Тәуке хан

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Тәуке хан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5033</id>
    <revision>
      <id>3682160</id>
      <parentid>3672993</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown Alash</username>
        <id>96268</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы саясаты */</comment>
      <origin>3682160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21497" sha1="mlcig5k5kwprk00rk6e60hb06zo785r" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс        = Қазақ ханы
| Қазақша есімі        = Тәуке хан
| Шынайы есімі   = 
| Суреті           =
| Сурет ені    = 
| Атауы            =
| Титулы              = [[Қазақ хандары|Қазақ ханы]]
| Ту               =Flag of the Kazakh Khanate.svg 
| Ту2              = 
| Басқара бастады       = 1672
| Басқаруын аяқтады        = 1715
| Ізашары     = 
| Ізбасары           = [[Қайып хан]]
| Титулы_2            =[[Кіші жүз|Кіші жүз ханы]] 
| Ту_2             =
| Ту2_2            = 
| Реті_2             = 
| Басқара бастады_2     =1652 
| Басқаруын аяқтады_2      =1672 
| Ізашары_2   =Белгісіз 
| Ізбасары_2         =Белгісіз 
| Титулы_3            =
| Ту_3             =
| Ту2_3            = 
| Реті_3             = 
| Басқара бастады_3     =
| Басқаруын аяқтады_3      =
| Ізашары_3   =
| Ізбасары_3         =
| Титулы_4            = 
| Ту_4             = 
| Ту2_4            = 
| Реті_4             = 
| Басқара бастады_4     = 
| Басқаруын аяқтады_4      = 
| Ізашары_4   = 
| Ізбасары_4         = 
| Туған күні      = 1635 
| Туған жері     = 
| Қайтыс болған күні        = 1715
| Қайтыс болған жері       = [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы
| Жерленді       = [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| Діні       = [[ислам]]
| Әкесі               = [[Салқам Жәңгір хан]]
| Анасы              =Бану ханым
| Жұбайы            = 
| Балалары               = [[Болат хан]], [[Сәмеке хан]], Тұрсын сұлтан
| Партиясы             = 
| Білімі        = 
| Қолтаңбасы           = 
| Сайты              = 
| Commons            = 
| Марапаттары            =
}}
'''Тәуке хан''', кейде '''Әз-Тәуке''' (толық есімі ''Тәуекел-Мұхаммед Баһадүр Қазы хан'', жазба деректерде ''Тевеккуль-Магаметь-Багатур хан, Баатыр Теука-хан, Тевкей, Тявка-хан, Тевкихан, Девак хан'', 1635 жылға дейін - 1715 жылдың жазы/күзі) – 1652 жылдан бастап [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] ханы, ал, шамамен, 1672 жылдан кейін [[Қазақ хандығы|Қазақ Ордасының]] билеушісі. [[Салқам Жәңгір хан|Салқам Жәңгір ханның]] ортаншы ұлы, [[Есім хан|Есім ханның]] немересі. Анасы Бану ханым [[ойраттар|ойраттың]] [[қошеуіт|хошоуыт]] тайпасының билеушісі Күнделен-тайшының қызы. [[Абақ сұлтан|Аппақ сұлтанның]] інісі, Уәли (Уәлибек) сұлтанның ағасы.

== Өмірбаяны ==
=== Ішкі саясаты ===
[[File:Тәуке ханның жарлығы.jpg|left|thumb|Тәуке ханның [[Сығанақ]] қаласының тұрғындарына [[Жарлық|жарлығы]] (1675-1676)]]
Болашақ ханның саясатқа араласуы 1650 немесе 1651 жылға сәйкес келеді. Жас сұлтан Жәңгір ханның Қашғар билеушісі [[Абдаллах хан|Абдаллах ханға]] жіберілген елшіліктің құрамында болған. Әкесінің өлімінен кейін Кіші жүз рубасыларының басым бөлігінің қолдауына ие болды. Хан тағына отырған соң Қазақ Ордасының ішкі және сыртқы саяси жағдайын күшейтуге көңіл бөлді. Ішкі саясаттағы реформаларының бір көрінісі - сан жағынан кішігірім жеті руды біріктіріп, жаңа [[жетіру|жетіру]] рулық одағын және [[Орта жүз|Орта жүздің]] құрамындағы [[уақ|уақтар]] мен [[Керей (тайпа)|керейлерден]] біріккен уақ-керей тайпасын құруы. Сонымен қатар қазақ халқы арасында бұрыннан қолданылып келген ру-тайпалардың ұрандары мен таңбаларын қайта анықтап белгілеген.

Ұйымдастырушылық қабілетке ие болған Тәуке хан XVII ғасырдың 70-ші жылдарына қарай қазақ даласындағы алауыздықтар пен тартыстарды тоқтатып, көршілес [[Жоңғар хандығы|жоңғар тайпаларына]] қарсы сәтті әскери қимылдар жүргізген. Сыртқы жауымен болған ұрыстарда жеңіске жеткен Тәукенің айналасында көптеген қазақ рубасылары топтаса бастайды. Шамамен, 1672 жылға дейін қазақ даласындағы ең беделді хандардың, сұлтандардың, рубасыларының шешімімен хан тағына отырды. Ханның мөріне сәйкес ол қол астындағы көшпенді халықтан ''[[батыр|«баһадүр»]]'' және ''[[гази|«қазы»]]'' титулдарына ие болған. Кейбір жазба деректер бойынша XVII ғасырдың 50-ші немесе 60-шы жылдары шайқас кезінде екі аяғы ауыр жараланып, мүгедек болып қалған. Сондықтан қала ішінде не ат үстінде, не арнайы жылжымалы төсеніш көмегімен қозғалып отырды.

1672 жылы қазақ ханына [[жоңғарлар|жоңғарлардың]] жаңа билеушісі [[Қалдан Бошоқты|Қалдан-Бошоқты ханның]] қудалауынан қашуға мәжбүр болған [[Дербеттер|дербет]] тайшысы Даян-Омбоның ұлы Малай мен хошоуыт тайшысы Абылайдың ұлы Цаган пана іздеуге келген. Цаган тайшы 1673 жылы қазақ жерінде қайтыс болып, оның қол астындағы адамдары Тәуке ханға қызмет ете бастады.

=== Сыртқы саясаты ===
[[File:Тәуке ханның тобыл воеводасы Нарышкинге хаты.png|thumb|Тәуке ханның тобыл воеводасы А.Ф.Нарышкинге хаты (1693)]]
Тибеттік [[буддизм|буддизмнің]] [[Орталық Азия|Орталық Азияға]] таралуын көздеген жоңғар билеушісі Қалдан Бошоқты хан 1681–1685 жылдары [[қазақтар|қазақтарға]], [[қырғыздар|қырғыздарға]] және [[Әндіжан]], [[Сайрам]] қалаларының отырықшы халықтарына қарсы жеті жорық ұйымдастырған. 1683 жылы орын алған шайқас кезінде Тәукенің бір ұлы тұтқынға түсіп, жоңғар билеушісінің шешімімен «буддисттік Ватиканның» астанасына жіберілді (туған жеріне 14 жылдан кейін қайта оралды).
[[File:С.У. Ремезовтың картасындағы Тәуке ханның ұлысы.png|thumb|left|С.У. Ремезовтың картасындағы Тәуке ханның ұлысы (''Улус Тевкиханов'')]]
1687 жылдың көктемінде Қалдан әскері қазақ хандары мен сұлтандарының қол астындағы [[Түркістан (қала)|Түркістан]], Сайрам, [[Манкент]], Қарасман, Шымкент, Текек, Жанқорған, [[Қарамұрт]], [[Отырар]], [[Ташкент]], Чиназ қалаларын жаулап алып, қиратқан. 1687 жылдың ортасына қарай адам және материалдық шығындардан ес жиған қазақтар өз күшін қайта жұмылдырып, 1688 жылы Қалдан әскеріне бірнеше соққы берді. Жеңістің нәтижесі бойынша, алдымен, Ташкент қайтарылды. Бұхар жылнамашысы Мұхаммед-Әминнің мәліметіне сәйкес қазақ билеушісі Ташкентте сол жылдың қысында Субханқұл ханның елшісі Күшік-би аталықты қабылдаған. [[Ферғана аңғары|Ферғананың]] саяси орталығынан кейін Тәуке ханның қол астына қырғыздар мен Түркістанның солтүстігінде мекендеген [[қарақалпақтар|қарақалпақтар]] өтті. 

XVII ғасырдың ортасына қарай Тәуке ханның саяси ықпалы Қазақ Ордасымен көршілес [[Сырдария|Сырдарияның]] орта және төменгі ағыстарында орналасқан сауда және қолөнер дамыған қалаларына да (32 қала мен айналасындағы ауылшаруашылық кенттер) тараған. Ташкент, [[Сығанақ]], Сайрам, Түркістан, [[Созақ]], Аққорған, [[Қарнақ]], [[Сауран]] және т.б. қалалардың тұрғындары қазақ билеушілеріне жыл сайын тауармен және ақшалай салық, ал ауылдық аймақтарда тұратын отырықшы халық жиналған егіннің 1/5 немесе 1/10 бөлігін төлейтін.
[[File:Ремезовтың сызба кітабы (44 бет).jpg|left|thumb|320px|[[Семен Ульянович Ремезов|С.У.Ремезовтың]] «Сызба кітабындағы» [[Қазақ хандығы|Қазақ Ордасы]] (''Земля Казачьи Орды'')]]
Ішкі саясаттағы белсендігімен қатар Тәуке хан 1687–1697 жылдары [[Ресей|солтүстік көршілерімен]] орын алған қақтығыстар мен қарама-қайшылықтарды реттеуге, сауда-саттықты дамытуға, керуен жолдарының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге күш салды. 1687-1693 жылдары Тобольск қаласына бес арнайы елшілік аттанған. 1687 жылғы елшілікті [[Тәшім батыр|Тасым батыр]], ал 1689 жылғы елшілікті Түменші батыр басқарған. Сары және Келде мырзалар 1691 жылдың көктем-жаз айларында Ямышев көліне қарай бет алып, тобыл татарлары Азбакей Кулмаметов және Акметей Кучугаевке қазақ билеушісінің хатын жеткізген. Тәуке хан [[қазақ-жоңғар соғыстары|қазақ-жоңғар соғысының]] барысында тоқтаған сібір көпестері мен қазақтардың арасындағы сауда қатынастарын қалпына келтіруді ұсынды. Сол жылдың күзінде тобыл стольнигі Павел Шарыгин Сары және Келде мырзаларды Ямышев көлінің бойында тұтқынға алған. Қазақ жасақтарының Батыс Сібірдегі қоныстарға шабуылдарын тоқтатуды талап ету үшін сібір губернаторы С.И. Салтыков Тәуке ханға 1692 жылы Андрей Неприпасовты жіберген. Ресей үкіметінің Келдені босатпауы, оған қоса шекаралық қақтығыстарды тоқтатудан бас тартуына байланысты Тәуке Неприпасов елшілігін тұтқындады. Келде мырзаны тұтқыннан босату үшін 1692 жылдың күзінде Тобольск қаласына Қабай аталық және Түменші батыр бастаған жаңа елшілік аттандырған. Оларға қоса елшіліктің құрамында Абылай ханның, [[Қайып хан|Қайып]] және Абылай сұлтандардың елшілері Қожағұл, Оразымбет және Айжашы болды. Келіссөздердің бұл кезеңі еш нәтиже бермеді. [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібірдегі]] қазақтармен шекаралас  аудандардағы қақтығыстарды тоқтату мақсатымен тобыл воеводасы А.Ф. Нарышкин Түркістанға [[Федор Скибин]] және Матвей Трошинді жіберген. Олар 1694 жылдың 22 маусымында Түркістанға жетіп, қазақ билеушісіне Келде мырзаны қайтарған.  
[[File:Тәуке ханның мөрі.jpg|left|thumb|[[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласының жоспары (XVIII ғасырдың басы). Д.Г.Мессершмидтің құжаттарының арасынан табылған. Тәуке ханның мөрі сол жақ шетте бейнеленген (''Tabakul Maamet Burturchan'')]]
1698 жылы қазақтардың оңтүстік жайылымдары жоңғарлардың жаңа билеушісі [[Сыбан Раптан|Цеван-Рабданның]] шабуылына ұшырады. Бұл екі халықтың арасындағы ұзаққа созылған соғыстың жаңа кезеңіне алып келді. Тәуке ханның билік басындағы соңғы 17 жылында бірнеше қазақ-жоңғар соғысы (1698–1703, 1708, 1709–1710, 1712 және т.б.) орын алды. Жасына байланысты 1710 жылдан бастап ойраттарға қарсы ұйымдастырылған жорықтарға қатысқан жоқ. Елшілік құжаттарға сәйкес 1715 жылдың бірінші жартысында Түркістан қаласында қайтыс болған. Жазба деректерде Тәуке ханның 3 ұлы белгілі: Орта жүздің хандары [[Болат хан|Болат]] (1712-1723) пен [[Сәмеке хан|Сәмеке]] (1723-1738). 1692 жылы Түркістанға келген А. Неприпасов елшілігінің құрамында болған Теуіш мергеннің ақпаратына сәйкес оларды Тәуке ханның ұлдары Болат және Тұрсын сұлтандар қарсы алған.

=== Жеті жарғы ===
{{main|Жеті жарғы}}
Тәуке ханның аты тарихта «[[Жеті жарғы]]» заңдарымен де тығыз байланысты. Тарихшылар «Жеті жарғыны» ойраттардың «Их цааз» заңдар жинағына жауабы ретінде қарастырады. Тәуке хан қазақтың және көршілес халықтардың (қарақалпақ және қырғыз) атақты билерімен біріге отырып, әдет-ғұрып заңдарын, билер сотының тәжірибелерін жинақтап, заман талабына сай өзгертіп, толықтырған. «Жеті жарғы» орыс деректерінде «Тәуке хан заңдары» деген атпен белгілі. «Жеті жарғыға» әкімшілік, қылмысты істер, азаматтық құқық нормалары, сондай-ақ салықтар, діни көзқарастар туралы ережелер енгізілген. «Жеті жарғы» - жеті әдеттік құқықтық жүйеден тұратын қоғамдық қатынастарды реттейтін салалардың жиынтығы. «Жеті жарғы» мынадай негізгі бөлімдерді қамтыған:

* жайылымдар мен суаттарға қатысты туындайтын дауларды реттейтін заң;
* неке қию және ажырасуды, ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттерін, отбасы мүшелерінің мүліктік құқықтарын реттейтін заң;
* әскери борышты, бөлімшелерді құруды және қолбасшыларды сайлауды реттейтін заң;
* соттық істерді қарау тәртібін реттейтін заң;
* кісі өлтіруден басқа қылмыс түрлеріне қатысты қолданылатын жазаларды реттейтін заң;
* өлімге немесе ауыр жарақаттарға алып келген қылмыстарға қатысты қолданылатын жазаларды реттейтін заң;
* жесірлер мен жетімдердің мүліктік және жеке құқықтарын,  олардың алдындағы туыстарының, қауымның міндеттерін реттейтін заң.

== Естелік ==
* [[Алматы]], [[Шымкент]], [[Тараз]], [[Қызылорда]] қалаларындағы Тәуке хан көшесі.

== Әдебиет ==
* ''Басин В.Я.'' Россия и казахские ханства в XVI-XVII вв. Алма-Ата, 1971.
* ''Валиханов Ч.Ч.'' Собрание сочинений в пяти томах. Т.1.Алма-Ата, 1985.
* ''Вельяминов-Зернов В.В.'' Исследования о касимовских царях и царевичах. Ч.2. СПб., 1864.
* ''Витсен Н.'' Северная и Восточная Тартария, включающая области, расположенные в северных и восточных частях Европы и Азии. В трех томах / Пер. с голландского языка В.Г.Трисман. Т1. Амстердам, 2010.
* ''Добромыслов А.И.'' Тургайская область. Т.1. Вып. 1. Оренбург, 1900.
* ''Ерофеева И.В.'' Эпистолярное наследие казахской правящей элиты 1675-1821 гг. Сборник исторических документов в 2-х томах/Автор проекта, введения, биографий ханов, научных комментариев; составитель и ответственный редактор И.В.Ерофеева. Алматы: АО «АБДИ Компани», 2014. - 696 с. + вкл. 44 с. — ISBN 978-9965-832-26-0.
* ''Кудайбердыулы Ш.'' Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий / Пер. Б. Каирбекова. Алма-Ата, 1990.
* ''Левшин А.И.'' Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких орд и степей. Изд. 3-е / Сост. И.В. Ерофеева. Алматы, 2009.
* ''Рабнабхадра.'' Лунный свет. История рабджам Зая-пандиты / Пер.с ойратского Г.Н. Румянцева и А.Г. Сазыкина. Транслитерация текста, предисловие, комментарий, указатели и примечания А.Г. Сазыкина. СПб., 1999.
* ''Султанов Т.И.'' Поднятые на белой кошме. Потомки Чингиз-хана. Алматы, 2001.
* ''Тынышбаев М'' История казахского народа / Сост. : авторы предисловия А.С. Такенов и Б.Байгалиев. Алма-Ата, 1993.

{{Қазақ хандары}}

[[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]]
[[Санат:Жәдік әулеті]]
[[Санат:Төрелер]]</text>
      <sha1>mlcig5k5kwprk00rk6e60hb06zo785r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682169</id>
      <parentid>3682160</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown Alash</username>
        <id>96268</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы саясаты */</comment>
      <origin>3682169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21503" sha1="2ksc2sq9xqdwl68t8dzymqy58qlvrcc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс        = Қазақ ханы
| Қазақша есімі        = Тәуке хан
| Шынайы есімі   = 
| Суреті           =
| Сурет ені    = 
| Атауы            =
| Титулы              = [[Қазақ хандары|Қазақ ханы]]
| Ту               =Flag of the Kazakh Khanate.svg 
| Ту2              = 
| Басқара бастады       = 1672
| Басқаруын аяқтады        = 1715
| Ізашары     = 
| Ізбасары           = [[Қайып хан]]
| Титулы_2            =[[Кіші жүз|Кіші жүз ханы]] 
| Ту_2             =
| Ту2_2            = 
| Реті_2             = 
| Басқара бастады_2     =1652 
| Басқаруын аяқтады_2      =1672 
| Ізашары_2   =Белгісіз 
| Ізбасары_2         =Белгісіз 
| Титулы_3            =
| Ту_3             =
| Ту2_3            = 
| Реті_3             = 
| Басқара бастады_3     =
| Басқаруын аяқтады_3      =
| Ізашары_3   =
| Ізбасары_3         =
| Титулы_4            = 
| Ту_4             = 
| Ту2_4            = 
| Реті_4             = 
| Басқара бастады_4     = 
| Басқаруын аяқтады_4      = 
| Ізашары_4   = 
| Ізбасары_4         = 
| Туған күні      = 1635 
| Туған жері     = 
| Қайтыс болған күні        = 1715
| Қайтыс болған жері       = [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы
| Жерленді       = [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| Діні       = [[ислам]]
| Әкесі               = [[Салқам Жәңгір хан]]
| Анасы              =Бану ханым
| Жұбайы            = 
| Балалары               = [[Болат хан]], [[Сәмеке хан]], Тұрсын сұлтан
| Партиясы             = 
| Білімі        = 
| Қолтаңбасы           = 
| Сайты              = 
| Commons            = 
| Марапаттары            =
}}
'''Тәуке хан''', кейде '''Әз-Тәуке''' (толық есімі ''Тәуекел-Мұхаммед Баһадүр Қазы хан'', жазба деректерде ''Тевеккуль-Магаметь-Багатур хан, Баатыр Теука-хан, Тевкей, Тявка-хан, Тевкихан, Девак хан'', 1635 жылға дейін - 1715 жылдың жазы/күзі) – 1652 жылдан бастап [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] ханы, ал, шамамен, 1672 жылдан кейін [[Қазақ хандығы|Қазақ Ордасының]] билеушісі. [[Салқам Жәңгір хан|Салқам Жәңгір ханның]] ортаншы ұлы, [[Есім хан|Есім ханның]] немересі. Анасы Бану ханым [[ойраттар|ойраттың]] [[қошеуіт|хошоуыт]] тайпасының билеушісі Күнделен-тайшының қызы. [[Абақ сұлтан|Аппақ сұлтанның]] інісі, Уәли (Уәлибек) сұлтанның ағасы.

== Өмірбаяны ==
=== Ішкі саясаты ===
[[File:Тәуке ханның жарлығы.jpg|left|thumb|Тәуке ханның [[Сығанақ]] қаласының тұрғындарына [[Жарлық|жарлығы]] (1675-1676)]]
Болашақ ханның саясатқа араласуы 1650 немесе 1651 жылға сәйкес келеді. Жас сұлтан Жәңгір ханның Қашғар билеушісі [[Абдаллах хан|Абдаллах ханға]] жіберілген елшіліктің құрамында болған. Әкесінің өлімінен кейін Кіші жүз рубасыларының басым бөлігінің қолдауына ие болды. Хан тағына отырған соң Қазақ Ордасының ішкі және сыртқы саяси жағдайын күшейтуге көңіл бөлді. Ішкі саясаттағы реформаларының бір көрінісі - сан жағынан кішігірім жеті руды біріктіріп, жаңа [[жетіру|жетіру]] рулық одағын және [[Орта жүз|Орта жүздің]] құрамындағы [[уақ|уақтар]] мен [[Керей (тайпа)|керейлерден]] біріккен уақ-керей тайпасын құруы. Сонымен қатар қазақ халқы арасында бұрыннан қолданылып келген ру-тайпалардың ұрандары мен таңбаларын қайта анықтап белгілеген.

Ұйымдастырушылық қабілетке ие болған Тәуке хан XVII ғасырдың 70-ші жылдарына қарай қазақ даласындағы алауыздықтар пен тартыстарды тоқтатып, көршілес [[Жоңғар хандығы|жоңғар тайпаларына]] қарсы сәтті әскери қимылдар жүргізген. Сыртқы жауымен болған ұрыстарда жеңіске жеткен Тәукенің айналасында көптеген қазақ рубасылары топтаса бастайды. Шамамен, 1672 жылға дейін қазақ даласындағы ең беделді хандардың, сұлтандардың, рубасыларының шешімімен хан тағына отырды. Ханның мөріне сәйкес ол қол астындағы көшпенді халықтан ''[[батыр|«баһадүр»]]'' және ''[[гази|«қазы»]]'' титулдарына ие болған. Кейбір жазба деректер бойынша XVII ғасырдың 50-ші немесе 60-шы жылдары шайқас кезінде екі аяғы ауыр жараланып, мүгедек болып қалған. Сондықтан қала ішінде не ат үстінде, не арнайы жылжымалы төсеніш көмегімен қозғалып отырды.

1672 жылы қазақ ханына [[жоңғарлар|жоңғарлардың]] жаңа билеушісі [[Қалдан Бошоқты|Қалдан-Бошоқты ханның]] қудалауынан қашуға мәжбүр болған [[Дербеттер|дербет]] тайшысы Даян-Омбоның ұлы Малай мен хошоуыт тайшысы Абылайдың ұлы Цаган пана іздеуге келген. Цаган тайшы 1673 жылы қазақ жерінде қайтыс болып, оның қол астындағы адамдары Тәуке ханға қызмет ете бастады.

=== Сыртқы саясаты ===
[[File:Тәуке ханның тобыл воеводасы Нарышкинге хаты.png|thumb|250px|Тәуке ханның тобыл воеводасы А.Ф.Нарышкинге хаты (1693)]]
Тибеттік [[буддизм|буддизмнің]] [[Орталық Азия|Орталық Азияға]] таралуын көздеген жоңғар билеушісі Қалдан Бошоқты хан 1681–1685 жылдары [[қазақтар|қазақтарға]], [[қырғыздар|қырғыздарға]] және [[Әндіжан]], [[Сайрам]] қалаларының отырықшы халықтарына қарсы жеті жорық ұйымдастырған. 1683 жылы орын алған шайқас кезінде Тәукенің бір ұлы тұтқынға түсіп, жоңғар билеушісінің шешімімен «буддисттік Ватиканның» астанасына жіберілді (туған жеріне 14 жылдан кейін қайта оралды).
[[File:С.У. Ремезовтың картасындағы Тәуке ханның ұлысы.png|thumb|left|[[Семен Ульянович Ремезов|С.У. Ремезовтың]] картасындағы Тәуке ханның ұлысы (''Улус Тевкиханов'')]]
1687 жылдың көктемінде Қалдан әскері қазақ хандары мен сұлтандарының қол астындағы [[Түркістан (қала)|Түркістан]], Сайрам, [[Манкент]], Қарасман, Шымкент, Текек, Жанқорған, [[Қарамұрт]], [[Отырар]], [[Ташкент]], Чиназ қалаларын жаулап алып, қиратқан. 1687 жылдың ортасына қарай адам және материалдық шығындардан ес жиған қазақтар өз күшін қайта жұмылдырып, 1688 жылы Қалдан әскеріне бірнеше соққы берді. Жеңістің нәтижесі бойынша, алдымен, Ташкент қайтарылды. Бұхар жылнамашысы Мұхаммед-Әминнің мәліметіне сәйкес қазақ билеушісі Ташкентте сол жылдың қысында Субханқұл ханның елшісі Күшік-би аталықты қабылдаған. [[Ферғана аңғары|Ферғананың]] саяси орталығынан кейін Тәуке ханның қол астына қырғыздар мен Түркістанның солтүстігінде мекендеген [[қарақалпақтар|қарақалпақтар]] өтті. 

XVII ғасырдың ортасына қарай Тәуке ханның саяси ықпалы Қазақ Ордасымен көршілес [[Сырдария|Сырдарияның]] орта және төменгі ағыстарында орналасқан сауда және қолөнер дамыған қалаларына да (32 қала мен айналасындағы ауылшаруашылық кенттер) тараған. Ташкент, [[Сығанақ]], Сайрам, Түркістан, [[Созақ]], Аққорған, [[Қарнақ]], [[Сауран]] және т.б. қалалардың тұрғындары қазақ билеушілеріне жыл сайын тауармен және ақшалай салық, ал ауылдық аймақтарда тұратын отырықшы халық жиналған егіннің 1/5 немесе 1/10 бөлігін төлейтін.
[[File:Ремезовтың сызба кітабы (44 бет).jpg|left|thumb|320px|С.У.Ремезовтың «Сызба кітабындағы» [[Қазақ хандығы|Қазақ Ордасы]] (''Земля Казачьи Орды'')]]
Ішкі саясаттағы белсендігімен қатар Тәуке хан 1687–1697 жылдары [[Ресей|солтүстік көршілерімен]] орын алған қақтығыстар мен қарама-қайшылықтарды реттеуге, сауда-саттықты дамытуға, керуен жолдарының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге күш салды. 1687-1693 жылдары Тобольск қаласына бес арнайы елшілік аттанған. 1687 жылғы елшілікті [[Тәшім батыр|Тасым батыр]], ал 1689 жылғы елшілікті Түменші батыр басқарған. Сары және Келде мырзалар 1691 жылдың көктем-жаз айларында Ямышев көліне қарай бет алып, тобыл татарлары Азбакей Кулмаметов және Акметей Кучугаевке қазақ билеушісінің хатын жеткізген. Тәуке хан [[қазақ-жоңғар соғыстары|қазақ-жоңғар соғысының]] барысында тоқтаған сібір көпестері мен қазақтардың арасындағы сауда қатынастарын қалпына келтіруді ұсынды. Сол жылдың күзінде тобыл стольнигі Павел Шарыгин Сары және Келде мырзаларды Ямышев көлінің бойында тұтқынға алған. Қазақ жасақтарының Батыс Сібірдегі қоныстарға шабуылдарын тоқтатуды талап ету үшін сібір губернаторы С.И. Салтыков Тәуке ханға 1692 жылы Андрей Неприпасовты жіберген. Ресей үкіметінің Келдені босатпауы, оған қоса шекаралық қақтығыстарды тоқтатудан бас тартуына байланысты Тәуке Неприпасов елшілігін тұтқындады. Келде мырзаны тұтқыннан босату үшін 1692 жылдың күзінде Тобольск қаласына Қабай аталық және Түменші батыр бастаған жаңа елшілік аттандырған. Оларға қоса елшіліктің құрамында Абылай ханның, [[Қайып хан|Қайып]] және Абылай сұлтандардың елшілері Қожағұл, Оразымбет және Айжашы болды. Келіссөздердің бұл кезеңі еш нәтиже бермеді. [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібірдегі]] қазақтармен шекаралас  аудандардағы қақтығыстарды тоқтату мақсатымен тобыл воеводасы А.Ф. Нарышкин Түркістанға [[Федор Скибин]] және Матвей Трошинді жіберген. Олар 1694 жылдың 22 маусымында Түркістанға жетіп, қазақ билеушісіне Келде мырзаны қайтарған.  
[[File:Тәуке ханның мөрі.jpg|left|thumb|[[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласының жоспары (XVIII ғасырдың басы). Д.Г.Мессершмидтің құжаттарының арасынан табылған. Тәуке ханның мөрі сол жақ шетте бейнеленген (''Tabakul Maamet Burturchan'')]]
1698 жылы қазақтардың оңтүстік жайылымдары жоңғарлардың жаңа билеушісі [[Сыбан Раптан|Цеван-Рабданның]] шабуылына ұшырады. Бұл екі халықтың арасындағы ұзаққа созылған соғыстың жаңа кезеңіне алып келді. Тәуке ханның билік басындағы соңғы 17 жылында бірнеше қазақ-жоңғар соғысы (1698–1703, 1708, 1709–1710, 1712 және т.б.) орын алды. Жасына байланысты 1710 жылдан бастап ойраттарға қарсы ұйымдастырылған жорықтарға қатысқан жоқ. Елшілік құжаттарға сәйкес 1715 жылдың бірінші жартысында Түркістан қаласында қайтыс болған. Жазба деректерде Тәуке ханның 3 ұлы белгілі: Орта жүздің хандары [[Болат хан|Болат]] (1712-1723) пен [[Сәмеке хан|Сәмеке]] (1723-1738). 1692 жылы Түркістанға келген А. Неприпасов елшілігінің құрамында болған Теуіш мергеннің ақпаратына сәйкес оларды Тәуке ханның ұлдары Болат және Тұрсын сұлтандар қарсы алған.

=== Жеті жарғы ===
{{main|Жеті жарғы}}
Тәуке ханның аты тарихта «[[Жеті жарғы]]» заңдарымен де тығыз байланысты. Тарихшылар «Жеті жарғыны» ойраттардың «Их цааз» заңдар жинағына жауабы ретінде қарастырады. Тәуке хан қазақтың және көршілес халықтардың (қарақалпақ және қырғыз) атақты билерімен біріге отырып, әдет-ғұрып заңдарын, билер сотының тәжірибелерін жинақтап, заман талабына сай өзгертіп, толықтырған. «Жеті жарғы» орыс деректерінде «Тәуке хан заңдары» деген атпен белгілі. «Жеті жарғыға» әкімшілік, қылмысты істер, азаматтық құқық нормалары, сондай-ақ салықтар, діни көзқарастар туралы ережелер енгізілген. «Жеті жарғы» - жеті әдеттік құқықтық жүйеден тұратын қоғамдық қатынастарды реттейтін салалардың жиынтығы. «Жеті жарғы» мынадай негізгі бөлімдерді қамтыған:

* жайылымдар мен суаттарға қатысты туындайтын дауларды реттейтін заң;
* неке қию және ажырасуды, ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттерін, отбасы мүшелерінің мүліктік құқықтарын реттейтін заң;
* әскери борышты, бөлімшелерді құруды және қолбасшыларды сайлауды реттейтін заң;
* соттық істерді қарау тәртібін реттейтін заң;
* кісі өлтіруден басқа қылмыс түрлеріне қатысты қолданылатын жазаларды реттейтін заң;
* өлімге немесе ауыр жарақаттарға алып келген қылмыстарға қатысты қолданылатын жазаларды реттейтін заң;
* жесірлер мен жетімдердің мүліктік және жеке құқықтарын,  олардың алдындағы туыстарының, қауымның міндеттерін реттейтін заң.

== Естелік ==
* [[Алматы]], [[Шымкент]], [[Тараз]], [[Қызылорда]] қалаларындағы Тәуке хан көшесі.

== Әдебиет ==
* ''Басин В.Я.'' Россия и казахские ханства в XVI-XVII вв. Алма-Ата, 1971.
* ''Валиханов Ч.Ч.'' Собрание сочинений в пяти томах. Т.1.Алма-Ата, 1985.
* ''Вельяминов-Зернов В.В.'' Исследования о касимовских царях и царевичах. Ч.2. СПб., 1864.
* ''Витсен Н.'' Северная и Восточная Тартария, включающая области, расположенные в северных и восточных частях Европы и Азии. В трех томах / Пер. с голландского языка В.Г.Трисман. Т1. Амстердам, 2010.
* ''Добромыслов А.И.'' Тургайская область. Т.1. Вып. 1. Оренбург, 1900.
* ''Ерофеева И.В.'' Эпистолярное наследие казахской правящей элиты 1675-1821 гг. Сборник исторических документов в 2-х томах/Автор проекта, введения, биографий ханов, научных комментариев; составитель и ответственный редактор И.В.Ерофеева. Алматы: АО «АБДИ Компани», 2014. - 696 с. + вкл. 44 с. — ISBN 978-9965-832-26-0.
* ''Кудайбердыулы Ш.'' Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий / Пер. Б. Каирбекова. Алма-Ата, 1990.
* ''Левшин А.И.'' Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких орд и степей. Изд. 3-е / Сост. И.В. Ерофеева. Алматы, 2009.
* ''Рабнабхадра.'' Лунный свет. История рабджам Зая-пандиты / Пер.с ойратского Г.Н. Румянцева и А.Г. Сазыкина. Транслитерация текста, предисловие, комментарий, указатели и примечания А.Г. Сазыкина. СПб., 1999.
* ''Султанов Т.И.'' Поднятые на белой кошме. Потомки Чингиз-хана. Алматы, 2001.
* ''Тынышбаев М'' История казахского народа / Сост. : авторы предисловия А.С. Такенов и Б.Байгалиев. Алма-Ата, 1993.

{{Қазақ хандары}}

[[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]]
[[Санат:Жәдік әулеті]]
[[Санат:Төрелер]]</text>
      <sha1>2ksc2sq9xqdwl68t8dzymqy58qlvrcc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682170</id>
      <parentid>3682169</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown Alash</username>
        <id>96268</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы саясаты */</comment>
      <origin>3682170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21503" sha1="tvdpwyzmli7ysp2vbqnehfsv58dw1i7" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс        = Қазақ ханы
| Қазақша есімі        = Тәуке хан
| Шынайы есімі   = 
| Суреті           =
| Сурет ені    = 
| Атауы            =
| Титулы              = [[Қазақ хандары|Қазақ ханы]]
| Ту               =Flag of the Kazakh Khanate.svg 
| Ту2              = 
| Басқара бастады       = 1672
| Басқаруын аяқтады        = 1715
| Ізашары     = 
| Ізбасары           = [[Қайып хан]]
| Титулы_2            =[[Кіші жүз|Кіші жүз ханы]] 
| Ту_2             =
| Ту2_2            = 
| Реті_2             = 
| Басқара бастады_2     =1652 
| Басқаруын аяқтады_2      =1672 
| Ізашары_2   =Белгісіз 
| Ізбасары_2         =Белгісіз 
| Титулы_3            =
| Ту_3             =
| Ту2_3            = 
| Реті_3             = 
| Басқара бастады_3     =
| Басқаруын аяқтады_3      =
| Ізашары_3   =
| Ізбасары_3         =
| Титулы_4            = 
| Ту_4             = 
| Ту2_4            = 
| Реті_4             = 
| Басқара бастады_4     = 
| Басқаруын аяқтады_4      = 
| Ізашары_4   = 
| Ізбасары_4         = 
| Туған күні      = 1635 
| Туған жері     = 
| Қайтыс болған күні        = 1715
| Қайтыс болған жері       = [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы
| Жерленді       = [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| Діні       = [[ислам]]
| Әкесі               = [[Салқам Жәңгір хан]]
| Анасы              =Бану ханым
| Жұбайы            = 
| Балалары               = [[Болат хан]], [[Сәмеке хан]], Тұрсын сұлтан
| Партиясы             = 
| Білімі        = 
| Қолтаңбасы           = 
| Сайты              = 
| Commons            = 
| Марапаттары            =
}}
'''Тәуке хан''', кейде '''Әз-Тәуке''' (толық есімі ''Тәуекел-Мұхаммед Баһадүр Қазы хан'', жазба деректерде ''Тевеккуль-Магаметь-Багатур хан, Баатыр Теука-хан, Тевкей, Тявка-хан, Тевкихан, Девак хан'', 1635 жылға дейін - 1715 жылдың жазы/күзі) – 1652 жылдан бастап [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] ханы, ал, шамамен, 1672 жылдан кейін [[Қазақ хандығы|Қазақ Ордасының]] билеушісі. [[Салқам Жәңгір хан|Салқам Жәңгір ханның]] ортаншы ұлы, [[Есім хан|Есім ханның]] немересі. Анасы Бану ханым [[ойраттар|ойраттың]] [[қошеуіт|хошоуыт]] тайпасының билеушісі Күнделен-тайшының қызы. [[Абақ сұлтан|Аппақ сұлтанның]] інісі, Уәли (Уәлибек) сұлтанның ағасы.

== Өмірбаяны ==
=== Ішкі саясаты ===
[[File:Тәуке ханның жарлығы.jpg|left|thumb|Тәуке ханның [[Сығанақ]] қаласының тұрғындарына [[Жарлық|жарлығы]] (1675-1676)]]
Болашақ ханның саясатқа араласуы 1650 немесе 1651 жылға сәйкес келеді. Жас сұлтан Жәңгір ханның Қашғар билеушісі [[Абдаллах хан|Абдаллах ханға]] жіберілген елшіліктің құрамында болған. Әкесінің өлімінен кейін Кіші жүз рубасыларының басым бөлігінің қолдауына ие болды. Хан тағына отырған соң Қазақ Ордасының ішкі және сыртқы саяси жағдайын күшейтуге көңіл бөлді. Ішкі саясаттағы реформаларының бір көрінісі - сан жағынан кішігірім жеті руды біріктіріп, жаңа [[жетіру|жетіру]] рулық одағын және [[Орта жүз|Орта жүздің]] құрамындағы [[уақ|уақтар]] мен [[Керей (тайпа)|керейлерден]] біріккен уақ-керей тайпасын құруы. Сонымен қатар қазақ халқы арасында бұрыннан қолданылып келген ру-тайпалардың ұрандары мен таңбаларын қайта анықтап белгілеген.

Ұйымдастырушылық қабілетке ие болған Тәуке хан XVII ғасырдың 70-ші жылдарына қарай қазақ даласындағы алауыздықтар пен тартыстарды тоқтатып, көршілес [[Жоңғар хандығы|жоңғар тайпаларына]] қарсы сәтті әскери қимылдар жүргізген. Сыртқы жауымен болған ұрыстарда жеңіске жеткен Тәукенің айналасында көптеген қазақ рубасылары топтаса бастайды. Шамамен, 1672 жылға дейін қазақ даласындағы ең беделді хандардың, сұлтандардың, рубасыларының шешімімен хан тағына отырды. Ханның мөріне сәйкес ол қол астындағы көшпенді халықтан ''[[батыр|«баһадүр»]]'' және ''[[гази|«қазы»]]'' титулдарына ие болған. Кейбір жазба деректер бойынша XVII ғасырдың 50-ші немесе 60-шы жылдары шайқас кезінде екі аяғы ауыр жараланып, мүгедек болып қалған. Сондықтан қала ішінде не ат үстінде, не арнайы жылжымалы төсеніш көмегімен қозғалып отырды.

1672 жылы қазақ ханына [[жоңғарлар|жоңғарлардың]] жаңа билеушісі [[Қалдан Бошоқты|Қалдан-Бошоқты ханның]] қудалауынан қашуға мәжбүр болған [[Дербеттер|дербет]] тайшысы Даян-Омбоның ұлы Малай мен хошоуыт тайшысы Абылайдың ұлы Цаган пана іздеуге келген. Цаган тайшы 1673 жылы қазақ жерінде қайтыс болып, оның қол астындағы адамдары Тәуке ханға қызмет ете бастады.

=== Сыртқы саясаты ===
[[File:Тәуке ханның тобыл воеводасы Нарышкинге хаты.png|thumb|250px|Тәуке ханның тобыл воеводасы А.Ф.Нарышкинге хаты (1693)]]
Тибеттік [[буддизм|буддизмнің]] [[Орталық Азия|Орталық Азияға]] таралуын көздеген жоңғар билеушісі Қалдан Бошоқты хан 1681–1685 жылдары [[қазақтар|қазақтарға]], [[қырғыздар|қырғыздарға]] және [[Әндіжан]], [[Сайрам]] қалаларының отырықшы халықтарына қарсы жеті жорық ұйымдастырған. 1683 жылы орын алған шайқас кезінде Тәукенің бір ұлы тұтқынға түсіп, жоңғар билеушісінің шешімімен «буддисттік Ватиканның» астанасына жіберілді (туған жеріне 14 жылдан кейін қайта оралды).
[[File:С.У. Ремезовтың картасындағы Тәуке ханның ұлысы.png|thumb|left|[[Семен Ульянович Ремезов|С.У. Ремезовтың]] картасындағы Тәуке ханның ұлысы (''Улус Тевтиханов'')]]
1687 жылдың көктемінде Қалдан әскері қазақ хандары мен сұлтандарының қол астындағы [[Түркістан (қала)|Түркістан]], Сайрам, [[Манкент]], Қарасман, Шымкент, Текек, Жанқорған, [[Қарамұрт]], [[Отырар]], [[Ташкент]], Чиназ қалаларын жаулап алып, қиратқан. 1687 жылдың ортасына қарай адам және материалдық шығындардан ес жиған қазақтар өз күшін қайта жұмылдырып, 1688 жылы Қалдан әскеріне бірнеше соққы берді. Жеңістің нәтижесі бойынша, алдымен, Ташкент қайтарылды. Бұхар жылнамашысы Мұхаммед-Әминнің мәліметіне сәйкес қазақ билеушісі Ташкентте сол жылдың қысында Субханқұл ханның елшісі Күшік-би аталықты қабылдаған. [[Ферғана аңғары|Ферғананың]] саяси орталығынан кейін Тәуке ханның қол астына қырғыздар мен Түркістанның солтүстігінде мекендеген [[қарақалпақтар|қарақалпақтар]] өтті. 

XVII ғасырдың ортасына қарай Тәуке ханның саяси ықпалы Қазақ Ордасымен көршілес [[Сырдария|Сырдарияның]] орта және төменгі ағыстарында орналасқан сауда және қолөнер дамыған қалаларына да (32 қала мен айналасындағы ауылшаруашылық кенттер) тараған. Ташкент, [[Сығанақ]], Сайрам, Түркістан, [[Созақ]], Аққорған, [[Қарнақ]], [[Сауран]] және т.б. қалалардың тұрғындары қазақ билеушілеріне жыл сайын тауармен және ақшалай салық, ал ауылдық аймақтарда тұратын отырықшы халық жиналған егіннің 1/5 немесе 1/10 бөлігін төлейтін.
[[File:Ремезовтың сызба кітабы (44 бет).jpg|left|thumb|320px|С.У.Ремезовтың «Сызба кітабындағы» [[Қазақ хандығы|Қазақ Ордасы]] (''Земля Казачьи Орды'')]]
Ішкі саясаттағы белсендігімен қатар Тәуке хан 1687–1697 жылдары [[Ресей|солтүстік көршілерімен]] орын алған қақтығыстар мен қарама-қайшылықтарды реттеуге, сауда-саттықты дамытуға, керуен жолдарының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге күш салды. 1687-1693 жылдары Тобольск қаласына бес арнайы елшілік аттанған. 1687 жылғы елшілікті [[Тәшім батыр|Тасым батыр]], ал 1689 жылғы елшілікті Түменші батыр басқарған. Сары және Келде мырзалар 1691 жылдың көктем-жаз айларында Ямышев көліне қарай бет алып, тобыл татарлары Азбакей Кулмаметов және Акметей Кучугаевке қазақ билеушісінің хатын жеткізген. Тәуке хан [[қазақ-жоңғар соғыстары|қазақ-жоңғар соғысының]] барысында тоқтаған сібір көпестері мен қазақтардың арасындағы сауда қатынастарын қалпына келтіруді ұсынды. Сол жылдың күзінде тобыл стольнигі Павел Шарыгин Сары және Келде мырзаларды Ямышев көлінің бойында тұтқынға алған. Қазақ жасақтарының Батыс Сібірдегі қоныстарға шабуылдарын тоқтатуды талап ету үшін сібір губернаторы С.И. Салтыков Тәуке ханға 1692 жылы Андрей Неприпасовты жіберген. Ресей үкіметінің Келдені босатпауы, оған қоса шекаралық қақтығыстарды тоқтатудан бас тартуына байланысты Тәуке Неприпасов елшілігін тұтқындады. Келде мырзаны тұтқыннан босату үшін 1692 жылдың күзінде Тобольск қаласына Қабай аталық және Түменші батыр бастаған жаңа елшілік аттандырған. Оларға қоса елшіліктің құрамында Абылай ханның, [[Қайып хан|Қайып]] және Абылай сұлтандардың елшілері Қожағұл, Оразымбет және Айжашы болды. Келіссөздердің бұл кезеңі еш нәтиже бермеді. [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібірдегі]] қазақтармен шекаралас  аудандардағы қақтығыстарды тоқтату мақсатымен тобыл воеводасы А.Ф. Нарышкин Түркістанға [[Федор Скибин]] және Матвей Трошинді жіберген. Олар 1694 жылдың 22 маусымында Түркістанға жетіп, қазақ билеушісіне Келде мырзаны қайтарған.  
[[File:Тәуке ханның мөрі.jpg|left|thumb|[[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласының жоспары (XVIII ғасырдың басы). Д.Г.Мессершмидтің құжаттарының арасынан табылған. Тәуке ханның мөрі сол жақ шетте бейнеленген (''Tabakul Maamet Burturchan'')]]
1698 жылы қазақтардың оңтүстік жайылымдары жоңғарлардың жаңа билеушісі [[Сыбан Раптан|Цеван-Рабданның]] шабуылына ұшырады. Бұл екі халықтың арасындағы ұзаққа созылған соғыстың жаңа кезеңіне алып келді. Тәуке ханның билік басындағы соңғы 17 жылында бірнеше қазақ-жоңғар соғысы (1698–1703, 1708, 1709–1710, 1712 және т.б.) орын алды. Жасына байланысты 1710 жылдан бастап ойраттарға қарсы ұйымдастырылған жорықтарға қатысқан жоқ. Елшілік құжаттарға сәйкес 1715 жылдың бірінші жартысында Түркістан қаласында қайтыс болған. Жазба деректерде Тәуке ханның 3 ұлы белгілі: Орта жүздің хандары [[Болат хан|Болат]] (1712-1723) пен [[Сәмеке хан|Сәмеке]] (1723-1738). 1692 жылы Түркістанға келген А. Неприпасов елшілігінің құрамында болған Теуіш мергеннің ақпаратына сәйкес оларды Тәуке ханның ұлдары Болат және Тұрсын сұлтандар қарсы алған.

=== Жеті жарғы ===
{{main|Жеті жарғы}}
Тәуке ханның аты тарихта «[[Жеті жарғы]]» заңдарымен де тығыз байланысты. Тарихшылар «Жеті жарғыны» ойраттардың «Их цааз» заңдар жинағына жауабы ретінде қарастырады. Тәуке хан қазақтың және көршілес халықтардың (қарақалпақ және қырғыз) атақты билерімен біріге отырып, әдет-ғұрып заңдарын, билер сотының тәжірибелерін жинақтап, заман талабына сай өзгертіп, толықтырған. «Жеті жарғы» орыс деректерінде «Тәуке хан заңдары» деген атпен белгілі. «Жеті жарғыға» әкімшілік, қылмысты істер, азаматтық құқық нормалары, сондай-ақ салықтар, діни көзқарастар туралы ережелер енгізілген. «Жеті жарғы» - жеті әдеттік құқықтық жүйеден тұратын қоғамдық қатынастарды реттейтін салалардың жиынтығы. «Жеті жарғы» мынадай негізгі бөлімдерді қамтыған:

* жайылымдар мен суаттарға қатысты туындайтын дауларды реттейтін заң;
* неке қию және ажырасуды, ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттерін, отбасы мүшелерінің мүліктік құқықтарын реттейтін заң;
* әскери борышты, бөлімшелерді құруды және қолбасшыларды сайлауды реттейтін заң;
* соттық істерді қарау тәртібін реттейтін заң;
* кісі өлтіруден басқа қылмыс түрлеріне қатысты қолданылатын жазаларды реттейтін заң;
* өлімге немесе ауыр жарақаттарға алып келген қылмыстарға қатысты қолданылатын жазаларды реттейтін заң;
* жесірлер мен жетімдердің мүліктік және жеке құқықтарын,  олардың алдындағы туыстарының, қауымның міндеттерін реттейтін заң.

== Естелік ==
* [[Алматы]], [[Шымкент]], [[Тараз]], [[Қызылорда]] қалаларындағы Тәуке хан көшесі.

== Әдебиет ==
* ''Басин В.Я.'' Россия и казахские ханства в XVI-XVII вв. Алма-Ата, 1971.
* ''Валиханов Ч.Ч.'' Собрание сочинений в пяти томах. Т.1.Алма-Ата, 1985.
* ''Вельяминов-Зернов В.В.'' Исследования о касимовских царях и царевичах. Ч.2. СПб., 1864.
* ''Витсен Н.'' Северная и Восточная Тартария, включающая области, расположенные в северных и восточных частях Европы и Азии. В трех томах / Пер. с голландского языка В.Г.Трисман. Т1. Амстердам, 2010.
* ''Добромыслов А.И.'' Тургайская область. Т.1. Вып. 1. Оренбург, 1900.
* ''Ерофеева И.В.'' Эпистолярное наследие казахской правящей элиты 1675-1821 гг. Сборник исторических документов в 2-х томах/Автор проекта, введения, биографий ханов, научных комментариев; составитель и ответственный редактор И.В.Ерофеева. Алматы: АО «АБДИ Компани», 2014. - 696 с. + вкл. 44 с. — ISBN 978-9965-832-26-0.
* ''Кудайбердыулы Ш.'' Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий / Пер. Б. Каирбекова. Алма-Ата, 1990.
* ''Левшин А.И.'' Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких орд и степей. Изд. 3-е / Сост. И.В. Ерофеева. Алматы, 2009.
* ''Рабнабхадра.'' Лунный свет. История рабджам Зая-пандиты / Пер.с ойратского Г.Н. Румянцева и А.Г. Сазыкина. Транслитерация текста, предисловие, комментарий, указатели и примечания А.Г. Сазыкина. СПб., 1999.
* ''Султанов Т.И.'' Поднятые на белой кошме. Потомки Чингиз-хана. Алматы, 2001.
* ''Тынышбаев М'' История казахского народа / Сост. : авторы предисловия А.С. Такенов и Б.Байгалиев. Алма-Ата, 1993.

{{Қазақ хандары}}

[[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]]
[[Санат:Жәдік әулеті]]
[[Санат:Төрелер]]</text>
      <sha1>tvdpwyzmli7ysp2vbqnehfsv58dw1i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Викторович Крохмаль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11890</id>
    <revision>
      <id>3681923</id>
      <parentid>3258789</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2479" sha1="sw0pitwe2d7l5cigha0n8r1sqliq82h" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Александр Крохмаль
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 22.11.1977
|туған жері = {{туғанжері|Ашхабад|Ашхабадта}}
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 178
|салмағы = 
|позиция = шабуылшы
|қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
|номері = 
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1998-2003| {{Flagicon|Украина}} Борисфен|110 (17)
|2003|{{Flagicon|Өзбекстан}} [[Пахтакор (футбол клубы)|Пахтакор]]|16 (6)
|2004-2006|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы ]]|67 (24)
|2006-2007| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу ]]|33 (13)
|2008|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Мегаспорт (футбол клубы)|Мегаспорт]]|22 (3)
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2005|{{футбол|Қазақстан}} |3 (0)
}} 
}}
'''Александр Викторович Крохмаль''' (22 қараша 1981&lt;ref&gt;https://www.national-football-teams.com/player/11724.html&lt;/ref&gt;) — Қазақстанның футболшысы. Бойы 1 метр 80 сантиметр. Салмағы 80 килограмм. Шабуылшы. Қазақстанның құрамы командасының экс-ойыншысы. Құрама командадағы алғашқы ойыны 2005 жылы маусымның 4-інде Украина командасына қарсы матчта өтті.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20191229034636/http://footballfacts.ru/players/340518 Профилі]
{{Суретсіз мақала}}
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Пахтакор ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Ордабасы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Мегаспорт ФК ойыншылары]]
[[Санат:Түрікменстан футболшылары]]</text>
      <sha1>sw0pitwe2d7l5cigha0n8r1sqliq82h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Владимирович Карпович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11894</id>
    <revision>
      <id>3682027</id>
      <parentid>3622751</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6430" sha1="g08lc1mas4j8d8givojlq9eeljlpbjh" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі =Андрей Карпович 
|толық аты = Андрей Владимирович Карпович
|лақап аты = ''Карп''
|сурет = Andrei Karpovich.jpg
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 18.1.1981
|туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, ҚазКСР
|азаматтығы = {{KAZ}}&lt;br /&gt;{{RUS}}
|бойы = 174 см
|салмағы = 72 кг
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = {{flagicon|Kazakhstan}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]
|қызметі = бас бапкер
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1998—2000|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елімай]]|54 (6)
|2001|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]|24 (0)
|2002—2003|{{flagicon|Russia}} [[Ростов (футбол клубы)|Ростсельмаш/Ростов]]|42 (1)
|2004—2006|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|68 (3)
|2007—2008|{{flagicon|Russia}} [[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамо]]|23 (0)
|2009|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Астана (футбол клубы)|Локомотив]]|23 (2)
|2010|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|30 (2)
|2011|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Астана (футбол клубы)|Локомотив/Астана]]|9 (0)
|2012—2013|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы ]]|50 (4)
|2014|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|25 (2)
|2015|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр]]|21 (3)
|2016|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Алтай (футбол клубы, Өскемен)|Алтай (Семей)]]|26 (3)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2000—2014|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]]|51 (3)}}
}}
'''Андрей Владимирович Карпович''' ([[18 қаңтар]] [[1981 жыл]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/43439&lt;/ref&gt;, [[Семей]]) — Қазақстанның футболшысы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Қазақстан құрамасының экс-футболшысы.

== Мансап ==
Құрамадағы алғашқы ойыны 2000 жылы желтоқсанның 10-ында [[БАӘ Ұлттық футбол құрамасы|Біріккен Араб Әмірліктері]] командасына қарсы матчта өтті.

ӘЧ-2006 іріктеуінде [[Украина Ұлттық футбол құрамасы|Украина]] қақпасына бір гол соқты. Бұл Қазақстан құрамасының УЕФА туы астындағы тұңғыш ресми голы еді.

Карьерасында Ресей және Қазақстан клубтарында ойнады. 2016 жылы карьерасын аяқтады да, бапкерлікке кірісті. 2017 жылы &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot; клуының бапкерлер штабына қосылды&lt;ref&gt;https://prosports.kz/news/229362&lt;/ref&gt;.

2018 жылы 15 қазанда &quot;Қайрат&quot; жаттықтырушысы испандық Карлос Алос қызметінен босады да, Андрей уақытша бапкерлік міндетін атқарушы боп тағайындалды&lt;ref&gt;http://m.sport.inform.kz/ru/post/ispolnyayuschim-obyazannosti-glavnogo-trenera-kayrata-naznachen-andrey-karpovich {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190528125929/http://m.sport.inform.kz/ru/post/ispolnyayuschim-obyazannosti-glavnogo-trenera-kayrata-naznachen-andrey-karpovich |date=2019-05-28 }}&lt;/ref&gt;.

2019 жылдың басында &quot;[[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]&quot; клубының бапкері боп тағайындалды.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Қазақстан чемпионы: 1998, 2004
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2009, 2010
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2005
* Қазақстан кубогының финалисі: 2000/01, 2005
* Қазақстан суперкубогы: 2011, 2012
* Ресей чемпионатының қола жүлдегері: 2008
* Ресей кубогының финалисі: 2002/03

=== Жеке ===

* Қазақстанның  үздік орталық жартылай қорғаушысы: 2004, 2005

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/players/19060 Профилі (footballfacts.ru)] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:18 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ростов ФК ойыншылары]]
[[Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Астана ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ордабасы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Атырау ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]]
[[Санат:Алтай ФК (2016) ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Қайрат ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Оқжетпес ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:Елім-ай-2022 ФК жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>g08lc1mas4j8d8givojlq9eeljlpbjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұхтар Шаханов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12209</id>
    <revision>
      <id>3681594</id>
      <parentid>3623850</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28505" sha1="b5lsdbgt2py88dub8od02yitu94wmu0" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               = Мұхтар Шаханов
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              = Muhtar Shaxan Kazak poet.jpg
 |Ені                 = 
 |Суреттің аты        = Ресми [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] портреті, 2007
 |Туған кездегі есімі  = 
 |Лақап аты           = Азаматұлы&lt;ref&gt;Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 268 бет&lt;/ref&gt;
 |Туған күні          = 02.07.1942
 |Туған жері          = [[Қасқасу]], {{туғанжері|Төле би ауданы|Төле би ауданында}}, [[Түркістан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні  = 19.04.2026
 |Қайтыс болған жері  = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] 
 |Азаматтығы          = {{USSR}}&lt;br&gt;{{KAZ}} 
 |Ұлты                = [[Қазақтар|қазақ]]
 |Мансабы             = {{hlist|[[Жазушы]]|драматург|ақын|саясаткер}}
 |Шығармашылық жылдары   = 
 |Бағыты              = Социалистік реализм
 |Жанры               = {{hlist|Өлең|жыр|баллада|поэма|эссе|мақала}}
 |Шығармалардың тілі  = [[Қазақ тілі|қазақша]]
 |Дебюті              = 
 |Марапаттары         = {{қатар
  |{{Отан ордені}}
  |{{Данакер ордені}}
}}
{{қатар
  |{{Қазақстанның Еңбек Ері}}
  |{{Қырғызстан Республикасының құрметті атағы|түрі=халық ақыны}}
}}
 |Сыйлықтары          = {{Ленин комсомол сыйлығы|1982}}
 |Қолтаңбасы          = 
 |Сайты               = 
 |Commons             =
 |Білімі              = [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]
}}
'''Мұхтар Шаханов''' ([[2 шілде]] [[1942 жыл|1942]], [[Қасқасу]], [[Төле би ауданы]], [[Түркістан облысы]] – [[19 сәуір]] [[2026 жыл|2026]], [[Алматы]], [[Қазақстан]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://stan.kz/aqyn-dramaturg-muxtar-saxanov-omirden-otti-433320/ |title=Ақын, драматург Мұхтар Шаханов өмірден өтті |lang=kk |website=stan.kz |accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; — [[Қазақтар|қазақ]] ақыны, драматургі, қоғам қайраткері, [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]] (2022), [[Қазақстанның халық жазушысы]] (1996) және Қырғызстан халық ақыны (1994).

== Өмірбаяны ==
1942 жылғы 2 шілдеде [[Түркістан облысы]]ның [[Төле би ауданы]]ндағы [[Қасқасу]] ауылында Шаханов [[Қыпшақтар|Қыпшақ]] тайпасы [[Торы (ру)|Торы]] руы Көкмұрын бөлімінен шыққан.&lt;ref&gt;[http://adebiportal.kz/kz/news/view/18910 Шахановтың шынайы болмысы басқа... | Әдебиет порталы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://surak.baribar.kz/214279/ Мұхтар Шахановтың руы қандай екенін кім біледі н/е біліп бере алады? - Cұрақ-Жауап]&lt;/ref&gt; Әкесі Досбол Шаханов еді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/news/view/muxtar-saxanovtyn-bir-kuni__19003 |title=Мұхтар Шахановтың бір күні |language=kk |publisher=Әдеби портал |date=2017-09-20 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

=== Шығармашылық мансабы ===
1960 жылдан 1965 жылға дейін ол «Оңтүстік Қазақстан», 1965–1970 жылдары «[[Жас Алаш (газет)|Лениншіл жас]]» газеттерінде жұмыс істеді. 1969 жылдан бері Шаханов [[КСРО Жазушылар Одағы]]ның мүшесі еді.

1971 жылдан 1975 жылға дейін Шаханов республикалық [[телевизия]], [[радио]] редакцияларында жұмыс істеді.

1984 жылы ол «Жалын» альманахының бас редакторы, 1986 жылы «[[Жалын]]» журналының бас редакторы (1986) атанды.

Ол бір кездері «Жалын» журналының бас редакторы, әлем ойшылдарының басын біріктіретін «XXI ғасыр және Руханият» атты халықаралық элита клубының Президенті және [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасының хатшысы еді. 

=== Саяси мансабы ===
1976 жылдан Шаханов [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]]нің баспа, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі мемлекеттік комитетінде бөлім бастығы болды. 1978 жылдан КСРО Жазушылар Одағының пленум мүшесі еді.

Шаханов 1986 жылы Қазақстан Жазушылар Одағы Басқармасының хатшысы болса, 1988 жылы [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]-ндағы тұңғыш құрылған экологиялық қозғалыс,Арал және Балқаш проблемалары жөніндегі қоғамдық комитеттің, төрағасы атанды. Кейін ол 1989–1991 жылдары [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің мүшесі болды.

==== 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы ====
1986 жылғы Желтоқсан көтерілісіне тікелей қатысушы болмаса да, Мұхтар Шаханов оқиғаның шындығын ашуда басты рөл атқарды. 1989 жылы КСРО Халық депутаттарының I съезінде (Мәскеу) Желтоқсан оқиғасын алғаш рет одақтық деңгейде көтеріп, ресми «ұлтшылдық» деген бағаны жоққа шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/...|title=Мұхтар Шахановтың өмір жолы...|date=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; 

КСРО билігі бұған құлақ аспаған соң белгілі ғалым, [[Нобель сыйлығы]]ның лауреаты [[Андрей Дмитриевич Сахаров|Андрей Сахаров]]тың, кейіннен [[Ресей президенті|Ресейдің тұңғыш Президенті]] болған [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]]нің қолдауымен бұл проблеманы [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің бірінші сессиясында екінші рет қайта көтеріп, КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]]ты Желтоқсан оқиғасын зерттеу және оған түбегейлі баға беру жөнінде жаңа комиссия құруға мәжбүрледі. Бұл комиссия КСРО билігі жүріп тұрған кездің өзінде-ақ КОКП ОК саяси бюросына Одақта бірінші боп саяси айып тақты.

Оның бастамасымен Қазақстанда Желтоқсан оқиғасын зерттеу комиссиясы құрылды, Шаханов оның төрағасы болды. Комиссия құпия құжаттарды ашып, 8 мыңнан астам адамның ұсталғанын, 90-нан астамының сотталғанын дәлелдеді. Бұл Желтоқсан құрбандарының ақталуына негіз болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stan.kz/...|title=Трактористен ұлт сөзін...|date=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; 

==== Шыңғыс Айтматовпен достығы ====
Мұхтар Шаханов 1968 жылы Мәскеуде жас ақындар жиынында қырғыз ақыны Жолон Мамытов арқылы танысты [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматовпен]] танысып, «Қос бәйтерек достығы» деп аталатын берік байланыс орнатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stud.kz/prezentatsiya/id/36468|title=Қос бәйтерек достығы: Шыңғыс Айтматов пен Мұхтар Шаханов|date=}}&lt;/ref&gt; Екеуі бірлесіп «Құз басындағы аңшының зары» кітабын жазып, көптеген тілдерге аударылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qamshy.kz/kz/article/6215-shaytmatov-pen-mshakhanovtynh-kitaby-qytay-oqyrmandaryna-zhol-tartty|title=Ш.АЙТМАТОВ ПЕН М.ШАХАНОВТЫҢ КІТАБЫ ҚЫТАЙ ОҚЫРМАНДАРЫНА ЖОЛ ТАРТТЫ|date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; 

«[[Құз басындағы аңшының зары]]&lt;nowiki/&gt;» (толық атауы: «Құз басындағы аңшының зары, немесе ғасыр айрығындағы сырласу») – Шыңғыс Айтматов пен Мұхтар Шахановтың бірлесіп жазған рухани-философиялық эсселер жинағы (1997 жылы жарық көрген, 352 бет). Бұл кітап екі дос ақынның диалог түріндегі сырласуынан тұрады&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://abai.kz/post/40364|title=«АҢШЫНЫҢ ЗАРЫ» ҚЫТАЙДЫ ДҮР СІЛКІНДІРДІ|date=2015-09-01}}&lt;/ref&gt;.

«Құз басындағы аңшының зары» кітабында туған жер құдіреті, жеті ата заңы, генофонд мәселелерін талқылап, Өзбекстанда жеті атаға дейін қыз алыспау заңы шығуға түрткі болды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

1988 жылы Шаханов 1926 жылы [[ислам]] дінінің қалдығы деген желеумен КСРО тоталитарлық жүйесі тойлауға тыйым салған [[Наурыз мейрамы]]ның 62 жылдан соң қайта тойлануына мұрындық болды.

1989 жылғы 22 қыркүйекте Қазақ КСР «Тілдер туралы» заңын қабылдануына қатысты. [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] [[Орыс тілі|орыс]] және [[Қазақ тілі|қазақ]] тілдеріне бірдей мемлекеттік дәреже берген заңды қабылдап, өзгелердің қарсылғына қарамастан Мұхтар Шаханов мінберге қайта шығып сөйлеп, депутаттарды қазақ тілін жеке мемлекеттік тіл жасауға үндеді және қабылданған заңның үлкен зардабы болатынын ескертті. Шаханов ұсынысы төрағаның қолдауымен дауысқа қайта салынып қазақ тілі жеке дара мемлекеттік мәртебе иеленді. Оған қоса, ақын соңғы жылдары «үш тұғырлы тілге» де, тікелей қазақ халқын және республикадағы аз ұлттарды тікелей жоюға алып баратын, бастауын «америкалық ұлттан» алатын «қазақстандық ұлтқа» да батыл қарсылық танытып келеді.

1992 жылы Шаханов [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]]пен бірлесіп [[«Халық конгресс» партиясы]]н құрды. Бірақ екі тілде тәрбиеленген екі тұлға арасында ұлттық мүдде мен космополиттік ағым жүйелі көзқарас таба алмағандықтан партия ұзақ ғұмыр кеше алмады.

1993–2003 жылдары Қазақстанның [[Қырғызстан]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Қырғызстан|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] қызметінде болды.

2001 жылдан ол «ХХІ ғасыр және Руханият» атты халықаралық элита клубының президенті болды. 2004 жылдан ол «Мемлекеттік тіл» қоғамдық қозғалысының төрағасы еді.

2004–2007 жылдары Шаханов [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің депутаты қызметін атқарды.
[[Сурет:Мұхтар Шахановтың шығармашылық кешінде.jpg|thumb|М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті, филология факультетінің студенттері Мұхтар Шахановтың алдында өлеңдерін оқуда. Шахановтың сол жағында Ақжол Қалшабек, оң жағында әйелі Қаншайым. Шымкент қаласы, 15 қазан, 2024 жыл.]]
2010 жылдан ол «Тәуелсіздікті қорғау» атты 50-ден астам қоғамдық ұйымдардың, партиялардың, баспасөз орындарының басын қосатын халықтық-демократиялық қозғалыстың төрағасы және [[Жалын (журнал)|республикалық «Жалын» журналының]] Бас редакторы.

== Шығармашылығы ==
* Алғашқы өлеңі («Сырдария») 1959 жылы жарияланды. 
* Тұңғыш өлеңдер жинағы («Бақыт») 1966 жылы жарық көрді. 
* «Балладалар» (1968)
* «Ай туып келеді» (1970)
* «Қырандар төбеге қонбайды» (1974)
* «Сенім патшалығы» 1976 жылы атты кітаптары шықты.

Бірнеше өлең кітаптарының және халық арасына кең тараған бірқатар әндердің авторы. Балладалары мен поэмалары дүние жүзі халықтарының 20-дан астам тілдеріне аударылған. Өлеңдерінде философиялық ой басым. Мәтінін де, [[музыка]]сын да өзі жазған «Жұбайлар жыры», «Туған күн кешінде», «Гүл дәурен», «Мен саған ғашық едім» атты әндері жұртшылыққа кеңінен таныс.

«Махаббат заңы», «Сенім патшалығы», «Сократты еске алу түні» атты драмалары республикамызда және шетел театрларында қойылған. Ш. Айтматовпен бірлесіп жазған «Құз басындағы аңшының зары» атты эссе кітабы мен «Сократты еске алу түні» атты драмасы көптеген тілдерге аударылған. «Шыңғыс ханның пенделік құпиясы» драмалық туындысы негізінде Украинаның Довженко атындағы киностудиясы екі сериялы телефильм шығарды.

Шахановтың «Өркениеттің адасуы», «Жазагер жады космоформуласы» (Шыңғыс ханның пенделік құпиясы) атты романдары ЮНЕСКО шеңберінде қаралып, әлемдік деңгейде қызу пікірталас тудырды. Оның шығармалары дүниежүзінің 50-ден астам тілдеріне аударылды.

== Азаматтық болмысы ==
Шаханов [[қазақ тілі]] мен [[Қазақтар|қазақ халқы]]н қолдады.

2006 жылы Шахановтың «Тілсіздендіру анатомиясын» атты кітабы жарық көрді. Бұл жинаққа тіл, ұлттық рух, космополиттік ағым төңірегіндегі жазылған бірнеше эссе-поэмалары енген.

Ақын өз елінің мемлекеттік дәрежедегі сыйлықтарынан, [[Халық қаһарманы]] атағынан, орден, медалдарынан жүйелі түрде бас тартты.

== Жеке өмірі ==
Шаханов 2018 жылғы сәуірде өмірінде үшінші рет үйленгенін мойындады. Ерте жылдарында ол Күләндә есімді [[Түлкібас ауданы]]ның тумасымен көрісетін еді. Ол жас кезінде қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/showbiz/personal-life/1726229-mhtar-sahanov-algas-ret-s-jel-alganyn-el-aldynda-mojyndady/ |title=Мұхтар Шаханов алғаш рет үш әйел алғанын ел алдында мойындады |language=kk |work=nur.kz |last=Кенжегалиева |first=Жұлдыз |date=2018-04-12 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

Шахановтың үшінші әйелі ғалым мен педагог Розалинда Әшірбайқызы Шаханова еді. Шаханова [[Павлодар]]да туған, орыс тілі мен әдебиетін оқыған және оқытқан еді, 2025 жылғы сәуірде қайтыс болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/muhtar-shahanovtyn-zhubajy-omirden-ozdy-132174/ |title=Мұхтар Шахановтың жұбайы өмірден озды |language=kk |work=orda.kz |last=Әсем |first=Жәукен |date=2026-04-18 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы қыркүйекте оның Рауан есімді ұлы қайтыс болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://baq.kz/muhtar-shahanovtyn-uly-kaytys-boldy_261196/ |title=Мұхтар Шахановтың ұлы қайтыс болды |language=kk |work=baq.kz |date=2021-09-18 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

== Қайтыс болуы ==
2026 жылғы 8 сәуірде Шаханов қара аурумен жан-сақтау бөліміне жатқызылды.&lt;ref&gt;[https://democrat.kz/kz/article/jan-saqtau-boliminde-muhtar-shahanov-turaly-jaisyz-habar-tarady.html &quot;Жан сақтау бөлімінде&quot;: Мұхтар Шаханов туралы жайсыз хабар тарады]&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 19 сәуірде ол дүниеден өтті. Оның [[Арыстан баб кесенесі]]нде жерлену өтініші орындалмады, алайда [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] оның [[Түркістан облысы|Түркістан облысындағы]] Өмірзақ Айтбаев және Көпен Әмірбек жатқан зиратта жерленетінін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stan.kz/aqynnyn-songy-otinisi-muxtar-saxanov-arystanbab-kesenesinin-irgesine-z-433369/ |title=&quot;Ақынның соңғы өтініші&quot;: Мұхтар Шаханов Арыстан баб кесенесінің іргесіне жерленбейтін болды |language=kk |work=stan.kz |last=Русланқызы |first=Дана |date=2021-09-18 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; 21 сәуірде Алматыда Абай атындағы опера және балет театрында ақынмен қоштасу рәсімі өтті. Сол күні марқұмның денесі туған ауылы Жаңа Шіліктегі Мұхтар Шаханов атындағы шығармашылық үйіне жеткізілді. Келесі күні ақынды Арыстанбаб кесенесінен 800 метр қашықтықта орналасқан Қоғам аулындағы зиратында жерледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://adyrna.kz/kk/post/1243205/ |title= &quot;Мен көз жұмған шақта да сен, туған жер, бол аман...&quot; Ақын Отырар маңына жерленді | language=kk |work=adyrna.kz | accessdate=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;

== Өлеңдер мен балладалар тізімі ==
* «Эверестке шығу»
* «Ғашықтық ғаламаты»
* «Еркектер жыры»
* «Әйелдер»
* «Сұлулықты сезіну немесе Ғабиден Мұстафинмен қарттық жайлы әңгіме»
* «Арман»
* «Шың басындағы оқиға»
* «Алтын, күміс және қалайы»
* «Жайықпен жүздескенде»
* «Байқаймысың»
* «Жалын»
* «Жанерке»
* «Достық өлкесінің заңы»
* «Жігерлендіру немесе өзін бақытсызбын деп есептеген жігітке жауап»
* «Өзендер»

== Марапаттары ==
=== Қазақстан марапаттары ===
* [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек ері]] атағы (16 маусым 2022);
* [[Отан ордені]] (16 маусым 2022);
* [[Қазақстанның халық жазушысы]] (1996);
* [[Түркістан облысы]]ның құрметті азаматы

=== КСРО марапаттары ===
* Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты (1982);
* Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты (1972);
* Тың және тыңайған жерлерді игергені үшін медаль;
* [[Еңбектегі ерлігі үшін медаль]].

=== Шетел марапаттары ===
* [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасы]]ның халық ақыны (1994);
* Данакер ордені (2024, Қырғызстан);
* [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның Қоршаған Орта Бағдарламасы сыйлығының лауреаты;
* Түрік Республикасының «Түрік дүниесіне қызметі үшін» халықаралық сыйлығының лауреаты;
* Қырғыз Республикасының халықаралық «Руханият» сыйлығының лауреаты
* Түрік дүниесі жазушылар бірлестігінің «Шахрияр» сыйлығының лауреаты;
* [[ЮНЕСКО]]-ның «Боорукер» клубы сыйлығының иегері;
* Калифорния Ғылым индустрия, білім және өнер академиясының А.Эйнштейн атындағы алтын медалі (2002) — «Жазагер жады космоформуласы» шығармасы үшін;
* Түркияның Гебзе қаласында «Түркі тілдес халықтар арасындағы ең үздік әлем ақыны» сыйлығы берілген (2002);
* Түркия, Әзірбайжан, Солтүстік Кипр мемлекеттері тағайындаған «Түрік әлеміне сіңірген ерен еңбегі үшін» атағының иегері (2006);
* [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] өмірбаян институты белгілеген 2005 жылдың «Жыл адамы» атағы берілді;
* Жиырмадан астам шет елдік академиялардың, университеттердің құрметті докторы, профессоры.
* [[Нобель сыйлығы]]ның 100 жылдығына орай [[Тамбов]] қаласында өткен «Нобель» сыйлығы лауреаттары мен нобелшілердің халықаралық конгресінде «Нобель» ақпарат орталығы, «Нобель» қоры, Ресей жаратылыс ғылымдары академиясы бірлесіп бекіткен «Нобельдің Алтын медалімен» марапатталды.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. «Алматыкітап баспасы»,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер==
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/6003.html Желтоқсан эпопеясы (Жалғасы. Басы өткен санда) ДҮРБЕЛЕҢ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161127152727/http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/6003.html |date=2016-11-27 }}
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5981.html Желтоқсан эпопеясы (Басы. Жалғасы келесi сандарда)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161127152859/http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5981.html |date=2016-11-27 }}
* [http://m-shahanov.kz/ Мұхтар Шаханның жеке сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110322064955/http://m-shahanov.kz/ |date=2011-03-22 }}
* [http://abai.kz/content/mykhtar-shakhanovtyn-melimdemesi Мұхтар Шаханның мәлімдемесі 16.02.2011]
* [http://abai.kz/content/mykhtar-shakhanov-tzh-lyktyn-zhana-kyry Мұхтар Шахан. ТЖ-лықтың жаңа қыры]

{{DEFAULTSORT:Шаханов, Мұхтар}}
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:КСРО ақындары]]
[[Санат:XX ғасыр ақындары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан халық жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]
[[Санат:КСРО драматургтері]]
[[Санат:XX ғасыр драматургтері]]
[[Санат:Қазақстанның Қырғызстандағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Түркістан облысының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Тың және тыңайған жерлерді игергені үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті түлектері]]
[[Санат:Бішкектің құрметті азаматтары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің III шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>b5lsdbgt2py88dub8od02yitu94wmu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Stub-meta</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15329</id>
    <revision>
      <id>3682329</id>
      <parentid>3389250</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3682329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="7flbkoxoi6r3n9z510eakllj36u0hzu" xml:space="preserve">{| style=&quot;background:none; color:inherit; text-align:left; padding: 2px 0; width: auto;&quot; class=&quot;metadata&quot;
| style=&quot;padding-right:4px;&quot; | &lt;div style=&quot;min-width: max-content;&quot;&gt;{{{texticon|[[Сурет:{{{image|Wiki letter w.svg}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{size}}}}}|{{{size}}}|{{{size}}}px}}|40px}}|{{{alt|Мақала бастамасы}}}]]}}}&lt;/div&gt;
|''Бұл —{{#if:{{{article|}}}|&amp;nbsp;{{{article}}}}} мақаланың [[Уикипедия:Мақалаға бастама|бастамасы]].&lt;br /&gt;Бұл мақаланы &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} толықтырып, дамыту]&lt;/span&gt; арқылы, Уикипедияға [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек|көмектесе]] аласыз.''{{#if:{{{specification|}}}|&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Бұл ескертуді [[{{{specification}}}|дәлдеп]] ауыстыру қажет.&lt;/small&gt;}}
|}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:10}}
|&lt;!-- үлгіде болса--&gt;
Бұл үлгі мақалаларды автоматты түрде {{c|{{#if:{{{category|}}}|{{{category}}} аяқталмаған мақалалар|Аяқталмаған мақалалар}}|б}} қосады.
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|Документация||[[Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар:Барлық|{{PAGENAME}}]]}}{{#if:{{{specification|}}}|[[Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар:Дәлдеу қажет|{{PAGENAME}}]]}}
|&lt;!-- мақалада болса
--&gt;{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:{{{category|}}} аяқталмаған мақалалар]]{{#if:{{{specification|}}}|[[Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]]}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7flbkoxoi6r3n9z510eakllj36u0hzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682330</id>
      <parentid>3682329</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3682330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1845" sha1="hl4nzh83lp6ly704ola1xxnaac3p2au" xml:space="preserve">{| style=&quot;background:none; color:inherit; text-align:left; padding: 2px 0; width: auto;&quot; class=&quot;metadata&quot;
| style=&quot;padding-right:4px;&quot; | &lt;div style=&quot;min-width: max-content; width: max-content;&quot;&gt;{{{texticon|[[Сурет:{{{image|Wiki letter w.svg}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{size}}}}}|{{{size}}}|{{{size}}}px}}|40px}}|{{{alt|Мақала бастамасы}}}]]}}}&lt;/div&gt;
|''Бұл —{{#if:{{{article|}}}|&amp;nbsp;{{{article}}}}} мақаланың [[Уикипедия:Мақалаға бастама|бастамасы]].&lt;br /&gt;Бұл мақаланы &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} толықтырып, дамыту]&lt;/span&gt; арқылы, Уикипедияға [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек|көмектесе]] аласыз.''{{#if:{{{specification|}}}|&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Бұл ескертуді [[{{{specification}}}|дәлдеп]] ауыстыру қажет.&lt;/small&gt;}}
|}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:10}}
|&lt;!-- үлгіде болса--&gt;
Бұл үлгі мақалаларды автоматты түрде {{c|{{#if:{{{category|}}}|{{{category}}} аяқталмаған мақалалар|Аяқталмаған мақалалар}}|б}} қосады.
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|Документация||[[Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар:Барлық|{{PAGENAME}}]]}}{{#if:{{{specification|}}}|[[Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар:Дәлдеу қажет|{{PAGENAME}}]]}}
|&lt;!-- мақалада болса
--&gt;{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:{{{category|}}} аяқталмаған мақалалар]]{{#if:{{{specification|}}}|[[Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]]}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hl4nzh83lp6ly704ola1xxnaac3p2au</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682332</id>
      <parentid>3682330</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылауы]]) істеген нөмір 3682330 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3682332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="7flbkoxoi6r3n9z510eakllj36u0hzu" xml:space="preserve">{| style=&quot;background:none; color:inherit; text-align:left; padding: 2px 0; width: auto;&quot; class=&quot;metadata&quot;
| style=&quot;padding-right:4px;&quot; | &lt;div style=&quot;min-width: max-content;&quot;&gt;{{{texticon|[[Сурет:{{{image|Wiki letter w.svg}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{size}}}}}|{{{size}}}|{{{size}}}px}}|40px}}|{{{alt|Мақала бастамасы}}}]]}}}&lt;/div&gt;
|''Бұл —{{#if:{{{article|}}}|&amp;nbsp;{{{article}}}}} мақаланың [[Уикипедия:Мақалаға бастама|бастамасы]].&lt;br /&gt;Бұл мақаланы &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} толықтырып, дамыту]&lt;/span&gt; арқылы, Уикипедияға [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек|көмектесе]] аласыз.''{{#if:{{{specification|}}}|&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Бұл ескертуді [[{{{specification}}}|дәлдеп]] ауыстыру қажет.&lt;/small&gt;}}
|}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:10}}
|&lt;!-- үлгіде болса--&gt;
Бұл үлгі мақалаларды автоматты түрде {{c|{{#if:{{{category|}}}|{{{category}}} аяқталмаған мақалалар|Аяқталмаған мақалалар}}|б}} қосады.
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|Документация||[[Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар:Барлық|{{PAGENAME}}]]}}{{#if:{{{specification|}}}|[[Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар:Дәлдеу қажет|{{PAGENAME}}]]}}
|&lt;!-- мақалада болса
--&gt;{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:{{{category|}}} аяқталмаған мақалалар]]{{#if:{{{specification|}}}|[[Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]]}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7flbkoxoi6r3n9z510eakllj36u0hzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Локк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17194</id>
    <revision>
      <id>3681897</id>
      <parentid>3144421</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BaqytAldamaidy</username>
        <id>187018</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>келер фразалар өзгеруде болды &quot;Толеранттық туралы хат адам тусінуі туралы эссе азаматтық билік туралы екінші мақала</comment>
      <origin>3681897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13613" sha1="7jtc9igdxx5f61xtwpdwdurxdl0qetx" xml:space="preserve">{{Философ
 |есімі          = Джон Локк
 |шынайы есімі   = {{lang-en|John Locke}}
 |сурет          = John Locke.jpg
 |ені            = 
 |сурет атауы    = 
 |Лақап аты       = 
 |Қайтыс болған күні        = 28.10.1704
 |Қайтыс болған жері        = [[Эссекс]], [[Англия]]
 |Азаматтығы     = 
 |Ұлты           = 
 |Шығармалардың тілі    = 
 |Мектеп                = [[Эмпиризм]]
 |Бағыты          = ағылшын философиясы
 |Кезең           =  XVII ғасыр философиясы
 |Қызығушылығы    =  [[Метафизика]], [[эпистемология]], [[саяси философия]], [[білім жүйесі]]
 |Пікірі          =  [[Ақ тақта]] (tabula rasa), биленушілердің рұқсатын алған билік ұғымы, бостандық және меншік құқықтары
 |Ізашарлары      = [[Платон]], [[Аристотель]], [[Фома Аквинский]], [[Рене Декарт]], [[Томас Гоббс]]
 |Мұрагерлері     = [[Джордж Беркли]], [[Давид Юм]], [[Иммануил Кант]], [[Артур Шопенгауэр]]
 |Сыйақылары      = 
 |Марапаттары     = 
 |Қолтаңбасы      = 
 |сайт            = 
 |уикикітап       = 
 |уикидәйек       = 
|Туған күні=29.08.1632|Туған жері=Рингтон, [[Сомерсет]], [[Англия]]}}
'''Джон Локк''' ({{lang-en|John Locke}}; [[29 тамыз]] [[1632 жыл]] – [[28 қазан]] [[1704 жыл]]) — британ [[педагог]]ы және [[философ]]ы, [[эмпиризм]] және [[либерализм]] өкілі. [[Сенсуализм]]ның тарауына әсер етті.

== Биографиясы ==

* [[29 тамыз]] [[1632 жыл]]ы Англияның батысындағы Рингтон қаласында адвокаттың отбасында туған. [[1646 жыл]]ы Вестминстер мектебіне қабылданды. [[1652 жыл]]ы мектепті үздік бітірген Локк [[Оксфорд университеті]]не түсіп, [[1656 жыл]]ы бакалавр дәрежесіне, ал [[1658 жыл]]ы — магистр дәрежесіне еге болады.
* [[1667 жыл]]ы лорд Энтони Эшли Купердің (граф Шефтсбери) отбасылық дәрігер және оның ұлының тәрбиешісі болып қызметке тұрады. Осы жылдардан бастап Локктың саяси өмірге қызығушылығы пайда болып, &quot;[[Толеранттық туралы хат]]&quot; (A Letter Concerning Toleration), тағы басқа жазба жұмыстарын бастайды. Граф Шефтсберидің тапсырмасы бойынша Локк Солтүстік Американың Каролина провинциясының ата заңының конституциясының &quot;[[Каролинаның фундаменталды конституциясы]]&quot; (Fundamental Constitutions of Carolina) жазылуына қатысқан.&lt;ref&gt;[http://plato.stanford.edu/entries/locke/ John Locke]&lt;/ref&gt;
* [[1668 жыл]]ы Локк [[Корольдік қоғамы]]ның мүшесі болып, [[1669 жыл]]ы — оның кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Локктың ең бастапқы қызығушылықтары жаратылыстану, медицина, саясат, экономика, педагогика, мемлекет пен шіркеудің қарым-қатынастары, дінге еріктілік мәселесі және ұждан бостандығы болған.
* [[1671 жыл]]ы Локк &quot;[[Адам түсінуі туралы эссе]]&quot; (An Essay Concerning Human Understanding) атты еңбегін жаза бастайды. [[1672 жыл|1672]] - [[1679 жыл]]дары Локк Англияның мемлекеттік мекемелерінде түрлі лауазымды қызметтерін атқарады. Дегенмен Локктың карьерасы граф Шефтсберидің қоғамдағы жағдайны тікелей байланысты болады. 1675 жылдан 1679 жылдың ортасына дейін денсаулығының жағдайына байланысты Локк Францияда ем қабылдайды.
* [[1683 жыл]]ы Локк граф Шефтсберидің ізіме Голландияға эмиграция жасайды. [[1688]]—[[1689 жыл]]дары Англиядағы  Glorious Revolution төнкерісінің нәтижесінде таққа Вильгельм III Оранский отырып, Локк Англияға 1689 жылдың басында қайта оралады.
* [[1690 ж.ж.|1690-шы жылдары]] Локк тек қана саяси өміріне араласпай, ғылыми және әдеби жұмыстарымен айналысып, көптеген жұмыстарды осы жылдары жазған.
* Локк 1704 жылдың [[28 қазан]]ында 72 жасында қайтыс болды.

== Философиялық, педагогикалық және саяси еңбектері ==

Негізгі еңбектері: «''Оқыту туралы кейбір ойлар''», «''[[Адам түсінуі туралы эссе]]''». Адам жаны туғанда таза тақтай сияқты болады, адамдар тәрбиеге қарай ғана мейрімді не жауыз, пайдалы не пайдасыз болып қалыптасады деген. Локк бойынша тәрбиенің мақсаты - іскери, адал адамды, өз мүддесіне жетуде табандылық көрсете алатын, бірақ басқалармен де есептесетін «''нағыз жігітті''» тәрбиелеу.

Локк дене тәрбиесін жас буржуйдің тәрбиесі жүйесіне өндірісті түсінудің негізі ретінде және жасампаздықтың алдын алу құралы ретінде енгізген. Локк әдістемелік мәселелерді жасап, оқуды іш пыстыратын міндетке айналдырмауға шақырған, балалар кызығушылығын және логикалық ойлауын қолпаштауға шақырған. Локк ойлары ХҮІІІ-ХІХ ғғ. педагогика дамуына зор ықпал ететі.

[[1688]] ж. [[Англия]]да мемлекеттік төңкеріс болды. [[Яков II Стюарт]] патшаның елден қашуына байланысты оның орнын [[Вильгельм Оранский]] иеленді. Ол конституциялық монархияны орнатуға келісім береді. Енді жер мен қаржы ақсүйектерінің арасында келісімшілік орнады. Осы әлеуметтік компромисс идеолога - Джон Локктың [[Азаматтық билік туралы екінші мақала]]сында (The Second Treatise of Civil Government) көрініс тапты. Мемлекет пайда болғанша адамдар табиғи жағдайда болған. Яғни, жазған жеке адамдар ешкімге тәуелді болмай, әркім өз еркінше өмір сүрген. Бірақ бұл жағдайда адамдар арасында талас-керісті шешетін ұйымдар болмаған. Бұл жағдай сенімсіздік тудыруға ықпал етті. Жаратылыс заңдарын қамтамасыз ету үшін, еркіндік, теңдік, жеке адамдар меншігін және оны қорғау үшін адамдар саяси бірлесіп мемлекет құрайды. [[Мемлекет]] - өздерінің орнатқан ортақ зандары бойынша біріккен және сот инстанциясын орнатқан, өзара керістерді шешу және кінәлілерді жазалау үшін құрылған адамдар бірлестігі. Басқа ұжымдық (отбасы, байлар биліктері) ұйымдардан мемлекет ерекшелігі ол саяси билікті, яғни меншікті сақтап, реттеу мақсатында заңдар шығаруға құқылы, осы заңдарды орындауға күш жүмсай алады, әрі мемлекетті сырттан жасалған шабуылдардан қорғайды. Саяси [[либерализм]] негізін қалаушылардың бірі Локк Джон жеке тұлға еркіндігін қамтамасыз ете алатын саяси институттардың теориялық негіздерін қалады. Негізгі шара ретінде билікті бөлу принципі ұсынылды. Локк Джон мемлекеттегі биліктің үш түрін көрсеткен: заң шығарушы, атқарушы және федеративтік.

Ол адамның табиғатынан әлсіздігіне байланысты биліктің бір қолда шоғырлану қаупінің алдын алудың бірден-бір жолы ретінде билікті бөлу қажеттігін көрсеткен. Ал, билік бұтақтарының арасында дау-жанжал туа қалған жағдайда, оны халық игілігін басшылыққа ала отырып шешу қажет: ''salus poluli suprema lex'' (халық игілігі - жоғарғы заң). Локк Джон қоғамда билік бұтақтары арасындағы дау-жанжалдан басқа, өте қауіпті дау-жанжал бар екенін көрсеткен. Ол - азаматтар мен тиран арасындағы дау-жанжал. Міне, осы дау-жанжалды шешу барысында Локк Джон халықтың көтеріліске шығу құқын қолдайды. Халықтың көтеріліске шығу құқын мойындау саяси тарихты көтерілістермен наразылықтарға толтыру емес еді. Себебі, көтеріліс арқылы халық билікті жаңа адамдар қолына бере алады. Локк Джон ілімінде де халықтың саяси қатысуы шектеулі. Дегенмен, көтеріліске шығу, наразылық білдіруді халықтың саяси белсенділігінің бір түрі ретінде қарастырар болсақ, онда саяси жүйенің сипатын, басқару түрін өзгерту Локк Джон халықтың қолында екендігін негіздеген деп қорытындылауымызға болады. Оның ілімінің негізі - меншікті қорғау. Т. Гоббс бойынша мемлекетке жеке адам өзінің бар жаратылыс құқықтарын толығымен беретін болса, ал Локк Джон бойынша мемлекетті құраған адамдар ортақ мақсатқа қажетті тұрғыдан ғана өз құқықтарымен бөліседі.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Педагогика]] / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: &quot;ЭКО&quot; ҒӨФ. [[2006]]. - 482 б.  ISBN 9965-808-85-6&lt;/ref&gt;

== Ең маңызды шығармалары ==
* [[Толеранттық туралы хат|Төзімділікке Бағытталған Хат]] (A Letter Concerning Toleration) ([[1689]]).
* [[Адам түсінуі туралы эссе|Адам Түсінікке Қатысты Эссе]] (Essay Concerning Human Understanding) ([[1690]]).
* [[Азаматтық билік туралы екінші мақала|Азаматтық Басқаруының Екінші Ғақлия]] (The Second Treatise of Civil Government) ([[1690]]).
* [[Оқыту туралы кейбір ойлар|Білім Беру Туралы Көзқарасым]] (Some Thoughts Concerning Education) ([[1693]]).

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Ұлыбритания педагогтары]]
[[Санат:Ұлыбритания философтары]]
[[Санат:1632 жылы туғандар]]
[[Санат:1704 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Британия ғалымдары]]
[[Санат:29 тамызда туғандар]]
[[Санат:28 қазанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ұлыбритания саясаткерлері]]</text>
      <sha1>7jtc9igdxx5f61xtwpdwdurxdl0qetx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681927</id>
      <parentid>3681897</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BaqytAldamaidy</username>
        <id>187018</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ағылшын философы, физигі. Заманда, өте ықпалды Ағартушылық Дәуірі ойшылдардың бірі ретінде кеңінен танымал, негізінде &quot;Либерализм Отағасы&quot; сияқты әйгілі. Өз төзімділік жазбаларында, діндік мәжбүрлеуіне және діндік біркелкілігіне қарсы шығып, дін деген әр адамның өз жеке шешімі деп баяндайды.</comment>
      <origin>3681927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14064" sha1="melungky2lsebwbdur1ykwr4m7kacd3" xml:space="preserve">{{Философ
 |есімі          = Джон Локк
 |шынайы есімі   = {{lang-en|John Locke}}
 |сурет          = John Locke.jpg
 |ені            = 
 |сурет атауы    = 
 |Лақап аты       = 
 |Қайтыс болған күні        = 28.10.1704
 |Қайтыс болған жері        = [[Эссекс]], [[Англия]]
 |Азаматтығы     = 
 |Ұлты           = 
 |Шығармалардың тілі    = 
 |Мектеп                = [[Эмпиризм]]
 |Бағыты          = ағылшын философиясы
 |Кезең           =  XVII ғасыр философиясы
 |Қызығушылығы    =  [[Метафизика]], [[эпистемология]], [[саяси философия]], [[білім жүйесі]]
 |Пікірі          =  [[Ақ тақта]] (tabula rasa), биленушілердің рұқсатын алған билік ұғымы, бостандық және меншік құқықтары
 |Ізашарлары      = [[Платон]], [[Аристотель]], [[Фома Аквинский]], [[Рене Декарт]], [[Томас Гоббс]]
 |Мұрагерлері     = [[Джордж Беркли]], [[Давид Юм]], [[Иммануил Кант]], [[Артур Шопенгауэр]]
 |Сыйақылары      = 
 |Марапаттары     = 
 |Қолтаңбасы      = 
 |сайт            = 
 |уикикітап       = 
 |уикидәйек       = 
|Туған күні=29.08.1632|Туған жері=Рингтон, [[Сомерсет]], [[Англия]]}}
'''Джон Локк''' ({{lang-en|John Locke}}; [[29 тамыз]] [[1632 жыл]] – [[28 қазан]] [[1704 жыл]]) — ағылшын философы, физигі. Заманда, өте ықпалды [[Ағартушылық дәуірі|Ағартушылық Дәуірі]] ойшылдардың бірі ретінде кеңінен танымал, негізінде &quot;[[Либерализм]] Отағасы&quot; сияқты әйгілі. Өз төзімділік жазбаларында, діндік мәжбүрлеуіне және діндік біркелкілігіне қарсы шығып, дін деген әр адамның өз жеке шешімі деп баяндайды. [[Сенсуализм]]ның тарауына әсер етті.

== Биографиясы ==

* [[29 тамыз]] [[1632 жыл]]ы Англияның батысындағы Рингтон қаласында адвокаттың отбасында туған. [[1646 жыл]]ы Вестминстер мектебіне қабылданды. [[1652 жыл]]ы мектепті үздік бітірген Локк [[Оксфорд университеті]]не түсіп, [[1656 жыл]]ы бакалавр дәрежесіне, ал [[1658 жыл]]ы — магистр дәрежесіне еге болады.
* [[1667 жыл]]ы лорд Энтони Эшли Купердің (граф Шефтсбери) отбасылық дәрігер және оның ұлының тәрбиешісі болып қызметке тұрады. Осы жылдардан бастап Локктың саяси өмірге қызығушылығы пайда болып, &quot;[[Толеранттық туралы хат]]&quot; (A Letter Concerning Toleration), тағы басқа жазба жұмыстарын бастайды. Граф Шефтсберидің тапсырмасы бойынша Локк Солтүстік Американың Каролина провинциясының ата заңының конституциясының &quot;[[Каролинаның фундаменталды конституциясы]]&quot; (Fundamental Constitutions of Carolina) жазылуына қатысқан.&lt;ref&gt;[http://plato.stanford.edu/entries/locke/ John Locke]&lt;/ref&gt;
* [[1668 жыл]]ы Локк [[Корольдік қоғамы]]ның мүшесі болып, [[1669 жыл]]ы — оның кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Локктың ең бастапқы қызығушылықтары жаратылыстану, медицина, саясат, экономика, педагогика, мемлекет пен шіркеудің қарым-қатынастары, дінге еріктілік мәселесі және ұждан бостандығы болған.
* [[1671 жыл]]ы Локк &quot;[[Адам түсінуі туралы эссе]]&quot; (An Essay Concerning Human Understanding) атты еңбегін жаза бастайды. [[1672 жыл|1672]] - [[1679 жыл]]дары Локк Англияның мемлекеттік мекемелерінде түрлі лауазымды қызметтерін атқарады. Дегенмен Локктың карьерасы граф Шефтсберидің қоғамдағы жағдайны тікелей байланысты болады. 1675 жылдан 1679 жылдың ортасына дейін денсаулығының жағдайына байланысты Локк Францияда ем қабылдайды.
* [[1683 жыл]]ы Локк граф Шефтсберидің ізіме Голландияға эмиграция жасайды. [[1688]]—[[1689 жыл]]дары Англиядағы  Glorious Revolution төнкерісінің нәтижесінде таққа Вильгельм III Оранский отырып, Локк Англияға 1689 жылдың басында қайта оралады.
* [[1690 ж.ж.|1690-шы жылдары]] Локк тек қана саяси өміріне араласпай, ғылыми және әдеби жұмыстарымен айналысып, көптеген жұмыстарды осы жылдары жазған.
* Локк 1704 жылдың [[28 қазан]]ында 72 жасында қайтыс болды.

== Философиялық, педагогикалық және саяси еңбектері ==

Негізгі еңбектері: «''Оқыту туралы кейбір ойлар''», «''[[Адам түсінуі туралы эссе]]''». Адам жаны туғанда таза тақтай сияқты болады, адамдар тәрбиеге қарай ғана мейрімді не жауыз, пайдалы не пайдасыз болып қалыптасады деген. Локк бойынша тәрбиенің мақсаты - іскери, адал адамды, өз мүддесіне жетуде табандылық көрсете алатын, бірақ басқалармен де есептесетін «''нағыз жігітті''» тәрбиелеу.

Локк дене тәрбиесін жас буржуйдің тәрбиесі жүйесіне өндірісті түсінудің негізі ретінде және жасампаздықтың алдын алу құралы ретінде енгізген. Локк әдістемелік мәселелерді жасап, оқуды іш пыстыратын міндетке айналдырмауға шақырған, балалар кызығушылығын және логикалық ойлауын қолпаштауға шақырған. Локк ойлары ХҮІІІ-ХІХ ғғ. педагогика дамуына зор ықпал ететі.

[[1688]] ж. [[Англия]]да мемлекеттік төңкеріс болды. [[Яков II Стюарт]] патшаның елден қашуына байланысты оның орнын [[Вильгельм Оранский]] иеленді. Ол конституциялық монархияны орнатуға келісім береді. Енді жер мен қаржы ақсүйектерінің арасында келісімшілік орнады. Осы әлеуметтік компромисс идеолога - Джон Локктың [[Азаматтық билік туралы екінші мақала]]сында (The Second Treatise of Civil Government) көрініс тапты. Мемлекет пайда болғанша адамдар табиғи жағдайда болған. Яғни, жазған жеке адамдар ешкімге тәуелді болмай, әркім өз еркінше өмір сүрген. Бірақ бұл жағдайда адамдар арасында талас-керісті шешетін ұйымдар болмаған. Бұл жағдай сенімсіздік тудыруға ықпал етті. Жаратылыс заңдарын қамтамасыз ету үшін, еркіндік, теңдік, жеке адамдар меншігін және оны қорғау үшін адамдар саяси бірлесіп мемлекет құрайды. [[Мемлекет]] - өздерінің орнатқан ортақ зандары бойынша біріккен және сот инстанциясын орнатқан, өзара керістерді шешу және кінәлілерді жазалау үшін құрылған адамдар бірлестігі. Басқа ұжымдық (отбасы, байлар биліктері) ұйымдардан мемлекет ерекшелігі ол саяси билікті, яғни меншікті сақтап, реттеу мақсатында заңдар шығаруға құқылы, осы заңдарды орындауға күш жүмсай алады, әрі мемлекетті сырттан жасалған шабуылдардан қорғайды. Саяси [[либерализм]] негізін қалаушылардың бірі Локк Джон жеке тұлға еркіндігін қамтамасыз ете алатын саяси институттардың теориялық негіздерін қалады. Негізгі шара ретінде билікті бөлу принципі ұсынылды. Локк Джон мемлекеттегі биліктің үш түрін көрсеткен: заң шығарушы, атқарушы және федеративтік.

Ол адамның табиғатынан әлсіздігіне байланысты биліктің бір қолда шоғырлану қаупінің алдын алудың бірден-бір жолы ретінде билікті бөлу қажеттігін көрсеткен. Ал, билік бұтақтарының арасында дау-жанжал туа қалған жағдайда, оны халық игілігін басшылыққа ала отырып шешу қажет: ''salus poluli suprema lex'' (халық игілігі - жоғарғы заң). Локк Джон қоғамда билік бұтақтары арасындағы дау-жанжалдан басқа, өте қауіпті дау-жанжал бар екенін көрсеткен. Ол - азаматтар мен тиран арасындағы дау-жанжал. Міне, осы дау-жанжалды шешу барысында Локк Джон халықтың көтеріліске шығу құқын қолдайды. Халықтың көтеріліске шығу құқын мойындау саяси тарихты көтерілістермен наразылықтарға толтыру емес еді. Себебі, көтеріліс арқылы халық билікті жаңа адамдар қолына бере алады. Локк Джон ілімінде де халықтың саяси қатысуы шектеулі. Дегенмен, көтеріліске шығу, наразылық білдіруді халықтың саяси белсенділігінің бір түрі ретінде қарастырар болсақ, онда саяси жүйенің сипатын, басқару түрін өзгерту Локк Джон халықтың қолында екендігін негіздеген деп қорытындылауымызға болады. Оның ілімінің негізі - меншікті қорғау. Т. Гоббс бойынша мемлекетке жеке адам өзінің бар жаратылыс құқықтарын толығымен беретін болса, ал Локк Джон бойынша мемлекетті құраған адамдар ортақ мақсатқа қажетті тұрғыдан ғана өз құқықтарымен бөліседі.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Педагогика]] / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: &quot;ЭКО&quot; ҒӨФ. [[2006]]. - 482 б.  ISBN 9965-808-85-6&lt;/ref&gt;

== Ең маңызды шығармалары ==
* [[Толеранттық туралы хат|Төзімділікке Бағытталған Хат]] (A Letter Concerning Toleration) ([[1689]]).
* [[Адам түсінуі туралы эссе|Адам Түсінікке Қатысты Эссе]] (Essay Concerning Human Understanding) ([[1690]]).
* [[Азаматтық билік туралы екінші мақала|Азаматтық Басқаруының Екінші Ғақлия]] (The Second Treatise of Civil Government) ([[1690]]).
* [[Оқыту туралы кейбір ойлар|Білім Беру Туралы Көзқарасым]] (Some Thoughts Concerning Education) ([[1693]]).

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Ұлыбритания педагогтары]]
[[Санат:Ұлыбритания философтары]]
[[Санат:1632 жылы туғандар]]
[[Санат:1704 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Британия ғалымдары]]
[[Санат:29 тамызда туғандар]]
[[Санат:28 қазанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ұлыбритания саясаткерлері]]</text>
      <sha1>melungky2lsebwbdur1ykwr4m7kacd3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681930</id>
      <parentid>3681927</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BaqytAldamaidy</username>
        <id>187018</id>
      </contributor>
      <comment>физигі деген сөзді жалпы тәжірбелік дәрігерге ауыстырдым</comment>
      <origin>3681930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14108" sha1="ttkq5s08pg6rfmho7dooswlvjn2muqe" xml:space="preserve">{{Философ
 |есімі          = Джон Локк
 |шынайы есімі   = {{lang-en|John Locke}}
 |сурет          = John Locke.jpg
 |ені            = 
 |сурет атауы    = 
 |Лақап аты       = 
 |Қайтыс болған күні        = 28.10.1704
 |Қайтыс болған жері        = [[Эссекс]], [[Англия]]
 |Азаматтығы     = 
 |Ұлты           = 
 |Шығармалардың тілі    = 
 |Мектеп                = [[Эмпиризм]]
 |Бағыты          = ағылшын философиясы
 |Кезең           =  XVII ғасыр философиясы
 |Қызығушылығы    =  [[Метафизика]], [[эпистемология]], [[саяси философия]], [[білім жүйесі]]
 |Пікірі          =  [[Ақ тақта]] (tabula rasa), биленушілердің рұқсатын алған билік ұғымы, бостандық және меншік құқықтары
 |Ізашарлары      = [[Платон]], [[Аристотель]], [[Фома Аквинский]], [[Рене Декарт]], [[Томас Гоббс]]
 |Мұрагерлері     = [[Джордж Беркли]], [[Давид Юм]], [[Иммануил Кант]], [[Артур Шопенгауэр]]
 |Сыйақылары      = 
 |Марапаттары     = 
 |Қолтаңбасы      = 
 |сайт            = 
 |уикикітап       = 
 |уикидәйек       = 
|Туған күні=29.08.1632|Туған жері=Рингтон, [[Сомерсет]], [[Англия]]}}
'''Джон Локк''' ({{lang-en|John Locke}}; [[29 тамыз]] [[1632 жыл]] – [[28 қазан]] [[1704 жыл]]) — ағылшын философы және жалпы тәжірибелік дәрігер. Заманда, өте ықпалды [[Ағартушылық дәуірі|Ағартушылық Дәуірі]] ойшылдардың бірі ретінде кеңінен танымал, негізінде &quot;[[Либерализм]] Отағасы&quot; сияқты әйгілі. Өз төзімділік жазбаларында, діндік мәжбүрлеуіне және діндік біркелкілігіне қарсы шығып, дін деген әр адамның өз жеке шешімі деп баяндайды. [[Сенсуализм]]ның тарауына әсер етті.

== Биографиясы ==

* [[29 тамыз]] [[1632 жыл]]ы Англияның батысындағы Рингтон қаласында адвокаттың отбасында туған. [[1646 жыл]]ы Вестминстер мектебіне қабылданды. [[1652 жыл]]ы мектепті үздік бітірген Локк [[Оксфорд университеті]]не түсіп, [[1656 жыл]]ы бакалавр дәрежесіне, ал [[1658 жыл]]ы — магистр дәрежесіне еге болады.
* [[1667 жыл]]ы лорд Энтони Эшли Купердің (граф Шефтсбери) отбасылық дәрігер және оның ұлының тәрбиешісі болып қызметке тұрады. Осы жылдардан бастап Локктың саяси өмірге қызығушылығы пайда болып, &quot;[[Толеранттық туралы хат]]&quot; (A Letter Concerning Toleration), тағы басқа жазба жұмыстарын бастайды. Граф Шефтсберидің тапсырмасы бойынша Локк Солтүстік Американың Каролина провинциясының ата заңының конституциясының &quot;[[Каролинаның фундаменталды конституциясы]]&quot; (Fundamental Constitutions of Carolina) жазылуына қатысқан.&lt;ref&gt;[http://plato.stanford.edu/entries/locke/ John Locke]&lt;/ref&gt;
* [[1668 жыл]]ы Локк [[Корольдік қоғамы]]ның мүшесі болып, [[1669 жыл]]ы — оның кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Локктың ең бастапқы қызығушылықтары жаратылыстану, медицина, саясат, экономика, педагогика, мемлекет пен шіркеудің қарым-қатынастары, дінге еріктілік мәселесі және ұждан бостандығы болған.
* [[1671 жыл]]ы Локк &quot;[[Адам түсінуі туралы эссе]]&quot; (An Essay Concerning Human Understanding) атты еңбегін жаза бастайды. [[1672 жыл|1672]] - [[1679 жыл]]дары Локк Англияның мемлекеттік мекемелерінде түрлі лауазымды қызметтерін атқарады. Дегенмен Локктың карьерасы граф Шефтсберидің қоғамдағы жағдайны тікелей байланысты болады. 1675 жылдан 1679 жылдың ортасына дейін денсаулығының жағдайына байланысты Локк Францияда ем қабылдайды.
* [[1683 жыл]]ы Локк граф Шефтсберидің ізіме Голландияға эмиграция жасайды. [[1688]]—[[1689 жыл]]дары Англиядағы  Glorious Revolution төнкерісінің нәтижесінде таққа Вильгельм III Оранский отырып, Локк Англияға 1689 жылдың басында қайта оралады.
* [[1690 ж.ж.|1690-шы жылдары]] Локк тек қана саяси өміріне араласпай, ғылыми және әдеби жұмыстарымен айналысып, көптеген жұмыстарды осы жылдары жазған.
* Локк 1704 жылдың [[28 қазан]]ында 72 жасында қайтыс болды.

== Философиялық, педагогикалық және саяси еңбектері ==

Негізгі еңбектері: «''Оқыту туралы кейбір ойлар''», «''[[Адам түсінуі туралы эссе]]''». Адам жаны туғанда таза тақтай сияқты болады, адамдар тәрбиеге қарай ғана мейрімді не жауыз, пайдалы не пайдасыз болып қалыптасады деген. Локк бойынша тәрбиенің мақсаты - іскери, адал адамды, өз мүддесіне жетуде табандылық көрсете алатын, бірақ басқалармен де есептесетін «''нағыз жігітті''» тәрбиелеу.

Локк дене тәрбиесін жас буржуйдің тәрбиесі жүйесіне өндірісті түсінудің негізі ретінде және жасампаздықтың алдын алу құралы ретінде енгізген. Локк әдістемелік мәселелерді жасап, оқуды іш пыстыратын міндетке айналдырмауға шақырған, балалар кызығушылығын және логикалық ойлауын қолпаштауға шақырған. Локк ойлары ХҮІІІ-ХІХ ғғ. педагогика дамуына зор ықпал ететі.

[[1688]] ж. [[Англия]]да мемлекеттік төңкеріс болды. [[Яков II Стюарт]] патшаның елден қашуына байланысты оның орнын [[Вильгельм Оранский]] иеленді. Ол конституциялық монархияны орнатуға келісім береді. Енді жер мен қаржы ақсүйектерінің арасында келісімшілік орнады. Осы әлеуметтік компромисс идеолога - Джон Локктың [[Азаматтық билік туралы екінші мақала]]сында (The Second Treatise of Civil Government) көрініс тапты. Мемлекет пайда болғанша адамдар табиғи жағдайда болған. Яғни, жазған жеке адамдар ешкімге тәуелді болмай, әркім өз еркінше өмір сүрген. Бірақ бұл жағдайда адамдар арасында талас-керісті шешетін ұйымдар болмаған. Бұл жағдай сенімсіздік тудыруға ықпал етті. Жаратылыс заңдарын қамтамасыз ету үшін, еркіндік, теңдік, жеке адамдар меншігін және оны қорғау үшін адамдар саяси бірлесіп мемлекет құрайды. [[Мемлекет]] - өздерінің орнатқан ортақ зандары бойынша біріккен және сот инстанциясын орнатқан, өзара керістерді шешу және кінәлілерді жазалау үшін құрылған адамдар бірлестігі. Басқа ұжымдық (отбасы, байлар биліктері) ұйымдардан мемлекет ерекшелігі ол саяси билікті, яғни меншікті сақтап, реттеу мақсатында заңдар шығаруға құқылы, осы заңдарды орындауға күш жүмсай алады, әрі мемлекетті сырттан жасалған шабуылдардан қорғайды. Саяси [[либерализм]] негізін қалаушылардың бірі Локк Джон жеке тұлға еркіндігін қамтамасыз ете алатын саяси институттардың теориялық негіздерін қалады. Негізгі шара ретінде билікті бөлу принципі ұсынылды. Локк Джон мемлекеттегі биліктің үш түрін көрсеткен: заң шығарушы, атқарушы және федеративтік.

Ол адамның табиғатынан әлсіздігіне байланысты биліктің бір қолда шоғырлану қаупінің алдын алудың бірден-бір жолы ретінде билікті бөлу қажеттігін көрсеткен. Ал, билік бұтақтарының арасында дау-жанжал туа қалған жағдайда, оны халық игілігін басшылыққа ала отырып шешу қажет: ''salus poluli suprema lex'' (халық игілігі - жоғарғы заң). Локк Джон қоғамда билік бұтақтары арасындағы дау-жанжалдан басқа, өте қауіпті дау-жанжал бар екенін көрсеткен. Ол - азаматтар мен тиран арасындағы дау-жанжал. Міне, осы дау-жанжалды шешу барысында Локк Джон халықтың көтеріліске шығу құқын қолдайды. Халықтың көтеріліске шығу құқын мойындау саяси тарихты көтерілістермен наразылықтарға толтыру емес еді. Себебі, көтеріліс арқылы халық билікті жаңа адамдар қолына бере алады. Локк Джон ілімінде де халықтың саяси қатысуы шектеулі. Дегенмен, көтеріліске шығу, наразылық білдіруді халықтың саяси белсенділігінің бір түрі ретінде қарастырар болсақ, онда саяси жүйенің сипатын, басқару түрін өзгерту Локк Джон халықтың қолында екендігін негіздеген деп қорытындылауымызға болады. Оның ілімінің негізі - меншікті қорғау. Т. Гоббс бойынша мемлекетке жеке адам өзінің бар жаратылыс құқықтарын толығымен беретін болса, ал Локк Джон бойынша мемлекетті құраған адамдар ортақ мақсатқа қажетті тұрғыдан ғана өз құқықтарымен бөліседі.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Педагогика]] / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: &quot;ЭКО&quot; ҒӨФ. [[2006]]. - 482 б.  ISBN 9965-808-85-6&lt;/ref&gt;

== Ең маңызды шығармалары ==
* [[Толеранттық туралы хат|Төзімділікке Бағытталған Хат]] (A Letter Concerning Toleration) ([[1689]]).
* [[Адам түсінуі туралы эссе|Адам Түсінікке Қатысты Эссе]] (Essay Concerning Human Understanding) ([[1690]]).
* [[Азаматтық билік туралы екінші мақала|Азаматтық Басқаруының Екінші Ғақлия]] (The Second Treatise of Civil Government) ([[1690]]).
* [[Оқыту туралы кейбір ойлар|Білім Беру Туралы Көзқарасым]] (Some Thoughts Concerning Education) ([[1693]]).

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Ұлыбритания педагогтары]]
[[Санат:Ұлыбритания философтары]]
[[Санат:1632 жылы туғандар]]
[[Санат:1704 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Британия ғалымдары]]
[[Санат:29 тамызда туғандар]]
[[Санат:28 қазанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ұлыбритания саясаткерлері]]</text>
      <sha1>ttkq5s08pg6rfmho7dooswlvjn2muqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681933</id>
      <parentid>3681930</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BaqytAldamaidy</username>
        <id>187018</id>
      </contributor>
      <comment>жаңа сілтемелер қосылды</comment>
      <origin>3681933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14095" sha1="kt8j6hroy8wc5jsorqi8hpz5twjzbfc" xml:space="preserve">{{Философ
 |есімі          = Джон Локк
 |шынайы есімі   = {{lang-en|John Locke}}
 |сурет          = John Locke.jpg
 |ені            = 
 |сурет атауы    = 
 |Лақап аты       = 
 |Қайтыс болған күні        = 28.10.1704
 |Қайтыс болған жері        = [[Эссекс]], [[Англия]]
 |Азаматтығы     = 
 |Ұлты           = 
 |Шығармалардың тілі    = 
 |Мектеп                = [[Эмпиризм]]
 |Бағыты          = ағылшын философиясы
 |Кезең           =  XVII ғасыр философиясы
 |Қызығушылығы    =  [[Метафизика]], [[эпистемология]], [[саяси философия]], [[білім жүйесі]]
 |Пікірі          =  [[Ақ тақта]] (tabula rasa), биленушілердің рұқсатын алған билік ұғымы, бостандық және меншік құқықтары
 |Ізашарлары      = [[Платон]], [[Аристотель]], [[Фома Аквинский]], [[Рене Декарт]], [[Томас Гоббс]]
 |Мұрагерлері     = [[Джордж Беркли]], [[Давид Юм]], [[Иммануил Кант]], [[Артур Шопенгауэр]]
 |Сыйақылары      = 
 |Марапаттары     = 
 |Қолтаңбасы      = 
 |сайт            = 
 |уикикітап       = 
 |уикидәйек       = 
|Туған күні=29.08.1632|Туған жері=Рингтон, [[Сомерсет]], [[Англия]]}}
'''Джон Локк''' ({{lang-en|John Locke}}; [[29 тамыз]] [[1632 жыл]] – [[28 қазан]] [[1704 жыл]]) — ағылшын философы және жалпы тәжірибелік дәрігер. Заманда, өте ықпалды [[Ағартушылық дәуірі|Ағартушылық Дәуірі]] ойшылдардың бірі ретінде кеңінен танымал, негізінде &quot;[[Либерализм]] Отағасы&quot; сияқты әйгілі. Өз төзімділік жазбаларында, діндік мәжбүрлеуіне және діндік біркелкілігіне қарсы шығып, дін деген әр адамның өз жеке шешімі деп баяндайды. [[Сенсуализм]]ның тарауына әсер етті.

== Биографиясы ==

* [[29 тамыз]] [[1632 жыл]]ы Англияның батысындағы Рингтон қаласында адвокаттың отбасында туған. [[1646 жыл]]ы Вестминстер мектебіне қабылданды. [[1652 жыл]]ы мектепті үздік бітірген Локк [[Оксфорд университеті]]не түсіп, [[1656 жыл]]ы бакалавр дәрежесіне, ал [[1658 жыл]]ы — магистр дәрежесіне еге болады.
* [[1667 жыл]]ы лорд Энтони Эшли Купердің (граф Шефтсбери) отбасылық дәрігер және оның ұлының тәрбиешісі болып қызметке тұрады. Осы жылдардан бастап Локктың саяси өмірге қызығушылығы пайда болып, &quot;[[Толеранттық туралы хат]]&quot; (A Letter Concerning Toleration), тағы басқа жазба жұмыстарын бастайды. Граф Шефтсберидің тапсырмасы бойынша Локк Солтүстік Американың Каролина провинциясының ата заңының конституциясының &quot;[[Каролинаның фундаменталды конституциясы]]&quot; (Fundamental Constitutions of Carolina) жазылуына қатысқан.&lt;ref&gt;[http://plato.stanford.edu/entries/locke/ John Locke]&lt;/ref&gt;
* [[1668 жыл]]ы Локк [[Корольдік қоғамы]]ның мүшесі болып, [[1669 жыл]]ы — оның кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Локктың ең бастапқы қызығушылықтары жаратылыстану, медицина, саясат, экономика, педагогика, мемлекет пен шіркеудің қарым-қатынастары, дінге еріктілік мәселесі және ұждан бостандығы болған.
* [[1671 жыл]]ы Локк &quot;[[Адам түсінуі туралы эссе]]&quot; (An Essay Concerning Human Understanding) атты еңбегін жаза бастайды. [[1672 жыл|1672]] - [[1679 жыл]]дары Локк Англияның мемлекеттік мекемелерінде түрлі лауазымды қызметтерін атқарады. Дегенмен Локктың карьерасы граф Шефтсберидің қоғамдағы жағдайны тікелей байланысты болады. 1675 жылдан 1679 жылдың ортасына дейін денсаулығының жағдайына байланысты Локк Францияда ем қабылдайды.
* [[1683 жыл]]ы Локк граф Шефтсберидің ізіме Голландияға эмиграция жасайды. [[1688]]—[[1689 жыл]]дары Англиядағы  Glorious Revolution төнкерісінің нәтижесінде таққа Вильгельм III Оранский отырып, Локк Англияға 1689 жылдың басында қайта оралады.
* [[1690 ж.ж.|1690-шы жылдары]] Локк тек қана саяси өміріне араласпай, ғылыми және әдеби жұмыстарымен айналысып, көптеген жұмыстарды осы жылдары жазған.
* Локк 1704 жылдың [[28 қазан]]ында 72 жасында қайтыс болды.

== Философиялық, педагогикалық және саяси еңбектері ==

Негізгі еңбектері: «''Оқыту туралы кейбір ойлар''», «''[[Адам түсінуі туралы эссе]]''». Адам жаны туғанда таза тақтай сияқты болады, адамдар тәрбиеге қарай ғана мейрімді не жауыз, пайдалы не пайдасыз болып қалыптасады деген. Локк бойынша тәрбиенің мақсаты - іскери, адал адамды, өз мүддесіне жетуде табандылық көрсете алатын, бірақ басқалармен де есептесетін «''нағыз жігітті''» тәрбиелеу.

Локк дене тәрбиесін жас буржуйдің тәрбиесі жүйесіне өндірісті түсінудің негізі ретінде және жасампаздықтың алдын алу құралы ретінде енгізген. Локк әдістемелік мәселелерді жасап, оқуды іш пыстыратын міндетке айналдырмауға шақырған, балалар кызығушылығын және логикалық ойлауын қолпаштауға шақырған. Локк ойлары ХҮІІІ-ХІХ ғғ. педагогика дамуына зор ықпал ететі.

[[1688]] ж. [[Англия]]да мемлекеттік төңкеріс болды. [[Яков II Стюарт]] патшаның елден қашуына байланысты оның орнын [[Вильгельм Оранский]] иеленді. Ол конституциялық монархияны орнатуға келісім береді. Енді жер мен қаржы ақсүйектерінің арасында келісімшілік орнады. Осы әлеуметтік компромисс идеолога - Джон Локктың [[Азаматтық билік туралы екінші мақала]]сында (The Second Treatise of Civil Government) көрініс тапты. Мемлекет пайда болғанша адамдар табиғи жағдайда болған. Яғни, жазған жеке адамдар ешкімге тәуелді болмай, әркім өз еркінше өмір сүрген. Бірақ бұл жағдайда адамдар арасында талас-керісті шешетін ұйымдар болмаған. Бұл жағдай сенімсіздік тудыруға ықпал етті. Жаратылыс заңдарын қамтамасыз ету үшін, еркіндік, теңдік, жеке адамдар меншігін және оны қорғау үшін адамдар саяси бірлесіп мемлекет құрайды. [[Мемлекет]] - өздерінің орнатқан ортақ зандары бойынша біріккен және сот инстанциясын орнатқан, өзара керістерді шешу және кінәлілерді жазалау үшін құрылған адамдар бірлестігі. Басқа ұжымдық (отбасы, байлар биліктері) ұйымдардан мемлекет ерекшелігі ол саяси билікті, яғни меншікті сақтап, реттеу мақсатында заңдар шығаруға құқылы, осы заңдарды орындауға күш жүмсай алады, әрі мемлекетті сырттан жасалған шабуылдардан қорғайды. Саяси [[либерализм]] негізін қалаушылардың бірі Локк Джон жеке тұлға еркіндігін қамтамасыз ете алатын саяси институттардың теориялық негіздерін қалады. Негізгі шара ретінде билікті бөлу принципі ұсынылды. Локк Джон мемлекеттегі биліктің үш түрін көрсеткен: заң шығарушы, атқарушы және федеративтік.

Ол адамның табиғатынан әлсіздігіне байланысты биліктің бір қолда шоғырлану қаупінің алдын алудың бірден-бір жолы ретінде билікті бөлу қажеттігін көрсеткен. Ал, билік бұтақтарының арасында дау-жанжал туа қалған жағдайда, оны халық игілігін басшылыққа ала отырып шешу қажет: ''salus poluli suprema lex'' (халық игілігі - жоғарғы заң). Локк Джон қоғамда билік бұтақтары арасындағы дау-жанжалдан басқа, өте қауіпті дау-жанжал бар екенін көрсеткен. Ол - азаматтар мен тиран арасындағы дау-жанжал. Міне, осы дау-жанжалды шешу барысында Локк Джон халықтың көтеріліске шығу құқын қолдайды. Халықтың көтеріліске шығу құқын мойындау саяси тарихты көтерілістермен наразылықтарға толтыру емес еді. Себебі, көтеріліс арқылы халық билікті жаңа адамдар қолына бере алады. Локк Джон ілімінде де халықтың саяси қатысуы шектеулі. Дегенмен, көтеріліске шығу, наразылық білдіруді халықтың саяси белсенділігінің бір түрі ретінде қарастырар болсақ, онда саяси жүйенің сипатын, басқару түрін өзгерту Локк Джон халықтың қолында екендігін негіздеген деп қорытындылауымызға болады. Оның ілімінің негізі - меншікті қорғау. Т. Гоббс бойынша мемлекетке жеке адам өзінің бар жаратылыс құқықтарын толығымен беретін болса, ал Локк Джон бойынша мемлекетті құраған адамдар ортақ мақсатқа қажетті тұрғыдан ғана өз құқықтарымен бөліседі.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Педагогика]] / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: &quot;ЭКО&quot; ҒӨФ. [[2006]]. - 482 б.  ISBN 9965-808-85-6&lt;/ref&gt;

== Ең маңызды шығармалары ==
* [[Толеранттық туралы хат|&quot;Төзімділікке Бағытталған Хат&quot;]] (A Letter Concerning Toleration) ([[1689]]).
* [[Адам түсінуі туралы эссе|&quot;Адам Түсінікке Қатысты Эссе&quot;]] (Essay Concerning Human Understanding) ([[1690]]).
* [[Азаматтық билік туралы екінші мақала|&quot;Басқаруының Екінші Ғақлиясы&quot;]] (The Second Treatise of Government) ([[1690]]).
* [[Оқыту туралы кейбір ойлар|&quot;Білім Беру Туралы Көзқарасым&quot;]] (Some Thoughts Concerning Education) ([[1693]]).

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Ұлыбритания педагогтары]]
[[Санат:Ұлыбритания философтары]]
[[Санат:1632 жылы туғандар]]
[[Санат:1704 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Британия ғалымдары]]
[[Санат:29 тамызда туғандар]]
[[Санат:28 қазанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ұлыбритания саясаткерлері]]</text>
      <sha1>kt8j6hroy8wc5jsorqi8hpz5twjzbfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Есмұхан Несіпбайұлы Обаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18608</id>
    <revision>
      <id>3681595</id>
      <parentid>3627330</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13559" sha1="t6t1heavrb04566eouwad42ij3ksi6w" xml:space="preserve">{{Кинематограф
| есімі                    = Есмұхан Несіпбайұлы Обаев 
| шынайы есімі             = 
| сурет                    = Есмұхан Обаев.png
| сурет атауы              = Обаев, 2011 жыл
| туған кездегі есімі      = 
| туған күні               = 23.06.1941
| туған жері               = [[Кеген (ауыл)|Кеген]], {{туғанжері|Кеген ауданы|Райымбек ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| қайтыс болған күні       = 16.04.2026 
| қайтыс болған жері       = 
| мамандығы                = {{hlist|[[Режиссёр|Театр режиссёрі]]|{{актер|Қазақстан}}|[[педагогика|театр педагогы]]|театр қайраткері|мәдениет қайраткері}}
| азаматтығы               = {{USSR}} (1941–1991)&lt;br /&gt;{{KAZ}} (1991–2026)
| белсенді жылдары         = 1960–2026
| бағыты                   = {{hlist|[[Драма]]|[[мелодрама]]}}
| ұжымы                    = 
| марапаттары              = {{қатар
 | {{1 дәрежелі Барыс ордені}}
}}
{{қатар
 | {{2 дәрежелі Барыс ордені}}
 | {{Парасат ордені}}
 | {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
}}
{{қатар
 | {{Астанаға 10 жыл медалі}}
 | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
 | {{ҚР Конституциясына 20 жыл}}
 | {{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}
}}
{{қатар
 | {{Астанаға 20 жыл медалі}}
}}
{{қатар
 | {{Қазақ КСР халық әртісі}}
 | {{Қазақ КСР еңбек сіңірген өнер қайраткері}}
 | {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}}
}}
| сайты                            =
}}
'''Есмұхан Несіпбайұлы Обаев''' ([[23 маусым]] [[1941]], [[Кеген (ауыл)|Кеген]], [[Кеген ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[16 сәуір]] [[2026]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstannyin-halyik-arts-esmuhan-obaev-dunieden-ozdyi-373170/ |title=Қазақстанның халық әртісі Есмұхан Обаев дүниеден озды |lang=kk |work=Tengrinews.kz |date=2026-04-16 |accessdate=2026-04-16}}&lt;/ref&gt; — кеңестік және қазақстандық [[актёр]], [[режиссёр|театр режиссёрі]], театр қайраткері, [[профессор]], [[Қазақ КСР халық әртісі]] (1988), Қазақ КСР Еңбек сіңірген өнер қайраткері (1975), «Тарлан» тәуелсіз платинды сыйлығының лауреаты, [[Барыс ордені|Барыс]], [[Парасат ордені|Парасат]] ордендерінің иегері, Қазақстанның мәдениет саласындағы мемлекеттік степендиясының лауреаты.

==Өмірбаяны==
Есмұхан Несіпбайұлы 1941 жылғы 23 маусымда [[Алматы облысы]]ның [[Кеген ауданы]]ндағы Кеген ауылында дүниеге келген. [[Ұлы жүз]]дің [[Албан руы|Албан]] тайпасынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап
 |авторы         = Алмабеков Т.
 |бөлімі         = Албан ата энциклопедиялық шежіре.
 |бөлім сілтемесі  = 
 |тақырыбы         = 
 |шынайы атауы     = 
 |сілтеме          = https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf
 |уикитека         = 
 |жауапты     = 
 |басылым     = 
 |орны        = Алматы
 |баспасы     = 
 |жыл         = 2003
 |томы        = 
 |беттері     = 
 |барлық беті    = 1352
 |сериясы      = 
 |isbn         = 9965-00-838-8
 |тиражы       = 
}}&lt;/ref&gt;

1960–1964 жылдары ол [[Қазақ ұлттық консерваториясы]]ның театр факультетінің режиссерлік бөлімін үздік бітірген.

Обаев 2026 жылғы 16 сәуірде қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Еңбек жолы==
* 1965–1967 жылдары ол [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның қоюшы–режиссері болып, «Жаяу Мұса» (З.Ақышев), «Боран» (Т.Ахтанов), «Көзілдірік» (Б.Майлин) қойылымдарында режиссерлік  қабілетін танытты. Жас режиссер шеберлігін шыңдай түсу үшін Қазақстанның Мәдениет министрлігі Коллегия алқасының шешімімен Мәскеудегі М.Горький атындағы академиялық театрына (МХАТ) екі жылдық жоғарғы курсқа жіберілді.
* 1968–1970 жылдары МХАТ-та КСРО халық артисттері  М.Н.Кедров  пен И.М.Раевскийден дәріс алып, олардың «Ревизор» (Н.Гоголь), «Сүйікті алдамшы» (А.Тур) қойылымдарына көмекші-режиссер болды;
* 1970–1972 жылдары  [[Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театры]]нда қоюшы–режиссер болып, Б. Майлиннің «Шұға», С. Мұқановтың «Мөлдір махаббат», «Қашқар қызы», «Ботагөз», М.Кәрімнің «Ай тұтылған түн», Ә.Әлімжановтің «Махамбеттің жебесі», Қ.Мұхамеджановтың «Өзіме де сол керек», т.б. пьесаларды қойды.
* 1972–1992 жылдары [[Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы Қазақ музыкалық-драмалық театры]]ның көркемдік жеткшісі болды. Бұл жиырма жыл Батыс, орыс, қазақ классиктерімен қатар, бүгінгі күн драматургтерінің  пьесса сахнаға шығарған айрықша кезеңі болды.
* 1992–1995 жылдары  [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]ның ректоры болды. Бұл басшылық қызыметінде жүріп, оқу орнының тәуелсіздік талаптарына сәйкес қайта жаңғыртуына үлкен үлесін қосты.
* 1995–2001 жылдары [[Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі]]нің бірінші орынбасары, ҚР Мәдениет Комитеті төрағасының орынбасары лауазымды қызыметтерін атқарып, кәсібіи Қазақ өнерінің өркендеп, өсуіне үлкен үлесін қосты. 
* Германия, Үндістанда, Кореяда, Қытайда, Ресейде, Өзбекстанда, Қырғызстанда және тағы басқа алыс-жақын шетелдерде өткен қазақ өнері мен мәдениетінің күндерінің көркемдік жетекшісі болды;
* 2001–2013 жылдары [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның көркемдік–жетекшісі.  
* 2013 жылдан бастап [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның бас директорының кеңесшісі лауазымды қызыметін абыраймен атқарып келеді.

==Кәсіби шығармашылығы==
Н. Гогольдің «Үйлену», «Ревизор», М. Горькийдің «Шыңырау түбінде», У. Шекспирдің «Асауға – тұсау», Ғ. Фаизидің  «Башмағым», С. Құдаштың «Құдаша», У. Гаджибековтің «Аршын мал алан», О. Иоселианидің «Арбаң аман болсын», ұлттық  классикадан М. Әуезовтің «Абай», «Қарагөз», «Айман-Шолпан», «Еңлік-Кебек», «Дос – Бедел дос»,  Ғ. Мүсіреповтің «Қыз Жібек», «Ақан сері-Ақтоқты», «Қозы Көрпеш-Баян сұлу», С. Мұқановтың «Шоқан Уәлиханов» пьесаларын, Е. Рахмадиев, Ғ.Мүсіреповтің «Қайран, Майрасын», сондай-ақ, Т. Ахтанов, С. Шаймерденов, Қ. Мұхамеджанов, Ә. Тарази, С. Жүнісовтердің драмалық шығармаларымен қатар, драматургияға 1975–1990 жылдары келген жас буын өкілдері О. Бөкеевтің «Құлыным менің», «Зымырайды поездар», Д. Исабековтің «Әпке», «Перизат», Т. Нұрмағамбетовтің «Ескі үймен қоштасу», Н. Оразалиннің «Тас киіктер», Р. Сейсенбаевтың «Өзіңді ізде»,  «Қазбектің оралуы», «Түнгі диалог», Б. Мұқайдың «Сергелдең болған серілер»,  «Қош бол, ертегім!» пьесаларының тұңғыш қойылымдарын  сәтті жүзеге асырып, рухани айналымға түсірді.

Ұзақ жылғы режиссерлік қызметінде Абайдың 150 жылдығы, Жамбылдың 150 жылдығы, М.Әуезовтың 100 жылдығы және Түркістанның 1500 жылдығы, Тараздың 2000 жылдық  мерйтойларында ұлттық мерекелік қойылым топтарын басқарып, шығармашылық ізденістерін жоғарғы дәрежеде екеінін тағыда дәледеді.
Күләш Байсейітова атындағы Ұлттық опера балет театрында, облыстық көптеген қазақ және орыс, сондай-ақ, Орта азия театрларында  100-ден аса өзінің қойылымдарын қойды.

==Марапаттары==
Шығармашылық зор жетістіктері, кәсіби ұлттық өнерді дамытуға сіңірген еңбектері бағаланып:
* 1975 жылы Қазақ КСР Еңбек сіңірген өнер қайраткері құрметті атағы
* 1988 жылы [[Қазақ КСР халық әртісі]] құрметті атағы
* 1993 жылы «Өнертану ғылымының профессоры» ғылым атағы;
* 2004 жылы Театр өнеріне қосқан зор үлесі үшін «Бас Платинды Тарлан» сыйлығы
* 2007 жылы [[Парасат ордені]]
* 2011 жылы [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]]
* 2014 жылы ҚР тұңғыш президентінің жарлығымен ІІ дәрежедегі [[Барыс ордені]]
* 2016 жылы [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] және
* 2016 жылғы [[Елбасы|ҚР тұңғыш президенті — Елбасы]]ның мәдениет саласы бойынша мемлекеттік степендиясымен
марапатталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Обаев, Есмұхан Несіпбайұлы}}
[[Санат:Қазақстан театр режиссёрлері]]
[[Санат:Өнертану докторлары]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан халық әртістері]]
[[Санат:Тәуелсіз &quot;Тарлан&quot; сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан театр педагогтары]]
[[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]]
[[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]]
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары]]</text>
      <sha1>t6t1heavrb04566eouwad42ij3ksi6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авангард (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20817</id>
    <revision>
      <id>3681794</id>
      <parentid>3524266</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3175" sha1="bkgdprjk8iw7dof43x60iv7ft3d8mpr" xml:space="preserve">{{Футбол клубы (формасыз)
 |атауы           = {{Flagicon|Қазақстан}} Авангард
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = [[2005 жыл]]
 |таратылды       = [[2008 жыл]]
 |стадионы        = [[Қарасай (стадион)|Қарасай]]
 |сыйымдылығы     =11 000 
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = 
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|1 лига]]
 |маусым          = [[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2008|2008]]
 |орын            = 5
 |сайты           = 
 | &lt;!-- Форма --&gt;
}}
'''Авангард футбол клубы''' ''(толық аты: Авангард СКО)'' — 2005 жылы құрылған Қазақстандағы футбол клубы, [[Петропавл|Қызылжар]] қаласынан.  

== Тарихы ==
2008 жылдың соңында клуб жабылып қалған. 2006 жылы Қазақстан чемпеионатының екінші лигасында жеңімпаз атанды да, 2007-2008 жылдары [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстан бірінші лигасында]] және Қазақстан кубогында өнер көрсетті. 

Өз алаңындағы ойындарын &quot;[[Жастар (стадион, Петропавловск)|Локомотив]]&quot; және &quot;Қарасай&quot; стадиондарында өткізген.

=== Статистикасы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Маусым
! colspan=&quot;9&quot; |Лига
! rowspan=&quot;2&quot; |Кубок
|-
!Див
!Поз
!О
!Ж
!Т
!Ұ
!СД
!ЖД
!Ұ
|-
|2006
|2
|'''1'''
|24
|16
|3
|5
|39
|19
|'''51'''
|
|-
|2007
|2
|'''4'''
|32
|13
|5
|8
|35
|34
|'''44'''
|
|-
|2008
|2
|'''5'''
|26
|13
|1
|12
|43
|48
|'''40'''
|1-раунд
|}

== Атаулар тарихы ==

* 2005 — Авангард
* 2008 — Авангард СКО

== Жетістіктері ==
=== Ұлттық біріншілікте ===
* Екінші лига жеңімпазы: 2006

== Танымал футболшылары ==

*[[Евгений Николаевич Аверченко|Евгений Аверченко]]
*[[Андрей Алексеевич Селиверстов|Андрей Селиверстов]]
*[[Роман Алексеевич Селиверстов|Роман Селиверстов]]
* Сергей Юрьевич

== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/clubs/348643-avangardsko-petropavlovsk#tab137_348643r Статистикасы] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 

[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]
[[Санат:2005 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>bkgdprjk8iw7dof43x60iv7ft3d8mpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айжарық (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20833</id>
    <revision>
      <id>3681856</id>
      <parentid>2838426</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="5trq52nxj3uqy1tercyi9x5ggma9pxd" xml:space="preserve">{{Футбол клубы (формасыз)
 |атауы           = {{Flagicon|Қазақстан}} Айжарық ФК
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        =[[2008 жыл|2008]]
 |таратылды       = [[2009 жыл|2009]]
 |стадионы        = [[Шымкент]]
 |сыйымдылығы     = 
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    =
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = Футболдан Қазақстан чемпионаты, 1 лига
 |маусым          = 2009
 |орын            = 
 |сайты           = 
 | &lt;!-- Форма --&gt;
}}
'''Айжарық футбол клубы''' — Шымкент қаласындағы футбол клубы. 

2008 жылы құрылып, Қазақстан чемпионатының бірінші лигасында өнер көрсетті. 26 кездесуден 29 ұпай жинап, 14 клубтың ішінде 13-орын алды. Келесі жылы да 24 ұпаймен 13-орында қалды.

2009 жылғы маусымнан соң жабылып қалды. 
== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20181124220229/http://footballfacts.ru/clubs/582299-ajzharyk-chimkent#tab114_582299r Клубтың статистикасы]
{{Қазақстан Футболы}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]
[[Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары]]
[[Санат:2008 жылы құрылған футбол клубтары]]
[[Санат:2009 жылы жабылған футбол клубтары]]
[[Санат:Шымкент футбол клубтары]]</text>
      <sha1>5trq52nxj3uqy1tercyi9x5ggma9pxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аят (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20837</id>
    <revision>
      <id>3682298</id>
      <parentid>3642912</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2198" sha1="8q6g6ac218z12n6qws2jg2obbq7drei" xml:space="preserve">{{Футбол клубы (формасыз)|
  clubname = {{flagicon|Kazakhstan}} Аят ФК |
  image = 
  |fullname = Аят Футбол Клубы |
  nickname =  |
  founded  = [[2004 жыл]] |
  таратылды = [[2006 жыл]]
|стадионы=[[Стройтель (стадион, Рудный)|Стройтель]]
|сыйымдылығы=
|жарыс=1 лига
|маусым=2005
|орын=5 орын
|  leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|
}}
'''Аят футбол клубы''' — 2005 жылы [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстан чемпионатының бірінші лигасына]] қатысқан футбол ұжымы. Бір маусым ғана ойнап тарап кетті. Базасы [[Рудный]] қаласында.

== Тарихы ==
2004 жылы &quot;Тобыл-2&quot; деген атаумен құрылды. 2005 жылы &quot;Аят&quot; деген атаумен бірінші лигада және кубок ойындарында бақ сынады. Бірінші лигада 13 команданың ішінде бесінші орынға табан тіреді&lt;ref&gt;https://footballfacts.ru/tournament/6739-chempionatkazahstana2005 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921072838/https://footballfacts.ru/tournament/6739-chempionatkazahstana2005 |date=2021-09-21 }}&lt;/ref&gt;.

2006 жылы таратылды да, облыс әкімшілігі бұрын &quot;Стройтель&quot; деген атпен ойнап жабылып қалған &quot;Аят&quot; мини-футбол клубын қайта құруға күш салды.

== Атаулары ==

* «Тобыл-2» (2004)
* «Аят» (2005-2006)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* https://xn--80ajidrinhdbfg.xn--p1ai/objects/futbolnyy-klub-ayat/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921072839/https://xn--80ajidrinhdbfg.xn--p1ai/objects/futbolnyy-klub-ayat/ |date=2021-09-21 }}

[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]
[[Санат:2004 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>8q6g6ac218z12n6qws2jg2obbq7drei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атырау U-21</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20851</id>
    <revision>
      <id>3682248</id>
      <parentid>2711915</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="eqc5ls6g90nz2o85l63ed5qzzr8ac9u" xml:space="preserve">{{футбол клубы |
  clubname = {{flagicon|Kazakhstan}} Атырау U-21 |
  fullname = Мұнайлы Футбол Клубы |
  nickname =  |
  founded  = 2002 |
  таратылды = 
|жарыс=[[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|1-лига]]
|маусым=[[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2007|2007]]
|орын=12-ші
}}
'''Атырау U-21''' — 2003-07 жылдары [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстан бірінші лигасының]] чемпионаттарында ойнаған [[Атырау|Атыраудағы]] футбол клубы. 

== Тарихы ==
2002 жылы құрылды да, 2003 жылы Қазақстан бірінші лигасына қатысты. Оңтүстік-Батыс аймақта бесінші орынға табан тіреді. 2004 жылы да дәл осы аймақта дәл осы орында қалды. Команда футболшысы Бейбіт Тәтішев 15 голмен лиганың үздік мергені атанды. 

2005 жылы сегізінші орынға, 2006 жылы тоғызыншы орынға түсіп кетті. 2007 жылы соңғы рет қатысып, 12 орында қалды. 

2016 жылы &quot;Атырау U-21&quot; деген атаумен қайта құрылды. Клуб 2016 жылдан бері Қазақстанның екінші лигасындай ойнап келеді. 

== Сілтемелер ==

* https://web.archive.org/web/20191023021053/http://footballfacts.ru/clubs/518480-munajly-atyrau
{{Қазақстан Футболы}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]
[[Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары]]
[[Санат:2002 жылы құрылған футбол клубтары]]
[[Санат:2008 жылы таратылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>eqc5ls6g90nz2o85l63ed5qzzr8ac9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MLS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21228</id>
    <revision>
      <id>3681714</id>
      <parentid>3543515</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Major_League_Soccer_logo.svg|Major_League_Soccer_logo.svg]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]] [[commons:File:Major_League_Soccer_logo.svg|жойған]], себебі: Per http</comment>
      <origin>3681714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8809" sha1="m5abyq49i1z06elh8xaviy4dwb1ycbx" xml:space="preserve">'''Major League Soccer''' немесе '''MLS''' ''(ағылшын тілінен аударғанда: Басты футбол лигасы)'' — [[АҚШ|АҚШ-тың]] және [[Канада|Канаданың]] ең күшті футбол [[дивизион|дивизионы]]. Біріншілікке 16 команда қатысады: 15 американдық команда, біреуі — канадалық.

Қазіргі чемпион ''(плей-офф жеңімпазы)'' — ''«[[Колорадо Рэпидз]]»''.

== Біріншілік форматы ==
[[Сурет:MLS Supporter's Shield.jpg|150px|right|thumb|MLS Supporter's Shield]]
Ұдайы біріншілік наурыздың аяғында басталып, қазанда аяқталады. Лиганың барлық командалары Шығыс және Батыс [[конференция|конференцияларына]] бөлінген, әр конференцияда сегіз командадан бар. Әр клуб ұдайы біріншілікте 30 ойыннан өткізеді. Жеңіс үшін команда үш ұпай алады, тең нәтиже үшін — бір, жеңіліс үшін команда ұпай алмайды. Ұдайы біріншіліктің жеңімпазы [[:en:MLS Supporters' Shield|MLS Supporters' Shieldпен]] марапатталады.

Футбол маусымы қарашада жалғасады, нәтижесінде [[MLS Кубогы]] өтеді, сонда нағыз чемпион анықталады.

== Тарихы ==
Футбол лигасы 1993 жылдың 17 желтоқсанында құрылған. Бірінші чемпионат 1996 жылы өткізілген.

{{-}}
== Командалар ==
{| class=&quot;navbox wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left&quot;
! style=&quot;background:white; text-align:center;&quot; | Команда
! style=&quot;background:white; text-align:center;&quot; | Қала
! style=&quot;background:white; text-align:center;&quot; | Арена
! style=&quot;background:white; text-align:center;&quot; | Құрылған жылы
! style=&quot;background:white; text-align:center;&quot; | MLS-қа енген жылы
|-
! style=&quot;background-color:blue; text-align:center; color:white;&quot; colspan=5 |  Шығыс конференциясы
|-
| '''[[Ди Си Юнайтед]] • &lt;small&gt;DC United&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} [[Вашингтон (округ Колумбия)|Вашингтон]]
| Robert F. Kennedy Memorial Stadium
| align=center | 1995
| align=center | 1996
|-
| '''[[Канзас-Сити Уизардс]] • &lt;small&gt;Kansas City Wizards&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} [[Канзас-Сити (Канзас)|Канзас-Сити]]
| CommunityAmerica Ballpark
| align=center | 1995
| align=center | 1996
|-
| '''[[Коламбус Крю]] • &lt;small&gt;Columbus Crew&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} [[Коламбус]]
| Columbus Crew Stadium
| align=center | 1994
| align=center | 1996
|-
| '''[[Нью-Инглэнд Революшн]] • &lt;small&gt;New England Revolution&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} Фоксборо
| Gillette Stadium
| align=center | 1995
| align=center | 1996
|-
| '''[[Нью-Йорк Ред Буллз|Нью-Йорк Ред Буллс]] • &lt;small&gt;New York Red Bulls&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} Харрисон
| Red Bull Arena
| align=center | 1995
| align=center | 1996
|-
| '''[[Торонто (футбол клубы)|Торонто]] • &lt;small&gt;Toronto FC&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|Canada}} [[Торонто]]
| BMO Field
| align=center | 2006
| align=center | 2007
|-
| '''[[Филадельфия Юнион]] • &lt;small&gt;Philadelphia Union&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} Честер
| Union Field
| align=center | 2008
| align=center | 2010
|-
| '''[[Чикаго Файр]] • &lt;small&gt;Chicago Fire SC&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} Бриджвью
| Toyota Park
| align=center | 1997
| align=center | 1998
|-
! style=&quot;background-color:orange; text-align:center; color:white;&quot; colspan=5 | Батыс конференциясы
|-
| '''[[Даллас (футбол клубы)|Даллас]] • &lt;small&gt;FC Dallas&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} Фриско
| [[Pizza Hut Park]]
| align=center | 1996
| align=center | 1996
|-
| '''[[Колорадо Рэпидз]] • &lt;small&gt;Colorado Rapids&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} Коммерс-Сити
| Dick's Sporting Goods Park
| align=center | 1995
| align=center | 1996
|-
| '''[[Лос-Анжелес Гэлакси|Лос-Анджелес Гэлакси]] • &lt;small&gt;Los Angeles Galaxy&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} Карсон
| The Home Depot Center
| align=center | 1995
| align=center | 1996
|-
| '''[[Реал Солт-Лейк]] • &lt;small&gt;Real Salt Lake&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} [[Сэнди (Юта)|Сэнди]]
| Rio Tinto Stadium
| align=center | 2004
| align=center | 2005
|-
| '''[[Сан-Хосе Эрткуейкс (1995)|Сан-Хосе Эртквейкс]] • &lt;small&gt;San Jose Earthquakes&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} Санта-Клара
| Buck Shaw Stadium
| align=center | 1995
| align=center | 1996
|-
| '''[[Сиэтл Саундерс (2007)|Сиэтл Саундерс]] • &lt;small&gt;Seattle Sounders FC&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} [[Сиэтл]]
| Qwest Field
| align=center | 2007
| align=center | 2009
|-
| '''[[Хьюстон Динамо]] • &lt;small&gt;Houston Dynamo&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} [[Хьюстон]]
| [[Robertson Stadium]]
| align=center | 2005
| align=center | 2006
|-
| '''[[Чивас АҚШ]] • &lt;small&gt;CD Chivas USA&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} Карсон
| The Home Depot Center
| align=center | 2004
| align=center | 2005
|-
! style=&quot;background-color:green; text-align:center; color:white;&quot; colspan=5 | MLS-тың болашақ өкілдері
|-
| '''[[Ванкувер Уайткэпс]] • &lt;small&gt;Vancouver Whitecaps&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|Canada}} [[Ванкувер]]
| Empire Fields (2011 жылдың басында)&lt;br /&gt;[[BC Place Stadium]] (2011 жылдың екінші жартысында)
| align=center | 2009
| align=center | 2011
|-
| '''[[Портленд Тимберс]] • &lt;small&gt;Portland Timbers&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} [[Портленд (Орегон)|Портленд]]
| PGE Park
| align=center | 2009
| align=center | 2011
|-
| '''[[Клёб де Фут Монреаль|Монреаль Импакт]] • &lt;small&gt;Montreal Impact&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|Canada}} [[Монреаль]]
| Saputo
| align=center | 1992
| align=center | 2011
|-
! style=&quot;background-color:black; text-align:center; color:white;&quot; colspan=5 | MLS-тан шыққан командалар
|-
| '''[[Майами Фьюжн]] • &lt;small&gt;Miami Fusion&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} [[Майами]]
| 
| align=center | 1997
| align=center | 1998-2001
|-
| '''[[Тампа-Бэй Мьютини]] • &lt;small&gt;Tampa Bay Mutiny&lt;/small&gt;'''
| {{flagicon|USA}} [[Тампа-Бэй]]
| 
| align=center | 1995
| align=center | 1996-2001
|-
|}

== Командалардың жетістіктері ==
16 команданың ішінде сегізі регулярлық маусымның жеңімпазы болып аталған, тағы 8 команда Плей-оффта жеңген, 6 команда ([[Ди Си Юнайтед]], [[Сан-Хосе Эрткуейкс]], [[Лос-Анжелес Гэлакси|Лос-Анджелес Гэлакси]], [[Чикаго Файр]], [[Канзас-Сити Уизардс]] және [[Коламбус Крю]]) екеуінде де жеңімпаз болған:

{|class=&quot;standard sortable&quot;
! Команда
! MLS Кубогі
! class=&quot;unsortable&quot; | Жылдар
! Регулярлық чемпионат
! class=&quot;unsortable&quot; | Жылдар
|-
| [[Ди Си Юнайтед]]
| 4
| 1996, 1997, 1999, 2004
| 4
| 1997, 1999, 2006, 2007
|-
| Сан-Хосе Эрткуейкс
| 2
| 2001, 2003
| 1
| 2005
|-
| [[Лос-Анжелес Гэлакси|Лос-Анджелес Гэлакси]]
| 2
| 2002, 2005
| 3
| 1998, 2002, 2010
|-
| [[Хьюстон Динамо]]
| 2
| 2006, 2007
| -
| -
|-
| Канзас-Сити Уизардс
| 1
| 2000
| 1
| 2000
|-
| [[Чикаго Файр]]
| 1
| 1998
| 1
| 2003
|-
| [[Коламбус Крю]]
| 1
| 2008
| 3
| 2004, 2008, 2009
|-
| Майами Фьюжн
| -
| -
| 1
| 2001
|-
| Тампа-Бэй Мьютини
| -
| -
| 1
| 1996
|-
| [[Реал Солт-Лейк]]
| 1
| 2009
| -
| -
|-
| [[Колорадо Рэпидз]]
| 1
| 2010
| -
| -
|}

== Сайт ==
* [http://www.mlssoccer.com/ Ресми сайт]

[[Санат:1993 жылдан ұдайы өткізіліп жүрген спорттық жарыстар]]
[[Санат:Канададағы футбол]]
[[Санат:АҚШ-тағы футбол]]
[[Санат:MLS]]</text>
      <sha1>m5abyq49i1z06elh8xaviy4dwb1ycbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақан сері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22922</id>
    <revision>
      <id>3681655</id>
      <parentid>3609945</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3681655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21669" sha1="7i59lwuxsydhb8f2x61k266se8nnbq5" xml:space="preserve">{{Тұлға
|Есімі=Ақан сері
|Туған күні=1843
|Сурет=Stamp of Kazakhstan kz011st.jpg
|Сурет атауы=Қазақстанның пошта маркасындағы Ақан сері, 1993
|Туған жері=[[Үлкен Қоскөл]]дің маңы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
|Туған кездегі есімі=Ақжігіт Қорамсаұлы
|Қайтыс болған күні=1913
|Қайтыс болған жері=сол жерде, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
|Азаматтығы=[[File:Flag of Russia (1858–1896).svg|22px|border]] [[Ресей империясы]]&lt;br/&gt;
|Ұлты=[[Қазақтар|Қазақ]]
|Әкесі=Қорамса
|Анасы=Жаңыл
|Мансабы=Ақын, әнші, сазгер
}}
'''Ақан сері Қорамсаұлы''' ([[1843 жыл|1843 жылы]], [[Үлкен Қоскөл|Үлкен Қоскөлдің]] маңы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] – [[1913 жыл|1913 жылы]], сонда) — қазақ ақын, әнші, және сазгер.

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасы [[Қарауыл руы]]ның Есенбай тармағынан шыққан.&lt;ref&gt;[http://adebiportal.kz/web/viewer.php?file=/upload/iblock/13f/13fdd8c9e6ea3c5bd2e5f34bd0f9d871.pdf&amp;ln=kz PDF.js viewer&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt; Әкесінің есімі Қорамса, шешесі – Жаңыл. Ақан сері жас кезінен өнерімен көзге түсіп, кейін ақындық, әншілік өнері кемелденген соң алты алашқа аты мәлім сері атанған. Әуелі ауылда, содан соң Қызылжардағы Уәли (Ахметуәли) молдадан оқыған. 16 – 17 жасынан өнер жолына түскен. Шоқанның қазасына көңіл айтып, оны Көкшенің биігіне, теңіздегі кемеге теңейді, “40 темірдің қылауын қосқан өнерпаз” деп бағалайды.

Ақан серінің бірінші әйелі Жұман қызы Бәтимадан туған жалғыз ұлы Ыбан (Ыбырайым). Оған Ақан сері жазу-сызу үйреткен. Бәтима өлген соң, аз күн отасқан әйелі [[Тінәлі қызы Ұрқия]]ға Ақан серінің “Хат жаздым қағаз алып, қалам, сия” деген өлеңің арнаған. Ақан серінің тірідей айрылған сүйген қызы – Ақтоқты. Бұл – арты аңызға айналған оқиға. Ақтоқты есімі Ақан серінің шығармаларынан кең орын алды. “Ақ көйлек”, “Аужар”, “Алтыбасар”, “Ғашық жарға”, “Тағрипың”, “Ж-ға” – Ақтоқтыға арналған махаббат толғаулары. Құлагердің мерт болуы (80 жылдардың ортасы) да егде тартқан Ақан серінің өмірі мен шығармашылығында ұмытылмас оқиға болды. Керей Сағынайдың асындағы аламан бәйгеде Құлагер кісі қолынан мерт болды. Құлагер туралы өлеңдерінде ақынның көңіл күйі, ашу-ыза, күйініш, үміт-сезімі тебірене жырланған.

Өмір соққысын көрген Ақан сері енді: “Жақсылықтан жамандық асып кетті, Бой бағып тұру артық келсе шамаң” дейді. Ел аралауды сиретіп, бойын бағуды ойлайды. Жайлауға көшпей, Ыбан екеуі қыстауда қалады. Дұшпандары оны әр саққа жүгіртіп өсек таратады. Бірақ Ақан сері өмірден де, өнерден де қол үзбейді. “Өнерді бойға біткен іркіп болмас” деп қарайды. Осы тұстағы ән-өлеңдерінің елеулісі – “Балқадиша”. Бұл – өз теңіне атастырылған әдепті, сыпайы қыздың өнерлі ағаны қадір тұтқан сүйкімді қылығына разы ағалық қарыздар көңілден туған ән.

90 жылдардағы Ақан сері шығармашылығында айтыс едәуір орын алды. Ақан серінің алғашқы айтыс-қағыс өлеңдерінің бірі – “Жүсіп төреге” (Тәкінің Жүсібіне қайтарған жауап өлеңі). Орынбай, Нүркей тағы басқа он шақты ақынмен айтыстарының үзінділері ғана сақталған. Толығырағы – Нұрқожамен айтысы. Онда Ақан сері ел-жұртты тірек тұтады (“Хақ қалаған Есенбай қарашамын, Алтын бесік халқыма жарасамын”), ақындық өнерді қадірлейді, туған жерді, халықты мақтан етеді.

Ақан серінің елдің жер-судан, қоныстан айырылуына наразылық білдірген азаматтық лирикалары мен сықақ өлеңдері де өткірлігімен ерекшеленеді. Атбасардың указной молдасы Көктөбеттің Смағұлын, Атығай-Қарауылдың болысы Сұрағанды, болыс Шоғармақты өлтіре сықақ етеді. Осы өлеңдері мен “Замана адамында” сері ел билеген әкімдерді “Кей жаман мал бітті деп әкім болар”,- деп әшкерелейді. Қонысынан айрылған елдің мұң-мұқтажын ақын халық атынан айтады. Мемлекет 2-думаға шағынады, әділдік, үміт күтеді. Өмірінің соңғы кезеңінде жазылған өлеңінің бірі – “Қаратай”. Ақан сері аулы қонысынан айрылып, орнына Комаровка ауылы орнағанда, ескі мекенге барып жүрген Қаратайды (Ақан серінің мінген аты) егінге түсті деген сылтаумен ұстап алып, сатып жіберіпті. Ат пен иесінің диалогы түрінде жазылған бұл өлеңде қуғыншы 4 орыстан қашып барғанда “бүбірнай” (выборнай) Көшербайдың рақым етпегені, судьяның әділ үкім шығармағаны айтылады. Соңында: “Орыс пенен қазақтың алдым несін?! Тәңір берген әркімнің несібесін. Ол түгіл жан салмаған Құлагердің, сөйлейді граммофонда әңгімесін”, – деп, “Құлагер” әнінің сол заманда пластинкаға түсірілгенін ескертеді. Өлер алдында шығарған “Мінажат” өлеңінде иман тілейді.

Ақан сері – өмір шындығын үлкен суреткерлікпен жырлаған заманының асқақ ақыны ғана емес, мұңшыл да сыршыл, лирикалық тебіреністі сазымен, әншілік-орындаушылық өнерімен танылған өзгеше дарын иесі. Оның композиторлығы ақындығынан кем түспейді. Әділіне көшсек, “Ақан сері” атанып, кезінде жұртшылыққа кең танылуы, атақ, даңқының шар-тарапқа жетуі – әншілік-композиторлық өнерінің жемісі. Жасынан халықтың ән-күйінен сусындап, өзіне дейінгі әншілік дәстүрді толық меңгерген Ақан сері бертін келе, жігіт шағында серілік құрып, өзі де ән шығарады. Көкшенің сұлу табиғатына көз тігіп, оны албырт сезімді, әсерлі музыка үніне бөлейді. Осы әншілік өнерде Ақан сері жалғыз болмайды. Айналасына әнші-күйші жастарды жинап, өзгеше бір өнерлі топ болып ел аралайды. Ақын, әнші серілердің бәрімен достасады. [[Балуан Шолақ]], [[Жаяу Мұса Байжанұлы|Жаяу Мұса]], [[Естай Беркімбайұлы|Естай]], [[Иманжүсіп Құтпанұлы|Иманжүсіп]], [[Құлтума]] сияқты  атақты ақын-әншілер Ақан серінің ең жақын достары болған. Олардың бәрі Ақан серінің әншілік өнеріне игі әсер еткен, композиторлық талантын жетілдіріп, шеберлік, суреткерлік талғамын шыңдай түскен. Ол қазақтың ұлттық өнерін профессионалдық биікке көтеріп, дәстүрлі өнердің классикалық үлгісін жасады. Сан қырлы дарындылық, поэзия мен музыканың тел қозыдай табысуы, өзіне ғана тән нақыш, жоғары деңгейдегі орындаушылық шеберлік — Ақан сері шығармашылығына тән басты-басты қасиеттер. Қазақ мәдениетінің алтын қорына Ақан серінің елуге жуық муз.-поэтик. мұрасы енген. Ақан сері шығармалары поэтик. тұнықтығымен, образдар әлемінің тереңдігімен, поэтик. және муз. тілінің шырайлылығымен, айрықша талғампаздығымен, нақыштық тазалығымен ерекшеленеді. Оның шығармашылық болмысының басты қасиеттері – өмір шындығын боямасыз  жырлауы, психологиялық иірімдерге толы, эмоциялық бояуының қанықтығы.

Шығармаларының басым бөлігін қамтитын кеңінен танымал көңіл-күй және махаббат лирикаларында ғажайып табиғат суреттері мен нәзік мұң, өмір қиыншылықтары туралы трагедиялық пайымдаулар шынайы да шымыр қатар өріліп жатады. Оның стиліндегі жоғары жетістігі – кең тыныстылық, ән иірімдерінің нәзіктігі, әуен әсемдігі, интонация суреттерінің молдығы, сазының биік те асқақ, ырғақтары мен қайырымдарының ұзақтығы.&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы|&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]]&lt;/ref&gt;

==Шығармалары==
Ақан серінің “Ақтоқты”, “Алтыбасар”, “Тер қатқан”, “Мақпал”, “Балқадиша”, “Сырымбет”, “Майда қоңыр”, т.б. әндері әйел жанының сұлулығын жарқырата көрсетуімен бірге, махаббат құдіретін асқақтата суреттеуімен де құнды. Кеңінен танымал бұл әндер әйелдер образының галереясын жасап, шынайы махаббат рухын ту етіп көтереді. Ақан сері ақын-әнші ғана емес, саңлақ аңшы, атбегі де. Ақынның сүйікті досына, қимас өмірлік серігіне айналған сәйгүлігі мен қыран құстарына арналған “Маңмаңгер”, “Қараторғай”, “Көкжендет”, “Құлагер” әндерінде Ақан серіның ішкі жан дүниесіндегі бұрқаныс, қан жылаған жүрек, телегей теңіз мұң мөймілдеп тұрғандай. Ақан сері басындағы трагедиялық күй кез келген жүректі толқытады. Әсіресе “Құлагердегі” экспрессивті интонация, толқыған мұңлы әуен, драмаға суарылған қайғылы оқиға шынайылығымен баурайды. Ән ақын өмірінің трагедиялық сәтін бейнелеумен қатар, сол қоғамдағы өнер адамдарының тағдырын қамти отырып, өзі өмір сүрген қоғамның әділетсіз бет-бейнесін ашады. Ақан серінің музыка туындылары қазақ өнерінің өркендеуіне зор ықпалын тигізді. Оның шығармаларын белгілі әншілер [[Ә.Қашаубаев|Ә. Қашаубаев]], [[Ж.Елебеков|Ж. Елебеков]], М. Ержанов, Ж. Кәрменов т.б. ел игілігіне айналдырды. Қазақстан композиторларының симфониялық және опералық шығармаларында кеңінен енгізіліп, Ақан әндері екінші өмірін бастады. Серінің өмірі мен тағдыры туралы Ілияс Жансүгіров “Құлагер” поэмасын, [[Ғабит Мүсірепов]] [[“Ақан сері — Ақтоқты” драмасы]]н, [[С.Мұхамеджанов|С. Мұхамеджанов]] осы аттас операсын, С. Жүнісов “Ақан сері” романын жазды.

[[Ақтоқты]] есімі [[Ақан]] шығармаларынан кең орын алды. «[[Ақ көйлек]]», «[[Аужар]]», «[[Алтыбасар]]», «[[Ғашық жарға]]», «[[Тағрипың]]», «[[Ж-ға]]» – Ақтоқтыға арналған [[махаббат]] толғаулары. Құлагердің мерт болуы ([[1880]]-жылдардың ортасы) да егде тартқан серінің өмірі мен шығармашылығында ұмытылмас оқиға болды. Өмір соққысын көрген ол жайлауға көшпей, баласы Ыбан екеуі қыстауда қалады. Дұшпандары оны әр саққа жүгіртіп өсек таратады. Ақан Серінің ''«[[Ақтоқты]]», «[[Алтыбасар]]», «[[Тер қатқан]]», «[[Мақпал]]», «[[Балқадиша]]», «Сырымбет», «[[Майда қоңыр]]»,'' т.б. әндері әйел жанының сұлулығын жарқырата көрсетуімен бірге, махаббат құдіретін асқақтата суреттеуімен де құнды. Кеңінен танымал бұл әндер әйелдер образының галереясын жасап, шынайы махаббат рухын ту етіп көтереді. Ақан Сері ақын-әнші ғана емес, саңлақ аңшы, атбегі де. Ақынның сүйікті досына, қимас өмірлік серігіне айналған ''сәйгүлігі мен қыран құстарына'' арналған ''«[[Маңмаңгер]]», «[[Қараторғай]]», «[[Көкжендет]]», «[[Құлагер]]» '' әндерінде Ақан Серіның ішкі жан дүниесіндегі ''бұрқаныс, қан жылаған жүрек, телегей теңіз мұң'' мөймілдеп тұрғандай.  Бірақ Ақан өмірден де, өнерден де қол үзбейді. Осы тұстағы ән-өлеңдерінің елеулісі – ''«[[Балқадиша]]». ''
[[1890]] жылдардағы шығармашылығында айтыс едәуір орын алды. Ақанның елдің жер-судан, қоныстан айырылуына наразылық білдірген азаматтық лирикалары мен сықақ өлеңдері де өткірлігімен ерекшеленеді. Қонысынан айрылған елдің мұң-мұқтажын ақын халық атынан айтады. [[1913]] ж. Ақан өзінің туған жерінде дүние салды.

[[Ақан сері]] – өмір шындығын үлкен суреткерлікпен жырлаған заманының асқақ ақыны ғана емес, мұңшыл да сыршыл, әншілік-орындаушылық өнерімен танылған өзгеше дарын иесі. Оның композиторлығы ақындығынан кем түспейді. «Ақан сері» атанып, кезінде жұртшылыққа кең танылуы, атақ, даңқының шар-тарапқа жетуі – әншілік-композиторлық өнерінің жемісі. Ол жас кезінде айналасына әнші-күйші жастарды жинап, өзгеше бір өнерлі топ болып ел аралады. [[Балуан шолақ]], [[Жаяу Мұса]], [[Естай]], [[Иман Жүсіп]], [[Құлтума]] сияқты  атақты ақын-әншілер Ақанның ең жақын достары болған.

==Музыка және әдебиеттегі үлесі==
Ол қазақтың ұлттық өнерін кәсіби биікке көтеріп, дәстүрлі өнердің классикалық үлгісін жасады. Елуге жуық музыкалық мұрасы қазақ мәдениетінің алтын қорына енді. Оның шығармаларын белгілі әншілер Әміре Қашаубаев, Жүсіпбек [[Елебеков]], [[Манарбек Ержанов]], [[Жәнібек Кәрменов]], т.б. ел игілігіне айналдырды. Қазақстан композиторларының симфониялық және опералық шығармаларына кеңінен енгізіліп, Ақан әндері екінші өмірін бастады. Серінің өмірі мен тағдыры туралы [[Ілияс Жансүгіров]] «[[Құлагер]]» поэмасын, [[Ғабит Мүсірепов]] «[[Ақан сері – Ақтоқты]]» драмасын, Сыдық Мұхамеджанов осы аттас операсын, Сәкен Жүнісов «Ақан сері» романын жазды.[[Әуезов]] ''«Казак халкының эпосы мен фольклоры»'' атты зерттеу еңбегінде Ақан серінің ақындық өнерін жоғары бағалап, оның жел жетпес жүйрігіне арнаған ''«Құлагер»'', қыран бүркітіне арнаған ''«Көк жендет»'' әндерін жоқтау өлеңіне жатқызған&lt;ref&gt;Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;

==Қосымша мәліметтер==
* [http://mukhanov.ucoz.kz/publ/1-1-0-11] — Ақан сері Қорамсаұлы
* [http://www.adebiet.kz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=8019&amp;Itemid=23/  Ақан сері]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:1843 жылы туғандар]]
[[Санат:Күйшілер]]
[[Санат:Көкшетау тұлғалары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:1913 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>7i59lwuxsydhb8f2x61k266se8nnbq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дидактика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27124</id>
    <revision>
      <id>3682132</id>
      <parentid>3324530</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8730" sha1="bvv89puwc75mid6s9wgdexobaytkqmm" xml:space="preserve">'''Дидактика''' ({{lang-el|διαλεκτική}} — тәлімді) — білім беру, оқыту, тәрбиелеу [[теория]]сы; [[педагогика]]ның үйренушілерге білімді, машық пен дағдыны меңгерту және тәрбиелеу заңдылықтарын зерттейтін, әр кезеңде берілетін білім мазмұнының көлемі мен құрылымын айқындайтын, білім берудің әдістері мен ұйымдық [[форма]]ларын жетілдіру жолдарын ғылыми негіздеумен айналысатын саласы.

Дидактика ежелгі [[Грекия]]да жас ұрпақты «''оқыту-үйрету''» тәжірибесінің негізінде пайда болды. Қайта өрлеу дәуірінде жалпы [[мәдениет]]тің, ғылымның дамуына, оқыту жүйесі мен тәлім-тәрбие ісін жаңаша құру міндетіне байланысты, [[педагогика]] ғылымының негізгі саласы болып қалыптасты. «''Дидактика''» терминін XVII ғасырда [[Чехия|чех]] ғалымы [[Ян Амос Коменский|Я.А.Коменский]] өзінің «''Ұлы дидактика''» ([[1657]]) деген зерттеуінде алғаш рет пайдаланды. Ол білім берудің мазмұнын, дидактикалық принциптер мен көрнекілікті, дәйектілікті және табиғатпен сәйкес келуді негіздеп, сабақ өткізу жүйесін ұйымдастыруды ғылыми тұрғыдан тұжырымдап берді. Коменскийдің дидактикалық идеялары [[XVIII ғасыр|XVIII]]–[[XIX ғасыр]]лардағы швейцариялық [[педагог]] [[Иоганн Генрих Песталоцци|И.Г.Песталоцийдің]], [[неміс]] ғалымы [[Адольф Дистервег|Ф.А.Дистервегтің]], [[Ресей]]де [[Константин Дмитриевич Ушинский|К.Д. Ушинскийдің]] еңбектерінде одан әрі дамытылды.

[[Қазақстан]]да дидактикалық ой [[философия]]лық, [[әлеумет]]тік, этникалық, [[әдеби шығарма]]лар арқылы дамыды. [[Көне түркі жазуы]]нда, «''[[Қорқыт ата]] кітабында''», ежелгі [[жыр]]-[[аңыз]]дарда, [[мақал-мәтелдер]]де, [[ертегі]]лерде ұрпақ тәрбиесіне қатысты ойлар мен толғаныстар мол. [[Әбу Наср Әл-Фараби|Әбу Наср әл-Фараби]] өзінің философиялық [[трактат]]тарында адамгершілігі мен білімі кемел адамды әділетті қоғам құрудағы шешуші тұлға ретінде қарастырды. [[Қожа Ахмет Иасауи]] адамның өзін-өзі жетілдіріп, рухани кемелдену арқылы хаққа (ақиқатқа) жетуге болатынын өсиет етеді. [[Қыпшақ]] тіліндегі «''[[Кодекс Куманикус]]''» сөздігі мен [[Махмұт Қашқари]]дің «''[[Диуани Лұғат-Ит-Түрк|Диуани лұғат ит-түрк]]''» сөздігінде де тәлім-тәрбиеге қатысты [[мақал-мәтелдер]], өлең-жыр үлгілері көп. Ал, [[Жүсіп Баласағұни]], [[Иүгінеки Ахмед]], [[Сүлеймен Бақырғани]], т.б. дидактикалық дастандарында бала тәрбиесіне, оқу-білімнің маңызына, адамгершілік негіздеріне жан-жақты тоқталған.

Қазақ әдебиеті тарихында «''жыраулық поэзия''» деп аталатын [[Асан қайғы Сәбитұлы|Асан Қайғыдан]] [[Бұқар жырау]] шығармаларына дейінгі ауызша жыр-толғаулар ұлттық педидактика ойдың да терең қазынасы болып табылады. Отандық қоғамдық ойдың тарихында ұлттық үрдістерді әлемдік өркениет үлгілерімен ұштастырған ұлы ғұлама [[Абай Құнанбайұлы]] болатын. Абайдың философиялық ойларында ұрпақ тәрбиесіне, жалпы тәрбие проблемаларына да қатысты тұжырымдар мол. Отандық [[педагогика]] ғылымы тарихында таза ағартушылық қызметпен айналысып, тәрбие мен оқу-ағарту ісін дамытуға кәсіби теориялық тұжырымдамаларымен ат салысқан ғалым – [[Ыбырай Алтынсарин|Ы.Алтынсарин]]. Оның мақалалары мен хаттарында, «''Қырғыз (қазақ) хрестоматиясы''», «''Қырғыздарды (қазақтарды) орыс тіліне оқыту ісіне алғашқы басшылық''», т.б. кітаптарында сол замандағы дидактика мәселелері әр қырынан сөз болады. [[XX ғасыр]]дың басында балаларды оқыту, тәрбиелеу мәселелері [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсынұлы]], [[Жүсіпбек Аймауытов|Ж.Аймауытов]], [[Міржақып Дулатов|М.Дулатов]], [[Мағжан Жұмабаев|М.Жұмабаев]], т.б. кітаптарында жан-жақты талқыланды. Әсіресе, Байтұрсынұлының сол замандағы әлемдік дидактика ғылымындағы оқыту әдістерін талдаған мақалалары, әдістемелік «''Баяншы''» кітабы отандық кәсіби дидактика ғылымының дамуына негіз қалады. Кейін оқыту [[теория]]сымен айналысқан [[педагог]] ғалымдар ([[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов|Қ.Жұбанов]], Т.Тәжібаев, [[Раиса Григорьевна Лемберг|Р.Г.Лемберг]], Н.Көшекбаев, т.б.) әлемдік дидактиканың заңдылықтары мен принциптерін отандық оқу-ағарту ісіне қатысты тұжырымдап, тәжірибеге енгізді.

Қазіргі заманғы дидактика ғылымы білім беру [[теория]]сы болып табылады. Оның зерттеу пәні – оқытудың мақсаты, мазмұны, заңдылықтары мен принциптері. Дидактика өзінің алдына қойған мақсаттарға жету үшін белгілі бір дидактикалық принциптерге негізделеді. Дидактикалық принциптер оқу-тәрбие жұмыстарының заңды жүйесін көрсетеді, оқыту ісінде табысқа жетудің қажетті шарты болып табылады. Олар бір-бірімен тығыз байланысты құрылған.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Педагогика]]
[[Санат:Дидактика]]</text>
      <sha1>bvv89puwc75mid6s9wgdexobaytkqmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682147</id>
      <parentid>3682132</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8819" sha1="e0ck66wsq77qvsy9y16jb553i6d3cq8" xml:space="preserve">'''Дидактика''' ({{lang-el|διαλεκτική}} — тәлімді) — білім беру, оқыту, тәрбиелеу [[теория]]сы; [[педагогика]]ның үйренушілерге білімді, машық пен дағдыны меңгерту және тәрбиелеу заңдылықтарын зерттейтін, әр кезеңде берілетін білім мазмұнының көлемі мен құрылымын айқындайтын, білім берудің әдістері мен ұйымдық [[форма]]ларын жетілдіру жолдарын ғылыми негіздеумен айналысатын саласы.

Дидактика ежелгі [[Грекия]]да жас ұрпақты «''оқыту-үйрету''» тәжірибесінің негізінде пайда болды. Қайта өрлеу дәуірінде жалпы [[мәдениет]]тің, ғылымның дамуына, оқыту жүйесі мен тәлім-тәрбие ісін жаңаша құру міндетіне байланысты, [[педагогика]] ғылымының негізгі саласы болып қалыптасты. «''Дидактика''» терминін XVII ғасырда [[Чехия|чех]] ғалымы [[Ян Амос Коменский|Я.А.Коменский]] өзінің «''Ұлы дидактика''» ([[1657]]) деген зерттеуінде алғаш рет пайдаланды. Ол білім берудің мазмұнын, дидактикалық принциптер мен көрнекілікті, дәйектілікті және табиғатпен сәйкес келуді негіздеп, сабақ өткізу жүйесін ұйымдастыруды ғылыми тұрғыдан тұжырымдап берді. Коменскийдің дидактикалық идеялары [[XVIII ғасыр|XVIII]]–[[XIX ғасыр]]лардағы швейцариялық [[педагог]] [[Иоганн Генрих Песталоцци|И.Г.Песталоцийдің]], [[неміс]] ғалымы [[Адольф Дистервег|Ф.А.Дистервегтің]], [[Ресей]]де [[Константин Дмитриевич Ушинский|К.Д. Ушинскийдің]] еңбектерінде одан әрі дамытылды.

[[Қазақстан]]да дидактикалық ой [[философия]]лық, [[әлеумет]]тік, этникалық, [[әдеби шығарма]]лар арқылы дамыды. [[Көне түркі жазуы]]нда, «''[[Қорқыт ата]] кітабында''», ежелгі [[жыр]]-[[аңыз]]дарда, [[мақал-мәтелдер]]де, [[ертегі]]лерде ұрпақ тәрбиесіне қатысты ойлар мен толғаныстар мол. [[Әбу Наср Әл-Фараби|Әбу Наср әл-Фараби]] өзінің философиялық [[трактат]]тарында адамгершілігі мен білімі кемел адамды әділетті қоғам құрудағы шешуші тұлға ретінде қарастырды. [[Қожа Ахмет Иасауи]] адамның өзін-өзі жетілдіріп, рухани кемелдену арқылы хаққа (ақиқатқа) жетуге болатынын өсиет етеді. [[Қыпшақ]] тіліндегі «''[[Кодекс Куманикус]]''» сөздігі мен [[Махмұт Қашқари]]дің «''[[Диуани Лұғат-Ит-Түрк|Диуани лұғат ит-түрк]]''» сөздігінде де тәлім-тәрбиеге қатысты [[мақал-мәтелдер]], өлең-жыр үлгілері көп. Ал, [[Жүсіп Баласағұни]], [[Иүгінеки Ахмед]], [[Сүлеймен Бақырғани]], т.б. дидактикалық дастандарында бала тәрбиесіне, оқу-білімнің маңызына, адамгершілік негіздеріне жан-жақты тоқталған.

Қазақ әдебиеті тарихында «''жыраулық поэзия''» деп аталатын [[Асан қайғы Сәбитұлы|Асан Қайғыдан]] [[Бұқар жырау]] шығармаларына дейінгі ауызша жыр-толғаулар ұлттық педидактика ойдың да терең қазынасы болып табылады. Отандық қоғамдық ойдың тарихында ұлттық үрдістерді әлемдік өркениет үлгілерімен ұштастырған ұлы ғұлама [[Абай Құнанбайұлы]] болатын. Абайдың философиялық ойларында ұрпақ тәрбиесіне, жалпы тәрбие проблемаларына да қатысты тұжырымдар мол. Отандық [[педагогика]] ғылымы тарихында таза ағартушылық қызметпен айналысып, тәрбие мен оқу-ағарту ісін дамытуға кәсіби теориялық тұжырымдамаларымен ат салысқан ғалым – [[Ыбырай Алтынсарин|Ы.Алтынсарин]]. Оның мақалалары мен хаттарында, «''Қырғыз (қазақ) хрестоматиясы''», «''Қырғыздарды (қазақтарды) орыс тіліне оқыту ісіне алғашқы басшылық''», т.б. кітаптарында сол замандағы дидактика мәселелері әр қырынан сөз болады. [[XX ғасыр]]дың басында балаларды оқыту, тәрбиелеу мәселелері [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсынұлы]], [[Жүсіпбек Аймауытов|Ж.Аймауытов]], [[Міржақып Дулатов|М.Дулатов]], [[Мағжан Жұмабаев|М.Жұмабаев]], т.б. кітаптарында жан-жақты талқыланды. Әсіресе, Байтұрсынұлының сол замандағы әлемдік дидактика ғылымындағы оқыту әдістерін талдаған мақалалары, әдістемелік «''Баяншы''» кітабы отандық кәсіби дидактика ғылымының дамуына негіз қалады. Кейін оқыту [[теория]]сымен айналысқан [[педагог]] ғалымдар ([[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов|Қ.Жұбанов]], Т.Тәжібаев, [[Раиса Григорьевна Лемберг|Р.Г.Лемберг]], Н.Көшекбаев, т.б.) әлемдік дидактиканың заңдылықтары мен принциптерін отандық оқу-ағарту ісіне қатысты тұжырымдап, тәжірибеге енгізді.

Қазіргі заманғы дидактика ғылымы білім беру [[теория]]сы болып табылады. Оның зерттеу пәні – оқытудың мақсаты, мазмұны, заңдылықтары мен принциптері. Дидактика өзінің алдына қойған мақсаттарға жету үшін белгілі бір дидактикалық принциптерге негізделеді. Дидактикалық принциптер оқу-тәрбие жұмыстарының заңды жүйесін көрсетеді, оқыту ісінде табысқа жетудің қажетті шарты болып табылады. Олар бір-бірімен тығыз байланысты құрылған.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Дидактизм]]
* [[Автодидактизм]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Педагогика]]
[[Санат:Дидактика]]</text>
      <sha1>e0ck66wsq77qvsy9y16jb553i6d3cq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682148</id>
      <parentid>3682147</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8819" sha1="kh3uimk9ryk94rnotqimge9axbtv86e" xml:space="preserve">'''Дидактика''' ({{lang-el|διαλεκτική}} — тәлімді) — білім беру, оқыту, тәрбиелеу [[теория]]сы; [[педагогика]]ның үйренушілерге білімді, машық пен дағдыны меңгерту және тәрбиелеу заңдылықтарын зерттейтін, әр кезеңде берілетін білім мазмұнының көлемі мен құрылымын айқындайтын, білім берудің әдістері мен ұйымдық [[форма]]ларын жетілдіру жолдарын ғылыми негіздеумен айналысатын саласы.

Дидактика ежелгі [[Грекия]]да жас ұрпақты «''оқыту-үйрету''» тәжірибесінің негізінде пайда болды. Қайта өрлеу дәуірінде жалпы [[мәдениет]]тің, ғылымның дамуына, оқыту жүйесі мен тәлім-тәрбие ісін жаңаша құру міндетіне байланысты, [[педагогика]] ғылымының негізгі саласы болып қалыптасты. «''Дидактика''» терминін XVII ғасырда [[Чехия|чех]] ғалымы [[Ян Амос Коменский|Я.А.Коменский]] өзінің «''Ұлы дидактика''» ([[1657]]) деген зерттеуінде алғаш рет пайдаланды. Ол білім берудің мазмұнын, дидактикалық принциптер мен көрнекілікті, дәйектілікті және табиғатпен сәйкес келуді негіздеп, сабақ өткізу жүйесін ұйымдастыруды ғылыми тұрғыдан тұжырымдап берді. Коменскийдің дидактикалық идеялары [[XVIII ғасыр|XVIII]]–[[XIX ғасыр]]лардағы швейцариялық [[педагог]] [[Иоганн Генрих Песталоцци|И.Г.Песталоцийдің]], [[неміс]] ғалымы [[Адольф Дистервег|Ф.А.Дистервегтің]], [[Ресей]]де [[Константин Дмитриевич Ушинский|К.Д. Ушинскийдің]] еңбектерінде одан әрі дамытылды.

[[Қазақстан]]да дидактикалық ой [[философия]]лық, [[әлеумет]]тік, этникалық, [[әдеби шығарма]]лар арқылы дамыды. [[Көне түркі жазуы]]нда, «''[[Қорқыт ата]] кітабында''», ежелгі [[жыр]]-[[аңыз]]дарда, [[мақал-мәтелдер]]де, [[ертегі]]лерде ұрпақ тәрбиесіне қатысты ойлар мен толғаныстар мол. [[Әбу Наср Әл-Фараби|Әбу Наср әл-Фараби]] өзінің философиялық [[трактат]]тарында адамгершілігі мен білімі кемел адамды әділетті қоғам құрудағы шешуші тұлға ретінде қарастырды. [[Қожа Ахмет Иасауи]] адамның өзін-өзі жетілдіріп, рухани кемелдену арқылы хаққа (ақиқатқа) жетуге болатынын өсиет етеді. [[Қыпшақ]] тіліндегі «''[[Кодекс Куманикус]]''» сөздігі мен [[Махмұт Қашқари]]дің «''[[Диуани Лұғат-Ит-Түрк|Диуани лұғат ит-түрк]]''» сөздігінде де тәлім-тәрбиеге қатысты [[мақал-мәтелдер]], өлең-жыр үлгілері көп. Ал, [[Жүсіп Баласағұни]], [[Иүгінеки Ахмед]], [[Сүлеймен Бақырғани]], т.б. дидактикалық дастандарында бала тәрбиесіне, оқу-білімнің маңызына, адамгершілік негіздеріне жан-жақты тоқталған.

Қазақ әдебиеті тарихында «''жыраулық поэзия''» деп аталатын [[Асан қайғы Сәбитұлы|Асан Қайғыдан]] [[Бұқар жырау]] шығармаларына дейінгі ауызша жыр-толғаулар ұлттық педидактика ойдың да терең қазынасы болып табылады. Отандық қоғамдық ойдың тарихында ұлттық үрдістерді әлемдік өркениет үлгілерімен ұштастырған ұлы ғұлама [[Абай Құнанбайұлы]] болатын. Абайдың философиялық ойларында ұрпақ тәрбиесіне, жалпы тәрбие проблемаларына да қатысты тұжырымдар мол. Отандық [[педагогика]] ғылымы тарихында таза ағартушылық қызметпен айналысып, тәрбие мен оқу-ағарту ісін дамытуға кәсіби теориялық тұжырымдамаларымен ат салысқан ғалым – [[Ыбырай Алтынсарин|Ы.Алтынсарин]]. Оның мақалалары мен хаттарында, «''Қырғыз (қазақ) хрестоматиясы''», «''Қырғыздарды (қазақтарды) орыс тіліне оқыту ісіне алғашқы басшылық''», т.б. кітаптарында сол замандағы дидактика мәселелері әр қырынан сөз болады. [[XX ғасыр]]дың басында балаларды оқыту, тәрбиелеу мәселелері [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсынұлы]], [[Жүсіпбек Аймауытов|Ж.Аймауытов]], [[Міржақып Дулатов|М.Дулатов]], [[Мағжан Жұмабаев|М.Жұмабаев]], т.б. кітаптарында жан-жақты талқыланды. Әсіресе, Байтұрсынұлының сол замандағы әлемдік дидактика ғылымындағы оқыту әдістерін талдаған мақалалары, әдістемелік «''Баяншы''» кітабы отандық кәсіби дидактика ғылымының дамуына негіз қалады. Кейін оқыту [[теория]]сымен айналысқан [[педагог]] ғалымдар ([[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов|Қ.Жұбанов]], Т.Тәжібаев, [[Раиса Григорьевна Лемберг|Р.Г.Лемберг]], Н.Көшекбаев, т.б.) әлемдік дидактиканың заңдылықтары мен принциптерін отандық оқу-ағарту ісіне қатысты тұжырымдап, тәжірибеге енгізді.

Қазіргі заманғы дидактика ғылымы білім беру [[теория]]сы болып табылады. Оның зерттеу пәні – оқытудың мақсаты, мазмұны, заңдылықтары мен принциптері. Дидактика өзінің алдына қойған мақсаттарға жету үшін белгілі бір дидактикалық принциптерге негізделеді. Дидактикалық принциптер оқу-тәрбие жұмыстарының заңды жүйесін көрсетеді, оқыту ісінде табысқа жетудің қажетті шарты болып табылады. Олар бір-бірімен тығыз байланысты құрылған.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Дидактизм]]
* [[Автодидактика]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Педагогика]]
[[Санат:Дидактика]]</text>
      <sha1>kh3uimk9ryk94rnotqimge9axbtv86e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кириллица</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28676</id>
    <revision>
      <id>3681701</id>
      <parentid>3503045</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Refccdcvb</username>
        <id>184722</id>
      </contributor>
      <comment>Қазақ тілі қостым</comment>
      <origin>3681701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="76938ywn05kn32r3qrbc9i6hy5876gx" xml:space="preserve">{{Жазу жүйесі
|name           = Кириллица
|түрі            = консонантты-вокалдық
|тілдері          =  [[көне славян тілі]],[[шіркеу славян тілі]], [[орыс тілі]], [[серб тілі]], [[болгар тілі]], [[македон тілі]], [[украин тілі]], [[молдован тілі]] және [[қазақ тілі]]
|қай жерде пайда болды   = [[Оңтүстік-Шығыс Еуропа]]
|шекара     = 
|қашан пайда болды           = 
|кезең         = с [[IX ғасыр]]дан бастап ([[XVI ғасыр]]дың аяғы) 
|жазу бағыты    = 
|белгілердің саны         = 
|статусы         = 
|шығарушы      = [[Климент Охридский]] (ұйғарым бойынша) Кирилл және Мефодий (дәстүрлі түрде)
|құжат       = 
|шығу тегі  = 
[[Финикия жазуы|Финикиялық]]
*[[Грек жазу|Грекиялық]]
|жетілді       = 
|туыстастары    = 
|юникод         = 
|ISO            = 
|мысал         = Cyrillic letter Yat.svg
|ені        = 200 px
|атауы        = Кириллица әріптері
}}
[[Сурет:IOS қазақша пернетақта.png|thumb|200px|Кириллицаға негізделген қазақша пернетақта үлгісі. iPhone қосымшасы]]

'''Кириллица''' — [[славян]] әліпбиінің алғашқы екі түрінің бірі (екіншісі – [[глаголица]]). Әліпби славян ағартушысы Кириллдің атымен аталған әліпби. Кирилл 827 жыл шамасында Фессалоники (Солунь) қаласында туған. Кирилл славян елдеріне христиан дінін уағыздау үшін славян әліпбиін жасайды. Грек жазуының 25 әріпіне славян тілінің дыбыстарын белгілеу үшін қосымша 18 әріп қосып, 43 әріптен тұратын әліпби құрастырды. Қазіргі Кириллица 43 әріптен тұрады, ол әуелде 38 әріптен құралып, оған 5 әріп кейін қосылды. Кириллицаның әріптік құрамы көне славян тілінің дыбыстық жүйесіне сай келеді, сондықтан ол қазіргі славян тілдерінің көпшілігінің әліпбиіне негіз болды. Кириллица [[грек жазуы]] негізінде жасалған. [[Ресей]]ге Кириллица 10 ғ-да енген. [[Орыс әліпбиі]]нен Кириллицаның 12 әрпі шығарылып, екі жаңа әріп (й, е) қосылған.1940 жылы Кеңес Одағы халықтары біртекті әліпбиді қолдануы қажет деген саясатпен КСРО құрамындағы халықтардың жазуы жаппай кириллицаға көшірілді. Оның ішінде қазақ жазуы да кирилл әліпбиіне көшіріліп, бүгінге дейін қолданылып келеді. Орыс тілінде жоқ қазақ тілі дыбыстарының таңбалары кирилл таңбаларына ұқсастырылып (қ-к, ғ-г, о-ө, ң-н), қазіргі қазақ әліпби қабылданды. Бұл әліпбидің қазақ тіліне тән ерекшеліктердің бәрін толық таңбалай алмауына байланысты кейінгі жылдары қазақ жазуын латын әліпбиіне көшіру мәселесі көбірек көтерілуде.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;&quot;Сен білесің бе?&quot; энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Кириллица]]</text>
      <sha1>76938ywn05kn32r3qrbc9i6hy5876gx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлемдік экономика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40067</id>
    <revision>
      <id>3681624</id>
      <parentid>3665309</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43022" sha1="p5fz3a49rekorx71a6ci31p9lijom8d" xml:space="preserve">{{TOCright}}
{{Ел экономикасы|Ілік септігіндегі ел атауы=Әлемнің|Сурет=´World_Bank,_icp_2011_gdp_ppp_world_share.png|Сурет атауы=Әлемдік ЖІӨ-ден әлем мемлекеттерінің ЖІӨ-нің үлесі|Ені=230 px|ЖІӨ=77 609 миллиард&lt;ref name=&quot;мвф&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=41&amp;pr.y=10&amp;sy=2014&amp;ey=2014&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=001%2C998&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP&amp;grp=1&amp;a=1 |title=По данным МВФ |access-date=2020-10-06 |archive-date=2020-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819125841/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=41&amp;pr.y=10&amp;sy=2014&amp;ey=2014&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=001%2C998&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP&amp;grp=1&amp;a=1 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;|ЖІӨ өсімі={{өсім}} 3%|Жұмыс күші=3 312 265 000|Жұмыссыздық={{келеңсіз өсім}} 5,8%}}
'''Әлемдік экономика''' немесе '''жаһандық экономика''' — бұл өндіріс, тұтыну, экономиканы басқару, жалпы жұмыс, қаржылық құндылықтармен алмасу және тауарлар мен қызметтердің саудасын қоса алғанда, елдер ішінде де, олардың арасында да жүзеге асырылатын барлық экономикалық қызметті қамтитын жаһандық экономикалық жүйеге қатысты әлемдегі барлық адамдардың экономикасы.&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE GLOBAL ECONOMY {{!}} definition in the Cambridge English Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/global-economy |website=dictionary.cambridge.org |access-date=20 September 2020 |archive-date=4 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504034558/https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/global-economy |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;World Economy.&quot; – Definition. American English Definition of with Pronunciation by Macmillan Dictionary. N.p., n.d. Web. 2 January 2015.&lt;/ref&gt; Кейбір контексттерде бұл екі термин әртүрлі: &quot;халықаралық&quot; немесе &quot;жаһандық экономика&quot; бөлек өлшенеді және Ұлттық экономикалардан ерекшеленеді, ал &quot;әлемдік экономика &quot; жай ғана жекелеген елдердің көрсеткіштерінің жиынтығы. Өндірістегі, пайдаланудағы және алмасудағы құндылыққа қатысты минималды стандарттан басқа, әлемдік экономиканың анықтамалары, түсініктері, модельдері мен бағалаулары әр түрлі. Ол Жер ғаламшарының географиясы мен экологиясынан бөлінбейді.
 
Әлемдік экономика мәселелерін тек адамның экономикалық қызметімен шектеу әдеттегідей, ал әлемдік экономика әдетте белгілі бір тауарларды немесе қызметтерді бағалауға көмектесетін тиімді нарық болмаған жағдайда немесе тәуелсіз зерттеулер, сенімді деректер немесе үкімет болмаған жағдайда да ақшалай түрде бағаланады. ынтымақтастық сандарды есептеуді қиындатады. Әдеттегі мысалдар кез-келген стандарт бойынша әлемдік экономиканың бөлігі болып табылатын, бірақ анықтамасы бойынша ешқандай заңды нарық жоқ заңсыз есірткі және басқа да қара нарық тауарлары болып табылады.
 
Дегенмен, ақшалай құнды анықтау үшін нақты және тиімді нарық болған жағдайда да, экономистер әдетте осы нарықтың ақша бірліктерін әлемдік экономика үшін бір бірлікке аудару үшін ағымдағы немесе ресми айырбас бағамын пайдаланбайды, өйткені айырбас бағамдары әдетте жалпы әлемдік құнды дәл көрсетпейді – мысалы, көлем немесе баға мәмілелерді Үкімет қатаң реттейді.

Жергілікті валютадағы нарықтық бағалау, әдетте, сатып алу қабілеті идеясын қолдана отырып, бір ақша бірлігіне аударылады. Бұл нақты АҚШ доллары немесе еуро бойынша әлемдік экономикалық белсенділікті бағалау үшін  қолданылатын әдіс. Алайда, әлемдік экономиканы көптеген жолдармен бағалауға және білдіруге болады. Мысалы, әлемдегі 7,8 миллиард адамның қаншасында олардың экономикалық белсенділігінің көп бөлігі осы бағалаулардан көрінетіні белгісіз.
 
19 ғасырдың ортасына дейін әлемдік өндірісте [[Қытай]] мен [[Үндістан]] басым болды. [[Батыс Еуропа]] мен [[Солтүстік Америка|Солтүстік Америкадағы]] өнеркәсіптік революция толқындары акцияларды батыс жарты шарға көшірді. 2023 жылғы жағдай бойынша келесі 19 ел немесе ұжым экономикаға ЖІӨ бойынша номиналды мәнде немесе ПОҚ бойынша кемінде 2 трлн АҚШ долларына жетті: [[Бразилия]], [[Канада]], [[Қытай]], [[Франция]], [[Германия]], [[Үндістан]], [[Индонезия]], [[Италия]], [[Жапония]], [[Мексика]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]], [[Ресей]], [[Сауд Арабиясы]], [[Испания]], [[Түркия]], [[Ұлыбритания|Біріккен Корольдік]], [[Америка Құрама Штаттары]], [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]] және [[Африка одағы]].&lt;ref name=&quot;IMF Data&quot;&gt;{{Cite web|title=World Economic Outlook Database October 2023|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October|access-date=2023-10-10|website=www.imf.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vantagepointtrading.com/news/more-qe-from-the-bank-of-england-to-support-the-uk-economy-in-2021/|title=More QE From the Bank of England to Support the UK Economy in 2021|work=Vant Age Point Trading|access-date=25 January 2021|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120013924/https://vantagepointtrading.com/news/more-qe-from-the-bank-of-england-to-support-the-uk-economy-in-2021/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Мемлекеттік инвестициялардың жоғары деңгейіне қарамастан, әлемдік экономика 2020 жылы [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19 пандемиясының]] ортасында 3,4%-ға қысқарды, бұл [[Дүниежүзілік банк|Дүниежүзілік Банктің]] 5,2 пайызға төмендеу туралы бастапқы болжамынан жақсы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Global Economic Outlook During the COVID-19 Pandemic: A Changed World|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/the-global-economic-outlook-during-the-covid-19-pandemic-a-changed-world|access-date=2021-06-07|website=World Bank|language=en|archive-date=2021-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210609063803/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/the-global-economic-outlook-during-the-covid-19-pandemic-a-changed-world|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Қалалар әлемдік ЖІӨ-нің 80% құрайды, сондықтан олар осы құлдыраудың ауыртпалығын бастан өткерді. Әлемдік экономика 2021 жылы 5,5 пайызға өседі деп болжануда.&lt;ref name=&quot;WorldBank2022&quot;&gt;{{Cite web| title = The Global Economic Outlook in five charts| author = Lucia Quaglietti, Collette Wheeler| work = World Bank| date = 11 January 2022| access-date = 21 May 2023| url = https://blogs.worldbank.org/voices/global-economic-outlook-five-charts-1| archive-date = 21 May 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230521232558/https://blogs.worldbank.org/voices/global-economic-outlook-five-charts-1| url-status = live}}&lt;/ref&gt;

== Шолу ==

=== Әлемдік экономика елдердің топтары бойынша бөлінеді ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Елдер тобы
! colspan=&quot;2&quot; |Елдер топтарының тізімі
ЖІӨ (номиналды)
2023 жылы 
! colspan=&quot;2&quot; |Елдер топтарының тізімі
ЖІӨ (ПОҚ бойынша)
2023 жылы 
! rowspan=&quot;2&quot; |Елдер
саны
! rowspan=&quot;2&quot; |Ірі
экономикалар
|-
!Құндылық
(млн доллар)
!Үлесі
Әлемдік ЖІӨ
!Құндылық
(млн доллар)
!Үлесі
Әлемдік ЖІӨ
|-
|'''Экономикасы дамыған ірі елдер (G7)'''

''(Еуропа, Солтүстік Америка және Азия)''
|46,295,306
|44.3%
|52,295,411
|29.9%
|7
|
'''{{USA}}'''&lt;br&gt;'''{{JPN}}'''&lt;br&gt;'''{{DEU}}'''&lt;br&gt;'''{{GBR}}'''&lt;br&gt;'''{{FRA}}'''&lt;br&gt;'''{{ITA}}'''&lt;br&gt;'''{{CAN}}'''
|-
|'''Дамып келе жатқан Азия'''

''(Азия және Океания)''
|25,441,042
|24.4%
|58,503,987
|33.5%
|30
|
'''{{CHN}}''' &lt;br&gt;'''{{IND}}'''&lt;br&gt;'''{{IDN}}'''&lt;br&gt;{{THA}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Бангладеш}}&lt;br&gt;{{VNM}}&lt;br&gt;{{PHL}}&lt;br&gt;{{MYS}}
|-
|'''Экономикасы дамыған басқа елдер'''

''(Еуропа, Азия, Океания, Солтүстік Америка)''
|14,634,255
|14.0%
|19,624,991
|11.2%
|34
|
'''{{KOR}}'''&lt;br&gt;{{ESP}}&lt;br&gt;'''{{AUS}}'''&lt;br&gt;{{TWN}}&lt;br&gt;{{NED}}&lt;br&gt;{{CHE}}&lt;br&gt;{{BEL}}&lt;br&gt;{{SGP}}&lt;br&gt;{{IRL}}&lt;br&gt;{{NOR}}&lt;br&gt;{{AUT}}
|-
|'''Латын Америкасы және Кариб теңізі'''

''(Оңтүстік және Солтүстік Америка)''
|6,517,251
|6.2%
|12,813,893
|7.3%
|33
|
'''{{BRA}}'''&lt;br&gt;'''{{MEX}}'''&lt;br&gt;'''{{ARG}}'''&lt;br&gt;{{COL}}
|-
|'''Дамып келе жатқан Еуропа'''

''(Еуропа және Азия)''
|4,933,179
|4.7%
|12,926,223
|7.4%
|15
|
'''{{RUS}}'''&lt;br&gt;'''{{TUR}}'''&lt;br&gt;{{POL}}&lt;br&gt;{{ROM}}
|-
|'''Таяу Шығыс және Орталық Азия'''

''(Азия және Африка)''
|4,698,168
|4.5%
|13,126,177
|7.5%
|32
|
'''{{SAU}}'''&lt;br&gt;{{EGY}}&lt;br&gt;{{IRN}}&lt;br&gt;{{PAK}}&lt;br&gt;{{nowrap|{{ARE}}}}&lt;br&gt;{{KAZ}}&lt;br&gt;{{ALG}}&lt;br&gt;
|-
|Сахараның оңтүстігіндегі Африка

''(Африка)''
|1,957,231
|1.9%
|5,499,185
|3.2%
|45
|
{{Байрақ|Нигерия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|ОАР}}
|-
|'''''Әлем'''''
|'''104,476,432'''
|100.0%
|'''174,789,867'''
|100.0%
|196
|}

=== Құрлықтар бойынша бөлінудегі әлемдік экономика&lt;ref name=&quot;The World Factbook - GDP - composition, by sector of origin&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/fields/214.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110065235/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/fields/214.html|url-status=dead|archive-date=January 10, 2019|title=The World Factbook - GDP - composition, by sector of origin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The World Factbook - GDP (purchasing power parity)&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/fields/208.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111015449/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/fields/208.html|url-status=dead|archive-date=January 11, 2019|title=The World Factbook - GDP (purchasing power parity)}}&lt;/ref&gt; ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-left:auto; margin-right:auto; text-align:right&quot;
! style=&quot;width:2em;&quot; | Құрлық !!  Ауыл 
шаруашылығы
! Өндіріс !! Қызмет
|- style=&quot;font--3weight:bold;background:#f0f0f0&quot;
|'''''Әлем'''''|| 7,908.26	|| 38,354.363	|| 81,575.461
|-
|[[Азия]]|| 5,105.362	|| 20,858.549	|| 32,939.397
|-
|[[Солтүстік Америка]]|| 292.467	|| 5,008.594	|| 18,426.2
|-
|[[Еуропа]]|| 838.199	|| 8,175.402	|| 20,598.902
|-
|[[Оңтүстік Америка]]|| 539.51	|| 2,014.14	|| 5,024.223
|-
|[[Африка]]|| 1,076.69	|| 1,941.037	|| 3,559.579
|-
|[[Океания]]|| 56.032	|| 356.641	|| 1,027.16
|}
== Жаһандық экономикалық өсу ==
'''ЖІӨ және жаһандық экономикалық өсудегі үлес бойынша әлемдегі ең ірі экономикалардың әлемдік экономикалық рейтингінің ағымдағы кестесі'''
{|class=&quot;wikitable mw-collapsible &lt;!--mw-collapsed--&gt;&quot;
|-
!style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;4&quot;|ЖІӨ (номиналды) көлемі бойынша 25 ірі экономика, 2023 жылғы жағдай бойынша ЖІӨ (ПОҚ) көлемі бойынша жиырма ірі экономика. G20 ірі экономикаларының мүшелері қалың қаріппен жазылған.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:25%; &quot; | ЖІӨ көлемі (номиналды)2023 жыл
! style=&quot;width:25%; &quot; |ЖІӨ  2023 жыл
! style=&quot;width:25%; &quot; |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номиналды) 2023 жыл
! style=&quot;width:25%; &quot; |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (ПОҚ бойынша) 2023 жыл
|- valign=&quot;top&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right&quot;
|-
! style=&quot;width:2em;&quot; | Рейтинг !! Ел !! Құндылық !! Ең жоғары жыл
|-
|—||align=left|'''''Әлем'''''||104,476,432||2023
|-
|1||align=left|'''{{USA}}'''||26,949,643||2023
|-
|—||align=left|'''''{{nowrap|{{EU}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2019/October/weo-report?a=1&amp;c=998,&amp;s=NGDPD,&amp;sy=2008&amp;ey=2008&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=Peak GDP (Nominal) for the European Union |access-date=2022-11-08 |archive-date=2022-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108085953/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2019/October/weo-report?a=1&amp;c=998,&amp;s=NGDPD,&amp;sy=2008&amp;ey=2008&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}'''''||19,226,235||2008
|-
|2||align=left|'''{{CHN}}'''&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2022&amp;locations=CN&amp;start=1960 World Bank's GDP (Nominal) Data for China]&lt;/ref&gt;||17,963,171||2022
|-
|3||align=left|'''{{JPN}}'''&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2012&amp;locations=JP-FR-BR-SA-AR-SE&amp;start=1960 World Bank's GDP (Nominal) Data for Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250818130928/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2012&amp;locations=JP-FR-BR-SA-AR-SE&amp;start=1960 |date=2025-08-18 }}&lt;/ref&gt;||6,272,363||2012
|-
|4||align=left|'''{{DEU}}'''||4,429,838||2023
|-
|5||align=left|'''{{IND}}'''||3,732,224||2023
|-
|6||align=left|'''{{nowrap|{{UK}}}}'''||3,332,059||2023
|-
|7||align=&quot;left&quot;|'''{{FRA}}'''||3,049,016||2023
|-
|8||align=left|'''{{BRA}}'''&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2012&amp;locations=JP-FR-BR-SA-AR-SE&amp;start=1960 World Bank's GDP (Nominal) Data for Brazil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250818130928/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2012&amp;locations=JP-FR-BR-SA-AR-SE&amp;start=1960 |date=2025-08-18 }}&lt;/ref&gt;||2,616,157||2011
|-
|9||align=left|'''{{ITA}}'''&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2008&amp;locations=IT-ES&amp;start=1960 World Bank's GDP (Nominal) Data for Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240518101528/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2008&amp;locations=IT-ES&amp;start=1960 |date=2024-05-18 }}&lt;/ref&gt;||2,408,655||2008
|-
|10||align=left|'''{{RUS}}'''||2,288,428||2013
|-
|11||align=left|'''{{CAN}}'''&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2022&amp;locations=CN&amp;most_recent_value_desc=true&amp;start=1960 World Bank's GDP (Nominal) Data for Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207012601/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2022&amp;locations=CN&amp;most_recent_value_desc=true&amp;start=1960 |date=2023-12-07 }}&lt;/ref&gt;||2,139,840||2022
|-
|12||align=left|'''{{KOR}}'''||1,818,432||2021
|-
|13||align=left|'''{{MEX}}'''||1,811,468||2023
|-
|14||align=left|'''{{AUS}}'''||1,702,554||2022
|-
|15||align=left|{{ESP}}&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2008&amp;locations=IT-ES&amp;start=1960 World Bank's GDP (Nominal) Data for Spain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240518101528/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2008&amp;locations=IT-ES&amp;start=1960 |date=2024-05-18 }}&lt;/ref&gt;||1,631,863||2008
|-
|16||align=left|'''{{IDN}}'''||1,417,387||2023
|-
|17||align=left|'''{{TUR}}'''||1,154,600||2023
|-
|18||align=left|'''{{SAU}}'''||1,108,149||2022
|-
|19||align=left|{{NED}}||1,092,748||2023
|-
|20||align=left|{{CHE}}||905,684||2023
|-
|21||align=left|{{POL}}||842,172||2023
|-
|22||align=left|{{TWN}}||775,741||2021
|-
|23||align=left|{{IRN}}&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2012&amp;locations=IR&amp;start=1960 World Bank's GDP (Nominal) Data for Iran]&lt;/ref&gt;||644,036||2012
|-
|24||align=left|'''{{ARG}}'''||643,861||2017
|-
|25||align=left|{{SWE}}||639,715||2021
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right&quot;
|-
! style=&quot;width:2em;&quot; | Рейтинг !! Ел !! Құндылық !! Ең жоғары жыл
|-
|—||align=left|'''''Әлем'''''||174,789,867||2023
|-
|1||align=left|'''{{CHN}}'''||32,897,929||2023
|-
|2||align=left|'''{{USA}}'''||26,949,643||2023
|-
|—||align=left|'''''{{nowrap|{{EU}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?a=1&amp;c=998,&amp;s=PPPGDP,&amp;sy=2023&amp;ey=2023&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=Peak GDP (PPP) for the European Union |access-date=2023-10-10 }}&lt;/ref&gt;}}'''''||25,430,409||2023
|-
|3||align=left|'''{{IND}}'''||13,119,622||2023
|-
|4||align=left|'''{{JPN}}'''||6,495,214||2023
|-
|5||align=left|'''{{DEU}}'''||5,537,992||2023
|-
|6||align=left|'''{{RUS}}'''&lt;ref&gt;[https://databankfiles.worldbank.org/public/ddpext_download/GDP_PPP.pdf World Bank's GDP (PPP) Data for Russia]&lt;/ref&gt;||5,326,855||2022
|-
|7||align=left|'''{{IDN}}'''||4,393,370||2023
|-
|8||align=left|'''{{BRA}}'''||4,101,022||2023
|-
|9||align=left|'''{{nowrap|{{GBR}}}}'''||3,871,790||2023
|-
|10||align=left|'''{{FRA}}'''||3,868,619||2023
|-
|11||align=left|'''{{TUR}}'''||3,613,540||2023
|-
|12||align=left|'''{{MEX}}'''||3,277,601||2023
|-
|13||align=left|'''{{ITA}}'''||3,193,180||2023
|-
|14||align=left|'''{{KOR}}'''||2,924,189||2023
|-
|15||align=left|{{ESP}}||2,413,066||2023
|-
|16||align=left|'''{{CAN}}'''||2,378,973||2023
|-
|17||align=left|'''{{SAU}}'''||2,246,535||2023
|-
|18||align=left|{{EGY}}||1,809,425||2023
|-
|19||align=left|{{IRN}}||1,725,874||2023
|-
|20||align=left|'''{{AUS}}'''||1,719,262||2023
|-
|21||align=left|{{POL}}||1,712,629||2023
|-
|22||align=left|{{TWN}}||1,685,358||2023
|-
|23||align=left|{{THA}}||1,578,452||2023
|-
|24||align=left|{{PAK}}||1,568,427||2023
|-
|25||align=left|{{Байрақ|Бангладеш}}||1,476,870||2023
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right&quot;
|-
! style=&quot;width:2em;&quot; | Рейтинг !! Ел !! Құндылық !! Ең жоғары жыл
|-
|1||align=left|{{MON}}||234,317||2021
|-
|2||align=left|{{LIE}}||184,083||2021
|-
|3||align=left|{{LUX}}||135,605||2023
|-
|4||align=left|{{BMU}}||118,846||2022
|-
|5||align=left|{{IRL}}||112,248||2023
|-
|6||align=left|{{NOR}}||106,149||2022
|-
|7||align=left|{{CHE}}||102,866||2023
|-
|8||align=left|{{QAT}}||101,933||2012
|-
|9||align=left|[[Мэн аралы]]||91,881||2014
|-
|10||align=left|{{MAC}}||90,874||2014
|-
|11||align=left|{{байрақ|Кайман аралдары}}||89,961||2007
|-
|12||align=left|{{SGP}}||87,884||2023
|-
|13||align=left|'''{{USA}}'''||80,412||2023
|-
|14|| align=&quot;left&quot;|{{SMR}}||79,110||2008
|-
|15||align=left|{{ISL}}||78,837||2023
|-
|16||align=left|[[Норманд аралдары]]||75,148||2022
|-
|17||align=left|{{DEN}}||71,402||2023
|-
|18||align=left|{{FRO}}||69,010||2021
|-
|19||align=left|'''{{AUS}}'''||68,450||2012
|-
|20||align=left|{{NED}}||61,770||2023
|-
|21||align=left|{{SWE}}||61,203||2021
|-
|22||align=left|{{AUT}}||58,013||2023
|-
|23||align=left|{{GRL}}||57,116||2021
|-
|24||align=left|{{Байрақ|Кувейт}}||55,595||2008
|-
|25||align=left|'''{{CAN}}'''||55,037||2022
|-
|26||align=left|{{ISR}}||54,660||2022
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right&quot;
|-
! style=&quot;width:2em;&quot; | Рейтинг !! Ел !! Құндылық !! {{nowrap|Peak year}}
|-
|1||align=left|{{QAT}}||169,698||2012
|-
|2||align=left|{{MAC}}||149,422||2013
|-
|3||align=left|{{LUX}}||143,304||2023
|-
|4||align=left|{{IRL}}||137,638||2023
|-
|5||align=left|{{SGP}}||133,108||2023
|-
|6||align=left|{{NOR}}||114,899||2022
|-
|7||align=left|{{nowrap|{{UAE}}}}||110,200||2004
|-
|8||align=left|{{BMU}}||95,837||2022
|-
|9||align=left|{{Байрақ|Кувейт}}||91,485||2007
|-
|10||align=left|{{CHE}}||89,537||2023
|-
|11||align=left|{{BRU}}||88,312||2012
|-
|12||align=left|{{SMR}}||84,135||2023
|-
|13||align=left|'''{{USA}}'''||80,412||2023
|-
|14||align=left|{{байрақ|Кайман аралдары}}||77,387||2007
|-
|15||align=left|{{DEN}}||74,958||2023
|-
|16||align=left|{{NED}}||73,317||2023
|-
|17||align=left|{{HKG}}||72,861||2023
|-
|18||align=left|{{TWN}}||72,485||2023
|-
|19||align=left|{{ISL}}||69,833||2023
|-
|20||align=left|{{AUT}}||69,069||2023
|-
|21||align=left|'''{{SAU}}'''||68,453||2023
|-
|22||align=left|{{AND}}||68,232||2023
|-
|23||align=left|{{SWE}}||66,209||2023
|-
|24||align=left|'''{{DEU}}'''||66,038||2023
|-
|25||align=left|{{BEL}}||65,813||2023
|-
|26||align=left|'''{{AUS}}'''||64,674||2023
|}
|- valign=&quot;top&quot;
| colspan=4 |
|}

=== Номиналды ЖІӨ бойынша әлемнің жиырма ірі экономикасы ===
{{-}}
{|class=&quot;wikitable mw-collapsible &lt;!--mw-collapsed--&gt;&quot; style=&quot;text-align: left&quot;
|-
!style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;12&quot;|Төменде Халықаралық Валюта Қорының мәліметтері бойынша белгілі бір жылға арналған ең жоғары мәндегі номиналды ЖІӨ бойынша жиырма ірі экономиканың тізімі келтірілген.
|-
!Рейтинг!!1980!!1985!!1990!!1995!!2000!!2005!!2010!!2015!!2020!!2025!!2028
|-
|1||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}
|-
|2||{{JPN}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{CHN}}||{{CHN}}||{{CHN}}||{{CHN}}||{{CHN}}
|-
|3||{{USSR}}||{{USSR}}||{{FRG}}||{{DEU}}||{{DEU}}||{{DEU}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{JPN}}
|-
|4||{{FRG}}||{{FRG}}||{{FRA}}||{{FRA}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{DEU}}||{{DEU}}||{{DEU}}||{{DEU}}||{{IND}}
|-
|5||{{FRA}}||{{FRA}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{FRA}}||{{CHN}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{nowrap|{{UK}}}}||{{IND}}||{{DEU}}
|-
|6||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{USSR}}||{{ITA}}||{{ITA}}||{{FRA}}||{{FRA}}||{{FRA}}||{{FRA}}||{{nowrap|{{UK}}}}||{{nowrap|{{UK}}}}
|-
|7||{{ITA}}||{{ITA}}||{{ITA}}||{{BRA}}||{{CHN}}||{{ITA}}||{{ITA}}||{{BRA}}||{{IND}}||{{FRA}}||{{FRA}}
|-
|8||{{CHN}}||{{CAN}}||{{CAN}}||{{CHN}}||{{BRA}}||{{CAN}}||{{BRA}}||{{ITA}}||{{BRA}}||{{BRA}}||{{BRA}}
|-
|9||{{CAN}}||{{CHN}}||{{IRN}}||{{ESP}}||{{CAN}}||{{ESP}}||{{RUS}}||{{RUS}}||{{ITA}}||{{ITA}}||{{CAN}}
|-
|10||{{MEX}}||{{MEX}}||{{ESP}}||{{CAN}}||{{MEX}}||{{KOR}}||{{IND}}||{{IND}}||{{RUS}}||{{CAN}}||{{ITA}}
|-
!Рейтинг!!1980!!1985!!1990!!1995!!2000!!2005!!2010!!2015!!2020!!2025!!2028
|-
|11||{{BRA}}||{{BRA}}||{{BRA}}||{{IRN}}||{{ESP}}||{{MEX}}||{{ESP}}||{{CAN}}||{{CAN}}||{{RUS}}||{{MEX}}
|-
|12||{{ARG}}||{{IND}}||{{CHN}}||{{KOR}}||{{KOR}}||{{BRA}}||{{CAN}}||{{ESP}}||{{KOR}}||{{MEX}}||{{RUS}}
|-
|13||{{ESP}}||{{ARG}}||{{IND}}||{{RUS}}||{{IRN}}||{{IND}}||{{AUS}}||{{AUS}}||{{ESP}}||{{KOR}}||{{KOR}}
|-
|14||{{NED}}||{{ESP}}||{{AUS}}||{{MEX}}||{{RUS}}||{{RUS}}||{{KOR}}||{{KOR}}||{{AUS}}||{{AUS}}||{{IDN}}
|-
|15||{{IND}}||{{AUS}}||{{NED}}||{{NED}}||{{IND}}||{{AUS}}||{{MEX}}||{{MEX}}||{{MEX}}||{{ESP}}||{{AUS}}
|-
|16||{{SAU}}||{{NED}}||{{MEX}}||{{AUS}}||{{NED}}||{{NED}}||{{NED}}||{{TUR}}||{{IDN}}||{{IDN}}||{{ESP}}
|-
|17||{{AUS}}||{{SAU}}||{{KOR}}||{{IND}}||{{AUS}}||{{IRN}}||{{TUR}}||{{NED}}||{{TUR}}||{{TUR}}||{{TUR}}
|-
|18||{{SWE}}||{{IRN}}||{{CHE}}||{{CHE}}||{{CHE}}||{{TUR}}||{{IDN}}||{{IDN}}||{{NED}}||{{NED}}||{{NED}}
|-
|19||{{BEL}}||{{SWE}}||{{SWE}}||{{ARG}}||{{ARG}}||{{CHE}}||{{CHE}}||{{SAU}}||{{SAU}}||{{SAU}}||{{SAU}}
|-
|20||{{CHE}}||{{BEL}}||{{ARG}}||{{BEL}}||{{TWN}}||{{SWE}}||{{IRN}}||{{CHE}}||{{CHE}}||{{CHE}}||{{CHE}}
|}

=== ЖІӨ (ПОҚ) көлемі бойынша әлемнің жиырма ірі экономикасы ===

{|class=&quot;wikitable mw-collapsible &lt;!--mw-collapsed--&gt;&quot; style=&quot;text-align: left&quot;
|-
!style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;12&quot;|Халықаралық Валюта Қоры мен ЦРУ-ның Бүкіләлемдік фактілер анықтамалығының мәліметтері бойынша белгілі бір жылға ең жоғары мәнмен сатып алу қабілетінің паритетіне негізделген ЖІӨ көлемі бойынша жиырма ірі экономиканың тізімі.
|-
!Рейтинг!!1980!!1985!!1990!!1995!!2000!!2005!!2010!!2015!!2020!!2025!!2028
|-
|1||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}||{{CHN}}||{{CHN}}||{{CHN}}
|-
|2||{{USSR}}||{{USSR}}||{{USSR}}||{{JPN}}||{{CHN}}||{{CHN}}||{{CHN}}||{{CHN}}||{{USA}}||{{USA}}||{{USA}}
|-
|3||{{JPN}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{CHN}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{IND}}||{{IND}}||{{IND}}||{{IND}}||{{IND}}
|-
|4||{{FRG}}||{{FRG}}||{{FRG}}||{{DEU}}||{{DEU}}||{{IND}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{JPN}}||{{JPN}}
|-
|5||{{ITA}}||{{ITA}}||{{ITA}}||{{RUS}}||{{IND}}||{{DEU}}||{{DEU}}||{{DEU}}||{{DEU}}||{{DEU}}||{{DEU}}
|-
|6||{{FRA}}||{{FRA}}||{{CHN}}||{{IND}}||{{FRA}}||{{RUS}}||{{RUS}}||{{RUS}}||{{RUS}}||{{RUS}}||{{IDN}}
|-
|7||{{BRA}}||{{BRA}}||{{FRA}}||{{ITA}}||{{ITA}}||{{FRA}}||{{BRA}}||{{BRA}}||{{IDN}}||{{IDN}}||{{RUS}}
|-
|8||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{FRA}}||{{RUS}}||{{BRA}}||{{FRA}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{FRA}}||{{BRA}}||{{BRA}}
|-
|9||{{MEX}}||{{CHN}}||{{IND}}||{{BRA}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{FRA}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{FRA}}||{{TUR}}
|-
|10||{{SAU}}||{{IND}}||{{BRA}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{BRA}}||{{ITA}}||{{ITA}}||{{IDN}}||{{BRA}}||{{nowrap|{{GBR}}}}||{{nowrap|{{GBR}}}}
|-
!Рейтинг!!1980!!1985!!1990!!1995!!2000!!2005!!2010!!2015!!2020!!2025!!2028
|-
|11||{{IND}}||{{MEX}}||{{MEX}}||{{MEX}}||{{MEX}}||{{MEX}}||{{IDN}}||{{MEX}}||{{ITA}}||{{TUR}}||{{FRA}}
|-
|12||{{CHN}}||{{SAU}}||{{ESP}}||{{IDN}}||{{IDN}}||{{IDN}}||{{MEX}}||{{ITA}}||{{MEX}}||{{MEX}}||{{MEX}}
|-
|13||{{ESP}}||{{CAN}}||{{CAN}}||{{ESP}}||{{ESP}}||{{KOR}}||{{KOR}}||{{TUR}}||{{TUR}}||{{ITA}}||{{ITA}}
|-
|14||{{CAN}}||{{ESP}}||{{IDN}}||{{SAU}}||{{CAN}}||{{ESP}}||{{ESP}}||{{KOR}}||{{KOR}}||{{KOR}}||{{KOR}}
|-
|15||{{IRN}}||{{IRN}}||{{SAU}}||{{CAN}}||{{KOR}}||{{CAN}}||{{SAU}}||{{SAU}}||{{ESP}}||{{ESP}}||{{SAU}}
|-
|16||{{IDN}}||{{IDN}}||{{TUR}}||{{KOR}}||{{SAU}}||{{SAU}}||{{IRN}}||{{ESP}}||{{CAN}}||{{CAN}}||{{ESP}}
|-
|17||{{ARG}}||{{TUR}}||{{IRN}}||{{TUR}}||{{IRN}}||{{IRN}}||{{CAN}}||{{CAN}}||{{SAU}}||{{SAU}}||{{CAN}}
|-
|18||{{POL}}||{{AUS}}||{{KOR}}||{{IRN}}||{{TUR}}||{{TUR}}||{{TUR}}||{{IRN}}||{{IRN}}||{{EGY}}||{{EGY}}
|-
|19||{{NED}}||{{NED}}||{{AUS}}||{{AUS}}||{{AUS}}||{{AUS}}||{{AUS}}||{{EGY}}||{{AUS}}||{{POL}}||{{BAN}}
|-
|20||{{TUR}}||{{ARG}}||{{NED}}||{{THA}}||{{NED}}||{{THA}}||{{TWN}}||{{AUS}}||{{EGY}}||{{IRN}}||{{POL}}
|}

== Статистикалық көрсеткіштер ==
[[File:Countries by total wealth (trillions USD), Credit Suisse.png |thumb |Жалпы байлық бойынша елдер (трлн АҚШ доллары), Credit Suisse]]

=== Қаржы ===
* ЖІӨ: (сатып алу қабілетінің паритеті бойынша айырбас бағамдары) – 59,38 трлн доллар (2005), 51,48 трлн доллар (2004), 23 трлн доллар (2002). PGP-бұл әлемнің барлық елдерінің жиынтық жалпы ұлттық кірісі. PGP есептеу кезінде барлық елдердің ЖІӨ қосыңыз. Сонымен қатар, PGP импорт пен экспорттың тең екендігін көрсетеді. Импорт пен экспорт бүкіл әлемді қарастырған кезде дәл теңдестірілген болғандықтан:, бұл сонымен қатар жалпы әлемдік жалпы ішкі өнімге (ЖІӨ) тең. Дүниежүзілік банктің мәліметі бойынша, номиналды ЖІӨ 2013 жылы шамамен 75,59 трлн АҚШ долларын құрады. 2017 жылы ЦРУ-дың Дүниежүзілік фактілер анықтамалығына сәйкес, ЖІӨ номиналды түрде шамамен 80,27 трлн АҚШ долларын құрады және сатып алу қабілетінің паритеті (ПОҚ) бойынша шамамен 127,8 трлн халықаралық долларды құрады. World Factbook мәліметтері бойынша, жан басына шаққандағы ПОҚ бойынша ЖІӨ 2017 жылы шамамен 17 500 АҚШ долларын құрады.
* ЖІӨ: (нарықтық айырбас бағамдары) – 60,69 трлн доллар (2008). Нарықтық айырбас бағамдары 1990 жылдан 2008 жылға дейін өсті. Бұл өсудің себебі-әлемдегі технологиялық прогресс.
* ЖІӨ (нақты өсу қарқыны): келесі бөлімде ЖІӨ өсу қарқыны және бір жылдан кейін күтілетін мән көрсетілген.
** '''Дамыған экономикалар.''' Дамыған ел, индустриалды ел, дамыған ел (MDC) немесе экономикалық тұрғыдан дамыған ел (MEDC) - басқа индустриалды емес елдермен салыстырғанда дамыған экономикасы мен озық технологиялық инфрақұрылымы бар егемен мемлекет. Көбінесе экономикалық даму дәрежесін бағалау критерийлері жалпы ішкі өнім (ЖІӨ), жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ), жан басына шаққандағы табыс, индустрияландыру деңгейі, кең таралған Инфрақұрылым көлемі және жалпы өмір сүру деңгейі болып табылады. Қандай критерийлерді қолдану керек және қай елдерді дамушы елдер санатына жатқызуға болады, бұл пікірталас тақырыбы. Дамыған елдердің ЖІӨ доллар бағамының төмендеуіне байланысты 2017 жылғы 2,2%-дан 2018 жылы 2,0% - ға дейін төмендейді деп болжануда.
** '''Дамушы елдер.''' Дамушы ел-бұл басқа елдермен салыстырғанда өнеркәсіптік базасы (өнеркәсіп салалары) аз дамыған және адам дамуының төмен индексі (Ади) бар ел. Алайда, бұл анықтама жалпыға бірдей қабылданбайды. Сондай-ақ, қай елдер осы санатқа жататыны туралы нақты келісім жоқ. Басқа елдермен салыстырғанда елдің жан басына шаққандағы ЖІӨ де сілтеме бола алады. Тұтастай алғанда, Біріккен Ұлттар Ұйымы кез-келген елдің &quot;дамушы&quot; екендігі туралы мәлімдемелерін қабылдайды. Дамушы елдердің ЖІӨ осы елдердегі саяси тұрақтылық пен технологияның дамуына байланысты 2017 жылы 4,3% - дан 2018 жылы 4,6% - ға дейін өседі деп күтілуде.
** '''Ең аз дамыған елдер.''' Ең аз дамыған елдер - бұл Біріккен Ұлттар Ұйымының мәліметтері бойынша әлеуметтік-экономикалық дамудың ең төменгі көрсеткіштерін көрсететін, әлемдегі барлық елдер арасында Адами даму индексінің ең төмен көрсеткіштері бар дамушы елдердің тізімі. NRS тұжырымдамасы 1960 жылдардың соңында пайда болды және NRS бірінші тобы 1971 жылғы 18 қарашадағы 2768 (XXVI) қарарында БҰҰ тізіміне енгізілді. Бұл ЖІӨ-ні 2017 жылғы 4,8% - дан 2018 жылы 5,4% - ға дейін арттырады деп күтілетін елдер тобы. Болжамды өсу осы елдердің соңғы онжылдықтағы технологиялар мен индустрияландыру саласындағы ілгерілеумен байланысты.
* Жан басына шаққандағы ЖІӨ: сатып алу қабілетінің паритеті – 9 300 доллар, 7 500 еуро (2005), $8,200, €6,800 (92) (2003), $7,900, €5,000 (2002)
* Әлемдік орташа табыс: сатып алу қабілетінің паритеті бойынша 1041 доллар, 950 еуро (1993)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/INTDECINEQ/Resources/trueworld.pdf |title=True World Income Distribution, 1988 and 1993: First Calculation Based on Household Surveys Alone |author=B. Milanovic |date=January 2002 |access-date=13 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101164652/http://siteresources.worldbank.org/INTDECINEQ/Resources/trueworld.pdf |archive-date=1 November 2011 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Секторлар бойынша ЖІӨ құрылымы: ауыл шаруашылығы: 4%; өнеркәсіп: 32%; қызмет көрсету саласы: 64% (2004)
* Инфляция деңгейі (тұтыну бағасы); экономикада инфляция - бұл белгілі бір уақыт аралығында экономикадағы баға деңгейінің жалпы өсуі, бұл ақшаның сатып алу қабілетінің тұрақты төмендеуіне әкеледі. Бағаның жалпы деңгейі көтерілгенде, валютаның әр бірлігі үшін тауарлар мен қызметтер аз сатып алынады; демек, инфляция ақша бірлігінің сатып алу қабілетінің төмендеуін – айырбастау құралы ретінде нақты құнның жоғалуын және Экономикадағы есеп айырысу бірлігін көрсетеді. Инфляцияға қарама-қарсы-дефляция, тауарлар мен қызметтерге жалпы баға деңгейінің тұрақты төмендеуі. Инфляцияның жалпы көрсеткіші-инфляция деңгейі, жалпы баға индексінің пайыздық өзгерісі, әдетте тұтыну бағаларының индексі, жыл сайын.
[[File:World GDP Per Capita 1500 to 2000, Log Scale.png |thumb|1500-2000 жылдар аралығында жан басына шаққандағы әлемдік ЖІӨ (логарифмдік шкала)]]

=== Жұмысқа орналастыру ===
[[File:Gdp accumulated change.png|right|thumb|Негізгі елдерде 1990-1998 және 1990-2006 жылдары ЖІӨ-нің өсуі]][[File:World GDP per capita 1500 to 2003.svg |thumb|1500 жылдан 2003 жылға дейінгі кезеңде жан басына шаққандағы әлемдік ЖІӨ]]Жұмыссыздық деңгейі: 8,7% (2009). 30% (2007) көптеген индустриалды емес елдерде жиынтық жұмыссыздық және толық емес жұмыссыздық; дамыған елдерде жұмыссыздық әдетте 4-12% құрайды.

=== Өнеркәсіп ===
* Өнеркәсіптік өндірістің өсу қарқыны: 3% (2002)

===Энергетика===
* Электр энергиясының жылдық өндірісі: 21 080 878 Гвт/сағ (2011), 15 850 000 ГВт/сағ (2003), 14 850 000 ГВт/сағ (2001)
* Жылдық электр энергиясын тұтыну: 14 280 000 Гвт/сағ (2003), 13 930 000 ГВт/сағ (2001)
* Мұнай өндіру: тәулігіне 79 650 000 баррель (тәулігіне 12 663 000 м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) (2003), Күніне 75 460 000 баррель (тәулігіне 11 997 000 м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) (2001)
* Мұнай тұтыну: тәулігіне 80 100 000 баррель (тәулігіне 12 730 000 м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) (2003), Күніне 76 210 000 баррель (тәулігіне 12 116 000 м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) (2001)
* Дәлелденген мұнай қоры: 1,025 трлн баррель  (2001)
* Табиғи газ өндірісі: 3,366 км&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (2012), 2,569 км&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (2001)
* Табиғи газды тұтыну: 2 556 км&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (2001)
* Дәлелденген табиғи газ қоры: 161,200 км&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (38,700 ) (2002 жылдың 1 қаңтарына)

=== Трансшекаралық ===

* Жылдық экспорт: 12,4 трлн доллар, 11,05 трлн Еуро (2009)
* Экспорт - тауарлар: өнеркәсіптік және ауылшаруашылық тауарлары мен қызметтерінің барлық спектрі
* Экспорттық серіктестер: АҚШ 12,7%, Германия 7,1%, Қытай 6,2%, Франция 4,4%, Жапония 4,2%, Ұлыбритания 4,1% (2008)
* Жылдық импорт: 12,29 трлн доллар, 10,95 трлн Еуро (2009)
* Импорт - тауарлар: өнеркәсіптік және ауылшаруашылық тауарлары мен қызметтерінің барлық спектрі
* Импорт серіктестері: Қытай 10,3%, Германия 8,6%, АҚШ 8,1%, Жапония 5% (2008)
* Сыртқы қарыз: 56,9 трлн доллар, 40 трлн Еуро (31 желтоқсан 2009 ж.)
[[File:Global primary energy consumption, OWID.svg|thumb |Жылына тераватт-сағатпен өлшенетін әлемдік бастапқы энергия шығыны]]

=== Өзара әрекеттесу ===
Телефондар – пайдаланылатын негізгі желілер: 843 923 500 (2007)

4,263,367,600 (2008)

* Ұялы телефондар: 3 300 000 000 (2007)
* Интернет-провайдерлер: 10 350 (2000)
* Интернет қолданушылары: 3 079 339 857 (2014 жылғы 31 желтоқсан), 360 985 492 (2000 жылғы 31 желтоқсан)
[[File:Military Expenditures by Country 2019.svg|thumb |SIPRI мәліметтері бойынша 2019 жылғы жаһандық әскери шығындарды, миллиард АҚШ долларын көрсететін дөңгелек диаграмма.]]

=== Әскери ===
* 2018 жылғы Дүниежүзілік әскери шығындар: 1,822 трлн долларға бағаланады
* Әскери шығындар-ЖІӨ пайызы: жалпы әлемдік өнімнің шамамен 2% (1999).

=== Ғылым, зерттеу және дамыту ===
[[File:Scientific and technical journal publications per million residents, OWID.svg|thumb |2013 жылғы жағдай бойынша миллион тұрғынға шаққандағы ғылыми немесе техникалық журналдардағы мақалалар саны.]]
Корольдік Қоғам 2011 жылғы есепте мақалалар саны мен ағылшын тіліндегі ғылыми-зерттеу жұмыстарының үлесі бойынша Америка Құрама Штаттары бірінші орында, одан кейін Қытай, Ұлыбритания, Германия, Жапония, Франция және Канада. ЮНЕСКО статистика институтының мәліметі бойынша, 2015 жылы ғылыми зерттеулер мен әзірлемелерге жұмсалған шығындар әлемдік ЖІӨ-нің орта есеппен 2,2% құрады. Инновациялардың көрсеткіштері мен рейтингтеріне Bloomberg инновациялық индексі, Жаһандық инновациялық индекс және жан басына шаққандағы Нобель сыйлығының лауреаттарының үлесі кіреді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2}}{{Әлемдік экономика}}
[[Санат:Әлемдік экономика]]</text>
      <sha1>p5fz3a49rekorx71a6ci31p9lijom8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сара Алпысқызы Назарбаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44333</id>
    <revision>
      <id>3681744</id>
      <parentid>3561724</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10337" sha1="rtnvpi4k30dy9cg2ktmzo004z2ci9ap" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 |Есімі                 = Сара Алпысқызы Назарбаева
 |Суреті                = Sara Nazarbayeva.jpeg
 |Атауы                 = Назарбаева, 2000 жыл

 |Титулы                = 1-[[Қазақстанның бірінші ханымы]]
 |Басқара бастады       = 16 желтоқсан 1991
 |Басқаруын аяқтады     = 20 наурыз 2019
 |Ту                    = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 |Ту2                   = Flag of Kazakhstan.svg
 |Ізашары               = ''лауазым құрылған''
 |Ізбасары              = [[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]]

 |Шынайы есімі          = 
 |Туған кездегі есімі   = Сара Алпысқызы Қонақаева
 |Туған күні            = 12.2.1941
 |Туған жері            = [[Қызылжар (Қарағанды облысы)|Қызылжар]], {{туғанжері|Бұқар жырау ауданы|Бұқар жырау ауданында}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Мансабы               = [[саясаткер]]
 |Азаматтығы            = {{Байрақ|КСРО}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Қазақстан}}
 |Ұлты                  = [[қазақтар|қазақ]]
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Әкесі                 = Алпыс Қонақаев
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{marriage|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]|1962}}
 |Балалары              = {{hlist
  |[[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға]]
  |[[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара]]
  |[[Әлия Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Әлия]]
}}
 |Династия              = [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы|Назарбаевтар]]
 |Марапаттары           = {{Қатар
  |{{1 дәрежелі Барыс ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{2 дәрежелі Барыс ордені}}
  |{{1 дәрежелі Достық ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}}
  |{{Даңқ және абырой ордені}}
  |{{1 дәрежелі Әулие Ольга ханым ордені}}
}}
 |Мамандығы             = [[экономист]]
 |Білімі                = [[Қарағанды индустриялық университеті]]
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = Sara Nazarbayeva
}}
'''Сара Алпысқызы Қонақай'''&lt;ref name=&quot;tegi&quot; /&gt; ({{тумысында|'''Қонақаева'''}}, некедегі тегі — '''Назарбаева'''; [[12 ақпан]] [[1941 жыл]], [[Қызылжар (Қарағанды облысы)|Қызылжар]], [[Қарағанды облысы]]) — [[қазақстан]]дық қоғам қайраткері, Қазақстанның тұңғыш [[Қазақстан Республикасының Президенті|президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] әйелі, Қазақстанның тұңғыш [[Қазақстанның бірінші ханымы|бірінші ханымы]].&lt;ref&gt;Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
[[Қарағанды]] металлургия зауытындағы ВТУЗ-да оқыған Қонақайдың&lt;ref name=&quot;centrasia&quot; /&gt; білімі жоғары, мамандығы — инженер-экономист. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Мұрат бөлімінен шыққан.&lt;ref&gt;Алтай шежіресі, жауапты редактор - Хакім Омар, Құрастырушы Ісләмов Ібрахым (Жақан). Алматы, «Темірқазық» баспасы, 2014&lt;/ref&gt;

=== Қоғамдық қызметі ===
Сара Алпысқызы 1992 жылы [[Бөбек қоры|Бөбек]] қайырымдылық қорының негізін қалады да, оның президенті атанды. Қор көмекке зәру панасыз балаларды өз қамқорлығына алып, өскелең ұрпақтың рухани-адамгершілік тұрғысына білім алып, тәрбиеленуіне мән береді.&lt;ref name=&quot;wok&quot; /&gt;
 
Назарбаеваның бастамасымен Қазақстанда жетім балаларды қорғау туралы Заң қабылданды. Осының нәтижесінде республиканың барлық өңірінде жетім балалар үшін отбасылық үлгідегі балалар қалашықтары құрылып, «Үміт», жасөскіндер үйлері ашылатын.
 
Президент зайыбы елдегі колледждер мен жоғарғы оқу орындары мен училищелерде білім алып жүрген жатқан жетім балалардың жағдайларына ерекше назар ұстап келетін. Сара Алпысқызы осындай жастарға ай сайын [[Бөбек қоры]] арқылы қайырымдылық көмек көрсетеді.
 
Президент зайыбы «Өзіңді өзің таны» атты балаларға рухани-адамгершілік білім беру және тәрбие беру идеясының авторы болып табылады.

1994 жылдан бері Назарбаева «Қазақстанның SOS балалар ауылдары» қорының (аустриялық ''Kinderdorf International''-дің қазақстандық филиалы) президенті болған. 1999 жылдан бастап ол — «Демография» қайырымдылық қоры қамқоршылық кеңесінің президенті.&lt;ref name=&quot;wok&quot; /&gt;

== Өз өмірі ==
Сара Қонақай 1962 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]қа үйленіп, тегін Назарбаева деп ауыстырды.&lt;ref name=&quot;tegi&quot;&gt;{{Cite web|url=https://qaz365.kz/news/1963-sara-nazarbaeva-birneshe-zhyl-buryn-ozinin-konakai-tegin-kaita-algan/ |title=Сара Назарбаева бірнеше жыл бұрын өзінің &quot;Қонақай&quot; тегін қайта алғаны белгілі болды |lang=kk |work=qaz365.kz |date=2023-04-17 |accessdate=2025-05-15}}&lt;/ref&gt; Бұл некеден үш қыз бала: туған. Сара Алпысқызының бұл некеден, оған қоса, 11 жиені және 1 жиеншары болған.&lt;ref name=&quot;centrasia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1084271390 |title=НАЗАРБАЕВА (КУНАКАЙ) Сара Алпыскызы |lang=ru |work=centrasia.org |accessdate=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wok&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wok.kz/center/286/nazarbayeva_s |title=Назарбаева Сара Алпысовна |lang=ru |work=wok.kz}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20140113215654/http://www.wok.kz/center/286/nazarbayeva_s |date=2014-01-13}}&lt;/ref&gt; 2005–2012 жылдар аралығында Сара Алпысқызының тегін Назарбаевадан Қонақайға ауыстырғаны тіркелген.&lt;ref name=&quot;tegi&quot; /&gt;

=== Денсаулығы ===
2025 жылы Назарбаева денсаулығының ауыр халде болғаны хабарланды. Сол жылғы 5 мамырда Қазақстан президенті іс басқармасы Медициналық орталығының ауруханасы бұл ақпаратты растап, Назарбаеваның емделіп жатқанын айтты. 15 қыркүйекте бұл ақпарат тағы расталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bes.media/news/sara-nazarbaeva-uzhe-pyat-mesyatsev-nahoditsya-na-lechenii-v-sovminke-6a29e3/ |title=Сара Назарбаева уже пять месяцев находится на лечении в Совминке |language=kk |work=bes.media |date=2025-09-15 |accessdate=2025-09-15}}&lt;/ref&gt;

14 мамырда Бірінші президенттің кеңесшісі, әрі баспасөз хатшысы [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] интернетте тараған Назарбаеваның өлімі жайлы хабарды жоққа шығарған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bes.media/news/sara-nazarbaeva-uzhe-pyat-mesyatsev-nahoditsya-na-lechenii-v-sovminke-6a29e3/ |title=Сара Назарбаева уже пять месяцев находится на лечении в Совминке |language=kk |work=bes.media |date=2025-09-15 |accessdate=2025-09-15}}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 9 ақпанда ол ауруханадан шықты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/news/sara-nazarbaeva-auruhanadan-shyiktyi-371569/ |title=Сара Назарбаева ауруханадан шықты |language=kk |work=kaz.tengrinews.kz |date=2026-02-09 |accessdate=2026-03-09}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Назарбаева, Сара Алпысқызы}}
[[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]]
[[Санат:Қазақстан бірінші ханымдары]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Назарбаевтар әулеті]]</text>
      <sha1>rtnvpi4k30dy9cg2ktmzo004z2ci9ap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пеньково (Солтүстік Қазақстан облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47264</id>
    <revision>
      <id>3681713</id>
      <parentid>3334504</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5049" sha1="19ytv2u8wykf06wep72faw1dnbyokuh" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Пеньково
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = Ауылдық округ орталығы
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg= 54 |lat_min= 57|lat_sec= 49
  |lon_deg= 69 |lon_min= 14|lon_sec= 35
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =
 |ел картасы              = 
 |облыс картасы           = 
 |аудан картасы           = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Солтүстік Қазақстан облысы
 |кестедегі облыс         = Солтүстік Қазақстан облысы{{!}}Солтүстік Қазақстан
 |ауданы                  = Қызылжар ауданы
 |кестедегі аудан         = Қызылжар ауданы{{!}}Қызылжар 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Рощин ауылдық округі (Қызылжар ауданы){{!}}Рощин
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 1923 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = 958
  |санақ жылы             = 2009 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4            = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}
'''Пеньково''' — [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Қызылжар ауданы]]ндағы ауыл, [[Рощин ауылдық округі (Қызылжар ауданы)|Рощин ауылдық округі]] орталығы. 

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы — [[Бескөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Бескөл]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 19 километрдей жерде. 

== Тарихы ==
Іргесі 1923 жылы қаланған. 1930 жылы ұжымшар болып құрылды. Шағын екі ұжымшар бірігіп, 1953 жылы астық өсіретін кеңшар болып ұйымдасты. Кеңшар негізінде Пеньковода сары май, шұжық жасайтын цехтар және мал азығын дайындайтын шағын цех жұмыс істейді. Пеньково арқылы [[Петропавл]]–[[Омбы]] автомобиль магистралі өтеді.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VII том
&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1048 адам (519 ер адам және 529 әйел адам) болса, 2009 жылы 958 адамды (462 ер адам және 496 әйел адам) құрады.&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қызылжар ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Қызылжар ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>19ytv2u8wykf06wep72faw1dnbyokuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лия Владимировна Нэльская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48957</id>
    <revision>
      <id>3682296</id>
      <parentid>3344956</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3682296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6264" sha1="arlbmgwea8tu4eh4ptxhtkoimi20cdk" xml:space="preserve">{{Театр қайраткері
 |Есімі                 = Лия Владимировна Нэльская
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =  
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Лақап аты             = 
 |Туған күні            = 7.11.1932
 |Туған жері            = {{туғанжері|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні    = 16.6.2013
 |Қайтыс болған жері    = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 |Азаматтығы            = {{USSR}} →&lt;br /&gt;{{KAZ}}
 |Мансабы               = [[Актерлік өнер|актриса]]
 |Белсенді жылдары      = 1958-2013
 |Амплуа                = 
 |Театр                 = [[М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры|М. Ю. Лермонтов атындағы орыс драма театры]]
 |Рольдері              = 
 |Спектакльдері         = 
 |Марапаттары           =  {{(!}} 
{{!!}} {{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!)}}
{{(!}} 
{{!}} {{Ерен еңбегі үшін медалі (КСРО)}}{{!}}{{!}}{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}
{{!)}}
{{(!}} 
{{!}} {{Қазақ КСР халық әртісі}}{{!!}}{{Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі}}
{{!)}}
 |imdb_id               =  
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Ортаққор              = 
}}
'''Лия Владимировна Нэльская''' ([[7 қараша]] [[1932 жыл|1932]], қазіргі [[Санкт-Петербург]] - [[16 маусым]] [[2013 жыл|2013]], [[Алматы]]) - актриса, [[Қазақ КСР]]-інің халық әртісі (1984)&lt;ref&gt;[http://www.inform.kz/rus/article/2522332] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006071813/http://www.inform.kz/rus/article/2522332 |date=2014-10-06 }} Казинформ сайты&lt;/ref&gt; .

[[1955 жыл]]ы [[Бішкек]] республикалық орыс драма театрының студиясын бітірген. [[1958 жыл]]ы  актриса [[Қырғыз орыс театры]]ның актрисасы. [[1962 жыл]]ы актриса Волков атындағы Ярослав театрының актрисасы.  [[1959 жыл]]дан бастап Алматының [[М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры]]ның актрисасы.&lt;ref&gt;[http://afisha.zakon.kz/4461471-narodnaja-artistka-rk-lija-njelskaja-o.html]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Народная артистка РК Лия Нэльская - о миссии театра в современном мире&lt;/ref&gt;

Алғашқы ойнаған рөлі - В.С. Розовтың &quot;Оның достары&quot; спектакіліндегі Светлана (1953).

Лия Нэльская [[1959 жыл]]дан Алматыдағы М.Ю. Лермонтов атындағы орыс мемлекетік академик драма театрында 
* Нило Снижко (А.Д. Салынский, &quot;Барабаншы қыз&quot;), 
* Надежда (И.В. Шток, &quot;Якорь алаңы&quot;), 
* Мөржан (М.Әуезов &quot;Түнгі сарын&quot;)
* Марина  (А. Чехов - Дядя Ваня)
* Авдотья Назаровна (А. Чехов - Иванов)
* Эугения (С. Мрожек - Танго)  сияқты әр қилы мінез-кейіпкерді сомдады.

Кинематографта 1 ролі бар: «История одной старушки»  атты фильмде түскен.

Лия Нэльскаяның жасаған сақыналық бейнелері ақ жарқын, азаматтық болмыс мінезімен, қарапайым-қайырымдылығымен ерекшеленеді.

2 рет Қазақ КСР-і Жоғары  Кеңесінің депутаты болып сайланған. Кеңес одағының «Знак Почета», «Құрмет» ордендарымен, «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}

[[Санат:7 қарашада туғандар]]
[[Санат:Санкт-Петербургте туғандар]]
[[Санат:16 маусымда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:КСРО актрисалары]]
[[Санат:Қазақстан актрисалары]]
[[Санат:Ресей актрисалары]]
[[Санат:XX ғасыр актрисалары]]
[[Санат:XXI ғасыр актрисалары]]
[[Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері]]
[[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]]
[[Санат:Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры тұлғалары]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері]]
[[Санат:Бішкек республикалық орыс драма театрының студиясы түлектері]]
[[Санат:Қырғыз орыс театры тұлғалары]]
[[Санат:Ярослав театры тұлғалары]]</text>
      <sha1>arlbmgwea8tu4eh4ptxhtkoimi20cdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оқу бағдарламасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49729</id>
    <revision>
      <id>3681605</id>
      <parentid>3342713</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1677" sha1="kmg70nabbts0h5ck0baoecni38qh1ek" xml:space="preserve">'''Оқу бағдарламасы''' – оқу пәнінен берілетін білім мен игерілетін дағдылардың мазмұны мен көлемін және оқу жылындағы орнын белгілейтін құжат.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы 7- том&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламасының түсінік хатында оқу пәнін оқытудың мақсаты, бағдарламаның құрылымы, оқу материалының жүйесі, оқытудың әдістері мен ұйымдастыру формаларының ерекшеліктері көрсетіледі, сыныптағы және сыныптан тыс оқыту жұмыстарының басқа пәндермен байланыстылығы анықталады. Оқу бағдарламасы мына қағидалар негізінде жасалады: жас ұрпақтар үшін бағдарлама мазмұнының тәрбиелік мәні болуы, оқыту мазмұнының ғылыми тұрғыда келуі, оқу материалының оқушылардың жас ерекшеліктеріне және білім дәрежесіне сай жасалуы, оқылатын объективті дүние құбылыстары мен оқу пәндерінің арасындағы табиғи жалғастықты бейнелейтін өзара байланыс ескеріледі.
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}

[[Санат:Оқу әдістемелері]]</text>
      <sha1>kmg70nabbts0h5ck0baoecni38qh1ek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681606</id>
      <parentid>3681605</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1678" sha1="1tcl57o7i8wyerza7xhn298lt2e7gzn" xml:space="preserve">'''Оқу бағдарламасы''' — оқу пәнінен берілетін білім мен игерілетін дағдылардың мазмұны мен көлемін және оқу жылындағы орнын белгілейтін құжат.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы 7- том&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламасының түсінік хатында оқу пәнін оқытудың мақсаты, бағдарламаның құрылымы, оқу материалының жүйесі, оқытудың әдістері мен ұйымдастыру формаларының ерекшеліктері көрсетіледі, сыныптағы және сыныптан тыс оқыту жұмыстарының басқа пәндермен байланыстылығы анықталады. Оқу бағдарламасы мына қағидалар негізінде жасалады: жас ұрпақтар үшін бағдарлама мазмұнының тәрбиелік мәні болуы, оқыту мазмұнының ғылыми тұрғыда келуі, оқу материалының оқушылардың жас ерекшеліктеріне және білім дәрежесіне сай жасалуы, оқылатын объективті дүние құбылыстары мен оқу пәндерінің арасындағы табиғи жалғастықты бейнелейтін өзара байланыс ескеріледі.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}

[[Санат:Оқу әдістемелері]]</text>
      <sha1>1tcl57o7i8wyerza7xhn298lt2e7gzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар</title>
    <ns>10</ns>
    <id>58856</id>
    <revision>
      <id>3681668</id>
      <parentid>3661515</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3681668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3294" sha1="317xxso8jhfhxx4zaeqbbhuhijh6bcf" xml:space="preserve">{{Басты бет/Түйін
| түйін = 
{{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] &lt;Small&gt;([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])&lt;/small&gt;
}}
&lt;!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --&gt;
[[Сурет:Secretary Rubio Listens as President Trump Speaks before the UN General Assembly (55544711014).jpg|оңға|100px]]
&lt;!-- Нақты оқиғалар --&gt;
* [[24 қыркүйек]] — әскери оқу-жаттығу кезінде [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің 14 сарбазы [[Каспий теңізі]]нде '''[[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапты]]'''.
* [[22 қыркүйек]] — [[Нью-Йорк]] қаласында '''[[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас ассамблеясы]]ның [[БҰҰ Бас Ассамблеясының сексен бірінші сессиясы|81-сессиясы]]''' (''суретте'') бастау алды.
* [[31 тамыз]] — [[Қазақстан вице-президенті]] болып '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]''', [[Қазақстан премьер-министрі]] болып '''[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]''' тағайындалды. Осылайша '''[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]]''' құрылды.
* [[28 тамыз]] — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясы барысында Президент Тоқаев '''[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]н''' отставкаға жіберді.
* [[26 тамыз]] — [[Непал]] мен [[Тибет]]тегі тасқыннан 400-ге жуық адам қайтыс болды.
* [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' дауыс берді.
{{Flatlist|
*'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Ар Джей Митт]]{{*}}[[V Харальд]]{{*}}[[Ратко Младич]]{{*}}[[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]]
}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>317xxso8jhfhxx4zaeqbbhuhijh6bcf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681707</id>
      <parentid>3681668</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3254" sha1="8cih6w8yk8t0mg11sylyg2yvvmo6ht1" xml:space="preserve">{{Басты бет/Түйін
| түйін = 
{{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] &lt;Small&gt;([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])&lt;/small&gt;
}}
&lt;!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --&gt;
[[Сурет:Secretary Rubio Listens as President Trump Speaks before the UN General Assembly (55544711014).jpg|оңға|100px]]
&lt;!-- Нақты оқиғалар --&gt;
* [[24 қыркүйек]] — әскери оқу-жаттығу кезінде [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің 14 сарбазы [[Каспий теңізі]]нде '''[[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапты]]'''.
* [[22 қыркүйек]] — [[Нью-Йорк]] қаласында '''[[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас ассамблеясы]]ның [[БҰҰ Бас Ассамблеясының сексен бірінші сессиясы|81-сессиясы]]''' (''суретте'') бастау алды.
* [[31 тамыз]] — [[Қазақстан вице-президенті]] болып '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]''', [[Қазақстан премьер-министрі]] болып '''[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]''' тағайындалды. Осылайша '''[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]]''' құрылды.
* [[28 тамыз]] — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясы барысында Президент Тоқаев '''[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]н''' отставкаға жіберді.
* [[26 тамыз]] — [[Непал]] мен [[Тибет]]тегі тасқыннан 400-ге жуық адам қайтыс болды.
* [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' дауыс берді.
{{Flatlist|
*'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Ар Джей Митт]]{{*}}[[V Харальд]]{{*}}[[Ратко Младич]]{{*}}[[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]
}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8cih6w8yk8t0mg11sylyg2yvvmo6ht1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұрат Мұрзағалиұлы Ақмырзаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59975</id>
    <revision>
      <id>3681597</id>
      <parentid>3522387</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="edumgf2c9at86dpjxcmr39c606nztew" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               = Мұрат Мұрзағалиұлы Ақмырзаев
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              = Мұрат Ақмырзаев.jpg
 |Ені                 = 
 |Суреттің аты        = 
 |туған кездегі есімі  = 
 |Лақап аты           = 
 |Туған күні        = 14.01.1952
 |Туған жері        = [[Жармыш]], {{туғанжері|Маңғыстау ауданын|Маңғыстау ауданында}}, [[Маңғышлақ облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
 |Қайтыс болған күні  = 29.11.2025
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{USSR}} → {{KAZ}}
 |Ұлты                = [[қазақтар|қазақ]]
 |Мансабы             = [[жазушы]]&lt;br&gt;[[педагог]]&lt;br&gt;[[байланыс]] [[маман]]ы&lt;br&gt; [[өлкетану]]шы
 |Шығармашылық жылдары   = [[2000]] - қазіргі уақытқа шейін
 |Бағыты              = 
 |Жанры               = 
 |Шығармалардың тілі  = [[қазақ тілі|қазақша]]
 |Дебюті              = 
 |Марапаттары         = 
 |Сыйлықтары          = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Сайты               = 
 |Commons             =
}}
'''Ақмырзаев Мұрат Мұрзағалиұлы'''  ([[14 қаңтар]] [[1952 жыл|1952]] – [[29 қараша]] [[2025 жыл|2025]], [[Маңғыстау ауданы]], [[Жармыш]] ауылы) — педагог, байланыс маманы, өлкетанушы.

== Өмірбаяны ==
Гурьев (қазіргі [[Атырау]]) мемлекеттік педогогикалық институтын (1974), Атырау темір жол техникумын бітірген (1996). 

[[1974]] – [[2000 жыл]]дары нөмір үшінші Жетібай орта мектебі, Өтес мектебі, дарынды балаларға арналған мектеп-интернат, М.Әуезов атындағы орта мектеп, «Мейірбике» медициналық колледжінде мұғалім, оқу-тәрбие және ғылыми жұмыстар жөніндегі директордың орынбасары, облыстық мұғалімдер білімін жетілдіру институтында аға әдіскер болды. 

[[2000 жыл]]дан бастап Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ-дың Ақтау бөлімшесінде аға оқытушы, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарып жүр. 

== Шығармашылығы ==
«Валеология курсына көрнекті көмекші құрал» (2000), «Валеология» (машықтану жұмыстарының жинағы) (2001), «Валеология» (дәрістер жинағы) (2003), «Экология және валеология» (2004), «Экология», «Адай уезінің жазба мұралары» (2006), «Валеологиялық мәдениет қалыптастыру терминологиясы» (2007) кітапшаларының авторы.

[[Санат:Қазақстан педагогтары]]</text>
      <sha1>edumgf2c9at86dpjxcmr39c606nztew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ жүздері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69511</id>
    <revision>
      <id>3681623</id>
      <parentid>3414834</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DigitalNomadWikiKzRu</username>
        <id>172188</id>
      </contributor>
      <origin>3681623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25598" sha1="t8l2dxxz7vrvxbvqg7smou9bir0tmgt" xml:space="preserve">{{otheruses|Жүз}} 

'''Жүз''' — орда, [[Қазақтар|қазақ халқының]] үш рулық-тайпалық бірлестіктерінің ортақ атауы. Дәстүрлі қазақ қоғамы '''үш жүзден''' тұрады: [[Ұлы жүз]], [[Орта жүз]], [[Кіші жүз]].&lt;ref name=kaz10&gt;[[Қазақстан тарихы]]: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық / Ә. Төлеубаев, Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т.б.  — [[Алматы]]: &quot;Мектеп&quot; баспасы,  [[2006]]. — 232 бет. ISBN 9965-33-633-4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ayagan |first1=Burkitbay |title=Kazakh Encyclopedia С-Я |date=2006 |publisher=Главная редакция &quot;Қазақ энциклопедиясы&quot; |isbn= 9965990867 |page= [https://ru.m.wikibooks.org/w/index.php?title=%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_5_of_5_(2006).pdf&amp;page=92 91]}}&lt;/ref&gt;

[[File:Kazakh zhuzes (2).png|нобай|оңға|Көк - Ұлы жүз, Сары - Орта жүз, Жасыл - Кіші жүз]]

== Жүздік құрылым туралы ==

Дәстүрлі қазақ қоғамы үш жүзден тұрады: Ұлы жүз, Орта жүз және Кіші жүз. Жүздердің шыққан уакыты, шығу себептері, ішкі мазмұны жөнінде ғалымдардың арасында әлі ортақ пікір жоқ.

'''''[[Ш. Уәлиханов]]тың''''' пікірі бойынша, &quot;[[Алтын Орда]] мемлекетінің ыдырауы кезінде қазақтар өздері көшіп жүретін жерлердегі өз құқықтарын қамтамасыз ету үшін осындай үлкен одақтар құрған&quot;. ''Н.А.Аристовтың'' ойынша, &quot;жүздерге бірігу жоңғар шапқыншылығы кезінде шыққан&quot;.

'''''[[Василий Владимирович Бартольд]]:'''''	&quot;Қазақ жүздерінің пайда болуына [[география]]лық фактор әсер етті, табиғи-географиялық жағдайға икемделу және аумақтық оқшаулану жүздердің мәдени-шаруашылық ерекшеліктерін қалыптастырды&quot;, — деп есептейді.

'''''[[Михаил Порфирьевич Вяткин]]''''' В.В.Бартольдпен келісе отырып: &quot;Жүздердің құрылуына табиғи-географиялық себептермен қатар саяси оқиғалар әсер етті, жекелеген ордалар ерекше саяси одақтар ретінде [[16 ғ.|XVI ғасырдың]] аяғында қалыптасты&quot;, — дейді.

'''''[[С. Аманжолов]]:''''' &quot;Қазақ елі, жері үш жүзге моңғолдарға дейінгі кезеңде — X—XII ғасырларда бөлінді&quot;, — деп есептейді.

Шығыстанушы '''''[[Тұрсын Икрамұлы Сұлтанов]]''''' жүздердің құрылуы жөнінде нақты деректердің тапшылығын айта келіп: &quot;[[16 ғ.|XVI ғасырдың]] екінші жартысында ұлыс жүйесі біртіндеп жүздерге ауысқан&quot;, — деген болжам айтады.

Жүз ұғымының мәні де толық ашылған жоқ. Біраз зерттеушілер қазақтың &quot;''жүз''&quot; деген сөзін арабтың &quot;''джуз''&quot; — бір нәрсенің &quot;басты бөлігі&quot;, &quot;тармақ&quot; деген сөзімен сәйкестендіреді. Шығыс деректерінде жүздер жөніндегі жанама мәліметтер XVII ғасырдың ортасына қарай кездеседі. Махмүд бен Уәлидің [[1634]]—[[1641]] жылдарда жазылған еңбегінде: &quot;[[Шайбани хан]] өлгеннен кейін оның ұлы Баһадүр осы ел мен ұлысқа басшылық ете бастады... ол қыстауы мен жайлауы үшін Ақ Орданы таңдап алды, ол әрі Йүз-Орда ретінде де белгілі&quot;, — дейді. Осы [[дерек]]те кездесетін йүз (жүз) сөзін кейбір зерттеушілер қазақтың жүзімен теңестіреді.

'''''[[М. С. Мұқанов]]тың''''' пайымдауынша, қазақтың жүздері этноәлеуметтік ағзаның жоғары санаттарының бірі. &quot;''Этноәлеуметтік организм''&quot; деп этностық, әлеуметтік, шаруашылық, саяси бірлестіктерді түсінеміз.

'''Қазақ жүздерінің мынандай ішкі белгілері бар:'''

* а) ішкі аумақтық тұтастық;
* ә) этностық туыстық;
* б) шаруашылық-мәдени бірлік;
* в) саяси басқару ортақтастығы.

Осы ішкі белгілердің мәнін аша түсейік. Әрбір қазақ жүзінің тарихи қалыптаскан [[Аумақ|аумағы]] бар. Мысалы, Ұлы жүздің таралған аймағы — [[Жетісу]] мен Оңтүстік Қазақстан; Орта жүздікі — Орталық, Шығыс, Солтүстік Қазақстан; Кіші жүздікі — Батыс Қазақстан. Қазақтың бір жүзге кіретін тайпалары өзара туыстас, тіпті бір атадан тарадық деп есептейді. Белгілі бір географиялық ортада, аумақта өмір сүргендіктен, жүздің [[құрам]]ына кіретін тайпалардың өз арасындағы шаруашылық-экономикалық байланыстар басқа жүздерге қарағанда күштірек болады. Осы ішкі байланыстардың пәрменділігінің нәтижесінде белгілі бір тілдік-диалектілік, тұрмыстық-ғұрыптық ішкі тұтастық, өзара жақындық қалыптасады. Жүздер сонымен [[қатар]] басқарылуы жағынан да ішкі тұтастығымен ерекшеленеді. Әр жүздің өз төбе билерінің болғанын білеміз. Хандық заманда әр жүз өз хандарын сайлап отырғаны белгілі.

Қазақ жүздері күнделікті [[тіршілік]]те қазақ халқының шаруашылық, саяси аумақтық бөлшектері болды. Тыныштық замандарда ішкі этностық байланыстардың, қатынастардың көпшілігі жүздердің өз ішінде жүріп жатты. Дегенмен бұдан қазақ жүздерінің арасында саяси, шаруашылық-мәдени, этностық [[байланыс]]тар болмады деген [[түсінік]] тумауы керек. Көшпелі [[мал шаруашылығы]]мен айналысатын, отырықшы не жартылай отырықшы ру-тайпалардың арасында өзара айырбас, сауда қатынастары жиі болды. Жүздердің көршілес жатқан руларының арасында құдандалық, тамырлық [[қатынас]]тар да өркендеді.

Ішкі шекаралас аудандарда жер дауы, жесір дауы мәселесі де болып тұрды. Сондықтан жүздердің ішкі шекаралық аудандары қазақ халқының өзара мәдени, тілдік, тұрмыстық, [[шаруашылық]] бірлігіне дәнекер болған алтын көпір, үзілмес желі қызметін атқарды. Ал ел басына күн туған [[Патриотизм|жағдайда]], сыртқы жаулардан қорғану [[мәселе]]сінде қазақ жүздері жұдырықтай жұмыла білді. Ол кезде &quot;мынау бәлен жүздің жері, елі&quot; деп бөлінбеді, бүкіл қазақ жері, қазақ елі үшін қай жүздің [[бала]]сы болсын, жанын қиюға даяр тұрды. Қазақ жүздерінің ішкі бірлігінің, жалпықазақтық [[патриотизм]]нің, елдіктің озық үлгісін біз [[Жоңғар]] шапқыншылығы [[оқиға]]ларынан көреміз. Мұндай мысал көптеп саналады. Қазақ жүздерінің қордаланып қалған ішкі, сыртқы мәселелері жүздердің басы қосылған құрылтайларында, жиындарында шешіліп отырды.

Жүздер жөніндегі нақты деректер XVIII ғасырдың бірінші ширегінен бастап кездеседі. [[1731]] жылы қазақтардың бодандығы жөніндегі келіссөзге Кіші жүз арасына келген А.Тевкелев былай деп хабарлайды: &quot;... қырғыз-қайсақ ордасы үш бөліктен, атап айтканда: Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүзден (Үлкен орда, Орта орда, Кіші орда) тұрады&quot;.

Үштік бөлініс қазақ жерін мекендеген көне [[тайпа]]лардан келе жатқан дәстүр. Сақтар: тиграхаудау хаомаварға және парадарайя болып үш бөлікке бөлінген. Көне үйсіндерде, көне түркі-моңғол көшпенділерінде үштік одаққа бөліну [[Патриотизм|дәстүрі]] болған. Бұдан біз, жалпы, үштік [[бөлініс]] қазақтардың арғы тектерінің дәстүрінде бар екенін көреміз.

Кең-байтақ қазақ жерінде мұндай үлкен [[одақ]]тар құру саяси, әскери-қорғаныс, шаруашылық-ұйымдастырушылық, басқару қажеттіліктерінен туындаған. Мұндай одақтар қазақ жерінде қыпшақтар [[заман]]ын бастап құрылған болуы керек. Ал мұндай жүздік одақтарға бөлінудің аякталуы қазақ халқының құрылуы кезеңімен сәйкес келсе керек.&lt;ref name=kaz10/&gt;

== Ұлы жүз тайпалары ==

'''Қазақ шежіресі бойынша Ұлы жүз мынадай тайпалардан тұрады:''' 
* [[сарыүйсін]];
* [[шапырашты]];
* [[ошақты]];
* [[ысты]];
* [[албан]];
* [[суан]];
* [[дулат]];
* [[сіргелі]];
* [[қаңлы]];
* [[жалайыр]];
* [[шанышқылы]].

Ұлы жүз тайпаларының негізгі таралған аймағы — Жетісу, Шу, Талас өңірлері, Қаратау, Сырдарияның орта ағысы. XIX ғасырдың аяғында Ұлы жүз қазақтарының саны 700 мыңдай болды.&lt;ref name=kaz10/&gt;

=== Сарыүйсін ===
{{main|Сарыүйсін}}
''Сарыүйсіндер'' Іле өзенінің сол жағалауын, Іле Алатауының баурайларын, Талас өзенінің оң жағалауын, Қорағаты өзенінің екі бойымен Шуға құяр сағасына дейінгі жерлерді мекендеген. Ұраны — Бақтияр, Байтоқ.

=== Шапырашты ===
{{main|Шапырашты}}
''Шапыраштылар'' Іленің бойының сол жағалауындағы тармақтарын, Шу өзенінің оң жағалауында, Іле Алатауының бөктерлерінде өмір сүрді. Ұраны — Қарасай.

=== Ошақты ===
{{main|Ошақты}}
''Ошақтылар'' Таластың төменгі ағысын, Қаратаудың оңтүстік-шығыс баурайын жайлаған. Ұраны — Жауатар.

=== Ысты ===
{{main|Ысты}}
''Ысты'' — Балқаш көлінің солтүстік өңірі мен Жамбыл облысы аумағында орналасқан. Ұраны — Жауатар.

=== Албан ===
{{main|Албан}}
''Албандар'' Жетісуда, Алтынемел жонының оңтүстік-шығыс белігінде, Іле Алатауының теріскей бөктерінде, Іленің жоғарғы жағында, Текес, Шарын өзендерінің бойында қоныстанған. Ұраны — Райымбек.

=== Суан ===
{{main|Суан}}
''Суандар'' Жетісудың Алтынемел бөктерінде, Жоңғар Алатауының оңтүстік-шығыс баурайында, Көктерек өзенінен Қорғасқа дейінгі аралықта орналасқан. Ұраны — Райымбек, Байсуан.

=== Дулат ===
{{main|Дулат}}
''Дулаттар'' Іле өзенінен бастап, Шу, Талас, Сырдың ортаңғы ағысына дейінгі жерлерді жайлаған. Ұраны — Бақтияр.

=== Сіргелі ===
{{main|Сіргелі}}
''Сіргелілер'' Шу өзенінің орта ағысының сол жақ жағасын, Таластың төменгі ағысын, Қаратаудың баурайын жайлады. Ұраны — Тоғанас.

=== Қаңлы ===
{{main|Қаңлы}}
''Қаңлылар'' Іле Алатауының баурайында, Іле өзенінің сол жақ жағалауын жайлаған. Қаңлылардың біраз топтары Жетісудың, Оңтүстік Қазақстанның әр аймағында да орналасқан. Олар шанышқылы тайпасымен аралас-құралас отырған. Ұраны — Айырылмас.

=== Жалайыр ===
{{main|Жалайыр}}
''Жалайырлар'' Жоңғар Алатауының баурайында, Алтынемел, Арқарлы, Малайсары таулары, Қаратал, Іле өзендерінің аралығы, Балқаштың оңтүстік-шығысын мекендеді.

=== Шанышқылы ===
{{main|Шанышқылы}}
''Шанышқылы'' — Оңтүстік Қазақстан облысының Өзбекстанмен шектескен аумағында орналасқан. Ұраны — Айырылмас.

== Орта жүз тайпалары ==

'''Орта жүз тайпалары алты атадан тұрады (оларды &quot;''алты арыс''&quot; дейді):'''

* [[арғын]];
* [[найман]];
* [[қыпшақ]];
* [[қоңырат]];
* [[Керей (тайпа)|керей]];
* [[уақ]].

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Орта жүз тайпаларының жан саны мөлшермен 1 млн 350 мыңдай болды. Ал Қытайдағы, моңғолиядағы керей, уақ, наймандарды қосқанда, 1 млн 500 мыңнан астам болған.

Орта жүз тайпаларының жайлаған аймағы — Орталық, Солтүстік, Шығыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстанда Сырдарияның жоғарғы және орта ағысы аймағы. Орта жүздің арғын, найман тайпалары Жетісудың солтүстік-шығысында, Шу өзені мен Сыр өзенінің аралығында әр жерде шоқ-шоқ болып та жайғасқан.&lt;ref name=kaz10/&gt;

=== Арғын ===
{{main|Арғын}}
''Арғындар'' батыста Торғай қыратынан бастап, шығыста Шыңғыстау мен Балқаштың терістік-батысына дейінгі аралықты жайлаған. Олар бұрынғы [[Павлодар]], [[Ақмола]], [[Қарқаралы]] уездерінде, [[Семей]] уезінде, Көкшетау уезінде, [[Торғай]] уезінде, [[Атбасар]] уезінде, [[Қостанай]] уезінде, [[Омбы]] уезінде орналасты. XIX—XX ғасырлар шегінде арғындардың жалпы саны 500 мыңға жуық болған. [[Ұран]]ы — Ақжол.

=== Найман ===
{{main|Найман}}
''Наймандар'' Шығыс, Оңтүстік-Шығыс Қазақстан жерінде, [[Алтай]]дан Жоңғар Алатауына дейінгі тау бөктері мен жазықтықтарда орналасты. Наймандардың біраз бөлігі Сыр бойында да жайлады. Қазан төңкерісіне дейін наймандар мына уездерде таралды: Лепсі, Қапал, Өскемен, [[Зайсан (қала)|Зайсан]], [[Атбасар]], [[Семей]], [[Павлодар]], Перовск, т.б. Ұраны — Қаптағай.

=== Қыпшақ ===
{{main|Қыпшақ}}
''Қыпшақтардың'' жайлаған өлкесі, негізінен, Орталық Қазақстан, оңтүстікте Сырдың орта, төменгі ағысынан Тобыл өзенінің сағасына дейін. Қыпшақтардың уездер бойынша орналасуы мынадай болды: Торғай, Қостанай, Перовск, Павлодар, Омбы уездерінде. Ұраны — Ойбас.

=== Қоңырат ===
{{main|Қоңырат}}
''Қоңыраттар'' Оңтүстік Қазақстанды, Сырдария өзенінің ортаңғы ағысы бойын жайлады. Шымкент, Перовск уездерінің әркайсысында, сонымен қатар қоңыраттардың көпшілігі Ташкент уезінде, Орта Азияның тағы басқа уездерінде өмір сүрді.

=== Керей ===
{{main|Керей}}
''Керейлер'' Солтүстік жәнө Шығыс Қазақстан өңірлерінде, Ертіс пен Есіл өзендерінің орта ағысы, Алтайдың батыс баурайында орналасқан. Петровск уезінде, Омбы уезінде, Қарқаралы, Қостанай уезінде, Семей, Зайсан уезінде керейлер мекендеді. Ұраны — Ақжол, Қарақожа.

=== Уақ ===
{{main|Уақ}}
''Уақтар'' Торғай мен Тобыл өзендерінен Шығыс Қазақстанның шекарасына дейінгі әр жерде топ-топ болып шашыранды орналасқан. Семей, Петропавл, Павлодар уезінде уақтар тұрған. Ұраны — Жаубасар, Мүкамал.

Орта жүз құрамында осы аталған негізгі тайпалармен қатар ''төрелер, төлеңгіттер, қырғыздар, шалақазақтар'' болды.

== Кіші жүз тайпалары ==

Кіші жүз қазақтарына: ''[[байұлы]], [[әлімұлы]], [[жетіру]]'' деп аталатын үлкен үш тайпалар одағы кірді. Кіші жүз қазақтарының жері бүкіл Батыс Қазақстан аймағын алып жатыр. Шығыста Тобыл, Торғай, Ырғыз өзендері мен Мұғалжар тауларынан батысында Каспий теңізі мен Еділдің орта, төменгі ағысына дейінгі жерді, оңтүстігінде Сырдың орта, төменгі ағысы мен Маңғыстау түбегі, Үстірттен солтүстігінде Тобыл, Жайық өзендеріне дейінгі аймақты алып жатты. Кіші жүз қазақтарының XIX—XX ғасырлар шегіндегі саны 1 млн 200 мың адам болды.&lt;ref name=kaz10/&gt;

=== Байұлы ===
{{main|Байұлы}}
'''Байұлы 12 атадан тұрды. Олар:'''

* [[адай]]; 
* [[шеркеш]];
* [[есентемір]];
* [[таз]];
* [[ысық]];
* [[беріш]];
* [[байбақты]];
* [[қызылқұрт]];
* [[тана]];
* [[масқар]];
* [[алаша]];
* [[алтын]];
* [[жаппас]].

Кей шежірешілер алтын мен жаппасты біріктіріп (алтын-жаппас) бір ата деп есептейді. Байұлының тайпалары Жайық иен Жемнің аралығын, Үстірттің біраз жерін, Маңғыстау түбегін, Каспий теңізінің солтүстік-шығыс жағалауларын жайлаған.

=== Әлімұлы ===
{{main|Әлімұлы}}
'''Әлімұлын алты ата әлім дейді. Олар:'''

* [[шекті]];
* [[шөмекей]];
* [[төртқара]];
* [[кете]];
* [[Қаракесек (Әлімұлы)|қаракесек]];
* [[қарасақал]].

Әлімұлы рулары қыста Жем мен [[Каспий]]дің арасында, [[Арал теңізі]]нің солтүстік-батысына дейін, Борсық құмдары, Қарақұм, Қуаңдария мен Жаңадарияның аралығын қыстаған. Жазда Ақсақал көлінен солтүстікке қарай [[Торғай (өзен, Шалқартеңіз алабы)|Торғай]], [[Тобыл]], [[Ырғыз]], [[Ор]], [[Елек]], [[Қобда (өзен)|Қобда]], [[Жем (өзен)|Жем]], [[Ойыл (өзен)|Ойыл]] өзендерінің бойында, Мұғалжар тауларында көшіп жүрген.

=== Жетіру ===
{{main|Жетіру}}
'''Жетіру аты айтып тұрғандай, жеті рудан тұрады. Олар:'''

* [[табын]];
* [[тама]];
* [[кердері]];
* [[керейт]];
* [[телеу]];
* [[рамадан]];
* [[Жағалбайлы (ру)|Жағалбайлы]].

Жетіру аталары қыста Сырдарияның орта ағысын және сол маңдағы аумақтарды қыстаса, жазда солтүстікке қарай жылжып көшіп, Орал тауы баурайына дейін баратын.

== XIX ғасыр ==

[[1801]] жылы патша өкіметі 5 мың қазақ шаңырағын [[Жайық]] пен [[Еділ]] өзендерінің арасына көшірді. Бұл жерде [[Бөкей Ордасы|Бөкей ордасы]] құрылды, ол [[1812]] жылы Бөкей хандығы деп, ал [[1845]] жылы Ішкі орда деп аталды. Осы Ішкі ордада XIX ғасырдың ортасына қарай адай, алаша, байбақты, беріш, жаппас, есентемір, ысық, қызылқұрт, кете, масқар, ноғай, жетіру, таз, тана, төлеңгіт, шеркеш руының адамдары тұрды.

XIX ғасырдың соңына қарай қазақ халқы бүгінгі Қазақстан жерінің барлық аумағын алып жатты, тіпті одан тыс көршілес аймақтарда да таралды. Мысалы, [[Орта жүз]] қазақтарының кейбір топтары [[моңғолия]], [[Жоңғария]], Батыс [[Сібір]] және [[Бөкей Ордасы|Орталық Азия]] жерлерінде де тұрды. Кіші жүз қазақтары оңтүстік-шығыс Еуропа жерлерінде, Орал тауы маңында, Орталық Азияда да тұрды. [[Ұлы жүз]] қазақтарының кей топтары Жоңғария, Шығыс [[Түркістан]] және Орталық Азия жерлерінде де өмір сүріп жатты.&lt;ref name=&quot;kaz10&quot;/&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Қазақ рулары}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Шежіре]]
[[Санат:Қазақтар]]
[[Санат:Қазақ рулары]]


{{Kz-hist-stub}}</text>
      <sha1>t8l2dxxz7vrvxbvqg7smou9bir0tmgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алексей Феофилактович Писемский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76000</id>
    <revision>
      <id>3681616</id>
      <parentid>3256857</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Санат:Кострома облысында туғандар]]; +[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]]; +[[Санат:Орыс жазушылары]]; ±[[Санат:Тұлғалар]]→[[Санат:1821 жылы туғандар]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3681616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2363" sha1="3fxr1jxevf2lr6nk5ojoy9ns2qv66lm" xml:space="preserve">[[File:Pisemsky by Repin.jpg|thumb|right|Писемский]]
'''Писемский Алексей Феофилактович''' &lt;ref&gt;«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007&lt;/ref&gt; -(1821, қазіргі [[Ресей]], [[Кострома облысы]], [[Раменье селосы]] – 1881, [[Мәскеу]] қаласы) – орыс жазушысы. Орыс географиялық қоғамының Каспий теңізінің табиғатымен, теңіз жағалай орналасқан елдердің тұрмыс-тіршілігімен танысу үшін ұйымдастырылған арнайы экспедиция құрамында Петербург ғылым академиясының  бір топ ғалымдарымен бірге Писемский де болған. Экспедиция [[Астрахань]] қаласында ұйымдасып, Баку қаласында, содан кейін Маңғыстаудың Түпқараған түбегінде, қайтар жолда Құлалы, Тулен аралдарына тоқтаған. Писемский өз шығармасында Түпқараған түбегіне патша жарлығымен келіп орналасқан орыс мұжықтарының, жергілікті тұрғындардың ауыр тұрмыстарын, Маңғыстаудың қатал табиғаты мен сол кездегі саяси ахуалын қоса суреттеген. Түлен аралындағы жазда жағада, қыста мұз үстіне шығатын итбалық аулаудың қауіптілігін суреттеп, теңіз балықшыларының ауыр тұрмысын бейнеледі.
&lt;ref&gt;«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1821 жылы туғандар]]
[[Санат:Кострома облысында туғандар]]
[[Санат:1881 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Орыс жазушылары]]


{{bio-stub}}</text>
      <sha1>3fxr1jxevf2lr6nk5ojoy9ns2qv66lm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алиса Алексеевна Пнева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76004</id>
    <revision>
      <id>3681610</id>
      <parentid>3257315</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Санат:Алматыда туғандар]]; ±[[Санат:Тұлғалар]]→[[Санат:1935 жылы туғандар]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3681610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2017" sha1="tn093kjd5d5h9ronj3jt9ewci6v1mi6" xml:space="preserve">[[Сурет:Пнёва Алиса Алексеевна.jpg|нобай]]
'''Пнева Алиса Алексеевна'''
&lt;ref&gt;«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007&lt;/ref&gt; -(1935 ж. т., [[Алматы]]) – көгалдандырушы-техник, Қазақстанның тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы мен тұрмыс қызметінің еңбек сіңірген қызметкері. Пнева Маңғыстауға Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институты мен [[Ботаника]] және [[фитоинтродукция]] институтының ғылыми экспедициясының құрамында 1961 ж. келді. Экспедицияның мақсаты – қуаң даланы көгалдандырып, оны адам игілігіне жарату болатын. Пнева өлке өңірін көгалдандырумен шұғылданды. Оның ұйымдастыруымен жыл сайын [[Ақтау]] қаласының жаңа шағын аудандарын, кәсіпорындарын және кенттерін көгалдандыру үшін 200 мың түп ағаштар мен бұталар, 500 мың гүл көшеттері, 100 мың қызғалдақ, т.б. түйнекті өсімдіктер отырғызылды. Соңғы жылдары облыс аумағында 150 мың га шөл дала көгалдандырылды. Пневаның басшылығымен егілген көкөніс түрлерінен жылына 250 – 3000 ц өнім алынады.
&lt;ref&gt;«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:1935 жылы туғандар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]


{{Stub}}</text>
      <sha1>tn093kjd5d5h9ronj3jt9ewci6v1mi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбілқайыр Бақытұлы Спан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77003</id>
    <revision>
      <id>3681598</id>
      <parentid>3522955</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:10:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3214" sha1="ta9epkm39ioxb8v5bl99uivn6ol96h0" xml:space="preserve">'''Әбілқайыр Бақытұлы Спан''' ([[1949 жыл|1949]], [[Маңғыстау ауданы]] [[Жармыш]] ауылы – [[30 қараша]] [[2025 жыл|2025]]) — [[журналист]], ҚР Журналистер одағының мүшесі. ҚазМУ-дың (қазіргі ҚазҰУ) журналистика факультетін бітірген (1979). Еңбек жолын Өзенде мұнайшылықтан бастаған. ауданы, облысы, республикалық газеттерде, теледидарда, Қазақпарат агенттігінде қызмет жасаған. «Маңғыстау» энциклопедиясы 1-басылымының алқа мүшесі және авторларының бірі. Көбіне өлкенің әдебиеті мен өнерінің тарихы тақырыбын көтерген, жүздеген саяси қуғын-сүргін құрбандарының есімін жаңғыртып, ақтауға ат салысқан қаламгер. Қазақ және орыс тілдерінде шыққан 31 кітаптың авторы. С. «Тамаша адамдар өмірі» үлгісімен «Маңғыстау мақтаныштары» сериясын бастап, «Аңшы Нұр», «Нұрлыхан Бекбосынов», «Қайролла Ережепов», т.б. 10 кітаптарының авторы. Ол В.Д. Вольховскийдің өмірі мен қызметін зерттеу арқылы Пушкинтануға жаңалық қосты. Махамбеттің Маңғыстауға қатысты өмір деректерін зерттеді. Махамбет сыйлығының (2003) иегері. «Жыл адамы» (2003) аталды.&lt;ref&gt;«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Қазақ тілі» энциклопедиясы, Алматы, 1998;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Атырау» энциклопедиясы, Алматы, 2000;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Қазақ өнері» энциклопедиясы, Алматы, 2002;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Қазақстанның қорықтары мен ұлттық бақтары», Алматы, 2006;
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Красная книга Казахстана», Алматы, 2006;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Маңғыстау өсімдіктерінің каталогы», Ақтау, 2006;
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{Stub}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1949 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>ta9epkm39ioxb8v5bl99uivn6ol96h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qazaqstan (телеарна)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108079</id>
    <revision>
      <id>3681733</id>
      <parentid>3676544</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29484" sha1="8b1t0ra2i2xdmb06ux72hml9npojfp1" xml:space="preserve">{{Телеарналар
| атауы = «Qazaqstan» &lt;br/&gt;Ұлттық телеарнасы
| логотипі    = QAZAQSTAN TV LOGO.png
| логоатауы   = 2017 жылғы 28 тамыздағы жаңа логотипі
| ені         = 250px
| ел          = {{байрақ|Қазақстан}}
| хабар тарату аумағы = {{Байрақ|Қазақстан}}&lt;br/&gt;{{Байрақ|Қытай}}&lt;br/&gt;{{Байрақ|Қырғызстан}}&lt;br/&gt;{{Байрақ|Ресей}}&lt;br/&gt;{{Байрақ|Өзбекстан}}&lt;br/&gt;{{Байрақ|Моңғолия}}&lt;br/&gt;{{Байрақ|Түрікменстан}}
| хабар тарату уақыты = 22 сағат
| тілдері     = [[Қазақ тілі|қазақша]]&lt;br&gt;[[Орыс тілі|орысша]] (2011 дейін)&lt;ref name&gt;{{cite
| орталық     = {{байрақ|Астана}}, Қонаев к-сі, 4 ([[Қазмедиа орталығы]]) &lt;br/&gt;{{байрақ|Алматы}}, Желтоқсан к-сі, 175 (Алматы қаласындағы филиал)
| формат      = SD 16:9 (2012 жылдан бері) &lt;br/&gt;HD 16:9 (2017 жылдан бері)&lt;ref&gt;http://old2.kaztrk.kz/kaz/telekanal/o-telekanale/#go {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170407052515/http://old2.kaztrk.kz/kaz/telekanal/o-telekanale/#go |date=2017-04-07 }}&lt;/ref&gt;
| тематика    = әмбебап
| хабар таратуын бастады = [[8 наурыз]] [[1958 жыл]]
| хабар таратуын аяқтады = 
| жабылу себебі    = 
| алмастырады      = 
| алмасқан арна    = 
| алмастырылды     = 
| лицензия         = 
| аудитория        = 
| үлес             = 9,71%
| үлес-күн         = 3-орын, мамыр 2024
| үлес-қайнар      = K Research Central Asia&lt;ref&gt;[https://k-research.kz/research/television K Research. Телевидение]&lt;/ref&gt;
| негізін салушы   = 
| иесі             = [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]]
| басшы қызметі    = Директоры
| басшылары        = Жалғас Сәдібекұлы Алтаев
| бұрынғы атаулары =  '''Қазақ теледидары''' (1958-1992) 
&lt;br&gt;'''Қазақстан-1''' (1992-2002) 
&lt;br&gt;'''«Қазақстан» Ұлттық телеарнасы''' (2002-2017)
| туыстас арналар  = {{ту|Қазақстан}} Qazaqstan International &lt;br&gt; {{ту|Қазақстан}} [[Balapan (телеарна)|Balapan]] &lt;br&gt; {{ту|Қазақстан}} Balapan International &lt;br&gt; {{ту|Қазақстан}} [[Qazsport]] &lt;br&gt; {{ту|Қазақстан}} [[Abai TV]]
| арна дауысы      = Қуат Ахметжанов 
| жүйелік серігі   = 
| слоган           = 
| сайт             = qazaqstan.tv
| terr serv 1  = {{байрақ|Қазақстан}}
| terr chan 1  =
| sat serv 1   = [[ҚазСат-3]]
| sat chan 1   = [[OTAU TV|1]]
| sat serv 2   = [[OTAU TV]]
| cable serv 1 = [[Алма-ТВ]]
| cable chan 1 = 4&lt;ref&gt;http://www.almatv.kz/almaty/services/digitaltv/channels/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130519151203/http://www.almatv.kz/almaty/services/digitaltv/channels |date=2013-05-19 }}&lt;/ref&gt;
| cable serv 2 = Digital TV
| cable chan 2 = 3&lt;ref&gt;http://www.dtv.kz/ru/home/tv/list/&lt;/ref&gt;
| cable serv 3 = ICON
| cable chan 3 = 
| iptv serv 1  = [[iD TV (Казахстан)|iD TV]]
| iptv chan 1  = 1&lt;ref&gt;http://www.id-tv.kz/tarify.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723060215/http://www.id-tv.kz/tarify.html |date=2013-07-23 }}&lt;/ref&gt;
}}
{{мағына|Қазақстан (айрық)}}
'''«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы''' — Қазақстанның басты телеарналарының бірі. 1958 жылы негізі қаланған. [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» Республикалық телерадиокорпорациясы]] құрамына кіреді. [[2011 жыл]]ғы [[1 қыркүйек]]тен бері тек қазақ тілінде тәулігіне 22 сағат хабар таратады. Телеарнаның 14 аймақта және Алматы қаласында филиалы бар.

== Тарихы ==
1958 жылы 8 наурызда [[Алматы]] студиясынан алғашқы хабар берілді, желтоқсан айынан күнделікті 5 сағаттық хабар беріле бастады. 1959 жылдың сәуіріне дейін қазақ телевизиясында 333 бағдарлама, 497 кинофильм мен киножурналдар дайындалды. Өткен ғасырдың 70-80 жылдары қазақ телевизиясы түрлі-түсті бейнеге көшті. Трансляцияның ұзақтығы - 7 сағат, қызметкерлер саны - 412-ге жетті. 11 бас редакция, 4 шығармашылық бірлестік жұмыс істеді. Содан бері телеарнаның техникалық әлеуеті жыл сайын ұлғайып, 1987 жылы телетаратылым бойынша одақтас республикалар арасында төртінші, көркем және деректі фильмдер өндірісі бойынша екінші орынды иеленді. Ал 1994 жылы 4 сәуірде ҚР Президентінің  Жарлығымен «Қазақстан теледидары мен радиосы» республикалық корпорациясы болып құрылды. 2002 жылдан бастап «Қазақстан» Ұлттық телеарнасы деп аталды.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;

Бүгінгі таңда телеарнаның техникалық әлеуеті республика аумағының 100 пайызына жуық, көршілес [[Ресей|Ресей Федерациясы]], [[Қырғызстан]], [[Өзбекстан]], [[Түрікменстан]], [[Моңғолия]] және Шыңжаң-Ұйғыр автономиялы ауданы өңірлеріне хабар таратуға мүмкіндік беріп отыр. Сондай-ақ заманауи телетаратылымның барлық талаптарына сай.

Қазіргі таңда Мемлекет басшысының қатысуымен өтетін салтанатты жиындар, телекөпірлер, спорт түрлерінің ең маңызды матчтары Ұлттық телеарнаның техникалық қолдауы арқылы өткізіледі.

Бүгінгі таңда Ұлттық арна эфирінде әртүрлі жастағы көрермендерге арналған жаңалықтар мен ерекше ток-шоу жанрлары, ойын-сауық және танымдық бағдарламалар, қоғамдық-саяси, экономикалық хабарлар, сондай-ақ, мемлекеттік тілді дамытуға негізделген жобалар көп. Әлемнің түкпір-түкпірін қамтитын тілшілік желі жаңалықтар қызметіне елдегі және төрткүл дүниедегі барлық маңызды оқиғаларды шұғыл түрде жариялап отыр.

Танымдық-тағылымдық, көңілашар ойын-сауық, спорттық бағдарламалары өндірісінде көшбасшы орын алып, ұдайы даму үстіндегі телеарна 2012 жылдың 24 желтоқсанында Астана қаласындағы «Қазмедиа орталығынан» хабар тарата бастады. HD форматқа толықтай көшкен телеарна медиа кеңістіктегі әлеуетін жыл сайын ұлғайтуда.

== Логотиптері ==
Телеарна өз логотипін тарихында бірнеше мәрте өзгертті.
* 1992-2002 жылдары киіз үйге ұқсас пішіндегі контурдың ішінде &quot;1&quot; саны бар логотип болды. Арна ол кезде &quot;Қазақстан-1&quot; деп аталды. Логотип оң жақ жоғарғы бұрышта орналасты.
* 2002-2003 жылдары логотипте Қазақстанның мемлекеттік туындағы жан-жағына шапағы тарайтын күннің жартысы бейнеленді, оның сол жақ шетінде елдің контуры көрсетілген глобус болды. Астында &quot;ҚАЗАҚСТАН&quot; деген сөз жазулы тұрды. Логотип оң жақ төменгі бұрышта орналасты.
* 2003 жылдан 2006 жылдың 3 қыркүйегіне дейін арнаның логотипінде ежелгі түркі дәуіріне тән қолына ту ұстаған салт атты адам петроглифі бейнеленді, астыңғы жағында петроглифтегі жазуларға ұқсас үлгіде &quot;ҚАЗАҚСТАН&quot; сөзі жазылып тұрды. Эфир кезінде оң жақ жоғарғы бұрышта &quot;ҚАЗАҚСТАН&quot; деген жазу ғана болды.
* 2006 жылдың 4 қыркүйегінен 2012 жылдың 23 желтоқсанына дейін ұлттық нақыштағы қошқар мүйіз оюы бар көк-сары түсті шеңберлі логотип болды. Астыңғы жағында &quot;ҚАЗАҚСТАН&quot; жазуы болды. Алғашқы 1 жылдай логотип түссіз болып, 10 секунд сайын көк-сары логотипке ауысып отырды.
* 2012 жылдың 24 желтоқсанынан 2014 жылдың 29 маусымына дейінгі логотип алдыңғы логотипке ұқсас болды, мұнда тек шеңбердің сыртында сақинасы болды. 
* 2014 жылдың 30 маусымынан 2015 жылдың 4 қыркүйегіне дейін мемлекеттік тудың қиындысына ұқсас ішінде &quot;ҚАЗАҚСТАН&quot; деген жазуы бар көк-сары түсті жолақ бейнеленді.
* 2015 жылдың 5 қыркүйегінен 2017 жылдың 27 тамызына дейін алдыңғы логотипке ұқсас көгілдір-сары жолақ болды. Бұл логотип әр 10 секунд сайын жылтырап тұрды.
* 2017 жылы 28 тамызда медиақұрылымның атауы латын қарпіне көшірілді. Жаңа логотипте сол жағында &quot;QAZAQSTAN&quot; деген жазуы бар екі жағы жұмырланған көгілдір-сары шаршы бейнеленген. Корпорацияның өңірлердегі отаулары да өзгеріссіз қалмады. Филиалдар төл, тарихи жер атауларымен аталды. Сонымен қатар кей облыстық телеарналар қазақша атауларға алмастырылды. Мысалы, Қазақстан-Петропавл – «QYZYLJAR», Қазақстан-Павлодар – «ERTIS» және Қазақстан-Орал – «AQJAIYQ», Қазақстан-Өскемен – «ALTAI» болып өзгертілді.
&lt;gallery&gt;
Сурет:Қазақстан-1 логотип.png|«Қазақстан-1» телеарнасының 1992-2002 жылдардағы логотипі.
Сурет:Қазақстан логотип 2000.png|«Қазақстан» Ұлттық телеарнасының 2002-2003 жылдардағы логотипі.
Сурет:Qazaqstan telearna logo 2002-2006.png|«Қазақстан» Ұлттық телеарнасының 2003-2006 жылдардағы логотипі.
Сурет:Лого к.jpeg|«Қазақстан» Ұлттық телеарнасының 2006-2012 жылдардағы логотипі.
Сурет:Қазақстан Ұлттық Телеарнасының 2013 жылғы белгісі.jpeg|«Қазақстан» Ұлттық телеарнасының 2012-2014 жылдардағы логотипі.
Сурет:Kazakhstan (channel) logo.png|«Қазақстан» Ұлттық телеарнасының 2014-2015 жылдардағы логотипі.
Logo-kaztv.png|«Қазақстан» Ұлттық телеарнасының 2015-2017 жылдардағы логотипі.
Сурет:QAZAQSTAN TV LOGO.png|«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасының 2017 жылғы жаңа логотипі.
&lt;/gallery&gt;

== Арна жүргізушілері ==
* Альбина Әшім (Ақпарат бағдарламасы)
* Шерхан Жамбылұлы (Ақпарат бағдарламасы)
* Армангүл Тоқтамұрат (Ақпарат бағдарламасы)
* Дархан Рахымжан (Ақпарат бағдарламасы)
* Қаракөз Тұрмағанбет (Ақпарат бағдарламасы) 
* Ләйлә Дулатқызы/Қазиақпар (Ақпарат/Жақсылық жаса бағдарламасы)
* Ерқанат Көпжасарұлы (Ашық алаң бағдарламасы)
* Назым Жанғазы (Ашық алаң бағдарламасы)
* Жайна Сламбек (Апта бағдарламасы)
* Ақерке Бектас (Ақорда бағдарламасы)
* Бексұлтан Әкімжан ([[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан]] бағдарламасы)
* Мөлдір Әбдірайым ([[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан]] бағдарламасы)
* Ардақ Қасымхан ([[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан]] бағдарламасы)
* Алла Гаврина ([[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан]] бағдарламасы)
* Ирина Тен ([[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан]] бағдарламасы) 
* Бексұлтан Әкімжан ([[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан]] бағдарламасы) 
* [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова|Гүлнұр Оразымбетова]] ([[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан]] бағдарламасы)
* Арай Әлімхан (1001 түн бағдарламасы)
* Ғалымжан Кеңшілік (1001 түн бағдарламасы)
* Әйгерім Есенәлі (Тату-тәтті жобасы)
* [[Рахман Омар]] (Қызық екен бағдарламасы)
* Гүлжазира Берікқызы (Теледәрігер бағдарламасы)
* Дархан Әбдік (Парасат майданы бағдарламасы)
* Нұрбек Матжани (Әлем және біз бағдарламасы)
* Ерке Мұса (Ақсауыт бағдарламасы)
* Ирина Советжанқызы (Қос палата бағдарламасы)&lt;ref&gt;[https://rtrk.kz/kz/team/ ”Qazaqstan&quot; телеарнасының жүргізушілері]&lt;/ref&gt;

== Бағдарламалар ==
* [[Таңшолпан (бағдарлама)|«Таңшолпан»]] таңғы ақпаратты-сазды бағдарламасы
* «Ақпарат» жаңалықтар қызметі
* «Ашық алаң» қоғамдық-саяси ток-шоуы
* «Апта» сараптамалық бағдарламасы
* Ақорда 
* 1001 түн&lt;ref&gt;[https://qazaqstan.tv/program/ Бағдарламалар кестесі]&lt;/ref&gt;

==== Мұрағат ====
* Нартәуекел
* Өмір көркем
* Өзекті
* Бірегей
* Жарқын жүздесу
* Қымбат жандар
* Жайдарман
* Менің Қазақстаным
* Нұр Тілеу (2019-2021)
* Мәселе (2017-2022)
* Келбет
* Айтуға оңай.../Қарекет (2012-2019)
* Шаңырақ
* Түнгі студия (2013-2019)
* Дара жол
* Қылмыс пен жаза 
* Әзілman
* Бақытты әйел
* Елден хабар
* Сенбілік таң
* Жанында жүр жақсы адам
* Жан жылуы
* Әйел бақыты (2013-2017)
* Шетелдегі қазақ балалары
* Шынның жүзі
* Ақжүніс
* Алтын қақпа

== Үздік бағдарламалар ==
=== «Әйел бақыты» ===
'''«Әйел бақыты»''' — 2013-2017 жылдары [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова|Ләйлә Сұлтанқызы]] жүргізген бағдарлама. Жоба өмірдің қиын кезеңдерінде жолбасшы-серік болып, әйелдерге ақыл-кеңес беруді көздеді.

=== «Мәселе» ===
'''«Мәселе»''' (Másele) телебағдарламасы – көрерменнің көкейінде жүрген көптеген сұрақтардың жауабын боямасыз, бұқпасыз, дәлелді сюжеттермен табуға тырысады. Елді не алаңдатса, сол дүние дереу, терең танымдық тұрғыда жарық көреді. Халықтың қордаланған мәселесін эфир барысында шешіп беруге тырысады және қарапайым халыққа түйткілді тақырыптардың шешімін оңтайлы табудың жолдарын нұсқайды.  Бағдарламаны журналист Нартай Аралбайұлы жүргізіп, 2017-2022 жылдары арнада көрсетілді.

=== «Qazaqstan дауысы» ===
{{main|Qazaqstan дауысы}}
'''«Qazaqstan дауысы»''' – [[2013 жыл]]дан бері «Qazaqstan» ұлттық телеарнасында көрсетілетін халықаралық «The Voice» телешоуының қазақстандық нұсқасы. Жобаның басты ерекшелігі – қатысушылар вокалдық қабілеттеріне қарай таңдалады. Төрт тәлімгер өз шәкірттерін таңдап, оларды жеңіске жетелеу үшін барын салады, өз тәжірибелерімен бөліседі.[[Сурет:Қазақстан Дауысы.jpg|200px|нобай|оңға]]

=== «Айтуға оңай...» ===
'''«Айтуға оңай...» ток-шоуы''' – көпшіліктің көңілінен шыққан Ұлттық арнаның әлеуметтік-тұрмыстық ток-шоуының бірі. Тележоба 2012-2017 жылдар аралығында эфирге шықты, кейін 2017-2019 жылдары '''«Qareket»''' деп аталды. Бағдарламаны танымал журналист [[Бейсен Абайұлы Құранбек|Бейсен Құранбек]] жүргізді.

=== [[Түнгі Студия|«Түнгі студия»]] ===
'''«Түнгі студия» («Túngi studio»)''' – «Qazaqstan» телеарнасында 2013-2019 жылдары шыққан танымал тележобаларының бірі. Бағдарлама жүргізушісі – қазақстандық продюсер, тележүргізуші Нұрлан Қоянбаев (кейін актер Қайрат Әділгерей) болды. АҚШ-тың [[Late Night Show]], Ұлыбританиялық [[The Graham Norton Show]] және Ресейдің [[Вечерний Ургант]] жобаларының желісінде эфирге шықты. Бағдарламада арнайы қонақ шақырылып, олармен еркін тақырыпта әзіл-қалжыңға толы әңгіме өрбиді. Жоба 2022 жылы қайта эфирге шығып, [[Jibek Joly (телеарна)|«Jibek Joly»]] арнасынан көрсетіле бастады. 

=== Екі жұлдыз ===
{{main|Екі жұлдыз}}
[[Сурет:2zhuldyz-4.jpg|thumb|300px|&quot;Екі жұлдыз&quot; теле думаны - төртінші маусымының белгісі]]
'''«Екі жұлдыз»''' – «Қазақстан» ұлттық телеарнасында 2007-2011 жылдары, кейін ұзақ жылдардан соң 2019 жылы көрсетілген шоу бағдарлама. Жобаның мақсаты алуан түрлі салада белгілі болған тұлғаларға ән айтқызу. Жоба жарыс түрінде жүрді, әр жұптың бір мүшесі кәсіби әнші болуы міндетті.

=== «Егіз лебіз» ===
'''«Егіз лебіз»''' – 2020 жылдан бері шығып келе жатқан музыкалық жоба. Телешоуда кәсіби вокалистер мен өзге саланың өкілдері бірге ән айтып, жұп болып жарысады. Барлық музыкалық шығарылым жанды дауыспен орындалады. Әр кезең сайын қазылардың ұпайы мен көрермен берген дауыс қосындысы бойынша аз көрсеткіш алған бір жұп жобадан шығады. Финалда 3 жұп бақ сынайды.

== Танымал телехикаялары ==
;Драма
* Әскери ант 
* Бүркітші қыз
* Жат бауыр/Жат бауыр 2 
* Ауыл мұғалімі/Ауыл мұғалімі 2 
* Құдаша қыз 
* Сезім толқыны/Сезім толқыны 2
* Бақыттың кілті/Бақыттың кілті 2
* Күйеу бала
* Біздің сынып
* Ақжауын
* Таңшолпан
* Қазбат
* 47 баланың анасы
* Абысындар 
* Анашым, мені қалдырма
* Жаңа қоныс 
* Жанталас
* Қызғалдақ
* Таңшолпан
* Замандастар
* Аяла
* Қыздар 
* Сұңқар
* Сырғалым 

; Тарихи телехикаялар
* Міржақып. Оян, қазақ! 
* Кейкі мерген
* Орбұлақ шайқасы
* Қорқыт
* Әлкей. Ғұлама ғұмыр 
* Мағжан. Мен жастарға сенемін! 
* Дина. Күй құдірет 
* Ахмет. Ұлт ұстазы
* Қаныш. Қазына
* Сарай сыры
* Мұқағали. Бұл ғасырдан емеспін
* Домалақ ана 
* Абай 
* Әл-Фараби&lt;ref&gt;[https://qazaqstan.tv/serials/all Телехикаялар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240703171926/https://qazaqstan.tv/serials/all |date=2024-07-03 }}&lt;/ref&gt;

== Аймақтық филиалдары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; |№
! style=&quot;text-align: center;&quot; |Филиал атауы
! style=&quot;text-align: center;&quot; |Телеарна
атауы
!Ашылған
жылы
!Филиал директоры
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |1
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[SEMEI (телеарна)|Абай облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Semeitv.png|100x100 нүкте]]
|1965
|Хасен Молдабаев
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |2
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[KÓKSHE (телеарна)|Ақмола облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Kokshetv.png|100x100 нүкте]]
|1999
|Берік Әбділманов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |3
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[AQTÓBE (телеарна)|Ақтөбе облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Aqtobetv.png|100x100 нүкте]]
|1960
|Ғани Жәпішов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |4
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Алматы қаласындағы филиалы'''
|style=&quot;text-align: center;&quot; |—
|2011
|Сәуле Жиреншина
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |5
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[ATYRAÝ (телеарна)|Атырау облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Atyrautv.png|100x100 нүкте]]
|1990
|Талғат Өтеғұлов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |6
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[AQJAIYQ (телеарна)|Батыс Қазақстан облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Aqjaiyqtv.png|100x100 нүкте]]
|1964
|Клара Қамбетова
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |7
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[JAMBYL (телеарна)|Жамбыл облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Jambyltv.png|100x100 нүкте]]
|1989
|Гүлбаршын Құланбаева
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |8
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[SARYARQA (телеарна)|Қарағанды облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Saryarqatv.png|100x100 нүкте]]
|1958
|Жұрағат Баман
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |9
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[QOSTANAI (телеарна)|Қостанай облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Qostanaitv.png|100x100 нүкте]]
|1991
|Ербол Ипбергенов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |10
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[QYZYLORDA (телеарна)|Қызылорда облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Qyzylordatv.png|100x100 нүкте]]
|1991
|Нұрбек Әмиша
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |11
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[MAŃǴYSTAÝ (телеарна)|Маңғыстау облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Mangystautv.png|100x100 нүкте]]
|1970
|Әнуарбек Бимағамбет
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |12
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[ERTIS (телеарна)|Павлодар облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Ertistv.png|100x100 нүкте]]
|1965
|Гүлнаш Әбішева
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |13
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[QYZYLJAR (телеарна)|Солтүстік Қазақстан облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Qyzyljartv.png|100x100 нүкте]]
|1960
|Разия Ыдырысбаева
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |14
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[ALTAI (телеарна)|Шығыс Қазақстан облыстық филиалы]]'''
|[[Сурет:Altaitv.png|100x100 нүкте]]
|1958
|Берік Көшербаев
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |15
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''[[OŃTÚSTIK (телеарна)|Шымкент қалалық филиалы]]'''
|[[Сурет:Ontustiktv.png|100x100 нүкте]]
|1990
|Саламат Омаш
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{URL|https://qazaqstan.tv/ «Qazaqstan» ұлттық телеарнасының ресми сайты}}
* {{URL|https://qazaqstan.tv/live «Qazaqstan» ұлттық телеарнасының онлайн көрсетілімі}}
* {{URL|youtube.com/QazaqstanTV «Qazaqstan TV / Қазақстан Ұлттық Арнасы» (YouTube)}}
* {{URL|https://youtube.com/@tansholpantv «Таңшолпан бағдарламасы» (YouTube)}}
* {{URL|https://youtube.com/@aqparatkz «Aqparat / Ақпарат» (YouTube)}}
* {{URL|https://youtube.com/@qazaqstanqogam «Qazaqstan Qogam / Қазақстан Қоғам» (YouTube)}}
* {{URL|https://www.instagram.com/qazaqstantv Qazaqstan.tv Ұлттық телеарнасы (Instagram)}}
* {{URL|https://www.instagram.com/tansholpan_tv Таңшолпан бағдарламасы (Instagram)}}
* {{URL|https://tiktok.com/@qazaqstan.tv_ «Qazaqstan» телеарнасы (TikTok)}}
* {{URL|https://www.facebook.com/qazaqstantv «Qazaqstan» ұлттық телеарнасы (Facebook)}}
* {{URL|https://t.me/qazaqstantv Qazaqstan.tv (Telegram)}}
* {{URL|https://vk.com/tvkaztrk Qazaqstan Ұлттық телеарнасы (ВКонтакте)}}
* {{URL|https://x.com/qazaqstantv Qazaqstan TV (X)}}
* «Қазақстан» РТРК мен «Қазақстан» арнасы [[Интернет мұрағаты|Интернет мұрағатында]]: {{URL|https://web.archive.org/web/20090727192543/http://www.kazakstan.kz/ kazakstan.kz сайты}} (2007-2009 жылдар), {{URL|https://web.archive.org/web/20180315000123/http://kaztrk.kz/ kaztrk.kz сайты}} (2009-2019 жылдар)
* «Қазақстан» арнасы [[Интернет мұрағаты|Интернет мұрағатында]]: {{URL|https://web.archive.org/web/20160316031844/http://kaztv.kaztrk.kz/kz kaztv.kaztrk.kz сайты}} (2014-2017 жылдар)

{{Қазақстан телеарналары}}
{{Қазақстан телерадиокорпорациясы}}

[[Санат:Қазақстан (телеарна)]]
[[Санат:Қазақ тілді телеарналар]]</text>
      <sha1>8b1t0ra2i2xdmb06ux72hml9npojfp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Құмай тазы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110255</id>
    <revision>
      <id>3681805</id>
      <parentid>3681118</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46472-89</username>
        <id>184991</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тазы иттің бітімі туралы */</comment>
      <origin>3681805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77788" sha1="ghz8erqmmnwz4dofmzpux5nqw5gw3c4" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{wikify}}
{{Ит тұқымы
|name       = Құмай тазы
|image      = Тазы040.jpg
|image_caption = Құмай тазы
|height     = 20см - 1м
|weight     = 600гр - 70кг
|country    = Қазақстан
|year       = 
|fcigroup   = 
|fcisection = 
|fcinum     = 
|fcistd     = 
|category   = 
|commons    = Tazi (dog)
|wikisource = 
}}
'''Құмай тазы''' — қазақтың дәстүрлі ит түрі, ұлттық, жеті қазынаға жататын жануар.

== Иттің таралуы мен түрі ==
Мезолит дәуірінде қолға үйретілген ит екі түрлі жабайы
тұқымнан: оңтүстікте шиебөріден, солтүстікте қасқырдан
шығып, жер бетіне тегіс тараған хайуан дейді қазіргі ғылым.
Иттің шығу тегі туралы бір ғана ортақ ит тұқымынан бастау алған және түрлі тұқымдар ұзақ эволюциялық тарихи
дамудың нәтижесі деп қарайтын монофилетикалық және көп
негізден шықты дейтін полифилетикалық теориялар бар. Жартас бетіне салынған суреттерді есептемегенде тазыға ұқсас
кейіптегі бейнелер Мысыр перғауындарының [[ескерткіш]]терінде бейнеленген. Осыдан 3400 жыл бұрынғы деректерде ұзын
сирақты тұрықты, тұмсығы үшкіл, құлақтары тік, құйрықтары
иректеліп дөңгеленген иттер бейнеленген. Қысқасы олардың
сұлбасы тазыға көбірек келіңкірейді (ат пен иттің басқа
тұқымдары бұдан көп кейін бейнеленген, яғни кешірек қолға
үйретілген). Тазының шыққан жері, мекені туралы мәселе аса
тартысты болғанымен қазір адамзаттың көбі [[Солтүстік Африка]] мен Оңтүстік-Батыс Азияның үстіртті даласы деп түсінеді.
Қазіргі кезде тазының таралған аймағында оған жақын
тұқымдас деп айтуға келетін екі түрлі ит тұқымы бар: ол Абиссиния иті (бірақ оның 6 азу тісі бар, әрі шиебөріге жақын. Күллі
ит тұқымдасының азу тісі 8) және үнділердің дол (колсун) иті.
Соңғы тұқым тазы тәрізді аңды үндемей баспалап келіп алады, көп үрмейді, әрі батыл, түсі түлкіге ұқсас. Бірақ олар ну
орманды мекендейді, қимылы баяу, аяқтары шомбал. Мысыр
перғауындарының итіне ұқсайтын, Судан мен Кордофанда тағылау, кесек бітімді иттерді тазының ең көне &quot;туысқаны&quot;
деп долбарланады. Бірақ [[Ніл]] дариясы аңғары қолға үйретілген
тазының шыққан жері деп саналады. Ол аумақтан Араб түбегіне, ары қарай [[Кіші Азия]] мен Парсы жеріне, онан әлемге жаппай таралған делінеді. Осылай таралған иттер бірнеше ондаған
ғасырлар барысында жергілікті жердің аумалы-төкпелі ауа
райына үйлесіп, түрленіп сұрыпталып отырды.

[[Еуропа]]ға қарай арийлермен келген тазы тұқымды иттер
кеңінен таралып, аңшылық пен күн көрудің негізгі арқауына
айналды, солтүстікте Балтық теңізі жағалауына таралды. Ал тазылар бұлардан кейінірек батыс [[Африка]]дан көне [[Испания]] (Иберия) жері арқылы кельттерге, Галлиялықтарға жетіп, солардың
атымен аталатын тазы тұқымдары пайда болғандығын Ұрым
заманындағы жазбаларында жазылған, онан әрі [[Ирландия]],
[[Шотландия]]ға дейін таралған. Соның айғағы қазіргі әлемдегі
көптеген ит тұқымдарының аталған қарт құрлықтан кездесуі. Орта ғасырда тазымен аң аулау, тазыны тарту ету еуропалықтарда үлкен қызығушылыққа ие болған. Әсіресе, ағылшындарда таза қанды тазы иттерді сұрыптау, белгілі мақсаттарға
пайдалану кеңінен етек алған.

Ал араб бәдеуилерінің ермегі болған тазылар арабтардың
дін тарату жорығы кезеңінде [[Азия]]ға кеңінен таралған дейді зерттеушілер. Дін таратумен тазы да бірге келді деуінің себебі [[ислам]]
діні таралған аумақта, дәлірек айтқанда [[Алтай]], [[Гималай]] тауларына дейінгі аралықта (батыста [[Испания]] жерінедейін) арабы тазыға
ұқсас иттер ұшырасады. [[Орта Азия]]ның қатал табиғатына үйлесу
үшін тазыларды ғұндардың итінің сипатына ұқсайтын ұзын
сабалақ жүнді, салпаң құлақты жергілікті тұқыммен будандастырып, жаңа сұрып - шығыстың салпаң құлақ тазысы дүниеге
келді. Оның құйрығы мен шонданайы ұзындау, сабалақ жүнді
иттер еді және оның пайда болған және таралған аймағы тарихи
кезеңіне қарай бұл тұқымды &quot;турік-татар тазысы&quot; деп атауға
болады дейді. Батысқа қарай ығысқан түрік халықтары өзімен
бірге салпаң құлақ тазысын ала келіп, оңтүстік орыс даласы мен
күңгей шығыс [[Еуропа]]да тазыға ұқсас жаңа ит тұқымдарының
пайда болуына негіз етті...

Ал [[мұсылман]] емес халықтарда тазы мүлде беймәлім деуге
келеді. Атақты [[Марко Поло]] моңғол императорларында аушы
құстар мен басы қазандай, кесек тұлғалы иттер туралы тамсана
жазады. [[Монах Иакинф]] қытайлар [[Шығыс Түркістан]]ды иеленгеннен соң ғана тазымен етене таныса бастаған дейді.

[[Махмұд Қашқари]]дің &quot;Диуани лұғат ат-түрік&quot; сөздігінде
(ХІғ.) &quot;тайған&quot; сөзін келтіріп, оған &quot;тазы, алғыр ит&quot; деген
анықтама берді (Қашғари М., Түрік сөздігі, А., 1998, 3-том, 238-бет). Қырғыздар осы күнге дейін тазыны &quot;тайған&quot; деп атайды, ал,
өзге түркілерде тазыны &quot;тазы&quot;, &quot;тази&quot; деп атау қалыптасқан. Қазақтар иттің еркегі - төбет немесе арлан, ұрғашысы - қаншық,
бірге туғаны - ұялас, кішкенесін күшік дейді

==&quot;Ит жақсысы - тазы&quot; туралы түсінік==
&quot;Ит жақсысы - тазы&quot; туралы түсінік. Жақсы иттер жайлы қазақта ертегі, аңыздар көп. Қазақтың ұғымында ең жақсы ит-құмайды иттен емес, &quot;италақаз&quot; дейтін ала құстың жұмыртқасынан шығыпты мыс, - дейді. Ол құс қасқыр мен аюдың ескі апандарын немесе таудың үңгірлерін мекендейді. Құмай тазы туралы аңыз-әфсаналарға зер салатын болсақ, иттің тотемдік табынуы (культі) және күнделікті өмірдегі таза практикалық пайдасынан болса керек.

Ит табынуы (культі) аңшылық дәуірінде шарықтау шегіне жетіп дәріптеліп, түркі-моңғол халықтарының арасына ителгі,
италақаз, құмай тазы туралы аңыздар (мифтер) кеңінен таралған. Құмай
ит туралы аңызды кезінде Ә.Диваевта жазып алған. &quot;Қазалы,
Перовск, [[Шымкент]] уездерінің қазақтарынан өзінің лақап аты
бойынша бірегей құс - италақаз жөнінде біздің әлденеше рет
естуімізге тура келді. Италақаз жұмыртқасын елсіз және биік
төбелердегі ескі, айдаладағы мазарларға салады, ол үшін сол
жерден әр түрлі аң және басқалар тастап кеткен інді пайдаланады. Жұмыртқадан &quot;құмай&quot; деген лақап атқа ие болатын тазы
ит шығады. Олар титімдей болып жарық дүниеге келеді, төстері
қара ала болады, керемет шапшаңдығымен, батылдық және ептілігімен ерекшеленеді. Құмай қуған аңшылықта одан бірде-бір құрбаны қашып құтыла алмайды. Кейбір қазақтардың нық сенімі бойынша, италақаздың етеккірі келеді, осы себепті бұл құстың еті тағамға пайдаланылмайды.&quot;[[Сурет:Тазы050.jpg|left|thumb|300px]]
Осыған ұқсас аңызды [[Сәкен Сейфуллин|С.Сейфуллин]] да жазады: &quot;Сары ала
қаздың жүмыртқасынан кейде күшік туады екен. Сол құмай
болады. Оны тәңір берейін деген адамға кез қылады. Сары алақ аздың ай сайын әйелше айызы келеді&quot;. Бұл аңыздардан ит пен
қаздың бір тұқымнан тарайтындығы көрінеді.

[[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Зайсан ауданы]], Кендірлік
өзенінің Сайхан және Сауыр тауларын жарып өтетін тік жартастың
кемерінде &quot;құмай ұясы&quot; деген, орны күркенің орнындай құстың
ұясы бар. Ағаш бұтақтарынан, сарғайған шөп қалдықтарынан
салынған ұя әлі тұр. &quot;Ұясы осындай үлкен болғанда, жұмыртқасы
қандай болды екен?&quot; - деп таңғалысады. Тазы ит осы ұяны мекендеген алып құс - құмайдың жұмыртқасынан шығыпты.
Қазақта &quot;құмай тазы&quot; деген сөз бар, жақсы, жүйрік, алғыр тазыларды &quot;нағыз құмай тазы&quot;, - деп жатады.

==Құмай тазылардың тұқымы, түрі==
Тазы қазақ даласына сақ заманында келген деп шамалауға
болады. Шамамен 2000-2500 жылдар бұрын болса керек. Кейбір
тасқа қашалған петроглифтердегі тазыға ұқсас аңшы иттерінің
бейнесіне қарап, бұдан да ертерек замандарда да болған ба деп
болжам жасауға да болады. Дегенмен тақыр тазылар осыдан
бес-алты мың жыл бұрын перғауындар заманында өмір сүрген.
Әйгілі Тутанхамон қабірінің ішінде ажал құдайы Анубис - қара
түсті тазы бейнесінде бейнеленген.

&quot;Қазақ тазысының түп атасы арабтың салюкиі, ол қазақ
даласына [[ислам]] дінін таратқан араб жауынгерлерімен бірге келді&quot;,— деген нұсқаны ұсынады. Шынымен, салюки [[Орталық Азия]]
мен [[Кавказ]]ға, Таяу Шығыс пен [[Иран]] арқылы таралған. Қазіргі
салюки тұқымдары қазақ тазысына өте жақын, тек тұрқы сәл
ұзын, бойы сәл сұңғақ, бірақ пошымы мен сымбаты өте жақын
келуі олардың туыстығын қуаттайтындай. Төрт мың жылдай
тарихы бар ол иттердің атауы құм астында қалған Арабтың
Салюк қаласының атымен байланысты туған атау. Дегенмен
ол тұста шумерлерге, ассириялықтарға да таралып үлгергенге
ұқсайды.

[[Сурет:Тазы030.jpg|left|thumb|300px]]
Аң қағатын итін қазақтар &quot;тазы&quot; атауының мәні парсының
&quot;таза, алғыр, жүйрік&quot; деген мағынадағы сөзінен шыққан. Бәлкім
тазы - таза - таза қанды деген мағынадағы сөзінен туған,
ықшамдалу заңдылығына байланысты тазыға ауысуы мүмкін
деп жорамалдайтындар да бар. Қазақ тазысы мен ауған тазысы
[[Орталық Азия]]ға парсы тазысымен бір дәуірде келіп, оны сақтар
мен ауғандар жергілікті табиғи жағдайдың ерекшеліктеріне
сай жетілдіріп, қолдан сұрыптап өткізгенге ұқсайды.

Дегенмен соңғы кездегі зерттеулер [[Орта Азия]]да таралған
тазыларды арабтың слюгги (слугги) аңшы иттерімен будандасудан пайда болған жергілікті тұқым деп есептейді. Тазының
отаны [[Қазақстан]] және [[Түркменстан]] (әредік [[Өзбекстан]] жерінде де өсіріледі) деп есептеледі. Түркмен тазысы қазақ тазысына қарағанда бітімі ұсақтау келеді. Тазы итті Орта Азияның көз
жетпес кең даласының тұрғындары арабы иттерді жергілікті тұқыммен будандастыра отырып, сұрыптау нәтижесінде
шыққан ат үстінде аң аулайтын бекзадалар мен дегдарлардың
ермегіне және малшы-бақташылардың күн көрісі үшін қызмет
еткен тұқым деп есептейді.

Қалай дегенмен VII-VIII ғасырларда қазақ жеріне дін тарата келген арабтармен келген тазы тұқымынан аңшы иттер тарихы басталады. Сонымен бірге жергілікті жерде қалыптасқан
тұқым деген тазының пайда болуы туралы екі түрлі көзқарас
бар. Кезінде орыс отаршылдары көптеп келе бастаған
замандағы зерттеу нәтижелеріне қарасақ (Я.Полферов пікірінше) қазақ жерінде [[Орта Азия]] тазысының өзіндік бір тармағы
көбірек таралған. Оның бойында таулық және қырымдық
тазыларға жақындығы басым болған. Қолдану жағдайына байланысты тазыларды далалық және таулық деп бөлген: далалығы
бойы сұңғақ, жазықта алғыр болса, таулық тазы бітімі кішкене,
қия жартастарда жақсы жүгірген. Қазақ тазысына өте жақын
туыс болып есептелетін ауған тазысының да тақыр жүндісі
жазық аумақта, ал үлпілдек жүндісі суықтау солтүстік аймақта
таралған. Ал қазақ тазысы орыстың аңшы тазысының пайда
болуына септігін тигізген.

Алайда, қазақ жеріне тазы тұқымы онан да бұрын, дәлірек
айтқанда сақ заманында келген. Оның дәлелі тазы пошымды иттердің жартасқа салынған бейнелері, атаудың өзінің
көне парсы тілінен туындауы тегін емес, оның таралуы перғауын
иті - салюки - парсы тазысы, ауған тазысы және қазақ (сақ) тазысы деген болжамды ұсынады.

Қазақтар тазыны жарғақ құлақ тазы және шашақ құлақ
тазы деп екіге бөледі. Оның бірін салюкиден, екіншісін слюггиден таралған тұқым дейтіндіктен біріншісіінің құлағының жарғағы
үлкен, екіншісінің құлағында көп жүн өскен. Шынымен-ақ
жарғақ құлақ тазының құлағында ешқандай жүн болмайды, ал шашақ құлақ тазының құлағының жүні үзын, шашақ
тәрізді болады. Ал бұған қоса &quot;дүрек&quot; (дүрегей тазы) деп аталатын тазы мен қазақы иттердің будандасуынан шыққан терісі
қалың, суыққа шыдамды, денесі кесек, қасқырды алатын батыл
тұқымы да кездеседі. (Дүрек немесе дүрегей тазы қасқырдың
аяқ тарамысын қиып жібереді.)

Тазы - орташа ғана бойы бар жүйрік ит, жүні тықыр, оның
есесіне, құйрығы мен салпаң құлағының ұшын ұзын шашақты
жүн басқан. Басқа аңшы иттерге қарағанда бұлар ақылдырақ,
иесіне шын берілген, адамға жұғысқыш, ал өзге иттерге
өшпенділеу келеді. Өздері өте батыл әрі орасан жүйрік болады.
Тазылар күшті болмайды, бірақ денелері сидам, арық, жеңіл,
жүйрік әрі өжет келеді. Олар қуса жетеді де, қашса құтылады.
Қоян, түлкі сияқты ұсақ аңдарды олар құтқармайды. Айлаға
икемділігі сондай, тазылар аяғын сындыру, қайыру, мойнын
шығару деген кінаратқа ұрынбайды.

Тазыларды тұқымына қарай қазақтар құмай, құмай тазы;
таза қандылығы мен түгіне қарай құны, құны тазы; будандасқан болса дүрегей, дүрегей тазы, қайың, қайың қаптал деп
бөледі. Мұның соңғылары қасқыр алатын күшті иттер. Олар
жалғыз-жарым да, екеулеп немесе тобымен жүріп, &quot;ұтылап&quot;
аң алады, ал үйретілген болса, аушы құспен де тізе қосып
қимылдайды. Тазы иттердің түгі салыстырмалы түрде аз,
сұйықтау келеді. Ал кескін-сымбатына қарай таулы, орманды
өңірдегі аңшыл иттер ірі сүйекті, шомбал денелі болса, далалы,
құмды өңірлерде дене бітімі шағын, шарғылау келеді.

==Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар==
Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар. Мысалы, самарқанның тазысы - аласа бойлы, бірақ
мүше-мүшесі әсем де сүйкімді болған. Жем бойы мен [[Aтыpay]]
бойындағы қазақтардың тазылары - табан жүні мен
құлағындағы шашағының ұзындығымен ерекшеленеді. Ең
соңында, [[Оңтүстік Сібір]] тазыларына келер болсақ, олар
табанының сүйірленіп бітісімен, сондай-ақ өздерінің өте күштілігімен дараланады. Бұлар [[Ертіс]] бойында таралған. Ал орыс
деректерінде [[Түркістан]] тазысы аталған тазылар қазақ жерінің
оңтүстік пен солтүстік-батыс өңірлерінде көптеп таралған.
[[Сібір]] тазылары қазақ жерінде ғана емес, батысқа дейін жеткен
таңдаулы аң алғыш тұқым. 1889 ж. Сібірде самоед тайпалары
арасында үш ай болған британ зоологы Ернст Килбурн, онан
кейін [[Орал]] бойына және Батыс Сібірден әкелген ит тұқымын
лайкаға ұқсас самоед тазысы атаған тұқым осы атпен [[Еуропа]]да
таралған.

Қазақ жерінде тазының құмай, қайың қаптал, ауған, орыс,
түрікмен деген түрлері ұшырасқан. Қазақы тазыны тау тазысы
және дала тазысы деп бөлген. Шоқтығының биіктігі 80-85 см
аралығында.

Ал қазақ тазысына ең жақын деп айтып өткен ауған тазысы әлемдегі ең дегдар тұқымға саналады, бойы 70-74 см, мінезі
қатаңдау болғанымен иесіне шексіз берілген, тамаққа талғампаз, жеке емес, иесімен бірге үйде тұрғанды сүйетін тұқым. Ол
өз олжасын көзімен торуылдап, жіті бақылау арқылы алады.
Тіпті иесінің көмегінсіз өз бетімен аң аулайтын тұқым. Оның
әлемге кеңінен таралып, үлкен қызығушылыққа ие болуы - батыс елдерінің әскери жорықтарымен тура байланысты. XIX ғ.
екінші жартысынан батыс әлеміне белгілі болған ауған тазысын
британ әскерилері алып келген, 1907 жылдан тіптен көптеп келіп
тазының түрлі желілерін (линияларын) [[Еуропа]]да дүниеге әкелген. Дегенмен онан сәл бұрын 1809 ж. салынған сүрет, 1813 ж. [[Лондон]]да
жарық көрген болатын. 1920 ж. Ауғанстанның оңтүстігіндегі
Балукыстаннан апарған тазы [[Шотландия]]да, солтүстіктен
апарғаны [[Англия]]да, онан әрі [[Америка]] құрлығына таралып, дербес желіні (линияны) дүниеге әкелген. Теңдесі жоқ сұлу бітімге ие ауған
тазысы мен араб салюкиін өсіретіндер арасында 1960 жылдардан бастап Dog World кәсіби журналының бетінде басталған
дау әлі бір мәмілеге жеткен жоқ. Бір тобы (Waters бастаған)
тазыны салюкиден шыққан дейді де ежелгі Мысыр мен [[Месопотамия]], парсы жерінде табылған б.з.д. 4 мың жыл бұрынғы
ит қаңқалары Ауғанстан жерінен ұшыраспайтындығын алға
тартады. Сауда-саттық арқасында ауған жеріне әкелінген иттер жергілікті ортаға бейімделген дейді. Оған қоса салюкидің
иығы мен санына, кейде басына қарай үлпілдек, мақта тәрізді
жүн ұшырасуы сирек кездеспейді деген уәжді алға тартады.
Ауған жеріне жеткен салюки биік таулы өңірге бейімделуден жүні қалың, жүндес болып, ұзара түскен, тіптен жағы, арқа
жота, құйрығына дейін түк біткен. Ауған тазысының 6 бірдей
сұрпы бар болғанымен климаттық негізінен екі түрге бөледі:
күнгей, батыс өңірдегілері жүндері сұйықтау әрі ашық түсті
болса, солтүстіктегілері баран түсті, қою жүндес.

Кезінде қазақ жерінде кең таралған тазы иттердің Кеңес өкіметі жылдарында санының күрт кемуіне алаңдаған осы тақырыпты арнайы зерттеген А.А.Слудский дабыл қағып, оларды қорғауға алу қажеттігін ескерткен еді. Алайда Кеңес өкіметі кезіндегі отарлаушылық саясат жергілікті жердегі елдің бет бейнесі мен жердің экологиясына ғана зардабын тигізіп қойған жоқ, тіптен ит пен тазының тұқымына да салқынын тигізді. &quot;Әр кезеңде қазақ жеріне келген бөгде ұлт-ұлыс өкілдерінің өздерімен бірге ала келген иттерімен араласып, будандасқан соң небір түрлі дүрегей тұқымдар пайда болып, тазы мен төбеттің тұқымы азып кетті&quot;,- дейді итбегі (кинолог) мамандар. Қолда қалай болса солай ұсталған тазылар осылай дүрегейленді, мылтықтың көбірек қолданылуы олардың аңға пайдалану парқын азайтты.
Осы мәселе дер кезінде көтеріліп, [[Түркістан облысы]], [[Түркістан ауданы]], [[Бәйдібек ауданы]], тазыларын көптеп әкеліп қан жаңғырту, тазы тұқымын сақтап қалу шаралары жүрілген-ді. Тазылардың түр-түсіне тоқталар болсақ, қазақ жерінде кездескен тазылар туралы деректерде оның қара, сары, көкшіл сұр болады. Көк тазылар өте жоғары бағаланады.

Егемендіктен соңғы жылдардағы кәсібилер мен әуесқойлардың тізе қосып қимылдап, ұлттың дәстүрлі мәдениетін замана талабына сай ермек ісіне (хоббиына) айналдырған азаматтардың қолдауымен қазір тазы тұқымын сақтап қалу, санын өсіру, асылдандыру, түрлі кәсіптік шаралар ұйымдастыру арқасында қазір
[[Қазақстан]]да таза тұқымды тазылардың саны жарты мыңнан ғана асты...

[[Сурет:Тазы020.jpg|thumb|350px]]
Қасқыр мен түлкіні қатар алатын қазақ (қыпшақ) тазыларымен будандастырып, тұқымын асылдандыра отырып Орталық Россияда аң қағатын орыс тазысының (борзая) кейінгі орта ғасырда дүниеге келгендігі тарихтан белгілі. XI ғ. француз Генрик I үйленген орыстың Мудрый Ярославтың қызы некесі кезінде орыс тазысы борзая туралы алғашқы дерек жазылған.
Олар аң қаққыш, әрі суыққа төзімді, ұзақта суыт жүріске шыдамды, жүріске мықты келетін борзаямен аң аулау 1861 ж.
басыбайлылықты жойғанға дейін жақсы дамыды. Өздерімен
бірге батысқа қарай алып жеткен ит тұқымдарын сақтап қалған
Анадолы түріктерінде қаңғал (қаңлы), ақбас, қарабас деп аталатын, ал мадьярларда (венгрлерде) кувас, комондор (құмандұр) аталатын иттің тамаша тұқымдары бүгіндері әлемге әйгілі.

==Тазы иттің бітімі туралы==
Тазының екі аяғы дене тұрқымен салыстырғанда ұзын
болуы, оның қозғалысына қолайлылық тудырады. Оған қоса
артқы аяқтары мен ондағы бұлшық еттер өте жақсы дамығаны,
ал құрсағы жіңішке болып қазақтар &quot;қаншырдай&quot; қатқан деп
атайтын іші жотасына қарай жақын бітуі тазының қозғалысын
өте қолайлы етеді. Биіктігі сиырдың бұзауындай, көсілгенде
есік пен төрдей жерге жететін келісті қазақ тазысының адымы
ұзын, қимылы ширақ, ұмтылған жерден шабан-шалағай аңды
құтқармайтын алғыр келеді.

Тазының жылдам, ширақ қозғалуына оның сүйек қаңқаларының берік жетілгендігі, шеміршек, жұлын-тұтасының,
сүйектер мен сіңір-тарамысының бір-бірінің қимыл-қозғалысын икемдей, шапшаңдыққа келтіре алатындығымен
тура байланысты. Мойын омыртқа жетеу, ауыз омыртқасы
қанаты жұқа, жалпақ, артқа қарай көсіле жатқан, үстінде
шүйделі төмпегі болмайды. Арқа омыртқа он үш, олардың
жоталық өсінділері жуан, алдыңғы омыртқалар да иіле келген.
Оған ұштасқан он үш жұп қабырғаның тоғызы дөңгеленіп, иіліп
тұрады. Олардың ұшы бір-бірімен біте қайнасып кеткендіктен, төстің етегінде бар болғаны сегіз (!) өскін байқалады.
Көкірек қуысының тереңдігі қабырғалардың ұзындығына тікелей байланысты. Шоқтығы денесінің артқы жағынан
биіктеу келеді. Иттің бел омыртқасы жетеу, қанаттары алға
сүйірлене жантайған, ұштары жуандау. Арқа жон тұсы төмен
қарай ойысып, қайқы белденіп келеді де, бел тұсынан жоғары
қарай томпайып кетеді.

Тұрық тұтасының ең қозғалмалы бөлігі болып саналатын
құйрық омыртқалар саны итте 18-22, артқа қарай кішірейе береді. Дегенмен бұлшықеттің омыртқалық басы алғашқы құйрық
омыртқаларынан басталады.

Төс сүйегі бір-бірімен шеміршек арқылы байланысқан,
пішіні төрт қырлы сегіз буынтықтан (сегменттен) тұрады. Оның дөңгелек
жиектігі, тұтқасы мен семсер тәрізді шеміршегі мөлшері жағынан
кішілеу және жалпақ болып келеді.

Итте жауырын қыры буын ойысына дейін созылған,
құстұмсық өсіндісі шодырайып шыққан, оған сіңірлі еттер берік
бекіген. Иттің ортан жілігі жіңішке, асықты жілігі иіліп келген,
ал тоқпақ жілігі жіңішке, төменгі басы сәл иіліңкіреп тұрады,
бас жағында тесігі көрінеді. Ит тізесінің төменгі қатарында кәрі
жілік және ортаңғы сүйектер қосылып кеткен, әрі сәл ғана иіліңкі келеді (кәндек иттерде ол өте иілген). Ал жіліншік сүйектері
жақсы дамыған. Олардың шеткісі қысқа, ортасындағы екеуі
ұзын болғандықтан, ортадағысының (үшінші, төртіншісінің)
ізі анық түседі. Бірінші башпайы (ол көп иттерде болмайды немесе екінші башпаймен ұстасып кеткен) қысқа болғандықтан
ізі жерге басылмайды. Бақайдың ұзын жазғыш бұлшықеті
алдыңғы асықты жілік бұлшықетін жауып жатады және екінші
және шеткі бақайларға бекиді.

Иттің бөксесі мен саны өте күшті әрі қуатты келеді. Олар денені алға лақтырып, тазылардың қозғалысына екпін беретін, алға қарай серпінді итермелейтін қызмет атқарады. Сонымен бірге, әсіресе тазының
мойын, арқа және жамбастың жалпақ еттері, мықынды бүгетін және
құйымшақ еттері, құрсақ қабырғасының айқыш-ұйқыш келген еттері мен төс бұлшықеттерінің жақсы дамуы - оның шапшаң
қозғалысының бірден-бір кепілі. Бұлшық етіндегі талшықтары
басқа жануарларға қарағанда салыстырмалы түрде көп. Итте
өкше бұлшықеті болмайды, тек тобық сүйегінің сыртқы байламымен асықты жіліктің айдаршығынан басталады.

Иттің басындағы ми сауыты мен бет көлемі бір-біріне
пара-пар, яғни 1:1 шамасында. Бас сүйегі екі-үш қабат қабыршақшадан тұрады, орталары ауаға толы келеді. Итте сүт тісі 28,
ересектерінде 42 тіс болады, олар қысқасауытты тістерге жатады.
Тұрақты тістердің жанасу беттерінде үш-үштен өткір тісшелер
болады. Сойдақ тістер конус тәрізді, бір ғана тісшесі бар, көлемі
кішілеу тісті &quot;ит тіс&quot; дейді. Тістер қабу, қорғану, ұсату міндетін
атқарады. Жақсы тазылардың астыңғы, үстіңгі тіс қатары бір-бірімен жымдасып тұрады, яғни жоғарғы маңдай тіс сыртынан
1/3 бөлігіне дейін айқасып келеді. Ондайда артқы азу тістер
бір-бірімен беттесіп келеді.

Аң алатын иттің жотасы, жоны кейін толық бұлшық етті
нығыз болып келеді. Терең келген төс жағынан құрсағы артқа
қарай дөңгеленіп келіп құйымшақтың тұсына неғұрлым
жақын орналасқан. Ондай кейіпті қазақтар арыстанның
ұрғашысының құрсағына теңеп, &quot;қаншырдай қатқан&quot; құрсақ
деп есептейді.

Қарын мен ішектердің сыртынан шарбы жауып тұратындықтан, құрсақты суық тиюден сақтайды. Сондықтан иттер
суық сазды жерлерде бауырын төсеп жата береді. Ит бауырының салыстырмалы мөлшері басқа жануарларға қарағанда
көлемді келеді. Итте жүрек 3-ші қабырға мен 7-ші қабырға
аралығында жантая орналасқан.

[[Сурет:Саяхатшалық010.jpg|left|thumb|450px]]
Иттің еріндері жұқа және нашар қозғалады. Ауыз саңылауы ұзынынан созылып, оның езулері үшінші-төртінші азу
тістерінің қатарына дейін жетеді. Төменгі ерні алға салпиып
озып шығып тұрады. Иттің өңеші орасан үлкен болып кеңи алады, оның асқазанға ұласқан тұсында жауып тұратын &quot;қақпақ&quot;
тәрізді өскіні болмайды. Сондықтан да ит өте оңай құсып
тастайды. Саятта итті тамақтандырмай шығуға тырысатындығы соған байланысты. Құрсақ пен кеуде қуыстарының арасындағы
көк ет тыныс алуда қосымша міндет атқарады. Итте күрек тістері жақсы жетілген, сойдақ тістері жіңішке әрі иіліп келген,
ал азу тістері доғал әрі шайнауға бейімделген. Иттің астыңғы,
үстіңгі тіс қатары жақсы жымдасып, үстіңгі жағы астыңғы
қатарының 1/3-ін жауып тұрса жақсылықтың нышаны дейді.
Tic қатары жымдаспаған, озық шыққан немесе кемиек болып
жетпей тұрса, ондай иттер тазы бола алмайды.

Иттің үш қабаттан тұратын терісінің арасында май
шығаратын бездер терінің түгін майлап тұратындықтан, түгі
жылтырап тұрады, суықта дене жылуынан айырылмай аязға
төзімді келетін себебі сондықтан.

Қазақтар &quot;есті жануар&quot; деп қасиет тұтатын иттің миы мен
сезім қабілетін зерттеу нәтижелері оның миында әрбір әрекетті басқаратын (есту, көру, сезу, қимыл, тепе-теңдік, дәм сезу,
сипау және т.б.) орталықтары өте күрделі байланыста екендігін айтады. Әсіресе, өте жақсы дамыған иіс сезу мүшесінің
көмегімен он литр суға еріген бір шөкім тұздың иісін де сезе
алады дейді. Неміс қойшы итіне жүргізілген зерттеулер оның
өн бойы мен миындағы иіс сезу аумағы 1,5x1,5 метрлік (үлкен
кілемдей) аумақты алатындығын анықтаған. Бұл көрсеткіш
адамда 5x5 см. Иттер &quot;танауымен&quot; ұйықтайды, яғни ұйықтап
жатқан кезде не болғандығын, иіске қатысты оқиға болса, ол
дереу ажыратып, іске кіріседі екен. Иттің бұл қабілеті тазыда
иіс пен із &quot;сезу&quot; үдерісінде маңызды міндет атқарады. Ол туабітті
иісшілдігіне қоса, үйрету барысында көндіктіруге тура байланысты болады дейді бүгінгі күнгі тазы ұстаушылар.

Сондай-ақ көз жанарының ойнақшып қозғалуы мен
көзінің қырағылығы да ширақ қимылдауына үлкен көмек
көрсетеді, көзқарасы өткір, байқампаздығы жоғары, қараңғыда да жақсы көреді, өң-түсті жақсы ажырата алатындығы белгілі
болып отыр (бұрындар иттің көру қабілеті осал деп келгенді).
Ал есту жағына келсек, ит өте сақ, ол секундына 30-40 мың тербелісті, тіптен 70-100 мың тербелісті, қабылдап ажырата алады
екен ([[адам]]да бұл көрсеткіш 16-18 мың аралығында). Иттерді сабау немесе жекіп ұрсу олардың агрессив әрекетін, қарсыласуын
арттыра түседі. Танауындағы &quot;мұрты&quot; мен &quot;сақалы&quot; түнде адастырмайтын бағдар нұсқаушы қызметін атқарады.

[[Сурет:Тазы011.jpg|thumb|250px]]
Иттің ерекше қимылы мен шұғыл қозғалысы соның ішінде, тазының ересен қозғалысы оның дене бітімінің сипатымен
тура байланысты: атап айтсақ, өзінше бір ерекше механикалық
тетікті, яки аспалы көпірге щсайды. Мұндағы көпірдің екі
жағындағы таянышы алдыңғы және артқы аяқтар, ал оның
арасындағы параболикалық торланған конструкция орнында
скелеттің статикалық бөлігі жүреді. Ал, бас, мойын және құйрық,
құймышақ көпірдің екі жақ шетіндегі кіреберісі ролінде.
Жотадағы еттер мен сіңір, құрсақ, төс қуысындағы ет, шеміршек, қабырға, тері барлығы жайшылықта және жүгірген кездегі дене массасын тең бөле отырып, омыртқалар қаңқасының
бүгіліп-жазылуын, кинематикалық үйлесімді қимыл, ширақ
қозғалыс жасауын қамтамасыз етеді.

Иттің омыртқа қаңқасы өте қозғалмалы болғандықтан,
жүгірген кезде артқы аяғы денесінің &quot;жалғасы&quot; тәрізді үйлесе
қимылдайды. Ит жай жүрген кезде төрт аяғы қайшылай (диагональды түрде) қимылдай отырып, дененің салмағын екі аяғы
&quot;алып жүреді&quot;, ізі бір сызық бойына түседі. Сирақтарының
дүрыс бітпеуі мен олардың өзара пропорциясы, сәйкеспеген
мүшелер қимылды тежейтіндігі белгілі. Сондықтан да,
тазы денесінің сипаты мен өлшемдері &quot;стандарт&quot; іспетті
қабылданады.

Тазы денесінің шұғыл, ширақ қозғалысы дененің ауырлы
нүктесімен байланыста болады: қазан толмас шеміршегінің
артында &quot;тқрған&quot; (басқа жануарларда алға қарай) нүкте басын көтеріп, құйрығын жазған кезде артқа жылжиды. Яғни
көсіліп жүгірген кезде тазы денесінің дәл ортасында ауырлық
нүктесі түседі де тепе-теңдігін тауып, алдыңғы және артқы
аяқтарға (қол мен санға) біркелкі күш қысым түседі. Ол жылдам
қозғалуға, әрі үзақ уақыт мүшелердің шаршамауын қамтамасыз
етеді. Ал жайшылықта тұрғанда иттің дене салмағының 2/3
бөлігі алдыңғы аяққа түседі.

Айталық, тұрқы қысқа иттің ауырлық нүктесі алға кетеді,
жүгірген кезде аяқтарын &quot;кісе басып&quot; алады, яки артқы аяғы
алдыңғы аяғын өкшесінен басып отырады. Мұндайда ит артқы
аяғын баяу тастайды, көсіле алмай, аңның артынан жүгірген
кезде баяулап, шабандап қалады. Бүлкілдеп желген кезде денесі
селкілдеп, алдыңғы оң аяқтың қозғалысымен сол жақ артқы аяқ
бірге жүрген кездегі қимылы тәрізді &quot;қайшылай&quot; қимылдайды.
Артқы аяқтың күші алға итермелеп отырады. Тазының сымбатты келіскен бітімі желген кезде алдыңғы аяқ ізіне артқы аяқ дөп
келеді. Ал денесі қиралаңдап, ізі ирелеңдей түссе, ол тазыға тән
емес, дүрегей иттің қозғалысы саналады.
[[Сурет:Тазы 010.jpg|thumb|250px]]

Итке тән жылдам қозғалыс, секеңдеп көсіле шабу. Қозғалысқа икемді омыртқа тұтасы, мықты бұлшық етті ит артқы
аяғынан үлкен екпінмен алдыңғы аяғына қарай секіреді, жотасы домалана бүкірейіп, артқы аяғын алға қарай жазады. Жерге
артқы аяғы алдыңғысынан озып жетеді. Иттің көсіле жүгіруіне
жалпақ, қиғаш біткен жауырын, кең иық, бұлшық етке толы
ұзын сан, сәл ғана дөңес пружина тәрізді созылған арқа мен
құймышақ, барлығы үйлесе икемделіп үлкен мүмкіндік тудырады. Қазақтар айтатын: аса үлкен жылдамдықпен көсіле
жүгіруіне - &quot;ұшуына&quot; жоғарыдағы етпен, сүйекпен қатар
құрсақтың бұлшық еттері тізе, артқы аяқтың секіретін еттері
араласады. Қартайған немесе болдырған иттер &quot;жорғалайды&quot;,
яғни бір жағының алдыңғы, артқы аяқтары қатар қозғалады.
Мұндайда ит қисалаңдап, тепе-теңдігін әрең табады.

Иттің қолы немесе алдыңғы аяғына жанынан қарағанда
ені қысқа жауырыны артқа қарай сәл қисая кеткен ортан жілігі
қолдың бойымен алға сәл ғана еңкейген болса түзу бітіс деп санайды (Жіліктік жауырын артқа кеткен болса ол дұрыс емес).
Жауырын қабырғаға жымдасып, жабысып алдынан қарағанда
тіп-тік жерді басып тұрса жақсы. Иттің сирағы етсіз, тарамысты, шертіп керіп тұрады. Алдыңғы аяқтың басқан ізі бір-бірінен алшақ талтақ, немесе шалыс басса, аяғының басы екі
жағын ақсиып тұрса немесе маймақ болса ол жақсылықтың
нысаны емес. Ал құрықтың түбінің төменгі тұсы артқы аяқтың
жайшылықта тұрғанда маңдайына дөп келіп тұрса, ол иттің
қозғалысы аяқ алысын жақсы деп жатады қазақтар. Артқы
аяқ дұрыс бітпесе ит аяғын сиырша сүйреп талтаңдап немесе
маймылша тойтаңдап жүреді, ондайлар аң қуған кезде алысқа
жүгіре алмайды.

Жайшылықта тұрған иттің бұлшық еттері барлығы жұмыс
жасайтындықтан оңай шаршайды да жерге бір қырынан жата
кетіп дем алады. Бұлайша қырындап жатқан иттің бұлшық
еттері күш түспейді ал жанбасымен шоқиып отырған иттің
бұлшық еттері де жақсы дем алады. Сондықтан тазыны үйрет-
кен баулыған кезде оны шоқитып отырғызу немесе қырынан
жатқызуға көп көңіл бөледі.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: &quot;Алматыкітап&quot;, 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3&lt;/ref&gt;

== Құмай тазыларға қатысты наным-сенім==
Қазақта баланы қырқынан шығысымен [[ақын]], [[шешен]], [[батыр]] тәрізді атақты адамның (т.б.) үзеңгісінен өткізіп алу ғұрпы
сияқты иттің күшігін де белгілі адамдардың [[үзеңгі]]сінен өткізіп
алатын ырым бар.

''&quot;Бала мен күшікті [[үзеңгі]]ден өткізу ғұрпы б.з.б. II ғасырларда [[Көшпенді халықтар|көшпенділердің]] үзеңгіні ойлап тауып, салтаттылық мәдениетті жоғары сатыға көтеріп, қаһарлы күшке айыалдырған дәуірден бастау алады&quot;'', - дейді зерттеуші А.Тоқтабаев. Адамзат тарихында [[садақ]] пен жақ, дөңгелек сияқты айтулы бетбұрыс жасаған үзеңгіні қаттылық пен беріктіктің, алысқа жорту мен
шабуылдың тиянағы дегеннен осы ырым туған дейді ол.
Иттің бағзы замандардағы тотем-бабаға айналғандығының белгісі ит жейде салтынан байқаймыз. Ол тек қазақта ғана
емес көптеген түрік халықтарына ортақ салт: қазақ, қырғыз,
өзбек және татарларда сақталып қалған &quot;ит жейде&quot;, &quot;ит көйлек&quot;, &quot;эт кулмәк&quot; ғұрпының мәні ортақ. Оны нәресте туғанда
кигізеді. Ит көйлекті (ит жейдені) көп жасаған адамның киімінің қалдығынан жеңі мен бойын тұтас пішіп, жағасын ойып,
шетін бүкпей, екі жаны тіккен жас баланың [[нәзік]] етіне батпауы үшін тігісті сыртына қарата тепшіп тігеді. Сәби қырқыңа
толысымен ит көйлегін шешіп, оны әр түрлі [[қант]], [[кәмпит]], [[өрік]]-[[мейіз]] сияқты тәттілерге толтырып, иттің мойнына байлап қоя
берген.

Балалар итті қуып, тәттілерді алып мәз-мейрам болады,
итжейдені иесіне әкеліп тапсырады. Бұл ғұрып &quot;ит қуу&quot; деп аталады, мәні сәбидің пәле қаласын қырық жаны бар хайуан - ит
өзімен бірге алып кетеді-мыс деп сенген. Ал керісінше балаға
иттің жүйрік, ақылы озық алғыр қасиеттері дариды, сәби
күшікше бауырын тез көтеріп, тәні сау, жаны берік &quot;итжанды&quot;
(иттің қырық жаны бар дейді қазақ) деп ырымдайды. Баланың,
ит көйлегін сақтап, жолға, сапарға шыққанда өзімен бірге алып
жүрсе пәле-жаладан сақтап, жолын ашады, &quot;баланың періштесі
қағып, аман апарып, есен әкеледі сапардан&quot; деп сенген.

Адамның басына қонған құт пен шаңыраққа келген ырыс
кебіне ит болып келеді: сол үйге құтпан ит немесе алғыр тазы бітеді де ол адамның барлық тілеуін жүзеге асырып, мұратына
жеткізеді дейді қазақ сенімінде. Жаңа үйленген жастарға
үбірлі-шүбірлі, дені сау, берік болсым (итше күшіктесін) деген
ырыммен (магия) жас келіннің көйлегінің етегінен итке жем
бергізеді. Аяғы ауыр әйел жерігі қанғанша итке &quot;кет&quot; деп айтуға
тыйым салынған.

Қазақ қартайып, алжыған иттің аузына май тығып, басын күн батысқа (құбылаға) қаратып, малша бауыздап өлтіріп,
көметін болған. Манси мен угрлерде және алтайлықтарда
итті ағаш [[науа]]ларға жерлеп, бір аяғына қызыл, екінші аяғына
қара таспа жіп байлап, иттің денесін әсемдеген. [[Моңғолдар]]
[[қазақтар]]ға ұқсас жолмен өлтірілген иттің құйрығын кесіп басына жастайтын және түскен келінді итке тағзым еткізеді. Ол
үшін жас келін қайын атасына сәлем етіп, отқа май құйған соң,
үлкен үйдің итіне тәу етеді. Үйге ит енгізіледі де [[келін]] етегіне
салып ет беріп, сүт жалатып, арнайы тілек айтады.

Қазақта бұған ұқсас [[салт]] ұрын барған күйеуге &quot;ит ырылдатар&quot; салты. Қалыңдыққа келе жатқан күйеу үйге таянғанда
алдынан шыққан бір әйел жүресінен отыра қап ит боп ырылдап, кәде алады. Халық [[театр]]ының бір көрінісіне айналған бұл
салттың арғы тегі көне наным-сеніммен астарлас.
Осы бір хайуанға қатысты өте ертеде қалыптасқан
нанымның бірі бағзыда [[ғұндар]] өлікті жерлегенде &quot;Онгонды
(аруақты) көкке ертіп шығады&quot; деген иланыммен итті де ертіп баратын болса, көне түркі тайпаларында тарихын, атауын, [[тотем]]ін барақпен (итпен) байланыстырады. Қазақта да
мұндай руларды, жер-су атауларын ондап кездестіреміз. (қазақ
генеологиясындағы Ителгі, Итемген, Ителі, Барақ т.с.с. атаулар). Иттің етін жайшылықта басқа халықтардағыдай (корей,
қытай) жемегенімен, зәрушілікте өкпе құртына, көз шымылдықтанып, бас айналғанға, жазылмайтын жараларға қарсы
ем, дәрі ретінде қолданады. Іште өлген баланы түсіруге иттің
ені мен шыбығын қатар қолданған жағдайлар ел арасында
ұшырасқан екен. Бұл дом шығыстық көрші жұрттардан ауысқан
болуы ықтимал.

Тазы иттің алғаш өз бетімен аң алуын''' &quot;тырнақалды&quot;'''
құрметіне ауылдастары жиналып, қайырлы болсын айтып,
қуанышқа кішігірім той жасайды.
Аңшылармен бірге [[саят]]қа шығып аң олжасын, әсіресе
түлкі байланған кісінің өзі қуанышына ауылдастарын ортақтастырып, тілек жасайтын жоралғысы бойынша бүкіл ауыл
аңшы үйіне жиналып, қыстың ұзақ сары таңын ойын-күлкі,
өлең-жырмен өткізеді.

Аңшы [[олжа]]сының етінен аяғы ауыр әйелдер ауыз тисе,
мылтық пен қақпаны қырсығып қалады. Өйткені жүкті
ананың арғы әлеммен байланысы бар, [[құрсақ]]тағы ұрпақ бергі
әлемге әлі үлгеріп келмеген. Бұндай сәтсіздікке душар болған
аяғы ауыр әйел аңның етіне аңсары ауып, жерік болып тұрса,
аңшы құралына &quot;акрпык,&quot; деп аталатын ақ түсті матадан байлап, аңшыға кәдесін беріп барып еттен ауыз тиеді. Егер олай
етпесе, аңшы құралы мен сайманы қырсығып аң алмай қалса,
аңшы оны аптайды. Ол үшін сайманға ([[мылтық]], [[қақпан]]) үш
дана ширатылған жіп байлап, үш мәрте жерге ұрған соң, сумен
шайып жібереді де &quot;''Ата (қақпанға қаба) алмасаң саған серт, Атылмасаң ( қаба алмасаң) маған серт, Аңның етін жеген, Жүкті әйелге қоса серт&quot;'' деп &quot;серттескен&quot; соң шоқпен сырықтап тазалайды.

Тазымен болсын, бүркітпен болсын саятқа шыққан кезде
бөгде кісімен кездесе қалған аңшылар тобының адамы &quot;Байлансын-ақ&quot; дейді. Ал: Байлансын-ақ&quot;, - деп ол бқрын айтса, сендер: &quot;Майлы шұжық айлансын-ақ&quot;,- деп тілектестік білдіреді.
Саятта келе жатқанда алдынан шыққан көлденең адамның тіл-көзі тазы мен құсқа тимесін деген ниеттен туған. Сондықтан
да аңшы басқа сөзбен емес, &quot;Байлансын-ақ&quot; деп айқай салып
амандасып, қаскөй рухтарды осы құдіретті сөзбен матап, аңды
да буып, шырмап тастауды ойласа керек.

''&quot;Соңғы түйенің жугі ауыр...&quot;'' деудің итке қатыстылығы туралы. Қазақ ұғымында: &quot;Ит жеті ырыстың біреуі&quot;,
''&quot;Итті тепкен ырысты тебеді&quot;'' деп шаңырақтың құт-берекесі,
ырысы итпен сабақтаса жүреді деп сенген. Ауызекі тілде күніне
сан қайталанатын, мәтелге айналған &quot;соңғы түйенің жүгі ауыр&quot;
тіркесі итке қатысты, онымен үйдің ырысы-берекесі, ырыздығы
сабақтасып жүреді деген сенімнен туындаған.

Далалықтар үшін көш салтанатынан асқан қызық аз. Жететін жері шалғай болғандықтан, әрі жаңа қонысқа ерте жетіп,
ісін жайғап алу үшін көшуге белгіленген сәтті күн азаннан көш
қамына кірісетін. Абыр-сабыр болған ауылдар үйлерін жығып,
түйеге жүгін тиегенде ең соңына қарай шаңырақты және ескі
жұртта қалған дүние-мүлікті тиейтіні белгілі. Олар тезек, оның жабуы, сырық, бақан, арқан, көген т.б. Әрине, үйге әсте енгізілмейтін тыстажататын ауылдың қүтына саналатын сырттанның &quot;итаяғы&quot; да соңында қалады. Олар жайшылықта көзге елене
бермесе де көш салтанатында ерекше сый-құрметке ие болады. &quot;Итаяқты май басқан құрым шоқпыттың біріне орайды да, жегінге, жүк артуға жаңадан үйретіліп жүрген торым, я буыршыының біріне ұсақ-түйек жүкпен бірге арта салады. Немесе ең соңғы түйенің бірінің теңіне іле салады. Осылайша жүк
әбден тиеліп болған соң &quot;соңғы түйенің жүгі ауыр&quot; дегенді айтып, көш ескі жүрттан қозғалады. Осылайша бұл тіркес жүктің
ауыр, жеңілдігіне қарай емес, ауылдың ырысына деген [[ілтипат]]
пен қүрметтің үлкендігіне сай туындаған деседі.

Иттің ас-су ішетін итаяғы тек ағаштың безінен ойып,
әшекейлеп жасалады, темірдегі болса ырыс кетеді деп ырымдайды қазақ [[дәстүр]]інде. Әбден ескіріп тозған итаяқты отқа
жақпайды, жаңғыртып жаңаламайды. Ұзаққа дейін тілі
шықпаған немесе кекеш, тұтықпа, быдық болып жүрген балаға
&quot;итаяқтан&quot; су ішкізсе кінаратынан арылады деп сенген. Сауын
малының желіні ісінсе итаяқты отқа қыздырады да, онымен
ауру желінді ұрып домдайды. Алайда итаяқты үйге кіргізуге
оған ожаумен ас-су қүюға қатаң тыйым саланады.

&quot;Ит итаяғын жаламай көңілі көншімес&quot; деп тойып тұрса
да кешкісін үйдің әйелі итаяқ бірдеңе салып беруі шарт.
Өйткені, &quot;аш ит үреген де өреген&quot; деп аш ит табаны қышып керуенге ерсе немесе ауыл аралап жүрсе үйдің құтын өзгеге аударып жіберуі мүмкін деп қауіпсінген.

Итті ем-дом жасауға да жиі пайдаланған. Өлі тиген
[[жылқы]]ның екі бүйіріне бірдей [[айран]] құйып итке жалатады.
Күйек кезінде туған төлдер марқая бастаған кезінде көбірек
өле бастаса, көгеннің бір бұршағын алып иттің мойнына тағып
қойса, төлдің шығыны caп тыйылады деп сенген. &quot;Ит тию&quot;
(мешел-рахит) ауруына шалдыққан сәбидін; төсіне сүт тамызып, итке жалатса, ауру да иттің; тілімен бірге кетіп, аурудан
айығады дейді. Ал &quot;ит ауруына&quot; ұшырағаң көз тиген баланы иттің қылынан алып, өртеп ауру балаға иіскетеді де, күйесін
баланың беті, маңдайына жағып домдаған. Ал көз тиген балаға
сол үйдің итінің құлағын кесіп, соның қанын жақса аурудан
айығады дейді халық медицинасында&quot; Аталған &quot;ит тию&quot; және
&quot;ит ауру&quot; сырқаттарын бойында &quot;ит жыны бар&quot; (ит бейнесіндегі жын) адамның көзі жас балаға тиюден болады деп санайды.
Онымен ауырған баланы иттің бас сүйегі салынған суға шомылдырады, иттің басын есіктің босаға таянышына іліп қояды,
немесе ірімшіктің сары суына салады. Сондай-ақ бес [[зират]]тан
бес уыс топырақ алып кесеге салып екінші кесеге баланы салып 3 немесе 7 күн қатарынан өлшеп отырған. Мүндай домнан
басқа аталғаи аурудан сақтанудың жолы қасқыр мен аюдың
тісін баланың киіміне тағып қою деп көрген.

Қазақ [[бақсы]]ларының арасынан &quot;ит жыны&quot; барлары иттің
қылығын көрсетіп &quot;бақсылық&quot; ойнаған. Сонымен бірге олар
дертті иттің бас сүйегіне көшірген. Ондай бақсылар мықты
болады. Өйткені итке ұқсаған жүйрік, оның үстіне қабаған
болғандықтан аурудың әр түрлі иелерін иттің рухы талап, қуып
жібереді деп нанған.&quot;
Сонымен қатар ауылдың алжып, өздігінен жүре алмай
қалған құтпаны мен сырттаны болса жұртқа тастамай &quot;кебежеге салып, түйеге артып алып жүретін болған&quot;, - дейді
көзқарақты ақсақалдар.

Ит иесі, итін күшік күнінен асыраған ең жақыны, сол үшін
итін өлімге қиып, қолы батпайды. ''&quot;Ит өлтірген мұсылман қажыға баратын құқынан айырылады, Мекке топырағын басуға тиіс емес&quot;,''- деп көрілетін қағида бар. Итті қорлауды, азаптау, мазақ
еткен адамның басына жаманшылық әкеледі деп көреді халық.
Итті атып өлтірген адам &quot;иттің қарғысына&quot; қалады, ұзақ жасамайды, кедейленіп, жарлылыққа, тапшылыққа, жоқшылықтың
қаріне ұшырайды деп сенген.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
'''&quot;Ат жақсысы - бозы, ит жақсысы - тазы&quot;''' деген атам [[қазақ]]
тазыны ер жігіттің үш жолдасының бірі дейді: жүйрік ат, құмай
тазы, қыран [[бүркіт]]. Ол үшеуін де біреулер алғанда үлкен көлемде
сый төлемақысын беріп алады. Жақсы иттердің күшігін алғанда
[[қарғыбау ақы]]сын беріп, күшікке сүт жалатып алады. Көпке
әйгілі тұқымның және тазының &quot;қарғыбауы&quot; да қымбатқа
түсері сөзсіз. Ағайын адамдар, сондай-ақ құдандалы жегжаттар
арасынан күшік асырап алуға тыйым салынады. Себебі &quot;итше
ырылдасып&quot;, &quot;араз болып кетеді&quot; деп сақтандырады.
&quot;Иттің шені - қарғыбау&quot; дейтін қазақтар иелі күшіктің
мойнына асыл тұқымнан шыққандығы мен иесінің шені мен
салтанаты, дәулет дәрежесіне қарай қарғыбауын тағады. Ол екі
бөліктен тұрады: мойнына тағылатын ені 3 -4 елідей жалпақ безекті әсем бұлдан,тіпті [[Жібек|жібек матадан]] таққан таспаны &quot;арғы&quot;, ал
оған байланғанын &quot;бау&quot; дейді. Ішкі бетінетжұмсақ мата мен [[киіз]] салып, сыртын қайыспен құрсаулап, арасын қабыстыра тіккен
қарғыбауға күмістен [[құйма]] салып, көз орнатып әшекейлейді.

Бау қарғыға тағылған қысқа тұйық бау болып келеді де
оған екі-үш құлаш ұзын қайыс бау, [[шылбыр]] тағылады. Оның
ұшын тіліп немесе тұйықтап тобыршақ тиек салып қояды да ат
үстінде жетектеген кезде оған қосымша бау жалғап, ұзындығын
5-6 [[құлаш]]тан кем етпейді.

Тазы иттерді той, ас, үлкен басқосуларға жүйрік ат,
алғыр қыранымен бірге алып барады. Мұндайда әлбетте
тазының қарғыбауын жаңалап алмастырады. Онымен бірге ит
&quot;сыбағасына&quot; қарық болатыны белгілі. Әйгілі тазы күшігіне ақ
отаудың сол жағынан мамық төсектен орын бергені жайында
әңгімелер кездеседі. Оған тіптен құлынды бие беріп алады. Оны
барынша мәпелеп өсіріп, арасында кәнігі тазымен аңға қосып
&quot;ауыздандырып&quot; баулып бір сонарда өзгелермен жарысып аңға
қосады. Алғаш аң алған кезінде &quot;тырнақ алды&quot; деп аталатын
той жасайды.

1910 жылдары [[Зайсан]] елінде Шәкен болыс деген аңшы
Марқакөл жақтағы Қаратай елінің бір жылда жетпістен асқан
түлкі, оннан астам қасқыр алған Сартұйғын деген тазыға
қызығып жүреді екен. Шәкеннің немере інісі сол жылдары
қатты боранда жылқы бағып жүріп үсіп өледі, жаңа үйленген
ажарлы Бағди есімді қалыңдығы қалады. Бағдиға Қаратай
елінің биінің баласының жасырын келіп жүргенін сезіп қалған
болыс: ''&quot;Жесір ерден кетсе де, елден кетпейді&quot;'',- деген заңға
қарамастан, дереу келісім жасап, өзінің келінін Сарытұйғын
тазыға айырбастап алады.

Тазы мәселесін алғашқылардың бірі болып зерттеген А.Слудский дерегі бойынша қазақтар Қараталда тазыны
қалыңдыққа берілетін [[құн]]ға, яғни 47 [[байтал]]ға сатып алатын
болған. Жақсы тазының құны аттың құнынан да кем түспеген.
Таза қанды тазылар [[Бөкей Ордасы]]нда да өсірілген және құны
өте қымбат сол кездегі ақшамен 50 сомға тең келген. Кейінде
ел кедейленген кезде аң алатын иттің қарапайым күшігін бір
құлынды [[бие]]ге сатып алған жайлар кездескен.

Атақты жүйрік аттармен қоса тазы иттер де ру мен ел
арасындағы мәмілеге, бітімгершілікке себеп болған. ''&quot;[[Кенесары|Кенесары хан]] қырғыздармен алғашқы ұрыстардың бірінде Ақыртөбе
деген жерде Бүрге батырдың Қалша деген ұлы бастаған 700 жігітін жеңіліске ұшыратып Қалшаны тұтқынға алады.
Қырғыздың Солты, Сарбағыш, Құсшы рулары кеңесіп, Қалығұл батырды басшы қылып елші жібереді. Кенесары әрі-бері ойланып: &quot;Мақұл, мен Қалшаларыңды босатып берейін, сендер Солты Есқожаның баласы Баястанның Көкдауыл деген тазысын беріңдер,- дейді. Сол уақытта Көкдауыл тоғыз қасқыр алып, қазақ-қырғызға аты шыққан ит екен. Тазыны көріп Кенесары сүйінгеннен хан тәжін Қалшаға кигізіп жіберген деген қырғызда әңгіме бар&quot;.''

Арыс маңында [[Байғабыл бай]] (1870-1953 жж.) [[конфискация]]ға ұшырап, қолында Ұшар, Алғыр атты қос тазысы мен 7-8
қақпаны қалғанда ашаршылық жылдарында (1929-1931 жж.)
солармен аң аулап, елді асыраған. Бұл туралы бір ауылды
ашаршылықтан құтқарған тазыны халық:
&lt;poem&gt;'''Құмай тазы Ұшар-ай, Киік көрсе ұшар-ай,'''&lt;/poem&gt; - деп ілтипатпен еске алып отырады.

[[Қазан төңкерісі]]нің алдында орыс зерттеушілері қазақ даласында 10 мыңға жуық тазы бар деп жазады, қазір тазылардың саны қайта жаңғыра отырып, шамамен 500-ге жетті деседі [[Интернет]] материалдары дерегі.

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Ит тұқымдары]]</text>
      <sha1>ghz8erqmmnwz4dofmzpux5nqw5gw3c4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681806</id>
      <parentid>3681805</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46472-89</username>
        <id>184991</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тазы иттің бітімі туралы */</comment>
      <origin>3681806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77788" sha1="tk2o6k05m2m3crub5cfik07lq14g7dc" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{wikify}}
{{Ит тұқымы
|name       = Құмай тазы
|image      = Тазы040.jpg
|image_caption = Құмай тазы
|height     = 20см - 1м
|weight     = 600гр - 70кг
|country    = Қазақстан
|year       = 
|fcigroup   = 
|fcisection = 
|fcinum     = 
|fcistd     = 
|category   = 
|commons    = Tazi (dog)
|wikisource = 
}}
'''Құмай тазы''' — қазақтың дәстүрлі ит түрі, ұлттық, жеті қазынаға жататын жануар.

== Иттің таралуы мен түрі ==
Мезолит дәуірінде қолға үйретілген ит екі түрлі жабайы
тұқымнан: оңтүстікте шиебөріден, солтүстікте қасқырдан
шығып, жер бетіне тегіс тараған хайуан дейді қазіргі ғылым.
Иттің шығу тегі туралы бір ғана ортақ ит тұқымынан бастау алған және түрлі тұқымдар ұзақ эволюциялық тарихи
дамудың нәтижесі деп қарайтын монофилетикалық және көп
негізден шықты дейтін полифилетикалық теориялар бар. Жартас бетіне салынған суреттерді есептемегенде тазыға ұқсас
кейіптегі бейнелер Мысыр перғауындарының [[ескерткіш]]терінде бейнеленген. Осыдан 3400 жыл бұрынғы деректерде ұзын
сирақты тұрықты, тұмсығы үшкіл, құлақтары тік, құйрықтары
иректеліп дөңгеленген иттер бейнеленген. Қысқасы олардың
сұлбасы тазыға көбірек келіңкірейді (ат пен иттің басқа
тұқымдары бұдан көп кейін бейнеленген, яғни кешірек қолға
үйретілген). Тазының шыққан жері, мекені туралы мәселе аса
тартысты болғанымен қазір адамзаттың көбі [[Солтүстік Африка]] мен Оңтүстік-Батыс Азияның үстіртті даласы деп түсінеді.
Қазіргі кезде тазының таралған аймағында оған жақын
тұқымдас деп айтуға келетін екі түрлі ит тұқымы бар: ол Абиссиния иті (бірақ оның 6 азу тісі бар, әрі шиебөріге жақын. Күллі
ит тұқымдасының азу тісі 8) және үнділердің дол (колсун) иті.
Соңғы тұқым тазы тәрізді аңды үндемей баспалап келіп алады, көп үрмейді, әрі батыл, түсі түлкіге ұқсас. Бірақ олар ну
орманды мекендейді, қимылы баяу, аяқтары шомбал. Мысыр
перғауындарының итіне ұқсайтын, Судан мен Кордофанда тағылау, кесек бітімді иттерді тазының ең көне &quot;туысқаны&quot;
деп долбарланады. Бірақ [[Ніл]] дариясы аңғары қолға үйретілген
тазының шыққан жері деп саналады. Ол аумақтан Араб түбегіне, ары қарай [[Кіші Азия]] мен Парсы жеріне, онан әлемге жаппай таралған делінеді. Осылай таралған иттер бірнеше ондаған
ғасырлар барысында жергілікті жердің аумалы-төкпелі ауа
райына үйлесіп, түрленіп сұрыпталып отырды.

[[Еуропа]]ға қарай арийлермен келген тазы тұқымды иттер
кеңінен таралып, аңшылық пен күн көрудің негізгі арқауына
айналды, солтүстікте Балтық теңізі жағалауына таралды. Ал тазылар бұлардан кейінірек батыс [[Африка]]дан көне [[Испания]] (Иберия) жері арқылы кельттерге, Галлиялықтарға жетіп, солардың
атымен аталатын тазы тұқымдары пайда болғандығын Ұрым
заманындағы жазбаларында жазылған, онан әрі [[Ирландия]],
[[Шотландия]]ға дейін таралған. Соның айғағы қазіргі әлемдегі
көптеген ит тұқымдарының аталған қарт құрлықтан кездесуі. Орта ғасырда тазымен аң аулау, тазыны тарту ету еуропалықтарда үлкен қызығушылыққа ие болған. Әсіресе, ағылшындарда таза қанды тазы иттерді сұрыптау, белгілі мақсаттарға
пайдалану кеңінен етек алған.

Ал араб бәдеуилерінің ермегі болған тазылар арабтардың
дін тарату жорығы кезеңінде [[Азия]]ға кеңінен таралған дейді зерттеушілер. Дін таратумен тазы да бірге келді деуінің себебі [[ислам]]
діні таралған аумақта, дәлірек айтқанда [[Алтай]], [[Гималай]] тауларына дейінгі аралықта (батыста [[Испания]] жерінедейін) арабы тазыға
ұқсас иттер ұшырасады. [[Орта Азия]]ның қатал табиғатына үйлесу
үшін тазыларды ғұндардың итінің сипатына ұқсайтын ұзын
сабалақ жүнді, салпаң құлақты жергілікті тұқыммен будандастырып, жаңа сұрып - шығыстың салпаң құлақ тазысы дүниеге
келді. Оның құйрығы мен шонданайы ұзындау, сабалақ жүнді
иттер еді және оның пайда болған және таралған аймағы тарихи
кезеңіне қарай бұл тұқымды &quot;турік-татар тазысы&quot; деп атауға
болады дейді. Батысқа қарай ығысқан түрік халықтары өзімен
бірге салпаң құлақ тазысын ала келіп, оңтүстік орыс даласы мен
күңгей шығыс [[Еуропа]]да тазыға ұқсас жаңа ит тұқымдарының
пайда болуына негіз етті...

Ал [[мұсылман]] емес халықтарда тазы мүлде беймәлім деуге
келеді. Атақты [[Марко Поло]] моңғол императорларында аушы
құстар мен басы қазандай, кесек тұлғалы иттер туралы тамсана
жазады. [[Монах Иакинф]] қытайлар [[Шығыс Түркістан]]ды иеленгеннен соң ғана тазымен етене таныса бастаған дейді.

[[Махмұд Қашқари]]дің &quot;Диуани лұғат ат-түрік&quot; сөздігінде
(ХІғ.) &quot;тайған&quot; сөзін келтіріп, оған &quot;тазы, алғыр ит&quot; деген
анықтама берді (Қашғари М., Түрік сөздігі, А., 1998, 3-том, 238-бет). Қырғыздар осы күнге дейін тазыны &quot;тайған&quot; деп атайды, ал,
өзге түркілерде тазыны &quot;тазы&quot;, &quot;тази&quot; деп атау қалыптасқан. Қазақтар иттің еркегі - төбет немесе арлан, ұрғашысы - қаншық,
бірге туғаны - ұялас, кішкенесін күшік дейді

==&quot;Ит жақсысы - тазы&quot; туралы түсінік==
&quot;Ит жақсысы - тазы&quot; туралы түсінік. Жақсы иттер жайлы қазақта ертегі, аңыздар көп. Қазақтың ұғымында ең жақсы ит-құмайды иттен емес, &quot;италақаз&quot; дейтін ала құстың жұмыртқасынан шығыпты мыс, - дейді. Ол құс қасқыр мен аюдың ескі апандарын немесе таудың үңгірлерін мекендейді. Құмай тазы туралы аңыз-әфсаналарға зер салатын болсақ, иттің тотемдік табынуы (культі) және күнделікті өмірдегі таза практикалық пайдасынан болса керек.

Ит табынуы (культі) аңшылық дәуірінде шарықтау шегіне жетіп дәріптеліп, түркі-моңғол халықтарының арасына ителгі,
италақаз, құмай тазы туралы аңыздар (мифтер) кеңінен таралған. Құмай
ит туралы аңызды кезінде Ә.Диваевта жазып алған. &quot;Қазалы,
Перовск, [[Шымкент]] уездерінің қазақтарынан өзінің лақап аты
бойынша бірегей құс - италақаз жөнінде біздің әлденеше рет
естуімізге тура келді. Италақаз жұмыртқасын елсіз және биік
төбелердегі ескі, айдаладағы мазарларға салады, ол үшін сол
жерден әр түрлі аң және басқалар тастап кеткен інді пайдаланады. Жұмыртқадан &quot;құмай&quot; деген лақап атқа ие болатын тазы
ит шығады. Олар титімдей болып жарық дүниеге келеді, төстері
қара ала болады, керемет шапшаңдығымен, батылдық және ептілігімен ерекшеленеді. Құмай қуған аңшылықта одан бірде-бір құрбаны қашып құтыла алмайды. Кейбір қазақтардың нық сенімі бойынша, италақаздың етеккірі келеді, осы себепті бұл құстың еті тағамға пайдаланылмайды.&quot;[[Сурет:Тазы050.jpg|left|thumb|300px]]
Осыған ұқсас аңызды [[Сәкен Сейфуллин|С.Сейфуллин]] да жазады: &quot;Сары ала
қаздың жүмыртқасынан кейде күшік туады екен. Сол құмай
болады. Оны тәңір берейін деген адамға кез қылады. Сары алақ аздың ай сайын әйелше айызы келеді&quot;. Бұл аңыздардан ит пен
қаздың бір тұқымнан тарайтындығы көрінеді.

[[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Зайсан ауданы]], Кендірлік
өзенінің Сайхан және Сауыр тауларын жарып өтетін тік жартастың
кемерінде &quot;құмай ұясы&quot; деген, орны күркенің орнындай құстың
ұясы бар. Ағаш бұтақтарынан, сарғайған шөп қалдықтарынан
салынған ұя әлі тұр. &quot;Ұясы осындай үлкен болғанда, жұмыртқасы
қандай болды екен?&quot; - деп таңғалысады. Тазы ит осы ұяны мекендеген алып құс - құмайдың жұмыртқасынан шығыпты.
Қазақта &quot;құмай тазы&quot; деген сөз бар, жақсы, жүйрік, алғыр тазыларды &quot;нағыз құмай тазы&quot;, - деп жатады.

==Құмай тазылардың тұқымы, түрі==
Тазы қазақ даласына сақ заманында келген деп шамалауға
болады. Шамамен 2000-2500 жылдар бұрын болса керек. Кейбір
тасқа қашалған петроглифтердегі тазыға ұқсас аңшы иттерінің
бейнесіне қарап, бұдан да ертерек замандарда да болған ба деп
болжам жасауға да болады. Дегенмен тақыр тазылар осыдан
бес-алты мың жыл бұрын перғауындар заманында өмір сүрген.
Әйгілі Тутанхамон қабірінің ішінде ажал құдайы Анубис - қара
түсті тазы бейнесінде бейнеленген.

&quot;Қазақ тазысының түп атасы арабтың салюкиі, ол қазақ
даласына [[ислам]] дінін таратқан араб жауынгерлерімен бірге келді&quot;,— деген нұсқаны ұсынады. Шынымен, салюки [[Орталық Азия]]
мен [[Кавказ]]ға, Таяу Шығыс пен [[Иран]] арқылы таралған. Қазіргі
салюки тұқымдары қазақ тазысына өте жақын, тек тұрқы сәл
ұзын, бойы сәл сұңғақ, бірақ пошымы мен сымбаты өте жақын
келуі олардың туыстығын қуаттайтындай. Төрт мың жылдай
тарихы бар ол иттердің атауы құм астында қалған Арабтың
Салюк қаласының атымен байланысты туған атау. Дегенмен
ол тұста шумерлерге, ассириялықтарға да таралып үлгергенге
ұқсайды.

[[Сурет:Тазы030.jpg|left|thumb|300px]]
Аң қағатын итін қазақтар &quot;тазы&quot; атауының мәні парсының
&quot;таза, алғыр, жүйрік&quot; деген мағынадағы сөзінен шыққан. Бәлкім
тазы - таза - таза қанды деген мағынадағы сөзінен туған,
ықшамдалу заңдылығына байланысты тазыға ауысуы мүмкін
деп жорамалдайтындар да бар. Қазақ тазысы мен ауған тазысы
[[Орталық Азия]]ға парсы тазысымен бір дәуірде келіп, оны сақтар
мен ауғандар жергілікті табиғи жағдайдың ерекшеліктеріне
сай жетілдіріп, қолдан сұрыптап өткізгенге ұқсайды.

Дегенмен соңғы кездегі зерттеулер [[Орта Азия]]да таралған
тазыларды арабтың слюгги (слугги) аңшы иттерімен будандасудан пайда болған жергілікті тұқым деп есептейді. Тазының
отаны [[Қазақстан]] және [[Түркменстан]] (әредік [[Өзбекстан]] жерінде де өсіріледі) деп есептеледі. Түркмен тазысы қазақ тазысына қарағанда бітімі ұсақтау келеді. Тазы итті Орта Азияның көз
жетпес кең даласының тұрғындары арабы иттерді жергілікті тұқыммен будандастыра отырып, сұрыптау нәтижесінде
шыққан ат үстінде аң аулайтын бекзадалар мен дегдарлардың
ермегіне және малшы-бақташылардың күн көрісі үшін қызмет
еткен тұқым деп есептейді.

Қалай дегенмен VII-VIII ғасырларда қазақ жеріне дін тарата келген арабтармен келген тазы тұқымынан аңшы иттер тарихы басталады. Сонымен бірге жергілікті жерде қалыптасқан
тұқым деген тазының пайда болуы туралы екі түрлі көзқарас
бар. Кезінде орыс отаршылдары көптеп келе бастаған
замандағы зерттеу нәтижелеріне қарасақ (Я.Полферов пікірінше) қазақ жерінде [[Орта Азия]] тазысының өзіндік бір тармағы
көбірек таралған. Оның бойында таулық және қырымдық
тазыларға жақындығы басым болған. Қолдану жағдайына байланысты тазыларды далалық және таулық деп бөлген: далалығы
бойы сұңғақ, жазықта алғыр болса, таулық тазы бітімі кішкене,
қия жартастарда жақсы жүгірген. Қазақ тазысына өте жақын
туыс болып есептелетін ауған тазысының да тақыр жүндісі
жазық аумақта, ал үлпілдек жүндісі суықтау солтүстік аймақта
таралған. Ал қазақ тазысы орыстың аңшы тазысының пайда
болуына септігін тигізген.

Алайда, қазақ жеріне тазы тұқымы онан да бұрын, дәлірек
айтқанда сақ заманында келген. Оның дәлелі тазы пошымды иттердің жартасқа салынған бейнелері, атаудың өзінің
көне парсы тілінен туындауы тегін емес, оның таралуы перғауын
иті - салюки - парсы тазысы, ауған тазысы және қазақ (сақ) тазысы деген болжамды ұсынады.

Қазақтар тазыны жарғақ құлақ тазы және шашақ құлақ
тазы деп екіге бөледі. Оның бірін салюкиден, екіншісін слюггиден таралған тұқым дейтіндіктен біріншісіінің құлағының жарғағы
үлкен, екіншісінің құлағында көп жүн өскен. Шынымен-ақ
жарғақ құлақ тазының құлағында ешқандай жүн болмайды, ал шашақ құлақ тазының құлағының жүні үзын, шашақ
тәрізді болады. Ал бұған қоса &quot;дүрек&quot; (дүрегей тазы) деп аталатын тазы мен қазақы иттердің будандасуынан шыққан терісі
қалың, суыққа шыдамды, денесі кесек, қасқырды алатын батыл
тұқымы да кездеседі. (Дүрек немесе дүрегей тазы қасқырдың
аяқ тарамысын қиып жібереді.)

Тазы - орташа ғана бойы бар жүйрік ит, жүні тықыр, оның
есесіне, құйрығы мен салпаң құлағының ұшын ұзын шашақты
жүн басқан. Басқа аңшы иттерге қарағанда бұлар ақылдырақ,
иесіне шын берілген, адамға жұғысқыш, ал өзге иттерге
өшпенділеу келеді. Өздері өте батыл әрі орасан жүйрік болады.
Тазылар күшті болмайды, бірақ денелері сидам, арық, жеңіл,
жүйрік әрі өжет келеді. Олар қуса жетеді де, қашса құтылады.
Қоян, түлкі сияқты ұсақ аңдарды олар құтқармайды. Айлаға
икемділігі сондай, тазылар аяғын сындыру, қайыру, мойнын
шығару деген кінаратқа ұрынбайды.

Тазыларды тұқымына қарай қазақтар құмай, құмай тазы;
таза қандылығы мен түгіне қарай құны, құны тазы; будандасқан болса дүрегей, дүрегей тазы, қайың, қайың қаптал деп
бөледі. Мұның соңғылары қасқыр алатын күшті иттер. Олар
жалғыз-жарым да, екеулеп немесе тобымен жүріп, &quot;ұтылап&quot;
аң алады, ал үйретілген болса, аушы құспен де тізе қосып
қимылдайды. Тазы иттердің түгі салыстырмалы түрде аз,
сұйықтау келеді. Ал кескін-сымбатына қарай таулы, орманды
өңірдегі аңшыл иттер ірі сүйекті, шомбал денелі болса, далалы,
құмды өңірлерде дене бітімі шағын, шарғылау келеді.

==Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар==
Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар. Мысалы, самарқанның тазысы - аласа бойлы, бірақ
мүше-мүшесі әсем де сүйкімді болған. Жем бойы мен [[Aтыpay]]
бойындағы қазақтардың тазылары - табан жүні мен
құлағындағы шашағының ұзындығымен ерекшеленеді. Ең
соңында, [[Оңтүстік Сібір]] тазыларына келер болсақ, олар
табанының сүйірленіп бітісімен, сондай-ақ өздерінің өте күштілігімен дараланады. Бұлар [[Ертіс]] бойында таралған. Ал орыс
деректерінде [[Түркістан]] тазысы аталған тазылар қазақ жерінің
оңтүстік пен солтүстік-батыс өңірлерінде көптеп таралған.
[[Сібір]] тазылары қазақ жерінде ғана емес, батысқа дейін жеткен
таңдаулы аң алғыш тұқым. 1889 ж. Сібірде самоед тайпалары
арасында үш ай болған британ зоологы Ернст Килбурн, онан
кейін [[Орал]] бойына және Батыс Сібірден әкелген ит тұқымын
лайкаға ұқсас самоед тазысы атаған тұқым осы атпен [[Еуропа]]да
таралған.

Қазақ жерінде тазының құмай, қайың қаптал, ауған, орыс,
түрікмен деген түрлері ұшырасқан. Қазақы тазыны тау тазысы
және дала тазысы деп бөлген. Шоқтығының биіктігі 80-85 см
аралығында.

Ал қазақ тазысына ең жақын деп айтып өткен ауған тазысы әлемдегі ең дегдар тұқымға саналады, бойы 70-74 см, мінезі
қатаңдау болғанымен иесіне шексіз берілген, тамаққа талғампаз, жеке емес, иесімен бірге үйде тұрғанды сүйетін тұқым. Ол
өз олжасын көзімен торуылдап, жіті бақылау арқылы алады.
Тіпті иесінің көмегінсіз өз бетімен аң аулайтын тұқым. Оның
әлемге кеңінен таралып, үлкен қызығушылыққа ие болуы - батыс елдерінің әскери жорықтарымен тура байланысты. XIX ғ.
екінші жартысынан батыс әлеміне белгілі болған ауған тазысын
британ әскерилері алып келген, 1907 жылдан тіптен көптеп келіп
тазының түрлі желілерін (линияларын) [[Еуропа]]да дүниеге әкелген. Дегенмен онан сәл бұрын 1809 ж. салынған сүрет, 1813 ж. [[Лондон]]да
жарық көрген болатын. 1920 ж. Ауғанстанның оңтүстігіндегі
Балукыстаннан апарған тазы [[Шотландия]]да, солтүстіктен
апарғаны [[Англия]]да, онан әрі [[Америка]] құрлығына таралып, дербес желіні (линияны) дүниеге әкелген. Теңдесі жоқ сұлу бітімге ие ауған
тазысы мен араб салюкиін өсіретіндер арасында 1960 жылдардан бастап Dog World кәсіби журналының бетінде басталған
дау әлі бір мәмілеге жеткен жоқ. Бір тобы (Waters бастаған)
тазыны салюкиден шыққан дейді де ежелгі Мысыр мен [[Месопотамия]], парсы жерінде табылған б.з.д. 4 мың жыл бұрынғы
ит қаңқалары Ауғанстан жерінен ұшыраспайтындығын алға
тартады. Сауда-саттық арқасында ауған жеріне әкелінген иттер жергілікті ортаға бейімделген дейді. Оған қоса салюкидің
иығы мен санына, кейде басына қарай үлпілдек, мақта тәрізді
жүн ұшырасуы сирек кездеспейді деген уәжді алға тартады.
Ауған жеріне жеткен салюки биік таулы өңірге бейімделуден жүні қалың, жүндес болып, ұзара түскен, тіптен жағы, арқа
жота, құйрығына дейін түк біткен. Ауған тазысының 6 бірдей
сұрпы бар болғанымен климаттық негізінен екі түрге бөледі:
күнгей, батыс өңірдегілері жүндері сұйықтау әрі ашық түсті
болса, солтүстіктегілері баран түсті, қою жүндес.

Кезінде қазақ жерінде кең таралған тазы иттердің Кеңес өкіметі жылдарында санының күрт кемуіне алаңдаған осы тақырыпты арнайы зерттеген А.А.Слудский дабыл қағып, оларды қорғауға алу қажеттігін ескерткен еді. Алайда Кеңес өкіметі кезіндегі отарлаушылық саясат жергілікті жердегі елдің бет бейнесі мен жердің экологиясына ғана зардабын тигізіп қойған жоқ, тіптен ит пен тазының тұқымына да салқынын тигізді. &quot;Әр кезеңде қазақ жеріне келген бөгде ұлт-ұлыс өкілдерінің өздерімен бірге ала келген иттерімен араласып, будандасқан соң небір түрлі дүрегей тұқымдар пайда болып, тазы мен төбеттің тұқымы азып кетті&quot;,- дейді итбегі (кинолог) мамандар. Қолда қалай болса солай ұсталған тазылар осылай дүрегейленді, мылтықтың көбірек қолданылуы олардың аңға пайдалану парқын азайтты.
Осы мәселе дер кезінде көтеріліп, [[Түркістан облысы]], [[Түркістан ауданы]], [[Бәйдібек ауданы]], тазыларын көптеп әкеліп қан жаңғырту, тазы тұқымын сақтап қалу шаралары жүрілген-ді. Тазылардың түр-түсіне тоқталар болсақ, қазақ жерінде кездескен тазылар туралы деректерде оның қара, сары, көкшіл сұр болады. Көк тазылар өте жоғары бағаланады.

Егемендіктен соңғы жылдардағы кәсібилер мен әуесқойлардың тізе қосып қимылдап, ұлттың дәстүрлі мәдениетін замана талабына сай ермек ісіне (хоббиына) айналдырған азаматтардың қолдауымен қазір тазы тұқымын сақтап қалу, санын өсіру, асылдандыру, түрлі кәсіптік шаралар ұйымдастыру арқасында қазір
[[Қазақстан]]да таза тұқымды тазылардың саны жарты мыңнан ғана асты...

[[Сурет:Тазы020.jpg|thumb|350px]]
Қасқыр мен түлкіні қатар алатын қазақ (қыпшақ) тазыларымен будандастырып, тұқымын асылдандыра отырып Орталық Россияда аң қағатын орыс тазысының (борзая) кейінгі орта ғасырда дүниеге келгендігі тарихтан белгілі. XI ғ. француз Генрик I үйленген орыстың Мудрый Ярославтың қызы некесі кезінде орыс тазысы борзая туралы алғашқы дерек жазылған.
Олар аң қаққыш, әрі суыққа төзімді, ұзақта суыт жүріске шыдамды, жүріске мықты келетін борзаямен аң аулау 1861 ж.
басыбайлылықты жойғанға дейін жақсы дамыды. Өздерімен
бірге батысқа қарай алып жеткен ит тұқымдарын сақтап қалған
Анадолы түріктерінде қаңғал (қаңлы), ақбас, қарабас деп аталатын, ал мадьярларда (венгрлерде) кувас, комондор (құмандұр) аталатын иттің тамаша тұқымдары бүгіндері әлемге әйгілі.

==Тазы иттің бітімі туралы==
Тазының екі аяғы дене тұрқымен салыстырғанда ұзын
болуы, оның қозғалысына қолайлылық тудырады. Оған қоса
артқы аяқтары мен ондағы бұлшық еттер өте жақсы дамығаны,
ал құрсағы жіңішке болып қазақтар &quot;қаншырдай&quot; қатқан деп
атайтын іші жотасына қарай жақын бітуі тазының қозғалысын
өте қолайлы етеді. Биіктігі сиырдың бұзауындай, көсілгенде
есік пен төрдей жерге жететін келісті қазақ тазысының адымы
ұзын, қимылы ширақ, ұмтылған жерден шабан-шалағай аңды
құтқармайтын алғыр келеді.

Тазының жылдам, ширақ қозғалуына оның сүйек қаңқаларының берік жетілгендігі, шеміршек, жұлын-тұтасының,
сүйектер мен сіңір-тарамысының бір-бірінің қимыл-қозғалысын икемдей, шапшаңдыққа келтіре алатындығымен
тура байланысты. Мойын омыртқа жетеу, ауыз омыртқасы
қанаты жұқа, жалпақ, артқа қарай көсіле жатқан, үстінде
шүйделі төмпегі болмайды. Арқа омыртқа он үш, олардың
жоталық өсінділері жуан, алдыңғы омыртқалар да иіле келген.
Оған ұштасқан он үш жұп қабырғаның тоғызы дөңгеленіп, иіліп
тұрады. Олардың ұшы бір-бірімен біте қайнасып кеткендіктен, төстің етегінде бар болғаны сегіз (!) өскін байқалады.
Көкірек қуысының тереңдігі қабырғалардың ұзындығына тікелей байланысты. Шоқтығы денесінің артқы жағынан
биіктеу келеді. Иттің бел омыртқасы жетеу, қанаттары алға
сүйірлене жантайған, ұштары жуандау. Арқа жон тұсы төмен
қарай ойысып, қайқы белденіп келеді де, бел тұсынан жоғары
қарай томпайып кетеді.

Тұрық тұтасының ең қозғалмалы бөлігі болып саналатын
құйрық омыртқалар саны итте 18-22, артқа қарай кішірейе береді. Дегенмен бұлшықеттің омыртқалық басы алғашқы құйрық
омыртқаларынан басталады.

Төс сүйегі бір-бірімен шеміршек арқылы байланысқан,
пішіні төрт қырлы сегіз буынтықтан (сегменттен) тұрады. Оның дөңгелек
жиектігі, тұтқасы мен семсер тәрізді шеміршегі мөлшері жағынан
кішілеу және жалпақ болып келеді.

Итте жауырын қыры буын ойысына дейін созылған,
құстұмсық өсіндісі шодырайып шыққан, оған сіңірлі еттер берік
бекіген. Иттің ортан жілігі жіңішке, асықты жілігі иіліп келген,
ал тоқпақ жілігі жіңішке, төменгі басы сәл иіліңкіреп тұрады,
бас жағында тесігі көрінеді. Ит тізесінің төменгі қатарында кәрі
жілік және ортаңғы сүйектер қосылып кеткен, әрі сәл ғана иіліңкі келеді (кәндек иттерде ол өте иілген). Ал жіліншік сүйектері
жақсы дамыған. Олардың шеткісі қысқа, ортасындағы екеуі
ұзын болғандықтан, ортадағысының (үшінші, төртіншісінің)
ізі анық түседі. Бірінші башпайы (ол көп иттерде болмайды немесе екінші башпаймен ұстасып кеткен) қысқа болғандықтан
ізі жерге басылмайды. Бақайдың ұзын жазғыш бұлшықеті
алдыңғы асықты жілік бұлшықетін жауып жатады және екінші
және шеткі бақайларға бекиді.

Иттің бөксесі мен саны өте күшті әрі қуатты келеді. Олар денені алға лақтырып, тазылардың қозғалысына екпін беретін, алға қарай серпінді итермелейтін қызмет атқарады. Сонымен бірге, әсіресе тазының
мойын, арқа және жамбастың жалпақ еттері, мықынды бүгетін және
құйымшақ еттері, құрсақ қабырғасының айқыш-ұйқыш келген еттері мен төс бұлшықеттерінің жақсы дамуы - оның шапшаң
қозғалысының бірден-бір кепілі. Бұлшық етіндегі талшықтары
басқа жануарларға қарағанда салыстырмалы түрде көп. Итте
өкше бұлшықеті болмайды, тек тобық сүйегінің сыртқы байламымен асықты жіліктің айдаршығынан басталады.

Иттің басындағы ми сауыты мен бет көлемі бір-біріне
пара-пар, яғни 1:1 шамасында. Бас сүйегі екі-үш қабат қабыршақшадан тұрады, орталары ауаға толы келеді. Итте сүт тісі 28,
ересектерінде 42 тіс болады, олар қысқасауытты тістерге жатады.
Тұрақты тістердің жанасу беттерінде үш-үштен өткір тісшелер
болады. Сойдақ тістер конус тәрізді, бір ғана тісшесі бар, көлемі
кішілеу тісті &quot;ит тіс&quot; дейді. Тістер қабу, қорғану, ұсату міндетін
атқарады. Жақсы тазылардың астыңғы, үстіңгі тіс қатары бір-бірімен жымдасып тұрады, яғни жоғарғы маңдай тіс сыртынан
1/3 бөлігіне дейін айқасып келеді. Ондайда артқы азу тістер
бір-бірімен беттесіп келеді.

Аң алатын иттің жотасы, жоны кейін толық бұлшық етті
нығыз болып келеді. Терең келген төс жағынан құрсағы артқа
қарай дөңгеленіп келіп құйымшақтың тұсына неғұрлым
жақын орналасқан. Ондай кейіпті қазақтар арыстанның
ұрғашысының құрсағына теңеп, &quot;қаншырдай қатқан&quot; құрсақ
деп есептейді.

Қарын мен ішектердің сыртынан шарбы жауып тұратындықтан, құрсақты суық тиюден сақтайды. Сондықтан иттер
суық сазды жерлерде бауырын төсеп жата береді. Ит бауырының салыстырмалы мөлшері басқа жануарларға қарағанда
көлемді келеді. Итте жүрек 3-ші қабырға мен 7-ші қабырға
аралығында жантая орналасқан.

[[Сурет:Саяхатшалық010.jpg|left|thumb|450px]]
Иттің еріндері жұқа және нашар қозғалады. Ауыз саңылауы ұзынынан созылып, оның езулері үшінші-төртінші азу
тістерінің қатарына дейін жетеді. Төменгі ерні алға салпиып
озып шығып тұрады. Иттің өңеші орасан үлкен болып кеңи алады, оның асқазанға ұласқан тұсында жауып тұратын &quot;қақпақ&quot;
тәрізді өскіні болмайды. Сондықтан да ит өте оңай құсып
тастайды. Саятта итті тамақтандырмай шығуға тырысатындығы соған байланысты. Құрсақ пен кеуде қуыстарының арасындағы
көк ет тыныс алуда қосымша міндет атқарады. Итте күрек тістері жақсы жетілген, сойдақ тістері жіңішке әрі иіліп келген,
ал азу тістері доғал әрі шайнауға бейімделген. Иттің астыңғы,
үстіңгі тіс қатары жақсы жымдасып, үстіңгі жағы астыңғы
қатарының 1/3-ін жауып тұрса жақсылықтың нышаны дейді.
Tic қатары жымдаспаған, озық шыққан немесе кемиек болып
жетпей тұрса, ондай иттер тазы бола алмайды.

Иттің үш қабаттан тұратын терісінің арасында май
шығаратын бездер терінің түгін майлап тұратындықтан, түгі
жылтырап тұрады, суықта дене жылуынан айырылмай аязға
төзімді келетін себебі сондықтан.

Қазақтар &quot;есті жануар&quot; деп қасиет тұтатын иттің миы мен
сезім қабілетін зерттеу нәтижелері оның миында әрбір әрекетті басқаратын (есту, көру, сезу, қимыл, тепе-теңдік, дәм сезу,
сипау және т.б.) орталықтары өте күрделі байланыста екендігін айтады. Әсіресе, өте жақсы дамыған иіс сезу мүшесінің
көмегімен он литр суға еріген бір шөкім тұздың иісін де сезе
алады дейді. Неміс қойшы итіне жүргізілген зерттеулер оның
өн бойы мен миындағы иіс сезу аумағы 1,5x1,5 метрлік (үлкен
кілемдей) аумақты алатындығын анықтаған. Бұл көрсеткіш
адамда 5x5 см. Иттер &quot;танауымен&quot; ұйықтайды, яғни ұйықтап
жатқан кезде не болғандығын, иіске қатысты оқиға болса, ол
дереу ажыратып, іске кіріседі екен. Иттің бұл қабілеті тазыда
иіс пен із &quot;сезу&quot; үдерісінде маңызды міндет атқарады. Ол туабітті
иісшілдігіне қоса, үйрету барысында көндіктіруге тура байланысты болады дейді бүгінгі күнгі тазы ұстаушылар.

Сондай-ақ көз жанарының ойнақшып қозғалуы мен
көзінің қырағылығы да ширақ қимылдауына үлкен көмек
көрсетеді, көзқарасы өткір, байқампаздығы жоғары, қараңғыда да жақсы көреді, өң-түсті жақсы ажырата алатындығы белгілі
болып отыр (бұрындар иттің көру қабілеті осал деп келгенді).
Ал есту жағына келсек, ит өте сақ, ол секундына 30-40 мың тербелісті, тіптен 70-100 мың тербелісті қабылдап, ажырата алады
екен ([[адам]]да бұл көрсеткіш 16-18 мың аралығында). Иттерді сабау немесе жекіп ұрсу олардың агрессив әрекетін, қарсыласуын
арттыра түседі. Танауындағы &quot;мұрты&quot; мен &quot;сақалы&quot; түнде адастырмайтын бағдар нұсқаушы қызметін атқарады.

[[Сурет:Тазы011.jpg|thumb|250px]]
Иттің ерекше қимылы мен шұғыл қозғалысы соның ішінде, тазының ересен қозғалысы оның дене бітімінің сипатымен
тура байланысты: атап айтсақ, өзінше бір ерекше механикалық
тетікті, яки аспалы көпірге щсайды. Мұндағы көпірдің екі
жағындағы таянышы алдыңғы және артқы аяқтар, ал оның
арасындағы параболикалық торланған конструкция орнында
скелеттің статикалық бөлігі жүреді. Ал, бас, мойын және құйрық,
құймышақ көпірдің екі жақ шетіндегі кіреберісі ролінде.
Жотадағы еттер мен сіңір, құрсақ, төс қуысындағы ет, шеміршек, қабырға, тері барлығы жайшылықта және жүгірген кездегі дене массасын тең бөле отырып, омыртқалар қаңқасының
бүгіліп-жазылуын, кинематикалық үйлесімді қимыл, ширақ
қозғалыс жасауын қамтамасыз етеді.

Иттің омыртқа қаңқасы өте қозғалмалы болғандықтан,
жүгірген кезде артқы аяғы денесінің &quot;жалғасы&quot; тәрізді үйлесе
қимылдайды. Ит жай жүрген кезде төрт аяғы қайшылай (диагональды түрде) қимылдай отырып, дененің салмағын екі аяғы
&quot;алып жүреді&quot;, ізі бір сызық бойына түседі. Сирақтарының
дүрыс бітпеуі мен олардың өзара пропорциясы, сәйкеспеген
мүшелер қимылды тежейтіндігі белгілі. Сондықтан да,
тазы денесінің сипаты мен өлшемдері &quot;стандарт&quot; іспетті
қабылданады.

Тазы денесінің шұғыл, ширақ қозғалысы дененің ауырлы
нүктесімен байланыста болады: қазан толмас шеміршегінің
артында &quot;тқрған&quot; (басқа жануарларда алға қарай) нүкте басын көтеріп, құйрығын жазған кезде артқа жылжиды. Яғни
көсіліп жүгірген кезде тазы денесінің дәл ортасында ауырлық
нүктесі түседі де тепе-теңдігін тауып, алдыңғы және артқы
аяқтарға (қол мен санға) біркелкі күш қысым түседі. Ол жылдам
қозғалуға, әрі үзақ уақыт мүшелердің шаршамауын қамтамасыз
етеді. Ал жайшылықта тұрғанда иттің дене салмағының 2/3
бөлігі алдыңғы аяққа түседі.

Айталық, тұрқы қысқа иттің ауырлық нүктесі алға кетеді,
жүгірген кезде аяқтарын &quot;кісе басып&quot; алады, яки артқы аяғы
алдыңғы аяғын өкшесінен басып отырады. Мұндайда ит артқы
аяғын баяу тастайды, көсіле алмай, аңның артынан жүгірген
кезде баяулап, шабандап қалады. Бүлкілдеп желген кезде денесі
селкілдеп, алдыңғы оң аяқтың қозғалысымен сол жақ артқы аяқ
бірге жүрген кездегі қимылы тәрізді &quot;қайшылай&quot; қимылдайды.
Артқы аяқтың күші алға итермелеп отырады. Тазының сымбатты келіскен бітімі желген кезде алдыңғы аяқ ізіне артқы аяқ дөп
келеді. Ал денесі қиралаңдап, ізі ирелеңдей түссе, ол тазыға тән
емес, дүрегей иттің қозғалысы саналады.
[[Сурет:Тазы 010.jpg|thumb|250px]]

Итке тән жылдам қозғалыс, секеңдеп көсіле шабу. Қозғалысқа икемді омыртқа тұтасы, мықты бұлшық етті ит артқы
аяғынан үлкен екпінмен алдыңғы аяғына қарай секіреді, жотасы домалана бүкірейіп, артқы аяғын алға қарай жазады. Жерге
артқы аяғы алдыңғысынан озып жетеді. Иттің көсіле жүгіруіне
жалпақ, қиғаш біткен жауырын, кең иық, бұлшық етке толы
ұзын сан, сәл ғана дөңес пружина тәрізді созылған арқа мен
құймышақ, барлығы үйлесе икемделіп үлкен мүмкіндік тудырады. Қазақтар айтатын: аса үлкен жылдамдықпен көсіле
жүгіруіне - &quot;ұшуына&quot; жоғарыдағы етпен, сүйекпен қатар
құрсақтың бұлшық еттері тізе, артқы аяқтың секіретін еттері
араласады. Қартайған немесе болдырған иттер &quot;жорғалайды&quot;,
яғни бір жағының алдыңғы, артқы аяқтары қатар қозғалады.
Мұндайда ит қисалаңдап, тепе-теңдігін әрең табады.

Иттің қолы немесе алдыңғы аяғына жанынан қарағанда
ені қысқа жауырыны артқа қарай сәл қисая кеткен ортан жілігі
қолдың бойымен алға сәл ғана еңкейген болса түзу бітіс деп санайды (Жіліктік жауырын артқа кеткен болса ол дұрыс емес).
Жауырын қабырғаға жымдасып, жабысып алдынан қарағанда
тіп-тік жерді басып тұрса жақсы. Иттің сирағы етсіз, тарамысты, шертіп керіп тұрады. Алдыңғы аяқтың басқан ізі бір-бірінен алшақ талтақ, немесе шалыс басса, аяғының басы екі
жағын ақсиып тұрса немесе маймақ болса ол жақсылықтың
нысаны емес. Ал құрықтың түбінің төменгі тұсы артқы аяқтың
жайшылықта тұрғанда маңдайына дөп келіп тұрса, ол иттің
қозғалысы аяқ алысын жақсы деп жатады қазақтар. Артқы
аяқ дұрыс бітпесе ит аяғын сиырша сүйреп талтаңдап немесе
маймылша тойтаңдап жүреді, ондайлар аң қуған кезде алысқа
жүгіре алмайды.

Жайшылықта тұрған иттің бұлшық еттері барлығы жұмыс
жасайтындықтан оңай шаршайды да жерге бір қырынан жата
кетіп дем алады. Бұлайша қырындап жатқан иттің бұлшық
еттері күш түспейді ал жанбасымен шоқиып отырған иттің
бұлшық еттері де жақсы дем алады. Сондықтан тазыны үйрет-
кен баулыған кезде оны шоқитып отырғызу немесе қырынан
жатқызуға көп көңіл бөледі.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: &quot;Алматыкітап&quot;, 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3&lt;/ref&gt;

== Құмай тазыларға қатысты наным-сенім==
Қазақта баланы қырқынан шығысымен [[ақын]], [[шешен]], [[батыр]] тәрізді атақты адамның (т.б.) үзеңгісінен өткізіп алу ғұрпы
сияқты иттің күшігін де белгілі адамдардың [[үзеңгі]]сінен өткізіп
алатын ырым бар.

''&quot;Бала мен күшікті [[үзеңгі]]ден өткізу ғұрпы б.з.б. II ғасырларда [[Көшпенді халықтар|көшпенділердің]] үзеңгіні ойлап тауып, салтаттылық мәдениетті жоғары сатыға көтеріп, қаһарлы күшке айыалдырған дәуірден бастау алады&quot;'', - дейді зерттеуші А.Тоқтабаев. Адамзат тарихында [[садақ]] пен жақ, дөңгелек сияқты айтулы бетбұрыс жасаған үзеңгіні қаттылық пен беріктіктің, алысқа жорту мен
шабуылдың тиянағы дегеннен осы ырым туған дейді ол.
Иттің бағзы замандардағы тотем-бабаға айналғандығының белгісі ит жейде салтынан байқаймыз. Ол тек қазақта ғана
емес көптеген түрік халықтарына ортақ салт: қазақ, қырғыз,
өзбек және татарларда сақталып қалған &quot;ит жейде&quot;, &quot;ит көйлек&quot;, &quot;эт кулмәк&quot; ғұрпының мәні ортақ. Оны нәресте туғанда
кигізеді. Ит көйлекті (ит жейдені) көп жасаған адамның киімінің қалдығынан жеңі мен бойын тұтас пішіп, жағасын ойып,
шетін бүкпей, екі жаны тіккен жас баланың [[нәзік]] етіне батпауы үшін тігісті сыртына қарата тепшіп тігеді. Сәби қырқыңа
толысымен ит көйлегін шешіп, оны әр түрлі [[қант]], [[кәмпит]], [[өрік]]-[[мейіз]] сияқты тәттілерге толтырып, иттің мойнына байлап қоя
берген.

Балалар итті қуып, тәттілерді алып мәз-мейрам болады,
итжейдені иесіне әкеліп тапсырады. Бұл ғұрып &quot;ит қуу&quot; деп аталады, мәні сәбидің пәле қаласын қырық жаны бар хайуан - ит
өзімен бірге алып кетеді-мыс деп сенген. Ал керісінше балаға
иттің жүйрік, ақылы озық алғыр қасиеттері дариды, сәби
күшікше бауырын тез көтеріп, тәні сау, жаны берік &quot;итжанды&quot;
(иттің қырық жаны бар дейді қазақ) деп ырымдайды. Баланың,
ит көйлегін сақтап, жолға, сапарға шыққанда өзімен бірге алып
жүрсе пәле-жаладан сақтап, жолын ашады, &quot;баланың періштесі
қағып, аман апарып, есен әкеледі сапардан&quot; деп сенген.

Адамның басына қонған құт пен шаңыраққа келген ырыс
кебіне ит болып келеді: сол үйге құтпан ит немесе алғыр тазы бітеді де ол адамның барлық тілеуін жүзеге асырып, мұратына
жеткізеді дейді қазақ сенімінде. Жаңа үйленген жастарға
үбірлі-шүбірлі, дені сау, берік болсым (итше күшіктесін) деген
ырыммен (магия) жас келіннің көйлегінің етегінен итке жем
бергізеді. Аяғы ауыр әйел жерігі қанғанша итке &quot;кет&quot; деп айтуға
тыйым салынған.

Қазақ қартайып, алжыған иттің аузына май тығып, басын күн батысқа (құбылаға) қаратып, малша бауыздап өлтіріп,
көметін болған. Манси мен угрлерде және алтайлықтарда
итті ағаш [[науа]]ларға жерлеп, бір аяғына қызыл, екінші аяғына
қара таспа жіп байлап, иттің денесін әсемдеген. [[Моңғолдар]]
[[қазақтар]]ға ұқсас жолмен өлтірілген иттің құйрығын кесіп басына жастайтын және түскен келінді итке тағзым еткізеді. Ол
үшін жас келін қайын атасына сәлем етіп, отқа май құйған соң,
үлкен үйдің итіне тәу етеді. Үйге ит енгізіледі де [[келін]] етегіне
салып ет беріп, сүт жалатып, арнайы тілек айтады.

Қазақта бұған ұқсас [[салт]] ұрын барған күйеуге &quot;ит ырылдатар&quot; салты. Қалыңдыққа келе жатқан күйеу үйге таянғанда
алдынан шыққан бір әйел жүресінен отыра қап ит боп ырылдап, кәде алады. Халық [[театр]]ының бір көрінісіне айналған бұл
салттың арғы тегі көне наным-сеніммен астарлас.
Осы бір хайуанға қатысты өте ертеде қалыптасқан
нанымның бірі бағзыда [[ғұндар]] өлікті жерлегенде &quot;Онгонды
(аруақты) көкке ертіп шығады&quot; деген иланыммен итті де ертіп баратын болса, көне түркі тайпаларында тарихын, атауын, [[тотем]]ін барақпен (итпен) байланыстырады. Қазақта да
мұндай руларды, жер-су атауларын ондап кездестіреміз. (қазақ
генеологиясындағы Ителгі, Итемген, Ителі, Барақ т.с.с. атаулар). Иттің етін жайшылықта басқа халықтардағыдай (корей,
қытай) жемегенімен, зәрушілікте өкпе құртына, көз шымылдықтанып, бас айналғанға, жазылмайтын жараларға қарсы
ем, дәрі ретінде қолданады. Іште өлген баланы түсіруге иттің
ені мен шыбығын қатар қолданған жағдайлар ел арасында
ұшырасқан екен. Бұл дом шығыстық көрші жұрттардан ауысқан
болуы ықтимал.

Тазы иттің алғаш өз бетімен аң алуын''' &quot;тырнақалды&quot;'''
құрметіне ауылдастары жиналып, қайырлы болсын айтып,
қуанышқа кішігірім той жасайды.
Аңшылармен бірге [[саят]]қа шығып аң олжасын, әсіресе
түлкі байланған кісінің өзі қуанышына ауылдастарын ортақтастырып, тілек жасайтын жоралғысы бойынша бүкіл ауыл
аңшы үйіне жиналып, қыстың ұзақ сары таңын ойын-күлкі,
өлең-жырмен өткізеді.

Аңшы [[олжа]]сының етінен аяғы ауыр әйелдер ауыз тисе,
мылтық пен қақпаны қырсығып қалады. Өйткені жүкті
ананың арғы әлеммен байланысы бар, [[құрсақ]]тағы ұрпақ бергі
әлемге әлі үлгеріп келмеген. Бұндай сәтсіздікке душар болған
аяғы ауыр әйел аңның етіне аңсары ауып, жерік болып тұрса,
аңшы құралына &quot;акрпык,&quot; деп аталатын ақ түсті матадан байлап, аңшыға кәдесін беріп барып еттен ауыз тиеді. Егер олай
етпесе, аңшы құралы мен сайманы қырсығып аң алмай қалса,
аңшы оны аптайды. Ол үшін сайманға ([[мылтық]], [[қақпан]]) үш
дана ширатылған жіп байлап, үш мәрте жерге ұрған соң, сумен
шайып жібереді де &quot;''Ата (қақпанға қаба) алмасаң саған серт, Атылмасаң ( қаба алмасаң) маған серт, Аңның етін жеген, Жүкті әйелге қоса серт&quot;'' деп &quot;серттескен&quot; соң шоқпен сырықтап тазалайды.

Тазымен болсын, бүркітпен болсын саятқа шыққан кезде
бөгде кісімен кездесе қалған аңшылар тобының адамы &quot;Байлансын-ақ&quot; дейді. Ал: Байлансын-ақ&quot;, - деп ол бқрын айтса, сендер: &quot;Майлы шұжық айлансын-ақ&quot;,- деп тілектестік білдіреді.
Саятта келе жатқанда алдынан шыққан көлденең адамның тіл-көзі тазы мен құсқа тимесін деген ниеттен туған. Сондықтан
да аңшы басқа сөзбен емес, &quot;Байлансын-ақ&quot; деп айқай салып
амандасып, қаскөй рухтарды осы құдіретті сөзбен матап, аңды
да буып, шырмап тастауды ойласа керек.

''&quot;Соңғы түйенің жугі ауыр...&quot;'' деудің итке қатыстылығы туралы. Қазақ ұғымында: &quot;Ит жеті ырыстың біреуі&quot;,
''&quot;Итті тепкен ырысты тебеді&quot;'' деп шаңырақтың құт-берекесі,
ырысы итпен сабақтаса жүреді деп сенген. Ауызекі тілде күніне
сан қайталанатын, мәтелге айналған &quot;соңғы түйенің жүгі ауыр&quot;
тіркесі итке қатысты, онымен үйдің ырысы-берекесі, ырыздығы
сабақтасып жүреді деген сенімнен туындаған.

Далалықтар үшін көш салтанатынан асқан қызық аз. Жететін жері шалғай болғандықтан, әрі жаңа қонысқа ерте жетіп,
ісін жайғап алу үшін көшуге белгіленген сәтті күн азаннан көш
қамына кірісетін. Абыр-сабыр болған ауылдар үйлерін жығып,
түйеге жүгін тиегенде ең соңына қарай шаңырақты және ескі
жұртта қалған дүние-мүлікті тиейтіні белгілі. Олар тезек, оның жабуы, сырық, бақан, арқан, көген т.б. Әрине, үйге әсте енгізілмейтін тыстажататын ауылдың қүтына саналатын сырттанның &quot;итаяғы&quot; да соңында қалады. Олар жайшылықта көзге елене
бермесе де көш салтанатында ерекше сый-құрметке ие болады. &quot;Итаяқты май басқан құрым шоқпыттың біріне орайды да, жегінге, жүк артуға жаңадан үйретіліп жүрген торым, я буыршыының біріне ұсақ-түйек жүкпен бірге арта салады. Немесе ең соңғы түйенің бірінің теңіне іле салады. Осылайша жүк
әбден тиеліп болған соң &quot;соңғы түйенің жүгі ауыр&quot; дегенді айтып, көш ескі жүрттан қозғалады. Осылайша бұл тіркес жүктің
ауыр, жеңілдігіне қарай емес, ауылдың ырысына деген [[ілтипат]]
пен қүрметтің үлкендігіне сай туындаған деседі.

Иттің ас-су ішетін итаяғы тек ағаштың безінен ойып,
әшекейлеп жасалады, темірдегі болса ырыс кетеді деп ырымдайды қазақ [[дәстүр]]інде. Әбден ескіріп тозған итаяқты отқа
жақпайды, жаңғыртып жаңаламайды. Ұзаққа дейін тілі
шықпаған немесе кекеш, тұтықпа, быдық болып жүрген балаға
&quot;итаяқтан&quot; су ішкізсе кінаратынан арылады деп сенген. Сауын
малының желіні ісінсе итаяқты отқа қыздырады да, онымен
ауру желінді ұрып домдайды. Алайда итаяқты үйге кіргізуге
оған ожаумен ас-су қүюға қатаң тыйым саланады.

&quot;Ит итаяғын жаламай көңілі көншімес&quot; деп тойып тұрса
да кешкісін үйдің әйелі итаяқ бірдеңе салып беруі шарт.
Өйткені, &quot;аш ит үреген де өреген&quot; деп аш ит табаны қышып керуенге ерсе немесе ауыл аралап жүрсе үйдің құтын өзгеге аударып жіберуі мүмкін деп қауіпсінген.

Итті ем-дом жасауға да жиі пайдаланған. Өлі тиген
[[жылқы]]ның екі бүйіріне бірдей [[айран]] құйып итке жалатады.
Күйек кезінде туған төлдер марқая бастаған кезінде көбірек
өле бастаса, көгеннің бір бұршағын алып иттің мойнына тағып
қойса, төлдің шығыны caп тыйылады деп сенген. &quot;Ит тию&quot;
(мешел-рахит) ауруына шалдыққан сәбидін; төсіне сүт тамызып, итке жалатса, ауру да иттің; тілімен бірге кетіп, аурудан
айығады дейді. Ал &quot;ит ауруына&quot; ұшырағаң көз тиген баланы иттің қылынан алып, өртеп ауру балаға иіскетеді де, күйесін
баланың беті, маңдайына жағып домдаған. Ал көз тиген балаға
сол үйдің итінің құлағын кесіп, соның қанын жақса аурудан
айығады дейді халық медицинасында&quot; Аталған &quot;ит тию&quot; және
&quot;ит ауру&quot; сырқаттарын бойында &quot;ит жыны бар&quot; (ит бейнесіндегі жын) адамның көзі жас балаға тиюден болады деп санайды.
Онымен ауырған баланы иттің бас сүйегі салынған суға шомылдырады, иттің басын есіктің босаға таянышына іліп қояды,
немесе ірімшіктің сары суына салады. Сондай-ақ бес [[зират]]тан
бес уыс топырақ алып кесеге салып екінші кесеге баланы салып 3 немесе 7 күн қатарынан өлшеп отырған. Мүндай домнан
басқа аталғаи аурудан сақтанудың жолы қасқыр мен аюдың
тісін баланың киіміне тағып қою деп көрген.

Қазақ [[бақсы]]ларының арасынан &quot;ит жыны&quot; барлары иттің
қылығын көрсетіп &quot;бақсылық&quot; ойнаған. Сонымен бірге олар
дертті иттің бас сүйегіне көшірген. Ондай бақсылар мықты
болады. Өйткені итке ұқсаған жүйрік, оның үстіне қабаған
болғандықтан аурудың әр түрлі иелерін иттің рухы талап, қуып
жібереді деп нанған.&quot;
Сонымен қатар ауылдың алжып, өздігінен жүре алмай
қалған құтпаны мен сырттаны болса жұртқа тастамай &quot;кебежеге салып, түйеге артып алып жүретін болған&quot;, - дейді
көзқарақты ақсақалдар.

Ит иесі, итін күшік күнінен асыраған ең жақыны, сол үшін
итін өлімге қиып, қолы батпайды. ''&quot;Ит өлтірген мұсылман қажыға баратын құқынан айырылады, Мекке топырағын басуға тиіс емес&quot;,''- деп көрілетін қағида бар. Итті қорлауды, азаптау, мазақ
еткен адамның басына жаманшылық әкеледі деп көреді халық.
Итті атып өлтірген адам &quot;иттің қарғысына&quot; қалады, ұзақ жасамайды, кедейленіп, жарлылыққа, тапшылыққа, жоқшылықтың
қаріне ұшырайды деп сенген.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
'''&quot;Ат жақсысы - бозы, ит жақсысы - тазы&quot;''' деген атам [[қазақ]]
тазыны ер жігіттің үш жолдасының бірі дейді: жүйрік ат, құмай
тазы, қыран [[бүркіт]]. Ол үшеуін де біреулер алғанда үлкен көлемде
сый төлемақысын беріп алады. Жақсы иттердің күшігін алғанда
[[қарғыбау ақы]]сын беріп, күшікке сүт жалатып алады. Көпке
әйгілі тұқымның және тазының &quot;қарғыбауы&quot; да қымбатқа
түсері сөзсіз. Ағайын адамдар, сондай-ақ құдандалы жегжаттар
арасынан күшік асырап алуға тыйым салынады. Себебі &quot;итше
ырылдасып&quot;, &quot;араз болып кетеді&quot; деп сақтандырады.
&quot;Иттің шені - қарғыбау&quot; дейтін қазақтар иелі күшіктің
мойнына асыл тұқымнан шыққандығы мен иесінің шені мен
салтанаты, дәулет дәрежесіне қарай қарғыбауын тағады. Ол екі
бөліктен тұрады: мойнына тағылатын ені 3 -4 елідей жалпақ безекті әсем бұлдан,тіпті [[Жібек|жібек матадан]] таққан таспаны &quot;арғы&quot;, ал
оған байланғанын &quot;бау&quot; дейді. Ішкі бетінетжұмсақ мата мен [[киіз]] салып, сыртын қайыспен құрсаулап, арасын қабыстыра тіккен
қарғыбауға күмістен [[құйма]] салып, көз орнатып әшекейлейді.

Бау қарғыға тағылған қысқа тұйық бау болып келеді де
оған екі-үш құлаш ұзын қайыс бау, [[шылбыр]] тағылады. Оның
ұшын тіліп немесе тұйықтап тобыршақ тиек салып қояды да ат
үстінде жетектеген кезде оған қосымша бау жалғап, ұзындығын
5-6 [[құлаш]]тан кем етпейді.

Тазы иттерді той, ас, үлкен басқосуларға жүйрік ат,
алғыр қыранымен бірге алып барады. Мұндайда әлбетте
тазының қарғыбауын жаңалап алмастырады. Онымен бірге ит
&quot;сыбағасына&quot; қарық болатыны белгілі. Әйгілі тазы күшігіне ақ
отаудың сол жағынан мамық төсектен орын бергені жайында
әңгімелер кездеседі. Оған тіптен құлынды бие беріп алады. Оны
барынша мәпелеп өсіріп, арасында кәнігі тазымен аңға қосып
&quot;ауыздандырып&quot; баулып бір сонарда өзгелермен жарысып аңға
қосады. Алғаш аң алған кезінде &quot;тырнақ алды&quot; деп аталатын
той жасайды.

1910 жылдары [[Зайсан]] елінде Шәкен болыс деген аңшы
Марқакөл жақтағы Қаратай елінің бір жылда жетпістен асқан
түлкі, оннан астам қасқыр алған Сартұйғын деген тазыға
қызығып жүреді екен. Шәкеннің немере інісі сол жылдары
қатты боранда жылқы бағып жүріп үсіп өледі, жаңа үйленген
ажарлы Бағди есімді қалыңдығы қалады. Бағдиға Қаратай
елінің биінің баласының жасырын келіп жүргенін сезіп қалған
болыс: ''&quot;Жесір ерден кетсе де, елден кетпейді&quot;'',- деген заңға
қарамастан, дереу келісім жасап, өзінің келінін Сарытұйғын
тазыға айырбастап алады.

Тазы мәселесін алғашқылардың бірі болып зерттеген А.Слудский дерегі бойынша қазақтар Қараталда тазыны
қалыңдыққа берілетін [[құн]]ға, яғни 47 [[байтал]]ға сатып алатын
болған. Жақсы тазының құны аттың құнынан да кем түспеген.
Таза қанды тазылар [[Бөкей Ордасы]]нда да өсірілген және құны
өте қымбат сол кездегі ақшамен 50 сомға тең келген. Кейінде
ел кедейленген кезде аң алатын иттің қарапайым күшігін бір
құлынды [[бие]]ге сатып алған жайлар кездескен.

Атақты жүйрік аттармен қоса тазы иттер де ру мен ел
арасындағы мәмілеге, бітімгершілікке себеп болған. ''&quot;[[Кенесары|Кенесары хан]] қырғыздармен алғашқы ұрыстардың бірінде Ақыртөбе
деген жерде Бүрге батырдың Қалша деген ұлы бастаған 700 жігітін жеңіліске ұшыратып Қалшаны тұтқынға алады.
Қырғыздың Солты, Сарбағыш, Құсшы рулары кеңесіп, Қалығұл батырды басшы қылып елші жібереді. Кенесары әрі-бері ойланып: &quot;Мақұл, мен Қалшаларыңды босатып берейін, сендер Солты Есқожаның баласы Баястанның Көкдауыл деген тазысын беріңдер,- дейді. Сол уақытта Көкдауыл тоғыз қасқыр алып, қазақ-қырғызға аты шыққан ит екен. Тазыны көріп Кенесары сүйінгеннен хан тәжін Қалшаға кигізіп жіберген деген қырғызда әңгіме бар&quot;.''

Арыс маңында [[Байғабыл бай]] (1870-1953 жж.) [[конфискация]]ға ұшырап, қолында Ұшар, Алғыр атты қос тазысы мен 7-8
қақпаны қалғанда ашаршылық жылдарында (1929-1931 жж.)
солармен аң аулап, елді асыраған. Бұл туралы бір ауылды
ашаршылықтан құтқарған тазыны халық:
&lt;poem&gt;'''Құмай тазы Ұшар-ай, Киік көрсе ұшар-ай,'''&lt;/poem&gt; - деп ілтипатпен еске алып отырады.

[[Қазан төңкерісі]]нің алдында орыс зерттеушілері қазақ даласында 10 мыңға жуық тазы бар деп жазады, қазір тазылардың саны қайта жаңғыра отырып, шамамен 500-ге жетті деседі [[Интернет]] материалдары дерегі.

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Ит тұқымдары]]</text>
      <sha1>tk2o6k05m2m3crub5cfik07lq14g7dc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682083</id>
      <parentid>3681806</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46472-89</username>
        <id>184991</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тазы иттің бітімі туралы */</comment>
      <origin>3682083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77793" sha1="6oqbkzyz5fbw5e2fim7tve1co5sqm6r" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{wikify}}
{{Ит тұқымы
|name       = Құмай тазы
|image      = Тазы040.jpg
|image_caption = Құмай тазы
|height     = 20см - 1м
|weight     = 600гр - 70кг
|country    = Қазақстан
|year       = 
|fcigroup   = 
|fcisection = 
|fcinum     = 
|fcistd     = 
|category   = 
|commons    = Tazi (dog)
|wikisource = 
}}
'''Құмай тазы''' — қазақтың дәстүрлі ит түрі, ұлттық, жеті қазынаға жататын жануар.

== Иттің таралуы мен түрі ==
Мезолит дәуірінде қолға үйретілген ит екі түрлі жабайы
тұқымнан: оңтүстікте шиебөріден, солтүстікте қасқырдан
шығып, жер бетіне тегіс тараған хайуан дейді қазіргі ғылым.
Иттің шығу тегі туралы бір ғана ортақ ит тұқымынан бастау алған және түрлі тұқымдар ұзақ эволюциялық тарихи
дамудың нәтижесі деп қарайтын монофилетикалық және көп
негізден шықты дейтін полифилетикалық теориялар бар. Жартас бетіне салынған суреттерді есептемегенде тазыға ұқсас
кейіптегі бейнелер Мысыр перғауындарының [[ескерткіш]]терінде бейнеленген. Осыдан 3400 жыл бұрынғы деректерде ұзын
сирақты тұрықты, тұмсығы үшкіл, құлақтары тік, құйрықтары
иректеліп дөңгеленген иттер бейнеленген. Қысқасы олардың
сұлбасы тазыға көбірек келіңкірейді (ат пен иттің басқа
тұқымдары бұдан көп кейін бейнеленген, яғни кешірек қолға
үйретілген). Тазының шыққан жері, мекені туралы мәселе аса
тартысты болғанымен қазір адамзаттың көбі [[Солтүстік Африка]] мен Оңтүстік-Батыс Азияның үстіртті даласы деп түсінеді.
Қазіргі кезде тазының таралған аймағында оған жақын
тұқымдас деп айтуға келетін екі түрлі ит тұқымы бар: ол Абиссиния иті (бірақ оның 6 азу тісі бар, әрі шиебөріге жақын. Күллі
ит тұқымдасының азу тісі 8) және үнділердің дол (колсун) иті.
Соңғы тұқым тазы тәрізді аңды үндемей баспалап келіп алады, көп үрмейді, әрі батыл, түсі түлкіге ұқсас. Бірақ олар ну
орманды мекендейді, қимылы баяу, аяқтары шомбал. Мысыр
перғауындарының итіне ұқсайтын, Судан мен Кордофанда тағылау, кесек бітімді иттерді тазының ең көне &quot;туысқаны&quot;
деп долбарланады. Бірақ [[Ніл]] дариясы аңғары қолға үйретілген
тазының шыққан жері деп саналады. Ол аумақтан Араб түбегіне, ары қарай [[Кіші Азия]] мен Парсы жеріне, онан әлемге жаппай таралған делінеді. Осылай таралған иттер бірнеше ондаған
ғасырлар барысында жергілікті жердің аумалы-төкпелі ауа
райына үйлесіп, түрленіп сұрыпталып отырды.

[[Еуропа]]ға қарай арийлермен келген тазы тұқымды иттер
кеңінен таралып, аңшылық пен күн көрудің негізгі арқауына
айналды, солтүстікте Балтық теңізі жағалауына таралды. Ал тазылар бұлардан кейінірек батыс [[Африка]]дан көне [[Испания]] (Иберия) жері арқылы кельттерге, Галлиялықтарға жетіп, солардың
атымен аталатын тазы тұқымдары пайда болғандығын Ұрым
заманындағы жазбаларында жазылған, онан әрі [[Ирландия]],
[[Шотландия]]ға дейін таралған. Соның айғағы қазіргі әлемдегі
көптеген ит тұқымдарының аталған қарт құрлықтан кездесуі. Орта ғасырда тазымен аң аулау, тазыны тарту ету еуропалықтарда үлкен қызығушылыққа ие болған. Әсіресе, ағылшындарда таза қанды тазы иттерді сұрыптау, белгілі мақсаттарға
пайдалану кеңінен етек алған.

Ал араб бәдеуилерінің ермегі болған тазылар арабтардың
дін тарату жорығы кезеңінде [[Азия]]ға кеңінен таралған дейді зерттеушілер. Дін таратумен тазы да бірге келді деуінің себебі [[ислам]]
діні таралған аумақта, дәлірек айтқанда [[Алтай]], [[Гималай]] тауларына дейінгі аралықта (батыста [[Испания]] жерінедейін) арабы тазыға
ұқсас иттер ұшырасады. [[Орта Азия]]ның қатал табиғатына үйлесу
үшін тазыларды ғұндардың итінің сипатына ұқсайтын ұзын
сабалақ жүнді, салпаң құлақты жергілікті тұқыммен будандастырып, жаңа сұрып - шығыстың салпаң құлақ тазысы дүниеге
келді. Оның құйрығы мен шонданайы ұзындау, сабалақ жүнді
иттер еді және оның пайда болған және таралған аймағы тарихи
кезеңіне қарай бұл тұқымды &quot;турік-татар тазысы&quot; деп атауға
болады дейді. Батысқа қарай ығысқан түрік халықтары өзімен
бірге салпаң құлақ тазысын ала келіп, оңтүстік орыс даласы мен
күңгей шығыс [[Еуропа]]да тазыға ұқсас жаңа ит тұқымдарының
пайда болуына негіз етті...

Ал [[мұсылман]] емес халықтарда тазы мүлде беймәлім деуге
келеді. Атақты [[Марко Поло]] моңғол императорларында аушы
құстар мен басы қазандай, кесек тұлғалы иттер туралы тамсана
жазады. [[Монах Иакинф]] қытайлар [[Шығыс Түркістан]]ды иеленгеннен соң ғана тазымен етене таныса бастаған дейді.

[[Махмұд Қашқари]]дің &quot;Диуани лұғат ат-түрік&quot; сөздігінде
(ХІғ.) &quot;тайған&quot; сөзін келтіріп, оған &quot;тазы, алғыр ит&quot; деген
анықтама берді (Қашғари М., Түрік сөздігі, А., 1998, 3-том, 238-бет). Қырғыздар осы күнге дейін тазыны &quot;тайған&quot; деп атайды, ал,
өзге түркілерде тазыны &quot;тазы&quot;, &quot;тази&quot; деп атау қалыптасқан. Қазақтар иттің еркегі - төбет немесе арлан, ұрғашысы - қаншық,
бірге туғаны - ұялас, кішкенесін күшік дейді

==&quot;Ит жақсысы - тазы&quot; туралы түсінік==
&quot;Ит жақсысы - тазы&quot; туралы түсінік. Жақсы иттер жайлы қазақта ертегі, аңыздар көп. Қазақтың ұғымында ең жақсы ит-құмайды иттен емес, &quot;италақаз&quot; дейтін ала құстың жұмыртқасынан шығыпты мыс, - дейді. Ол құс қасқыр мен аюдың ескі апандарын немесе таудың үңгірлерін мекендейді. Құмай тазы туралы аңыз-әфсаналарға зер салатын болсақ, иттің тотемдік табынуы (культі) және күнделікті өмірдегі таза практикалық пайдасынан болса керек.

Ит табынуы (культі) аңшылық дәуірінде шарықтау шегіне жетіп дәріптеліп, түркі-моңғол халықтарының арасына ителгі,
италақаз, құмай тазы туралы аңыздар (мифтер) кеңінен таралған. Құмай
ит туралы аңызды кезінде Ә.Диваевта жазып алған. &quot;Қазалы,
Перовск, [[Шымкент]] уездерінің қазақтарынан өзінің лақап аты
бойынша бірегей құс - италақаз жөнінде біздің әлденеше рет
естуімізге тура келді. Италақаз жұмыртқасын елсіз және биік
төбелердегі ескі, айдаладағы мазарларға салады, ол үшін сол
жерден әр түрлі аң және басқалар тастап кеткен інді пайдаланады. Жұмыртқадан &quot;құмай&quot; деген лақап атқа ие болатын тазы
ит шығады. Олар титімдей болып жарық дүниеге келеді, төстері
қара ала болады, керемет шапшаңдығымен, батылдық және ептілігімен ерекшеленеді. Құмай қуған аңшылықта одан бірде-бір құрбаны қашып құтыла алмайды. Кейбір қазақтардың нық сенімі бойынша, италақаздың етеккірі келеді, осы себепті бұл құстың еті тағамға пайдаланылмайды.&quot;[[Сурет:Тазы050.jpg|left|thumb|300px]]
Осыған ұқсас аңызды [[Сәкен Сейфуллин|С.Сейфуллин]] да жазады: &quot;Сары ала
қаздың жүмыртқасынан кейде күшік туады екен. Сол құмай
болады. Оны тәңір берейін деген адамға кез қылады. Сары алақ аздың ай сайын әйелше айызы келеді&quot;. Бұл аңыздардан ит пен
қаздың бір тұқымнан тарайтындығы көрінеді.

[[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Зайсан ауданы]], Кендірлік
өзенінің Сайхан және Сауыр тауларын жарып өтетін тік жартастың
кемерінде &quot;құмай ұясы&quot; деген, орны күркенің орнындай құстың
ұясы бар. Ағаш бұтақтарынан, сарғайған шөп қалдықтарынан
салынған ұя әлі тұр. &quot;Ұясы осындай үлкен болғанда, жұмыртқасы
қандай болды екен?&quot; - деп таңғалысады. Тазы ит осы ұяны мекендеген алып құс - құмайдың жұмыртқасынан шығыпты.
Қазақта &quot;құмай тазы&quot; деген сөз бар, жақсы, жүйрік, алғыр тазыларды &quot;нағыз құмай тазы&quot;, - деп жатады.

==Құмай тазылардың тұқымы, түрі==
Тазы қазақ даласына сақ заманында келген деп шамалауға
болады. Шамамен 2000-2500 жылдар бұрын болса керек. Кейбір
тасқа қашалған петроглифтердегі тазыға ұқсас аңшы иттерінің
бейнесіне қарап, бұдан да ертерек замандарда да болған ба деп
болжам жасауға да болады. Дегенмен тақыр тазылар осыдан
бес-алты мың жыл бұрын перғауындар заманында өмір сүрген.
Әйгілі Тутанхамон қабірінің ішінде ажал құдайы Анубис - қара
түсті тазы бейнесінде бейнеленген.

&quot;Қазақ тазысының түп атасы арабтың салюкиі, ол қазақ
даласына [[ислам]] дінін таратқан араб жауынгерлерімен бірге келді&quot;,— деген нұсқаны ұсынады. Шынымен, салюки [[Орталық Азия]]
мен [[Кавказ]]ға, Таяу Шығыс пен [[Иран]] арқылы таралған. Қазіргі
салюки тұқымдары қазақ тазысына өте жақын, тек тұрқы сәл
ұзын, бойы сәл сұңғақ, бірақ пошымы мен сымбаты өте жақын
келуі олардың туыстығын қуаттайтындай. Төрт мың жылдай
тарихы бар ол иттердің атауы құм астында қалған Арабтың
Салюк қаласының атымен байланысты туған атау. Дегенмен
ол тұста шумерлерге, ассириялықтарға да таралып үлгергенге
ұқсайды.

[[Сурет:Тазы030.jpg|left|thumb|300px]]
Аң қағатын итін қазақтар &quot;тазы&quot; атауының мәні парсының
&quot;таза, алғыр, жүйрік&quot; деген мағынадағы сөзінен шыққан. Бәлкім
тазы - таза - таза қанды деген мағынадағы сөзінен туған,
ықшамдалу заңдылығына байланысты тазыға ауысуы мүмкін
деп жорамалдайтындар да бар. Қазақ тазысы мен ауған тазысы
[[Орталық Азия]]ға парсы тазысымен бір дәуірде келіп, оны сақтар
мен ауғандар жергілікті табиғи жағдайдың ерекшеліктеріне
сай жетілдіріп, қолдан сұрыптап өткізгенге ұқсайды.

Дегенмен соңғы кездегі зерттеулер [[Орта Азия]]да таралған
тазыларды арабтың слюгги (слугги) аңшы иттерімен будандасудан пайда болған жергілікті тұқым деп есептейді. Тазының
отаны [[Қазақстан]] және [[Түркменстан]] (әредік [[Өзбекстан]] жерінде де өсіріледі) деп есептеледі. Түркмен тазысы қазақ тазысына қарағанда бітімі ұсақтау келеді. Тазы итті Орта Азияның көз
жетпес кең даласының тұрғындары арабы иттерді жергілікті тұқыммен будандастыра отырып, сұрыптау нәтижесінде
шыққан ат үстінде аң аулайтын бекзадалар мен дегдарлардың
ермегіне және малшы-бақташылардың күн көрісі үшін қызмет
еткен тұқым деп есептейді.

Қалай дегенмен VII-VIII ғасырларда қазақ жеріне дін тарата келген арабтармен келген тазы тұқымынан аңшы иттер тарихы басталады. Сонымен бірге жергілікті жерде қалыптасқан
тұқым деген тазының пайда болуы туралы екі түрлі көзқарас
бар. Кезінде орыс отаршылдары көптеп келе бастаған
замандағы зерттеу нәтижелеріне қарасақ (Я.Полферов пікірінше) қазақ жерінде [[Орта Азия]] тазысының өзіндік бір тармағы
көбірек таралған. Оның бойында таулық және қырымдық
тазыларға жақындығы басым болған. Қолдану жағдайына байланысты тазыларды далалық және таулық деп бөлген: далалығы
бойы сұңғақ, жазықта алғыр болса, таулық тазы бітімі кішкене,
қия жартастарда жақсы жүгірген. Қазақ тазысына өте жақын
туыс болып есептелетін ауған тазысының да тақыр жүндісі
жазық аумақта, ал үлпілдек жүндісі суықтау солтүстік аймақта
таралған. Ал қазақ тазысы орыстың аңшы тазысының пайда
болуына септігін тигізген.

Алайда, қазақ жеріне тазы тұқымы онан да бұрын, дәлірек
айтқанда сақ заманында келген. Оның дәлелі тазы пошымды иттердің жартасқа салынған бейнелері, атаудың өзінің
көне парсы тілінен туындауы тегін емес, оның таралуы перғауын
иті - салюки - парсы тазысы, ауған тазысы және қазақ (сақ) тазысы деген болжамды ұсынады.

Қазақтар тазыны жарғақ құлақ тазы және шашақ құлақ
тазы деп екіге бөледі. Оның бірін салюкиден, екіншісін слюггиден таралған тұқым дейтіндіктен біріншісіінің құлағының жарғағы
үлкен, екіншісінің құлағында көп жүн өскен. Шынымен-ақ
жарғақ құлақ тазының құлағында ешқандай жүн болмайды, ал шашақ құлақ тазының құлағының жүні үзын, шашақ
тәрізді болады. Ал бұған қоса &quot;дүрек&quot; (дүрегей тазы) деп аталатын тазы мен қазақы иттердің будандасуынан шыққан терісі
қалың, суыққа шыдамды, денесі кесек, қасқырды алатын батыл
тұқымы да кездеседі. (Дүрек немесе дүрегей тазы қасқырдың
аяқ тарамысын қиып жібереді.)

Тазы - орташа ғана бойы бар жүйрік ит, жүні тықыр, оның
есесіне, құйрығы мен салпаң құлағының ұшын ұзын шашақты
жүн басқан. Басқа аңшы иттерге қарағанда бұлар ақылдырақ,
иесіне шын берілген, адамға жұғысқыш, ал өзге иттерге
өшпенділеу келеді. Өздері өте батыл әрі орасан жүйрік болады.
Тазылар күшті болмайды, бірақ денелері сидам, арық, жеңіл,
жүйрік әрі өжет келеді. Олар қуса жетеді де, қашса құтылады.
Қоян, түлкі сияқты ұсақ аңдарды олар құтқармайды. Айлаға
икемділігі сондай, тазылар аяғын сындыру, қайыру, мойнын
шығару деген кінаратқа ұрынбайды.

Тазыларды тұқымына қарай қазақтар құмай, құмай тазы;
таза қандылығы мен түгіне қарай құны, құны тазы; будандасқан болса дүрегей, дүрегей тазы, қайың, қайың қаптал деп
бөледі. Мұның соңғылары қасқыр алатын күшті иттер. Олар
жалғыз-жарым да, екеулеп немесе тобымен жүріп, &quot;ұтылап&quot;
аң алады, ал үйретілген болса, аушы құспен де тізе қосып
қимылдайды. Тазы иттердің түгі салыстырмалы түрде аз,
сұйықтау келеді. Ал кескін-сымбатына қарай таулы, орманды
өңірдегі аңшыл иттер ірі сүйекті, шомбал денелі болса, далалы,
құмды өңірлерде дене бітімі шағын, шарғылау келеді.

==Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар==
Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар. Мысалы, самарқанның тазысы - аласа бойлы, бірақ
мүше-мүшесі әсем де сүйкімді болған. Жем бойы мен [[Aтыpay]]
бойындағы қазақтардың тазылары - табан жүні мен
құлағындағы шашағының ұзындығымен ерекшеленеді. Ең
соңында, [[Оңтүстік Сібір]] тазыларына келер болсақ, олар
табанының сүйірленіп бітісімен, сондай-ақ өздерінің өте күштілігімен дараланады. Бұлар [[Ертіс]] бойында таралған. Ал орыс
деректерінде [[Түркістан]] тазысы аталған тазылар қазақ жерінің
оңтүстік пен солтүстік-батыс өңірлерінде көптеп таралған.
[[Сібір]] тазылары қазақ жерінде ғана емес, батысқа дейін жеткен
таңдаулы аң алғыш тұқым. 1889 ж. Сібірде самоед тайпалары
арасында үш ай болған британ зоологы Ернст Килбурн, онан
кейін [[Орал]] бойына және Батыс Сібірден әкелген ит тұқымын
лайкаға ұқсас самоед тазысы атаған тұқым осы атпен [[Еуропа]]да
таралған.

Қазақ жерінде тазының құмай, қайың қаптал, ауған, орыс,
түрікмен деген түрлері ұшырасқан. Қазақы тазыны тау тазысы
және дала тазысы деп бөлген. Шоқтығының биіктігі 80-85 см
аралығында.

Ал қазақ тазысына ең жақын деп айтып өткен ауған тазысы әлемдегі ең дегдар тұқымға саналады, бойы 70-74 см, мінезі
қатаңдау болғанымен иесіне шексіз берілген, тамаққа талғампаз, жеке емес, иесімен бірге үйде тұрғанды сүйетін тұқым. Ол
өз олжасын көзімен торуылдап, жіті бақылау арқылы алады.
Тіпті иесінің көмегінсіз өз бетімен аң аулайтын тұқым. Оның
әлемге кеңінен таралып, үлкен қызығушылыққа ие болуы - батыс елдерінің әскери жорықтарымен тура байланысты. XIX ғ.
екінші жартысынан батыс әлеміне белгілі болған ауған тазысын
британ әскерилері алып келген, 1907 жылдан тіптен көптеп келіп
тазының түрлі желілерін (линияларын) [[Еуропа]]да дүниеге әкелген. Дегенмен онан сәл бұрын 1809 ж. салынған сүрет, 1813 ж. [[Лондон]]да
жарық көрген болатын. 1920 ж. Ауғанстанның оңтүстігіндегі
Балукыстаннан апарған тазы [[Шотландия]]да, солтүстіктен
апарғаны [[Англия]]да, онан әрі [[Америка]] құрлығына таралып, дербес желіні (линияны) дүниеге әкелген. Теңдесі жоқ сұлу бітімге ие ауған
тазысы мен араб салюкиін өсіретіндер арасында 1960 жылдардан бастап Dog World кәсіби журналының бетінде басталған
дау әлі бір мәмілеге жеткен жоқ. Бір тобы (Waters бастаған)
тазыны салюкиден шыққан дейді де ежелгі Мысыр мен [[Месопотамия]], парсы жерінде табылған б.з.д. 4 мың жыл бұрынғы
ит қаңқалары Ауғанстан жерінен ұшыраспайтындығын алға
тартады. Сауда-саттық арқасында ауған жеріне әкелінген иттер жергілікті ортаға бейімделген дейді. Оған қоса салюкидің
иығы мен санына, кейде басына қарай үлпілдек, мақта тәрізді
жүн ұшырасуы сирек кездеспейді деген уәжді алға тартады.
Ауған жеріне жеткен салюки биік таулы өңірге бейімделуден жүні қалың, жүндес болып, ұзара түскен, тіптен жағы, арқа
жота, құйрығына дейін түк біткен. Ауған тазысының 6 бірдей
сұрпы бар болғанымен климаттық негізінен екі түрге бөледі:
күнгей, батыс өңірдегілері жүндері сұйықтау әрі ашық түсті
болса, солтүстіктегілері баран түсті, қою жүндес.

Кезінде қазақ жерінде кең таралған тазы иттердің Кеңес өкіметі жылдарында санының күрт кемуіне алаңдаған осы тақырыпты арнайы зерттеген А.А.Слудский дабыл қағып, оларды қорғауға алу қажеттігін ескерткен еді. Алайда Кеңес өкіметі кезіндегі отарлаушылық саясат жергілікті жердегі елдің бет бейнесі мен жердің экологиясына ғана зардабын тигізіп қойған жоқ, тіптен ит пен тазының тұқымына да салқынын тигізді. &quot;Әр кезеңде қазақ жеріне келген бөгде ұлт-ұлыс өкілдерінің өздерімен бірге ала келген иттерімен араласып, будандасқан соң небір түрлі дүрегей тұқымдар пайда болып, тазы мен төбеттің тұқымы азып кетті&quot;,- дейді итбегі (кинолог) мамандар. Қолда қалай болса солай ұсталған тазылар осылай дүрегейленді, мылтықтың көбірек қолданылуы олардың аңға пайдалану парқын азайтты.
Осы мәселе дер кезінде көтеріліп, [[Түркістан облысы]], [[Түркістан ауданы]], [[Бәйдібек ауданы]], тазыларын көптеп әкеліп қан жаңғырту, тазы тұқымын сақтап қалу шаралары жүрілген-ді. Тазылардың түр-түсіне тоқталар болсақ, қазақ жерінде кездескен тазылар туралы деректерде оның қара, сары, көкшіл сұр болады. Көк тазылар өте жоғары бағаланады.

Егемендіктен соңғы жылдардағы кәсібилер мен әуесқойлардың тізе қосып қимылдап, ұлттың дәстүрлі мәдениетін замана талабына сай ермек ісіне (хоббиына) айналдырған азаматтардың қолдауымен қазір тазы тұқымын сақтап қалу, санын өсіру, асылдандыру, түрлі кәсіптік шаралар ұйымдастыру арқасында қазір
[[Қазақстан]]да таза тұқымды тазылардың саны жарты мыңнан ғана асты...

[[Сурет:Тазы020.jpg|thumb|350px]]
Қасқыр мен түлкіні қатар алатын қазақ (қыпшақ) тазыларымен будандастырып, тұқымын асылдандыра отырып Орталық Россияда аң қағатын орыс тазысының (борзая) кейінгі орта ғасырда дүниеге келгендігі тарихтан белгілі. XI ғ. француз Генрик I үйленген орыстың Мудрый Ярославтың қызы некесі кезінде орыс тазысы борзая туралы алғашқы дерек жазылған.
Олар аң қаққыш, әрі суыққа төзімді, ұзақта суыт жүріске шыдамды, жүріске мықты келетін борзаямен аң аулау 1861 ж.
басыбайлылықты жойғанға дейін жақсы дамыды. Өздерімен
бірге батысқа қарай алып жеткен ит тұқымдарын сақтап қалған
Анадолы түріктерінде қаңғал (қаңлы), ақбас, қарабас деп аталатын, ал мадьярларда (венгрлерде) кувас, комондор (құмандұр) аталатын иттің тамаша тұқымдары бүгіндері әлемге әйгілі.

==Тазы иттің бітімі туралы==
Тазының екі аяғы дене тұрқымен салыстырғанда ұзын
болуы, оның қозғалысына қолайлылық тудырады. Оған қоса
артқы аяқтары мен ондағы бұлшық еттер өте жақсы дамығаны,
ал құрсағы жіңішке болып қазақтар &quot;қаншырдай&quot; қатқан деп
атайтын іші жотасына қарай жақын бітуі тазының қозғалысын
өте қолайлы етеді. Биіктігі сиырдың бұзауындай, көсілгенде
есік пен төрдей жерге жететін келісті қазақ тазысының адымы
ұзын, қимылы ширақ, ұмтылған жерден шабан-шалағай аңды
құтқармайтын алғыр келеді.

Тазының жылдам, ширақ қозғалуына оның сүйек қаңқаларының берік жетілгендігі, шеміршек, жұлын-тұтасының,
сүйектер мен сіңір-тарамысының бір-бірінің қимыл-қозғалысын икемдей, шапшаңдыққа келтіре алатындығымен
тура байланысты. Мойын омыртқа жетеу, ауыз омыртқасы
қанаты жұқа, жалпақ, артқа қарай көсіле жатқан, үстінде
шүйделі төмпегі болмайды. Арқа омыртқа он үш, олардың
жоталық өсінділері жуан, алдыңғы омыртқалар да иіле келген.
Оған ұштасқан он үш жұп қабырғаның тоғызы дөңгеленіп, иіліп
тұрады. Олардың ұшы бір-бірімен біте қайнасып кеткендіктен, төстің етегінде бар болғаны сегіз (!) өскін байқалады.
Көкірек қуысының тереңдігі қабырғалардың ұзындығына тікелей байланысты. Шоқтығы денесінің артқы жағынан
биіктеу келеді. Иттің бел омыртқасы жетеу, қанаттары алға
сүйірлене жантайған, ұштары жуандау. Арқа жон тұсы төмен
қарай ойысып, қайқы белденіп келеді де, бел тұсынан жоғары
қарай томпайып кетеді.

Тұрық тұтасының ең қозғалмалы бөлігі болып саналатын
құйрық омыртқалар саны итте 18-22, артқа қарай кішірейе береді. Дегенмен бұлшықеттің омыртқалық басы алғашқы құйрық
омыртқаларынан басталады.

Төс сүйегі бір-бірімен шеміршек арқылы байланысқан,
пішіні төрт қырлы сегіз буынтықтан (сегменттен) тұрады. Оның дөңгелек
жиектігі, тұтқасы мен семсер тәрізді шеміршегі мөлшері жағынан
кішілеу және жалпақ болып келеді.

Итте жауырын қыры буын ойысына дейін созылған,
құстұмсық өсіндісі шодырайып шыққан, оған сіңірлі еттер берік
бекіген. Иттің ортан жілігі жіңішке, асықты жілігі иіліп келген,
ал тоқпақ жілігі жіңішке, төменгі басы сәл иіліңкіреп тұрады,
бас жағында тесігі көрінеді. Ит тізесінің төменгі қатарында кәрі
жілік және ортаңғы сүйектер қосылып кеткен, әрі сәл ғана иіліңкі келеді (кәндек иттерде ол өте иілген). Ал жіліншік сүйектері
жақсы дамыған. Олардың шеткісі қысқа, ортасындағы екеуі
ұзын болғандықтан, ортадағысының (үшінші, төртіншісінің)
ізі анық түседі. Бірінші башпайы (ол көп иттерде болмайды немесе екінші башпаймен ұстасып кеткен) қысқа болғандықтан
ізі жерге басылмайды. Бақайдың ұзын жазғыш бұлшықеті
алдыңғы асықты жілік бұлшықетін жауып жатады және екінші
және шеткі бақайларға бекиді.

Иттің бөксесі мен саны өте күшті әрі қуатты келеді. Олар денені алға лақтырып, тазылардың қозғалысына екпін беретін, алға қарай серпінді итермелейтін қызмет атқарады. Сонымен бірге, әсіресе тазының
мойын, арқа және жамбастың жалпақ еттері, мықынды бүгетін және
құйымшақ еттері, құрсақ қабырғасының айқыш-ұйқыш келген еттері мен төс бұлшықеттерінің жақсы дамуы - оның шапшаң
қозғалысының бірден-бір кепілі. Бұлшық етіндегі талшықтары
басқа жануарларға қарағанда салыстырмалы түрде көп. Итте
өкше бұлшықеті болмайды, тек тобық сүйегінің сыртқы байламымен асықты жіліктің айдаршығынан басталады.

Иттің басындағы ми сауыты мен бет көлемі бір-біріне
пара-пар, яғни 1:1 шамасында. Бас сүйегі екі-үш қабат қабыршақшадан тұрады, орталары ауаға толы келеді. Итте сүт тісі 28,
ересектерінде 42 тіс болады, олар қысқасауытты тістерге жатады.
Тұрақты тістердің жанасу беттерінде үш-үштен өткір тісшелер
болады. Сойдақ тістер конус тәрізді, бір ғана тісшесі бар, көлемі
кішілеу тісті &quot;ит тіс&quot; дейді. Тістер қабу, қорғану, ұсату міндетін
атқарады. Жақсы тазылардың астыңғы, үстіңгі тіс қатары бір-бірімен жымдасып тұрады, яғни жоғарғы маңдай тіс сыртынан
1/3 бөлігіне дейін айқасып келеді. Ондайда артқы азу тістер
бір-бірімен беттесіп келеді.

Аң алатын иттің жотасы, жоны кейін толық бұлшық етті
нығыз болып келеді. Терең келген төс жағынан құрсағы артқа
қарай дөңгеленіп келіп құйымшақтың тұсына неғұрлым
жақын орналасқан. Ондай кейіпті қазақтар арыстанның
ұрғашысының құрсағына теңеп, &quot;қаншырдай қатқан&quot; құрсақ
деп есептейді.

Қарын мен ішектердің сыртынан шарбы жауып тұратындықтан, құрсақты суық тиюден сақтайды. Сондықтан иттер
суық сазды жерлерде бауырын төсеп жата береді. Ит бауырының салыстырмалы мөлшері басқа жануарларға қарағанда
көлемді келеді. Итте жүрек 3-ші қабырға мен 7-ші қабырға
аралығында жантая орналасқан.

[[Сурет:Саяхатшалық010.jpg|left|thumb|450px]]
Иттің еріндері жұқа және нашар қозғалады. Ауыз саңылауы ұзынынан созылып, оның езулері үшінші-төртінші азу
тістерінің қатарына дейін жетеді. Төменгі ерні алға салпиып
озып шығып тұрады. Иттің өңеші орасан үлкен болып кеңи алады, оның асқазанға ұласқан тұсында жауып тұратын &quot;қақпақ&quot;
тәрізді өскіні болмайды. Сондықтан да ит өте оңай құсып
тастайды. Саятта итті тамақтандырмай шығуға тырысатындығы соған байланысты. Құрсақ пен кеуде қуыстарының арасындағы
көк ет тыныс алуда қосымша міндет атқарады. Итте күрек тістері жақсы жетілген, сойдақ тістері жіңішке әрі иіліп келген,
ал азу тістері доғал әрі шайнауға бейімделген. Иттің астыңғы,
үстіңгі тіс қатары жақсы жымдасып, үстіңгі жағы астыңғы
қатарының 1/3-ін жауып тұрса жақсылықтың нышаны дейді.
Tic қатары жымдаспаған, озық шыққан немесе кемиек болып
жетпей тұрса, ондай иттер тазы бола алмайды.

Иттің үш қабаттан тұратын терісінің арасында май
шығаратын бездер терінің түгін майлап тұратындықтан, түгі
жылтырап тұрады, суықта дене жылуынан айырылмай аязға
төзімді келетін себебі сондықтан.

Қазақтар &quot;есті жануар&quot; деп қасиет тұтатын иттің миы мен
сезім қабілетін зерттеу нәтижелері оның миында әрбір әрекетті басқаратын (есту, көру, сезу, қимыл, тепе-теңдік, дәм сезу,
сипау және т.б.) орталықтары өте күрделі байланыста екендігін айтады. Әсіресе, өте жақсы дамыған иіс сезу мүшесінің
көмегімен он литр суға еріген бір шөкім тұздың иісін де сезе
алады дейді. Неміс қойшы итіне жүргізілген зерттеулер оның
өн бойы мен миындағы иіс сезу аумағы 1,5x1,5 метрлік (үлкен
кілемдей) аумақты алатындығын анықтаған. Бұл көрсеткіш
адамда 5x5 см. Иттер &quot;танауымен&quot; ұйықтайды, яғни ұйықтап
жатқан кезде не болғандығын, иіске қатысты оқиға болса, ол
дереу ажыратып, іске кіріседі екен. Иттің бұл қабілеті тазыда
иіс пен із &quot;сезу&quot; үдерісінде маңызды міндет атқарады. Ол туабітті
иісшілдігіне қоса, үйрету барысында көндіктіруге тура байланысты болады дейді бүгінгі күнгі тазы ұстаушылар.

Сондай-ақ көз жанарының ойнақшып қозғалуы мен
көзінің қырағылығы да ширақ қимылдауына үлкен көмек
көрсетеді, көзқарасы өткір, байқампаздығы жоғары, қараңғыда да жақсы көреді, өң-түсті жақсы ажырата алатындығы белгілі
болып отыр (бұрындар иттің көру қабілеті осал деп келгенді).
Ал есту жағына келсек, ит өте сақ, ол секундына 30-40 мың тербелісті, тіптен 70-100 мың тербелісті қабылдап, ажырата алады
екен ([[адам]]да бұл көрсеткіш 16-18 мың аралығында). Иттерді сабау немесе жекіп ұрсу олардың агрессив әрекетін, қарсыласуын
арттыра түседі. Танауындағы &quot;мұрты&quot; мен &quot;сақалы&quot; түнде адастырмайтын бағдар нұсқаушы қызметін атқарады.

[[Сурет:Тазы011.jpg|thumb|250px]]
Иттің ерекше қимылы мен шұғыл қозғалысы, соның ішінде тазының ересен қозғалысы оның дене бітімінің сипатымен
тура байланысты: атап айтсақ, өзінше бір ерекше механикалық
тетікке, яки аспалы көпірге ұқсайды. Мұндағы көпірдің екі
жағындағы таянышы - алдыңғы және артқы аяқтар, ал оның
арасындағы параболалық торланған конструкциясының орнында
қаңқаның статикалық бөлігі жүреді. Ал бас, мойын, құйрық пен
құйымшақ - көпірдің екі жақ шетіндегі кіреберіс рөлінде.
Жотадағы еттер мен сіңір, құрсақ, төс қуысындағы ет, шеміршек, қабырға, тері барлығы жайшылықта және жүгірген кездегі дене массасын тең бөле отырып, омыртқалар қаңқасының
бүгіліп-жазылуын, кинематикалық үйлесімді қимыл, ширақ
қозғалыс жасауын қамтамасыз етеді.

Иттің омыртқа қаңқасы өте қозғалмалы болғандықтан,
жүгірген кезде артқы аяғы денесінің &quot;жалғасы&quot; тәрізді үйлесе
қимылдайды. Ит жай жүрген кезде төрт аяғы қайшылай (диагональды түрде) қимылдай отырып, дененің салмағын екі аяғы
&quot;алып жүреді&quot;, ізі бір сызық бойына түседі. Сирақтарының
дүрыс бітпеуі мен олардың өзара пропорциясы, сәйкеспеген
мүшелер қимылды тежейтіндігі белгілі. Сондықтан да,
тазы денесінің сипаты мен өлшемдері &quot;стандарт&quot; іспетті
қабылданады.

Тазы денесінің шұғыл, ширақ қозғалысы дененің ауырлы
нүктесімен байланыста болады: қазан толмас шеміршегінің
артында &quot;тқрған&quot; (басқа жануарларда алға қарай) нүкте басын көтеріп, құйрығын жазған кезде артқа жылжиды. Яғни
көсіліп жүгірген кезде тазы денесінің дәл ортасында ауырлық
нүктесі түседі де тепе-теңдігін тауып, алдыңғы және артқы
аяқтарға (қол мен санға) біркелкі күш қысым түседі. Ол жылдам
қозғалуға, әрі үзақ уақыт мүшелердің шаршамауын қамтамасыз
етеді. Ал жайшылықта тұрғанда иттің дене салмағының 2/3
бөлігі алдыңғы аяққа түседі.

Айталық, тұрқы қысқа иттің ауырлық нүктесі алға кетеді,
жүгірген кезде аяқтарын &quot;кісе басып&quot; алады, яки артқы аяғы
алдыңғы аяғын өкшесінен басып отырады. Мұндайда ит артқы
аяғын баяу тастайды, көсіле алмай, аңның артынан жүгірген
кезде баяулап, шабандап қалады. Бүлкілдеп желген кезде денесі
селкілдеп, алдыңғы оң аяқтың қозғалысымен сол жақ артқы аяқ
бірге жүрген кездегі қимылы тәрізді &quot;қайшылай&quot; қимылдайды.
Артқы аяқтың күші алға итермелеп отырады. Тазының сымбатты келіскен бітімі желген кезде алдыңғы аяқ ізіне артқы аяқ дөп
келеді. Ал денесі қиралаңдап, ізі ирелеңдей түссе, ол тазыға тән
емес, дүрегей иттің қозғалысы саналады.
[[Сурет:Тазы 010.jpg|thumb|250px]]

Итке тән жылдам қозғалыс, секеңдеп көсіле шабу. Қозғалысқа икемді омыртқа тұтасы, мықты бұлшық етті ит артқы
аяғынан үлкен екпінмен алдыңғы аяғына қарай секіреді, жотасы домалана бүкірейіп, артқы аяғын алға қарай жазады. Жерге
артқы аяғы алдыңғысынан озып жетеді. Иттің көсіле жүгіруіне
жалпақ, қиғаш біткен жауырын, кең иық, бұлшық етке толы
ұзын сан, сәл ғана дөңес пружина тәрізді созылған арқа мен
құймышақ, барлығы үйлесе икемделіп үлкен мүмкіндік тудырады. Қазақтар айтатын: аса үлкен жылдамдықпен көсіле
жүгіруіне - &quot;ұшуына&quot; жоғарыдағы етпен, сүйекпен қатар
құрсақтың бұлшық еттері тізе, артқы аяқтың секіретін еттері
араласады. Қартайған немесе болдырған иттер &quot;жорғалайды&quot;,
яғни бір жағының алдыңғы, артқы аяқтары қатар қозғалады.
Мұндайда ит қисалаңдап, тепе-теңдігін әрең табады.

Иттің қолы немесе алдыңғы аяғына жанынан қарағанда
ені қысқа жауырыны артқа қарай сәл қисая кеткен ортан жілігі
қолдың бойымен алға сәл ғана еңкейген болса түзу бітіс деп санайды (Жіліктік жауырын артқа кеткен болса ол дұрыс емес).
Жауырын қабырғаға жымдасып, жабысып алдынан қарағанда
тіп-тік жерді басып тұрса жақсы. Иттің сирағы етсіз, тарамысты, шертіп керіп тұрады. Алдыңғы аяқтың басқан ізі бір-бірінен алшақ талтақ, немесе шалыс басса, аяғының басы екі
жағын ақсиып тұрса немесе маймақ болса ол жақсылықтың
нысаны емес. Ал құрықтың түбінің төменгі тұсы артқы аяқтың
жайшылықта тұрғанда маңдайына дөп келіп тұрса, ол иттің
қозғалысы аяқ алысын жақсы деп жатады қазақтар. Артқы
аяқ дұрыс бітпесе ит аяғын сиырша сүйреп талтаңдап немесе
маймылша тойтаңдап жүреді, ондайлар аң қуған кезде алысқа
жүгіре алмайды.

Жайшылықта тұрған иттің бұлшық еттері барлығы жұмыс
жасайтындықтан оңай шаршайды да жерге бір қырынан жата
кетіп дем алады. Бұлайша қырындап жатқан иттің бұлшық
еттері күш түспейді ал жанбасымен шоқиып отырған иттің
бұлшық еттері де жақсы дем алады. Сондықтан тазыны үйрет-
кен баулыған кезде оны шоқитып отырғызу немесе қырынан
жатқызуға көп көңіл бөледі.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: &quot;Алматыкітап&quot;, 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3&lt;/ref&gt;

== Құмай тазыларға қатысты наным-сенім==
Қазақта баланы қырқынан шығысымен [[ақын]], [[шешен]], [[батыр]] тәрізді атақты адамның (т.б.) үзеңгісінен өткізіп алу ғұрпы
сияқты иттің күшігін де белгілі адамдардың [[үзеңгі]]сінен өткізіп
алатын ырым бар.

''&quot;Бала мен күшікті [[үзеңгі]]ден өткізу ғұрпы б.з.б. II ғасырларда [[Көшпенді халықтар|көшпенділердің]] үзеңгіні ойлап тауып, салтаттылық мәдениетті жоғары сатыға көтеріп, қаһарлы күшке айыалдырған дәуірден бастау алады&quot;'', - дейді зерттеуші А.Тоқтабаев. Адамзат тарихында [[садақ]] пен жақ, дөңгелек сияқты айтулы бетбұрыс жасаған үзеңгіні қаттылық пен беріктіктің, алысқа жорту мен
шабуылдың тиянағы дегеннен осы ырым туған дейді ол.
Иттің бағзы замандардағы тотем-бабаға айналғандығының белгісі ит жейде салтынан байқаймыз. Ол тек қазақта ғана
емес көптеген түрік халықтарына ортақ салт: қазақ, қырғыз,
өзбек және татарларда сақталып қалған &quot;ит жейде&quot;, &quot;ит көйлек&quot;, &quot;эт кулмәк&quot; ғұрпының мәні ортақ. Оны нәресте туғанда
кигізеді. Ит көйлекті (ит жейдені) көп жасаған адамның киімінің қалдығынан жеңі мен бойын тұтас пішіп, жағасын ойып,
шетін бүкпей, екі жаны тіккен жас баланың [[нәзік]] етіне батпауы үшін тігісті сыртына қарата тепшіп тігеді. Сәби қырқыңа
толысымен ит көйлегін шешіп, оны әр түрлі [[қант]], [[кәмпит]], [[өрік]]-[[мейіз]] сияқты тәттілерге толтырып, иттің мойнына байлап қоя
берген.

Балалар итті қуып, тәттілерді алып мәз-мейрам болады,
итжейдені иесіне әкеліп тапсырады. Бұл ғұрып &quot;ит қуу&quot; деп аталады, мәні сәбидің пәле қаласын қырық жаны бар хайуан - ит
өзімен бірге алып кетеді-мыс деп сенген. Ал керісінше балаға
иттің жүйрік, ақылы озық алғыр қасиеттері дариды, сәби
күшікше бауырын тез көтеріп, тәні сау, жаны берік &quot;итжанды&quot;
(иттің қырық жаны бар дейді қазақ) деп ырымдайды. Баланың,
ит көйлегін сақтап, жолға, сапарға шыққанда өзімен бірге алып
жүрсе пәле-жаладан сақтап, жолын ашады, &quot;баланың періштесі
қағып, аман апарып, есен әкеледі сапардан&quot; деп сенген.

Адамның басына қонған құт пен шаңыраққа келген ырыс
кебіне ит болып келеді: сол үйге құтпан ит немесе алғыр тазы бітеді де ол адамның барлық тілеуін жүзеге асырып, мұратына
жеткізеді дейді қазақ сенімінде. Жаңа үйленген жастарға
үбірлі-шүбірлі, дені сау, берік болсым (итше күшіктесін) деген
ырыммен (магия) жас келіннің көйлегінің етегінен итке жем
бергізеді. Аяғы ауыр әйел жерігі қанғанша итке &quot;кет&quot; деп айтуға
тыйым салынған.

Қазақ қартайып, алжыған иттің аузына май тығып, басын күн батысқа (құбылаға) қаратып, малша бауыздап өлтіріп,
көметін болған. Манси мен угрлерде және алтайлықтарда
итті ағаш [[науа]]ларға жерлеп, бір аяғына қызыл, екінші аяғына
қара таспа жіп байлап, иттің денесін әсемдеген. [[Моңғолдар]]
[[қазақтар]]ға ұқсас жолмен өлтірілген иттің құйрығын кесіп басына жастайтын және түскен келінді итке тағзым еткізеді. Ол
үшін жас келін қайын атасына сәлем етіп, отқа май құйған соң,
үлкен үйдің итіне тәу етеді. Үйге ит енгізіледі де [[келін]] етегіне
салып ет беріп, сүт жалатып, арнайы тілек айтады.

Қазақта бұған ұқсас [[салт]] ұрын барған күйеуге &quot;ит ырылдатар&quot; салты. Қалыңдыққа келе жатқан күйеу үйге таянғанда
алдынан шыққан бір әйел жүресінен отыра қап ит боп ырылдап, кәде алады. Халық [[театр]]ының бір көрінісіне айналған бұл
салттың арғы тегі көне наным-сеніммен астарлас.
Осы бір хайуанға қатысты өте ертеде қалыптасқан
нанымның бірі бағзыда [[ғұндар]] өлікті жерлегенде &quot;Онгонды
(аруақты) көкке ертіп шығады&quot; деген иланыммен итті де ертіп баратын болса, көне түркі тайпаларында тарихын, атауын, [[тотем]]ін барақпен (итпен) байланыстырады. Қазақта да
мұндай руларды, жер-су атауларын ондап кездестіреміз. (қазақ
генеологиясындағы Ителгі, Итемген, Ителі, Барақ т.с.с. атаулар). Иттің етін жайшылықта басқа халықтардағыдай (корей,
қытай) жемегенімен, зәрушілікте өкпе құртына, көз шымылдықтанып, бас айналғанға, жазылмайтын жараларға қарсы
ем, дәрі ретінде қолданады. Іште өлген баланы түсіруге иттің
ені мен шыбығын қатар қолданған жағдайлар ел арасында
ұшырасқан екен. Бұл дом шығыстық көрші жұрттардан ауысқан
болуы ықтимал.

Тазы иттің алғаш өз бетімен аң алуын''' &quot;тырнақалды&quot;'''
құрметіне ауылдастары жиналып, қайырлы болсын айтып,
қуанышқа кішігірім той жасайды.
Аңшылармен бірге [[саят]]қа шығып аң олжасын, әсіресе
түлкі байланған кісінің өзі қуанышына ауылдастарын ортақтастырып, тілек жасайтын жоралғысы бойынша бүкіл ауыл
аңшы үйіне жиналып, қыстың ұзақ сары таңын ойын-күлкі,
өлең-жырмен өткізеді.

Аңшы [[олжа]]сының етінен аяғы ауыр әйелдер ауыз тисе,
мылтық пен қақпаны қырсығып қалады. Өйткені жүкті
ананың арғы әлеммен байланысы бар, [[құрсақ]]тағы ұрпақ бергі
әлемге әлі үлгеріп келмеген. Бұндай сәтсіздікке душар болған
аяғы ауыр әйел аңның етіне аңсары ауып, жерік болып тұрса,
аңшы құралына &quot;акрпык,&quot; деп аталатын ақ түсті матадан байлап, аңшыға кәдесін беріп барып еттен ауыз тиеді. Егер олай
етпесе, аңшы құралы мен сайманы қырсығып аң алмай қалса,
аңшы оны аптайды. Ол үшін сайманға ([[мылтық]], [[қақпан]]) үш
дана ширатылған жіп байлап, үш мәрте жерге ұрған соң, сумен
шайып жібереді де &quot;''Ата (қақпанға қаба) алмасаң саған серт, Атылмасаң ( қаба алмасаң) маған серт, Аңның етін жеген, Жүкті әйелге қоса серт&quot;'' деп &quot;серттескен&quot; соң шоқпен сырықтап тазалайды.

Тазымен болсын, бүркітпен болсын саятқа шыққан кезде
бөгде кісімен кездесе қалған аңшылар тобының адамы &quot;Байлансын-ақ&quot; дейді. Ал: Байлансын-ақ&quot;, - деп ол бқрын айтса, сендер: &quot;Майлы шұжық айлансын-ақ&quot;,- деп тілектестік білдіреді.
Саятта келе жатқанда алдынан шыққан көлденең адамның тіл-көзі тазы мен құсқа тимесін деген ниеттен туған. Сондықтан
да аңшы басқа сөзбен емес, &quot;Байлансын-ақ&quot; деп айқай салып
амандасып, қаскөй рухтарды осы құдіретті сөзбен матап, аңды
да буып, шырмап тастауды ойласа керек.

''&quot;Соңғы түйенің жугі ауыр...&quot;'' деудің итке қатыстылығы туралы. Қазақ ұғымында: &quot;Ит жеті ырыстың біреуі&quot;,
''&quot;Итті тепкен ырысты тебеді&quot;'' деп шаңырақтың құт-берекесі,
ырысы итпен сабақтаса жүреді деп сенген. Ауызекі тілде күніне
сан қайталанатын, мәтелге айналған &quot;соңғы түйенің жүгі ауыр&quot;
тіркесі итке қатысты, онымен үйдің ырысы-берекесі, ырыздығы
сабақтасып жүреді деген сенімнен туындаған.

Далалықтар үшін көш салтанатынан асқан қызық аз. Жететін жері шалғай болғандықтан, әрі жаңа қонысқа ерте жетіп,
ісін жайғап алу үшін көшуге белгіленген сәтті күн азаннан көш
қамына кірісетін. Абыр-сабыр болған ауылдар үйлерін жығып,
түйеге жүгін тиегенде ең соңына қарай шаңырақты және ескі
жұртта қалған дүние-мүлікті тиейтіні белгілі. Олар тезек, оның жабуы, сырық, бақан, арқан, көген т.б. Әрине, үйге әсте енгізілмейтін тыстажататын ауылдың қүтына саналатын сырттанның &quot;итаяғы&quot; да соңында қалады. Олар жайшылықта көзге елене
бермесе де көш салтанатында ерекше сый-құрметке ие болады. &quot;Итаяқты май басқан құрым шоқпыттың біріне орайды да, жегінге, жүк артуға жаңадан үйретіліп жүрген торым, я буыршыының біріне ұсақ-түйек жүкпен бірге арта салады. Немесе ең соңғы түйенің бірінің теңіне іле салады. Осылайша жүк
әбден тиеліп болған соң &quot;соңғы түйенің жүгі ауыр&quot; дегенді айтып, көш ескі жүрттан қозғалады. Осылайша бұл тіркес жүктің
ауыр, жеңілдігіне қарай емес, ауылдың ырысына деген [[ілтипат]]
пен қүрметтің үлкендігіне сай туындаған деседі.

Иттің ас-су ішетін итаяғы тек ағаштың безінен ойып,
әшекейлеп жасалады, темірдегі болса ырыс кетеді деп ырымдайды қазақ [[дәстүр]]інде. Әбден ескіріп тозған итаяқты отқа
жақпайды, жаңғыртып жаңаламайды. Ұзаққа дейін тілі
шықпаған немесе кекеш, тұтықпа, быдық болып жүрген балаға
&quot;итаяқтан&quot; су ішкізсе кінаратынан арылады деп сенген. Сауын
малының желіні ісінсе итаяқты отқа қыздырады да, онымен
ауру желінді ұрып домдайды. Алайда итаяқты үйге кіргізуге
оған ожаумен ас-су қүюға қатаң тыйым саланады.

&quot;Ит итаяғын жаламай көңілі көншімес&quot; деп тойып тұрса
да кешкісін үйдің әйелі итаяқ бірдеңе салып беруі шарт.
Өйткені, &quot;аш ит үреген де өреген&quot; деп аш ит табаны қышып керуенге ерсе немесе ауыл аралап жүрсе үйдің құтын өзгеге аударып жіберуі мүмкін деп қауіпсінген.

Итті ем-дом жасауға да жиі пайдаланған. Өлі тиген
[[жылқы]]ның екі бүйіріне бірдей [[айран]] құйып итке жалатады.
Күйек кезінде туған төлдер марқая бастаған кезінде көбірек
өле бастаса, көгеннің бір бұршағын алып иттің мойнына тағып
қойса, төлдің шығыны caп тыйылады деп сенген. &quot;Ит тию&quot;
(мешел-рахит) ауруына шалдыққан сәбидін; төсіне сүт тамызып, итке жалатса, ауру да иттің; тілімен бірге кетіп, аурудан
айығады дейді. Ал &quot;ит ауруына&quot; ұшырағаң көз тиген баланы иттің қылынан алып, өртеп ауру балаға иіскетеді де, күйесін
баланың беті, маңдайына жағып домдаған. Ал көз тиген балаға
сол үйдің итінің құлағын кесіп, соның қанын жақса аурудан
айығады дейді халық медицинасында&quot; Аталған &quot;ит тию&quot; және
&quot;ит ауру&quot; сырқаттарын бойында &quot;ит жыны бар&quot; (ит бейнесіндегі жын) адамның көзі жас балаға тиюден болады деп санайды.
Онымен ауырған баланы иттің бас сүйегі салынған суға шомылдырады, иттің басын есіктің босаға таянышына іліп қояды,
немесе ірімшіктің сары суына салады. Сондай-ақ бес [[зират]]тан
бес уыс топырақ алып кесеге салып екінші кесеге баланы салып 3 немесе 7 күн қатарынан өлшеп отырған. Мүндай домнан
басқа аталғаи аурудан сақтанудың жолы қасқыр мен аюдың
тісін баланың киіміне тағып қою деп көрген.

Қазақ [[бақсы]]ларының арасынан &quot;ит жыны&quot; барлары иттің
қылығын көрсетіп &quot;бақсылық&quot; ойнаған. Сонымен бірге олар
дертті иттің бас сүйегіне көшірген. Ондай бақсылар мықты
болады. Өйткені итке ұқсаған жүйрік, оның үстіне қабаған
болғандықтан аурудың әр түрлі иелерін иттің рухы талап, қуып
жібереді деп нанған.&quot;
Сонымен қатар ауылдың алжып, өздігінен жүре алмай
қалған құтпаны мен сырттаны болса жұртқа тастамай &quot;кебежеге салып, түйеге артып алып жүретін болған&quot;, - дейді
көзқарақты ақсақалдар.

Ит иесі, итін күшік күнінен асыраған ең жақыны, сол үшін
итін өлімге қиып, қолы батпайды. ''&quot;Ит өлтірген мұсылман қажыға баратын құқынан айырылады, Мекке топырағын басуға тиіс емес&quot;,''- деп көрілетін қағида бар. Итті қорлауды, азаптау, мазақ
еткен адамның басына жаманшылық әкеледі деп көреді халық.
Итті атып өлтірген адам &quot;иттің қарғысына&quot; қалады, ұзақ жасамайды, кедейленіп, жарлылыққа, тапшылыққа, жоқшылықтың
қаріне ұшырайды деп сенген.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
'''&quot;Ат жақсысы - бозы, ит жақсысы - тазы&quot;''' деген атам [[қазақ]]
тазыны ер жігіттің үш жолдасының бірі дейді: жүйрік ат, құмай
тазы, қыран [[бүркіт]]. Ол үшеуін де біреулер алғанда үлкен көлемде
сый төлемақысын беріп алады. Жақсы иттердің күшігін алғанда
[[қарғыбау ақы]]сын беріп, күшікке сүт жалатып алады. Көпке
әйгілі тұқымның және тазының &quot;қарғыбауы&quot; да қымбатқа
түсері сөзсіз. Ағайын адамдар, сондай-ақ құдандалы жегжаттар
арасынан күшік асырап алуға тыйым салынады. Себебі &quot;итше
ырылдасып&quot;, &quot;араз болып кетеді&quot; деп сақтандырады.
&quot;Иттің шені - қарғыбау&quot; дейтін қазақтар иелі күшіктің
мойнына асыл тұқымнан шыққандығы мен иесінің шені мен
салтанаты, дәулет дәрежесіне қарай қарғыбауын тағады. Ол екі
бөліктен тұрады: мойнына тағылатын ені 3 -4 елідей жалпақ безекті әсем бұлдан,тіпті [[Жібек|жібек матадан]] таққан таспаны &quot;арғы&quot;, ал
оған байланғанын &quot;бау&quot; дейді. Ішкі бетінетжұмсақ мата мен [[киіз]] салып, сыртын қайыспен құрсаулап, арасын қабыстыра тіккен
қарғыбауға күмістен [[құйма]] салып, көз орнатып әшекейлейді.

Бау қарғыға тағылған қысқа тұйық бау болып келеді де
оған екі-үш құлаш ұзын қайыс бау, [[шылбыр]] тағылады. Оның
ұшын тіліп немесе тұйықтап тобыршақ тиек салып қояды да ат
үстінде жетектеген кезде оған қосымша бау жалғап, ұзындығын
5-6 [[құлаш]]тан кем етпейді.

Тазы иттерді той, ас, үлкен басқосуларға жүйрік ат,
алғыр қыранымен бірге алып барады. Мұндайда әлбетте
тазының қарғыбауын жаңалап алмастырады. Онымен бірге ит
&quot;сыбағасына&quot; қарық болатыны белгілі. Әйгілі тазы күшігіне ақ
отаудың сол жағынан мамық төсектен орын бергені жайында
әңгімелер кездеседі. Оған тіптен құлынды бие беріп алады. Оны
барынша мәпелеп өсіріп, арасында кәнігі тазымен аңға қосып
&quot;ауыздандырып&quot; баулып бір сонарда өзгелермен жарысып аңға
қосады. Алғаш аң алған кезінде &quot;тырнақ алды&quot; деп аталатын
той жасайды.

1910 жылдары [[Зайсан]] елінде Шәкен болыс деген аңшы
Марқакөл жақтағы Қаратай елінің бір жылда жетпістен асқан
түлкі, оннан астам қасқыр алған Сартұйғын деген тазыға
қызығып жүреді екен. Шәкеннің немере інісі сол жылдары
қатты боранда жылқы бағып жүріп үсіп өледі, жаңа үйленген
ажарлы Бағди есімді қалыңдығы қалады. Бағдиға Қаратай
елінің биінің баласының жасырын келіп жүргенін сезіп қалған
болыс: ''&quot;Жесір ерден кетсе де, елден кетпейді&quot;'',- деген заңға
қарамастан, дереу келісім жасап, өзінің келінін Сарытұйғын
тазыға айырбастап алады.

Тазы мәселесін алғашқылардың бірі болып зерттеген А.Слудский дерегі бойынша қазақтар Қараталда тазыны
қалыңдыққа берілетін [[құн]]ға, яғни 47 [[байтал]]ға сатып алатын
болған. Жақсы тазының құны аттың құнынан да кем түспеген.
Таза қанды тазылар [[Бөкей Ордасы]]нда да өсірілген және құны
өте қымбат сол кездегі ақшамен 50 сомға тең келген. Кейінде
ел кедейленген кезде аң алатын иттің қарапайым күшігін бір
құлынды [[бие]]ге сатып алған жайлар кездескен.

Атақты жүйрік аттармен қоса тазы иттер де ру мен ел
арасындағы мәмілеге, бітімгершілікке себеп болған. ''&quot;[[Кенесары|Кенесары хан]] қырғыздармен алғашқы ұрыстардың бірінде Ақыртөбе
деген жерде Бүрге батырдың Қалша деген ұлы бастаған 700 жігітін жеңіліске ұшыратып Қалшаны тұтқынға алады.
Қырғыздың Солты, Сарбағыш, Құсшы рулары кеңесіп, Қалығұл батырды басшы қылып елші жібереді. Кенесары әрі-бері ойланып: &quot;Мақұл, мен Қалшаларыңды босатып берейін, сендер Солты Есқожаның баласы Баястанның Көкдауыл деген тазысын беріңдер,- дейді. Сол уақытта Көкдауыл тоғыз қасқыр алып, қазақ-қырғызға аты шыққан ит екен. Тазыны көріп Кенесары сүйінгеннен хан тәжін Қалшаға кигізіп жіберген деген қырғызда әңгіме бар&quot;.''

Арыс маңында [[Байғабыл бай]] (1870-1953 жж.) [[конфискация]]ға ұшырап, қолында Ұшар, Алғыр атты қос тазысы мен 7-8
қақпаны қалғанда ашаршылық жылдарында (1929-1931 жж.)
солармен аң аулап, елді асыраған. Бұл туралы бір ауылды
ашаршылықтан құтқарған тазыны халық:
&lt;poem&gt;'''Құмай тазы Ұшар-ай, Киік көрсе ұшар-ай,'''&lt;/poem&gt; - деп ілтипатпен еске алып отырады.

[[Қазан төңкерісі]]нің алдында орыс зерттеушілері қазақ даласында 10 мыңға жуық тазы бар деп жазады, қазір тазылардың саны қайта жаңғыра отырып, шамамен 500-ге жетті деседі [[Интернет]] материалдары дерегі.

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Ит тұқымдары]]</text>
      <sha1>6oqbkzyz5fbw5e2fim7tve1co5sqm6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арчи Мур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143868</id>
    <revision>
      <id>3681604</id>
      <parentid>3331126</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>+ 6 санат; ±[[Санат:Тұлғалар]]→[[Санат:13 желтоқсанда туғандар]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3681604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1949" sha1="ejik3ubvwfo4u4agdb2r9x1npky37di" xml:space="preserve">'''Мур Арчи''' (шын есімі Арчибальд Ли Райт) (Moore, Archie; Archibald Lee Wright)- (13 желтоқсан [[1913 жыл]], Бенуа, [[Массачусетс шт]]. - 9 желтоқсан [[1998 жыл]], Сан-Диего, Калифорния шт., [[АҚШ]]), америка боксшысы. &lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;. [[1930 жыл]]дары бокспен айналыса бастаған, бірақ оның айқасты ұйымдастыратын ұйымдарымен қиындықтар туындады, өйткені қарсыластарының көбі одан қорқатын. 

[[1952 жыл]]ы Джои Максиманы жеңіп, алғашқы ауыр салмақ чемпионатын жеңіп алды. [[1962 жыл]]ға дейін чемпион титулын ұстап тұрды, 1962 жылы үміткер Харольд Джонсонмен кездесуден бас тартқаны үшін жарамсыз деп танылды. 

[[1936-1963 жыл]]дар аралығында 229 айқасқа қатысып, 194-ін жеңіп алған, оның ішінде 141-ін нокаут жасаған. Кейінірек киноактёр болып, жастармен жұмыс істеді.  

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:13 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1913 жылы туғандар]]
[[Санат:Массачусетсте туғандар]]
[[Санат:9 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1998 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Калифорнияда туғандар]]
[[Санат:АҚШ боксшылары]]</text>
      <sha1>ejik3ubvwfo4u4agdb2r9x1npky37di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асбюри парк (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176953</id>
    <revision>
      <id>3682197</id>
      <parentid>2503488</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3314" sha1="ezd6drg6ynhihd2kulx4wvg75qm4oy1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Асбюри парк 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|City of Asbury Park}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =3 |lat_sec =47
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =55 |lon_sec =13
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Монмут 
 |кестедегі аудан         = Монмут (округ, Нью-Джерси){{!}}Монмут 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1874 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 16116 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-01960 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Асбюри парк''' ({{lang-en|City of Asbury Park}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Монмут округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 16116 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.1 км² шамасында. FIPS коды — 34-01960.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>ezd6drg6ynhihd2kulx4wvg75qm4oy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алпин (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176969</id>
    <revision>
      <id>3681957</id>
      <parentid>2503484</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="r18pp1bgors039n0y9wozvduwtoyovq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алпин 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alpine}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =55 |lat_sec =25
  |lon_dir =W |lon_deg =73 |lon_min =59 |lon_sec =56
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Берген 
 |кестедегі аудан         = Берген (округ, Нью-Джерси){{!}}Берген 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1903 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 23.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1849 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-01090 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алпин''' ({{lang-en|Alpine}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Берген округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1849 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 23.8 км² шамасында. FIPS коды — 34-01090.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>r18pp1bgors039n0y9wozvduwtoyovq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аппэ Саддл Ривэ (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177016</id>
    <revision>
      <id>3682072</id>
      <parentid>2503478</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3325" sha1="9typ6zt0q46elez917s80bwkgbnzrwj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аппэ Саддл Ривэ 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upper Saddle River}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =0 |lat_sec =47
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =7 |lon_sec =20
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Берген 
 |кестедегі аудан         = Берген (округ, Нью-Джерси){{!}}Берген 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1894 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 13.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8208 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-75140 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аппэ Саддл Ривэ''' ({{lang-en|Upper Saddle River}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Берген округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 8208 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.7 км² шамасында. FIPS коды — 34-75140.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>9typ6zt0q46elez917s80bwkgbnzrwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аудюбон парк (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177028</id>
    <revision>
      <id>3682267</id>
      <parentid>2503507</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3292" sha1="bufsasi7qigptmlpvton3blhllnhmpt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аудюбон парк 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Audubon}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =52 |lat_sec =13
  |lon_dir =W |lon_deg =75 |lon_min =3 |lon_sec =10
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Кэмден 
 |кестедегі аудан         = Кэмден (округ, Нью-Джерси){{!}}Кэмден 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1905 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8819 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-02200 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аудюбон парк''' ({{lang-en|Audubon}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Кэмден округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 8819 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.9 км² шамасында. FIPS коды — 34-02200.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>bufsasi7qigptmlpvton3blhllnhmpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атлантик Хайландс (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177105</id>
    <revision>
      <id>3682240</id>
      <parentid>2503486</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3336" sha1="7ld6pp7jnw8cdndsycaqcdh3djl171e" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Атлантик Хайландс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atlantic Highlands}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =11 |lat_sec =28
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =0 |lon_sec =53
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Монмут 
 |кестедегі аудан         = Монмут (округ, Нью-Джерси){{!}}Монмут 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1887 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 11.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4385 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-02110 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Атлантик Хайландс''' ({{lang-en|Atlantic Highlands}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Монмут округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 4385 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.7 км² шамасында. FIPS коды — 34-02110.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>7ld6pp7jnw8cdndsycaqcdh3djl171e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айланд Хэйтс (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177159</id>
    <revision>
      <id>3681859</id>
      <parentid>2503529</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3298" sha1="18c8s6rxi1jar6i3le4qg229lc4nqub" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айланд Хэйтс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Island Heights}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =0 |lat_sec =47
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =19 |lon_sec =13
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Оушен 
 |кестедегі аудан         = Оушен (округ, Нью-Джерси){{!}}Оушен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1887 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1673 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-34530 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айланд Хэйтс''' ({{lang-en|Island Heights}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Оушен округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1673 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 34-34530.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>18c8s6rxi1jar6i3le4qg229lc4nqub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андовэр (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177197</id>
    <revision>
      <id>3682017</id>
      <parentid>2503485</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3280" sha1="80rh76td9c368busgkdk369b5b0org7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Андовэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Andover}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =8 |lat_sec =48
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =44 |lon_sec =57
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Сассекс 
 |кестедегі аудан         = Сассекс (округ, Нью-Джерси){{!}}Сассекс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1904 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 606 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-01330 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Андовэр''' ({{lang-en|Andover}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Сассекс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 606 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.8 км² шамасында. FIPS коды — 34-01330.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>80rh76td9c368busgkdk369b5b0org7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альфа (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177212</id>
    <revision>
      <id>3681981</id>
      <parentid>2503480</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T00:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="312xxvdwrcfl0anc38zz5modk27o4s5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Альфа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alpha}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =45 |lat_sec =38
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =58 |lon_sec =45
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Уоррен 
 |кестедегі аудан         = Уоррен (округ, Нью-Джерси){{!}}Уоррен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1911 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2369 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-01030 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Альфа''' ({{lang-en|Alpha}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Уоррен округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2369 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.5 км² шамасында. FIPS коды — 34-01030.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>312xxvdwrcfl0anc38zz5modk27o4s5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ауборн (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177254</id>
    <revision>
      <id>3682252</id>
      <parentid>2501774</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="ooknbmbq9h697yg4jscjaekwry2qbf3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ауборн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Auburn}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =5 |lat_sec =21
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =14 |lon_sec =29
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Андроскоггин 
 |кестедегі аудан         = Андроскоггин (округ, Мэн){{!}}Андроскоггин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1868 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 170.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 23 055 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-02060 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ауборн''' ({{lang-en|Auburn}}) — [[Мэн]] штатының Андроскоггин округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 23 055 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 170.4 км² шамасында. FIPS коды — 23-02060.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>ooknbmbq9h697yg4jscjaekwry2qbf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аугуста (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177255</id>
    <revision>
      <id>3682263</id>
      <parentid>3659696</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3300" sha1="nnqlix036nm6f3r1384gudlx1dtfjod" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аугуста 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Augusta}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =18 |lat_sec =38
  |lon_dir =W |lon_deg =69 |lon_min =46 |lon_sec =48
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Кеннебек 
 |кестедегі аудан         = Кеннебек (округ, Мэн){{!}}Кеннебек 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1754 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 150.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 19 136 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-02100 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аугуста''' ({{lang-en|Augusta}}) — [[Мэн]] штатының Кеннебек округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 19 136 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 150.9 км² шамасында. FIPS коды — 23-02100.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]
[[Санат:АҚШ штаттарының астаналары]]</text>
      <sha1>nnqlix036nm6f3r1384gudlx1dtfjod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абердин (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177276</id>
    <revision>
      <id>3681757</id>
      <parentid>2502339</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3273" sha1="70hal5l6umedwx03vhkk15e8o5yg4lm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Абердин 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aberdeen}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =30 |lat_sec =37
  |lon_dir =W |lon_deg =76 |lon_min =10 |lon_sec =9
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Харфорд 
 |кестедегі аудан         = Харфорд (округ, Мэриленд){{!}}Харфорд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1892 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 16.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 14959 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-00125 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Абердин''' ({{lang-en|Aberdeen}}) — [[Мэриленд]] штатының Харфорд округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 14959 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16.5 км² шамасында. FIPS коды — 24-00125.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>70hal5l6umedwx03vhkk15e8o5yg4lm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аннаполис (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177277</id>
    <revision>
      <id>3682044</id>
      <parentid>3659692</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3469" sha1="o16h284hvvss46i8wzk6vx0g5c8k3b1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аннаполис 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Annapolis}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =58 |lat_sec =22.6
  |lon_dir =W |lon_deg =76 |lon_min =30 |lon_sec =4.17
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Анн Арундель 
 |кестедегі аудан         = Анн Арундель (округ, Мэриленд){{!}}Анн Арундель 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1649 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 19.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 38394 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5
 |DST                     = −4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-01600 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аннаполис''' ({{lang-en|Annapolis}}) — [[Мэриленд]] штатының Анн Арундель округіне жататын [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 38394 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19.7 км² шамасында. FIPS коды — 24-01600.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]
[[Санат:АҚШ-тың бұрынғы астаналары]]
[[Санат:АҚШ штаттарының астаналары]]</text>
      <sha1>o16h284hvvss46i8wzk6vx0g5c8k3b1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албион (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177305</id>
    <revision>
      <id>3681905</id>
      <parentid>2502541</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3226" sha1="dlwi6wj2gbd7ifii50psedxv0xh95u9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Албион 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albion}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =41 |lat_sec =22
  |lon_dir =W |lon_deg =98 |lon_min =0 |lon_sec =11
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Бун 
 |кестедегі аудан         = Бун (округ, Небраска){{!}}Бун 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1797 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-00555 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Албион''' ({{lang-en|Albion}}) — [[Небраска]] штатының Бун округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1797 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.1 км² шамасында. FIPS коды — 31-00555.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>dlwi6wj2gbd7ifii50psedxv0xh95u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аллайанс (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177306</id>
    <revision>
      <id>3681950</id>
      <parentid>3363629</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="43c4mt78jkd2dujsstg3zr67mho4ua2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Олианс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alliance}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =6 |lat_sec =5
  |lon_dir =W |lon_deg =102 |lon_min =52 |lon_sec =13
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Бокс-Бьютт 
 |кестедегі аудан         = Бокс-Бьютт (округ, Небраска){{!}}Бокс-Бьютт 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 12.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8491 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-00905 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Олианс''' ({{lang-en|Alliance}}) — [[Небраска]] штатының Бокс-Бьютт округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 8491 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12.4 км² шамасында. FIPS коды — 31-00905.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>43c4mt78jkd2dujsstg3zr67mho4ua2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арапахоэ (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177308</id>
    <revision>
      <id>3682087</id>
      <parentid>2502539</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3239" sha1="ssow71bulae69ar10302hxdh4gclf1q" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арапахоэ 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arapahoe}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =18 |lat_sec =14
  |lon_dir =W |lon_deg =99 |lon_min =53 |lon_sec =59
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Furnas 
 |кестедегі аудан         = Furnas (округ, Небраска){{!}}Furnas 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1028 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-01780 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арапахоэ''' ({{lang-en|Arapahoe}}) — [[Небраска]] штатының Furnas округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1028 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.5 км² шамасында. FIPS коды — 31-01780.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>ssow71bulae69ar10302hxdh4gclf1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аткинсон (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177310</id>
    <revision>
      <id>3682235</id>
      <parentid>2502553</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3231" sha1="7folucke7uuwm00lkg3k2k4uwplkiad" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аткинсон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atkinson}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =31 |lat_sec =54
  |lon_dir =W |lon_deg =98 |lon_min =58 |lon_sec =37
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Holt 
 |кестедегі аудан         = Holt (округ, Небраска){{!}}Holt 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1244 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-02550 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аткинсон''' ({{lang-en|Atkinson}}) — [[Небраска]] штатының Holt округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1244 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.5 км² шамасында. FIPS коды — 31-02550.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>7folucke7uuwm00lkg3k2k4uwplkiad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ауборн (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177311</id>
    <revision>
      <id>3682253</id>
      <parentid>2502574</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3227" sha1="mfkmxmh9skxeizuud8aivslaukppkji" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ауборн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Auburn}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =23 |lat_sec =18
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =50 |lon_sec =32
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Nemaha 
 |кестедегі аудан         = Nemaha (округ, Небраска){{!}}Nemaha 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3350 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-02655 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ауборн''' ({{lang-en|Auburn}}) — [[Небраска]] штатының Nemaha округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 3350 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.0 км² шамасында. FIPS коды — 31-02655.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>mfkmxmh9skxeizuud8aivslaukppkji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аврора (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177312</id>
    <revision>
      <id>3681822</id>
      <parentid>2697795</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3265" sha1="ajlwjdy4cknu4dnutrrytkxjf5kbkbw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аврора 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aurora}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =52 |lat_sec =0
  |lon_dir =W |lon_deg =98 |lon_min =0 |lon_sec =13
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Hamilton 
 |кестедегі аудан         = Hamilton (округ, Небраска){{!}}Hamilton 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1877 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4225 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-02690 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
{{мағына|Аврора}}
'''Аврора''' ({{lang-en|Aurora}}) — [[Небраска]] штатының Hamilton округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 4225 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.9 км² шамасында. FIPS коды — 31-02690.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>ajlwjdy4cknu4dnutrrytkxjf5kbkbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байард (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177315</id>
    <revision>
      <id>3682342</id>
      <parentid>2502543</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3232" sha1="ladcg0gv0s3j6dx89kui1kzljgxrfd3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байард 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Bayard}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =45 |lat_sec =29
  |lon_dir =W |lon_deg =103 |lon_min =19 |lon_sec =29
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Morrill 
 |кестедегі аудан         = Morrill (округ, Небраска){{!}}Morrill 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1247 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-03285 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байард''' ({{lang-en|Bayard}}) — [[Небраска]] штатының Morrill округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1247 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.8 км² шамасында. FIPS коды — 31-03285.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>ladcg0gv0s3j6dx89kui1kzljgxrfd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акворс (Нью-Гэмпшир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177475</id>
    <revision>
      <id>3681878</id>
      <parentid>2503276</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3298" sha1="jkdkd7i1fjt25whwykswthdy7ityq2q" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акворс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Acworth}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =13 |lat_sec =4
  |lon_dir =W |lon_deg =72 |lon_min =17 |lon_sec =31
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Гэмпшир 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Салливан 
 |кестедегі аудан         = Салливан (округ, Нью-Гэмпшир){{!}}Салливан 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1772 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 101.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 891 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 33-00260 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акворс''' ({{lang-en|Acworth}}) — [[Нью-Гэмпшир]] штатының Салливан округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 891 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 101.3 км² шамасында. FIPS коды — 33-00260.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Гэмпшир штаты}}

[[Санат:Нью-Гэмпшир қалалары]]</text>
      <sha1>jkdkd7i1fjt25whwykswthdy7ityq2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албани (Нью-Гэмпшир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177476</id>
    <revision>
      <id>3681900</id>
      <parentid>2503251</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3289" sha1="6aehve8fstk1qiijknpclkt1rbeylbo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Албани 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albany}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =57 |lat_sec =36
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =11 |lon_sec =37
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Гэмпшир 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Кэрролл 
 |кестедегі аудан         = Кэрролл (округ, Нью-Гэмпшир){{!}}Кэрролл 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1833 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 194.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 735 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 33-00420 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Албани''' ({{lang-en|Albany}}) — [[Нью-Гэмпшир]] штатының Кэрролл округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 735 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 194.7 км² шамасында. FIPS коды — 33-00420.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Гэмпшир штаты}}

[[Санат:Нью-Гэмпшир қалалары]]</text>
      <sha1>6aehve8fstk1qiijknpclkt1rbeylbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александриа (Нью-Гэмпшир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177477</id>
    <revision>
      <id>3681942</id>
      <parentid>2503255</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="nouiolq8t0jay95h6rv44u77zms6zxr" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Александриа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alexandria}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =36 |lat_sec =41
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =47 |lon_sec =34
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Гэмпшир 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Графтон 
 |кестедегі аудан         = Графтон (округ, Нью-Гэмпшир){{!}}Графтон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1782 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 111.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1613 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 33-00580 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Александриа''' ({{lang-en|Alexandria}}) — [[Нью-Гэмпшир]] штатының Графтон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1613 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 111.6 км² шамасында. FIPS коды — 33-00580.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Гэмпшир штаты}}

[[Санат:Нью-Гэмпшир қалалары]]</text>
      <sha1>nouiolq8t0jay95h6rv44u77zms6zxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алстид (Нью-Гэмпшир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177480</id>
    <revision>
      <id>3681958</id>
      <parentid>2503252</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3276" sha1="aee0lqmfmgeawjfqtddkvt0lh7zmhfj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алстид 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alstead}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =8 |lat_sec =56
  |lon_dir =W |lon_deg =72 |lon_min =21 |lon_sec =38
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Гэмпшир 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Чешир 
 |кестедегі аудан         = Чешир (округ, Нью-Гэмпшир){{!}}Чешир 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1763 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 101.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1937 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 33-00820 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алстид''' ({{lang-en|Alstead}}) — [[Нью-Гэмпшир]] штатының Чешир округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1937 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 101.9 км² шамасында. FIPS коды — 33-00820.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Гэмпшир штаты}}

[[Санат:Нью-Гэмпшир қалалары]]</text>
      <sha1>aee0lqmfmgeawjfqtddkvt0lh7zmhfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амхёрст (Нью-Гэмпшир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177482</id>
    <revision>
      <id>3681996</id>
      <parentid>2503258</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3321" sha1="eka1oe7if4wnmidqcytlw244j3tcxxv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Амхёрст 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Amherst}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =51 |lat_sec =41
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =37 |lon_sec =31
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Гэмпшир 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Хиллсбороу 
 |кестедегі аудан         = Хиллсбороу (округ, Нью-Гэмпшир){{!}}Хиллсбороу 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1760 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 90.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11201 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 33-01300 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Амхёрст''' ({{lang-en|Amherst}}) — [[Нью-Гэмпшир]] штатының Хиллсбороу округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 11201 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 90.2 км² шамасында. FIPS коды — 33-01300.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Гэмпшир штаты}}

[[Санат:Нью-Гэмпшир қалалары]]</text>
      <sha1>eka1oe7if4wnmidqcytlw244j3tcxxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андовер (Нью-Гэмпшир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177483</id>
    <revision>
      <id>3682012</id>
      <parentid>2503263</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3305" sha1="kpfstz8g4rn4rxbz4vvs9prn0kvh3od" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Андовер 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Andover}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =26 |lat_sec =11
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =49 |lon_sec =24
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Гэмпшир 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Мерримак 
 |кестедегі аудан         = Мерримак (округ, Нью-Гэмпшир){{!}}Мерримак 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1779 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 107.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2371 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 33-01460 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Андовер''' ({{lang-en|Andover}}) — [[Нью-Гэмпшир]] штатының Мерримак округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2371 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 107.0 км² шамасында. FIPS коды — 33-01460.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Гэмпшир штаты}}

[[Санат:Нью-Гэмпшир қалалары]]</text>
      <sha1>kpfstz8g4rn4rxbz4vvs9prn0kvh3od</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антрим (Нью-Гэмпшир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177484</id>
    <revision>
      <id>3682055</id>
      <parentid>2503253</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="3b2xqh1nh8cgbeaihgoszv4kabfajj8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Антрим 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Antrim}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =1 |lat_sec =51
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =56 |lon_sec =20
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Гэмпшир 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Хиллсбороу 
 |кестедегі аудан         = Хиллсбороу (округ, Нью-Гэмпшир){{!}}Хиллсбороу 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1845 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 94.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2637 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 33-01700 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Антрим''' ({{lang-en|Antrim}}) — [[Нью-Гэмпшир]] штатының Хиллсбороу округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2637 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 94.5 км² шамасында. FIPS коды — 33-01700.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Гэмпшир штаты}}

[[Санат:Нью-Гэмпшир қалалары]]</text>
      <sha1>3b2xqh1nh8cgbeaihgoszv4kabfajj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аубёрн (Нью-Гэмпшир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177487</id>
    <revision>
      <id>3682259</id>
      <parentid>2503250</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3304" sha1="btoktag0wypk8w2sges4ttienim8rlt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аубёрн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Auburn}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =0 |lat_sec =16
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =20 |lon_sec =54
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Гэмпшир 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Роккингэм 
 |кестедегі аудан         = Роккингэм (округ, Нью-Гэмпшир){{!}}Роккингэм 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1845 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 74.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4953 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 33-02820 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аубёрн''' ({{lang-en|Auburn}}) — [[Нью-Гэмпшир]] штатының Роккингэм округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 4953 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 74.4 км² шамасында. FIPS коды — 33-02820.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Гэмпшир штаты}}

[[Санат:Нью-Гэмпшир қалалары]]</text>
      <sha1>btoktag0wypk8w2sges4ttienim8rlt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абсэкон (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177717</id>
    <revision>
      <id>3681787</id>
      <parentid>2503479</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3293" sha1="bdf8kco010aqbzrlh0keiqloiubmyn2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Абсэкон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Absecon}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =25 |lat_sec =31
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =29 |lon_sec =43
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Атлантик 
 |кестедегі аудан         = Атлантик (округ, Нью-Джерси){{!}}Атлантик 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1902 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 17.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8411 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-00100 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Абсэкон''' ({{lang-en|Absecon}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Атлантик округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 8411 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17.9 км² шамасында. FIPS коды — 34-00100.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>bdf8kco010aqbzrlh0keiqloiubmyn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абсюри Парк (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177718</id>
    <revision>
      <id>3681788</id>
      <parentid>2503477</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3307" sha1="6fzy4aboq945gqhahcb1833vtfu4hdq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Абсюри Парк 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Asbury Park}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =13 |lat_sec =8
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =0 |lon_sec =44.6
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Монмоус 
 |кестедегі аудан         = Монмоус (округ, Нью-Джерси){{!}}Монмоус 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1874 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 16116 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-01960 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Абсюри Парк''' ({{lang-en|Asbury Park}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Монмоус округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 16116 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.1 км² шамасында. FIPS коды — 34-01960.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>6fzy4aboq945gqhahcb1833vtfu4hdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атлантик Сити (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177719</id>
    <revision>
      <id>3682239</id>
      <parentid>3461249</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3459" sha1="cc6b1ltjzabtcdhu4exqg7y3atcrnkk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Атлантик Сити 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atlantic City}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =21 |lat_sec =54
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =26 |lon_sec =21
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Атлантик 
 |кестедегі аудан         = Атлантик (округ, Нью-Джерси){{!}}Атлантик 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1854 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 53.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 38,400 
  |санақ жылы             =2025 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-02080 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Атлантик Сити''' ({{lang-en|Atlantic City}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Атлантик округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2025 жылдың санағына сәйкес 38,400 адамды құрайды.&lt;ref&gt;https://www.newjersey-demographics.com/atlantic-city-demographics&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 53.4 км² шамасында. FIPS коды — 34-02080.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>cc6b1ltjzabtcdhu4exqg7y3atcrnkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байонн (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177720</id>
    <revision>
      <id>3682346</id>
      <parentid>2503495</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="9can9cjjyv5mjf0kqj5fj9umknanew7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байонн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Bayonne}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =39 |lat_sec =54
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =6 |lon_sec =37
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Хадсон 
 |кестедегі аудан         = Хадсон (округ, Нью-Джерси){{!}}Хадсон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1861 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 63024 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-03580 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байонн''' ({{lang-en|Bayonne}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Хадсон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 63024 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 29.1 км² шамасында. FIPS коды — 34-03580.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>9can9cjjyv5mjf0kqj5fj9umknanew7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аламогордо (Нью-Мексико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177767</id>
    <revision>
      <id>3681893</id>
      <parentid>2504122</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3289" sha1="n228qd2wevm4eezrkohm4jlc56seokd" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аламогордо 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alamogordo}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =32 |lat_min =54 |lat_sec =01.48
  |lon_dir =W |lon_deg =105 |lon_min =57 |lon_sec =37.72398
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Мексико 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Otero 
 |кестедегі аудан         = Otero (округ, Нью-Мексико){{!}}Otero 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1898 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 50.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 35757 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 35-01780 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аламогордо''' ({{lang-en|Alamogordo}}) — [[Нью-Мексико]] штатының Otero округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 35757 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 50.1 км² шамасында. FIPS коды — 35-01780.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Мексико штаты}}

[[Санат:Нью-Мексико қалалары]]</text>
      <sha1>n228qd2wevm4eezrkohm4jlc56seokd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альбукерке</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177768</id>
    <revision>
      <id>3681976</id>
      <parentid>3390294</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3327" sha1="kqn8cvri5kvmuitzenhc0l3f2xxdyiw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Альбукерке
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albuquerque}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =6 |lat_sec =39
  |lon_dir =W |lon_deg =106 |lon_min =36 |lon_sec =36
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Мексико 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Берналийо
 |кестедегі аудан         = Bernalillo (округ, Нью-Мексико){{!}}Берналийо
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1706 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 469.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 545852 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 35-02000 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Альбукерке''' ({{lang-en|Albuquerque}}) — [[Нью-Мексико]] штатының Берналийо округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 545852 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 469.5 км² шамасында. FIPS коды — 35-02000.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Мексико штаты}}

[[Санат:Нью-Мексико қалалары]]</text>
      <sha1>kqn8cvri5kvmuitzenhc0l3f2xxdyiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Артэзия (Нью-Мексико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177770</id>
    <revision>
      <id>3682177</id>
      <parentid>2504131</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="00y0qdtz0g7klqer7gzkwkxa6zy77ov" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Артэзия 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Artesia}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =32 |lat_min =50 |lat_sec =34
  |lon_dir =W |lon_deg =104 |lon_min =24 |lon_sec =44
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Мексико 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Eddy 
 |кестедегі аудан         = Eddy (округ, Нью-Мексико){{!}}Eddy 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1905 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 20.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 10692 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 35-05220 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Артэзия''' ({{lang-en|Artesia}}) — [[Нью-Мексико]] штатының Eddy округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 10692 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20.7 км² шамасында. FIPS коды — 35-05220.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Мексико штаты}}

[[Санат:Нью-Мексико қалалары]]</text>
      <sha1>00y0qdtz0g7klqer7gzkwkxa6zy77ov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азтэг (Нью-Мексико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177771</id>
    <revision>
      <id>3681848</id>
      <parentid>2504113</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3257" sha1="k000689ofkz2rjhbzjzbcnwq4u0wenj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Азтэг 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aztec}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =49 |lat_sec =34
  |lon_dir =W |lon_deg =107 |lon_min =59 |lon_sec =44
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Мексико 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = San Juan 
 |кестедегі аудан         = San Juan (округ, Нью-Мексико){{!}}San Juan 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 25.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6378 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 35-05780 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Азтэг''' ({{lang-en|Aztec}}) — [[Нью-Мексико]] штатының San Juan округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 6378 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 25.4 км² шамасында. FIPS коды — 35-05780.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Мексико штаты}}

[[Санат:Нью-Мексико қалалары]]</text>
      <sha1>k000689ofkz2rjhbzjzbcnwq4u0wenj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байард (Нью-Мексико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177772</id>
    <revision>
      <id>3682343</id>
      <parentid>2504134</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3247" sha1="gsrn95v6nohmyxez9xjp6p9prh7zgcc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байард 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Bayard}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =32 |lat_min =45 |lat_sec =34
  |lon_dir =W |lon_deg =108 |lon_min =8 |lon_sec =3
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Мексико 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Grant 
 |кестедегі аудан         = Grant (округ, Нью-Мексико){{!}}Grant 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2534 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 35-06270 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байард''' ({{lang-en|Bayard}}) — [[Нью-Мексико]] штатының Grant округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2534 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 35-06270.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Мексико штаты}}

[[Санат:Нью-Мексико қалалары]]</text>
      <sha1>gsrn95v6nohmyxez9xjp6p9prh7zgcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ада (Огайо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177803</id>
    <revision>
      <id>3681834</id>
      <parentid>2504206</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3178" sha1="34v3qouvjj7fzp4cw8i4bcgnvycsolf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ада 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ada}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =46 |lat_sec =8
  |lon_dir =W |lon_deg =83 |lon_min =49 |lon_sec =20
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Огайо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Hardin 
 |кестедегі аудан         = Hardin (округ, Огайо){{!}}Hardin 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 5582 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 39-00198 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ада''' ({{lang-en|Ada}}) — [[Огайо]] штатының Hardin округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 5582 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.8 км² шамасында. FIPS коды — 39-00198.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Огайо штаты}}

[[Санат:Огайо қалалары]]</text>
      <sha1>34v3qouvjj7fzp4cw8i4bcgnvycsolf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амхерст (Огайо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177806</id>
    <revision>
      <id>3681994</id>
      <parentid>2504173</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="3p0p4wv26jewu3c49fzipr0cysgd82f" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Амхерст 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Amherst}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =24 |lat_sec =0
  |lon_dir =W |lon_deg =82 |lon_min =13 |lon_sec =34
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Огайо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Lorain 
 |кестедегі аудан         = Lorain (округ, Огайо){{!}}Lorain 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11797 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 39-01798 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Амхерст''' ({{lang-en|Amherst}}) — [[Огайо]] штатының Lorain округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 11797 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.6 км² шамасында. FIPS коды — 39-01798.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Огайо штаты}}

[[Санат:Огайо қалалары]]</text>
      <sha1>3p0p4wv26jewu3c49fzipr0cysgd82f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асэнс (Огайо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177809</id>
    <revision>
      <id>3682229</id>
      <parentid>2504172</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3196" sha1="t9bgnnirpi4rfetmqle08md10h1hm3t" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Асэнс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Athens}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =19 |lat_sec =45
  |lon_dir =W |lon_deg =82 |lon_min =5 |lon_sec =46
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Огайо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Athens 
 |кестедегі аудан         = Athens (округ, Огайо){{!}}Athens 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 21.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 21342 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 39-02736 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Асэнс''' ({{lang-en|Athens}}) — [[Огайо]] штатының Athens округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 21342 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 21.6 км² шамасында. FIPS коды — 39-02736.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Огайо штаты}}

[[Санат:Огайо қалалары]]</text>
      <sha1>t9bgnnirpi4rfetmqle08md10h1hm3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аврора (Огайо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177810</id>
    <revision>
      <id>3681823</id>
      <parentid>2697796</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3238" sha1="m4vysddw6z7gzhmj0drdzbu0i4rfnx3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аврора 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aurora}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =19 |lat_sec =9
  |lon_dir =W |lon_deg =81 |lon_min =21 |lon_sec =21
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Огайо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Portage 
 |кестедегі аудан         = Portage (округ, Огайо){{!}}Portage 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1799 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 62.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 13 556 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 39-03086 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
{{мағына|Аврора}}
'''Аврора''' ({{lang-en|Aurora}}) — [[Огайо]] штатының Portage округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 13 556 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 62.4 км² шамасында. FIPS коды — 39-03086.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Огайо штаты}}

[[Санат:Огайо қалалары]]</text>
      <sha1>m4vysddw6z7gzhmj0drdzbu0i4rfnx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакирас (Огайо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177834</id>
    <revision>
      <id>3682357</id>
      <parentid>2504170</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="oxgpzc1wem54fqh0rni0n5f2su2losh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бакирас 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Bucyrus}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =48 |lat_sec =22
  |lon_dir =W |lon_deg =82 |lon_min =58 |lon_sec =23
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Огайо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Crawford 
 |кестедегі аудан         = Crawford (округ, Огайо){{!}}Crawford 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 13224 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 39-10030 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бакирас''' ({{lang-en|Bucyrus}}) — [[Огайо]] штатының Crawford округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 13224 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.9 км² шамасында. FIPS коды — 39-10030.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Огайо штаты}}

[[Санат:Огайо қалалары]]</text>
      <sha1>oxgpzc1wem54fqh0rni0n5f2su2losh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахричсвилл (Огайо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178015</id>
    <revision>
      <id>3682286</id>
      <parentid>2504169</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3241" sha1="3r7nmp0uitecn32gkp0k5rf4oj8pxct" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ахричсвилл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Uhrichsville}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =23 |lat_sec =43
  |lon_dir =W |lon_deg =81 |lon_min =20 |lon_sec =57
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Огайо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Tuscarawas 
 |кестедегі аудан         = Tuscarawas (округ, Огайо){{!}}Tuscarawas 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 7.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 5662 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 39-78176 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ахричсвилл''' ({{lang-en|Uhrichsville}}) — [[Огайо]] штатының Tuscarawas округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 5662 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.4 км² шамасында. FIPS коды — 39-78176.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Огайо штаты}}

[[Санат:Огайо қалалары]]</text>
      <sha1>3r7nmp0uitecn32gkp0k5rf4oj8pxct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аппа Арлингтон (Огайо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178018</id>
    <revision>
      <id>3682063</id>
      <parentid>2504205</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3255" sha1="bpxcr9kw055tiw7yc0tlut9iy2ykw9o" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аппа Арлингтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upper Arlington}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =1 |lat_sec =14
  |lon_dir =W |lon_deg =83 |lon_min =3 |lon_sec =59
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Огайо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Franklin 
 |кестедегі аудан         = Franklin (округ, Огайо){{!}}Franklin 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 25.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 33686 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 39-79002 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аппа Арлингтон''' ({{lang-en|Upper Arlington}}) — [[Огайо]] штатының Franklin округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 33686 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 25.3 км² шамасында. FIPS коды — 39-79002.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Огайо штаты}}

[[Санат:Огайо қалалары]]</text>
      <sha1>bpxcr9kw055tiw7yc0tlut9iy2ykw9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аппа Сандаски (Огайо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178019</id>
    <revision>
      <id>3682064</id>
      <parentid>2504165</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3245" sha1="euqbemcy553prk81f5b72390hhpqbv8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аппа Сандаски 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upper Sandusky}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =49 |lat_sec =47
  |lon_dir =W |lon_deg =83 |lon_min =16 |lon_sec =45
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Огайо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Wyandot 
 |кестедегі аудан         = Wyandot (округ, Огайо){{!}}Wyandot 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 13.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6364 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 39-79044 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аппа Сандаски''' ({{lang-en|Upper Sandusky}}) — [[Огайо]] штатының Wyandot округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 6364 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.7 км² шамасында. FIPS коды — 39-79044.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Огайо штаты}}

[[Санат:Огайо қалалары]]</text>
      <sha1>euqbemcy553prk81f5b72390hhpqbv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акомита Лэйк (Нью-Мексико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178046</id>
    <revision>
      <id>3681880</id>
      <parentid>2504115</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="oddc2sgfeug4ofzdb9k1q6chmme5b8z" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акомита Лэйк 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Acomita Lake}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =3 |lat_sec =57
  |lon_dir =W |lon_deg =107 |lon_min =37 |lon_sec =25
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Мексико 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Cibola 
 |кестедегі аудан         = Cibola (округ, Нью-Мексико){{!}}Cibola 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 312 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 35-00765 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акомита Лэйк''' ({{lang-en|Acomita Lake}}) — [[Нью-Мексико]] штатының Cibola округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 312 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9.2 км² шамасында. FIPS коды — 35-00765.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Мексико штаты}}

[[Санат:Нью-Мексико қалалары]]</text>
      <sha1>oddc2sgfeug4ofzdb9k1q6chmme5b8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акуа Фриа (Нью-Мексико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178047</id>
    <revision>
      <id>3681887</id>
      <parentid>2504117</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3276" sha1="00ifqv3tlzt6xepn9jebug2o4jsefza" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акуа Фриа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Agua Fria}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =39 |lat_sec =33
  |lon_dir =W |lon_deg =106 |lon_min =0 |lon_sec =45
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Мексико 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Santa Fe 
 |кестедегі аудан         = Santa Fe (округ, Нью-Мексико){{!}}Santa Fe 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2051 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 35-01220 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акуа Фриа''' ({{lang-en|Agua Fria}}) — [[Нью-Мексико]] штатының Santa Fe округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2051 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.2 км² шамасында. FIPS коды — 35-01220.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Мексико штаты}}

[[Санат:Нью-Мексико қалалары]]</text>
      <sha1>00ifqv3tlzt6xepn9jebug2o4jsefza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аламо (Нью-Мексико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178048</id>
    <revision>
      <id>3681892</id>
      <parentid>2504119</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3255" sha1="e7kfnf597be5qewawewe7zsba3qow51" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аламо 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alamo}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =24 |lat_sec =33
  |lon_dir =W |lon_deg =107 |lon_min =30 |lon_sec =53
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Мексико 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Socorro 
 |кестедегі аудан         = Socorro (округ, Нью-Мексико){{!}}Socorro 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 102.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1085 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 35-01710 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аламо''' ({{lang-en|Alamo}}) — [[Нью-Мексико]] штатының Socorro округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1085 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 102.7 км² шамасында. FIPS коды — 35-01710.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Мексико штаты}}

[[Санат:Нью-Мексико қалалары]]</text>
      <sha1>e7kfnf597be5qewawewe7zsba3qow51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алкэйлд (Нью-Мексико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178049</id>
    <revision>
      <id>3681949</id>
      <parentid>2504128</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3271" sha1="4vp8l1au0uzstd1d3c5tq4g999epz24" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алкэйлд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alcalde}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =5 |lat_sec =17
  |lon_dir =W |lon_deg =106 |lon_min =3 |lon_sec =25
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Мексико 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Rio Arriba 
 |кестедегі аудан         = Rio Arriba (округ, Нью-Мексико){{!}}Rio Arriba 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 377 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 35-02070 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алкэйлд''' ({{lang-en|Alcalde}}) — [[Нью-Мексико]] штатының Rio Arriba округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 377 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.3 км² шамасында. FIPS коды — 35-02070.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Мексико штаты}}

[[Санат:Нью-Мексико қалалары]]</text>
      <sha1>4vp8l1au0uzstd1d3c5tq4g999epz24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алгодонэс (Нью-Мексико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178050</id>
    <revision>
      <id>3681910</id>
      <parentid>3081183</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3278" sha1="485l0dpftrnlw170jqv54v095t2rvgd" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алгодонэс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Algodones}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =22 |lat_sec =44
  |lon_dir =W |lon_deg =106 |lon_min =29 |lon_sec =7
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Мексико 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Sandoval 
 |кестедегі аудан         = Sandoval (округ, Нью-Мексико){{!}}Sandoval 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 688 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 35-02210 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алгодонэс''' ({{lang-en|Algodones}}) — [[Нью-Мексико]] штатының Sandoval округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 688 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.9 км² шамасында. FIPS коды — 35-02210.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Мексико штаты}}

[[Санат:Нью-Мексико қалалары]]</text>
      <sha1>485l0dpftrnlw170jqv54v095t2rvgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аппэ Фруйтланд (Нью-Мексико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178163</id>
    <revision>
      <id>3682075</id>
      <parentid>2504130</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3311" sha1="bv1ponykmxc3d5w4dx3ta1lhdlsc16s" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аппэ Фруйтланд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upper Fruitland}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =43 |lat_sec =18
  |lon_dir =W |lon_deg =108 |lon_min =17 |lon_sec =51
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Мексико 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = San Juan 
 |кестедегі аудан         = San Juan (округ, Нью-Мексико){{!}}San Juan 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 20.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1664 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 35-81177 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аппэ Фруйтланд''' ({{lang-en|Upper Fruitland}}) — [[Нью-Мексико]] штатының San Juan округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1664 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20.2 км² шамасында. FIPS коды — 35-81177.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Мексико штаты}}

[[Санат:Нью-Мексико қалалары]]</text>
      <sha1>bv1ponykmxc3d5w4dx3ta1lhdlsc16s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ассокик (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178172</id>
    <revision>
      <id>3682222</id>
      <parentid>2502264</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="psposdhout7th2x7bzhfxddy3itmt3r" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ассокик 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Accokeek}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =40 |lat_sec =20
  |lon_dir =W |lon_deg =77 |lon_min =1 |lon_sec =5
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Prince George 
 |кестедегі аудан         = Prince George (округ, Мэриленд){{!}}Prince George 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 60.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7349 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-00250 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ассокик''' ({{lang-en|Accokeek}}) — [[Мэриленд]] штатының Prince George округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 7349 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 60.7 км² шамасында. FIPS коды — 24-00250.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>psposdhout7th2x7bzhfxddy3itmt3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адельфи (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178173</id>
    <revision>
      <id>3681840</id>
      <parentid>2502275</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3262" sha1="bnne63gwg6er6miigxn1yyu67uspaut" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Адельфи 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Adelphi}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =59 |lat_sec =49
  |lon_dir =W |lon_deg =76 |lon_min =58 |lon_sec =0
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Prince George 
 |кестедегі аудан         = Prince George (округ, Мэриленд){{!}}Prince George 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 7.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 14998 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-00400 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Адельфи''' ({{lang-en|Adelphi}}) — [[Мэриленд]] штатының Prince George округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 14998 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.7 км² шамасында. FIPS коды — 24-00400.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>bnne63gwg6er6miigxn1yyu67uspaut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алгонкуин (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178174</id>
    <revision>
      <id>3681914</id>
      <parentid>2502254</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="s7611tvh6e9oxngu6xw1d7z7lbrcjpt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алгонкуин 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Algonquin}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =35 |lat_sec =4
  |lon_dir =W |lon_deg =76 |lon_min =5 |lon_sec =48
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Dorchester 
 |кестедегі аудан         = Dorchester (округ, Мэриленд){{!}}Dorchester 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1361 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-00712 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алгонкуин''' ({{lang-en|Algonquin}}) — [[Мэриленд]] штатының Dorchester округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1361 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.1 км² шамасында. FIPS коды — 24-00712.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>s7611tvh6e9oxngu6xw1d7z7lbrcjpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арбютус (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178175</id>
    <revision>
      <id>3682092</id>
      <parentid>2502271</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="4v3kjjxh7nob75255isd6hnd1n6hczr" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арбютус 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arbutus}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =14 |lat_sec =40
  |lon_dir =W |lon_deg =76 |lon_min =41 |lon_sec =38
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Baltimore 
 |кестедегі аудан         = Baltimore (округ, Мэриленд){{!}}Baltimore 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 16.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 20116 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-01975 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арбютус''' ({{lang-en|Arbutus}}) — [[Мэриленд]] штатының Baltimore округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 20116 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16.8 км² шамасында. FIPS коды — 24-01975.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>4v3kjjxh7nob75255isd6hnd1n6hczr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ардэн-он-зэ-Северн (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178176</id>
    <revision>
      <id>3682107</id>
      <parentid>2502257</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3318" sha1="mu55sd7hwiut1xhasepsmj8h40lcw6i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ардэн-он-зэ-Северн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arden-on-the-Severn}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =4 |lat_sec =16
  |lon_dir =W |lon_deg =76 |lon_min =35 |lon_sec =25
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Anne Arundel 
 |кестедегі аудан         = Anne Arundel (округ, Мэриленд){{!}}Anne Arundel 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1971 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-02025 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ардэн-он-зэ-Северн''' ({{lang-en|Arden-on-the-Severn}}) — [[Мэриленд]] штатының Anne Arundel округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1971 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.3 км² шамасында. FIPS коды — 24-02025.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>mu55sd7hwiut1xhasepsmj8h40lcw6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арнольд (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178177</id>
    <revision>
      <id>3682156</id>
      <parentid>2502267</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="2g20k451rkonee6nalk7orotw4x86qr" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арнольд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arnold}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =2 |lat_sec =50
  |lon_dir =W |lon_deg =76 |lon_min =29 |lon_sec =48
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Anne Arundel 
 |кестедегі аудан         = Anne Arundel (округ, Мэриленд){{!}}Anne Arundel 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 34.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 23422 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-02275 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арнольд''' ({{lang-en|Arnold}}) — [[Мэриленд]] штатының Anne Arundel округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 23422 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 34.7 км² шамасында. FIPS коды — 24-02275.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>2g20k451rkonee6nalk7orotw4x86qr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аштон-Сэнди Спринг (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178178</id>
    <revision>
      <id>3682292</id>
      <parentid>2502292</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3314" sha1="egspichr27h6w1e5b3hi5tw2wrnz99c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аштон-Сэнди Спринг 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ashton-Sandy Spring}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =8 |lat_sec =54
  |lon_dir =W |lon_deg =76 |lon_min =59 |lon_sec =55
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Montgomery 
 |кестедегі аудан         = Montgomery (округ, Мэриленд){{!}}Montgomery 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 19.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3437 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-02762 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аштон-Сэнди Спринг''' ({{lang-en|Ashton-Sandy Spring}}) — [[Мэриленд]] штатының Montgomery округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 3437 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19.7 км² шамасында. FIPS коды — 24-02762.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>egspichr27h6w1e5b3hi5tw2wrnz99c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аспэн Хилл (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178179</id>
    <revision>
      <id>3682220</id>
      <parentid>2502274</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="nraf6hrsmnw3q37qnf6pap4k1ntsxgi" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аспэн Хилл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aspen Hill}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =5 |lat_sec =19
  |lon_dir =W |lon_deg =77 |lon_min =4 |lon_sec =49
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Montgomery 
 |кестедегі аудан         = Montgomery (округ, Мэриленд){{!}}Montgomery 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 27.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 50228 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-02825 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аспэн Хилл''' ({{lang-en|Aspen Hill}}) — [[Мэриленд]] штатының Montgomery округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 50228 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 27.3 км² шамасында. FIPS коды — 24-02825.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>nraf6hrsmnw3q37qnf6pap4k1ntsxgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баллэнгер Крик (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178180</id>
    <revision>
      <id>3682372</id>
      <parentid>2502295</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3291" sha1="46vdf1b8zivyxy3um7kg1njnfrlsp0p" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Баллэнгер Крик 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ballenger Creek}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =22 |lat_sec =54
  |lon_dir =W |lon_deg =77 |lon_min =25 |lon_sec =58
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Frederick 
 |кестедегі аудан         = Frederick (округ, Мэриленд){{!}}Frederick 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 28.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18274 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-03800 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Баллэнгер Крик''' ({{lang-en|Ballenger Creek}}) — [[Мэриленд]] штатының Frederick округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 18274 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 28.1 км² шамасында. FIPS коды — 24-03800.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>46vdf1b8zivyxy3um7kg1njnfrlsp0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аксидент (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178375</id>
    <revision>
      <id>3681885</id>
      <parentid>2502256</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3241" sha1="21pz2irgoczn437wp36j1irh9wc21a2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аксидент 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Accident}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =37 |lat_sec =41
  |lon_dir =W |lon_deg =79 |lon_min =19 |lon_sec =12
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Garrett 
 |кестедегі аудан         = Garrett (округ, Мэриленд){{!}}Garrett 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 353 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-00225 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аксидент''' ({{lang-en|Accident}}) — [[Мэриленд]] штатының Garrett округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 353 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.3 км² шамасында. FIPS коды — 24-00225.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>21pz2irgoczn437wp36j1irh9wc21a2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аппэ Марлборо (Мэриленд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178489</id>
    <revision>
      <id>3682070</id>
      <parentid>2502284</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3295" sha1="sbpl2sikk43xlu1jzni5thfzv1px4es" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аппэ Марлборо 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upper Marlboro}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =48 |lat_sec =59
  |lon_dir =W |lon_deg =76 |lon_min =45 |lon_sec =12
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэриленд 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Prince George 
 |кестедегі аудан         = Prince George (округ, Мэриленд){{!}}Prince George 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 648 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 24-79875 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аппэ Марлборо''' ({{lang-en|Upper Marlboro}}) — [[Мэриленд]] штатының Prince George округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 648 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.1 км² шамасында. FIPS коды — 24-79875.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэриленд штаты}}

[[Санат:Мэриленд қалалары]]</text>
      <sha1>sbpl2sikk43xlu1jzni5thfzv1px4es</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахмик (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178498</id>
    <revision>
      <id>3682285</id>
      <parentid>2501228</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="1s6nry5bfnvv2ysdznjdd5elt5p8cxu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ахмик 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ahmeek}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =47 |lat_min =17 |lat_sec =54
  |lon_dir =W |lon_deg =88 |lon_min =23 |lon_sec =50
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Keweenaw 
 |кестедегі аудан         = Keweenaw (округ, Мичиган){{!}}Keweenaw 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 157 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-00620 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ахмик''' ({{lang-en|Ahmeek}}) — [[Мичиган]] штатының Keweenaw округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 157 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.2 км² шамасында. FIPS коды — 26-00620.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>1s6nry5bfnvv2ysdznjdd5elt5p8cxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альфа (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178503</id>
    <revision>
      <id>3681980</id>
      <parentid>2501203</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T00:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3200" sha1="9pejs56a7xagrl3h6cpceebs02tage6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Альфа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alpha}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =2 |lat_sec =38
  |lon_dir =W |lon_deg =88 |lon_min =22 |lon_sec =39
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Iron 
 |кестедегі аудан         = Iron (округ, Мичиган){{!}}Iron 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 198 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-01800 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Альфа''' ({{lang-en|Alpha}}) — [[Мичиган]] штатының Iron округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 198 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 26-01800.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>9pejs56a7xagrl3h6cpceebs02tage6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апплгэйт (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178504</id>
    <revision>
      <id>3682066</id>
      <parentid>2501202</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="5iepgq1o619jge90k6dvlai9lpg3d0s" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Апплгэйт 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Applegate}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =21 |lat_sec =19
  |lon_dir =W |lon_deg =82 |lon_min =38 |lon_sec =13
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Sanilac 
 |кестедегі аудан         = Sanilac (округ, Мичиган){{!}}Sanilac 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 287 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-03200 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Апплгэйт''' ({{lang-en|Applegate}}) — [[Мичиган]] штатының Sanilac округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 287 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 26-03200.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>5iepgq1o619jge90k6dvlai9lpg3d0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Армада (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178505</id>
    <revision>
      <id>3682136</id>
      <parentid>2501219</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3217" sha1="iogp9h457wyir4ee549l18gbiqc8p27" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Армада 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Armada}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =50 |lat_sec =33
  |lon_dir =W |lon_deg =82 |lon_min =52 |lon_sec =58
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Macomb 
 |кестедегі аудан         = Macomb (округ, Мичиган){{!}}Macomb 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1573 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-03520 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Армада''' ({{lang-en|Armada}}) — [[Мичиган]] штатының Macomb округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1573 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.8 км² шамасында. FIPS коды — 26-03520.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>iogp9h457wyir4ee549l18gbiqc8p27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асэнс (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178507</id>
    <revision>
      <id>3682227</id>
      <parentid>2501211</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="009h1b8wxt0ean79y3o7659tzsq6oes" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Асэнс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Athens}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =5 |lat_sec =12
  |lon_dir =W |lon_deg =85 |lon_min =14 |lon_sec =8
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Calhoun 
 |кестедегі аудан         = Calhoun (округ, Мичиган){{!}}Calhoun 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1111 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-03880 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Асэнс''' ({{lang-en|Athens}}) — [[Мичиган]] штатының Calhoun округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1111 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 26-03880.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>009h1b8wxt0ean79y3o7659tzsq6oes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аугуста (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178508</id>
    <revision>
      <id>3682262</id>
      <parentid>2501213</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3232" sha1="qd1gc5rglrm245lh0qrgfysrojgbhgp" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аугуста 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Augusta}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =20 |lat_sec =16
  |lon_dir =W |lon_deg =85 |lon_min =21 |lon_sec =6
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Kalamazoo 
 |кестедегі аудан         = Kalamazoo (округ, Мичиган){{!}}Kalamazoo 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 899 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-04160 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аугуста''' ({{lang-en|Augusta}}) — [[Мичиган]] штатының Kalamazoo округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 899 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.5 км² шамасында. FIPS коды — 26-04160.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>qd1gc5rglrm245lh0qrgfysrojgbhgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баклэй (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178531</id>
    <revision>
      <id>3682360</id>
      <parentid>2501236</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3221" sha1="bztctuifpaegiw4p67tmphv225r358q" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Баклэй 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Buckley}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =30 |lat_sec =12
  |lon_dir =W |lon_deg =85 |lon_min =40 |lon_sec =18
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Wexford 
 |кестедегі аудан         = Wexford (округ, Мичиган){{!}}Wexford 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 550 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-11480 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Баклэй''' ({{lang-en|Buckley}}) — [[Мичиган]] штатының Wexford округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 550 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.8 км² шамасында. FIPS коды — 26-11480.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>bztctuifpaegiw4p67tmphv225r358q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байрон (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178534</id>
    <revision>
      <id>3682351</id>
      <parentid>2501204</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="0fvpylxrbq7pjs5v9o52lsuc6wtmgz4" xml:space="preserve">{{мағына|Байрон (мағына)}}
{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байрон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Byron}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =49 |lat_sec =26
  |lon_dir =W |lon_deg =83 |lon_min =56 |lon_sec =49
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Shiawassee 
 |кестедегі аудан         = Shiawassee (округ, Мичиган){{!}}Shiawassee 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1873 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 595 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-12260 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байрон''' ({{lang-en|Byron}}) — [[Мичиган]] штатының Shiawassee округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 595 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.0 км² шамасында. FIPS коды — 26-12260.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>0fvpylxrbq7pjs5v9o52lsuc6wtmgz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абли (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178737</id>
    <revision>
      <id>3681773</id>
      <parentid>2501197</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3199" sha1="o8noylpvzliyza2rqyhht7ra0rwjhlw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Абли 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ubly}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =42 |lat_sec =36
  |lon_dir =W |lon_deg =82 |lon_min =55 |lon_sec =54
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Huron 
 |кестедегі аудан         = Huron (округ, Мичиган){{!}}Huron 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 873 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-81200 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Абли''' ({{lang-en|Ubly}}) — [[Мичиган]] штатының Huron округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 873 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 26-81200.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>o8noylpvzliyza2rqyhht7ra0rwjhlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ада (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178753</id>
    <revision>
      <id>3681835</id>
      <parentid>2504567</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3225" sha1="fee1yk92yyonbkzfn4yqetaabxym51s" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ада 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ada}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =45 |lat_sec =49
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =40 |lon_sec =6
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Pontotoc 
 |кестедегі аудан         = Pontotoc (округ, Оклахома){{!}}Pontotoc 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1891 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 40.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 17 019 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-00200 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ада''' ({{lang-en|Ada}}) — [[Оклахома]] штатының Pontotoc округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 17 019 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 40.8 км² шамасында. FIPS коды — 40-00200.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>fee1yk92yyonbkzfn4yqetaabxym51s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтус (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178754</id>
    <revision>
      <id>3681966</id>
      <parentid>2504565</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3229" sha1="rjsc81trz7h9y1c1ncdbwvo07kl3ral" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алтус 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Altus}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =38 |lat_sec =38
  |lon_dir =W |lon_deg =99 |lon_min =19 |lon_sec =36
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Jackson 
 |кестедегі аудан         = Jackson (округ, Оклахома){{!}}Jackson 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 44.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 19813 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-01700 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алтус''' ({{lang-en|Altus}}) — [[Оклахома]] штатының Jackson округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 19813 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 44.1 км² шамасында. FIPS коды — 40-01700.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>rjsc81trz7h9y1c1ncdbwvo07kl3ral</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анадарко (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178756</id>
    <revision>
      <id>3681998</id>
      <parentid>2504562</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="p5i5u6ah5j9x6a33nyfd1zlw6scu5kl" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Анадарко 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Anadarko}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =4 |lat_sec =9
  |lon_dir =W |lon_deg =98 |lon_min =14 |lon_sec =46
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Caddo 
 |кестедегі аудан         = Caddo (округ, Оклахома){{!}}Caddo 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6 645 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-02050 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Анадарко''' ({{lang-en|Anadarko}}) — [[Оклахома]] штатының Caddo округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 6 645 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.6 км² шамасында. FIPS коды — 40-02050.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>p5i5u6ah5j9x6a33nyfd1zlw6scu5kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антлэрс (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178757</id>
    <revision>
      <id>3682053</id>
      <parentid>2504599</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="bo3662eznz8zknfpe2a7hhb1042owg9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Антлэрс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Antlers}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =13 |lat_sec =52
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =37 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Pushmataha 
 |кестедегі аудан         = Pushmataha (округ, Оклахома){{!}}Pushmataha 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 7.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2552 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-02250 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Антлэрс''' ({{lang-en|Antlers}}) — [[Оклахома]] штатының Pushmataha округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2552 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.1 км² шамасында. FIPS коды — 40-02250.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>bo3662eznz8zknfpe2a7hhb1042owg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ардмор (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178758</id>
    <revision>
      <id>3682106</id>
      <parentid>2504596</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="cd54aes1zpb8836wcibob46qxvjgin2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ардмор 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ardmore}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =10 |lat_sec =52
  |lon_dir =W |lon_deg =97 |lon_min =7 |lon_sec =46
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Carter 
 |кестедегі аудан         = Carter (округ, Оклахома){{!}}Carter 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 129.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 24283 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-02600 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ардмор''' ({{lang-en|Ardmore}}) — [[Оклахома]] штатының Carter округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 24283 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 129.5 км² шамасында. FIPS коды — 40-02600.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>cd54aes1zpb8836wcibob46qxvjgin2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атока (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178759</id>
    <revision>
      <id>3682241</id>
      <parentid>2504583</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="t505me9qehp3uuc0dts862ec91orsbc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Атока 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atoka}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =23 |lat_sec =3
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =7 |lon_sec =39
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Atoka 
 |кестедегі аудан         = Atoka (округ, Оклахома){{!}}Atoka 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1867 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 22.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3052 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-03300 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Атока''' ({{lang-en|Atoka}}) — [[Оклахома]] штатының Atoka округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 3052 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 22.0 км² шамасында. FIPS коды — 40-03300.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>t505me9qehp3uuc0dts862ec91orsbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адэйр Вилладж (Орегон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178915</id>
    <revision>
      <id>3681844</id>
      <parentid>2505189</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3244" sha1="r2j2ej5qlqknrdr6jizjtw8d3vclck3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Адэйр Вилладж 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Adair Village}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =40 |lat_sec =25
  |lon_dir =W |lon_deg =123 |lon_min =13 |lon_sec =4
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Орегон 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Benton 
 |кестедегі аудан         = Benton (округ, Орегон){{!}}Benton 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1976 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 536 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 41-00275 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Адэйр Вилладж''' ({{lang-en|Adair Village}}) — Орегон штатының Benton округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 536 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.6 км² шамасында. FIPS коды — 41-00275.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Орегон штаты}}

[[Санат:Орегон қалалары]]</text>
      <sha1>r2j2ej5qlqknrdr6jizjtw8d3vclck3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адамс (Орегон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178916</id>
    <revision>
      <id>3681839</id>
      <parentid>2505184</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3210" sha1="kp80207r1puqsyo9cmmcs02opzhmf7z" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Адамс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Adams}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =46 |lat_sec =2
  |lon_dir =W |lon_deg =118 |lon_min =33 |lon_sec =49
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Орегон 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Umatilla 
 |кестедегі аудан         = Umatilla (округ, Орегон){{!}}Umatilla 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1893 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 297 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 41-00350 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Адамс''' ({{lang-en|Adams}}) — [[Орегон]] штатының Umatilla округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 297 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.9 км² шамасында. FIPS коды — 41-00350.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Орегон штаты}}

[[Санат:Орегон қалалары]]</text>
      <sha1>kp80207r1puqsyo9cmmcs02opzhmf7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адриан (Орегон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178917</id>
    <revision>
      <id>3681842</id>
      <parentid>2505188</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3212" sha1="p95hkl3388uy7z4y84nxvtkrra5oziu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Адриан 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Adrian}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =44 |lat_sec =23
  |lon_dir =W |lon_deg =117 |lon_min =4 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Орегон 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Malheur 
 |кестедегі аудан         = Malheur (округ, Орегон){{!}}Malheur 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1972 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 147 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 41-00500 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Адриан''' ({{lang-en|Adrian}}) — [[Орегон]] штатының Malheur округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 147 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.6 км² шамасында. FIPS коды — 41-00500.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Орегон штаты}}

[[Санат:Орегон қалалары]]</text>
      <sha1>p95hkl3388uy7z4y84nxvtkrra5oziu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антелоуп (Орегон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178920</id>
    <revision>
      <id>3682052</id>
      <parentid>2505193</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="2xgmaf1nfe80mdl90n2qak9rb6vbmnf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Антелоуп 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Antelope}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =54 |lat_sec =39
  |lon_dir =W |lon_deg =120 |lon_min =43 |lon_sec =22
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Орегон 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Wasco 
 |кестедегі аудан         = Wasco (округ, Орегон){{!}}Wasco 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1901 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 46 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 41-02250 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Антелоуп''' ({{lang-en|Antelope}}) — [[Орегон]] штатының Wasco округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 46 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.3 км² шамасында. FIPS коды — 41-02250.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Орегон штаты}}

[[Санат:Орегон қалалары]]</text>
      <sha1>2xgmaf1nfe80mdl90n2qak9rb6vbmnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арлингтон (Орегон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178921</id>
    <revision>
      <id>3682131</id>
      <parentid>2505179</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3231" sha1="nnb64ixucqbl086qq00qghchnzrxv0s" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арлингтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arlington}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =42 |lat_sec =54
  |lon_dir =W |lon_deg =120 |lon_min =11 |lon_sec =59
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Орегон 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Gilliam 
 |кестедегі аудан         = Gilliam (округ, Орегон){{!}}Gilliam 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1885 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 586 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 41-02800 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арлингтон''' ({{lang-en|Arlington}}) — [[Орегон]] штатының Gilliam округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 586 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.4 км² шамасында. FIPS коды — 41-02800.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Орегон штаты}}

[[Санат:Орегон қалалары]]</text>
      <sha1>nnb64ixucqbl086qq00qghchnzrxv0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асториа (Орегон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178923</id>
    <revision>
      <id>3682224</id>
      <parentid>2505192</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="jsvkb5yoijdwat2itq80ou4dzdq77v7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Асториа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Astoria}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =11 |lat_sec =20
  |lon_dir =W |lon_deg =123 |lon_min =49 |lon_sec =16
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Орегон 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Clatsop 
 |кестедегі аудан         = Clatsop (округ, Орегон){{!}}Clatsop 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1811 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 27.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9477 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 41-03150 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Асториа''' ({{lang-en|Astoria}}) — [[Орегон]] штатының Clatsop округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 9477 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 27.5 км² шамасында. FIPS коды — 41-03150.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Орегон штаты}}

[[Санат:Орегон қалалары]]</text>
      <sha1>jsvkb5yoijdwat2itq80ou4dzdq77v7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аусвилл (Орегон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178925</id>
    <revision>
      <id>3682273</id>
      <parentid>3201189</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3221" sha1="muq54mmrtb21w3vpsuj0ez7tx3oc110" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аусвилл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aumsville}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =50 |lat_sec =41
  |lon_dir =W |lon_deg =122 |lon_min =52 |lon_sec =17
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Орегон 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Marion 
 |кестедегі аудан         = Marion (округ, Орегон){{!}}Marion 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1911 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3584 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 41-03250 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аусвилл''' ({{lang-en|Aumsville}}) — [[Орегон]] штатының Marion округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 3584 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.0 км² шамасында. FIPS коды — 41-03250.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Орегон штаты}}

[[Санат:Орегон қалалары]]</text>
      <sha1>muq54mmrtb21w3vpsuj0ez7tx3oc110</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аврора (Орегон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178926</id>
    <revision>
      <id>3681824</id>
      <parentid>2697793</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3238" sha1="sdwxcyzxpxhhxlbhf7kl8ewr9ogkyze" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аврора 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aurora}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =13 |lat_sec =49
  |lon_dir =W |lon_deg =122 |lon_min =45 |lon_sec =19
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Орегон 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Marion 
 |кестедегі аудан         = Marion (округ, Орегон){{!}}Marion 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1893 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 918 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 41-03300 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
{{мағына|Аврора}}
'''Аврора''' ({{lang-en|Aurora}}) — [[Орегон]] штатының Marion округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 918 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.2 км² шамасында. FIPS коды — 41-03300.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Орегон штаты}}

[[Санат:Орегон қалалары]]</text>
      <sha1>sdwxcyzxpxhhxlbhf7kl8ewr9ogkyze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айлэнд Сити (Орегон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179013</id>
    <revision>
      <id>3681860</id>
      <parentid>2505178</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3252" sha1="cqzccnhkrw5fzy14p9tc7le56hj8dv4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айлэнд Сити 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Island City}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =20 |lat_sec =19
  |lon_dir =W |lon_deg =118 |lon_min =2 |lon_sec =50
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Орегон 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Юнион 
 |кестедегі аудан         = Юнион (округ, Орегон){{!}}Юнион 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1904 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 916 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 41-36750 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айлэнд Сити''' ({{lang-en|Island City}}) — [[Орегон]] штатының Юнион округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 916 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 41-36750.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Орегон штаты}}

[[Санат:Орегон қалалары]]</text>
      <sha1>cqzccnhkrw5fzy14p9tc7le56hj8dv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аннандэйл (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179147</id>
    <revision>
      <id>3682042</id>
      <parentid>2503482</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3307" sha1="cc9inadta4qi1j54uuphbt7xwglqdn0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аннандэйл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Annandale}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =38 |lat_sec =32
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =53 |lon_sec =5
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Хантердон 
 |кестедегі аудан         = Хантердон (округ, Нью-Джерси){{!}}Хантердон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1276 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-01480 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аннандэйл''' ({{lang-en|Annandale}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Хантердон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1276 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.8 км² шамасында. FIPS коды — 34-01480.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>cc9inadta4qi1j54uuphbt7xwglqdn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айслин (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179198</id>
    <revision>
      <id>3681874</id>
      <parentid>2503476</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="6gijj41khpxqgeeftvjzidq2b2b7s0h" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айслин 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Iselin}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =34 |lat_sec =29
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =19 |lon_sec =0
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Мидлсекс 
 |кестедегі аудан         = Мидлсекс (округ, Нью-Джерси){{!}}Мидлсекс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 16699 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-34470 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айслин''' ({{lang-en|Iselin}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Мидлсекс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 16699 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.1 шаршы шақырым шамасында. FIPS коды — 34-34470.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>6gijj41khpxqgeeftvjzidq2b2b7s0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аптон (Кентукки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179354</id>
    <revision>
      <id>3682079</id>
      <parentid>2498765</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3243" sha1="m475eaaev4fnw5iebk8cd24bryrw8ut" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аптон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =27 |lat_sec =44
  |lon_dir =W |lon_deg =85 |lon_min =53 |lon_sec =43
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Кентукки 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Хардин 
 |кестедегі аудан         = Хардин (округ, Кентукки){{!}}Хардин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 654 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 21-78672 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аптон''' ({{lang-en|Upton}}) — [[Кентукки]] штатының Хардин округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 654 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.1 км² шамасында. FIPS коды — 21-78672.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Кентукки штаты}}

[[Санат:Кентукки қалалары]]</text>
      <sha1>m475eaaev4fnw5iebk8cd24bryrw8ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албани (Кентукки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179399</id>
    <revision>
      <id>3681899</id>
      <parentid>2498762</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="gfbpo7tyxjizkh2b9tp44ifoxael7e7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Албани 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albany}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =41 |lat_sec =36
  |lon_dir =W |lon_deg =85 |lon_min =8 |lon_sec =7
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Кентукки 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Клинтон 
 |кестедегі аудан         = Клинтон (округ, Кентукки){{!}}Клинтон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1837  
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8.8  
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 222 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 21-00694 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Албани''' ({{lang-en|Albany}}) — [[Кентукки]] штатының Клинтон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 222 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.8  км² шамасында. FIPS коды — 21-00694.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Кентукки штаты}}

[[Санат:Кентукки қалалары]]</text>
      <sha1>gfbpo7tyxjizkh2b9tp44ifoxael7e7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александрия (Кентукки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179400</id>
    <revision>
      <id>3681943</id>
      <parentid>3321606</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3342" sha1="qvxxrwx0bitqjcmum5g4e72rm4vq4zr" xml:space="preserve">{{мағына|Александрия}}
{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Александрия 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alexandria}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =57 |lat_sec =32
  |lon_dir =W |lon_deg =84 |lon_min =23 |lon_sec =21
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Кентукки 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Кэмпбелл 
 |кестедегі аудан         = Кэмпбелл (округ, Кентукки){{!}}Кэмпбелл 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1793 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 14.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8 286 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 21-00802 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Александрия''' ({{lang-en|Alexandria}}) — [[Кентукки]] штатының Кэмпбелл округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 8 286 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14.1 км² шамасында. FIPS коды — 21-00802.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Кентукки штаты}}

[[Санат:Кентукки қалалары]]</text>
      <sha1>qvxxrwx0bitqjcmum5g4e72rm4vq4zr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аллен (Кентукки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179401</id>
    <revision>
      <id>3681951</id>
      <parentid>2498764</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="gp8njfr07xb0bhm8b6p1ps9sjeqdfj5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аллен 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Allen}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =36 |lat_sec =48
  |lon_dir =W |lon_deg =82 |lon_min =43 |lon_sec =33
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Кентукки 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Флойд 
 |кестедегі аудан         = Флойд (округ, Кентукки){{!}}Флойд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.52 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 150 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 21-00946 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аллен''' ({{lang-en|Allen}}) — [[Кентукки]] штатының Флойд округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 150 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.52 км² шамасында. FIPS коды — 21-00946.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Кентукки штаты}}

[[Санат:Кентукки қалалары]]</text>
      <sha1>gp8njfr07xb0bhm8b6p1ps9sjeqdfj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anchorage (Кентукки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179402</id>
    <revision>
      <id>3681641</id>
      <parentid>2498759</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3292" sha1="svdjfh501s6svqcgcdk2zok9hj4xj0p" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Anchorage 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Anchorage}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =15 |lat_sec =55
  |lon_dir =W |lon_deg =85 |lon_min =32 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Кентукки 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Джэфферсон 
 |кестедегі аудан         = Джэфферсон (округ, Кентукки){{!}}Джэфферсон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1878 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 7.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                =  2 264 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 21-01504 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Anchorage''' ({{lang-en|Anchorage}}) — [[Кентукки]] штатының Джэфферсон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны  2 264 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.8 км² шамасында. FIPS коды — 21-01504.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Кентукки штаты}}

[[Санат:Кентукки қалалары]]</text>
      <sha1>svdjfh501s6svqcgcdk2zok9hj4xj0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арлингтон (Кентукки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179403</id>
    <revision>
      <id>3682127</id>
      <parentid>2498766</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="o1on9dsjlm2obkush4j3krr3maualza" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арлингтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arlington}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =47 |lat_sec =29
  |lon_dir =W |lon_deg =89 |lon_min =0 |lon_sec =41
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Кентукки 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Карлисл 
 |кестедегі аудан         = Карлисл (округ, Кентукки){{!}}Карлисл 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1873 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 395 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 21-02044 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арлингтон''' ({{lang-en|Arlington}}) — [[Кентукки]] штатының Карлисл округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 395 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.0 км² шамасында. FIPS коды — 21-02044.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Кентукки штаты}}

[[Санат:Кентукки қалалары]]</text>
      <sha1>o1on9dsjlm2obkush4j3krr3maualza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аубурн (Кентукки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179405</id>
    <revision>
      <id>3682255</id>
      <parentid>2498767</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3251" sha1="1icyqoy8en5gi5a9xk22yvnfpntj68a" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аубурн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Auburn}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =51 |lat_sec =59
  |lon_dir =W |lon_deg =86 |lon_min =43 |lon_sec =1
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Кентукки 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Логан 
 |кестедегі аудан         = Логан (округ, Кентукки){{!}}Логан 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1862 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.7  
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 444 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 21-02638 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аубурн''' ({{lang-en|Auburn}}) — [[Кентукки]] штатының Логан округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1 444 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.7  км² шамасында. FIPS коды — 21-02638.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Кентукки штаты}}

[[Санат:Кентукки қалалары]]</text>
      <sha1>1icyqoy8en5gi5a9xk22yvnfpntj68a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аудубон Парк (Кентукки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179406</id>
    <revision>
      <id>3682265</id>
      <parentid>2498769</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="gmb6ozrnuyrr6ppyuf9nca3kej9m4en" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аудубон Парк 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Audubon Park}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =12 |lat_sec =18
  |lon_dir =W |lon_deg =85 |lon_min =43 |lon_sec =39
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Кентукки 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Джэфферсон 
 |кестедегі аудан         = Джэфферсон (округ, Кентукки){{!}}Джэфферсон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 545 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 21-02656 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аудубон Парк''' ({{lang-en|Audubon Park}}) — [[Кентукки]] штатының Джэфферсон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1 545 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.8 км² шамасында. FIPS коды — 21-02656.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Кентукки штаты}}

[[Санат:Кентукки қалалары]]</text>
      <sha1>gmb6ozrnuyrr6ppyuf9nca3kej9m4en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аугуста (Кентукки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179407</id>
    <revision>
      <id>3682260</id>
      <parentid>2498768</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="innuhbmualpck40m8sarjb15flh2zoh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аугуста 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Augusta}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =46 |lat_sec =18
  |lon_dir =W |lon_deg =84 |lon_min =0 |lon_sec =21
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Кентукки 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Брэккен 
 |кестедегі аудан         = Брэккен (округ, Кентукки){{!}}Брэккен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1797 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1204 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 21-02674 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аугуста''' ({{lang-en|Augusta}}) — [[Кентукки]] штатының Брэккен округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1204 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.4 км² шамасында. FIPS коды — 21-02674.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Кентукки штаты}}

[[Санат:Кентукки қалалары]]</text>
      <sha1>innuhbmualpck40m8sarjb15flh2zoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айнез (Кентукки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179587</id>
    <revision>
      <id>3681862</id>
      <parentid>2498761</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3244" sha1="swdtnk9968m83nrpolx4wv79hg02j0b" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айнез 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Inez}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =51 |lat_sec =59
  |lon_dir =W |lon_deg =82 |lon_min =32 |lon_sec =21
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Кентукки 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Мартин 
 |кестедегі аудан         = Мартин (округ, Кентукки){{!}}Мартин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1874 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 466 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 21-39430 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айнез''' ({{lang-en|Inez}}) — [[Кентукки]] штатының Мартин округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 466 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.8 км² шамасында. FIPS коды — 21-39430.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Кентукки штаты}}

[[Санат:Кентукки қалалары]]</text>
      <sha1>swdtnk9968m83nrpolx4wv79hg02j0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айланд (Кентукки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179590</id>
    <revision>
      <id>3681857</id>
      <parentid>2498760</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3248" sha1="86c3jym2o3q99tld9jk6trqo4k8hbji" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айланд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Island}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =26 |lat_sec =33
  |lon_dir =W |lon_deg =87 |lon_min =8 |lon_sec =48
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Кентукки 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Маклин 
 |кестедегі аудан         = Маклин (округ, Кентукки){{!}}Маклин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 435 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 21-39700 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айланд''' ({{lang-en|Island}}) — [[Кентукки]] штатының Маклин округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 435 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.0 км² шамасында. FIPS коды — 21-39700.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Кентукки штаты}}

[[Санат:Кентукки қалалары]]</text>
      <sha1>86c3jym2o3q99tld9jk6trqo4k8hbji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адамс (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179714</id>
    <revision>
      <id>3681836</id>
      <parentid>2499512</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:10:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3288" sha1="gynjv8zvdigjd32e62khwpegk2rf4av" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Адамс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Adams}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =37 |lat_sec =27
  |lon_dir =W |lon_deg =73 |lon_min =7 |lon_sec =5
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Беркшир 
 |кестедегі аудан         = Беркшир (округ, Массачусетс){{!}}Беркшир 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1778 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 59.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8 485 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-00555 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Адамс''' ({{lang-en|Adams}}) — [[Массачусетс]] штатының Беркшир округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 8 485 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 59.4 км² шамасында. FIPS коды — 25-00555.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>gynjv8zvdigjd32e62khwpegk2rf4av</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алфорд (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179715</id>
    <revision>
      <id>3681968</id>
      <parentid>2499524</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3291" sha1="qog2zkvssi6h18q6kcsdj9fgtuk80d6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алфорд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alford}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =14 |lat_sec =8
  |lon_dir =W |lon_deg =73 |lon_min =24 |lon_sec =50
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Беркшир 
 |кестедегі аудан         = Беркшир (округ, Массачусетс){{!}}Беркшир 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1773 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 494 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-00975 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алфорд''' ({{lang-en|Alford}}) — [[Массачусетс]] штатының Беркшир округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 494 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 29.9 км² шамасында. FIPS коды — 25-00975.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>qog2zkvssi6h18q6kcsdj9fgtuk80d6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акюшнет (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179746</id>
    <revision>
      <id>3681891</id>
      <parentid>2499522</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3354" sha1="sbtgvfhty5m7yxz38uhq1uaf9w8vxsj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акюшнет 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Acushnet}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =40 |lat_sec =50
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =54 |lon_sec =30
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Бристоль (Bristol) 
 |кестедегі аудан         = Бристоль (Bristol) (округ, Массачусетс){{!}}Бристоль (Bristol) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1860 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 49.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 10 303 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-00520 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акюшнет''' ({{lang-en|Acushnet}}) — [[Массачусетс]] штатының Бристоль (Bristol) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 10 303 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 49.0 км² шамасында. FIPS коды — 25-00520.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>sbtgvfhty5m7yxz38uhq1uaf9w8vxsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аттлборо (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179747</id>
    <revision>
      <id>3682243</id>
      <parentid>2499538</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3360" sha1="m84y8epvbhv1bn0ojl94k2mj7chz04t" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аттлборо 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Attleboro}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =56 |lat_sec =40
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =17 |lon_sec =10
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Бристоль (Bristol) 
 |кестедегі аудан         = Бристоль (Bristol) (округ, Массачусетс){{!}}Бристоль (Bristol) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1914 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 73.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 42 833 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-02690 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аттлборо''' ({{lang-en|Attleboro}}) — [[Массачусетс]] штатының Бристоль (Bristol) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 42 833 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 73.2 км² шамасында. FIPS коды — 25-02690.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>m84y8epvbhv1bn0ojl94k2mj7chz04t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акюйннах (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179761</id>
    <revision>
      <id>3681890</id>
      <parentid>2499520</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3313" sha1="ihl8y5o5n7dvf8v2mdbrq0of6ibqdkh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акюйннах 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aquinnah}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =20 |lat_sec =4
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =47 |lon_sec =45
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Дюкс (Dukes) 
 |кестедегі аудан         = Дюкс (Dukes) (округ, Массачусетс){{!}}Дюкс (Dukes) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1870 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 105.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 311 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-01585 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акюйннах''' ({{lang-en|Aquinnah}}) — [[Массачусетс]] штатының Дюкс (Dukes) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 311 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 105.6 км² шамасында. FIPS коды — 25-01585.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>ihl8y5o5n7dvf8v2mdbrq0of6ibqdkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амэсбюри (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179768</id>
    <revision>
      <id>3681997</id>
      <parentid>2499528</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="09xyiqtdnnl0bpkcfkm4tafg6m1po26" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Амэсбюри 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Amesbury}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =51 |lat_sec =30
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =55 |lon_sec =50
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Эссекс 
 |кестедегі аудан         = Эссекс (округ, Массачусетс){{!}}Эссекс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1668 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 35.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 16 283 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-01185 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Амэсбюри''' ({{lang-en|Amesbury}}) — [[Массачусетс]] штатының Эссекс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 16 283 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 35.4 км² шамасында. FIPS коды — 25-01185.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>09xyiqtdnnl0bpkcfkm4tafg6m1po26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андоувэр (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179771</id>
    <revision>
      <id>3682019</id>
      <parentid>2499530</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3299" sha1="hiiw9g4it033ygs7gzmfreufym83941" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Андоувэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Andover}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =39 |lat_sec =30
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =8 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Эссекс 
 |кестедегі аудан         = Эссекс (округ, Массачусетс){{!}}Эссекс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1646 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 83.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 33 201 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-01465 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Андоувэр''' ({{lang-en|Andover}}) — [[Массачусетс]] штатының Эссекс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 33 201 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 83.2 км² шамасында. FIPS коды — 25-01465.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>hiiw9g4it033ygs7gzmfreufym83941</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ашфилд (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179803</id>
    <revision>
      <id>3682293</id>
      <parentid>2499548</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3310" sha1="9uqtvvccarrqmzgjvlf0tkovufxmdz6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ашфилд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ashfield}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =31 |lat_sec =35
  |lon_dir =W |lon_deg =72 |lon_min =47 |lon_sec =20
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Франклин 
 |кестедегі аудан         = Франклин (округ, Массачусетс){{!}}Франклин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1765 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 104.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 737 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-02095 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ашфилд''' ({{lang-en|Ashfield}}) — [[Массачусетс]] штатының Франклин округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1 737 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 104.7 км² шамасында. FIPS коды — 25-02095.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>9uqtvvccarrqmzgjvlf0tkovufxmdz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баклэнд (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179805</id>
    <revision>
      <id>3682361</id>
      <parentid>2499550</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3336" sha1="sevvw3om6je2xxourseq6wkcn83bxkh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Баклэнд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Buckland}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =35 |lat_sec =32
  |lon_dir =W |lon_deg =72 |lon_min =47 |lon_sec =32
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Франклин 
 |кестедегі аудан         = Франклин (округ, Массачусетс){{!}}Франклин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           =  
 |басшысы                 = Ашық халық митингі
 |құрылған уақыты         = 1779 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 51.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 210
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 902 
  |санақ жылы             = 2010
  |тығыздығы              = 37
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-09595 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Баклэнд''' ({{lang-en|Buckland}}) — [[Массачусетс]] штатының Франклин округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1 991 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 51.2 км² шамасында. FIPS коды — 25-09595.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>sevvw3om6je2xxourseq6wkcn83bxkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агавам (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179828</id>
    <revision>
      <id>3681825</id>
      <parentid>2499510</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3297" sha1="l6kx7o79n2bdz81q8gd8i7mamzkf0r5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Агавам 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Agawam}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =4 |lat_sec =10
  |lon_dir =W |lon_deg =72 |lon_min =36 |lon_sec =55
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Хэмпден 
 |кестедегі аудан         = Хэмпден (округ, Массачусетс){{!}}Хэмпден 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1855 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 62.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 28 438 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-00765 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Агавам''' ({{lang-en|Agawam}}) — [[Массачусетс]] штатының Хэмпден округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 28 438 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 62.8 км² шамасында. FIPS коды — 25-00765.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>l6kx7o79n2bdz81q8gd8i7mamzkf0r5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амхэрст (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179851</id>
    <revision>
      <id>3681995</id>
      <parentid>2499526</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3304" sha1="lzi6z9p5tcdd0zcphutg6lbzl47lszu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Амхэрст 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Amherst}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =22 |lat_sec =49
  |lon_dir =W |lon_deg =72 |lon_min =31 |lon_sec =25
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Гемпшир 
 |кестедегі аудан         = Гемпшир (округ, Массачусетс){{!}}Гемпшир 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1759 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 71.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 37 819 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-01325 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Амхэрст''' ({{lang-en|Amherst}}) — [[Массачусетс]] штатының Гемпшир округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 37 819 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 71.9 км² шамасында. FIPS коды — 25-01325.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>lzi6z9p5tcdd0zcphutg6lbzl47lszu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акшн (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179871</id>
    <revision>
      <id>3681888</id>
      <parentid>2499517</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="5rxr81wkvhehjpgi4sgmz5bfv4znzwz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акшн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Acton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =29 |lat_sec =6
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =26 |lon_sec =0
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Миддлсекс 
 |кестедегі аудан         = Миддлсекс (округ, Массачусетс){{!}}Миддлсекс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1735 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 52.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 21 924 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-00380 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акшн''' ({{lang-en|Acton}}) — [[Массачусетс]] штатының Миддлсекс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 21 924 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 52.5 км² шамасында. FIPS коды — 25-00380.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>5rxr81wkvhehjpgi4sgmz5bfv4znzwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арлингтон (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179872</id>
    <revision>
      <id>3682128</id>
      <parentid>2499535</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3331" sha1="6ec0n033dsy2cdcygylkwy2qpb9744p" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арлингтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arlington}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =24 |lat_sec =55
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =9 |lon_sec =25
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Миддлсекс 
 |кестедегі аудан         = Миддлсекс (округ, Массачусетс){{!}}Миддлсекс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1807 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 14.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 42 844 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-01605 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арлингтон''' ({{lang-en|Arlington}}) — [[Массачусетс]] штатының Миддлсекс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 42 844 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14.3 км² шамасында. FIPS коды — 25-01605.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>6ec0n033dsy2cdcygylkwy2qpb9744p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ашби (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179873</id>
    <revision>
      <id>3682288</id>
      <parentid>2499542</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="nkuhjya4oo48vzmtr849tz4ih3vfuyo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ашби 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ashby}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =40 |lat_sec =40
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =49 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Миддлсекс 
 |кестедегі аудан         = Миддлсекс (округ, Массачусетс){{!}}Миддлсекс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1767 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 62.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3 120 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-01955 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ашби''' ({{lang-en|Ashby}}) — [[Массачусетс]] штатының Миддлсекс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 3 120 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 62.6 км² шамасында. FIPS коды — 25-01955.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>nkuhjya4oo48vzmtr849tz4ih3vfuyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ашлэнд (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179874</id>
    <revision>
      <id>3682291</id>
      <parentid>2499546</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3316" sha1="nnz7qf47dhj34dsu7wrak1rjteakw72" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ашлэнд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ashland}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =15 |lat_sec =40
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =27 |lon_sec =50
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Миддлсекс 
 |кестедегі аудан         = Миддлсекс (округ, Массачусетс){{!}}Миддлсекс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1846 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 33.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 16 593 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-02130 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ашлэнд''' ({{lang-en|Ashland}}) — [[Массачусетс]] штатының Миддлсекс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 16 593 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 33.5 км² шамасында. FIPS коды — 25-02130.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>nnz7qf47dhj34dsu7wrak1rjteakw72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айэр (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179875</id>
    <revision>
      <id>3681875</id>
      <parentid>2499514</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3300" sha1="q4t8d5rmwhx5hiy4bzcwoapnyoek4ok" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ayer}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =33 |lat_sec =40
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =35 |lon_sec =25
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Миддлсекс 
 |кестедегі аудан         = Миддлсекс (округ, Массачусетс){{!}}Миддлсекс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1668 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7 427 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-03005 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айэр''' ({{lang-en|Ayer}}) — [[Массачусетс]] штатының Миддлсекс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 7 427 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 24.8 км² шамасында. FIPS коды — 25-03005.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>q4t8d5rmwhx5hiy4bzcwoapnyoek4ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абингтон (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179943</id>
    <revision>
      <id>3681766</id>
      <parentid>2499508</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3351" sha1="t7iff0y6053qreo3w2a33j2r2kdvuzi" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Абингтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Abington}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =6 |lat_sec =17
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =56 |lon_sec =45
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Плимаус (Plymouth) 
 |кестедегі аудан         = Плимаус (Plymouth) (округ, Массачусетс){{!}}Плимаус (Plymouth) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1712 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 26.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 985 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-00170 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Абингтон''' ({{lang-en|Abington}}) — [[Массачусетс]] штатының Плимаус (Plymouth) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 15 985 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 26.3 км² шамасында. FIPS коды — 25-00170.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>t7iff0y6053qreo3w2a33j2r2kdvuzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ашбурнхам (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179974</id>
    <revision>
      <id>3682289</id>
      <parentid>2499545</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3383" sha1="njr4cpuac0q0nf35891f4m7bw0pnoaq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ашбурнхам 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ashburnham}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =38 |lat_sec =10
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =54 |lon_sec =30
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Уорчестер (Worcester) 
 |кестедегі аудан         = Уорчестер (Worcester) (округ, Массачусетс){{!}}Уорчестер (Worcester) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1765 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 106.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6 081 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-01885 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ашбурнхам''' ({{lang-en|Ashburnham}}) — [[Массачусетс]] штатының Уорчестер (Worcester) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 6 081 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 106.2 км² шамасында. FIPS коды — 25-01885.

== Сыртқы cілтемелер ==
{{commonscat|Ashburnham, Massachusetts}}
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>njr4cpuac0q0nf35891f4m7bw0pnoaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асол (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179975</id>
    <revision>
      <id>3682213</id>
      <parentid>2499536</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3350" sha1="s8urc5a4rmejpz0pdd3ts3ytbcp3qhd" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Асол 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Athol}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =35 |lat_sec =45
  |lon_dir =W |lon_deg =72 |lon_min =13 |lon_sec =38
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Уорчестер (Worcester) 
 |кестедегі аудан         = Уорчестер (Worcester) (округ, Массачусетс){{!}}Уорчестер (Worcester) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1762 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 86.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11 584 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-02480 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Асол''' ({{lang-en|Athol}}) — [[Массачусетс]] штатының Уорчестер (Worcester) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 11 584 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 86.5 км² шамасында. FIPS коды — 25-02480.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>s8urc5a4rmejpz0pdd3ts3ytbcp3qhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аубурн (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179976</id>
    <revision>
      <id>3682256</id>
      <parentid>2499541</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3358" sha1="i9ptq6clt29envk69oo1n8w32hvlq32" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аубурн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Auburn}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =12 |lat_sec = 
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =50 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Уорчестер (Worcester) 
 |кестедегі аудан         = Уорчестер (Worcester) (округ, Массачусетс){{!}}Уорчестер (Worcester) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1778 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 42.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 16 188 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-02760 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аубурн''' ({{lang-en|Auburn}}) — [[Массачусетс]] штатының Уорчестер (Worcester) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 16 188 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 42.5 км² шамасында. FIPS коды — 25-02760.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>i9ptq6clt29envk69oo1n8w32hvlq32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аптон (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180024</id>
    <revision>
      <id>3682080</id>
      <parentid>2499533</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3352" sha1="65ujwpk1gljyph6x3zv1vbowesue16k" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аптон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =10 |lat_sec =28
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =36 |lon_sec =10
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Уорчестер (Worcester) 
 |кестедегі аудан         = Уорчестер (Worcester) (округ, Массачусетс){{!}}Уорчестер (Worcester) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1735 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 56.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7 542 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-71480 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аптон''' ({{lang-en|Upton}}) — [[Массачусетс]] штатының Уорчестер (Worcester) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 7 542 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 56.3 км² шамасында. FIPS коды — 25-71480.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>65ujwpk1gljyph6x3zv1vbowesue16k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аксбридж (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180025</id>
    <revision>
      <id>3681884</id>
      <parentid>2499516</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3371" sha1="ca6g1oqd8crdijubm7uecx2qrmc8el3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аксбридж 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Uxbridge}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =4 |lat_sec =38
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =37 |lon_sec =48
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Уорчестер (Worcester) 
 |кестедегі аудан         = Уорчестер (Worcester) (округ, Массачусетс){{!}}Уорчестер (Worcester) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1727 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 78.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 13 457 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-71620 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аксбридж''' ({{lang-en|Uxbridge}}) — [[Массачусетс]] штатының Уорчестер (Worcester) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 13 457 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 78.7 км² шамасында. FIPS коды — 25-71620.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>ca6g1oqd8crdijubm7uecx2qrmc8el3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аббевилл (Миссисипи)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180034</id>
    <revision>
      <id>3681749</id>
      <parentid>2500908</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3260" sha1="agbwtotw5axw4nnqfiy6gz6c7vr28g2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аббевилл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Abbeville}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =30 |lat_sec =16
  |lon_dir =W |lon_deg =89 |lon_min =30 |lon_sec =3
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссисипи 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Lafayette 
 |кестедегі аудан         = Lafayette (округ, Миссисипи){{!}}Lafayette 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 311 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 28-00100 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аббевилл''' ({{lang-en|Abbeville}}) — [[Миссисипи]] штатының Lafayette округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 311 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9.0 км² шамасында. FIPS коды — 28-00100.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссисипи штаты}}

[[Санат:Миссисипи қалалары]]</text>
      <sha1>agbwtotw5axw4nnqfiy6gz6c7vr28g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акэрман (Миссисипи)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180035</id>
    <revision>
      <id>3681889</id>
      <parentid>2500929</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="1srunmr7l2gzfj961jsvte7uu2sl3gu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акэрман 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ackerman}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =33 |lat_min =18 |lat_sec =41
  |lon_dir =W |lon_deg =89 |lon_min =10 |lon_sec =29
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссисипи 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Choctaw 
 |кестедегі аудан         = Choctaw (округ, Миссисипи){{!}}Choctaw 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1696 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 28-00300 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акэрман''' ({{lang-en|Ackerman}}) — [[Миссисипи]] штатының Choctaw округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1696 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.9 км² шамасында. FIPS коды — 28-00300.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссисипи штаты}}

[[Санат:Миссисипи қалалары]]</text>
      <sha1>1srunmr7l2gzfj961jsvte7uu2sl3gu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алгома (Миссисипи)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180036</id>
    <revision>
      <id>3681911</id>
      <parentid>2500909</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3244" sha1="tdnqwkkqtv6dqb8g3muf072yks94793" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алгома 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Algoma}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =10 |lat_sec =32
  |lon_dir =W |lon_deg =89 |lon_min =1 |lon_sec =56
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссисипи 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Pontotoc 
 |кестедегі аудан         = Pontotoc (округ, Миссисипи){{!}}Pontotoc 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 17.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 508 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 28-00820 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алгома''' ({{lang-en|Algoma}}) — [[Миссисипи]] штатының Pontotoc округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 508 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17.1 км² шамасында. FIPS коды — 28-00820.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссисипи штаты}}

[[Санат:Миссисипи қалалары]]</text>
      <sha1>tdnqwkkqtv6dqb8g3muf072yks94793</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ангуилла (Миссисипи)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180037</id>
    <revision>
      <id>3682010</id>
      <parentid>2500907</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3251" sha1="tp134i8v4zfv5wp9g4yff9pjfunpra1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ангуилла 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Anguilla}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =32 |lat_min =56 |lat_sec =26
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =49 |lon_sec =47
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссисипи 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Sharkey 
 |кестедегі аудан         = Sharkey (округ, Миссисипи){{!}}Sharkey 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 907 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 28-01500 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ангуилла''' ({{lang-en|Anguilla}}) — [[Миссисипи]] штатының Sharkey округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 907 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.7 км² шамасында. FIPS коды — 28-01500.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссисипи штаты}}

[[Санат:Миссисипи қалалары]]</text>
      <sha1>tp134i8v4zfv5wp9g4yff9pjfunpra1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аркола (Миссисипи)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180038</id>
    <revision>
      <id>3682123</id>
      <parentid>2500913</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3283" sha1="ihxkqmaq4w0rolal8by80d0fuub6zn3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аркола 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arcola}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =33 |lat_min =16 |lat_sec =12
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =52 |lon_sec =49
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссисипи 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Вашингтон 
 |кестедегі аудан         = Вашингтон (округ, Миссисипи){{!}}Вашингтон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 563 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 28-01820 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аркола''' ({{lang-en|Arcola}}) — [[Миссисипи]] штатының Вашингтон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 563 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.6 км² шамасында. FIPS коды — 28-01820.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссисипи штаты}}

[[Санат:Миссисипи қалалары]]</text>
      <sha1>ihxkqmaq4w0rolal8by80d0fuub6zn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Артесиа (Миссисипи)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180039</id>
    <revision>
      <id>3682173</id>
      <parentid>2500912</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3245" sha1="9z66ortl3irhpeov9d0pvvzp1ys2jmc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Артесиа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Artesia}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =33 |lat_min =24 |lat_sec =58
  |lon_dir =W |lon_deg =88 |lon_min =38 |lon_sec =43
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссисипи 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Lowndes 
 |кестедегі аудан         = Lowndes (округ, Миссисипи){{!}}Lowndes 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 498 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 28-02100 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Артесиа''' ({{lang-en|Artesia}}) — [[Миссисипи]] штатының Lowndes округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 498 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.9 км² шамасында. FIPS коды — 28-02100.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссисипи штаты}}

[[Санат:Миссисипи қалалары]]</text>
      <sha1>9z66ortl3irhpeov9d0pvvzp1ys2jmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аббот (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180201</id>
    <revision>
      <id>3681750</id>
      <parentid>2501799</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3226" sha1="6sd476enncjs0vivgpdkasgcu7otsg7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аббот 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Abbot}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =12 |lat_sec =6
  |lon_dir =W |lon_deg =69 |lon_min =27 |lon_sec =44
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Пискатакис 
 |кестедегі аудан         = Пискатакис (округ, Мэн){{!}}Пискатакис 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 92.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 630 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-00100 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аббот''' ({{lang-en|Abbot}}) — [[Мэн]] штатының Пискатакис округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 630 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 92.0 км² шамасында. FIPS коды — 23-00100.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>6sd476enncjs0vivgpdkasgcu7otsg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албион (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180204</id>
    <revision>
      <id>3681904</id>
      <parentid>2501764</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="mplyygz8xu71ugss59zo8hma979mmbz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Албион 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albion}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =30 |lat_sec =49
  |lon_dir =W |lon_deg =69 |lon_min =26 |lon_sec =6
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Кеннебек 
 |кестедегі аудан         = Кеннебек (округ, Мэн){{!}}Кеннебек 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 102.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1946 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-00590 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Албион''' ({{lang-en|Albion}}) — [[Мэн]] штатының Кеннебек округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1946 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 102.3 км² шамасында. FIPS коды — 23-00590.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>mplyygz8xu71ugss59zo8hma979mmbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180205</id>
    <revision>
      <id>3681920</id>
      <parentid>2501807</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3244" sha1="977d2gpm8wjgickpag37us3at3p9iea" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Александр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alexander}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =4 |lat_sec =16
  |lon_dir =W |lon_deg =67 |lon_min =28 |lon_sec =39
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Вашингтон 
 |кестедегі аудан         = Вашингтон (округ, Мэн){{!}}Вашингтон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 116.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 514 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-00660 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Александр''' ({{lang-en|Alexander}}) — [[Мэн]] штатының Вашингтон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 514 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 116.8 км² шамасында. FIPS коды — 23-00660.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>977d2gpm8wjgickpag37us3at3p9iea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альфрэд (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180206</id>
    <revision>
      <id>3681982</id>
      <parentid>2501785</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T00:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3193" sha1="7q5dc8zcyxvtkd8u5ilwc05ce2vq7um" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Альфрэд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alfred}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =28 |lat_sec =57
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =43 |lon_sec =7
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Йорк 
 |кестедегі аудан         = Йорк (округ, Мэн){{!}}Йорк 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1794 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 72.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2497 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-00730 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Альфрэд''' ({{lang-en|Alfred}}) — [[Мэн]] штатының Йорк округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2497 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 72.3 км² шамасында. FIPS коды — 23-00730.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>7q5dc8zcyxvtkd8u5ilwc05ce2vq7um</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтон (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180209</id>
    <revision>
      <id>3681963</id>
      <parentid>2501811</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="jn9r71trs2kwqlthdewpbq23334kbxm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =1 |lat_sec =38
  |lon_dir =W |lon_deg =68 |lon_min =45 |lon_sec =34
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Пенобскот 
 |кестедегі аудан         = Пенобскот (округ, Мэн){{!}}Пенобскот 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 110.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 816 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-01115 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алтон''' ({{lang-en|Alton}}) — [[Мэн]] штатының Пенобскот округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 816 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 110.7 км² шамасында. FIPS коды — 23-01115.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>jn9r71trs2kwqlthdewpbq23334kbxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амхерст (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180210</id>
    <revision>
      <id>3681992</id>
      <parentid>2501769</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3209" sha1="4ksnhocipvjjowfrtu6ic2fkc8imk8u" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Амхерст 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Amherst}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =49 |lat_sec =58
  |lon_dir =W |lon_deg =68 |lon_min =23 |lon_sec =20
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Хэнкок 
 |кестедегі аудан         = Хэнкок (округ, Мэн){{!}}Хэнкок 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 101.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 230 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-01185 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Амхерст''' ({{lang-en|Amherst}}) — [[Мэн]] штатының Хэнкок округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 230 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 101.8 км² шамасында. FIPS коды — 23-01185.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>4ksnhocipvjjowfrtu6ic2fkc8imk8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андовэр (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180212</id>
    <revision>
      <id>3682016</id>
      <parentid>2501767</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3218" sha1="97yafaxeuh7ehy9rkv7w12m7x6m2v7l" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Андовэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Andover}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =38 |lat_sec =3
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =45 |lon_sec =9
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Оксфорд 
 |кестедегі аудан         = Оксфорд (округ, Мэн){{!}}Оксфорд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1804 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 148.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 864 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-01325 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Андовэр''' ({{lang-en|Andover}}) — [[Мэн]] штатының Оксфорд округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 864 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 148.8 км² шамасында. FIPS коды — 23-01325.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>97yafaxeuh7ehy9rkv7w12m7x6m2v7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арундэл (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180215</id>
    <revision>
      <id>3682186</id>
      <parentid>2501779</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3196" sha1="t9m785lg46q3db312kwoszkwnau5sks" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арундэл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arundel}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =26 |lat_sec =42
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =31 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Йорк 
 |кестедегі аудан         = Йорк (округ, Мэн){{!}}Йорк 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1915 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 62.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4022 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-01605 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арундэл''' ({{lang-en|Arundel}}) — [[Мэн]] штатының Йорк округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 4022 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 62.0 км² шамасында. FIPS коды — 23-01605.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>t9m785lg46q3db312kwoszkwnau5sks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асэнс (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180217</id>
    <revision>
      <id>3682228</id>
      <parentid>2501768</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="9vohmubnf8c4uxzma21nkxz9kqspgn1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Асэнс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Athens}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =56 |lat_sec =57
  |lon_dir =W |lon_deg =69 |lon_min =38 |lon_sec =59
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Сомерсет 
 |кестедегі аудан         = Сомерсет (округ, Мэн){{!}}Сомерсет 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 112.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 847 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-01885 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Асэнс''' ({{lang-en|Athens}}) — [[Мэн]] штатының Сомерсет округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 847 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 112.7 км² шамасында. FIPS коды — 23-01885.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>9vohmubnf8c4uxzma21nkxz9kqspgn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аткинсон (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180218</id>
    <revision>
      <id>3682234</id>
      <parentid>2501777</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3245" sha1="apjx61r9wzezpon8aec2mjein16e0q2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аткинсон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atkinson}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =9 |lat_sec =25
  |lon_dir =W |lon_deg =69 |lon_min =3 |lon_sec =37
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Пискатакис 
 |кестедегі аудан         = Пискатакис (округ, Мэн){{!}}Пискатакис 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 101.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 323 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-01920 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аткинсон''' ({{lang-en|Atkinson}}) — [[Мэн]] штатының Пискатакис округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 323 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 101.5 км² шамасында. FIPS коды — 23-01920.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>apjx61r9wzezpon8aec2mjein16e0q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аврора (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180220</id>
    <revision>
      <id>3681821</id>
      <parentid>2697791</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3231" sha1="g28jx7nd61z57soe56utn89dzsz39he" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аврора 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aurora}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =52 |lat_sec =8
  |lon_dir =W |lon_deg =68 |lon_min =15 |lon_sec =58
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Хэнкок 
 |кестедегі аудан         = Хэнкок (округ, Мэн){{!}}Хэнкок 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 100.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 121 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-02165 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
{{мағына|Аврора}}
'''Аврора''' ({{lang-en|Aurora}}) — [[Мэн]] штатының Хэнкок округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 121 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 100.6 км² шамасында. FIPS коды — 23-02165.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>g28jx7nd61z57soe56utn89dzsz39he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байлэйвилл (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180222</id>
    <revision>
      <id>3682345</id>
      <parentid>2501775</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3253" sha1="oq4zvtzpxey5yrzoaor4rl34rez9yay" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байлэйвилл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Baileyville}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =9 |lat_sec =29
  |lon_dir =W |lon_deg =67 |lon_min =25 |lon_sec =8
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Вашингтон 
 |кестедегі аудан         = Вашингтон (округ, Мэн){{!}}Вашингтон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 106.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1686 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-02480 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байлэйвилл''' ({{lang-en|Baileyville}}) — [[Мэн]] штатының Вашингтон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1686 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 106.4 км² шамасында. FIPS коды — 23-02480.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>oq4zvtzpxey5yrzoaor4rl34rez9yay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакфилд (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180256</id>
    <revision>
      <id>3682369</id>
      <parentid>2501762</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3225" sha1="0e8ug4od6bz2qv98a4s0r9vqeaa7vjo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бакфилд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Buckfield}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =17 |lat_sec =43
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =22 |lon_sec =2
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Оксфорд 
 |кестедегі аудан         = Оксфорд (округ, Мэн){{!}}Оксфорд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1793 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 98.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 723 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-08710 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бакфилд''' ({{lang-en|Buckfield}}) — [[Мэн]] штатының Оксфорд округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1 723 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 98.1 км² шамасында. FIPS коды — 23-08710.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>0e8ug4od6bz2qv98a4s0r9vqeaa7vjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакспорт (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180257</id>
    <revision>
      <id>3682364</id>
      <parentid>2501795</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="0944g98don0d3q2zyd3hif2hb95j37c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бакспорт 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Bucksport}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =57 |lat_sec =10
  |lon_dir =W |lon_deg =68 |lon_min =78 |lon_sec =75
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Хэнкок 
 |кестедегі аудан         = Хэнкок (округ, Мэн){{!}}Хэнкок 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1792 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 146.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4908 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = ? 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бакспорт''' ({{lang-en|Bucksport}}) — [[Мэн]] штатының Хэнкок округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 4908 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 146.2 км² шамасында. FIPS коды — ?.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>0944g98don0d3q2zyd3hif2hb95j37c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакстон (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180260</id>
    <revision>
      <id>3682365</id>
      <parentid>2501771</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3197" sha1="ta43gul7nfh49wqb717c6ktscgh6o05" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бакстон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Buxton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =38 |lat_sec =7
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =32 |lon_sec =21
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Йорк 
 |кестедегі аудан         = Йорк (округ, Мэн){{!}}Йорк 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1772 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 106.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8 034 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-09410 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бакстон''' ({{lang-en|Buxton}}) — [[Мэн]] штатының Йорк округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 8 034 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 106.7 км² шамасында. FIPS коды — 23-09410.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>ta43gul7nfh49wqb717c6ktscgh6o05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байрон (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180261</id>
    <revision>
      <id>3682352</id>
      <parentid>2501770</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3257" sha1="bwjk8zbd87ongk2j79tm1uqhec99kb5" xml:space="preserve">{{мағына|Байрон (мағына)}}
{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байрон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Byron}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =43 |lat_sec =37
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =38 |lon_sec =52
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Оксфорд 
 |кестедегі аудан         = Оксфорд (округ, Мэн){{!}}Оксфорд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1833 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 136.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 121 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-09550 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байрон''' ({{lang-en|Byron}}) — [[Мэн]] штатының Оксфорд округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 121 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 136.0 км² шамасында. FIPS коды — 23-09550.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>bwjk8zbd87ongk2j79tm1uqhec99kb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айлэнд Фолс (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180378</id>
    <revision>
      <id>3681861</id>
      <parentid>2501763</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3240" sha1="e11mz2x54vrpg5hwci68ihqt2x1s1tw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айлэнд Фолс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Island Falls}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =0 |lat_sec =31
  |lon_dir =W |lon_deg =68 |lon_min =15 |lon_sec =53
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Аростук 
 |кестедегі аудан         = Аростук (округ, Мэн){{!}}Аростук 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 104.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 793 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-35065 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айлэнд Фолс''' ({{lang-en|Island Falls}}) — [[Мэн]] штатының Аростук округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 793 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 104.8 км² шамасында. FIPS коды — 23-35065.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>e11mz2x54vrpg5hwci68ihqt2x1s1tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айсл ау Хаут (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180379</id>
    <revision>
      <id>3681872</id>
      <parentid>2501796</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3226" sha1="c9hc4b9c5bom9wmkftrmsw68yjlapcn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айсл ау Хаут 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Isle au Haut}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =3 |lat_sec =32
  |lon_dir =W |lon_deg =68 |lon_min =37 |lon_sec =1
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Кнокс 
 |кестедегі аудан         = Кнокс (округ, Мэн){{!}}Кнокс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1874 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 283.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 79 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-35135 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айсл ау Хаут''' ({{lang-en|Isle au Haut}}) — [[Мэн]] штатының Кнокс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 79 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 283.9 км² шамасында. FIPS коды — 23-35135.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>c9hc4b9c5bom9wmkftrmsw68yjlapcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айслбороу (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180380</id>
    <revision>
      <id>3681873</id>
      <parentid>2501766</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3216" sha1="femfyu02byn1k356e7o94feei4frhn2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айслбороу 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Islesboro}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =18 |lat_sec =22
  |lon_dir =W |lon_deg =68 |lon_min =54 |lon_sec =32
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Уалдо 
 |кестедегі аудан         = Уалдо (округ, Мэн){{!}}Уалдо 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1789 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 178.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 603 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-35240 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айслбороу''' ({{lang-en|Islesboro}}) — [[Мэн]] штатының Уалдо округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 603 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 178.5 км² шамасында. FIPS коды — 23-35240.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>femfyu02byn1k356e7o94feei4frhn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аптон (Мэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180571</id>
    <revision>
      <id>3682081</id>
      <parentid>2501809</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="hjb8kxnt0zldu38qc2wuy7vl76mwrra" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аптон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =43 |lat_sec =45
  |lon_dir =W |lon_deg =70 |lon_min =59 |lon_sec =17
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мэн 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Оксфорд 
 |кестедегі аудан         = Оксфорд (округ, Мэн){{!}}Оксфорд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 108.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 62 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 23-78465 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аптон''' ({{lang-en|Upton}}) — [[Мэн]] штатының Оксфорд округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 62 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 108.8 км² шамасында. FIPS коды — 23-78465.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мэн штаты}}

[[Санат:Мэн қалалары]]</text>
      <sha1>hjb8kxnt0zldu38qc2wuy7vl76mwrra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андовэр (Коннектикут)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180621</id>
    <revision>
      <id>3682014</id>
      <parentid>2499493</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="2d4qmd7433shl5j1dv39f4tvlpkrfbt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Андовэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Andover}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =43 |lat_sec =58
  |lon_dir =W |lon_deg =72 |lon_min =22 |lon_sec =29
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Коннектикут 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Tolland 
 |кестедегі аудан         = Tolland (округ, Коннектикут){{!}}Tolland 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1848 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 40.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3303 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 09-01080 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Андовэр''' ({{lang-en|Andover}}) — [[Коннектикут]] штатының Tolland округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 3303 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 40.7 км² шамасында. FIPS коды — 09-01080.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Коннектикут штаты}}

[[Санат:Коннектикут қалалары]]</text>
      <sha1>2d4qmd7433shl5j1dv39f4tvlpkrfbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ансониа (Коннектикут)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180622</id>
    <revision>
      <id>3682049</id>
      <parentid>2499494</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="coio32c6dfed2ng22bghqvmohq3x0c7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ансониа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ansonia}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =20 |lat_sec =36
  |lon_dir =W |lon_deg =73 |lon_min =4 |lon_sec =7
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Коннектикут 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Нью-Хейвен 
 |кестедегі аудан         = Нью-Хейвен (округ, Коннектикут){{!}}Нью-Хейвен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1893 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 16.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 19 249 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 09-01150 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ансониа''' ({{lang-en|Ansonia}}) — [[Коннектикут]] штатының Нью-Хейвен округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 19 249 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16.1 км² шамасында. FIPS коды — 09-01150.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Коннектикут штаты}}

[[Санат:Коннектикут қалалары]]</text>
      <sha1>coio32c6dfed2ng22bghqvmohq3x0c7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агенси (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180790</id>
    <revision>
      <id>3681827</id>
      <parentid>2366738</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3238" sha1="qoqjkg37tnkhk31w9lu8tirix4mslz1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Агенси 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Agency}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =38 |lat_sec =55
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =44 |lon_sec =40
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Buchanan 
 |кестедегі аудан         = Buchanan (округ, Миссури){{!}}Buchanan 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 599 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-00298 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Агенси''' ({{lang-en|Agency}}) — [[Миссури]] штатының Buchanan округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 599 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5 шаршы шақырым шамасында. FIPS коды — 29-00298.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>qoqjkg37tnkhk31w9lu8tirix4mslz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтамонт (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180793</id>
    <revision>
      <id>3681961</id>
      <parentid>2366742</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="ph05g8a54hdowxloqsnnr4wqb5ecm9z" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алтамонт 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Altamont}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =53 |lat_sec =17
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =5 |lon_sec =19
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Daviess 
 |кестедегі аудан         = Daviess (округ, Миссури){{!}}Daviess 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 218 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-00910 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алтамонт''' ({{lang-en|Altamont}}) — [[Миссури]] штатының Daviess округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 218 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.7 км² шамасында. FIPS коды — 29-00910.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>ph05g8a54hdowxloqsnnr4wqb5ecm9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аннада (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180795</id>
    <revision>
      <id>3682040</id>
      <parentid>2366751</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="no6mlptw1muw5mq586cflezlw8v6ic9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аннада 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Annada}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =15 |lat_sec =42
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =49 |lon_sec =40
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Pike 
 |кестедегі аудан         = Pike (округ, Миссури){{!}}Pike 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 48 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-01252 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аннада''' ({{lang-en|Annada}}) — [[Миссури]] штатының Pike округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 48 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.2 км² шамасында. FIPS коды — 29-01252.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>no6mlptw1muw5mq586cflezlw8v6ic9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арбэла (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180796</id>
    <revision>
      <id>3682091</id>
      <parentid>2366808</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3218" sha1="4t7o3ye93npo0fschvt77tc2px5w9u4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арбэла 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arbela}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =27 |lat_sec =43
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =0 |lon_sec =58
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Scotland 
 |кестедегі аудан         = Scotland (округ, Миссури){{!}}Scotland 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 41 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-01576 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арбэла''' ({{lang-en|Arbela}}) — [[Миссури]] штатының Scotland округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 41 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.2 км² шамасында. FIPS коды — 29-01576.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>4t7o3ye93npo0fschvt77tc2px5w9u4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аркола (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180797</id>
    <revision>
      <id>3682124</id>
      <parentid>2366813</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="3a2g4xt7hp4j1zwfrhxpd200bdleu8a" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аркола 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arcola}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =32 |lat_sec =56
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =52 |lon_sec =30
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Dade 
 |кестедегі аудан         = Dade (округ, Миссури){{!}}Dade 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 45 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-01720 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аркола''' ({{lang-en|Arcola}}) — [[Миссури]] штатының Dade округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 45 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.8 км² шамасында. FIPS коды — 29-01720.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>3a2g4xt7hp4j1zwfrhxpd200bdleu8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аргаил (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180798</id>
    <revision>
      <id>3682095</id>
      <parentid>2366756</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="aex8sfuwua48eyjox37srznfgxkkx44" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аргаил 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Argyle}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =17 |lat_sec =40
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =1 |lon_sec =28
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Osage 
 |кестедегі аудан         = Osage (округ, Миссури){{!}}Osage 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 164 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-01828 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аргаил''' ({{lang-en|Argyle}}) — [[Миссури]] штатының Osage округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 164 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.0 км² шамасында. FIPS коды — 29-01828.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>aex8sfuwua48eyjox37srznfgxkkx44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аркое (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180799</id>
    <revision>
      <id>3682122</id>
      <parentid>2366754</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3209" sha1="ftku1ctw59g719g1rz7mefe53nyf4sw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аркое 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arkoe}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =15 |lat_sec =33
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =49 |lon_sec =39
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Nodaway 
 |кестедегі аудан         = Nodaway (округ, Миссури){{!}}Nodaway 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 58 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-01864 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аркое''' ({{lang-en|Arkoe}}) — [[Миссури]] штатының Nodaway округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 58 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.4 км² шамасында. FIPS коды — 29-01864.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>ftku1ctw59g719g1rz7mefe53nyf4sw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арроу Пойнт (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180800</id>
    <revision>
      <id>3682163</id>
      <parentid>2366784</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3236" sha1="osg7rufvuidrtzvbsit5e163vpugcue" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арроу Пойнт 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arrow Point}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =32 |lat_sec =40
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =37 |lon_sec =2
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Barry 
 |кестедегі аудан         = Barry (округ, Миссури){{!}}Barry 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 133 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-02034 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арроу Пойнт''' ({{lang-en|Arrow Point}}) — [[Миссури]] штатының Barry округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 133 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.5 км² шамасында. FIPS коды — 29-02034.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>osg7rufvuidrtzvbsit5e163vpugcue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арроу Рок (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180801</id>
    <revision>
      <id>3682164</id>
      <parentid>2366785</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="93926gf7zyuxg1ll9udx6n6bx2xx9yj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арроу Рок 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arrow Rock}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =4 |lat_sec =12
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =56 |lon_sec =51
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Saline 
 |кестедегі аудан         = Saline (округ, Миссури){{!}}Saline 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 56 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-02044 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арроу Рок''' ({{lang-en|Arrow Rock}}) — [[Миссури]] штатының Saline округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 56 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.3 км² шамасында. FIPS коды — 29-02044.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>93926gf7zyuxg1ll9udx6n6bx2xx9yj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ауллвилл (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180802</id>
    <revision>
      <id>3682270</id>
      <parentid>2366762</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3235" sha1="3i4fl462lernok8veibkglj2kej4jbc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ауллвилл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aullville}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =1 |lat_sec =1
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =40 |lon_sec =40
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Lafayette 
 |кестедегі аудан         = Lafayette (округ, Миссури){{!}}Lafayette 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 86 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-02530 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ауллвилл''' ({{lang-en|Aullville}}) — [[Миссури]] штатының Lafayette округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 86 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.7 км² шамасында. FIPS коды — 29-02530.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>3i4fl462lernok8veibkglj2kej4jbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авилла (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180803</id>
    <revision>
      <id>3681807</id>
      <parentid>2366740</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3212" sha1="kszgygq00dp7n873sv68jo3nuewutqw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Авилла 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Avilla}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =11 |lat_sec =38
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =7 |lon_sec =44
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Jasper 
 |кестедегі аудан         = Jasper (округ, Миссури){{!}}Jasper 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 125 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-02746 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Авилла''' ({{lang-en|Avilla}}) — [[Миссури]] штатының Jasper округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 125 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.5 км² шамасында. FIPS коды — 29-02746.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>kszgygq00dp7n873sv68jo3nuewutqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байхл (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180811</id>
    <revision>
      <id>3682355</id>
      <parentid>2366826</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="mzz0bopsyvejjwbpcjtyvk3qsfl1vuf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байхл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Biehle}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =36 |lat_sec =19
  |lon_dir =W |lon_deg =89 |lon_min =50 |lon_sec =24
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Perry 
 |кестедегі аудан         = Perry (округ, Миссури){{!}}Perry 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-05320 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байхл''' ({{lang-en|Biehle}}) — [[Миссури]] штатының Perry округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 11 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.3 км² шамасында. FIPS коды — 29-05320.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>mzz0bopsyvejjwbpcjtyvk3qsfl1vuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амбэр Вю Хэйтс (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181020</id>
    <revision>
      <id>3681985</id>
      <parentid>2366746</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T00:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="5kkednxegogeq2x0d6682nrf3ozruc4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Амбэр Вю Хэйтс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Umber View Heights}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =37 |lat_sec =27
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =48 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Cedar 
 |кестедегі аудан         = Cedar (округ, Миссури){{!}}Cedar 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 52 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-74473 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Амбэр Вю Хэйтс''' ({{lang-en|Umber View Heights}}) — [[Миссури]] штатының Cedar округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 52 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.2 км² шамасында. FIPS коды — 29-74473.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>5kkednxegogeq2x0d6682nrf3ozruc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аплэндс Парк (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181022</id>
    <revision>
      <id>3682062</id>
      <parentid>2366747</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="98ar4gjpvyqmfn8xxbrczkpqhrw1p33" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аплэндс Парк 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Uplands Park}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =41 |lat_sec =28
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =16 |lon_sec =59
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссури 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = St. Louis 
 |кестедегі аудан         = St. Louis (округ, Миссури){{!}}St. Louis 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 445 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 29-75238 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аплэндс Парк''' ({{lang-en|Uplands Park}}) — [[Миссури]] штатының St. Louis округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 445 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.2 км² шамасында. FIPS коды — 29-75238.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]</text>
      <sha1>98ar4gjpvyqmfn8xxbrczkpqhrw1p33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албэртон (Монтана)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181046</id>
    <revision>
      <id>3681907</id>
      <parentid>2501634</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="57clnt1451rc2oedy28ubchk99g9ar0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Албэртон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alberton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =47 |lat_min =0 |lat_sec =13
  |lon_dir =W |lon_deg =114 |lon_min =28 |lon_sec =41
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Монтана 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Минерал 
 |кестедегі аудан         = Минерал (округ, Монтана){{!}}Минерал 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 374 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 30-00700 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Албэртон''' ({{lang-en|Alberton}}) — [[Монтана]] штатының Минерал округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 374 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.5 км² шамасында. FIPS коды — 30-00700.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Монтана штаты}}

[[Санат:Монтана қалалары]]</text>
      <sha1>57clnt1451rc2oedy28ubchk99g9ar0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аутлук (Монтана)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181096</id>
    <revision>
      <id>3682275</id>
      <parentid>2501637</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3224" sha1="n4y0525diuihroav8ai4ky0pzt2a8q6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аутлук 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Outlook}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =48 |lat_min =53 |lat_sec =20
  |lon_dir =W |lon_deg =104 |lon_min =46 |lon_sec =46
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Монтана 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Sheridan 
 |кестедегі аудан         = Sheridan (округ, Монтана){{!}}Sheridan 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 47 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 30-56050 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аутлук''' ({{lang-en|Outlook}}) — [[Монтана]] штатының Sheridan округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 47 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.4 км² шамасында. FIPS коды — 30-56050.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Монтана штаты}}

[[Санат:Монтана қалалары]]</text>
      <sha1>n4y0525diuihroav8ai4ky0pzt2a8q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аппэр Тауншип (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181193</id>
    <revision>
      <id>3682076</id>
      <parentid>2503491</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3324" sha1="ak99vm06uryz5dr7zd3l26ytoiw15df" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аппэр Тауншип 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upper Township}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =15 |lat_sec =4
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =42 |lon_sec =27
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = CapeМамыр 
 |кестедегі аудан         = CapeМамыр (округ, Нью-Джерси){{!}}CapeМамыр 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1723 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 177.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11030 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-74810 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аппэр Тауншип''' ({{lang-en|Upper Township}}) — [[Нью-Джерси]] штатының CapeМамыр округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 11030 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 177.4 км² шамасында. FIPS коды — 34-74810.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>ak99vm06uryz5dr7zd3l26ytoiw15df</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аппэ Тауншип (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181203</id>
    <revision>
      <id>3682073</id>
      <parentid>2503516</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3361" sha1="nh0sz1rgwqb0xh7t88fbnvkontp0nqx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аппэ Тауншип 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upper Deerfield Township}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =29 |lat_sec =13
  |lon_dir =W |lon_deg =75 |lon_min =12 |lon_sec =49
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Камберленд 
 |кестедегі аудан         = Камберленд (округ, Нью-Джерси){{!}}Камберленд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1922 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 80.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8000 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-74870 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аппэ Тауншип''' ({{lang-en|Upper Deerfield Township}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Камберленд округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 8000 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 80.9 км² шамасында. FIPS коды — 34-74870.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>nh0sz1rgwqb0xh7t88fbnvkontp0nqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абердин Тауншип (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181219</id>
    <revision>
      <id>3681758</id>
      <parentid>2503483</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3328" sha1="3womh366rrone6ahj7iwm2i2v2rs6ru" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Абердин Тауншип 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aberdeen Township}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =25 |lat_sec =2
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =13 |lon_sec =22
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Монмут 
 |кестедегі аудан         = Монмут (округ, Нью-Джерси){{!}}Монмут 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1857 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 20.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18210 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-00070 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Абердин Тауншип''' ({{lang-en|Aberdeen Township}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Монмут округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 18210 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20.1 км² шамасында. FIPS коды — 34-00070.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>3womh366rrone6ahj7iwm2i2v2rs6ru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аппэ Фрихоулд Тауншип (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181231</id>
    <revision>
      <id>3682074</id>
      <parentid>2503492</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3362" sha1="7rs9z9x0x8gckeyzaty62eywo6n5s8v" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аппэ Фрихоулд Тауншип 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upper Freehold Township}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =9 |lat_sec =20
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =31 |lon_sec =25
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Монмут 
 |кестедегі аудан         = Монмут (округ, Нью-Джерси){{!}}Монмут 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1798 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 122.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6902 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-74900 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аппэ Фрихоулд Тауншип''' ({{lang-en|Upper Freehold Township}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Монмут округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 6902 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 122.1 км² шамасында. FIPS коды — 34-74900.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>7rs9z9x0x8gckeyzaty62eywo6n5s8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аппэ Питтсгроув Тауншип (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181276</id>
    <revision>
      <id>3682071</id>
      <parentid>2503481</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3374" sha1="78ydp895rdao0528gjrefocdxufslzp" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аппэ Питтсгроув Тауншип 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upper Pittsgrove Township}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =37 |lat_sec =0
  |lon_dir =W |lon_deg =75 |lon_min =12 |lon_sec =18
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Сэйлем 
 |кестедегі аудан         = Сэйлем (округ, Нью-Джерси){{!}}Сэйлем 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1846 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 104.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3620 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-75110 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аппэ Питтсгроув Тауншип''' ({{lang-en|Upper Pittsgrove Township}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Сэйлем округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 3620 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 104.8 км² шамасында. FIPS коды — 34-75110.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>78ydp895rdao0528gjrefocdxufslzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андовэр Тауншип (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181286</id>
    <revision>
      <id>3682018</id>
      <parentid>2503502</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3332" sha1="bxfs99085s8eqkxtov98a8s4iy66al7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Андовэр Тауншип 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Andover Township}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =0 |lat_sec =50
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =43 |lon_sec =56
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Сассекс 
 |кестедегі аудан         = Сассекс (округ, Нью-Джерси){{!}}Сассекс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1864 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 53.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6319 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-01360 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Андовэр Тауншип''' ({{lang-en|Andover Township}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Сассекс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 6319 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 53.8 км² шамасында. FIPS коды — 34-01360.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>bxfs99085s8eqkxtov98a8s4iy66al7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байрам Тауншип (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181287</id>
    <revision>
      <id>3682349</id>
      <parentid>2503487</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3325" sha1="sejrzhabaefxc908p65a4x0ohgiolpt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байрам Тауншип 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Byram Township}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =57 |lat_sec =41
  |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =43 |lon_sec =21
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Сассекс 
 |кестедегі аудан         = Сассекс (округ, Нью-Джерси){{!}}Сассекс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1798 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 57.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8350 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-09160 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байрам Тауншип''' ({{lang-en|Byram Township}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Сассекс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 8350 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 57.4 км² шамасында. FIPS коды — 34-09160.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>sejrzhabaefxc908p65a4x0ohgiolpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аврора (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181331</id>
    <revision>
      <id>3681818</id>
      <parentid>2697789</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3288" sha1="lp3j8rlygxe90g2qu103k60go01tnfc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аврора 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aurora}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =41 |lat_sec =45
  |lon_dir =W |lon_deg =104 |lon_min =48 |lon_sec =29
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Арапаое 
 |кестедегі аудан         = Арапаое (округ, Колорадо){{!}}Арапаое 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1929 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 369.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 325 078 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = ? 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
{{мағына|Аврора}}
'''Аврора''' ({{lang-en|Aurora}}) — [[Колорадо]] штатының Арапаое округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 325 078 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 369.7 км² шамасында. FIPS коды — ?.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>lp3j8rlygxe90g2qu103k60go01tnfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арвада (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181344</id>
    <revision>
      <id>3682093</id>
      <parentid>2499194</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="65djujrnoigfn1hdgpvd0hgp2r47hsp" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арвада 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arvada}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =49 |lat_sec =12
  |lon_dir =W |lon_deg =105 |lon_min =6 |lon_sec =40
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Адамс 
 |кестедегі аудан         = Адамс (округ, Колорадо){{!}}Адамс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1859 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 92.616 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 106 433 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 08-03455 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арвада''' ({{lang-en|Arvada}}) — [[Колорадо]] штатының Адамс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 106 433 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 92.616 км² шамасында. FIPS коды — 08-03455.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>65djujrnoigfn1hdgpvd0hgp2r47hsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арболес (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181352</id>
    <revision>
      <id>3682089</id>
      <parentid>2499193</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3273" sha1="ard32j64sr4vpt798voff6wf8z0zsnd" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арболес 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arboles}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =1 |lat_sec =15
  |lon_dir =W |lon_deg =107 |lon_min =25 |lon_sec =17
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Арчулета 
 |кестедегі аудан         = Арчулета (округ, Колорадо){{!}}Арчулета 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 13.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 280 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 08-02905 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арболес''' ({{lang-en|Arboles}}) — [[Колорадо]] штатының Арчулета округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 280 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.8 км² шамасында. FIPS коды — 08-02905.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>ard32j64sr4vpt798voff6wf8z0zsnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аламоса (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181371</id>
    <revision>
      <id>3681894</id>
      <parentid>2499189</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="l3bi5l4c9phe2nm0gtdbiln8wab6lwa" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аламоса 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alamosa}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =28 |lat_sec =8
  |lon_dir =W |lon_deg =105 |lon_min =52 |lon_sec =25
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Аламоса 
 |кестедегі аудан         = Аламоса (округ, Колорадо){{!}}Аламоса 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1878 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 10.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7 960 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = ? 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аламоса''' ({{lang-en|Alamosa}}) — [[Колорадо]] штатының Аламоса округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 7 960 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10.3 км² шамасында. FIPS коды — ?.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>l3bi5l4c9phe2nm0gtdbiln8wab6lwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аламоса Ист (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181372</id>
    <revision>
      <id>3681895</id>
      <parentid>2499190</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3292" sha1="ev93lleilvtc02cbmgm6nhpml47di2y" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аламоса Ист 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alamosa East}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =28 |lat_sec =32
  |lon_dir =W |lon_deg =105 |lon_min =51 |lon_sec =13
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Аламоса 
 |кестедегі аудан         = Аламоса (округ, Колорадо){{!}}Аламоса 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 458 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 08-01145 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аламоса Ист''' ({{lang-en|Alamosa East}}) — [[Колорадо]] штатының Аламоса округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1 458 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9.4 км² шамасында. FIPS коды — 08-01145.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>ev93lleilvtc02cbmgm6nhpml47di2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айдахо Спринг (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181382</id>
    <revision>
      <id>3681855</id>
      <parentid>2499186</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3325" sha1="jwfnbaoz419us5eph9y6xi0goyth9ar" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айдахо Спринг 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Idaho Springs}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =44 |lat_sec =33
  |lon_dir =W |lon_deg =105 |lon_min =30 |lon_sec =52
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Клиар Крик 
 |кестедегі аудан         = Клиар Крик (округ, Колорадо){{!}}Клиар Крик 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1859 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 889 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 08-38370 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айдахо Спринг''' ({{lang-en|Idaho Springs}}) — [[Колорадо]] штатының Клиар Крик округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1 889 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.7 км² шамасында. FIPS коды — 08-38370.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>jwfnbaoz419us5eph9y6xi0goyth9ar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антонито (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181385</id>
    <revision>
      <id>3682054</id>
      <parentid>2499192</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3253" sha1="io1a85io6xja7s2ohc56g8qxl1ocv7i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Антонито 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Antonito}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =4 |lat_sec =39
  |lon_dir =W |lon_deg =106 |lon_min =0 |lon_sec =34
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Конейос 
 |кестедегі аудан         = Конейос (округ, Колорадо){{!}}Конейос 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1889 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 873 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = ? 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Антонито''' ({{lang-en|Antonito}}) — [[Колорадо]] штатының Конейос округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 873 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 км² шамасында. FIPS коды — ?.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>io1a85io6xja7s2ohc56g8qxl1ocv7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акрс Грин (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181409</id>
    <revision>
      <id>3681883</id>
      <parentid>2499188</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="q9se1mlv57whf01h8fuo3sikd0kexkq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акрс Грин 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Acres Green}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =33 |lat_sec =24
  |lon_dir =W |lon_deg =104 |lon_min =53 |lon_sec =44
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Дуглас 
 |кестедегі аудан         = Дуглас (округ, Колорадо){{!}}Дуглас 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3 007 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 08-00320 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акрс Грин''' ({{lang-en|Acres Green}}) — [[Колорадо]] штатының Дуглас округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 3 007 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.6 км² шамасында. FIPS коды — 08-00320.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>q9se1mlv57whf01h8fuo3sikd0kexkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Базальт (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181426</id>
    <revision>
      <id>3682333</id>
      <parentid>2499199</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="j1t91zmzzvm4ij5edk58nv3g4uzqpjx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Базальт 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Basalt}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =22 |lat_sec =6
  |lon_dir =W |lon_deg =107 |lon_min =2 |lon_sec =18
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Игл (Eagle) 
 |кестедегі аудан         = Игл (Eagle) (округ, Колорадо){{!}}Игл (Eagle) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1901 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2 681 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = ? 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Базальт''' ({{lang-en|Basalt}}) — [[Колорадо]] штатының Игл (Eagle) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2 681 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында. FIPS коды — ?.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>j1t91zmzzvm4ij5edk58nv3g4uzqpjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агилар (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181501</id>
    <revision>
      <id>3681829</id>
      <parentid>2499185</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3279" sha1="sff1g8x0jzq27j8mapuf0tddi8tnshp" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Агилар 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aguilar}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =24 |lat_sec =12
  |lon_dir =W |lon_deg =104 |lon_min =39 |lon_sec =16
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Лас Анимас 
 |кестедегі аудан         = Лас Анимас (округ, Колорадо){{!}}Лас Анимас 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1894 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 593 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 08-00760 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Агилар''' ({{lang-en|Aguilar}}) — [[Колорадо]] штатының Лас Анимас округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 593 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 км² шамасында. FIPS коды — 08-00760.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>sff1g8x0jzq27j8mapuf0tddi8tnshp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арриба (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181507</id>
    <revision>
      <id>3682161</id>
      <parentid>2499196</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3254" sha1="q1xtxi8scdtdzl3ymlwx90x0qua9f0r" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арриба 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arriba}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =17 |lat_sec =8
  |lon_dir =W |lon_deg =103 |lon_min =16 |lon_sec =32
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Линкольн 
 |кестедегі аудан         = Линкольн (округ, Колорадо){{!}}Линкольн 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1918 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 244 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = ? 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арриба''' ({{lang-en|Arriba}}) — [[Колорадо]] штатының Линкольн округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 244 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.2 км² шамасында. FIPS коды — ?.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>q1xtxi8scdtdzl3ymlwx90x0qua9f0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атвуд (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181510</id>
    <revision>
      <id>3682232</id>
      <parentid>3201209</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3238" sha1="r2e8aftbhzbm5ia5vfriramj3i3dpfz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Атвуд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atwood}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =32 |lat_sec =43
  |lon_dir =W |lon_deg =103 |lon_min =16 |lon_sec =25
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Логан 
 |кестедегі аудан         = Логан (округ, Колорадо){{!}}Логан 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 133 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 08-03840 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Атвуд''' ({{lang-en|Atwood}}) — [[Колорадо]] штатының Логан округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 133 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9.2 км² шамасында. FIPS коды — 08-03840.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>r2e8aftbhzbm5ia5vfriramj3i3dpfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алма (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181547</id>
    <revision>
      <id>3681953</id>
      <parentid>2499191</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="cfg0nagun5cq41wo9sylobwd6u8xe2s" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алма 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alma}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =17 |lat_sec =3
  |lon_dir =W |lon_deg =106 |lon_min =3 |lon_sec =48
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Парк (Park) 
 |кестедегі аудан         = Парк (Park) (округ, Колорадо){{!}}Парк (Park) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1873 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 179 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = ? 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алма''' ({{lang-en|Alma}}) — [[Колорадо]] штатының Парк (Park) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 179 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.9 км² шамасында. FIPS коды — ?.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>cfg0nagun5cq41wo9sylobwd6u8xe2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аспен (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181552</id>
    <revision>
      <id>3682217</id>
      <parentid>2499197</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3287" sha1="7phs5tk309jne3087lyt7jwsc6deq3c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аспен 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aspen}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =11 |lat_sec =32
  |lon_dir =W |lon_deg =106 |lon_min =49 |lon_sec =28
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Питкин (Pitkin) 
 |кестедегі аудан         = Питкин (Pitkin) (округ, Колорадо){{!}}Питкин (Pitkin) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1879 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 5 914 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 08-03620 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аспен''' ({{lang-en|Aspen}}) — [[Колорадо]] штатының Питкин (Pitkin) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 5 914 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9.1 км² шамасында. FIPS коды — 08-03620.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>7phs5tk309jne3087lyt7jwsc6deq3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акрон (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181600</id>
    <revision>
      <id>3681882</id>
      <parentid>2499187</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3260" sha1="d7boct2ahaqc3hlimbr48679d6euaq8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акрон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Akron}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =9 |lat_sec =42
  |lon_dir =W |lon_deg =103 |lon_min =12 |lon_sec =43
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Вашингтон 
 |кестедегі аудан         = Вашингтон (округ, Колорадо){{!}}Вашингтон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1887 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 702 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = ? 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акрон''' ({{lang-en|Akron}}) — [[Колорадо]] штатының Вашингтон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1 702 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.8 км² шамасында. FIPS коды — ?.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>d7boct2ahaqc3hlimbr48679d6euaq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аристократ Ранчеттес (Колорадо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181623</id>
    <revision>
      <id>3682114</id>
      <parentid>2499195</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3349" sha1="cql1jrp7xachtea35dpoase32elldyb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аристократ Ранчеттес 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aristocrat Ranchettes}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =6 |lat_sec =33
  |lon_dir =W |lon_deg =104 |lon_min =45 |lon_sec =38
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Колорадо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Уэлд (Weld) 
 |кестедегі аудан         = Уэлд (Weld) (округ, Колорадо){{!}}Уэлд (Weld) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 344 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -7 
 |DST                     = -6 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 08-03015 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аристократ Ранчеттес''' ({{lang-en|Aristocrat Ranchettes}}) — [[Колорадо]] штатының Уэлд (Weld) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1 344 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.8 км² шамасында. FIPS коды — 08-03015.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Колорадо штаты}}

[[Санат:Колорадо қалалары]]</text>
      <sha1>cql1jrp7xachtea35dpoase32elldyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абердин (Миссисипи)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181706</id>
    <revision>
      <id>3681756</id>
      <parentid>2500920</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="qi695npql90pa0d6fh95brcnvo93t5j" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Абердин 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aberdeen}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =33 |lat_min =49 |lat_sec =28
  |lon_dir =W |lon_deg =88 |lon_min =32 |lon_sec =59
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссисипи 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Монро 
 |кестедегі аудан         = Монро (округ, Миссисипи){{!}}Монро 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 28.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6415 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 28-00180 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Абердин''' ({{lang-en|Aberdeen}}) — [[Миссисипи]] штатының Монро округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 6415 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 28.4 км² шамасында. FIPS коды — 28-00180.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссисипи штаты}}

[[Санат:Миссисипи қалалары]]</text>
      <sha1>qi695npql90pa0d6fh95brcnvo93t5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амори (Миссисипи)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181707</id>
    <revision>
      <id>3681988</id>
      <parentid>2500910</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3248" sha1="cfe5mbjto6536q2dzu5clku098dst29" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Амори 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Amory}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =33 |lat_min =59 |lat_sec =14
  |lon_dir =W |lon_deg =88 |lon_min =29 |lon_sec =2
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссисипи 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Монро 
 |кестедегі аудан         = Монро (округ, Миссисипи){{!}}Монро 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 20.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6956 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 28-01260 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Амори''' ({{lang-en|Amory}}) — [[Миссисипи]] штатының Монро округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 6956 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20.8 км² шамасында. FIPS коды — 28-01260.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миссисипи штаты}}

[[Санат:Миссисипи қалалары]]</text>
      <sha1>cfe5mbjto6536q2dzu5clku098dst29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байрам (Миссисипи)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181717</id>
    <revision>
      <id>3682347</id>
      <parentid>2500955</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3254" sha1="7oflm1sr13rovqjjb6gutuqsv11bp03" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байрам 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Byram}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =32 |lat_min =11 |lat_sec =39
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =16 |lon_sec =12
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миссисипи 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Хиндс (Hinds) 
 |кестедегі аудан         = Хиндс (Hinds) (округ, Миссисипи){{!}}Хиндс (Hinds) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1870 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 47.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7386 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 28-10140 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байрам''' ({{lang-en|Byram}}) — [[Миссисипи]] штатының Хиндс (Hinds) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 7386 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 47.0 км² шамасында. FIPS коды — 28-10140.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}

[[Санат:Миссисипи қалалары]]</text>
      <sha1>7oflm1sr13rovqjjb6gutuqsv11bp03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адамс (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181881</id>
    <revision>
      <id>3681838</id>
      <parentid>2502566</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3211" sha1="8n8qdldnhwjqqqts817b269fs3zz201" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Адамс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Adams}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =27 |lat_sec =27
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =30 |lon_sec =37
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Gage 
 |кестедегі аудан         = Gage (округ, Небраска){{!}}Gage 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 489 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-00240 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Адамс''' ({{lang-en|Adams}}) — [[Небраска]] штатының Gage округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 489 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.5 км² шамасында. FIPS коды — 31-00240.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>8n8qdldnhwjqqqts817b269fs3zz201</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александриа (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181883</id>
    <revision>
      <id>3681941</id>
      <parentid>2502568</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3253" sha1="8sa80mujbelr6m5ca8xkmjj71rq58oz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Александриа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alexandria}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =14 |lat_sec =44
  |lon_dir =W |lon_deg =97 |lon_min =23 |lon_sec =19
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Thayer 
 |кестедегі аудан         = Thayer (округ, Небраска){{!}}Thayer 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 216 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-00730 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Александриа''' ({{lang-en|Alexandria}}) — [[Небраска]] штатының Thayer округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 216 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.0 км² шамасында. FIPS коды — 31-00730.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>8sa80mujbelr6m5ca8xkmjj71rq58oz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амхерст (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181886</id>
    <revision>
      <id>3681993</id>
      <parentid>2502546</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3235" sha1="89gcu36fqy5jfkjhtvbw3yr0eislft9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Амхерст 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Amherst}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =50 |lat_sec =16
  |lon_dir =W |lon_deg =99 |lon_min =16 |lon_sec =10
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Buffalo 
 |кестедегі аудан         = Buffalo (округ, Небраска){{!}}Buffalo 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 277 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-01290 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Амхерст''' ({{lang-en|Amherst}}) — [[Небраска]] штатының Buffalo округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 277 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.6 км² шамасында. FIPS коды — 31-01290.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>89gcu36fqy5jfkjhtvbw3yr0eislft9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анока (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181887</id>
    <revision>
      <id>3682047</id>
      <parentid>2502538</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3207" sha1="qleuqdee0vetjx0kjbmh0a0skxhyfxa" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Анока 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Anoka}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =56 |lat_sec =49
  |lon_dir =W |lon_deg =98 |lon_min =49 |lon_sec =49
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Boyd 
 |кестедегі аудан         = Boyd (округ, Небраска){{!}}Boyd 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-01465 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Анока''' ({{lang-en|Anoka}}) — [[Небраска]] штатының Boyd округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 6 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.5 км² шамасында. FIPS коды — 31-01465.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>qleuqdee0vetjx0kjbmh0a0skxhyfxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ансэлмо (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181888</id>
    <revision>
      <id>3682050</id>
      <parentid>2502556</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="fus9s426wkxrneba16wyef26st98nxj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ансэлмо 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Anselmo}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =37 |lat_sec =8
  |lon_dir =W |lon_deg =99 |lon_min =51 |lon_sec =51
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Custer 
 |кестедегі аудан         = Custer (округ, Небраска){{!}}Custer 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 159 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-01500 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ансэлмо''' ({{lang-en|Anselmo}}) — [[Небраска]] штатының Custer округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 159 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.7 км² шамасында. FIPS коды — 31-01500.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>fus9s426wkxrneba16wyef26st98nxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анслэй (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181889</id>
    <revision>
      <id>3682048</id>
      <parentid>2502585</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3225" sha1="45jecn0frh1ftsssdm2st92phi9rh35" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Анслэй 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ansley}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =17 |lat_sec =19
  |lon_dir =W |lon_deg =99 |lon_min =22 |lon_sec =57
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Custer 
 |кестедегі аудан         = Custer (округ, Небраска){{!}}Custer 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 520 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-01535 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Анслэй''' ({{lang-en|Ansley}}) — [[Небраска]] штатының Custer округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 520 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.6 км² шамасында. FIPS коды — 31-01535.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>45jecn0frh1ftsssdm2st92phi9rh35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аркадиа (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181890</id>
    <revision>
      <id>3682117</id>
      <parentid>2502584</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="gmqvo64lmxgfnotxj6ihkwzq6n51lu0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аркадиа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arcadia}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =25 |lat_sec =26
  |lon_dir =W |lon_deg =99 |lon_min =7 |lon_sec =29
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Valley 
 |кестедегі аудан         = Valley (округ, Небраска){{!}}Valley 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 359 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-01850 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аркадиа''' ({{lang-en|Arcadia}}) — [[Небраска]] штатының Valley округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 359 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.5 км² шамасында. FIPS коды — 31-01850.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>gmqvo64lmxgfnotxj6ihkwzq6n51lu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арлингтон (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181891</id>
    <revision>
      <id>3682130</id>
      <parentid>2502570</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3293" sha1="t82v0hliff2hoqr8warht98ohdqk71y" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арлингтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arlington}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =27 |lat_sec =15
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =21 |lon_sec =26
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Вашингтон 
 |кестедегі аудан         = Вашингтон (округ, Небраска){{!}}Вашингтон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1197 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-01990 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арлингтон''' ({{lang-en|Arlington}}) — [[Небраска]] штатының Вашингтон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1197 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.5 км² шамасында. FIPS коды — 31-01990.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>t82v0hliff2hoqr8warht98ohdqk71y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арнольд (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181892</id>
    <revision>
      <id>3682157</id>
      <parentid>2502588</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="mwc4hwqifqg4ic1esgwd6zhz2iv7q0o" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арнольд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arnold}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =25 |lat_sec =26
  |lon_dir =W |lon_deg =100 |lon_min =11 |lon_sec =39
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Custer 
 |кестедегі аудан         = Custer (округ, Небраска){{!}}Custer 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 630 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-02095 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арнольд''' ({{lang-en|Arnold}}) — [[Небраска]] штатының Custer округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 630 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.0 км² шамасында. FIPS коды — 31-02095.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>mwc4hwqifqg4ic1esgwd6zhz2iv7q0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Артур (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181893</id>
    <revision>
      <id>3682176</id>
      <parentid>2502547</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3222" sha1="mjzgj1hs1p4luylplmwwajvlhowgmb0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Артур 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arthur}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =34 |lat_sec =20
  |lon_dir =W |lon_deg =101 |lon_min =41 |lon_sec =27
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Arthur 
 |кестедегі аудан         = Arthur (округ, Небраска){{!}}Arthur 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 117 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-02200 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Артур''' ({{lang-en|Arthur}}) — [[Небраска]] штатының Arthur округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 117 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.8 км² шамасында. FIPS коды — 31-02200.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>mjzgj1hs1p4luylplmwwajvlhowgmb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атланта (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181895</id>
    <revision>
      <id>3682237</id>
      <parentid>2502555</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="rl4v4aet47h4x8mvrjnbdbnochg9yyh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Атланта 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atlanta}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =22 |lat_sec =6
  |lon_dir =W |lon_deg =99 |lon_min =28 |lon_sec =22
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Phelps 
 |кестедегі аудан         = Phelps (округ, Небраска){{!}}Phelps 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 130 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-02620 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Атланта''' ({{lang-en|Atlanta}}) — [[Небраска]] штатының Phelps округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 130 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.6 км² шамасында. FIPS коды — 31-02620.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>rl4v4aet47h4x8mvrjnbdbnochg9yyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акстэлл (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181897</id>
    <revision>
      <id>3681886</id>
      <parentid>2502537</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3235" sha1="dhoj41qyodzo5bitp6z2s38nerx7r3q" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акстэлл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Axtell}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =28 |lat_sec =48
  |lon_dir =W |lon_deg =99 |lon_min =7 |lon_sec =38
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Kearney 
 |кестедегі аудан         = Kearney (округ, Небраска){{!}}Kearney 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1885 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 696 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-02830 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акстэлл''' ({{lang-en|Axtell}}) — [[Небраска]] штатының Kearney округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 696 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.0 км² шамасында. FIPS коды — 31-02830.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>dhoj41qyodzo5bitp6z2s38nerx7r3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айр (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181898</id>
    <revision>
      <id>3681864</id>
      <parentid>2502559</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3201" sha1="p1xbrgkzutyhxs70gh3g3w0b9s1z2r2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ayr}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =26 |lat_sec =13
  |lon_dir =W |lon_deg =98 |lon_min =26 |lon_sec =26
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Adams 
 |кестедегі аудан         = Adams (округ, Небраска){{!}}Adams 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 98 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-02865 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айр''' ({{lang-en|Ayr}}) — [[Небраска]] штатының Adams округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 98 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.4 км² шамасында. FIPS коды — 31-02865.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>p1xbrgkzutyhxs70gh3g3w0b9s1z2r2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Базил Миллс (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181904</id>
    <revision>
      <id>3682336</id>
      <parentid>2502544</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3261" sha1="a2fvut9y44h324yxu1uajgbn31vsyrc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Базил Миллс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Bazile Mills}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =30 |lat_sec =43
  |lon_dir =W |lon_deg =97 |lon_min =54 |lon_sec =20
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Нокс 
 |кестедегі аудан         = Нокс (округ, Небраска){{!}}Нокс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 26 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-03355 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Базил Миллс''' ({{lang-en|Bazile Mills}}) — [[Небраска]] штатының Нокс округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 26 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.3 км² шамасында. FIPS коды — 31-03355.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>a2fvut9y44h324yxu1uajgbn31vsyrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байрон (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181937</id>
    <revision>
      <id>3682353</id>
      <parentid>2502562</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3266" sha1="ctjsvwcvzztf0j74tgrm5s62nrkudvx" xml:space="preserve">{{мағына|Байрон (мағына)}}
{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байрон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Byron}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =0 |lat_sec =15
  |lon_dir =W |lon_deg =97 |lon_min =46 |lon_sec =6
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Thayer 
 |кестедегі аудан         = Thayer (округ, Небраска){{!}}Thayer 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 144 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-07555 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байрон''' ({{lang-en|Byron}}) — [[Небраска]] штатының Thayer округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 144 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.4 км² шамасында. FIPS коды — 31-07555.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>ctjsvwcvzztf0j74tgrm5s62nrkudvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аплэнд (Небраска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182232</id>
    <revision>
      <id>3682061</id>
      <parentid>2502551</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3231" sha1="4nu7jdif0wxppzkiymf0f0fb2etyuln" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аплэнд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upland}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =19 |lat_sec =6
  |lon_dir =W |lon_deg =98 |lon_min =54 |lon_sec =7
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Небраска 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Franklin 
 |кестедегі аудан         = Franklin (округ, Небраска){{!}}Franklin 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 179 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 31-49880 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аплэнд''' ({{lang-en|Upland}}) — [[Небраска]] штатының Franklin округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 179 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.1 км² шамасында. FIPS коды — 31-49880.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Небраска штаты}}

[[Санат:Небраска қалалары]]</text>
      <sha1>4nu7jdif0wxppzkiymf0f0fb2etyuln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аркадия (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182261</id>
    <revision>
      <id>3682119</id>
      <parentid>2504580</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3239" sha1="5m3rrhhp7wwmi6f5ww0mngxj4iisr5i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аркадия 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arcadia}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =39 |lat_sec =56
  |lon_dir =W |lon_deg =97 |lon_min =19 |lon_sec =35
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Oklahoma 
 |кестедегі аудан         = Oklahoma (округ, Оклахома){{!}}Oklahoma 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 285 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-02550 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аркадия''' ({{lang-en|Arcadia}}) — [[Оклахома]] штатының Oklahoma округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 285 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.0 км² шамасында. FIPS коды — 40-02550.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>5m3rrhhp7wwmi6f5ww0mngxj4iisr5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агра (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182266</id>
    <revision>
      <id>3681832</id>
      <parentid>2504570</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3217" sha1="rbf2sgyj9dw3wyjt3lcu5yt4rabzn0q" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Агра 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Agra}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =53 |lat_sec =39
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =52 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Lincoln 
 |кестедегі аудан         = Lincoln (округ, Оклахома){{!}}Lincoln 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 356 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-00700 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Агра''' ({{lang-en|Agra}}) — [[Оклахома]] штатының Lincoln округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 356 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.9 км² шамасында. FIPS коды — 40-00700.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>rbf2sgyj9dw3wyjt3lcu5yt4rabzn0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альбион (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182267</id>
    <revision>
      <id>3681975</id>
      <parentid>2504581</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3244" sha1="e5e6ohsn1g3em0myl3a03w3tfqlatt1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Альбион 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albion}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =39 |lat_sec =43
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =5 |lon_sec =58
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Pushmataha 
 |кестедегі аудан         = Pushmataha (округ, Оклахома){{!}}Pushmataha 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 143 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-01050 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Альбион''' ({{lang-en|Albion}}) — [[Оклахома]] штатының Pushmataha округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 143 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.6 км² шамасында. FIPS коды — 40-01050.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>e5e6ohsn1g3em0myl3a03w3tfqlatt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альдерсон (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182268</id>
    <revision>
      <id>3681977</id>
      <parentid>2504571</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3252" sha1="99qpljj3j0ppbg0ln4ulfjtek6g9rsj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Альдерсон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alderson}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =54 |lat_sec =4
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =41 |lon_sec =33
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Pittsburg 
 |кестедегі аудан         = Pittsburg (округ, Оклахома){{!}}Pittsburg 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 261 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-01150 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Альдерсон''' ({{lang-en|Alderson}}) — [[Оклахома]] штатының Pittsburg округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 261 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.4 км² шамасында. FIPS коды — 40-01150.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>99qpljj3j0ppbg0ln4ulfjtek6g9rsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алекс (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182269</id>
    <revision>
      <id>3681918</id>
      <parentid>2504563</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="kp6sbjej9dyricvi7x3evf4sc7tx07p" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алекс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alex}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =54 |lat_sec =55
  |lon_dir =W |lon_deg =97 |lon_min =46 |lon_sec =47
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Grady 
 |кестедегі аудан         = Grady (округ, Оклахома){{!}}Grady 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 17.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 635 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-01250 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алекс''' ({{lang-en|Alex}}) — [[Оклахома]] штатының Grady округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 635 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17.3 км² шамасында. FIPS коды — 40-01250.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>kp6sbjej9dyricvi7x3evf4sc7tx07p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аллен (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182271</id>
    <revision>
      <id>3681952</id>
      <parentid>2504564</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="ga6gchlx87b9sovx4e68buoly9huw3w" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аллен 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Allen}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =52 |lat_sec =41
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =24 |lon_sec =43
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Hughes 
 |кестедегі аудан         = Hughes (округ, Оклахома){{!}}Hughes 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 951 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-01400 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аллен''' ({{lang-en|Allen}}) — [[Оклахома]] штатының Hughes округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 951 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.4 км² шамасында. FIPS коды — 40-01400.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>ga6gchlx87b9sovx4e68buoly9huw3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алва (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182272</id>
    <revision>
      <id>3681908</id>
      <parentid>2504569</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="mlv5palz90o5ot4zaqyefm222z57r54" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алва 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alva}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36.8060866 |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir =W |lon_deg =98.6679067 |lon_min =  |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Woods 
 |кестедегі аудан         = Woods (округ, Оклахома){{!}}Woods 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 6.187795 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4945 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-01800 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алва''' ({{lang-en|Alva}}) — [[Оклахома]] штатының Woods округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 4945 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.187795 км² шамасында. FIPS коды — 40-01800.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>mlv5palz90o5ot4zaqyefm222z57r54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморита (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182275</id>
    <revision>
      <id>3681989</id>
      <parentid>2504573</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="3gs41rgl7tfhyl02li8tfa6r4hrzkln" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аморита 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Amorita}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =55 |lat_sec =26
  |lon_dir =W |lon_deg =98 |lon_min =17 |lon_sec =33
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Alfalfa 
 |кестедегі аудан         = Alfalfa (округ, Оклахома){{!}}Alfalfa 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 44 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-02000 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аморита''' ({{lang-en|Amorita}}) — [[Оклахома]] штатының Alfalfa округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 44 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.7 км² шамасында. FIPS коды — 40-02000.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>3gs41rgl7tfhyl02li8tfa6r4hrzkln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апачи (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182276</id>
    <revision>
      <id>3682059</id>
      <parentid>2504575</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="51oj0fdg569lkzjzj7b50rq1392dtis" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Апачи 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Apache}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =53 |lat_sec =41
  |lon_dir =W |lon_deg =98 |lon_min =21 |lon_sec =41
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Caddo 
 |кестедегі аудан         = Caddo (округ, Оклахома){{!}}Caddo 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1616 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-02300 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Апачи''' ({{lang-en|Apache}}) — [[Оклахома]] штатының Caddo округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1616 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.3 км² шамасында. FIPS коды — 40-02300.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>51oj0fdg569lkzjzj7b50rq1392dtis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арапахо (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182277</id>
    <revision>
      <id>3682086</id>
      <parentid>2504574</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3235" sha1="8nlknpizd7op5qvy8yx6zocuy89l8ys" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арапахо 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arapaho}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir =W |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Custer 
 |кестедегі аудан         = Custer (округ, Оклахома){{!}}Custer 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.809630 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 796 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-02500 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арапахо''' ({{lang-en|Arapaho}}) — [[Оклахома]] штатының Custer округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 796 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.809630 км² шамасында. FIPS коды — 40-02500.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>8nlknpizd7op5qvy8yx6zocuy89l8ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аркома (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182278</id>
    <revision>
      <id>3682125</id>
      <parentid>2504579</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3235" sha1="ja3cnqg572nhkmm085dhig9yv7phnk7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аркома 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arkoma}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =20 |lat_sec =58
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =26 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Le Flore 
 |кестедегі аудан         = Le Flore (округ, Оклахома){{!}}Le Flore 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2180 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-02650 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аркома''' ({{lang-en|Arkoma}}) — [[Оклахома]] штатының Le Flore округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2180 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9.3 км² шамасында. FIPS коды — 40-02650.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>ja3cnqg572nhkmm085dhig9yv7phnk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Армстронг (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182279</id>
    <revision>
      <id>3682152</id>
      <parentid>2504585</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="cua3sazmw0z8k43tj3w0mf337af94fa" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Армстронг 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Armstrong}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =3 |lat_sec =9
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =20 |lon_sec =39
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Bryan 
 |кестедегі аудан         = Bryan (округ, Оклахома){{!}}Bryan 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 141 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-02750 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Армстронг''' ({{lang-en|Armstrong}}) — [[Оклахома]] штатының Bryan округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 141 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.2 км² шамасында. FIPS коды — 40-02750.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>cua3sazmw0z8k43tj3w0mf337af94fa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арнетт (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182280</id>
    <revision>
      <id>3682154</id>
      <parentid>2504572</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3222" sha1="g829y59m2p9iye28ikx0j38r3goajvc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арнетт 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arnett}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =8 |lat_sec =4
  |lon_dir =W |lon_deg =99 |lon_min =46 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Ellis 
 |кестедегі аудан         = Ellis (округ, Оклахома){{!}}Ellis 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1900 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 524 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-02800 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арнетт''' ({{lang-en|Arnett}}) — [[Оклахома]] штатының Ellis округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 524 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.1 км² шамасында. FIPS коды — 40-02800.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>g829y59m2p9iye28ikx0j38r3goajvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ашер (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182281</id>
    <revision>
      <id>3682290</id>
      <parentid>2504578</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3242" sha1="c9bi289pbscp363dzjlbugoil1wqfvg" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ашер 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Asher}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =59 |lat_sec =19
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =55 |lon_sec =36
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Pottawatomie 
 |кестедегі аудан         = Pottawatomie (округ, Оклахома){{!}}Pottawatomie 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1901 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 393 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-03000 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ашер''' ({{lang-en|Asher}}) — [[Оклахома]] штатының Pottawatomie округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 393 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.1 км² шамасында. FIPS коды — 40-03000.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>c9bi289pbscp363dzjlbugoil1wqfvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авант (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182284</id>
    <revision>
      <id>3681795</id>
      <parentid>2504568</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3214" sha1="km68n4v0xb2uwiy77c8kfqrpq9w3xvy" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Авант 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Avant}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =29 |lat_sec =19
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =3 |lon_sec =41
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Osage 
 |кестедегі аудан         = Osage (округ, Оклахома){{!}}Osage 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 372 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-03500 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Авант''' ({{lang-en|Avant}}) — [[Оклахома]] штатының Osage округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 372 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.9 км² шамасында. FIPS коды — 40-03500.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>km68n4v0xb2uwiy77c8kfqrpq9w3xvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авард (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182285</id>
    <revision>
      <id>3681796</id>
      <parentid>2504566</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3213" sha1="f38giq40lz6n1h7rrn2g8e1k4zgh5yu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Авард 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Avard}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =41 |lat_sec =57
  |lon_dir =W |lon_deg =98 |lon_min =47 |lon_sec =24
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Woods 
 |кестедегі аудан         = Woods (округ, Оклахома){{!}}Woods 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 26 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-03550 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Авард''' ({{lang-en|Avard}}) — [[Оклахома]] штатының Woods округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 26 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.5 км² шамасында. FIPS коды — 40-03550.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>f38giq40lz6n1h7rrn2g8e1k4zgh5yu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байрон (Оклахома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182319</id>
    <revision>
      <id>3682354</id>
      <parentid>2504597</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="krdrc3zsuto9mo5204yrw6f318ye73w" xml:space="preserve">{{мағына|Байрон (мағына)}}{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байрон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Byron}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =54 |lat_sec =8
  |lon_dir =W |lon_deg =98 |lon_min =17 |lon_sec =42
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Alfalfa 
 |кестедегі аудан         = Alfalfa (округ, Оклахома){{!}}Alfalfa 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 45 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-10650 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байрон''' ({{lang-en|Byron}}) — [[Оклахома]] штатының Alfalfa округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 45 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.6 км² шамасында. FIPS коды — 40-10650.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>krdrc3zsuto9mo5204yrw6f318ye73w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ада (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182700</id>
    <revision>
      <id>3681833</id>
      <parentid>2500037</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3221" sha1="0o3sa9bibzmfv6nfa1hyx1vdmu26vmc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ада 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ada}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =47 |lat_min =17 |lat_sec =55
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =30 |lon_sec =57
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Norman 
 |кестедегі аудан         = Norman (округ, Миннесота){{!}}Norman 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 707 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-00172 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ада''' ({{lang-en|Ada}}) — [[Миннесота]] штатының Norman округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1 707 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.5 км² шамасында. FIPS коды — 27-00172.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>0o3sa9bibzmfv6nfa1hyx1vdmu26vmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адамс (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182701</id>
    <revision>
      <id>3681837</id>
      <parentid>2500024</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="tgq35p495xg18jvbp6yq7mfdvzpzwv9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Адамс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Adams}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =34 |lat_sec =1
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =43 |lon_sec =7
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Mower 
 |кестедегі аудан         = Mower (округ, Миннесота){{!}}Mower 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 787 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-00190 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Адамс''' ({{lang-en|Adams}}) — [[Миннесота]] штатының Mower округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 787 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-00190.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>tgq35p495xg18jvbp6yq7mfdvzpzwv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афтон (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182703</id>
    <revision>
      <id>3682284</id>
      <parentid>2500060</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3280" sha1="6tufpaanwk2daizk2im799pwmtyji8t" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Афтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Afton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =54 |lat_sec =10
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =47 |lon_sec =0
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Вашингтон 
 |кестедегі аудан         = Вашингтон (округ, Миннесота){{!}}Вашингтон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 68.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2886 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-00316 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Афтон''' ({{lang-en|Afton}}) — [[Миннесота]] штатының Вашингтон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2886 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 68.3 км² шамасында. FIPS коды — 27-00316.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>6tufpaanwk2daizk2im799pwmtyji8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ак Миннесота (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182705</id>
    <revision>
      <id>3681876</id>
      <parentid>2500025</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3271" sha1="dtqu6ewb83qg4wwvtv5bbiag52w3tuh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ак Миннэсота 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ak Minnesota}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =47 |lat_min =0 |lat_sec =6
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =43 |lon_sec =41
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Hubbard 
 |кестедегі аудан         = Hubbard (округ, Миннесота){{!}}Hubbard 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 432 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-00496 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ак Миннэсота''' ({{lang-en|Ak Minnesota}}) — [[Миннесота]] штатының Hubbard округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 432 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-00496.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>dtqu6ewb83qg4wwvtv5bbiag52w3tuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альберт Ли (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182707</id>
    <revision>
      <id>3681971</id>
      <parentid>2500032</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="k7xab8o9584pveve96ok1bt6s6dpilv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Альберт Ли 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albert Lea}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =38 |lat_sec =52.3
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =22 |lon_sec =7.5
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Freeborn 
 |кестедегі аудан         = Freeborn (округ, Миннесота){{!}}Freeborn 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1855 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 32.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18016 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-00694 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Альберт Ли''' ({{lang-en|Albert Lea}}) — [[Миннесота]] штатының Freeborn округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 18016 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 32.5 км² шамасында. FIPS коды — 27-00694.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>k7xab8o9584pveve96ok1bt6s6dpilv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альберта (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182708</id>
    <revision>
      <id>3681973</id>
      <parentid>2500043</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3248" sha1="1sfcx3reizuxbt4r3nhub9jh9z8rdgo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Альберта 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alberta}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =34 |lat_sec =25
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =2 |lon_sec =54
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Stevens 
 |кестедегі аудан         = Stevens (округ, Миннесота){{!}}Stevens 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 103 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-00676 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Альберта''' ({{lang-en|Alberta}}) — [[Миннесота]] штатының Stevens округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 103 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-00676.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>1sfcx3reizuxbt4r3nhub9jh9z8rdgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альбертвилл (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182709</id>
    <revision>
      <id>3681974</id>
      <parentid>2500045</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3269" sha1="sj9mzwkdctq81w9om1tpfb2cq0fgm51" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Альбертвилл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albertville}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =14 |lat_sec =17
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =39 |lon_sec =35
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Wright 
 |кестедегі аудан         = Wright (округ, Миннесота){{!}}Wright 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 12.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7044 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-00730 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Альбертвилл''' ({{lang-en|Albertville}}) — [[Миннесота]] штатының Wright округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 7044 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12.2 км² шамасында. FIPS коды — 27-00730.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>sj9mzwkdctq81w9om1tpfb2cq0fgm51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алдэн (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182710</id>
    <revision>
      <id>3681917</id>
      <parentid>2500038</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="cq18uwkm4fjk9tx7vbg477u1x03l850" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алдэн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alden}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =40 |lat_sec =17
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =34 |lon_sec =30
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Freeborn 
 |кестедегі аудан         = Freeborn (округ, Миннесота){{!}}Freeborn 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 661 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-00838 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алдэн''' ({{lang-en|Alden}}) — [[Миннесота]] штатының Freeborn округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 661 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-00838.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>cq18uwkm4fjk9tx7vbg477u1x03l850</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алдрич (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182711</id>
    <revision>
      <id>3681915</id>
      <parentid>2500036</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3235" sha1="kvtc65oabiuopk469gfb84wbe61u4ug" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алдрич 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aldrich}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =22 |lat_sec =29
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =56 |lon_sec =23
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Wadena 
 |кестедегі аудан         = Wadena (округ, Миннесота){{!}}Wadena 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 48 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-00892 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алдрич''' ({{lang-en|Aldrich}}) — [[Миннесота]] штатының Wadena округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 48 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.2 км² шамасында. FIPS коды — 27-00892.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>kvtc65oabiuopk469gfb84wbe61u4ug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александриа (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182712</id>
    <revision>
      <id>3681939</id>
      <parentid>2500049</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3298" sha1="49tve87sqeo9gi8pbop1io27d1di00m" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Александриа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alexandria}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =53 |lat_sec =6.84
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =22 |lon_sec =38
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Дуглас 
 |кестедегі аудан         = Дуглас (округ, Миннесота){{!}}Дуглас 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1858 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 15.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11070 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-00928 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Александриа''' ({{lang-en|Alexandria}}) — [[Миннесота]] штатының Дуглас округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 11070 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15.1 км² шамасында. FIPS коды — 27-00928.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>49tve87sqeo9gi8pbop1io27d1di00m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альфа (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182713</id>
    <revision>
      <id>3681979</id>
      <parentid>2500044</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T00:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="3t8n1ovxqckx4l7o1xpo65nae6u38zu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Альфа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alpha}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =38 |lat_sec =18
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =52 |lon_sec =18
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Jackson 
 |кестедегі аудан         = Jackson (округ, Миннесота){{!}}Jackson 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 116 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-01162 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Альфа''' ({{lang-en|Alpha}}) — [[Миннесота]] штатының Jackson округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 116 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.5 км² шамасында. FIPS коды — 27-01162.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>3t8n1ovxqckx4l7o1xpo65nae6u38zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтура (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182714</id>
    <revision>
      <id>3681965</id>
      <parentid>2500028</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="idccsw7cie5uef0pxp6pxhj6az7hyc4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алтура 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Altura}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =4 |lat_sec =11
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =56 |lon_sec =21
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Winona 
 |кестедегі аудан         = Winona (округ, Миннесота){{!}}Winona 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 7.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 493 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-01234 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алтура''' ({{lang-en|Altura}}) — [[Миннесота]] штатының Winona округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 493 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-01234.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>idccsw7cie5uef0pxp6pxhj6az7hyc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алварадо (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182715</id>
    <revision>
      <id>3681909</id>
      <parentid>2500027</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3255" sha1="r93slvbt07d0re0fz9f1ff768tzq628" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алварадо 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alvarado}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =48 |lat_min =11 |lat_sec =37
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =59 |lon_sec =50
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Marshall 
 |кестедегі аудан         = Marshall (округ, Миннесота){{!}}Marshall 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 363 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-01252 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алварадо''' ({{lang-en|Alvarado}}) — [[Миннесота]] штатының Marshall округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 363 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-01252.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>r93slvbt07d0re0fz9f1ff768tzq628</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андовэр (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182717</id>
    <revision>
      <id>3682015</id>
      <parentid>2500035</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3245" sha1="26b60g8xdjmilf976o7oc3nalumxnqk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Андовэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Andover}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =14 |lat_sec =0
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =17 |lon_sec =29
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Anoka 
 |кестедегі аудан         = Anoka (округ, Миннесота){{!}}Anoka 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1857 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 90.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 30598 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-01486 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Андовэр''' ({{lang-en|Andover}}) — [[Миннесота]] штатының Anoka округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 30598 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 90.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-01486.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>26b60g8xdjmilf976o7oc3nalumxnqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аннандэйл (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182718</id>
    <revision>
      <id>3682041</id>
      <parentid>2500040</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3253" sha1="60y8hyzr1so7gij62qgyijrxh8utg89" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аннандэйл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Annandale}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =15 |lat_sec =44
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =7 |lon_sec =9
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Wright 
 |кестедегі аудан         = Wright (округ, Миннесота){{!}}Wright 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 7.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3228 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-01684 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аннандэйл''' ({{lang-en|Annandale}}) — [[Миннесота]] штатының Wright округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 3228 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.0 км² шамасында. FIPS коды — 27-01684.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>60y8hyzr1so7gij62qgyijrxh8utg89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анока (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182719</id>
    <revision>
      <id>3682046</id>
      <parentid>2500030</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="qwm19oy09wp4hh3tslo8sro35d7mt31" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Анока 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Anoka}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =11 |lat_sec =52
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =23 |lon_sec =14
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Anoka 
 |кестедегі аудан         = Anoka (округ, Миннесота){{!}}Anoka 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1844 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 17142 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-01720 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Анока''' ({{lang-en|Anoka}}) — [[Миннесота]] штатының Anoka округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 17142 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-01720.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>qwm19oy09wp4hh3tslo8sro35d7mt31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аппл Волэй (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182720</id>
    <revision>
      <id>3682065</id>
      <parentid>2500048</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3269" sha1="r9v1b02iqqmk3mdkyacprp0gdiaqcg5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аппл Волэй 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Apple Valley}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =43 |lat_sec =55
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =13 |lon_sec =3
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Dakota 
 |кестедегі аудан         = Dakota (округ, Миннесота){{!}}Dakota 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1969 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 45.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 49084 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-01900 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аппл Волэй''' ({{lang-en|Apple Valley}}) — [[Миннесота]] штатының Dakota округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 49084 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 45.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-01900.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>r9v1b02iqqmk3mdkyacprp0gdiaqcg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апплтон (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182721</id>
    <revision>
      <id>3682067</id>
      <parentid>2500058</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3239" sha1="i0dhp7svus5305yh113xy9mqsgu5urk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Апплтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Appleton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =12 |lat_sec =5
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =1 |lon_sec =11
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Swift 
 |кестедегі аудан         = Swift (округ, Миннесота){{!}}Swift 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1412 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-01864 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Апплтон''' ({{lang-en|Appleton}}) — [[Миннесота]] штатының Swift округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1412 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.3 км² шамасында. FIPS коды — 27-01864.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>i0dhp7svus5305yh113xy9mqsgu5urk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арко (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182722</id>
    <revision>
      <id>3682121</id>
      <parentid>2500051</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:59:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="4go6jy25gf909fq8mvsyt0jftxm12oa" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арко 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arco}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =23 |lat_sec =0
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =11 |lon_sec =0
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Lincoln 
 |кестедегі аудан         = Lincoln (округ, Миннесота){{!}}Lincoln 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 75 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-01972 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арко''' ({{lang-en|Arco}}) — [[Миннесота]] штатының Lincoln округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 75 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.0 км² шамасында. FIPS коды — 27-01972.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>4go6jy25gf909fq8mvsyt0jftxm12oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ардэн Хиллс (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182723</id>
    <revision>
      <id>3682108</id>
      <parentid>2500054</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="0m91tskvceegz78pp1lmcw1tbpxtja2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ардэн Хиллс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arden Hills}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =3 |lat_sec =11
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =10 |lon_sec =1
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Ramsey 
 |кестедегі аудан         = Ramsey (округ, Миннесота){{!}}Ramsey 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1951 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9552 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-02026 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ардэн Хиллс''' ({{lang-en|Arden Hills}}) — [[Миннесота]] штатының Ramsey округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 9552 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 24.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-02026.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>0m91tskvceegz78pp1lmcw1tbpxtja2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арлингтон (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182725</id>
    <revision>
      <id>3682129</id>
      <parentid>2500064</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3254" sha1="ee396kaofvx90in2z5j8yhvd0ncfkqk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арлингтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arlington}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =36 |lat_sec =28
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =4 |lon_sec =41
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Sibley 
 |кестедегі аудан         = Sibley (округ, Миннесота){{!}}Sibley 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2233 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-02152 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арлингтон''' ({{lang-en|Arlington}}) — [[Миннесота]] штатының Sibley округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2233 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.8 км² шамасында. FIPS коды — 27-02152.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>ee396kaofvx90in2z5j8yhvd0ncfkqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асков (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182727</id>
    <revision>
      <id>3682205</id>
      <parentid>2500057</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3221" sha1="cmko9zz8a17qaj4i4929dcljaesavrs" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Асков 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Askov}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =11 |lat_sec =16
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =46 |lon_sec =51
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Pine 
 |кестедегі аудан         = Pine (округ, Миннесота){{!}}Pine 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 364 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-02548 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Асков''' ({{lang-en|Askov}}) — [[Миннесота]] штатының Pine округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 364 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.3 км² шамасында. FIPS коды — 27-02548.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>cmko9zz8a17qaj4i4929dcljaesavrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атуатэр (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182728</id>
    <revision>
      <id>3682244</id>
      <parentid>2500053</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3254" sha1="lj6k45yuv2w109zf461xpba9oszuh70" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Атуатэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atwater}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =8 |lat_sec =11
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =46 |lon_sec =46
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Kandiyohi 
 |кестедегі аудан         = Kandiyohi (округ, Миннесота){{!}}Kandiyohi 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1133 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-02692 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Атуатэр''' ({{lang-en|Atwater}}) — [[Миннесота]] штатының Kandiyohi округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1133 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.8 км² шамасында. FIPS коды — 27-02692.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>lj6k45yuv2w109zf461xpba9oszuh70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аудюбон (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182729</id>
    <revision>
      <id>3682266</id>
      <parentid>2500055</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3241" sha1="giksr7lm7dqy9nvje8danuhoazkgfne" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аудюбон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Audubon}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =51 |lat_sec =42
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =58 |lon_sec =41
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Becker 
 |кестедегі аудан         = Becker (округ, Миннесота){{!}}Becker 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 519 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-02728 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аудюбон''' ({{lang-en|Audubon}}) — [[Миннесота]] штатының Becker округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 519 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.5 км² шамасында. FIPS коды — 27-02728.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>giksr7lm7dqy9nvje8danuhoazkgfne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аврора (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182730</id>
    <revision>
      <id>3681819</id>
      <parentid>2697792</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3280" sha1="42yxea5q4cyig222pp7samuhfdq7rlc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аврора 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aurora}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =47 |lat_min =31 |lat_sec =45
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =14 |lon_sec =25
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = St. Louis 
 |кестедегі аудан         = St. Louis (округ, Миннесота){{!}}St. Louis 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 10.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1682 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-02872 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
{{мағына|Аврора}}
'''Аврора''' ({{lang-en|Aurora}}) — [[Миннесота]] штатының St. Louis округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1682 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10.2 км² шамасында. FIPS коды — 27-02872.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>42yxea5q4cyig222pp7samuhfdq7rlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авока (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182732</id>
    <revision>
      <id>3681811</id>
      <parentid>2500029</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3229" sha1="kkd8gi0w7srpytxujvofrc11n8b8ve3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Авока 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Avoca}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =56 |lat_sec =56
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =38 |lon_sec =49
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Murray 
 |кестедегі аудан         = Murray (округ, Миннесота){{!}}Murray 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 147 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-03052 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Авока''' ({{lang-en|Avoca}}) — [[Миннесота]] штатының Murray округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 147 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.3 км² шамасында. FIPS коды — 27-03052.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>kkd8gi0w7srpytxujvofrc11n8b8ve3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баббит (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182734</id>
    <revision>
      <id>3682317</id>
      <parentid>2500050</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3255" sha1="9nmci3ud16wfw8o25sucb219901k5pd" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Баббит 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Babbitt}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =47 |lat_min =40 |lat_sec =10
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =55 |lon_sec =10
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = St. Louis 
 |кестедегі аудан         = St. Louis (округ, Миннесота){{!}}St. Louis 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 276.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1475 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-03106 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Баббит''' ({{lang-en|Babbitt}}) — [[Миннесота]] штатының St. Louis округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1475 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 276.4 км² шамасында. FIPS коды — 27-03106.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>9nmci3ud16wfw8o25sucb219901k5pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баккас (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182735</id>
    <revision>
      <id>3682358</id>
      <parentid>2500061</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3226" sha1="kc3uxycajrn4lmezu41qic76oz8kxus" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Баккас 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Backus}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =49 |lat_sec =15
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =31 |lon_sec =0
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Cass 
 |кестедегі аудан         = Cass (округ, Миннесота){{!}}Cass 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 250 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-03124 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Баккас''' ({{lang-en|Backus}}) — [[Миннесота]] штатының Cass округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 250 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-03124.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>kc3uxycajrn4lmezu41qic76oz8kxus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бадгэр (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182736</id>
    <revision>
      <id>3682324</id>
      <parentid>2500056</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="hzoieusd3476gsvdlqrj1of40fs7xnj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бадгэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Badger}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =48 |lat_min =46 |lat_sec =48
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =1 |lon_sec =0
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Roseau 
 |кестедегі аудан         = Roseau (округ, Миннесота){{!}}Roseau 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 375 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-03160 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бадгэр''' ({{lang-en|Badger}}) — [[Миннесота]] штатының Roseau округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 375 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.4 км² шамасында. FIPS коды — 27-03160.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>hzoieusd3476gsvdlqrj1of40fs7xnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баглэй (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182737</id>
    <revision>
      <id>3682320</id>
      <parentid>2500042</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3254" sha1="oevge8ofkyatovnzep86acl8z3eitmn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Баглэй 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Bagley}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =47 |lat_min =31 |lat_sec =24
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =24 |lon_sec =9
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Clearwater 
 |кестедегі аудан         = Clearwater (округ, Миннесота){{!}}Clearwater 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 392 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-03196 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Баглэй''' ({{lang-en|Bagley}}) — [[Миннесота]] штатының Clearwater округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1 392 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-03196.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>oevge8ofkyatovnzep86acl8z3eitmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балатон (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182738</id>
    <revision>
      <id>3682371</id>
      <parentid>2500076</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:41:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3256" sha1="hfeb5fsx2oyfj993ly26m8hqgcyq7cb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Балатон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Balaton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =14 |lat_sec =3
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =52 |lon_sec =21
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Лайон 
 |кестедегі аудан         = Лайон (округ, Миннесота){{!}}Лайон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 643 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-03250 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Балатон''' ({{lang-en|Balaton}}) — [[Миннесота]] штатының Лайон округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 643 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-03250.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>hfeb5fsx2oyfj993ly26m8hqgcyq7cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакстэр (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182745</id>
    <revision>
      <id>3682367</id>
      <parentid>2500072</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3254" sha1="p82vwjqsuqmot0240hggxogyurm5uxd" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бакстэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Baxter}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =20 |lat_sec =54
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =16 |lon_sec =7
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Crow Wing 
 |кестедегі аудан         = Crow Wing (округ, Миннесота){{!}}Crow Wing 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 50.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7610 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-04042 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бакстэр''' ({{lang-en|Baxter}}) — [[Миннесота]] штатының Crow Wing округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 7610 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 50.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-04042.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>p82vwjqsuqmot0240hggxogyurm5uxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байглоу (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182765</id>
    <revision>
      <id>3682344</id>
      <parentid>2500062</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3241" sha1="o2boyn4vhqfauodvqrvngks5pm0jvui" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байглоу 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Bigelow}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =30 |lat_sec =15
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =41 |lon_sec =24
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Nobles 
 |кестедегі аудан         = Nobles (округ, Миннесота){{!}}Nobles 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 235 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-05644 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байглоу''' ({{lang-en|Bigelow}}) — [[Миннесота]] штатының Nobles округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 235 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.0 км² шамасында. FIPS коды — 27-05644.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>o2boyn4vhqfauodvqrvngks5pm0jvui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакмэн (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182804</id>
    <revision>
      <id>3682362</id>
      <parentid>2500065</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="iyaoun43bq8hkkwmfjpcog3udhzxc5r" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бакмэн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Buckman}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =53 |lat_sec =53
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =5 |lon_sec =33
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Моррисon 
 |кестедегі аудан         = Моррисon (округ, Миннесота){{!}}Моррисon 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 270 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-08416 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бакмэн''' ({{lang-en|Buckman}}) — [[Миннесота]] штатының Моррисon округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 270 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-08416.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>iyaoun43bq8hkkwmfjpcog3udhzxc5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байрон (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182811</id>
    <revision>
      <id>3682350</id>
      <parentid>2500046</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3287" sha1="l9n12mhvfu20kgl8s3ufinpag3ud63j" xml:space="preserve">{{мағына|Байрон (мағына)}}{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Байрон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Byron}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =1 |lat_sec =55
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =38 |lon_sec =52
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Olmsted 
 |кестедегі аудан         = Olmsted (округ, Миннесота){{!}}Olmsted 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1873 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4 914 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-09154 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Байрон''' ({{lang-en|Byron}}) — [[Миннесота]] штатының Olmsted округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 4 914 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-09154.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>l9n12mhvfu20kgl8s3ufinpag3ud63j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айрон Джанкшн (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183082</id>
    <revision>
      <id>3681866</id>
      <parentid>2500033</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="nlzr8b70vdba01k99nwik0fi0i0d2mt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айрон Джанкшн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Iron Junction}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =47 |lat_min =25 |lat_sec =1
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =36 |lon_sec =16
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = St. Louis 
 |кестедегі аудан         = St. Louis (округ, Миннесота){{!}}St. Louis 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 86 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-31238 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айрон Джанкшн''' ({{lang-en|Iron Junction}}) — [[Миннесота]] штатының St. Louis округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 86 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.0 км² шамасында. FIPS коды — 27-31238.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>nlzr8b70vdba01k99nwik0fi0i0d2mt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айронтон (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183083</id>
    <revision>
      <id>3681870</id>
      <parentid>2500031</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3257" sha1="9srsidcow8zotpruod60fexhvw3fy15" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айронтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ironton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =28 |lat_sec =36
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =59 |lon_sec =10
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Crow Wing 
 |кестедегі аудан         = Crow Wing (округ, Миннесота){{!}}Crow Wing 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 572 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-31274 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айронтон''' ({{lang-en|Ironton}}) — [[Миннесота]] штатының Crow Wing округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 572 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.1 км² шамасында. FIPS коды — 27-31274.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>9srsidcow8zotpruod60fexhvw3fy15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айсл (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183085</id>
    <revision>
      <id>3681871</id>
      <parentid>2500034</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="gsezwmk3svi5s273fc9xsob2zahkb91" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айсл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Isle}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =8 |lat_sec =26
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =28 |lon_sec =0
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Mille Lacs 
 |кестедегі аудан         = Mille Lacs (округ, Миннесота){{!}}Mille Lacs 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 6.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 751 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-31472 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айсл''' ({{lang-en|Isle}}) — [[Миннесота]] штатының Mille Lacs округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 751 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-31472.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>gsezwmk3svi5s273fc9xsob2zahkb91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андэрвуд (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183460</id>
    <revision>
      <id>3682035</id>
      <parentid>2500041</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="okyoinw7cxfjjg4qjy8o6ri9hpujr16" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Андэрвуд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Underwood}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =17 |lat_sec =7
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =52 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Otter Tail 
 |кестедегі аудан         = Otter Tail (округ, Миннесота){{!}}Otter Tail 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 341 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-66172 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Андэрвуд''' ({{lang-en|Underwood}}) — [[Миннесота]] штатының Otter Tail округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 341 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.1 км² шамасында. FIPS коды — 27-66172.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>okyoinw7cxfjjg4qjy8o6ri9hpujr16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апсала (Миннесота)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183461</id>
    <revision>
      <id>3682078</id>
      <parentid>2500052</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3266" sha1="ew6vi8w6l2acixd1tyodpg98c31tbjv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Апсала 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Upsala}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =48 |lat_sec =29
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =34 |lon_sec =9
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Миннесота 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Моррисon 
 |кестедегі аудан         = Моррисon (округ, Миннесота){{!}}Моррисon 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 427 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 27-66334 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Апсала''' ({{lang-en|Upsala}}) — [[Миннесота]] штатының Моррисon округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 427 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.4 км² шамасында. FIPS коды — 27-66334.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Миннесота штаты}}

[[Санат:Миннесота қалалары]]</text>
      <sha1>ew6vi8w6l2acixd1tyodpg98c31tbjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адриан (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183538</id>
    <revision>
      <id>3681841</id>
      <parentid>2501209</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3224" sha1="tlo4bryd2xold5ib6ic28g13f88mtlj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Адриан 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Adrian}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =47
  |lon_dir =W |lon_deg =84 |lon_min =2 |lon_sec =16
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Lenawee 
 |кестедегі аудан         = Lenawee (округ, Мичиган){{!}}Lenawee 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 21574 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-00440 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Адриан''' ({{lang-en|Adrian}}) — [[Мичиган]] штатының Lenawee округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 21574 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.8 км² шамасында. FIPS коды — 26-00440.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>tlo4bryd2xold5ib6ic28g13f88mtlj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алгонак (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183540</id>
    <revision>
      <id>3681913</id>
      <parentid>2501199</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="qow2xqbodrz97s5seiy3gyuu4s4jde1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алгонак 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Algonac}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =37 |lat_sec =18
  |lon_dir =W |lon_deg =82 |lon_min =32 |lon_sec =1
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = St. Clair 
 |кестедегі аудан         = St. Clair (округ, Мичиган){{!}}St. Clair 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1805 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4613 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-01180 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алгонак''' ({{lang-en|Algonac}}) — [[Мичиган]] штатының St. Clair округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 4613 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.6 км² шамасында. FIPS коды — 26-01180.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>qow2xqbodrz97s5seiy3gyuu4s4jde1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алпена (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183544</id>
    <revision>
      <id>3681956</id>
      <parentid>2988269</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="srt3awy53cmzrpl4gtxl0xw7emzq5sr" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алпена 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alpena}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =3 |lat_sec =42
  |lon_dir =W |lon_deg =83 |lon_min =25 |lon_sec =58
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Alpena 
 |кестедегі аудан         = Alpena (округ, Мичиган){{!}}Alpena 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1840 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 23.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 10483 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-01740 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алпена''' ({{lang-en|Alpena}}) — [[Мичиган]] штатының Alpena округіне кіретін [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 10483 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 23.5 км² шамасында. FIPS коды — 26-01740.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>srt3awy53cmzrpl4gtxl0xw7emzq5sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ау Грэс (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183546</id>
    <revision>
      <id>3682251</id>
      <parentid>2501208</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="mtltm5zcork28bvuxjacf6qk22x3xb3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ау Грэс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Au Gres}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =2 |lat_sec =37
  |lon_dir =W |lon_deg =83 |lon_min =41 |lon_sec =20
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Arenac 
 |кестедегі аудан         = Arenac (округ, Мичиган){{!}}Arenac 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 6.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1028 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-04120 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ау Грэс''' ({{lang-en|Au Gres}}) — [[Мичиган]] штатының Arenac округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1028 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.2 км² шамасында. FIPS коды — 26-04120.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>mtltm5zcork28bvuxjacf6qk22x3xb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аубурн Хиллс (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183547</id>
    <revision>
      <id>3682258</id>
      <parentid>2501201</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3261" sha1="2ko4vxbqm7v5ktez2nx89d0vjd7wn5o" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аубурн Хиллс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Auburn Hills}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =41 |lat_sec =15
  |lon_dir =W |lon_deg =83 |lon_min =14 |lon_sec =3
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Oakland 
 |кестедегі аудан         = Oakland (округ, Мичиган){{!}}Oakland 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1821 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 43.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 21412 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-04105 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аубурн Хиллс''' ({{lang-en|Auburn Hills}}) — [[Мичиган]] штатының Oakland округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 21412 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 43.0 км² шамасында. FIPS коды — 26-04105.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>2ko4vxbqm7v5ktez2nx89d0vjd7wn5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аубурн (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183548</id>
    <revision>
      <id>3682257</id>
      <parentid>2501200</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3204" sha1="h971ancrg0a0xic8sb1rku5yuszjlya" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аубурн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Auburn}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =36 |lat_sec =10
  |lon_dir =W |lon_deg =84 |lon_min =4 |lon_sec =26
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Bay 
 |кестедегі аудан         = Bay (округ, Мичиган){{!}}Bay 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2011 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-04080 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аубурн''' ({{lang-en|Auburn}}) — [[Мичиган]] штатының Bay округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2011 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 26-04080.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>h971ancrg0a0xic8sb1rku5yuszjlya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айрон Маунтэйн (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183659</id>
    <revision>
      <id>3681867</id>
      <parentid>2501210</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="ed1jjoqyh8oltfbzi5htjruwpbcahgl" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айрон Маунтэйн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Iron Mountain}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =49 |lat_sec =21
  |lon_dir =W |lon_deg =88 |lon_min =3 |lon_sec =51
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Dickinson 
 |кестедегі аудан         = Dickinson (округ, Мичиган){{!}}Dickinson 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 20.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8154 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-40960 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айрон Маунтэйн''' ({{lang-en|Iron Mountain}}) — [[Мичиган]] штатының Dickinson округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 8154 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20.2 км² шамасында. FIPS коды — 26-40960.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>ed1jjoqyh8oltfbzi5htjruwpbcahgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айрон Ривэ (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183660</id>
    <revision>
      <id>3681869</id>
      <parentid>2501198</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="l7lw8b478wojj9221yzzjvd1bnjk2ql" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айрон Ривэ 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Iron River}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =5 |lat_sec =47
  |lon_dir =W |lon_deg =88 |lon_min =38 |lon_sec =26
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Iron 
 |кестедегі аудан         = Iron (округ, Мичиган){{!}}Iron 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1929 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-40980 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айрон Ривэ''' ({{lang-en|Iron River}}) — [[Мичиган]] штатының Iron округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 1929 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9.0 км² шамасында. FIPS коды — 26-40980.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>l7lw8b478wojj9221yzzjvd1bnjk2ql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айрон Вуд (Мичиган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183661</id>
    <revision>
      <id>3681865</id>
      <parentid>2501206</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3236" sha1="29vjgmkxo14ast12gyb4yxgn317kc7q" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айрон Вуд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ironwood}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =27 |lat_sec =21
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =9 |lon_sec =34
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мичиган 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Gogebic 
 |кестедегі аудан         = Gogebic (округ, Мичиган){{!}}Gogebic 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 17.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6293 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 26-41060 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айрон Вуд''' ({{lang-en|Ironwood}}) — [[Мичиган]] штатының Gogebic округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 6293 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17.0 км² шамасында. FIPS коды — 26-41060.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Мичиган штаты}}

[[Санат:Мичиган қалалары]]</text>
      <sha1>29vjgmkxo14ast12gyb4yxgn317kc7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абердин (Айдахо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184518</id>
    <revision>
      <id>3681755</id>
      <parentid>2126884</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3463" sha1="gujo7920skyqraqje12syb3knd74e98" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Абердин 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aberdeen}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =56 |lat_sec =36
  |lon_dir =W |lon_deg =112 |lon_min =50 |lon_sec =22
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айдахо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бингем 
 |кестедегі аудан         = Бингем (округ, Айдахо){{!}}Бингем 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1840 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 16-00100 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Абердин''' ({{lang-en|Aberdeen}}) — [[Айдахо]] штатының [[Бингем (округ, Айдахо)|Бингем]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.6 км². FIPS коды — 16-00100.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 1840 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{Айдахо штаты}}

[[Санат:Айдахо қалалары]]
[[Санат:Бингем округы (Айдахо)]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>gujo7920skyqraqje12syb3knd74e98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асекуа (Айдахо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184519</id>
    <revision>
      <id>3682198</id>
      <parentid>2126885</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3466" sha1="hwlcey9wlr9xbi3krwa0p3iz10k8vjx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Асекуа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Acequia}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =40 |lat_sec =6
  |lon_dir =W |lon_deg =113 |lon_min =35 |lon_sec =42
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айдахо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Минидока 
 |кестедегі аудан         = Минидока (округ, Айдахо){{!}}Минидока 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 144 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 16-00280 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Асекуа''' ({{lang-en|Acequia}}) — [[Айдахо]] штатының [[Минидока (Айдахо)|Минидока]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.8 км². FIPS коды — 16-00280.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 144 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{Айдахо штаты}}

[[Санат:Айдахо қалалары]]
[[Санат:Минидока округы (Айдахо)]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>hwlcey9wlr9xbi3krwa0p3iz10k8vjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албион (Айдахо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184520</id>
    <revision>
      <id>3681902</id>
      <parentid>2376864</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3453" sha1="ahjm8l7beh2wyda346og9jtzb6y8098" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Албион 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albion}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =24 |lat_sec =39
  |lon_dir =W |lon_deg =113 |lon_min =34 |lon_sec =51
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айдахо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Кассиа 
 |кестедегі аудан         = Кассиа (округ, Айдахо){{!}}Кассиа 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 267 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 16-01000 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Албион''' ({{lang-en|Albion}}) — [[Айдахо]] штатының [[Кассиа (округ, Айдахо)|Кассиа]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.1 км². FIPS коды — 16-01000.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 267 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{Айдахо штаты}}

[[Санат:Айдахо қалалары]]
[[Санат:Кассия округы (Айдахо)]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>ahjm8l7beh2wyda346og9jtzb6y8098</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Американ Фолс (Айдахо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184521</id>
    <revision>
      <id>3681986</id>
      <parentid>2126887</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T00:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3488" sha1="2o80p3nkncvm8cvaw7ic9kv4j6n7d4t" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Американ Фолс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|American Falls}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =46 |lat_sec =52
  |lon_dir =W |lon_deg =112 |lon_min =51 |lon_sec =20
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айдахо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Пауэр 
 |кестедегі аудан         = Пауэр (округ, Айдахо){{!}}Пауэр 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1905 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4111 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 16-01900 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Американ Фолс''' ({{lang-en|American Falls}}) — [[Айдахо]] штатының [[Пауэр (округ, Айдахо)|Пауэр]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 4.0 км². FIPS коды — 16-01900.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 4111 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{Айдахо штаты}}

[[Санат:Айдахо қалалары]]
[[Санат:Пауэр округы (Айдахо)]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>2o80p3nkncvm8cvaw7ic9kv4j6n7d4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аммон (Айдахо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184522</id>
    <revision>
      <id>3681987</id>
      <parentid>2126888</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3486" sha1="dahaq6xzi3z41w3dcbko1g5bvnhwgl7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аммон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ammon}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =28 |lat_sec =35
  |lon_dir =W |lon_deg =111 |lon_min =58 |lon_sec =5
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айдахо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бонневилл 
 |кестедегі аудан         = Бонневилл (округ, Айдахо){{!}}Бонневилл 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 7.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 12065 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 16-01990 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аммон''' ({{lang-en|Ammon}}) — [[Айдахо]] штатының [[Бонневилл (округ, Айдахо)|Бонневилл]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 7.6 км². FIPS коды — 16-01990.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 12065 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{Айдахо штаты}}

[[Санат:Айдахо қалалары]]
[[Санат:Бонневилл округы (Айдахо)]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>dahaq6xzi3z41w3dcbko1g5bvnhwgl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арко (Айдахо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184523</id>
    <revision>
      <id>3682120</id>
      <parentid>2126889</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3427" sha1="hzc78h88go0t9op76eewb7denq1iweh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арко 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arco}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =38 |lat_sec =5
  |lon_dir =W |lon_deg =113 |lon_min =18 |lon_sec =5
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айдахо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бьютт 
 |кестедегі аудан         = Бьютт (округ, Айдахо){{!}}Бьютт 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 995 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 16-03160 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арко''' ({{lang-en|Arco}}) — [[Айдахо]] штатының [[Бьютт (округ, Айдахо)|Бьютт]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.3 км². FIPS коды — 16-03160.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 995 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{Айдахо штаты}}

[[Санат:Айдахо қалалары]]
[[Санат:Бьютт округы (Айдахо)]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>hzc78h88go0t9op76eewb7denq1iweh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аримо (Айдахо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184524</id>
    <revision>
      <id>3682111</id>
      <parentid>2126890</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3447" sha1="kk4sgpy4q5ioyjvw0gu609jv7v3rv6a" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аримо 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arimo}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =33 |lat_sec =34
  |lon_dir =W |lon_deg =112 |lon_min =10 |lon_sec =17
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айдахо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Баннок 
 |кестедегі аудан         = Баннок (округ, Айдахо){{!}}Баннок 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 348 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 16-03340 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аримо''' ({{lang-en|Arimo}}) — [[Айдахо]] штатының [[Баннок (округ, Айдахо)|Баннок]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.1 км². FIPS коды — 16-03340.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 348 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{Айдахо штаты}}

[[Санат:Айдахо қалалары]]
[[Санат:Баннок округы (Айдахо)]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>kk4sgpy4q5ioyjvw0gu609jv7v3rv6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атомик Сити (Айдахо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184527</id>
    <revision>
      <id>3682242</id>
      <parentid>2126893</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="fhy8jsuhlmmmhqznp857un53a38zags" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Атомик Сити 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atomic City}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =26 |lat_sec =33
  |lon_dir =W |lon_deg =112 |lon_min =48 |lon_sec =47
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айдахо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бингем 
 |кестедегі аудан         = Бингем (округ, Айдахо){{!}}Бингем 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 25 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 16-03970 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Атомик Сити''' ({{lang-en|Atomic City}}) — [[Айдахо]] штатының [[Бингем (округ, Айдахо)|Бингем]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.3 км². FIPS коды — 16-03970.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 25 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{Айдахо штаты}}

[[Санат:Айдахо қалалары]]
[[Санат:Бингем округы (Айдахо)]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>fhy8jsuhlmmmhqznp857un53a38zags</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айдахо Сити (Айдахо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184608</id>
    <revision>
      <id>3681854</id>
      <parentid>2126967</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3470" sha1="sly8z8e1gu180a9s18aa2benaiawck4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айдахо Сити 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Idaho City}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =49 |lat_sec =43
  |lon_dir =W |lon_deg =115 |lon_min =49 |lon_sec =56
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айдахо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бойсе 
 |кестедегі аудан         = Бойсе (округ, Айдахо){{!}}Бойсе 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1864 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 458 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 16-39610 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айдахо Сити''' ({{lang-en|Idaho City}}) — [[Айдахо]] штатының [[Бойсе (округ, Айдахо)|Бойсе]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.8 км². FIPS коды — 16-39610.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 458 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{Айдахо штаты}}

[[Санат:Айдахо қалалары]]
[[Санат:Бойсе округы (Айдахо)]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>sly8z8e1gu180a9s18aa2benaiawck4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айдахо-Фолс (Айдахо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184609</id>
    <revision>
      <id>3681853</id>
      <parentid>3197348</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5064" sha1="on8d1ku2r1sjai7ujfaoo6bhffaex5c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айдахо-Фолс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Idaho Falls}}
 |жағдайы                 = округтың бас қаласы
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =29 |lat_sec =30
  |lon_dir =W |lon_deg =112 |lon_min =1 |lon_sec =57
  |CoordAddon             = type:city(57,133)_region:US-ID
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айдахо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бонневилл 
 |кестедегі аудан         = Бонневилл (округ, Айдахо){{!}}Бонневилл 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = Джэред Фёримэн&lt;br /&gt;({{lang-en|Jared Fuhriman}})
 |құрылған уақыты         =   1864
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1891
 |жер аумағы              = 45.0 
 |биiктiктiң түрi         = Теңіз деңгейінен биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 1434
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 56813 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 16-39700 
 |ортаққордағы санаты     = Idaho Falls, Idaho
 |сайты                   = http://www.idahofallsidaho.gov
 |сайт тілі               = en
}}

'''Айдахо-Фолс''' ({{lang-en|Idaho Falls}}) — [[Айдахо]] штатының [[Бонневилл (округ, Айдахо)|Бонневилл]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 45.0 км². FIPS коды — 16-39700.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 56813 адамды құрады.

== Бауырлас қаласы ==
*{{flagicon|Japan}} [[Токаи (Ибараки)]], [[Ибараки]], [[Жапония]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [http://www.idahofallsidaho.gov Қаланың ресми сайты]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}
* [http://www.arcadiapublishing.com/mm5/merchant.mvc?Screen=PROD&amp;Product_Code=9780738559681&amp;Store_Code=arcadia&amp;search=idaho+falls+post&amp;offset=0&amp;filter_cat=&amp;PowerSearch_Begin_Only=&amp;sort=name.asc&amp;range_low=&amp;range_high=%20%26srch_name%3D1 New Local Book Idaho Falls Post Register]{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}
* [http://www.ifpower.org/ Idaho Falls Power ]{{ref-en}}
* [http://www.IdahoFallsmagazine.com Idaho Falls Magazine ]{{ref-en}}
* [http://www.idahofallsidaho.net Idaho Falls Business Listings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305132838/http://idahofallsidaho.net/ |date=2021-03-05 }}{{ref-en}}
* [http://www.idahofallstoday.com The Idaho Falls Community Discussion Site ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212050312/http://idahofallstoday.com/ |date=2012-02-12 }}{{ref-en}}
* [http://www.idahofallstoday.com/idaho-falls-photo-gallery Images of Idaho Falls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110630182634/http://idahofallstoday.com/idaho-falls-photo-gallery/ |date=2011-06-30 }}{{ref-en}}

{{Айдахо штаты}}

[[Санат:Айдахо қалалары]]
[[Санат:Бонневилл округы (Айдахо)]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>on8d1ku2r1sjai7ujfaoo6bhffaex5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айланд Парк (Айдахо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184613</id>
    <revision>
      <id>3681858</id>
      <parentid>2126972</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="kwu3ogyvde17m7o9kqz9fl2glo75q0x" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айланд Парк 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Island Park}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =29 |lat_sec =59
  |lon_dir =W |lon_deg =111 |lon_min =20 |lon_sec =19
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айдахо 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Фримонт 
 |кестедегі аудан         = Фримонт (округ, Айдахо){{!}}Фримонт 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 19.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 215 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8 
 |DST                     = -7 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 16-40600 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айланд Парк''' ({{lang-en|Island Park}}) — [[Айдахо]] штатының [[Фримонт (округ, Айдахо)|Фримонт]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 19.3 км². FIPS коды — 16-40600.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 215 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{Айдахо штаты}}

[[Санат:Айдахо қалалары]]
[[Санат:Фримонт округы (Айдахо)]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>kwu3ogyvde17m7o9kqz9fl2glo75q0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>V Харальд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192513</id>
    <revision>
      <id>3681599</id>
      <parentid>3648839</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5340" sha1="9rviyfq2hfv4gvh09hcj8yrygt6agvi" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс                  = монарх
| Қазақша есімі        = V Харальд
| Шынайы есімі         = Harald V
| Суреті               = Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg
| Сурет ені            = 
| Атауы                = Харальд, 1993 жыл 
| Титулы               = [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]]
| Ту                   = Royal Standard of Norway.svg
| Ту2                  = 
| Басқара бастады      = 17 қаңтар 1991
| Басқаруын аяқтады    = 28 тамыз 2026
| Ізашары              = [[V Улаф]]
| Ізбасары             = [[VIII Хокон]]
| Титулы_2             = 
| Ту_2                 = 
| Ту2_2                = 
| Басқара бастады_2    = 
| Басқаруын аяқтады_2  = 
| Ізашары_2            = 
| Ізбасары_2           = 
| Титулы_3             = 
| Ту_3                 = 
| Ту2_3                = 
| Басқара бастады_3    = 
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = 
| Титулы_4             = 
| Ту_4                 = 
| Ту2_4                = 
| Басқара бастады_4    = 
| Басқаруын аяқтады_4  = 
| Ізашары_4            = 
| Ізбасары_4           = 
| Туған күні      = 21.02.1937
| Туған жері      = Скаугум, [[Аскер]], [[Норвегия]]
| Қайтыс болған күні       = 28.08.2026
| Қайтыс болған жері       = {{қайтысболғанжері|Осло|Ослода}}, [[Норвегия]]
| Жерленді        = 
| Діні            =
| Әкесі           = [[V Улаф]]
| Анасы           = Шведтік Марта (Мэрта)
| Жұбайы          = [[Соня (Норвегия ханымы)|ханым Соня]]
| Балалары        = 2, соның ішінде [[VIII Хокон]]
| Партиясы        = 
| Білімі          = 
| Қолтаңбасы      = Harald V of Norway Signature.svg
| Commons         = Harald V of Norway
| Марапаттары     = 
| Сайты           = 
}}

'''V Ха́ральд''' ({{lang-no|Harald V}}; [[21 ақпан]] [[1937 жыл|1937]], [[Аскер]] – [[28 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]) — 1991 жылғы 17 қаңтардан 2026 жылғы 28 тамызға дейін [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]].

== Өмірбаяны ==

Харальд — [[1370 жыл]]дан бері [[Норвегия]]да туған бірінші [[ханзада]]. [[1940 жыл]]ы корольдік жанұя немістердің Норвегияны басып кіргеннен кейін [[Вашингтон]] қаласына көшіп кетті. Харальдтің атасы [[Хокон VII]] және әкесі, Улаф ханзада, соғысты [[Лондон]]да өткізді, үкіметті қуғында басқарған. [[1945]] ханзада Норвегияға қайта оралып Осло университетінде оқуды бастады ([[1955]]) жылдан әскери академияда. [[1960]]  жылдан [[Оксфорд университеті]]нде).

[[1968 жыл]]ы [[Соня (Норвегия ханымы)|Соня Харальдсен]] ақсүйек емес әйелге үйленді, екі баласы бар: ханшайым Марта Луиза және [[Хокон (Норвегия ханзадасы)|ханзада Хокон]], тақ мұрагері.

[[Желкенді спорт]]пен әуестеніп,  бірнеше рет әлем чемпионаттарына (әкесі сияқты) (команда құрамындағы алтын медаль — [[1987]]), Еуропа және Олимпийада ойындарына (1964, 1968 және 1972) қатысқан. [[1964 жыл]]ы [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1964|Токиодағы Олимпиада ойындарында]] Норвег туын көтерген. [[1928 жыл]]ы [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1928|Амстердамдағы Олимпиада]] чемпионы атағына ие болған әкесі Улаф V-ден гөрі, Харальд Олимпиада ойындарында 8-ші орынына жоғары көтерілген жоқ, бірақ Еуропа чемпионатында жақсы жетістіктерге жеткен. [[2005 жыл]]ы, король болған кезде (жүрек операциясы жасалғаннан, екі ай өткеннен кейін), 68 жасында өзінің командасымен бірге Швециядағы өткен Еуропа жарысында  жеңіске жеткен.

[[2003]]—[[2004]] және [[2005]] король қатты ауырып, рак және жүрек-тамыр ауруларынан емделген.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Харальд, V}}
[[Санат:Норвегия корольдері]]</text>
      <sha1>9rviyfq2hfv4gvh09hcj8yrygt6agvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александриа (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192631</id>
    <revision>
      <id>3681940</id>
      <parentid>2366743</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3521" sha1="a793dfkvaxaagbgz2jtsw0qzz1kkdzs" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Александриа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alexandria}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =21 |lat_sec =35
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =27 |lon_sec =28
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Кларк 
 |кестедегі аудан         = Кларк (округ, Миссури){{!}}Кларк 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 166 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-00604 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Александриа''' ({{lang-en|Alexandria}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Кларк (округ, Миссури)|Кларк]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.0 км². FIPS коды — 29-00604.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 166 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Кларк округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>a793dfkvaxaagbgz2jtsw0qzz1kkdzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтенбург (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192634</id>
    <revision>
      <id>3681962</id>
      <parentid>2366741</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3511" sha1="rwheyaami6wk3mcnnlc36hft6o26avz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алтенбург 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Altenburg}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =37 |lat_sec =53
  |lon_dir =W |lon_deg =89 |lon_min =34 |lon_sec =53
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Перри 
 |кестедегі аудан         = Перри (округ, Миссури){{!}}Перри 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 309 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-00928 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алтенбург''' ({{lang-en|Altenburg}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Перри (округ, Миссури)|Перри]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.5 км². FIPS коды — 29-00928.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 309 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Перри округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>rwheyaami6wk3mcnnlc36hft6o26avz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амазониа (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192636</id>
    <revision>
      <id>3681983</id>
      <parentid>2366739</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T00:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3505" sha1="0xvfpja8n8yiitnyrdloz9xjynq4g00" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Амазониа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Amazonia}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =53 |lat_sec =18
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =53 |lon_sec =32
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Эндрю 
 |кестедегі аудан         = Эндрю (округ, Миссури){{!}}Эндрю 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 277 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01018 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Амазониа''' ({{lang-en|Amazonia}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Эндрю (округ, Миссури)|Эндрю]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.9 км². FIPS коды — 29-01018.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 277 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Эндрю округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>0xvfpja8n8yiitnyrdloz9xjynq4g00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аморэт (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192637</id>
    <revision>
      <id>3681990</id>
      <parentid>2366744</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3493" sha1="i2rxnvldw37tzpr14d979dn8cg1nx9q" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аморэт 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Amoret}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =15 |lat_sec =16
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =35 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бэйтс 
 |кестедегі аудан         = Бэйтс (округ, Миссури){{!}}Бэйтс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 211 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01072 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аморэт''' ({{lang-en|Amoret}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Бэйтс (округ, Миссури)|Бэйтс]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.6 км². FIPS коды — 29-01072.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 211 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Бэйтс округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>i2rxnvldw37tzpr14d979dn8cg1nx9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амстердам (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192638</id>
    <revision>
      <id>3681991</id>
      <parentid>2366745</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="o9r3rz0ollnt3bzz6siyt7qied2c3y9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Амстердам 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Amsterdam}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =21 |lat_sec =2
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =35 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бэйтс 
 |кестедегі аудан         = Бэйтс (округ, Миссури){{!}}Бэйтс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 281 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01090 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Амстердам''' ({{lang-en|Amsterdam}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Бэйтс (округ, Миссури)|Бэйтс]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.5 км². FIPS коды — 29-01090.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 281 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Бэйтс округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>o9r3rz0ollnt3bzz6siyt7qied2c3y9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андэрсон (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192639</id>
    <revision>
      <id>3682036</id>
      <parentid>2366748</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3572" sha1="mu8xg05j26slsond2dht8qe3zww0msg" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Андэрсон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Anderson}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =39 |lat_sec =5
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =26 |lon_sec =43
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Мак-Дональд 
 |кестедегі аудан         = Мак-Дональд (округ, Миссури){{!}}Мак-Дональд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2089 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01198 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Андэрсон''' ({{lang-en|Anderson}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Мак-Дональд (округ, Миссури)|Мак-Дональд]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 5.0 км². FIPS коды — 29-01198.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 2089 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Мак-Дональд округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>mu8xg05j26slsond2dht8qe3zww0msg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аннаполис (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192640</id>
    <revision>
      <id>3682043</id>
      <parentid>2366750</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3511" sha1="fsruf7tksopxq0veobmmax8me7b5isf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аннаполис 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Annapolis}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =21 |lat_sec =36
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =41 |lon_sec =50
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Айрон 
 |кестедегі аудан         = Айрон (округ, Миссури){{!}}Айрон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 310 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01270 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аннаполис''' ({{lang-en|Annapolis}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Айрон (округ, Миссури)|Айрон]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.0 км². FIPS коды — 29-01270.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 310 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Айрон округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>fsruf7tksopxq0veobmmax8me7b5isf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аннистон (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192641</id>
    <revision>
      <id>3682045</id>
      <parentid>2366749</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3553" sha1="2xsjvofejf7xqkn15rtt5yg17nos7qf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аннистон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Anniston}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =49 |lat_sec =28
  |lon_dir =W |lon_deg =89 |lon_min =19 |lon_sec =35
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Миссисипи 
 |кестедегі аудан         = Миссисипи (округ, Миссури){{!}}Миссисипи 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 285 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01288 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аннистон''' ({{lang-en|Anniston}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Миссисипи (округ, Миссури)|Миссисипи]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.0 км². FIPS коды — 29-01288.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 285 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Миссисипи округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>2xsjvofejf7xqkn15rtt5yg17nos7qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апплтон Сити (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192642</id>
    <revision>
      <id>3682068</id>
      <parentid>2366755</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3572" sha1="phc800u1hnnjw0lujrxcmktv7g8akiy" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Апплтон Сити 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Appleton City}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =11 |lat_sec =24
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =1 |lon_sec =43
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Сент-Клэр 
 |кестедегі аудан         = Сент-Клэр (округ, Миссури){{!}}Сент-Клэр 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1314 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01522 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Апплтон Сити''' ({{lang-en|Appleton City}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Сент-Клэр (округ, Миссури)|Сент-Клэр]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 3.0 км². FIPS коды — 29-01522.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 1314 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Сент-Клэр округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>phc800u1hnnjw0lujrxcmktv7g8akiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арбирд (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192643</id>
    <revision>
      <id>3682088</id>
      <parentid>2366758</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="mubg275mq0g6z946d2y6brg5khmxgxc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арбирд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arbyrd}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =3 |lat_sec =2
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =14 |lon_sec =20
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Данклин 
 |кестедегі аудан         = Данклин (округ, Миссури){{!}}Данклин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1919 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 528 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01630 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арбирд''' ({{lang-en|Arbyrd}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Данклин (округ, Миссури)|Данклин]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.6 км². FIPS коды — 29-01630.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 528 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Данклин округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>mubg275mq0g6z946d2y6brg5khmxgxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аркадиа (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192644</id>
    <revision>
      <id>3682116</id>
      <parentid>2366752</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="hxasau6b2d44vfxzfxjsz2k6w1qkda1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аркадиа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arcadia}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =35 |lat_sec =13
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =37 |lon_sec =40
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Айрон 
 |кестедегі аудан         = Айрон (округ, Миссури){{!}}Айрон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 567 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01648 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аркадиа''' ({{lang-en|Arcadia}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Айрон (округ, Миссури)|Айрон]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.2 км². FIPS коды — 29-01648.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 567 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Айрон округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>hxasau6b2d44vfxzfxjsz2k6w1qkda1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арчи (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192645</id>
    <revision>
      <id>3682193</id>
      <parentid>2366759</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="5mq0m3flm9t6sqguhwgxw2qtbrli6gx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арчи 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Archie}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =28 |lat_sec =57
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =21 |lon_sec =9
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Касс 
 |кестедегі аудан         = Касс (округ, Миссури){{!}}Касс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 890 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01702 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арчи''' ({{lang-en|Archie}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Касс (округ, Миссури)|Касс]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.7 км². FIPS коды — 29-01702.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 890 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Касс округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>5mq0m3flm9t6sqguhwgxw2qtbrli6gx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Армстронг (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192646</id>
    <revision>
      <id>3682151</id>
      <parentid>2366753</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3521" sha1="lr86rf2yz0m84s2mea2e30af015tb1b" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Армстронг 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Armstrong}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =16 |lat_sec =8
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =42 |lon_sec =3
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Хауард 
 |кестедегі аудан         = Хауард (округ, Миссури){{!}}Хауард 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 287 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01954 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Армстронг''' ({{lang-en|Armstrong}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Хауард (округ, Миссури)|Хауард]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.2 км². FIPS коды — 29-01954.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 287 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Хауард округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>lr86rf2yz0m84s2mea2e30af015tb1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арнольд (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192647</id>
    <revision>
      <id>3682155</id>
      <parentid>2366761</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3563" sha1="16dkoj104yxit0fx1j5hoa2xozywyhq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арнольд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arnold}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =25 |lat_sec =58
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =22 |lon_sec =10
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Джефферсон 
 |кестедегі аудан         = Джефферсон (округ, Миссури){{!}}Джефферсон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 30.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 20808 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-01972 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арнольд''' ({{lang-en|Arnold}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Джефферсон (округ, Миссури)|Джефферсон]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 30.0 км². FIPS коды — 29-01972.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 20808 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Джефферсон округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>16dkoj104yxit0fx1j5hoa2xozywyhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асбюри (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192648</id>
    <revision>
      <id>3682196</id>
      <parentid>2366783</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3517" sha1="29aiyy1k6ke0wfewdk9dnbmnajsy9pz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Асбюри 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Asbury}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =16 |lat_sec =29
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =36 |lon_sec =12
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Джаспер 
 |кестедегі аудан         = Джаспер (округ, Миссури){{!}}Джаспер 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 207 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-02098 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Асбюри''' ({{lang-en|Asbury}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Джаспер (округ, Миссури)|Джаспер]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.9 км². FIPS коды — 29-02098.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 207 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Джаспер округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>29aiyy1k6ke0wfewdk9dnbmnajsy9pz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атланта (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192651</id>
    <revision>
      <id>3682236</id>
      <parentid>2366777</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3511" sha1="ee1q6gaqoinl3i1z0ska3t3mog09n2y" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Атланта 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atlanta}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =53 |lat_sec =57
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =28 |lon_sec =49
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Мэйкон 
 |кестедегі аудан         = Мэйкон (округ, Миссури){{!}}Мэйкон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 385 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-02422 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Атланта''' ({{lang-en|Atlanta}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Мэйкон (округ, Миссури)|Мэйкон]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.9 км². FIPS коды — 29-02422.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 385 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Мэйкон округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>ee1q6gaqoinl3i1z0ska3t3mog09n2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аугуста (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192652</id>
    <revision>
      <id>3682261</id>
      <parentid>2366840</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3565" sha1="4mg97uj9ge6ug5ybg24ilv8x81jsjcq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аугуста 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Augusta}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =34 |lat_sec =20
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =52 |lon_sec =55
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Сент-Чарльз 
 |кестедегі аудан         = Сент-Чарльз (округ, Миссури){{!}}Сент-Чарльз 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 218 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-02512 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аугуста''' ({{lang-en|Augusta}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Сент-Чарльз (округ, Миссури)|Сент-Чарльз]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.7 км². FIPS коды — 29-02512.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 218 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Сент-Чарльз округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>4mg97uj9ge6ug5ybg24ilv8x81jsjcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аврора (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192653</id>
    <revision>
      <id>3681820</id>
      <parentid>2697787</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3550" sha1="syogulvbx6mme4johup6liww9nxid3h" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аврора 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aurora}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =58 |lat_sec =12
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =43 |lon_sec =14
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Лоуренс 
 |кестедегі аудан         = Лоуренс (округ, Миссури){{!}}Лоуренс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 14.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7014 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-02548 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
{{мағына|Аврора}}
'''Аврора''' ({{lang-en|Aurora}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Лоуренс (округ, Миссури)|Лоуренс]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 14.2 км². FIPS коды — 29-02548.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 7014 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Лоуренс округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>syogulvbx6mme4johup6liww9nxid3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ауксвасс (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192654</id>
    <revision>
      <id>3682269</id>
      <parentid>2366760</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3540" sha1="fvdooj4txdj9iqpgkfmanddwb78sw9i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ауксвасс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Auxvasse}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =0 |lat_sec =59
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =53 |lon_sec =48
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Кэллоуэй 
 |кестедегі аудан         = Кэллоуэй (округ, Миссури){{!}}Кэллоуэй 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 983 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-02638 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ауксвасс''' ({{lang-en|Auxvasse}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Кэллоуэй (округ, Миссури)|Кэллоуэй]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.7 км². FIPS коды — 29-02638.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 983 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Кэллоуэй округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>fvdooj4txdj9iqpgkfmanddwb78sw9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ава (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192655</id>
    <revision>
      <id>3681791</id>
      <parentid>2366737</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3489" sha1="eh42zxheugu5yjls6jayystaajnugm3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ава 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ava}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =57 |lat_sec =19
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =39 |lon_sec =47
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Дуглас 
 |кестедегі аудан         = Дуглас (округ, Миссури){{!}}Дуглас 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2993 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-02674 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ава''' ({{lang-en|Ava}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Дуглас (округ, Миссури)|Дуглас]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 8.0 км². FIPS коды — 29-02674.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 2993 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Дуглас округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>eh42zxheugu5yjls6jayystaajnugm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Багнэлл (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192657</id>
    <revision>
      <id>3682321</id>
      <parentid>2366757</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3509" sha1="j27nde56593imppoe6xnomg9ln7t70d" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Багнэлл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Bagnell}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =13 |lat_sec =45
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =36 |lon_sec =21
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Миллер 
 |кестедегі аудан         = Миллер (округ, Миссури){{!}}Миллер 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 86 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-02962 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Багнэлл''' ({{lang-en|Bagnell}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Миллер (округ, Миссури)|Миллер]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.6 км². FIPS коды — 29-02962.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 86 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Миллер округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>j27nde56593imppoe6xnomg9ln7t70d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баклин (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192713</id>
    <revision>
      <id>3682359</id>
      <parentid>2366775</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3482" sha1="d96zh4k8xxr219zgxwwoepmiigu9vz2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Баклин 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Bucklin}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =47 |lat_sec =1
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =53 |lon_sec =17
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Линн 
 |кестедегі аудан         = Линн (округ, Миссури){{!}}Линн 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 467 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-09388 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Баклин''' ({{lang-en|Bucklin}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Линн (округ, Миссури)|Линн]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 3.1 км². FIPS коды — 29-09388.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 467 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Линн округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>d96zh4k8xxr219zgxwwoepmiigu9vz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакнэр (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192714</id>
    <revision>
      <id>3682363</id>
      <parentid>2366763</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3519" sha1="lirzaj9kogelr67j4svpdw04324m2v1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бакнэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Buckner}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =8 |lat_sec =5
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =11 |lon_sec =54
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Джексон 
 |кестедегі аудан         = Джексон (округ, Миссури){{!}}Джексон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2725 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-09424 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бакнэр''' ({{lang-en|Buckner}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Джексон (округ, Миссури)|Джексон]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 4.4 км². FIPS коды — 29-09424.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 2725 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Джексон округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>lirzaj9kogelr67j4svpdw04324m2v1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айрон Маунтэйн Лэйк (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193043</id>
    <revision>
      <id>3681868</id>
      <parentid>2366861</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3643" sha1="bvatyyydy4vnbhlmcsp70a8604lrzbf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айрон Маунтэйн Лэйк 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Iron Mountain Lake}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =41 |lat_sec =20
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =37 |lon_sec =23
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Сент-Франсуа 
 |кестедегі аудан         = Сент-Франсуа (округ, Миссури){{!}}Сент-Франсуа 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 693 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-35450 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айрон Маунтэйн Лэйк''' ({{lang-en|Iron Mountain Lake}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Сент-Франсуа (округ, Миссури)|Сент-Франсуа]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 5.4 км². FIPS коды — 29-35450.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 693 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Сент-Франсуа округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>bvatyyydy4vnbhlmcsp70a8604lrzbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аклэй (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193936</id>
    <revision>
      <id>3681879</id>
      <parentid>2497808</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3489" sha1="8tkjtpa1hd9qv4yddq00rrz4dx2mbcs" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аклэй 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ackley}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =33 |lat_sec =9
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =3 |lon_sec =14
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Хардин 
 |кестедегі аудан         = Хардин (округ, Айова){{!}}Хардин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1852 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 6.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1,715 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-00190 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аклэй''' ({{lang-en|Ackley}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Хардин (округ, Айова)|Хардин]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 6.4 км². FIPS коды — 19-00190.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 1,715 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Хардин округы (Айова)]]</text>
      <sha1>8tkjtpa1hd9qv4yddq00rrz4dx2mbcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акворс (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193938</id>
    <revision>
      <id>3681877</id>
      <parentid>2497807</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3490" sha1="0837ruvk6l1ea6rd3aovqrnyw7haex3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акворс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ackworth}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =21 |lat_sec =54
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =28 |lon_sec =24
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Уоррен 
 |кестедегі аудан         = Уоррен (округ, Айова){{!}}Уоррен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 85 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-00235 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акворс''' ({{lang-en|Ackworth}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Уоррен (округ, Айова)|Уоррен]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.8 км². FIPS коды — 19-00235.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 85 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Уоррен округы (Айова)]]</text>
      <sha1>0837ruvk6l1ea6rd3aovqrnyw7haex3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адэйр (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193941</id>
    <revision>
      <id>3681843</id>
      <parentid>2497805</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="n581w17zzmq7144hzevouownoy2vj0i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Адэйр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Adair}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =30 |lat_sec =0
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =38 |lon_sec =38
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Адайр 
 |кестедегі аудан         = Адайр (округ, Айова){{!}}Адайр 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1872 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 839 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-00370 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Адэйр''' ({{lang-en|Adair}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Адайр (округ, Айова)|Адайр]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 5.7 км². FIPS коды — 19-00370.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 839 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Адайр округы (Айова)]]</text>
      <sha1>n581w17zzmq7144hzevouownoy2vj0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адэл (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193944</id>
    <revision>
      <id>3681845</id>
      <parentid>2497806</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="kks5fme5ykh4kl7w42wcemo8k83mj09" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Адэл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Adel}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =37 |lat_sec =0
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =1 |lon_sec =18
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Даллас 
 |кестедегі аудан         = Даллас (округ, Айова){{!}}Даллас 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1847 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3435 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-00505 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Адэл''' ({{lang-en|Adel}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Даллас (округ, Айова)|Даллас]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 8.5 км². FIPS коды — 19-00505.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 3435 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Даллас округы (Айова)]]</text>
      <sha1>kks5fme5ykh4kl7w42wcemo8k83mj09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афтон (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193946</id>
    <revision>
      <id>3682283</id>
      <parentid>2497844</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3469" sha1="rjozy7uszzbt0x8tyfc1q9gzykrv01o" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Афтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Afton}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =1 |lat_sec =41
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =11 |lon_sec =49
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Юнион 
 |кестедегі аудан         = Юнион (округ, Айова){{!}}Юнион 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 917 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-00595 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Афтон''' ({{lang-en|Afton}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Юнион (округ, Айова)|Юнион]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.5 км². FIPS коды — 19-00595.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 917 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Юнион округы (Айова)]]</text>
      <sha1>rjozy7uszzbt0x8tyfc1q9gzykrv01o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агенси (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193949</id>
    <revision>
      <id>3681826</id>
      <parentid>2497804</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3500" sha1="q7k0vbrkrzdql2xnn8uv40l1wltmc1k" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Агенси 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Agency}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =59 |lat_sec =44
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =18 |lon_sec =27
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Уапелло 
 |кестедегі аудан         = Уапелло (округ, Айова){{!}}Уапелло 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 622 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-00640 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Агенси''' ({{lang-en|Agency}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Уапелло (округ, Айова)|Уапелло]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.5 км². FIPS коды — 19-00640.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 622 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Уапелло округы (Айова)]]</text>
      <sha1>q7k0vbrkrzdql2xnn8uv40l1wltmc1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акрон (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193955</id>
    <revision>
      <id>3681881</id>
      <parentid>2497809</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3484" sha1="q4ckz6d3uqitzuq5lhtjcr3ukpof26n" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Акрон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Akron}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =49 |lat_sec =31
  |lon_dir =W |lon_deg =96 |lon_min =33 |lon_sec =24
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Плимут 
 |кестедегі аудан         = Плимут (округ, Айова){{!}}Плимут 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1489 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-00775 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Акрон''' ({{lang-en|Akron}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Плимут (округ, Айова)|Плимут]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 3.1 км². FIPS коды — 19-00775.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 1489 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Плимут округы (Айова)]]</text>
      <sha1>q4ckz6d3uqitzuq5lhtjcr3ukpof26n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альберт Сити (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193958</id>
    <revision>
      <id>3681972</id>
      <parentid>2497819</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3573" sha1="li6j2apc65p3at8xirdn8rikmbldhi7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Альберт Сити 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albert City}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =46 |lat_sec =51
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =57 |lon_sec =2
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бьюна-Виста 
 |кестедегі аудан         = Бьюна-Виста (округ, Айова){{!}}Бьюна-Виста 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 709 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-00865 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Альберт Сити''' ({{lang-en|Albert City}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Бьюна-Виста (округ, Айова)|Бьюна-Виста]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.4 км². FIPS коды — 19-00865.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 709 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Бьюна-Виста округы (Айова)]]</text>
      <sha1>li6j2apc65p3at8xirdn8rikmbldhi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албиа (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193960</id>
    <revision>
      <id>3681901</id>
      <parentid>2497810</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="h00prjmjjbqad64ep1rp1ytikawmlqo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Албиа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albia}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =1 |lat_sec =36
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =48 |lon_sec =19
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Монро 
 |кестедегі аудан         = Монро (округ, Айова){{!}}Монро 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3706 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-00910 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Албиа''' ({{lang-en|Albia}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Монро (округ, Айова)|Монро]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 8.1 км². FIPS коды — 19-00910.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 3706 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Монро округы (Айова)]]</text>
      <sha1>h00prjmjjbqad64ep1rp1ytikawmlqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албион (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193963</id>
    <revision>
      <id>3681903</id>
      <parentid>2497811</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="4kw3c4tahsfvumz8lmab7932u3qa8xm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Албион 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Albion}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =6 |lat_sec =42
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =59 |lon_sec =27
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Маршалл 
 |кестедегі аудан         = Маршалл (округ, Айова){{!}}Маршалл 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 592 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-00955 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Албион''' ({{lang-en|Albion}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Маршалл (округ, Айова)|Маршалл]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.5 км². FIPS коды — 19-00955.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 592 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Маршалл округы (Айова)]]</text>
      <sha1>4kw3c4tahsfvumz8lmab7932u3qa8xm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албурнэтт (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193966</id>
    <revision>
      <id>3681906</id>
      <parentid>2497812</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3484" sha1="tiq8wiradl3247ycdzm6dlowvrog2wb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Албурнэтт 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alburnett}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =8 |lat_sec =57
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =37 |lon_sec =11
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Линн 
 |кестедегі аудан         = Линн (округ, Айова){{!}}Линн 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1912 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 559 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-01000 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Албурнэтт''' ({{lang-en|Alburnett}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Линн (округ, Айова)|Линн]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.2 км². FIPS коды — 19-01000.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 559 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Линн округы (Айова)]]</text>
      <sha1>tiq8wiradl3247ycdzm6dlowvrog2wb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алдэн (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193969</id>
    <revision>
      <id>3681916</id>
      <parentid>2497814</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="3t9btk9qdoo8ra2ig82idw0dd0v6rs5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алдэн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alden}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =31 |lat_sec =1
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =22 |lon_sec =33
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Хардин 
 |кестедегі аудан         = Хардин (округ, Айова){{!}}Хардин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 904 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-01045 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алдэн''' ({{lang-en|Alden}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Хардин (округ, Айова)|Хардин]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 4.5 км². FIPS коды — 19-01045.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 904 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Хардин округы (Айова)]]</text>
      <sha1>3t9btk9qdoo8ra2ig82idw0dd0v6rs5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193971</id>
    <revision>
      <id>3681919</id>
      <parentid>2497815</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3532" sha1="ntlze534fz4uyoaev6nixbforyy4o86" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Александр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alexander}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =48 |lat_sec =17
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =28 |lon_sec =39
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Франклин 
 |кестедегі аудан         = Франклин (округ, Айова){{!}}Франклин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 11.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 165 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-01090 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Александр''' ({{lang-en|Alexander}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Франклин (округ, Айова)|Франклин]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 11.1 км². FIPS коды — 19-01090.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 165 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Франклин округы (Айова)]]</text>
      <sha1>ntlze534fz4uyoaev6nixbforyy4o86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алгона (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193974</id>
    <revision>
      <id>3681912</id>
      <parentid>2497813</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3423" sha1="cxcw64niub47dh96n1q7ifwhwxyc5lf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алгона 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Algona}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =4 |lat_sec =13
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =13 |lon_sec =47
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Кошут 
 |кестедегі аудан         = Кошут (округ, Айова){{!}}Кошут 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 11.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 5741 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-01135 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алгона''' ({{lang-en|Algona}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Кошут (округ, Айова)|Кошут]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 11.7 км². FIPS коды — 19-01135.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=АҚШ халық санағы бюросы|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 5741 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]</text>
      <sha1>cxcw64niub47dh96n1q7ifwhwxyc5lf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алта Виста (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193984</id>
    <revision>
      <id>3681960</id>
      <parentid>2497817</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="7wrzxxiu4qgklnv4mhpqjf2a7y4lhfz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алта Виста 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alta Vista}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =11 |lat_sec =57
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =24 |lon_sec =57
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Чикасо 
 |кестедегі аудан         = Чикасо (округ, Айова){{!}}Чикасо 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 286 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-01540 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алта Виста''' ({{lang-en|Alta Vista}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Чикасо (округ, Айова)|Чикасо]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.0 км². FIPS коды — 19-01540.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 286 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Чикасо округы (Айова)]]</text>
      <sha1>7wrzxxiu4qgklnv4mhpqjf2a7y4lhfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алта (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193987</id>
    <revision>
      <id>3681959</id>
      <parentid>2497816</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3532" sha1="9flyb5pt9620z5ix4k0mtw1fc5cgqwk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алта 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Alta}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =40 |lat_sec =19
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =18 |lon_sec =17
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бьюна-Виста 
 |кестедегі аудан         = Бьюна-Виста (округ, Айова){{!}}Бьюна-Виста 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1865 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-01495 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алта''' ({{lang-en|Alta}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Бьюна-Виста (округ, Айова)|Бьюна-Виста]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.7 км². FIPS коды — 19-01495.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 1865 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Бьюна-Виста округы (Айова)]]</text>
      <sha1>9flyb5pt9620z5ix4k0mtw1fc5cgqwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтуна (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193992</id>
    <revision>
      <id>3681964</id>
      <parentid>2497818</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="o8muu24ufq9zd8teqkkplg4lcns8kpw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алтуна 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Altoona}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =39 |lat_sec =0
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =28 |lon_sec =21
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Полк 
 |кестедегі аудан         = Полк (округ, Айова){{!}}Полк 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15583 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-01630 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алтуна''' ({{lang-en|Altoona}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Полк (округ, Айова)|Полк]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 18.4 км². FIPS коды — 19-01630.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 15583 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Полк округы (Айова)]]</text>
      <sha1>o8muu24ufq9zd8teqkkplg4lcns8kpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анамоса (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194000</id>
    <revision>
      <id>3681999</id>
      <parentid>2497820</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3483" sha1="9av4zgv0qjxw82dz3zr8qwvkkvzz9fm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Анамоса 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Anamosa}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =6 |lat_sec =32
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =16 |lon_sec =53
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Джонс 
 |кестедегі аудан         = Джонс (округ, Айова){{!}}Джонс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 5494 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-01990 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Анамоса''' ({{lang-en|Anamosa}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Джонс (округ, Айова)|Джонс]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 5.8 км². FIPS коды — 19-01990.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 5494 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Джонс округы (Айова)]]</text>
      <sha1>9av4zgv0qjxw82dz3zr8qwvkkvzz9fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андовэр (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194003</id>
    <revision>
      <id>3682013</id>
      <parentid>2497821</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3503" sha1="fjv83s80xvgh6gru5grbi7ipgwebjho" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Андовэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Andover}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =58 |lat_sec =44
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =15 |lon_sec =6
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Клинтон 
 |кестедегі аудан         = Клинтон (округ, Айова){{!}}Клинтон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-02080 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Андовэр''' ({{lang-en|Andover}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Клинтон (округ, Айова)|Клинтон]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.5 км². FIPS коды — 19-02080.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 87 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Клинтон округы (Айова)]]</text>
      <sha1>fjv83s80xvgh6gru5grbi7ipgwebjho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анита (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194007</id>
    <revision>
      <id>3682038</id>
      <parentid>2497823</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3460" sha1="op7vhhax17qjoclb0k4t4hg4rco3xvv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Анита 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Anita}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =26 |lat_sec =48
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =45 |lon_sec =56
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Касс 
 |кестедегі аудан         = Касс (округ, Айова){{!}}Касс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1049 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-02260 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Анита''' ({{lang-en|Anita}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Касс (округ, Айова)|Касс]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 4.4 км². FIPS коды — 19-02260.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 1049 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Касс округы (Айова)]]</text>
      <sha1>op7vhhax17qjoclb0k4t4hg4rco3xvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анкэни (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194009</id>
    <revision>
      <id>3682039</id>
      <parentid>2497824</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="axix7hnzajcoxqm5jjg1qe8h4286abp" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Анкэни 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Ankeny}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =43 |lat_sec =36
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =36 |lon_sec =15
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Полк 
 |кестедегі аудан         = Полк (округ, Айова){{!}}Полк 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1903 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 75 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 45,582 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-02305 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Анкэни''' ({{lang-en|Ankeny}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Полк (округ, Айова)|Полк]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 75 км². FIPS коды — 19-02305.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 45,582 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Полк округы (Айова)]]</text>
      <sha1>axix7hnzajcoxqm5jjg1qe8h4286abp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аплингтон (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194015</id>
    <revision>
      <id>3682060</id>
      <parentid>2497825</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3508" sha1="5dqy0gbr892se6pb5cj5xzzf2lk82r0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аплингтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aplington}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =34 |lat_sec =57
  |lon_dir =W |lon_deg =92 |lon_min =52 |lon_sec =57
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Батлер 
 |кестедегі аудан         = Батлер (округ, Айова){{!}}Батлер 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1054 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-02395 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аплингтон''' ({{lang-en|Aplington}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Батлер (округ, Айова)|Батлер]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.5 км². FIPS коды — 19-02395.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 1054 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Батлер округы (Айова)]]</text>
      <sha1>5dqy0gbr892se6pb5cj5xzzf2lk82r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аркадиа (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194018</id>
    <revision>
      <id>3682115</id>
      <parentid>2497829</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="irkg0wc2jnmdc2nnyp2cm3pp9vqrj74" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аркадиа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arcadia}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =5 |lat_sec =13
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =2 |lon_sec =44
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Кэрро 
 |кестедегі аудан         = Кэрро (округ, Айова){{!}}Кэрро 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 443 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-02485 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аркадиа''' ({{lang-en|Arcadia}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Кэрролл (округ, Айова)|Кэрролл]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.5 км². FIPS коды — 19-02485.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 443 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Кэрролл округы (Айова)]]</text>
      <sha1>irkg0wc2jnmdc2nnyp2cm3pp9vqrj74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арчер (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194020</id>
    <revision>
      <id>3682192</id>
      <parentid>2497834</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3513" sha1="eeamtukwyzyzlh8lc5h9uegh8zmjgz8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арчер 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Archer}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =6 |lat_sec =55
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =44 |lon_sec =40
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = О’Брайен 
 |кестедегі аудан         = О’Брайен (округ, Айова){{!}}О’Брайен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 126 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-02530 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арчер''' ({{lang-en|Archer}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[О’Брайен (округ, Айова)|О’Брайен]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.2 км². FIPS коды — 19-02530.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 126 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:О’Брайен округы (Айова)]]</text>
      <sha1>eeamtukwyzyzlh8lc5h9uegh8zmjgz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аредэйл (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194022</id>
    <revision>
      <id>3682109</id>
      <parentid>2497826</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3490" sha1="hym6xdcc79wu6c9mdl6k0ghsd2s2qvg" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аредэйл 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aredale}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =50 |lat_sec =6
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =0 |lon_sec =17
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Батлер 
 |кестедегі аудан         = Батлер (округ, Айова){{!}}Батлер 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 89 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-02620 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аредэйл''' ({{lang-en|Aredale}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Батлер (округ, Айова)|Батлер]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.6 км². FIPS коды — 19-02620.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 89 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Батлер округы (Айова)]]</text>
      <sha1>hym6xdcc79wu6c9mdl6k0ghsd2s2qvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арион (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194024</id>
    <revision>
      <id>3682112</id>
      <parentid>2681283</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3521" sha1="ot98nbtwy4k5fjx5oklmn6qul66fch3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арион 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arion}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =56 |lat_sec =57
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =27 |lon_sec =47
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Кроуфорд 
 |кестедегі аудан         = Кроуфорд (округ, Айова){{!}}Кроуфорд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 136 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-02755 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арион''' ({{lang-en|Arion}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Кроуфорд (округ, Айова)|Кроуфорд]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.2 км². FIPS коды — 19-02755.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 136 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Кроуфорд округі елді мекендері]]</text>
      <sha1>ot98nbtwy4k5fjx5oklmn6qul66fch3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ариспе (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194027</id>
    <revision>
      <id>3682113</id>
      <parentid>2497828</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:53:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3473" sha1="4m5nhqvknrppps42a93jutwg3o1auh2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ариспе 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arispe}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =56 |lat_sec =56
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =13 |lon_sec =8
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Юнион 
 |кестедегі аудан         = Юнион (округ, Айова){{!}}Юнион 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 89 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-02800 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ариспе''' ({{lang-en|Arispe}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Юнион (округ, Айова)|Юнион]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.3 км². FIPS коды — 19-02800.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 89 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Юнион округы (Айова)]]</text>
      <sha1>4m5nhqvknrppps42a93jutwg3o1auh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арлингтон (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194030</id>
    <revision>
      <id>3682126</id>
      <parentid>2497830</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3494" sha1="rqrc2xus6vq5hlme8xkg9n5ssjzj2y3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арлингтон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arlington}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =44 |lat_sec =53
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =40 |lon_sec =18
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Файет 
 |кестедегі аудан         = Файет (округ, Айова){{!}}Файет 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 429 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-02845 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арлингтон''' ({{lang-en|Arlington}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Файет (округ, Айова)|Файет]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.7 км². FIPS коды — 19-02845.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 429 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Файет округы (Айова)]]</text>
      <sha1>rqrc2xus6vq5hlme8xkg9n5ssjzj2y3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Армстронг (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194032</id>
    <revision>
      <id>3682150</id>
      <parentid>2497831</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3494" sha1="5w6cmpt4m6tf96cbv31t01j2fntjgci" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Армстронг 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Armstrong}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =23 |lat_sec =45
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =28 |lon_sec =51
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Эммет 
 |кестедегі аудан         = Эммет (округ, Айова){{!}}Эммет 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 979 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-02935 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Армстронг''' ({{lang-en|Armstrong}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Эммет (округ, Айова)|Эммет]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.1 км². FIPS коды — 19-02935.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 979 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Эммет округы (Айова)]]</text>
      <sha1>5w6cmpt4m6tf96cbv31t01j2fntjgci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арнольдс Парк (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194035</id>
    <revision>
      <id>3682158</id>
      <parentid>2497832</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3551" sha1="5rmdgvng8imthcdkv1afsy0gi0txi84" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Арнольдс Парк 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arnolds Park}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =21 |lat_sec =56
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =7 |lon_sec =47
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Дикинсон 
 |кестедегі аудан         = Дикинсон (округ, Айова){{!}}Дикинсон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1126 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03025 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Арнольдс Парк''' ({{lang-en|Arnolds Park}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Дикинсон (округ, Айова)|Дикинсон]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 3.4 км². FIPS коды — 19-03025.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 1126 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Дикинсон округы (Айова)]]</text>
      <sha1>5rmdgvng8imthcdkv1afsy0gi0txi84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Артур (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194038</id>
    <revision>
      <id>3682175</id>
      <parentid>2497833</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3459" sha1="lvo7uvvmuwv88mo2l8exbwz9e6jrnat" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Артур 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Arthur}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =20 |lat_sec =7
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =20 |lon_sec =48
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Айда 
 |кестедегі аудан         = Айда (округ, Айова){{!}}Айда 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 245 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03115 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Артур''' ({{lang-en|Arthur}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Айда (округ, Айова)|Айда]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.4 км². FIPS коды — 19-03115.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 245 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Айда округы (Айова)]]</text>
      <sha1>lvo7uvvmuwv88mo2l8exbwz9e6jrnat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асбюри (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194041</id>
    <revision>
      <id>3682195</id>
      <parentid>2497835</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3490" sha1="ejfmybo0j519ile9qjcm7sgrlm4qrm7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Асбюри 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Asbury}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =30 |lat_sec =56
  |lon_dir =W |lon_deg =90 |lon_min =45 |lon_sec =48
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Дубьюк 
 |кестедегі аудан         = Дубьюк (округ, Айова){{!}}Дубьюк 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 6.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4170 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03160 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Асбюри''' ({{lang-en|Asbury}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Дубьюк (округ, Айова)|Дубьюк]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 6.5 км². FIPS коды — 19-03160.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 4170 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Дубьюк округы (Айова)]]</text>
      <sha1>ejfmybo0j519ile9qjcm7sgrlm4qrm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аспинуол (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194046</id>
    <revision>
      <id>3682218</id>
      <parentid>2681284</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3537" sha1="tdckh6yogbindjjkpl8vup3bxe9dyc5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аспинуол 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aspinwall}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =54 |lat_sec =41
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =8 |lon_sec =6
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Кроуфорд 
 |кестедегі аудан         = Кроуфорд (округ, Айова){{!}}Кроуфорд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 58 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03340 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аспинуол''' ({{lang-en|Aspinwall}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Кроуфорд (округ, Айова)|Кроуфорд]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.3 км². FIPS коды — 19-03340.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 58 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Кроуфорд округі елді мекендері]]</text>
      <sha1>tdckh6yogbindjjkpl8vup3bxe9dyc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аталисса (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194049</id>
    <revision>
      <id>3682230</id>
      <parentid>2497837</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3523" sha1="72lbj9x6q2vz72t2xy8sd35d1k8893k" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аталисса 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atalissa}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =34 |lat_sec =18
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =10 |lon_sec =0
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Маскатин 
 |кестедегі аудан         = Маскатин (округ, Айова){{!}}Маскатин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 283 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03385 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аталисса''' ({{lang-en|Atalissa}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Маскатин (округ, Айова)|Маскатин]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.3 км². FIPS коды — 19-03385.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 283 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Маскатин округы (Айова)]]</text>
      <sha1>72lbj9x6q2vz72t2xy8sd35d1k8893k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аткинс (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194051</id>
    <revision>
      <id>3682233</id>
      <parentid>2497838</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3488" sha1="25uoi1zx69jqq9nmjz9sprcilwgivij" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аткинс 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atkins}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =59 |lat_sec =41
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =51 |lon_sec =40
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бентон 
 |кестедегі аудан         = Бентон (округ, Айова){{!}}Бентон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 977 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03475 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аткинс''' ({{lang-en|Atkins}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Бентон (округ, Айова)|Бентон]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.1 км². FIPS коды — 19-03475.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 977 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Бентон округы (Айова)]]</text>
      <sha1>25uoi1zx69jqq9nmjz9sprcilwgivij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атлантик (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194054</id>
    <revision>
      <id>3682238</id>
      <parentid>2497839</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="jxyfw1juu9g2uxgwl479qz5kxtyiipq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Атлантик 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Atlantic}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =24 |lat_sec =5
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =0 |lon_sec =39
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Касс 
 |кестедегі аудан         = Касс (округ, Айова){{!}}Касс 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1868 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 21.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7112 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03520 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Атлантик''' ({{lang-en|Atlantic}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Касс (округ, Айова)|Касс]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 21.2 км². FIPS коды — 19-03520.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 7112 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Касс округы (Айова)]]</text>
      <sha1>jxyfw1juu9g2uxgwl479qz5kxtyiipq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аубурн (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194057</id>
    <revision>
      <id>3682254</id>
      <parentid>2497840</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3451" sha1="b0btkpg8omvsktnxb74qqt2b0qmet82" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аубурн 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Auburn}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =15 |lat_sec =3
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =52 |lon_sec =38
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Сок 
 |кестедегі аудан         = Сок (округ, Айова){{!}}Сок 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 296 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03610 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аубурн''' ({{lang-en|Auburn}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Сок (округ, Айова)|Сок]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.3 км². FIPS коды — 19-03610.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 296 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Сок округы (Айова)]]</text>
      <sha1>b0btkpg8omvsktnxb74qqt2b0qmet82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аудубон (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194060</id>
    <revision>
      <id>3682264</id>
      <parentid>2497841</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="oyv6f2sebz2c08d5jjfrsmy6urf12sk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аудубон 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Audubon}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =43 |lat_sec =13
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =55 |lon_sec =42
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Одюбон 
 |кестедегі аудан         = Одюбон (округ, Айова){{!}}Одюбон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1880 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2176 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03655 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аудубон''' ({{lang-en|Audubon}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Одюбон (округ, Айова)|Одюбон]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 4.6 км². FIPS коды — 19-03655.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 2176 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Одюбон округы (Айова)]]</text>
      <sha1>oyv6f2sebz2c08d5jjfrsmy6urf12sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аурелиа (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194063</id>
    <revision>
      <id>3682271</id>
      <parentid>2497842</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="7z0zjdpmodzzksbc51e47n8i6bd23e5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аурелиа 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aurelia}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =42 |lat_sec =51
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =26 |lon_sec =5
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Чероки 
 |кестедегі аудан         = Чероки (округ, Айова){{!}}Чероки 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1062 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03745 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аурелиа''' ({{lang-en|Aurelia}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Чероки (округ, Айова)|Чероки]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.7 км². FIPS коды — 19-03745.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 1062 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Чероки округы (Айова)]]</text>
      <sha1>7z0zjdpmodzzksbc51e47n8i6bd23e5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аурора (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194065</id>
    <revision>
      <id>3682272</id>
      <parentid>2497843</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3453" sha1="1tabpufq2rbqqzjfktcivod1se5g53y" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Аурора 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Aurora}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =37 |lat_sec =5
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =43 |lon_sec =43
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Бьюкенен 
 |кестедегі аудан         = Бьюкенен (округ, Айова){{!}}Бьюкенен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.5 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 185 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03835 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аурора''' ({{lang-en|Aurora}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Бьюкенен (округ, Айова)|Бьюкенен]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.5 км². FIPS коды — 19-03835.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 185 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]</text>
      <sha1>1tabpufq2rbqqzjfktcivod1se5g53y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авока (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194068</id>
    <revision>
      <id>3681810</id>
      <parentid>2497803</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3556" sha1="6wcnvi3a96fe47w9n4w1iv28m7bekdq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Авока 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Avoca}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =28 |lat_sec =44
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =20 |lon_sec =14
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Поттаваттами 
 |кестедегі аудан         = Поттаваттами (округ, Айова){{!}}Поттаваттами 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1610 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-03970 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Авока''' ({{lang-en|Avoca}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Поттаваттами (округ, Айова)|Поттаваттами]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 5.0 км². FIPS коды — 19-03970.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 1610 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Поттаваттами округы (Айова)]]</text>
      <sha1>6wcnvi3a96fe47w9n4w1iv28m7bekdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бадгэр (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194073</id>
    <revision>
      <id>3682323</id>
      <parentid>2497846</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="o4zl7m71qehsv6a99e9fgjr7po2wjdw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бадгэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Badger}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =36 |lat_sec =55
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =8 |lon_sec =40
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Уэбстер 
 |кестедегі аудан         = Уэбстер (округ, Айова){{!}}Уэбстер 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4.4 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 610 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-04195 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бадгэр''' ({{lang-en|Badger}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Уэбстер (округ, Айова)|Уэбстер]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 4.4 км². FIPS коды — 19-04195.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 610 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Уэбстер округы (Айова)]]</text>
      <sha1>o4zl7m71qehsv6a99e9fgjr7po2wjdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баглэй (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194076</id>
    <revision>
      <id>3682319</id>
      <parentid>2497845</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="2ivxaczk4cyn1q3mt86tx5r5w1i2v4g" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Баглэй 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Bagley}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =50 |lat_sec =48
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =25 |lon_sec =44
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Гатри 
 |кестедегі аудан         = Гатри (округ, Айова){{!}}Гатри 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1950 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 303 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-04240 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Баглэй''' ({{lang-en|Bagley}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Гатри (округ, Айова)|Гатри]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.8 км². FIPS коды — 19-04240.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 303 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Гатри округы (Айова)]]</text>
      <sha1>2ivxaczk4cyn1q3mt86tx5r5w1i2v4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакстэр (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194103</id>
    <revision>
      <id>3682366</id>
      <parentid>2497848</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3525" sha1="0y5r5az7m9jp7xes3e7whombuwh8pma" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бакстэр 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Baxter}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =49 |lat_sec =28
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =9 |lon_sec =3
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Джаспер 
 |кестедегі аудан         = Джаспер (округ, Айова){{!}}Джаспер 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1052 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-04915 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бакстэр''' ({{lang-en|Baxter}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Джаспер (округ, Айова)|Джаспер]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.7 км². FIPS коды — 19-04915.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 1052 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Джаспер округінің елді мекендері]]</text>
      <sha1>0y5r5az7m9jp7xes3e7whombuwh8pma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бак Гроув (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194156</id>
    <revision>
      <id>3682356</id>
      <parentid>2681285</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3542" sha1="5igzwzw6ahi2hi7j4v2pfbgqa63djkq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бак Гроув 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Buck Grove}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =55 |lat_sec =7
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =23 |lon_sec =50
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Кроуфорд 
 |кестедегі аудан         = Кроуфорд (округ, Айова){{!}}Кроуфорд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 49 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-09145 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бак Гроув''' ({{lang-en|Buck Grove}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Кроуфорд (округ, Айова)|Кроуфорд]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.9 км². FIPS коды — 19-09145.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 49 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Кроуфорд округі елді мекендері]]</text>
      <sha1>5igzwzw6ahi2hi7j4v2pfbgqa63djkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакэй (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194157</id>
    <revision>
      <id>3682370</id>
      <parentid>2497849</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3485" sha1="0jkitl2bg4r2rkt5sb4m2xy6ux3y1qu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Бакэй 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Buckeye}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =25 |lat_sec =6
  |lon_dir =W |lon_deg =93 |lon_min =22 |lon_sec =33
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Хардин 
 |кестедегі аудан         = Хардин (округ, Айова){{!}}Хардин 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 110 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-09100 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бакэй''' ({{lang-en|Buckeye}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Хардин (округ, Айова)|Хардин]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.6 км². FIPS коды — 19-09100.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 110 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Хардин округы (Айова)]]</text>
      <sha1>0jkitl2bg4r2rkt5sb4m2xy6ux3y1qu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айова Сити (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194555</id>
    <revision>
      <id>3681863</id>
      <parentid>3243946</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="r8yh1wj5bk2z3nb8yog48qk1hh0yr0k" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Айова Сити
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Iowa City}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =39 |lat_sec =21
  |lon_dir =W |lon_deg =91 |lon_min =31 |lon_sec =30
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Джонсон 
 |кестедегі аудан         = Джонсон (округ, Айова){{!}}Джонсон 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 65 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 67862 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-38595 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Айова Сити''' ({{lang-en|Iowa City}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Джонсон (округ, Айова)|Джонсон]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 65 км². FIPS коды — 19-38595.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 67862 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Джонсон округы (Айова)]]</text>
      <sha1>r8yh1wj5bk2z3nb8yog48qk1hh0yr0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андэрвуд (Айова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195270</id>
    <revision>
      <id>3682034</id>
      <parentid>2497822</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3574" sha1="cwm7ccg7j2oz044sh012ise2rdmnsm2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Андэрвуд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Underwood}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =23 |lat_sec =13
  |lon_dir =W |lon_deg =95 |lon_min =40 |lon_sec =43
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Айова (штат){{!}}Айова 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Поттаваттами 
 |кестедегі аудан         = Поттаваттами (округ, Айова){{!}}Поттаваттами 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 0.9 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 688 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 19-79500 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Андэрвуд''' ({{lang-en|Underwood}}) — [[Айова (штат)|Айова]] штатының [[Поттаваттами (округ, Айова)|Поттаваттами]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.9 км². FIPS коды — 19-79500.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 688 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20030923171907/http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Айова штаты}}

[[Санат:Айова қалалары]]
[[Санат:Поттаваттами округы (Айова)]]</text>
      <sha1>cwm7ccg7j2oz044sh012ise2rdmnsm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Музыкалық жанр</title>
    <ns>10</ns>
    <id>199811</id>
    <revision>
      <id>3682006</id>
      <parentid>3678727</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3682006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1729" sha1="1czcv14iz72pmsy4afqsliirk42hcm5" xml:space="preserve">{{Инфобокс
|дене_стиль      = width:20em;
|үсті            = {{{Атауы}}}
|үсті_стиль      = background:{{{Түс|#f0e68c}}};font-size:100%;
|сурет           = {{#if:{{{Суреті|}}}|[[Сурет:{{{Суреті}}}|мини|ортасы|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|250}}px|{{{Сурет атауы|}}}]]}}
|тақырыпша_стиль  = background:{{{Түс|#f0e68c}}}; 
|белгі_стиль      = vertical-align:top;
[[Сурет:Ee1|300px|нобай|alt=ee3|ere2]]

|белгі1     = Бағыт
|мәтін1     = {{{Бағыт|}}}

|белгі2     = Бастаулары
|мәтін2     = {{{Бастаулары|}}}

|белгі3     = Пайда болған уақыты мен жері
|мәтін3     = {{{Пайда болуы|}}}

|белгі4     = Өркендеу жылдары
|мәтін4     = {{{Өркендеуі|}}}

|тақырыпша5 = {{#if:{{{Ұқсас жанрлар|}}}|Ұқсас жанрлар}}
|мәтін6     = {{{Ұқсас жанрлар|}}}

|тақырыпша7 = {{#if:{{{Туыстас жанрлар|}}}|Туыстас жанрлар}}
|мәтін8     = {{{Туыстас жанрлар|}}}

|тақырыпша9 = {{#if:{{{Туынды жанрлар|}}}|Туынды жанрлар}}
|мәтін10    = {{{Туынды жанрлар|}}}

|тақырыпша11= {{#if:{{{Тағы_қараңыз|}}}|Тағы қараңыз}}
|мәтін12    = {{{Тағы_қараңыз|}}}
}}&lt;includeonly&gt;{{#if:{{{nocat|}}}||{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Музыка жанрлары]]}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
[[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Музыка|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1czcv14iz72pmsy4afqsliirk42hcm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Музыкалық жанр/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>199812</id>
    <revision>
      <id>3682008</id>
      <parentid>3033474</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3682008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="395" sha1="dtpw26gpfjgrkzvmh7qsfzc0ua1homx" xml:space="preserve">== Көшіріп алу үшін ==
&lt;pre&gt;{{Музыкалық жанр
| Атауы            = 
| Суреті           =
| Бағыт            = 
| Бастаулары       = 
| Пайда болуы      = 
| Өркендеуі        = 
| Ұқсас жанрлар    = 
| Туыстас жанрлар  = 
| Туынды жанрлар   = 
| Тағы_қараңыз     = 
}}
&lt;/pre&gt;</text>
      <sha1>dtpw26gpfjgrkzvmh7qsfzc0ua1homx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Google Earth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202820</id>
    <revision>
      <id>3681654</id>
      <parentid>3627163</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10598" sha1="foom8my6vjxzyp8rgx9jz4hk61zplp4" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{Бағдарлама карточкасы
|name      = Google Earth
|logo                 = Google_Earth_Icon.png
|screenshot           = 
|caption              = Google Earth бағдарламасының [[Audi TT]] автокөлігінің мониторындағы көрінісі.
|author               = [[Google|Google Inc.]]
|developer            = Google Inc.
|released             = [[11 маусым]] [[2001 жыл]]
| programming language = [[C++]]
| operating system     = [[Windows]], [[OS X]], [[Linux]], [[Android|Android]], [[iOS|iOS]]
| size = {{Plainlist|
*Windows: 12.5&amp;nbsp;[[Мегабайт|MB]]
*OS X: 35&amp;nbsp;MB
*Linux: 24&amp;nbsp;MB
*Android: 8.46&amp;nbsp;MB
*iOS: 27&amp;nbsp;MB
}}
| language count       = 45
| language footnote    = {{Citation needed|date=May 2013}}
| genre                = [[Географиялық ақпараттық жүйе]]
| license              = [[Freeware]]
| website              = {{URL|http://earth.google.com}}
}}
{{мағына|Google (айрық)}}
'''Google Earth''' -&quot;[[виртуалды]] [[глобус]]&quot; немесе [[географиялық ақпараттық жүйе]].
Жер [[ғаламшар]]ы өте күрделі құрылым. [[Ғаламтор]] пайдаланушылары бұл бағдарлама арқасында өздерін [[ғарышкер]] ретінде сезіне алады.

==Сипаттамасы==
''Google Earth'' – жоғары сапалы [[спутник]]тік фотосуреттердің негізіндегі жердің үшөлшемді (3 [[байт]]тық) моделін ұсынады. Ол үшін [[бағдарлама]] қалыпты жұмыс істеу керек, барынша қуатты [[компьютер]] мен жоғарғы жылдамдықтағы ғаламтор керек. Бағдарлама дұрыс жұмыс істеуі үшін байланыс [[арна]]сы жақсы болу керек. Бағдарлама әп-сәтте ондаған [[мегабайт]] [[трафик]]ті жоқ қылады ([[сағат]]ына шамамен 50-70 Мб). Бағдарламаны [www.earth.google.kz] сайтынан жүктеп алуға болады. [[Манипулятор]] доңғалағының көмегімен [[планета]]ны жақындату арқылы [[ландшаф]]тын ғана емес көше, ғимараттарды, тіпті машина, адамдарды да көруге болады. Мұндай [[детализация]] әлемнің кез келген нүктесінде емес, үлкен елді мекендердің аумағында ғана бар. Бірінші кезекте әркім өз туған жерін жоғарыдан көргісі келетіні анық. Елді-мекенге өту үшін сол жақ жоғарғы бұрышындағы басқару тақтасына жазу керек. Қалаған жерге әсем [[анимация]]мен апарып тастайды. Мысалы [[Вашингтон]]нан [[Аягөз]] қаласына санаулы секундта ұшып баруға болады. Фотосуреттерден басқа бағдарлама көптеген қосымша мәліметтерді көрсетеді: нысанның [[ен]]дік, [[бой]]лық бойынша дәл [[координата|координат]]ын, [[камера]]ның биіктігін, фотосуреттің түсірілген күнін, [[3D объекті]]лер, [[панорама]]лар т.б жіктері бар. Жіктер ({{lang-ru|слой}}) — бұл [[карта]]да бейнеленетін қосымша мәліметтер. Бұл жер бедері, жолдар, көшелер, атаулар, шекаралар т.б. Оларды көрсетуге/көрсетпеуге болады. Бұдан басқа ауа райы туралы ақпарат, көшелердің балама атаулары, фотогалереялар ұсынады. Фотогалереядағы фотосуреттерді пайдаланушылардың өздері қосады немесе пайдаланушылар сурет қоса алады. Қосымша құралдардың ішінде ландшафтқа күннің түсу түймесі ([[күн түсу бұрышы]]) мен сызғышы бар. Сызғыш арқылы екі нүктенің арақашықтығын дәл километражын көрсетсе, екіншісі күннің белгілі уақытта қалай түскенін көрсетеді.

==Басқа бағдарламалардан айырмашылығы==
Google Earth — біздің планетамыздың фотомоделін жасаудағы алғашқы талпыныс емес. [[2007 жыл]]ы [[Майкрософт]] осы сияқты жобаны қолға алған, бірақ одан әлі белгі жоқ. [[NASA]]-ның осыған ұқсас World Wind 1.3 бағдарламасы бар. Тек [[Google]] компаниясы ғана сананы таң қалдырарлық өнім жасап шығарды. 

Күн сайын Google серверлері жаңа ақпаратпен толығып жаңарып отырады. Google-дің Google Earth тегін нұсқасынан өзге [[GPS]] қабылдағыштарды қолдайтын және тағы басқа мүмкіндіктері бар Google Earth Plus-ты ұсынады. 

Ал, [[Google Maps]] сізге онлайн режимде бірқатар мүмкіншіліктерін қолдануға мүмкіндік береді. «Көрініс» түймесін басып [[Хаббл телескопы|Хаббл телескоптарына]] әрең байқалатын аспан денелерін, оның ішінде [[Марс]] пен [[Ай]]ға жеке өтіп көруге болады. &lt;ref&gt;[http://it-tirlik.kz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623211437/http://it-tirlik.kz/ |date=2012-06-23 }}&lt;/ref&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
&lt;!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or
 weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --&gt;
{{commons category}}


===Ресми және таныстырушы сайттар===
&lt;!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or
 weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --&gt;
*[http://earth.google.com/  Ресми веб сайты]
* [http://google-latlong.blogspot.com Google LatLong] -  Google Earth және Maps team-нің жаңалықтары және белгілемелері

===Бейресми кеңестер және жаңалықтары ===
&lt;!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or
 weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --&gt;
* [http://www.gearthblog.com/ Google Earth Blog]: Google Earth жаңалықтары, кеңестер, және жаңартулары
* [http://googlesightseeing.com/ Google Sightseeing] - Guide to interesting and unusual sights
* [http://www.ogleearth.com/ Ogle Earth] - Google Earth news site charting innovative uses and political implications of Google Earth
* [http://www.jogtheweb.com/play/vWtFwfVndYCs Google Earth in Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129010241/http://www.jogtheweb.com/play/vWtFwfVndYCs |date=2010-01-29 }} - A guided tour by a teacher for teachers, students and all.
* [http://googleearth2mapsource.wikispaces.com/ Google Earth 2 Mapsource] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803204421/http://googleearth2mapsource.wikispaces.com/ |date=2010-08-03 }} Edit GPS tracks in Mapsource and Google Earth.
* [http://www.globezoom.info/wbb2/hmportal.php/ Google Earth Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219195500/http://www.globezoom.info/wbb2/hmportal.php |date=2014-12-19 }}: Germany's Google Earth Portal

===Белгілер және қаптамалар===
&lt;!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or
 weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --&gt;
* [http://www.nkeconwatch.com/north-korea-uncovered-google-earth/ North Korea Uncovered] - An extensive mapping of North Korea's economic, cultural, political, and military infrastructures, [http://online.wsj.com/article/SB124295017403345489.html/ featured in the Wall Street Journal].
* [http://www.gearthhacks.com/ Google Earth Hacks] - A collection of over 25,000 files for use with Google Earth
* [http://www.kcl.ac.uk/geodata King's College London's Collection of KML databases]
* [http://hubblesite.org/explore_astronomy/gsky/ STScI's community contributions to Sky website]
* [http://www.googleearthanomalies.com Google Earth Anomalies]- Satellite imagery of documented, scientific anomaly sites including mound sites and unexplained circular features via Google Earth

===Құралдар===
&lt;!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --&gt;
* [http://docs.codehaus.org/display/GEOSDOC/Google+Earth GeoServer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302205855/http://docs.codehaus.org/display/GEOSDOC/Google+Earth |date=2008-03-02 }} - Server to generate KML from Shapefiles, ArcSDE, Oracle, PostGIS, MySQL, GeoTiff, ArcGrid, with support for Network links, superoverlays, time and custom pop-ups.
* [http://www.gpsvisualizer.com/map?form=googleearth GPSVisualizer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319043916/http://www.gpsvisualizer.com/map?form=googleearth |date=2008-03-19 }} - Will convert GPS data for use in Google Earth.
* [http://googleearthtoolbox.googlecode.com GoogleEarthToolbox]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Matlab &amp; Octave functions that output KML.
* [https://web.archive.org/web/20120622224558/http://placesurf.com/ PlaceSurf] - Dynamic KML file generator

{{Compu-stub}}
== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Бағдарламалық өнімдер]]
[[Санат:Бағдарлама]]
[[Санат:Google]]</text>
      <sha1>foom8my6vjxzyp8rgx9jz4hk61zplp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netsh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202852</id>
    <revision>
      <id>3681723</id>
      <parentid>2910335</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3999" sha1="ldsucl1evwlyk3p7pajx6xcmdxb7fo5" xml:space="preserve">Бағдарламалық қамсыздандыруда, '''netsh''' (ағылшын тілінен аударғанда «желілік кабық» немесе network shell ) — [[Windows 2000]] бастап [[Microsoft]] [[Windows NT]] [[Операциялық жүйелер|операциялық жүйесінің]] өнімдеріне енетін бағдарлама. Ол желілік параметрлердің жергілікті немесе жойылған конфигурацияларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Netsh TCP/IP-ағындарының  жөндетулерін түзету үшін жиі қолданылады. Бұл режимде сізге өзгертілген параметрлер мәні туралы мәліметтерден тұратын лог файлы қажет болады.

Басқа да көптеген қосымша мүмкіндіктерімен қатар Netsh пайдаланушының машинасындағы IP-мекен-жайды өзгертуге  және де командалық жолақ арқылы желілік байланысты қосу мен өшіруге мүмкіндік береді.

== Қолдану мысалдары ==

&lt;pre&gt;netsh interface ip reset C:\resetlog.txt&lt;/pre&gt;

Статистикалық IP-мекен-жай:
&lt;pre&gt;netsh interface ip set address local static 123.123.123.123 255.255.255.0&lt;/pre&gt;
 
Екі статистикалық IP-мекен-жай:
&lt;pre&gt;netsh interface ip set address local static 123.123.123.123 255.255.255.0 
netsh interface ip add address local 234.234.234.234 255.255.255.0&lt;/pre&gt;

Динамикалық IP-мекен-жай:
&lt;pre&gt;netsh interface ip set address name=&quot;Local Area Connection&quot; source=dhcp&lt;/pre&gt;

Бірінші  DNS-ті қосу
&lt;pre&gt;netsh interface ip set dns &quot;Жергілікті желі арқылы қосылу&quot; static 192.9.0.100&lt;/pre&gt;

Екінші  DNS-ті қосу 
&lt;pre&gt;netsh interface ip add dns &quot; Жергілікті желі арқылы қосылу &quot; 192.9.0.101&lt;/pre&gt;

Үшінші  DNS-ті қосу   
&lt;pre&gt;netsh interface ip add dns &quot; Жергілікті желі арқылы қосылу &quot; 192.9.0.101 index=3&lt;/pre&gt;

Желілік  интерфейсті өшіру және қосу 
&lt;pre&gt;netsh interface set interface name=&quot; Жергілікті желі арқылы қосылу 2&quot; admin=DISABLED
netsh interface set interface name=&quot; Жергілікті желі арқылы қосылу 2&quot; admin=ENABLED&lt;/pre&gt;

== NETSH және IPv6 ==

Сонымен қатар, netsh-ті IPv6-ағыннан ақпаратты алу үшін қолдануға болады. Бұл  IPv6.exe  бағдарламасына қарағанда өте ыңғайлы және сол деңгейдің көп мәліметтерін алуға мүмкіндік береді.

Өзіңіздің IPv6-мекен-жайыңызды көру үшін NETSH-ті келесі түрде қолданыңыз:
&lt;pre&gt;netsh interface ipv6 show address&lt;/pre&gt;

== Қосымша ақпараттар ==
* [http://technet.microsoft.com/ru-ru/library/cc778925(WS.10).aspx Microsoft TechNet беттеріндегі Netsh-ті қолданылуын сипатталу]
* [http://network.programming-in.net/articles/book-network-programming-art6-13.asp Ipv6 в .NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919123647/http://network.programming-in.net/articles/book-network-programming-art6-13.asp |date=2008-09-19 }}
* [http://platformlabs.com/bag/net.htm Мекен-жайдың белгілеулерінің командаларын құру үшін онлайндық құрал-жабдық]
* [https://web.archive.org/web/20120623135820/http://www.colorconsole.de/cmd/ru/Windows_XP/netsh.htm Netsh-командалары]

[[Санат:Желілік бағдарламалық қамсыздандыру]]
[[Санат:Windows компоненттері]]</text>
      <sha1>ldsucl1evwlyk3p7pajx6xcmdxb7fo5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брест (Төменгі Саксония)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204867</id>
    <revision>
      <id>3681801</id>
      <parentid>3386655</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Брест]] бетін [[Брест (Төменгі Саксония)]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)</comment>
      <origin>3386655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4621" sha1="hlhbgle5whmtv1qiqjt61s7jjka5jau" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Брест 
 |шынайы атауы            = Brest (Niedersachsen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Brest (Niedersachsen) COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=27 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=23 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Штаде 
 |кестедегі аудан         = Штаде (аудан){{!}}Штаде 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Дитер Томфорде 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,57 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 29 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 790 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 04762 
 |пошта индексі           = 21698 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = STD 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 59 8 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.brest.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Брест''' ({{lang-de|Brest (Niedersachsen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Штаде (аудан)|Штаде]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 790 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 24,57 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 59 8''. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Томфорде.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.brest.de/ Ресми сайты]

{{Германия:Штаде ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>hlhbgle5whmtv1qiqjt61s7jjka5jau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ораниенбаум-Вёрлиц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205849</id>
    <revision>
      <id>3681932</id>
      <parentid>3038006</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Labintatlo</username>
        <id>51514</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>|елтаңба=</comment>
      <origin>3681932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4469" sha1="tp1cfzvmqm7vij2i0tkl9i0f1epqntw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ораниенбаум-Вёрлиц 
 |шынайы атауы            = Oranienbaum-Wörlitz 
 |сурет                   = Oranienbaum-Wörlitz in WB.svg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Oranienbaum-Wörlitz.png
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=47 |lat_sec=57 
  |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=24 |lon_sec=25 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Саксония-Анхальт 
 |кестедегі аймақ         = Саксония-Анхальт 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Виттенберг 
 |кестедегі аудан         = Виттенберг (аудан){{!}}Виттенберг 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  =  
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 115,16 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 64 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8882 
  |санақ жылы             = 2006 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 034904, 034905 
 |пошта индексі           = 6785,06786 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = WB 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 15 0 91 241 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.oranienbaum-woerlitz.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ораниенбаум-Вёрлиц''' ({{lang-de|Oranienbaum-Wörlitz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]].  [[Виттенберг (аудан)|Виттенберг]] ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8895 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 115,16 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 91 241''. 

== Құрылуы ==
Ол 2011 жылдың 1 қаңтарында бұрынғы Ораниенбаум, Ворлиц, Брандхорст, Горау, Гризен, Хорстдорф, Какау, Рехсен, Риесигк және Фоккероде муниципалитеттерінің бірігуі арқылы құрылды.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.oranienbaum-woerlitz.de/ Ресми сайты]

{{Германия:Виттенберг ауданы:Қалалар}}
{{SaxonyAnhalt-geo-stub}}

[[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]]</text>
      <sha1>tp1cfzvmqm7vij2i0tkl9i0f1epqntw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Брест (Төменгі Саксония)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>208004</id>
    <revision>
      <id>3681802</id>
      <parentid>962443</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Талқылау:Брест]] бетін [[Талқылау:Брест (Төменгі Саксония)]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)</comment>
      <origin>962443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="5z1sd0fwwer82122vrv34c4y34ikyuk" xml:space="preserve">{{Германия жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}}</text>
      <sha1>5z1sd0fwwer82122vrv34c4y34ikyuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альтенгстетт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213459</id>
    <revision>
      <id>3681748</id>
      <parentid>3671014</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SteveK</username>
        <id>38655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:DEU Althengstett COA CS.svg]] → [[File:DEU Althengstett COA.svg]] use new SVG</comment>
      <origin>3681748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4981" sha1="caxcp0beu52y1b6leo8dzm0nn92tb3i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Альтенгстетт 
 |шынайы атауы            = Althengstett 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Althengstett COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=43 |lat_sec=24 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=47 |lon_sec=38 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Баден-Вюртемберг 
 |кестедегі аймақ         = Баден-Вюртемберг 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Кальв 
 |кестедегі аудан         = Кальв (аудан){{!}}Кальв 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = др. Клеменс Гёц 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 19,16 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 450–606 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7885 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 07051 
 |пошта индексі           = 75382 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = CW 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 08 2 35 007 
 |ортаққордағы санаты     = Althengstett 
 |сайты                   = http://www.althengstett.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Альтенгстетт''' ({{lang-de|Althengstett}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Баден-Вюртемберг]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Карлсруэ (округ)|Карлсруэ]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Кальв (аудан)|Кальв]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7885 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501053941/http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf |date=2013-05-01 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 19,16 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''08 2 35 007''. Муниципалитеттің басшысы — др. Клеменс Гёц.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.althengstett.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140910203032/http://www.althengstett.de/ |date=2014-09-10 }}

{{Баден-Вюртемберг аудандары}}
{{Германия:Кальв ауданы:Қалалар}}
{{BadenWürttemberg-geo-stub}}

[[Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері]]</text>
      <sha1>caxcp0beu52y1b6leo8dzm0nn92tb3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Керсосимо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230532</id>
    <revision>
      <id>3681740</id>
      <parentid>1834368</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55746-68</username>
        <id>187163</id>
      </contributor>
      <comment>Инфобокс пен негізгі мәліметтер жаңартылды.</comment>
      <origin>3681740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3830" sha1="ibokkmn8kcxd0slfn24j5yin1cabgvb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Керсосимо 
 |шынайы атауы            = Cersosimo 
 |сурет                   =cersosimo.jpg  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=40 |lat_min=3 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=16 |lon_min=21 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Базиликата 
 |кестедегі аймақ         = Базиликата 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Потенца (провинция){{!}}Потенца 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  =  
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,75 
 |биiктiктiң түрi         =Теңіз деңгейінен биіктігі 
 |орталығының биiктігі    =548  
 |климаты                 =Жерорта теңіздік континенттік 
 |ресми тілі              =итальян тілі 
  |тұрғыны                = 489 
  |санақ жылы             =2026  
  |тығыздығы              = 19,76 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          =итальяндықтар 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =cersosimesi  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 0973 
 |пошта индексі           = 85030 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 076027 
 |ортаққордағы санаты     = Cersosimo 
 |сайты                   =https://www.comune.cersosimo.pz.it/  
 |сайт тілі               = it 
}}'''Керсосимо''' ({{lang-it|Cersosimo}}) — Италиядағы коммуна, Базиликата әкімшілік аймағына қарасты Потенца провинциясында орналасқан.

Коммунаның тұрақты тұрғындарының саны 489 адамды құрайды. Халық тығыздығы 19,76 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 24,75 км² шамасында. Пошта индексі — 85030.


== Демографиясы ==


== Сыртқы сілтемелер ==
* 
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Потенца провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Базиликата елді мекендері]]</text>
      <sha1>ibokkmn8kcxd0slfn24j5yin1cabgvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Президенти-Дутра (Мараньян)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269795</id>
    <revision>
      <id>3681601</id>
      <parentid>3622715</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>135972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Brasão de PD.png]] → [[File:Brasão de Presidente Dutra, MA.png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)</comment>
      <origin>3681601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4333" sha1="e57167t6epdfuy7uswfaln9mxd2ghr2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Президенти-Дутра (Мараньян) 
 |шынайы атауы            = Presidente Dutra 
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Бразилия 
 |елтаңба                 = Brasão de Presidente Dutra, MA.png
 |ту                      = Bandeira de Presidente Dutra (Maranhão).png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=S |lat_deg=5 |lat_min=17 |lat_sec=24 
  |lon_dir=W |lon_deg=44 |lon_min=29 |lon_sec=24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Мараньян 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы 
 |ауданы                  = &lt;!-- Орталық Мараньян (мезорегион){{!}}Орталық Мараньян --&gt; 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы 
 |қауым                   = &lt;!-- Президенти-Дутра (микрорегион){{!}}Президенти-Дутра --&gt; 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Ирени ди Оливейра Соарис 
 |құрылған уақыты         = 1948 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 794 
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі 
 |орталығының биiктігі    = 112 
 |климаты                 = тропикалық 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 42420 
  |санақ жылы             = 2006 
  |тығыздығы              = 53,43 
  |шоғырлануы             =  
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -3 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = 
}} 
'''Президенти-Дутра (Мараньян)''' ({{lang-pt|Presidente Dutra}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Мараньян (штат)|Мараньян]] штатында орналасқан. [[Орталық Мараньян (мезорегион)|Орталық Мараньян]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Президенти-Дутра (микрорегион)|Президенти-Дутра]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.

[[2006 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 42420 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 794 км² шамасында. Халық тығыздығы — 53,43 адам/км².

== Тарихы ==
Қала [[1948 жыл]]ы құрылған.

{{Президенти-Дутра  микрорегионының муниципалитеттері}}
{{brazil-geo-stub}}

[[Санат:Мараньян елді мекендері]]</text>
      <sha1>e57167t6epdfuy7uswfaln9mxd2ghr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Google Карталар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>309222</id>
    <revision>
      <id>3681602</id>
      <parentid>3595613</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sl0rpx</username>
        <id>187151</id>
      </contributor>
      <comment>Logo update</comment>
      <origin>3681602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14820" sha1="m5og4q2n0e8yf8ynhm0jr8fvylub5e8" xml:space="preserve">{{Сайт
| websitename     = Google Maps
| логотипі        = Google Maps icon (2026).svg
| screenshot      = Google maps screenshot.png
| caption         = Google Maps интерфейсі
| url             = {{URL|google.com/maps}}
| type            = [[Веб-картография|Картографиялық веб-қызмет]]
| language        = Көп тілді (60+ тіл)
| owner           = [[Google]]
| author          = [[Lars Rasmussen|Ларс Расмуссен]], [[Jens Eilstrup Rasmussen|Йенс Эйлструп Расмуссен]], Ноэль Гордон, Стивен Ма
| launch date     = {{start date and age|2005|2|8}}
| current status  = Жұмыс істеп тұр
| registration    = Міндетті емес ([[Google аккаунты|Google аккаунтымен]] қосымша мүмкіндіктер)
| platforms       = Веб, [[Android]], [[iOS]]
|ені=150px|скриншоты=}}

{{Мағына|Google (айрық)}}

'''Google Maps''' (бұрынғы атауы '''Google Local''') — «[[Google]]» компаниясы ұсынатын [[тегін]] [[картография]]лық сервистер мен [[технология]]лар жиынтығы, әлемдегі ең танымал [[веб-картография|веб-карта]] қызметі. Қызмет [[2005 жыл]]ы [[8 ақпан]]да іске қосылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://googleblog.blogspot.com/2005/02/mapping-your-way.html |title=Mapping your way |publisher=Google Blog |date=8 ақпан 2005}}&lt;/ref&gt;

[[2025 жыл]]ы Google Maps қолданушыларының саны '''2 миллиардтан асты''' және ол әлемдегі ең көп қолданылатын [[смартфон]] қосымшаларының бірі болып табылады.

== Тарихы ==

=== Where 2 Technologies компаниясы ===

Google Maps-тың негізі [[Австралия]]ның [[Сидней]] қаласында '''Where 2 Technologies''' атты [[стартап]] компаниясынан басталады. Компанияны [[2003 жыл]]ы төрт серіктес — даниялық бауырлар [[Lars Rasmussen|Ларс Расмуссен]] мен [[Jens Eilstrup Rasmussen|Йенс Эйлструп Расмуссен]], сондай-ақ австралиялықтар Ноэль Гордон мен Стивен Ма құрды. Алғашында бағдарлама ''Expedition'' деп аталып, [[C++]] тілінде жазылған және [[компьютер]]ге жүктеп орнатылатын дербес қосымша болатын.

[[2004 жыл]]ы тамызда [[Google]] компаниясының негізін қалаушы [[Ларри Пейдж]] стартапқа қызығушылық танытты, бірақ ол қондырмалы бағдарламаға емес, [[веб]] нұсқасына мән берді. Команда үш аптада веб-прототип жасады және [[2004 жыл]]ы қазанда Where 2 Technologies '''Google-дың тарихындағы екінші сатып алуы''' болды. Қосымша Google '''[[Keyhole, Inc.|Keyhole]]''' (геокеңістік деректерді визуализациялау) және '''ZipDash''' (нақты уақыттағы трафик талдау) компанияларын да сатып алып, олардың технологияларын біріктірді.

=== Іске қосылу ===

Google Maps ресми түрде [[8 ақпан]] [[2005 жыл]]ы веб-қосымша ретінде іске қосылды. Қызмет [[AJAX]] технологиясын қолданып, сол кездегі картографиялық қызметтерден ([[MapQuest]], [[Yahoo Maps]]) бірден ерекшеленді — қолданушы картаны жаңартпай-ақ жылжытып, масштабтай алатын болды.

== Негізгі мүмкіндіктері ==

Google Maps қызметінде [[Жер]]дің картасы мен [[жасанды серік|спутниктік]] түсірілімдері бар. Көптеген аймақтар үшін жоғарғы детальды [[аэрофото|аэрофототүсірілімдер]] қолжетімді, ал кейбір аймақтарға әлемнің 4 жағынан 45° бұрышпен қарау мүмкіндігі бар. Google Maps сервисімен '''200 миллионнан астам бизнес-анықтама''' мен автомобиль жолдарының карталары интеграцияланған.

Қызмет ұсынатын негізгі функциялар:

* '''[[Карта]] көрінісі''' — стандартты, спутниктік және рельефтік режимдер;
* '''[[Навигация]]''' — автомобиль, жаяу жүргінші, [[велосипед]], [[қоғамдық көлік]] бағыттары;
* '''Тірі трафик''' — нақты уақыттағы кептеліс деректері;
* '''[[Көше көрінісі]]''' (Street View) — 360° панорамалық суреттер;
* '''Орындар туралы ақпарат''' — мекеменің жұмыс уақыты, рейтингі, фотолары;
* '''Офлайн карталар''' — интернетсіз пайдалану;
* '''Қоғамдық көлік кестесі''' — әлемнің 80+ елінде.

Бұған дейін [[Ай (серік)|Ай]] мен [[Марс]]тың түсірілімдері де ұсынылған, бірақ '''[[2024 жыл]]дан''' бастап олар Google Maps интерфейсінде көрсетілмейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://support.google.com/maps/answer/91511 |title=Google Maps Help |publisher=Google}}&lt;/ref&gt;

== Google Street View ==

[[2007 жыл]]ы [[25 мамыр]]да Google әртүрлі орындардың көше деңгейіндегі '''360° панорамалық көрінісін''' қамтамасыз ететін Google Maps-тың ішінде [[Google Street View]] қолданбасын шығарды. Шығарылған күні бұл мүмкіндік тек [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың бес қаласын қамтыды. Содан бері ол '''110-нан астам елге''' таратылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.google.com/streetview/ |title=Google Street View |publisher=Google}}&lt;/ref&gt;

Көше көрінісі шыққаннан кейін көп дау туды — панорамалық фотосуреттерде [[цензура]]ның жоқтығы туралы [[құпиялылықты қорғау|құпиялылық мәселелері]] көтерілді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20090817042700/http://ifpandnpthenwe.gnn.tv/headlines/14488/The_Google_ick_factor |title=The Google ick factor |publisher=GNN.tv}}&lt;/ref&gt; Содан бері Google [[бет-әлпетті тану]] [[жасанды интеллект]] технологиясын қолданып, адамдардың жүздерін және көлік нөмірлерін автоматты түрде бұлдыратады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cnet.com/culture/google-begins-blurring-faces-in-street-view/ |title=Google begins blurring faces in Street View |publisher=CNET}}&lt;/ref&gt;

Кейбір елдерде ([[Германия]], [[Үндістан]], [[Аустрия]]) құпиялылық немесе қауіпсіздік себептері бойынша Street View ұзақ уақыт бойы қолжетімді болмай келді. [[2022 жыл]]ы Үндістанда [[Tech Mahindra]] компаниясымен серіктестікте Street View іске қосылды.

== Жасанды интеллектпен жаңартулар (2024–2026) ==

[[2024 жыл|2024]]–[[2026 жыл]]дары Google Maps қызметі '''[[Gemini (жасанды интеллект)|Gemini]]''' [[жасанды интеллект]] моделдерінің көмегімен айтарлықтай жаңартылды.

=== Ask Maps ===

[[2026 жыл]]ы '''«Ask Maps»''' (Картадан сұра) деген функция іске қосылды. Бұл сұхбаттық режимде күрделі сұрақтарға жауап алуға мүмкіндік береді — мысалы, «Менің телефонымның заряды бітіп жатыр, кофеханада кезек күтпей-ақ зарядтай алатын жер қайда?» немесе «Бүгін кешке қарай жарықтары бар көпшілік [[теннис]] кортын тап». Функция қазіргі уақытта АҚШ пен Үндістанда [[Android]] және [[iOS]] платформаларында қолжетімді.

=== Immersive Navigation ===

'''«Immersive Navigation»''' (Тереңдетілген навигация) — соңғы 10 жылдағы ең үлкен навигация жаңартуы. Жүргізушілерге маршруттың '''3D көрінісі''' ұсынылады: ғимараттар, көпірдер, жол белгілері, [[бағдаршам]] жанып-сөнуі нақты дерекпен бейнеленеді. Дауыспен бағдарлау адами тілге жақын болды — мысалы, «осы шығудан өтіп, келесісінен бұрыл» деген сияқты.

=== EV-зарядтау станциялары ===

[[2025 жыл]]дан бастап Google Maps [[электрокөлік]]ке арналған зарядтау станциялары туралы ЖИ-болжамдарды ұсынады — белгілі бір станцияға келгенде қанша зарядтаушы бос болуы ықтималдығын көрсетеді.

== Google Local Guides ==

'''Google Local Guides''' (Google жергілікті гидтері) — Google Maps шығарған еріктілерге арналған карта ішіндегі ынталандыру бағдарламасы. Кей кездері бұл картамен жұмыс істеуге арналған қосымша жеңілдіктер береді. Карта қолданушылары осы қызметтің көмегімен жергілікті жердің суреттерін, [[бейнежазба]]ларын қоса алады, мекемелерге қатысты ақпараттардың дұрыс-бұрыстығын анықтап, дұрыс ақпарат беруге көмектеседі.

Бұл өз кезегінде басқа қолданушыларға көмек болады — мысалы, мекемелерде [[мүгедек]]терге арналған қол арбаға арналған пандустар немесе баспалдақтардың бар-жоғын енгізуге көмектесуге болады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gadgets.ndtv.com/apps/news/google-maps-local-guides-programme-to-get-video-reviews-1750856 |title=Google Maps Local Guides programme to get video reviews |publisher=NDTV Gadgets}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.slashgear.com/google-calls-on-local-guides-to-add-wheelchair-info-to-maps-07498741/ |title=Google calls on local guides to add wheelchair info to Maps |publisher=SlashGear}}&lt;/ref&gt;

[[2017 жыл]]ы [[Google Map Maker]] қызметі жабылды, ал оның функциялары Google Local Guides бағдарламасына көшірілді.

=== «Follow» функциясының жабылуы ===

[[2025 жыл]]ы қыркүйекте Google Maps бірнеше жыл бойы жұмыс істеп келген '''«Follow» (жазылу)''' функциясын жапты. Бұл функция қолданушыларға жергілікті гидтерге, мекемелерге және басқа да қатысушыларға жазылуға мүмкіндік беретін. Google бұл шешімді қосымшаны навигация мен сапарларды жоспарлауға шоғырландыру мақсатында қабылдағанын мәлімдеді.

== Сын-пікірлер және дау-дамайлар ==

Google Maps қызметі көптеген рет әртүрлі дау-дамайлардың тақырыбы болды:

* [[2005 жыл]]ы [[Аустралия]]ның ядролық ғылым және технология ұйымы (ANSTO) спутниктік суреттер [[терроризм]]ге жол ашуы мүмкін деген уәжбен шағымданды;
* [[2010 жыл]]ы [[Никарагуа]] әскери қолбасшысы Google Maps-тағы шекараның қате белгіленуіне сүйеніп, [[Коста-Рика]] аумағына әскер енгізді;
* [[2014 жыл]]ы [[Эдвард Сноуден]] жариялаған құжаттар бойынша [[АҚШ Ұлттық қауіпсіздік агенттігі|АҚШ ҰҚА]] (NSA) және [[Ұлыбритания]]ның GCHQ агенттіктері Google Maps сұраныстарын ұстап, қолданушылардың орналасуын анықтайтыны белгілі болды;
* [[2024 жыл]]ы [[Тайвань]] мен [[Гонконг]]тағы бірнеше мектепті қалжыңмен «психиатриялық аурухана» немесе «түрме» деп қайта атап жіберген оқиға болды.

== Сондай-ақ қараңыз ==

* [[Google Earth]]
* [[Google Street View]]
* [[Waze]]
* [[OpenStreetMap]]
* [[Yandex.Maps|Яндекс.Карты]]
* [[2GIS]]
* [[Apple Maps]]
* [[Веб-картография]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://www.google.com/maps Google Maps ресми сайты]
* [https://maps.google.com/help/maps/streetview/ Google Street View]
* [https://maps.google.com/localguides/ Google Local Guides]
* {{Commons category-inline|Google Maps}}

[[Санат:Google]]
[[Санат:Веб-картография]]
[[Санат:Google қызметтері]]
[[Санат:2005 жылы пайда болған сайттар]]
[[Санат:Картографиялық веб-сайттар]]
[[Санат:Android қосымшалары]]
[[Санат:iOS қосымшалары]]</text>
      <sha1>m5og4q2n0e8yf8ynhm0jr8fvylub5e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рибаньяк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>421793</id>
    <revision>
      <id>3682306</id>
      <parentid>2967450</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>135972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3682306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5962" sha1="o2wfosz4tl8r2c2635quoohfhoyzjkt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Рибаньяк
 |шынайы атауы            = Ribagnac
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville fr Ribagnac (Dordogne).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=44.7666666667 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=0.499166666667 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(319)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Аквитания
 |кестедегі аймақ         = Аквитания
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Дордонь
 |кестедегі аудан         = Дордонь (департамент){{!}}Дордонь
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Бержерак (округ){{!}}Бержерак
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Сигуле (кантон)|Сигуле]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Marcel Rondonnier ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 11,81
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 78—183
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 319
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 27,01
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 24240
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 24351
 |ортаққордағы санаты     = Ribagnac
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Рибаньяк''' ({{lang-fr|Ribagnac}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Аквитания]] аймағына қарасты [[Дордонь (департамент)|Дордонь]] департаментінде орналасқан. [[Бержерак (округ)|Бержерак]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,81 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''24351'', [[пошта индексі]] — ''24240''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 319 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 27,01 адам/км².

{{Демография/FRA/Ribagnac}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=20 | барлығы=312
 | е0=12 | ә0=12
 | е5=12 | ә5=12
 | е10=8 | ә10=12
 | е15=16 | ә15=4
 | е20=0 | ә20=0
 | е25=4 | ә25=4
 | е30=8 | ә30=20
 | е35=20 | ә35=16
 | е40=8 | ә40=12
 | е45=8 | ә45=8
 | е50=12 | ә50=8
 | е55=20 | ә55=12
 | е60=0 | ә60=12
 | е65=12 | ә65=4
 | е70=8 | ә70=4
 | е75=4 | ә75=8
 | е80=4 | ә80=4
 | е85=0 | ә85=4
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Дордонь департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Ribagnac|Рибаньяк}}

* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=24351-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104083759/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=24351-COM |date=2012-11-04 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=44.7666666667,0.499166666667&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Дордонь департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Дордонь департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>o2wfosz4tl8r2c2635quoohfhoyzjkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сент-Аман-де-Вер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>422023</id>
    <revision>
      <id>3682301</id>
      <parentid>2970209</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>135972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3682301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6038" sha1="c7fh7nf500eoxtmuqppyip0wz8nnxnz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Сент-Аман-де-Вер
 |шынайы атауы            = Saint-Amand-de-Vergt
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville fr Saint-Amand-de-Vergt (Dordogne).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=44.9880555556 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=0.698333333333 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(216)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Аквитания
 |кестедегі аймақ         = Аквитания
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Дордонь
 |кестедегі аудан         = Дордонь (департамент){{!}}Дордонь
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Периге (округ){{!}}Периге
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Вер (кантон)|Вер]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Jean-Luc Mallet ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 12,66
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 110—215
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 216
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 17,06
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 24380
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 24365
 |ортаққордағы санаты     = Saint-Amand-de-Vergt
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Сент-Аман-де-Вер''' ({{lang-fr|Saint-Amand-de-Vergt}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Аквитания]] аймағына қарасты [[Дордонь (департамент)|Дордонь]] департаментінде орналасқан. [[Периге (округ)|Периге]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,66 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''24365'', [[пошта индексі]] — ''24380''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 216 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 17,06 адам/км².

{{Демография/FRA/Saint-Amand-de-Vergt}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=20 | барлығы=212
 | е0=8 | ә0=4
 | е5=12 | ә5=0
 | е10=0 | ә10=0
 | е15=4 | ә15=8
 | е20=16 | ә20=0
 | е25=0 | ә25=4
 | е30=8 | ә30=4
 | е35=4 | ә35=0
 | е40=4 | ә40=4
 | е45=4 | ә45=8
 | е50=12 | ә50=20
 | е55=12 | ә55=8
 | е60=0 | ә60=4
 | е65=8 | ә65=0
 | е70=12 | ә70=12
 | е75=16 | ә75=12
 | е80=0 | ә80=0
 | е85=0 | ә85=4
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Дордонь департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Saint-Amand-de-Vergt|Сент-Аман-де-Вер}}

* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=24365-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104095155/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=24365-COM |date=2012-11-04 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=44.9880555556,0.698333333333&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Дордонь департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Дордонь департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>c7fh7nf500eoxtmuqppyip0wz8nnxnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аваллон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>427421</id>
    <revision>
      <id>3681792</id>
      <parentid>2975494</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6081" sha1="72kzuwsfqgcf4hpgg31wvdcqbp1vgym" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Аваллон
 |шынайы атауы            = Avallon
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason_Avallon_89.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=47.4908333333 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=3.90916666667 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(7252)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Бургундия
 |кестедегі аймақ         = Бургундия
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Йонна
 |кестедегі аудан         = Йонна (департамент){{!}}Йонна
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Аваллон (округ){{!}}Аваллон
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Аваллон (кантон)|Аваллон]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Jean-Yves Caullet ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 26,75
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 163—369
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7252
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 271,1
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 89200
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 89025
 |ортаққордағы санаты     = Avallon
 |сайты                   = http://www.ville-avallon.fr
 |сайт тілі               = 
}}
'''Аваллон''' ({{lang-fr|Avallon}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бургундия]] аймағына қарасты [[Йонна (департамент)|Йонна]] департаментінде орналасқан. [[Аваллон (округ)|Аваллон]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 26,75 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''89025'', [[пошта индексі]] — ''89200''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7252 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 271,1 адам/км².

{{Демография/FRA/Avallon}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=305 | барлығы=7421
 | е0=207 | ә0=179
 | е5=179 | ә5=183
 | е10=220 | ә10=171
 | е15=283 | ә15=256
 | е20=269 | ә20=224
 | е25=172 | ә25=236
 | е30=151 | ә30=191
 | е35=256 | ә35=195
 | е40=248 | ә40=232
 | е45=236 | ә45=305
 | е50=284 | ә50=268
 | е55=199 | ә55=260
 | е60=219 | ә60=207
 | е65=179 | ә65=167
 | е70=118 | ә70=219
 | е75=137 | ә75=226
 | е80=118 | ә80=190
 | е85=69 | ә85=168
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Йонна департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Avallon|Аваллон}}
* [https://web.archive.org/web/20060830205820/http://www.ville-avallon.fr/ Ресми сайты]
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=89025-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023224026/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=89025-COM |date=2012-10-23 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=47.4908333333,3.90916666667&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Йонна департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Йонна департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>72kzuwsfqgcf4hpgg31wvdcqbp1vgym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ле-Мени</title>
    <ns>0</ns>
    <id>431144</id>
    <revision>
      <id>3681633</id>
      <parentid>2961263</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>135972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3681633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6041" sha1="j5a8cpmls0z1idyhtx5brafyc72foir" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Ле-Мени
 |шынайы атауы            = Le Mesnil
 |сурет                   = Église Saint-Martin du Mesnil.JPG
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville fr Le Mesnil (Manche).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=49.37 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=-1.69361111111 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(197)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Төменгі Нормандия
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Нормандия
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Манш
 |кестедегі аудан         = Манш (департамент){{!}}Манш
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Шербур-Октвиль (округ){{!}}Шербур-Октвиль
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Барневиль-Картере (кантон)|Барневиль-Картере]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Daniel Mellet ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3,45
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 20—76
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 197
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 57,1
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 50580
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 50299
 |ортаққордағы санаты     = Le Mesnil
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Ле-Мени''' ({{lang-fr|Le Mesnil}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Төменгі Нормандия]] аймағына қарасты [[Манш (департамент)|Манш]] департаментінде орналасқан. [[Шербур-Октвиль (округ)|Шербур-Октвиль]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,45 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''50299'', [[пошта индексі]] — ''50580''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 197 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 57,1 адам/км².

{{Демография/FRA/Le Mesnil}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=19 | барлығы=189
 | е0=8 | ә0=12
 | е5=15 | ә5=8
 | е10=4 | ә10=0
 | е15=8 | ә15=4
 | е20=0 | ә20=4
 | е25=0 | ә25=0
 | е30=0 | ә30=15
 | е35=19 | ә35=4
 | е40=12 | ә40=12
 | е45=12 | ә45=4
 | е50=4 | ә50=0
 | е55=0 | ә55=4
 | е60=4 | ә60=4
 | е65=0 | ә65=4
 | е70=4 | ә70=8
 | е75=0 | ә75=0
 | е80=4 | ә80=8
 | е85=0 | ә85=4
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Манш департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Le Mesnil|Ле-Мени}}

* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=50299-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105101721/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=50299-COM |date=2012-11-05 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=49.37,-1.69361111111&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Манш департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Манш департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>j5a8cpmls0z1idyhtx5brafyc72foir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каньикур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>434043</id>
    <revision>
      <id>3681643</id>
      <parentid>3540426</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55391-58</username>
        <id>187159</id>
      </contributor>
      <comment>Photograph uptaded</comment>
      <origin>3681643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6062" sha1="5uw15nn3lb8ry8ujxzq3z6l4tee7ooj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Каньикур
 |шынайы атауы            = Cagnicourt
 |сурет                   =Église Saint-Martin - Cagnicourt.jpg 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason Cagnicourt.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=50.2127777778 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=2.99777777778 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(423)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Нор-Па-де-Кале
 |кестедегі аймақ         = Нор-Па-де-Кале
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Па-де-Кале
 |кестедегі аудан         = Па-де-Кале (департамент){{!}}Па-де-Кале
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Аррас (округ){{!}}Аррас
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Витри-ан-Артуа (кантон)|Витри-ан-Артуа]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Тибо Самиер ([[2020]]-[[2026]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9,42
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 54—94
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 421
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 45
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 62182
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 62192
 |ортаққордағы санаты     = Cagnicourt
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Каньикур''' ({{lang-fr|Cagnicourt}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Нор-Па-де-Кале]] аймағына қарасты [[Па-де-Кале (департамент)|Па-де-Кале]] департаментінде орналасқан. [[Аррас (округ)|Аррас]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,42 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''62192'', [[пошта индексі]] — ''62182''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 423 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 44,9 адам/км².

{{Демография/FRA/Cagnicourt}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=24 | барлығы=384
 | е0=16 | ә0=16
 | е5=12 | ә5=8
 | е10=8 | ә10=8
 | е15=4 | ә15=24
 | е20=8 | ә20=0
 | е25=8 | ә25=12
 | е30=8 | ә30=12
 | е35=16 | ә35=24
 | е40=24 | ә40=16
 | е45=16 | ә45=0
 | е50=16 | ә50=20
 | е55=16 | ә55=12
 | е60=12 | ә60=4
 | е65=4 | ә65=12
 | е70=12 | ә70=0
 | е75=4 | ә75=12
 | е80=0 | ә80=4
 | е85=8 | ә85=8
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Па-де-Кале департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Cagnicourt|Каньикур}}

* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=62192-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023114347/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=62192-COM |date=2012-10-23 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=50.2127777778,2.99777777778&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Па-де-Кале департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>5uw15nn3lb8ry8ujxzq3z6l4tee7ooj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Остоффен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>435923</id>
    <revision>
      <id>3682316</id>
      <parentid>2965912</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>135972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3682316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6088" sha1="ewd8924a67rx6lg47pvtqfajz9qd1n6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Остоффен
 |шынайы атауы            = Osthoffen
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville fr Osthoffen (Bas-Rhin).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=48.58694 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=7.55583 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(816)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Эльзас
 |кестедегі аймақ         = Эльзас
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Төменгі Рейн
 |кестедегі аудан         = Төменгі Рейн (департамент){{!}}Төменгі Рейн
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Страсбур-Кампань (округ){{!}}Страсбур-Кампань
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Трюштерсайм (кантон)|Трюштерсайм]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Antoine Schall ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5,11
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 159—227
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 816
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 159,69
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 67990
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 67363
 |ортаққордағы санаты     = Osthoffen
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Остоффен''' ({{lang-fr|Osthoffen}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Эльзас]] аймағына қарасты [[Төменгі Рейн (департамент)|Төменгі Рейн]] департаментінде орналасқан. [[Страсбур-Кампань (округ)|Страсбур-Кампань]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,11 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''67363'', [[пошта индексі]] — ''67990''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 816 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 159,69 адам/км².

{{Демография/FRA/Osthoffen}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=54 | барлығы=792
 | е0=19 | ә0=23
 | е5=35 | ә5=46
 | е10=19 | ә10=35
 | е15=31 | ә15=15
 | е20=15 | ә20=15
 | е25=19 | ә25=8
 | е30=8 | ә30=19
 | е35=42 | ә35=54
 | е40=42 | ә40=46
 | е45=38 | ә45=35
 | е50=31 | ә50=27
 | е55=15 | ә55=23
 | е60=19 | ә60=23
 | е65=27 | ә65=12
 | е70=0 | ә70=8
 | е75=8 | ә75=4
 | е80=4 | ә80=23
 | е85=0 | ә85=4
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Төменгі Рейн департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Osthoffen|Остоффен}}

* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=67363-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104142043/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=67363-COM |date=2012-11-04 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=48.58694,7.55583&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Төменгі Рейн департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>ewd8924a67rx6lg47pvtqfajz9qd1n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рольбуаз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>436843</id>
    <revision>
      <id>3682315</id>
      <parentid>2919044</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>135972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3682315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6015" sha1="ilk3q0akt3240zupluv6e8kirq4jalx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Рольбуаз
 |шынайы атауы            = Rolleboise
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason famille fr de Rolleboise.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=49.0197222222 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=1.60833333333 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(411)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Иль-де-Франс
 |кестедегі аймақ         = Иль-де-Франс
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Ивелин
 |кестедегі аудан         = Ивелин (департамент){{!}}Ивелин
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Мант-ла-Жоли (округ){{!}}Мант-ла-Жоли
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Боньер-сюр-Сен (кантон)|Боньер-сюр-Сен]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Maurice Boudet ([[2001]]-[[2008]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2,96
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 15—123
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 411
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 138,85
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 78270
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 78528
 |ортаққордағы санаты     = Rolleboise
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Рольбуаз''' ({{lang-fr|Rolleboise}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Иль-де-Франс]] аймағына қарасты [[Ивелин (департамент)|Ивелин]] департаментінде орналасқан. [[Мант-ла-Жоли (округ)|Мант-ла-Жоли]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,96 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''78528'', [[пошта индексі]] — ''78270''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 411 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 138,85 адам/км².

{{Демография/FRA/Rolleboise}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=24 | барлығы=404
 | е0=12 | ә0=16
 | е5=8 | ә5=12
 | е10=12 | ә10=8
 | е15=24 | ә15=16
 | е20=20 | ә20=16
 | е25=8 | ә25=8
 | е30=8 | ә30=12
 | е35=8 | ә35=8
 | е40=8 | ә40=20
 | е45=12 | ә45=24
 | е50=12 | ә50=16
 | е55=20 | ә55=12
 | е60=16 | ә60=20
 | е65=4 | ә65=12
 | е70=8 | ә70=8
 | е75=4 | ә75=0
 | е80=4 | ә80=4
 | е85=0 | ә85=4
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Ивелин департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Rolleboise|Рольбуаз}}

* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=78528-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102102631/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=78528-COM |date=2012-11-02 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=49.0197222222,1.60833333333&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Ивелин департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Ивелин департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>ilk3q0akt3240zupluv6e8kirq4jalx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Kyrgyzstan-geo-stub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>478757</id>
    <revision>
      <id>3682373</id>
      <parentid>1934682</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3682373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="416" sha1="tczzvi5ll449kwnm4ws74cs9zzr7qrl" xml:space="preserve">{{Stub-meta
| article   = [[Қырғызстан]] географиясы бойынша
| category  = Қырғызстан географиясы бойынша
| image     = Kyrgyzstan stub.svg
| size      = 40
| alt       = Қырғызстан географиясы
}}
&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:География бойынша аяқталмаған мақалалар|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tczzvi5ll449kwnm4ws74cs9zzr7qrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алье</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479000</id>
    <revision>
      <id>3681978</id>
      <parentid>3273853</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4424" sha1="6m50g31j1jvkxsstcncrl6t1s5es57r" xml:space="preserve">{{Франция департаменті
 |Департамент атауы     = Алье
 |Французша атауы       = Allier
 |Департамент елтаңбасы = Blason comte fr Clermont (Bourbon).svg
 |Номері      = 03
 |Аймағы      = [[Овернь]]
 |Префектура  = [[Мулен (Алье)|Мулен]]
 |Супрефектура  = [[Монлюсон]]&lt;br /&gt;[[Виши]]
 |Тұрғыны       = 343046
 |Санақ жылы    = 2009
 |Халық саны бойынша орны   = 63
 |Тығыздығы     = 47
 |Жер аумағы    = 7340
 |Округтері     = 3
 |Кантондары    = 35
 |Коммуналары   = 320
 |Бас кеңестің төрағасы  = Жан-Поль Дюфрень
 |Карта   = Allier-Position.svg
 |Сайты   = 
 }}
'''Алье''' ({{lang-fr|Allier}}) — [[Франция]]ның орталық бөлігінің оңтүстігіндегі департамент, [[Овернь]] аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 3. Әкімшілік орталығы — [[Мулен (Алье)|Мулен]]. Халық саны 343046 адам (департаменттер арасында 63-шы орын, [[2009]] ж.).

== Атауы ==
Департамент өзінің атауы [[Алье (өзен)|Алье]] өзеніне қатысты қойылған. Бұл өзен Алье аумағын басып өтеді.

== Географиясы ==
[[File:FRANCE - Auvergne - QUEUILLE - Le méandre de la Sioule.JPG|thumb|left|Сиуль өзені]]
Алье департаменті [[Овернь]] аймағының құрамына кіреді және [[Шер (департамент)|Шер]], [[Ньевр]], [[Сона және Луара]], [[Луара (департамент)|Луара]], [[Пюи-де-Дом]], [[Крёз (департамент)|Крёз]] департаменттерімен шекаралас. Жер аумағы 7340 км².

=== Гидрографиясы ===
Департамент аймағын келесі өзендер кесіп өтеді. Батысында — [[Шер (өзен)|Шер]], орталығында — [[Алье (өзен)|Алье]] және оның тармағы [[Сиуль (өзен)|Сиуль]], шығысында — [[Луара]] и оның тармағы [[Бебр (өзен)|Бебр]].

=== Әкімшілік бөлінуі ===
Департамент 3 округ, 35 кантон және 320 коммунаны қосады.

== Тарихы ==
Департамент тарихының көп бөлігін Бурбон герцогствасы алады, себебі Алье байырғы Бурбон герцогствасының территориясында орын тепкен.

Алье департаменті [[1790 жыл]]ы [[4 наурыз]]да [[Ұлы Француз төңкерісі]] кезінде құрылған департаменттерінің бірі.

== Экономикасы ==
Департаменттің басты [[шаруашылық]]тарына орман өнеркәсібі, [[азық-түлік]] секторы, химия өндірісі, [[металлургия]], каучук, [[машинажасау]] және электротехника, [[бальнеология]] жатады.

== Туризм ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Франция департаменттері]]
* [[Алье департаментінің коммуналары]]
* [[Алье департаментінің кантондары]]

== Сілтемелер ==
* [http://www.Allier.pref.gouv.fr/ Сайт префектуры Алье префектурасының сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041211221251/http://www.allier.pref.gouv.fr/ |date=2004-12-11 }}
* [https://web.archive.org/web/20210428194026/https://www.allier.fr/ Алье Бас Кеңесінің сайты]
* [http://www.allier-tourisme.com/ Алье департаментінің туризм комитеті]
* [http://www.visites-p.net/dptmt/dptmp003.htm Карта және тарихы]

{{Франция департаменттері}}
{{Алье департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Алье|*]]</text>
      <sha1>6m50g31j1jvkxsstcncrl6t1s5es57r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Standard Oil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479026</id>
    <revision>
      <id>3681736</id>
      <parentid>3203818</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9455" sha1="5gclz69in35sas5ba1i1wk4ign1ttra" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы                  = Standard Oil
 |логотипі               = Standard Oil Logo 1911.png
 |түрі                   = [[Корпорация]] (1872)&lt;br /&gt;[[Трест]] (1882—1892)&lt;br /&gt;[[Нью-Джерси]] [[Холдинг]] компаниясы (1899—1911)
 |қызметі                = [[Мұнай өнеркәсібі|Мұнай және газ]]
 |құрылды                = 1870
 |жабылды                = 1911
 |жабылуының себебі      = 
 |ізбасары               = 
 |бұрынғы атауы          = 
 |құрушы                 = 
 |орналасуы              = Кливленд, [[Огайо]] (1870–1885) &lt;br /&gt;[[Нью-Йорк]] (1885–1911)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/timeline/index.html |title=Rockefellers Timeline |accessdate=2008-05-07 |publisher=PBS}}&lt;/ref&gt; 
 |басты адамдары         = Джон Рокфеллер, негізін қалаушы әрі төрағасы&lt;br /&gt; Генри Флаглер, Бас атқарушы &lt;br /&gt; Джон Арчболд, вице президент &lt;br /&gt; Уиллиям Рокфеллер &lt;br /&gt; Самюель Эндрюс, химик &lt;br /&gt; Чарльз Пратт &lt;br /&gt; 
 |саласы                 = 
 |өнімі                  = [[Отын]] * [[Майлау материалдары]] * Мұнай өнеркәсібі
 |айналым                = 
 |операциялық кіріс      = 
 |таза табысы            = 
 |қызметкерлер саны      = 60,000 (1909)&lt;ref&gt;[http://www.gutenberg.org/files/17090/17090-h/17090-h.htm The Project Gutenberg eBook of Random Reminiscences, by John D. Rockefeller]&lt;/ref&gt; 
 |басшы компания         = 
 |бағынышты компания     = Standard Oil
 |сайты                  = 
 | company_type          = 
}}
'''Standard Oil''' — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] мұнай өндіру, транспорттау және саудасымен айналысатын компаниясы, 1870 жылғы 10 қаңтарда [[Огайо]] штатында [[корпорация]] ретінде құрылды, әлемнің ең ірі мұнай өңдеуші компаниясы&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.exxonmobil.com/Corporate/history/about_who_history.aspx |title=Exxon Mobil - Our history |accessdate=2009-02-03 |publisher=Exxon Mobil Corporation}}&lt;/ref&gt; &lt;!--and operated as a major company trust and was one of the world's first and largest [[multinational corporation]]s until it was broken up by the [[United States]] [[Supreme Court of the United States|Supreme Court]] in 1911. 
--&gt;

== Әдебиеттер ==
* Bringhurst, Bruce. ''Antitrust and the Oil Monopoly: The Standard Oil Cases, 1890–1911''. New York: Greenwood Press, 1979.
* Chernow, Ron.  ''Titan: The Life of John D. Rockefeller, Sr.''  London: Warner Books, 1998.
* Droz, R.V. [http://www.us-highways.com/sohist.htm Whatever Happened to Standard Oil?], 2004. Retrieved маусым 25, 2005.
* Folsom, Jr., Burton W. [http://www.fee.org/publications/the-freeman/article.asp?aid=1571 ''John D. Rockefeller and the Oil Industry''] from ''The Myth of the Robber Barons''. New York: Young America, 2003.
* Giddens, Paul H. ''Standard Oil Company (Companies and men)''. New York: Ayer Co. Publishing, 1976.
* Henderson, Wayne. ''Standard Oil: The First 125 Years''. New York: Motorbooks International, 1996.
* Hidy, Ralph W. and Muriel E. Hidy. ''History of Standard Oil Company (New Jersey : Pioneering in Big Business 1882–1911)''. New York: Ayer Co. Publishing, 1987.
* Jones; Eliot. ''The Trust Problem in the United States'' 1922. Chapter  5; [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=6026575 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824033803/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=6026575 |date=2010-08-24 }}
* Klein, Henry H. ''Dynastic America and Those Who Own It''. New York: Kessinger Publishing, [1921] Reprint, 2003.
* Knowlton, Evelyn H. and George S. Gibb. ''History of Standard Oil Company: Resurgent Years 1911–1927''. New York: Harper &amp; Row, 1956.
* Larson, Henrietta M., Evelyn H. Knowlton and Charles S. Popple. ''New Horizons 1927–1950 (History of Standard Oil Company (New Jersey), Volume 3)''. New York: Harper &amp; Row, 1971.
* Latham, Earl ed. ''John D. Rockefeller: Robber Baron or Industrial Statesman?'', 1949.  Primary and secondary sources.
* Manns, Leslie D.  &quot;Dominance in the Oil Industry: Standard Oil from 1865 to 1911&quot; in David I. Rosenbaum ed, ''Market Dominance: How Firms Gain, Hold, or Lose it and the Impact on Economic Performance''. Praeger, 1998. [https://web.archive.org/web/20110219132803/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=10058077 online edition]
* Montague, Gilbert Holland. ''The Rise And Progress of the Standard Oil Company''. (1902) [http://books.google.com/books?id=zjzUAAAAMAAJ online edition]
* Montague, Gilbert Holland. &quot;The Rise and Supremacy of the Standard Oil Company,&quot; ''Quarterly Journal of Economics'', Vol. 16, No. 2 (ақпан, 1902), pp.&amp;nbsp;265–292 [http://www.jstor.org/stable/1882746 in JSTOR]
* Montague, Gilbert Holland. &quot;The Later History of the Standard Oil Company,&quot; ''Quarterly Journal of Economics'', Vol. 17, No. 2 (ақпан, 1903), pp.&amp;nbsp;293–325 [http://www.jstor.org/stable/1883667 in JSTOR]
* [[Allan Nevins|Nevins, Allan]]. ''John D. Rockefeller: The Heroic Age of American Enterprise''. 2 vols. New York: Charles Scribner's Sons, 1940.
* Nevins, Allan. ''Study In Power: John D. Rockefeller, Industrialist and Philanthropist''. 2 vols. New York: Charles Scribner's Sons, 1953.
* {{cite book
  | last = Nowell
  | first = Gregory P.
  | title = Mercantile States and the World Oil Cartel, 1900–1939.
  | year = 1994
  | publisher = Cornell University Press
  | id =  }}
* Standard Oil Company of California. [http://www.us-highways.com/std-oil.jpg Whatever happened to Standard Oil?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605101631/http://www.us-highways.com/std-oil.jpg |date=2013-06-05 }}, 1980. Retrieved маусым 25, 2005.
* [http://www.history.rochester.edu/fuels/tarbell/MAIN.HTM  Tarbell, Ida M. ''The History of the Standard Oil Company''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040220010424/http://www.history.rochester.edu/fuels/tarbell/main.htm |date=2004-02-20 }}, 1904. The famous original expose in ''[[McClure's Magazine]]'' of Standard Oil.
* Wall, Bennett H. ''Growth in a Changing Environment: A History of Standard Oil Company (New Jersey), Exxon Corporation, 1950–1975''. New York: Harpercollins, 1989.
* Williamson, Harold F. and Arnold R. Daum. ''The American Petroleum Industry: The Age of Illumination, 1859–1899'', 1959: vol 2, ''American Petroleum Industry: the Age of Energy 1899–1959'', 1964. The standard history of the oil industry. [https://web.archive.org/web/20111225114945/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=9990987 online edition of vol 1]
* [[Daniel Yergin|Yergin, Daniel]]. ''[[The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power]]''. New York: Simon &amp; Schuster, 1991.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сыртқы сілттемелер==
{{Commons category|Standard Oil}}
* [http://www.linfo.org/standardoil.html The Dismantling of The Standard Oil Trust]
* ''[http://www.pagetutor.com/standard/index.html The History of the Standard Oil Company] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181124204908/http://www.pagetutor.com/standard/index.html |date=2018-11-24 }}'' by Ida Tarbell
* [http://www.buyandhold.com/bh/en/education/history/2000/standard_oil1.html Educate Yourself- Standard Oil -- Part I]
* [http://www.dadyer.com/Economic%20Readings/witchhunting%20for%20robber%20barons.htm Witch-hunting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912092240/http://www.dadyer.com/Economic%20Readings/witchhunting%20for%20robber%20barons.htm |date=2018-09-12 }} for Robber Barons: The Standard Oil Story by [[Lawrence w. reed|Lawrence W. Reed]]—argues Standard Oil was not a coercive monopoly.
* [http://www.mises.org/story/2317 The Truth About the &quot;Robber Barons&quot;]—arguing that Stand Oil was not a monopoly.
* [http://books.google.com/books?vid=ISBN0766167291 Google Books: Dynastic America and Those Who Own It], 2003 (1921), by Henry H. Klein
* [http://www.scripophily.net/stoiltrlsenu.html Standard Oil Trust original Stock Certificate signed by John. D. Rockefeller, William Rockefeller, Henry M. Flagler and Jabez Abel Bostwick - 1882] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912092035/https://scripophily.net/stoiltrlsenu.html |date=2018-09-12 }}
* [http://www.us-highways.com/sohist1911.htm Whatever happened to Standard Oil?: Pre-1911 and Post-1911] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618153450/http://www.us-highways.com/sohist1911.htm |date=2006-06-18 }}—Timeline of the various subsidiaries
* [http://www.us-highways.com/soworld.htm Standard Oil around the World: Post-1911] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928093719/http://www.us-highways.com/soworld.htm |date=2013-09-28 }}
* [http://archive.org/stream/oilwelldrillerhi00whitrich#page/n289/mode/2up CHARLES A. WHITESHOT: THE OIL-WELL DRILLER.A HISTORY OF THE WORLD'S GREATEST ENTERPRISE, THE OIL INDUSTRY] Publisher: MANNINGTON 1905

[[Санат:Рокфеллер әулеті]]</text>
      <sha1>5gclz69in35sas5ba1i1wk4ign1ttra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Figurehead</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479108</id>
    <revision>
      <id>3681653</id>
      <parentid>3528918</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2917" sha1="a10rp4ekk85ae2x7lq5rmsxkrqo61jg" xml:space="preserve">[[File:Marineers Museum Eagle.jpg|thumb|]]
'''Кеменің мұрнындағы әшекей, тұмсық мүсіні''' ({{lang-en|figurehead}}) — [[кеме]]нің алдыңғы бөлігіне, әдетте мұрнына орнататын әуендік әшекей белгісі немесе фигура. Ол діни белгі де, ұлттық төсбелгі немесе фигура, кеменің атын білдіретін белгі бола алады. 

Кемені әшекейлеу үрдісі [[Мысыр|Ежелгі Мысыр]]дан немесе [[Үндістан]]нан бастау алады, ол дәстүрді [[қытайлар]], финикийлер, [[гректер]] мен римдіктер жалғастырған. 

[[1000 жыл]]ы бір кемені басқа кемеден ажырату үшін мұрын мен жұтқыншақ тұсын қашап [[ою-өрнек]]пен  әшекейлеген және бояған. Викингтер кемесін биік мұрынды етіп жасаған және оған қорқынышты фигуралар салған, І Вильгельм Жаулап алушының кемесінде осыған ұқсас Байе тұс кілемі болған. 

Бірнеше ғасырлар бойы мұрын әшекейі әртүрлі көлемде, 45 см-ден 2,5 метрге дейін салынған. Олар [[бірінші дүниежүзілік соғыс]]ы аяқталғанша кең таралған.

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
File:Recouvrance proue face.jpg
File:SS Great Britain figurehead, port side.jpg
File:Seute deern figurehead.JPG
File:HMS Unicorn close up (cropped version).jpg
&lt;/gallery&gt;

== Әдебиеттер ==
*{{cite book | title=Figureheads of the Royal Navy | publisher=Seaforth Publishing | author=Pulvertaft, David ; foreword by Admiral the Lord Boyce | location=Barnsley, S. Yorkshire | isbn=978-1-84832-101-4}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20251213001357/http://www.figureheads.co.uk/ The Figurehead Archive]
* [http://www.history.sa.gov.au/maritime/maritime.htm South Australian Maritime Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120605125814/http://www.history.sa.gov.au/maritime/maritime.htm |date=2012-06-05 }}
* [http://www.history.sa.gov.au/maritime/collections/figureheads.htm Figureheads] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030922095345/http://www.history.sa.gov.au/maritime/collections/figureheads.htm |date=2003-09-22 }}
* [http://marinersmuseum.org/collections/figurehead-collection The Mariners' Museum Figurehead Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130707051917/http://www.marinersmuseum.org/collections/figurehead-collection |date=2013-07-07 }}
{{commonscat|Figureheads}}

[[Санат:Желкенді кеме]]</text>
      <sha1>a10rp4ekk85ae2x7lq5rmsxkrqo61jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3682245</id>
      <parentid>3681367</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3682245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17099" sha1="rm0penz38f7dxxjjwjju1wnk77a192d" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35732]||624||26||18||263||28||3||34586||8||0||176||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3244]||300||7||6||419||8||15||2472||0||6||10||0||0||0||1
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1279]||70||0||3||6||2||1||1174||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1204]||38||0||0||12||17||0||1125||0||0||12||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 528]||15||0||7||55||6||1||427||0||0||17||0||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 78]||1||0||0||5||0||0||65||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>rm0penz38f7dxxjjwjju1wnk77a192d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3681592</id>
      <parentid>3679767</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3681592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12534" sha1="sa3oczqnrgzea6acis463qeqe8vmo7f" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3199}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:1669}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1487}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:899}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 5 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:865}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 6 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:493}}]] || {{Permissions|Marksscheider}}
|-
| 7 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 8 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}}
|-
| 9 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 10 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:280}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 11 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 12 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:233}}]] || {{Permissions|Wikuiser}}
|-
| 13 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 14 || [[User:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] || [[Special:Contributions/Yessentaikyzy|{{formatnum:169}}]] || {{Permissions|Yessentaikyzy}}
|-
| 15 || [[User:Łukasz Winek|Łukasz Winek]] || [[Special:Contributions/Łukasz Winek|{{formatnum:139}}]] || {{Permissions|Łukasz Winek}}
|-
| 16 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}}
|-
| 17 || [[User:OrtNvdke|OrtNvdke]] || [[Special:Contributions/OrtNvdke|{{formatnum:130}}]] || {{Permissions|OrtNvdke}}
|-
| 18 || [[User:Рақымжан Курманали|Рақымжан Курманали]] || [[Special:Contributions/Рақымжан Курманали|{{formatnum:127}}]] || {{Permissions|Рақымжан Курманали}}
|-
| 19 || [[User:Талшын Ауел|Талшын Ауел]] || [[Special:Contributions/Талшын Ауел|{{formatnum:121}}]] || {{Permissions|Талшын Ауел}}
|-
| 20 || [[User:Шынар Бахытбекқызы|Шынар Бахытбекқызы]] || [[Special:Contributions/Шынар Бахытбекқызы|{{formatnum:102}}]] || {{Permissions|Шынар Бахытбекқызы}}
|-
| 21 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:94}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 22 || [[User:Вмуд|Вмуд]] || [[Special:Contributions/Вмуд|{{formatnum:93}}]] || {{Permissions|Вмуд}}
|-
| 23 || [[User:Сабырдан Кәусар|Сабырдан Кәусар]] || [[Special:Contributions/Сабырдан Кәусар|{{formatnum:83}}]] || {{Permissions|Сабырдан Кәусар}}
|-
| 24 || [[User:~2026-46472-89|~2026-46472-89]] || [[Special:Contributions/~2026-46472-89|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|~2026-46472-89}}
|-
| 25 || [[User:Aigerim Tlepova|Aigerim Tlepova]] || [[Special:Contributions/Aigerim Tlepova|{{formatnum:77}}]] || {{Permissions|Aigerim Tlepova}}
|-
| 26 || [[User:Гульмира Айтқұл|Гульмира Айтқұл]] || [[Special:Contributions/Гульмира Айтқұл|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Гульмира Айтқұл}}
|-
| 27 || [[User:~2026-52058-82|~2026-52058-82]] || [[Special:Contributions/~2026-52058-82|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|~2026-52058-82}}
|-
| 28 || [[User:Lbbousey|Lbbousey]] || [[Special:Contributions/Lbbousey|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|Lbbousey}}
|-
| 29 || [[User:Sleepycatinacap|Sleepycatinacap]] || [[Special:Contributions/Sleepycatinacap|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Sleepycatinacap}}
|-
| 30 || [[User:AlinaPolites|AlinaPolites]] || [[Special:Contributions/AlinaPolites|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|AlinaPolites}}
|-
| 31 || [[User:Raisa1982|Raisa1982]] || [[Special:Contributions/Raisa1982|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Raisa1982}}
|-
| 32 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 33 || [[User:Sagyndykova Nurgul|Sagyndykova Nurgul]] || [[Special:Contributions/Sagyndykova Nurgul|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Sagyndykova Nurgul}}
|-
| 34 || [[User:Бану Сембиева|Бану Сембиева]] || [[Special:Contributions/Бану Сембиева|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Бану Сембиева}}
|-
| 35 || [[User:Seitzhanova Ulzhan|Seitzhanova Ulzhan]] || [[Special:Contributions/Seitzhanova Ulzhan|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Seitzhanova Ulzhan}}
|-
| 36 || [[User:Madeniet2026!|Madeniet2026!]] || [[Special:Contributions/Madeniet2026!|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Madeniet2026!}}
|-
| 37 || [[User:Алтай Көкше|Алтай Көкше]] || [[Special:Contributions/Алтай Көкше|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Алтай Көкше}}
|-
| 38 || [[User:Akmaral090|Akmaral090]] || [[Special:Contributions/Akmaral090|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Akmaral090}}
|-
| 39 || [[User:QazaqMathEditor26|QazaqMathEditor26]] || [[Special:Contributions/QazaqMathEditor26|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|QazaqMathEditor26}}
|-
| 40 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:43}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}}
|-
| 41 || [[User:Султабаева Гульнара|Султабаева Гульнара]] || [[Special:Contributions/Султабаева Гульнара|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Султабаева Гульнара}}
|-
| 42 || [[User:Бекбол Мамбетов|Бекбол Мамбетов]] || [[Special:Contributions/Бекбол Мамбетов|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|Бекбол Мамбетов}}
|-
| 43 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Coffee86}}
|-
| 44 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 45 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}}
|-
| 46 || [[User:Алтын Адам|Алтын Адам]] || [[Special:Contributions/Алтын Адам|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Алтын Адам}}
|-
| 47 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Вилюс М}}
|-
| 48 || [[User:Akniet Berdigaliev|Akniet Berdigaliev]] || [[Special:Contributions/Akniet Berdigaliev|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Akniet Berdigaliev}}
|-
| 49 || [[User:KaBfect|KaBfect]] || [[Special:Contributions/KaBfect|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|KaBfect}}
|-
| 50 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 51 || [[User:Еділбай Дәмелі|Еділбай Дәмелі]] || [[Special:Contributions/Еділбай Дәмелі|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Еділбай Дәмелі}}
|-
| 52 || [[User:Sherniyaz boran|Sherniyaz boran]] || [[Special:Contributions/Sherniyaz boran|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Sherniyaz boran}}
|-
| 53 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Almatrkh}}
|-
| 54 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Nurkhan}}
|-
| 55 || [[User:Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] || [[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Құдайбергенова Айнагүл}}
|-
| 56 || [[User:Арманбекқызы Еркежан НЗМ|Арманбекқызы Еркежан НЗМ]] || [[Special:Contributions/Арманбекқызы Еркежан НЗМ|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Арманбекқызы Еркежан НЗМ}}
|-
| 57 || [[User:Есенгелді Інжу|Есенгелді Інжу]] || [[Special:Contributions/Есенгелді Інжу|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Есенгелді Інжу}}
|-
| 58 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ashina}}
|-
| 59 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 60 || [[User:Tilaqtobe|Tilaqtobe]] || [[Special:Contributions/Tilaqtobe|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Tilaqtobe}}
|-
| 61 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}}
|-
| 62 || [[User:Акмарал Абдрашидовна|Акмарал Абдрашидовна]] || [[Special:Contributions/Акмарал Абдрашидовна|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Акмарал Абдрашидовна}}
|-
| 63 || [[User:Qarakesek|Qarakesek]] || [[Special:Contributions/Qarakesek|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Qarakesek}}
|-
| 64 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}}
|-
| 65 || [[User:TbsloOi|TbsloOi]] || [[Special:Contributions/TbsloOi|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TbsloOi}}
|-
| 66 || [[User:Ұлан Тұрсынбек|Ұлан Тұрсынбек]] || [[Special:Contributions/Ұлан Тұрсынбек|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Ұлан Тұрсынбек}}
|-
| 67 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 68 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 69 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Muzeologist}}
|-
| 70 || [[User:Janugyl|Janugyl]] || [[Special:Contributions/Janugyl|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Janugyl}}
|-
| 71 || [[User:Зилола Садирханова|Зилола Садирханова]] || [[Special:Contributions/Зилола Садирханова|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Зилола Садирханова}}
|-
| 72 || [[User:Aisford|Aisford]] || [[Special:Contributions/Aisford|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Aisford}}
|-
| 73 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 74 || [[User:Baktygul Kurmanova|Baktygul Kurmanova]] || [[Special:Contributions/Baktygul Kurmanova|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Baktygul Kurmanova}}
|-
| 75 || [[User:Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова]] || [[Special:Contributions/Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}
|-
| 76 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}}
|-
| 77 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}}
|-
| 78 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|PushkinVko}}
|-
| 79 || [[User:Aidana Turkpenbaeva|Aidana Turkpenbaeva]] || [[Special:Contributions/Aidana Turkpenbaeva|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Aidana Turkpenbaeva}}
|-
| 80 || [[User:KiranBOT|KiranBOT]] || [[Special:Contributions/KiranBOT|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|KiranBOT}}
|-
| 81 || [[User:19642206g|19642206g]] || [[Special:Contributions/19642206g|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|19642206g}}
{{/end}}</text>
      <sha1>sa3oczqnrgzea6acis463qeqe8vmo7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ольга Давыдовна Андреева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>505545</id>
    <revision>
      <id>3682294</id>
      <parentid>3345959</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3682294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6245" sha1="hxhap3l2qvan0k1tmhgnuzakfthhpfa" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Ольга Давыдовна Андреева
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = 
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 21.7.1915
 |Туған жері           = {{туғанжері|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні   = 7.5.2007
 |Қайтыс болған жері   = {{туғанжері|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте}}, [[Ресей]]
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{USSR}} &lt;br /&gt;{{RUS}}
 |Мамандықтары         = опера әншісі, музыка мұғалімі
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = 
 |Жанрлары             = 
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{4 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін ордені|2005}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Ресей Федерациясының халық әртісі|2001}}{{!!}}{{Қазақ КСР халық әртісі|1985}}{{!!}}{{РКФСР еңбек сіңірген әртісі|1971}}
{{!}}}
 |Сайты                = 
 |Commons              = 
}}
'''Ольга Давыдовна Андреева''' ([[21 шілде]] [[1915 жыл|1915]], [[Санкт-Петербург]] — [[7 мамыр]] [[2007 жыл|2007]], [[Санкт-Петербург]]) — кеңестік әрі ресейлік опера әншісі, [[ҚазССР]]-інің халық әртісі (1985), Ресей халық әртісі (2001), опера әншісі және педагог.

== Биографиясы ==
Ольга Андреева 1915 жылы 21 шілдеде, Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген (кейбір деректер бойынша 1919 жылдың 16 маусымы күні туған). Н.А.Римский-Корсаков атындағы [[Ленинград]] мемлекеттік консерваториясының фортепиано (1937 жылы) және вокалдық (1941) факультетін бітірген. 1941-1942 ж. Ленинград кәсіпорындарда, госпитальдарда, Совет Армиясы жауынгерлері мен Балтық теңізшілерлері алдында өнер көрсетті. 

1944-1948 жылдары Ленинград оперетте театрында, 1948-1951 жылдары Саратов мемлекеттік опера және балет театрында және 1951-1962 жылдары филармония мен кіші опера және балет театрында солист болды.

1962 жылы Кеңес мәдениет қызметкерлерін Қазақстанда тың және тыңайған жерлерді игерушілер арасында әуесқойлар коллективтерін ұйымдастырып жандандыру ісіне жәрдем беруге шақырды. 130 адамнан тұратын &quot;Целинник&quot; [[ән]]-[[би]] ансамблін ұйымдастырып, 1962-1965 ж. оның көркемдік жағын басқарды. 1965-1979 ж. Ленинград радиосы мен телеарна әншісі.&lt;ref&gt;Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7&lt;/ref&gt;

Ольга Андреева 2007 жылы 7 мамырда қайтыс болды. Ол Санкт-Петербургтегі Большеохтинск зиратында жерленген.

== Шығарған кітаптары ==
* Пока я помню - я живу: [Воспоминания опер. певицы] / О. Д. Андреева; [Послесл. А. В. Кондратьева] 143,[1] с. ил., нот. ил. СПб. Polradis 1993&lt;ref&gt;Пискарев А. Как хорошая песня!//Сов. культура. 1959. 10 қараша.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Андреева О. Нас ждут на целине!//Сов. культура. 1962. 15 марта.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Аренин Э. Тысячный концерт//Известия. 1970. 11 қыркүйек.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Макеев В. Мастерство, гражданственность//Сов. культура. 1970. 29 қыркүйек.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Картаузов Л. Наша землячка — целинница!//Сов. культура. 1979. 10 шілде.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Сенецкая И. Жизнь — как песня//Сов. патриот. 1980. 13 шілде.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Там, где нужнее/Беседу вел А. Мясников//Веч. Ленинград. 1982. 8 ақпан.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Царев М. Выбор пути//Сов. культура. 1983. 7 маусым.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Картаузов Л. Народная артистка целины//МЖ. 1984. № 23. С. 6.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://spb-tombs-walkeru.narod.ru/2013/1/12.html АНДРЕЕВА Ольга Давыдовна]

[[Санат:КСРО әншілері]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:Қазақстан халық әртістері]]
[[Санат:1915 жылы туғандар]]
[[Санат:2007 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ресей әншілері]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>hxhap3l2qvan0k1tmhgnuzakfthhpfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Евгеньевич Ферсман</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506869</id>
    <revision>
      <id>3682295</id>
      <parentid>3653242</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3682295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7307" sha1="f0hgloh3i59dw6aw4kuu3unit46himl" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Александр Евгеньевич Ферсман
 |Шынайы есімі        = {{lang-de|Alexander von Fersmann}}&lt;br /&gt; [[Орыс тілінің реформаға дейінгі емлесі|ор. ескі емлесі.]] ''Александръ Ферсманъ''
 |Суреті              = Александр Евгеньевич Ферсман.jpeg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 8.11.1883
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте}}, [[Ресей империясы]]
 |Қайтыс болған күні  = 20.5.1945
 |Қайтыс болған жері  = {{Қайтысболғанжері|Сочи|Сочиде}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Азаматтығы          = {{байрақ|Ресей империясы}}&lt;br /&gt; {{байрақ|КСРО}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[Минералогия|минералогия]], [[Кристаллография|кристаллография]], [[Геохимия|геохимия]]
 |Жұмыс орны          = [[А. Е. Ферсман атындағы минералогиялық мұражай|Минералогиялық мұражай]], [[КСРО Ғылым Академиясы|КСРО ҒА]], [[РҒА геология институты|КСРО ҒА ГИН]]
 |Ғылыми дәрежесі     = 
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Мәскеу университетінің физика-математика факультеті|Мәскеу университеті]]
 |Ғылыми жетекші      = [[Владимир Иванович Вернадский|В. И. Вернадский]]
 |Атақты шәкірттері   = [[Владимир Иванович Смирнов (геолог)|В. И. Смирнов]],&lt;br /&gt; [[Иларион Иларионович Шафрановский|И. И. Шафрановский]],&lt;br /&gt; және басқалары
 |Несімен белгілі     = минералог, геохимик, ғылымды насихаттаушы
 |Марапаттары         = {{қатар
 | теңестіру = солға
 | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{III дәрежелі Әулие Станислав ордені}} | {{Романовтар әулеті патшалық құруының 300 жылдығын еске алу медалі}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға
 | {{Сталиндік сыйлық}} | {{Уолластон медалі}} | {{Лениндік сыйлық}}
}}
 |Қолтаңбасы          = A E Fersman-signature.png
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = Alexander Fersman
}}
'''Александр Евгеньевич Ферсман''' ([[8 қараша]] [[1883 жыл|1883]], [[Санкт-Петербург]], [[Ресей империясы]] — [[20 мамыр]] [[1945 жыл|1945]], [[Сочи]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — орыс және кеңестік минералогия маманы, кристаллография мен геохимия салаларының ғалымы, профессор, РҒА академигі (1919) және КСРО ҒА вице-президенті (1926–1929). «Природа» журналының негізі қаланған кезден (1912) бастап редакторы. Ғылыми еңбектері үшін [[В. И. Ленин атындағы сыйлықтың лауреаттары|В. И. Ленин атындағы сыйлық]] лауреаты (1929), I дәрежелі [[Сталин премиясы|Сталиндік сыйлықтың]] лауреаты (1942).

== Өмірбаяны ==
Орыстың геохимия саласын зерттеушілердің бірі А. Е. Ферсман. Қажымас саяхатшы, дарынды минеролог, геохимик жаратылыстану саласында мол еңбек сіңірген академик – Александр Евгеньевич Ферсман 1883 жылы Петербург қаласында дүниеге келді. Бастапқыда Одесса, одан кейін Мәскеу мемлекеттік университетін бітіріп, шетелдердің мамандарымен біраз жыл қызмет атқарды. Ұлы қазанның жеңісінен  кейін оның еңбегіне даңғыл жол ашылып, еліміздің қазба байлықтарын зерттеп, ашуда мол еңбек сіңіреді. Ол Орал мен Алтайдың, Забайкалье мен Тянь-Шаньның, Памир мен Орта Азияның шикізат базасын зеріттеді. Қола түбегінің апетитін, Ферғананың радийін, Қарақұмның күкіртін, Забайкальенің вольфрамын тапты. Оның ашқан кен орындарының  жанынан Мончегорск, Апатит, Кировск қалалары бой көтерді.Көптеген ғылыми еңбектері арқылы қазба байлықтарын айыра білетін дарындылығымен әлемге әйгілі болған А. Ферсман «Минерология», «Тас үшін саяхат», «Тастардың түрлері» деген ғылыми—көркем еңбектер жазды. Минералдар мен тастардың қасиеттері, олардың пайда болуын осы кітаптар  арқылы оқып білген жастар кейін геолог, минеролог, геохимик маманын меңгерді. Олар еліміздің шикізат базасын нығайтуға лайықты үлестерін қосып жүр. Шығыс Қазақстандағы пегматит кен орнының ашылуы — А. Ферсман идеясының жарқын көрінісі. Республикамызда тұңғыш  Асубұлақ геология—минерология қорығы құрылды. Мұз сияқты тау, тасын, көгілдір күлгін, сарғыш, жасыл, қызғылт түсті апатит кристалдарын, күміс түстес  слюданы, шымқай ақ альбитті кездестіресің. Бұлардың барлығы жаңа техникада, медицинада кеңінен қолданылады. Ол 1945 жылы қайтыс болады.[[Санат:Александр Евгеньевич Ферсман]]</text>
      <sha1>f0hgloh3i59dw6aw4kuu3unit46himl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өздігінен білім жетілдіру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514549</id>
    <redirect title="Автодидактика" />
    <revision>
      <id>3681770</id>
      <parentid>2079299</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Автодидактика]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3681770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="68rr5t28prg29pvwckhvs5czoz1g0of" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Автодидактика]]</text>
      <sha1>68rr5t28prg29pvwckhvs5czoz1g0of</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514550</id>
    <revision>
      <id>3682368</id>
      <parentid>3516326</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <origin>3682368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9346" sha1="5r1hw5hkqdb1g8rvcfd9gzwwjr06qyn" xml:space="preserve">'''Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы''' – бастапқыда шырышты қабат, кейіннен үдеріс үдеген сайын [[Бронхит|бронх]]&lt;nowiki/&gt;тардың тереңірек қабаттары мен перибронхиалды дәнекер тінін зақымдайтын, өкпе жолдардың созылмалы қабынуы. Онымен көбіне кәрі жастағы ер кісілер ауырады. Созылмалы бронхитпен аурушаңдық адам өмірінің алтыншы және жетінші онжылдығында артады, ал бұл аурудан өлімге алып келуі сегізінші онжылдықта байқалады.
== Клиникасы ==
Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруының негізгі белгілерінің қатарына: ''[[жөтел]], [[қақырық]] тастау, ентігу, ал [[аускультация]]&lt;nowiki/&gt;да – қатты тыныс пен сырылдардың естілуі'' жатады. Созылмалы бронхит біртіндеп дамиды және кеш анықталады, себебі ұзақ уақыт бойы науқасты аз мазалауы мүмкін. Клиникалық көрінісі бронхиалды ағаштардың (жолдардың) зақымдау деңгейімен байланысты көрінеді.
* Қабыну үдерісі ірі және орта бронхтарды қамтитын проксималды бронхитте, аз мөлшерлі [[Қақырық|қақырықты]] жөтел байқалады, ентігу болмайды, қатаң тыныспен бірге төмен тембрлі құрғақ сырылдар естіледі. Бронхиалды өткізгіштік бұзылмаған. Бұл созылмалы обструктивті емес бронхит немесе «ентігусіз бронхит» болып табылады.    
* Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруында тек қана жөтел ғана емес (қақырықты немесе қақырықсыз), сонымен бірге, бірінші кезекте, ентігу («ентігулі бронхит») байқалады. Қабыну үдерісі ұсақ бронхтарда («дисталды бронхит») орналасады. Қатаң тыныс пен бірге ысқырықты сырылдар естіледі. Сыртқы тыныс қызметін тексергенде бронх өткізгіштігінің бұзылуы анықталады.
* Бронхиттің өршуі көбіне қалыпты температурамен өтеді, дененің жоғарғы бөлігінің (бас, мойын) терлегіштігі байқалады, жөтел күшейеді, [[қақырық]] көлемі артады.
* Аздап өршу кезінде [[қақырық]] шырышты – іріңді, дене температурасы қалыпты немесе субфебрильді, шеткері қан көрсеткіштері аз өзгерген. Айқын өршу кезінде [[қақырық]] шырышты – іріңді, құрамындағы лейкоциттер жоғары мөлшерде болады. Обструктивті өзгерістер үдеген кезде ентігу күшейеді созылмалы обструктивті бронхиттің үдеуі тыныс және жүрек жеткіліксіздігіне алып келеді.

== Емі мен күтімі ==
Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы өршіген кездегі ем келесі сызбадағыдай жүргізіледі: 
# бронх өткізгіштігін қалпына келтіру (бронхоспазмолитиктер көмегімен дренаждау, постуральды дренаж, іріңді бронхитте – бронхоскопия кезіндегі дренаждау);
# микрофлора сезімталдығы мен дәрінің улылығын ескере отырып антибактериалды ем;
#антиаллергиялық және дезинтоксикациялық заттар;
# емдік дене тәрбиесі (тыныстық, дренаждық жаттығулар);	
# жалпы қуаттандырушы ем (физиотерапия, дәрумендер, уқалау).
&lt;br /&gt;Қатты жөтел кезінде жөтелге қарсы дәрілер қолданады. Егер [[Қақырық|қақырықты]] жөтел болса, онда жөтелді төмендететін, бірақ [[Қақырық|қақырықтың]] бөлінуін төмендетпейтін, екі фазалы жөтелге қарсы заттар (интуссин, балтикс және т.б.) қолданылады.&lt;br /&gt;Обструктивті бронхитте бронхоспазмды тыю үшін бронходилататорлар: спазмолитиктер (изадрин, сальбутамол, тербутамин); фосфодиэстераза тежегіштері (теофиллин туындылары) қолданылады. Спастикалық синдромды дереу тыю үшін: беротек, венталин, атровент, беродуал дәрілерін тағайындайды.&lt;br /&gt;Бронхтардың дренаждық қызметін жақсарту үшін [[қақырық]] түсіретін, [[Қақырық|қақырықты]] жібітетін заттар беріледі. Егер бұл дәрілерді [[Қақырық|қақырықтың]] тұтқырлығы мен эластикалық қасиеттерін ескере отырып қолданса, тиімділігі жоғары болады. Тұтқырлығы жоғары болса, тиол туындыларын – ацетил – цистеин (мукосальвин) немесе протеолитикалық ферменттер (трипсин, химотрипсин) қолданылады. Адгезивті көрсеткіштері жоғары болса, онда сурфактанттың түзілуін жақсартатын дәрілер (бромгексин) бөлінді (секрет) регидратанттар, минералды тұздар, эфир майларын қолданады. Егер [[Қақырық|қақырықтың]] реологиялық қасиеттері өзгермесе, бірақ мукоцилиарлы тасымалдау жылдамдығы төмендесе, теофиллин туындылары мен β – 2 симпатомиметиктер – теолонг, теопек және т.б. тағайындалады.&lt;br /&gt;

Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы бар науқастар басқа ауруларының әсерінен ұзақ уақыт төсек тартып жатса, бронхтардың дренаждық қызметі бұзылуы нәтижесінде өкпенің жеке бөліктерінде коллапс туындайды. Сондықтан ондай науқастарды төсекте қимылын ауыстырып отыру, оларға жартылай отыру қалпын қамтамасыз ету, тыныс жаттығуларын жүргізу, мөлшерлі физикалық жаттығулар жасату қажет.
&lt;br /&gt;
[[Гипоксия]]&lt;nowiki/&gt;мен күрес үшін міндетті түрде оттегі қоспасын, оттегілік бөлме тағайындау керек. Оксигенотерапия үзілісті болуы керек және оттегінің мөлшерін біртіндеп жоғарылатады (бас айналу, құсу, тұншығу, тыныс алу орталығының тежелуінің алдын алу үшін). Оны бронхолитикалық заттарды қолданумен қатар жүргізген жөн.&lt;br /&gt;
Жүрек гликозидтері қанайналым жеткіліксіздігі белгілері кезінде көрсетілген. Көп мөлшерлі [[Қақырық|қақырықты]] созылмалы бронхит кезінде жазық кеңістікте, қайыңды орманда, таулы климат жағдайларындағы (теңіз деңгейінен 1000-1200м жоғары емес) санаторлы-курорттық ем тиімді болады. &lt;ref&gt;В.Н.Ярыгина, А.С.Мелентьева. «Руководство по геронтологии и гериатрии», Клиническая гериатрия. Москва, 2008. &lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

{{Тыныс алу мүшелерінің аурулары}}
[[Санат:Тыныс мүшелері аурулары]]</text>
      <sha1>5r1hw5hkqdb1g8rvcfd9gzwwjr06qyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрия Калуджерович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522831</id>
    <revision>
      <id>3682033</id>
      <parentid>3266212</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7039" sha1="3i572atgjta01einz23i8rchzy5viqn" xml:space="preserve">{{Футболшы
|Есімі = Андрия Калудже́рович
|туған күні = 5.7.1987
|туған жері =Бачка-Топола, [[Югославия]]
|азаматтығы ={{ту|Сербия}} [[Сербия]]
|қазіргі клуб = 
|номері = 
|бойы = 181
|салмағы = 81
|позиция = Шабуылшы
|сурет = Andrija Kaluđerović in Beijing.jpg
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2003—2009|{{ту|Сербия және Черногория}}{{ту|Сербия}} [[ОФК (футбол клубы)|ОФК]]|49 (11)
|2003—2004|{{аренда}}{{ту|Сербия және Черногория}} [[Негош (футбол клубы)|Негош]]|1 (0)
|2004—2005|{{аренда}}{{ту|Сербия және Черногория}} [[Мачва (футбол клубы)|Мачва]]|1 (0)
|2005|{{аренда}}{{ту|Сербия және Черногория}} [[Хайдук (футбол клубы, Белград)|Хайдук (Белград)]]|13 (5)
|2005—2007|{{аренда}}{{ту|Сербия және Черногория}}{{ту|Сербия}} [[Спартак (футбол клубы, Суботица)|Спартак (Суботица)]]|30 (11)
|2007|{{аренда}}{{ту|Сербия}} [[Раднички (футбол клубы, Пирот)|Раднички (Пирот)]]|1 (0)
|2009—2010|{{ту|Сербия}} [[Рад (футбол клубы)|Рад]]|45 (20)
|2010—2012|{{ту|Сербия}} [[Црвена Звезда (футбол клубы)|Црвена Звезда]]|43 (19)
|2012—2014|{{ту|Қытай}} [[Бейжің Гоань]]|11 (2)
|2012—2013|{{аренда}}{{ту|Испания}} [[Расинг (футбол клубы, Сантандер)|Расинг (Сантандер)]]|18 (3)
|2013|{{аренда}}{{ту|Сербия}} [[Войводина (футбол клубы)|Войводина]]|15 (5)
|2014|{{аренда}}{{ту|Кипр}} [[АЕЛ (футбол клубы, Лимасол)|АЕЛ (Лимасол)]]|18 (5)
|2014|{{ту|Швейцария}} [[Тун (футбол клубы)|Тун]]|12 (2)
|2015|{{ту|Аустралия}} [[Брисбен Роар]]|10 (5)
|2015|{{ту|Катар}} Әл-Шахания|8 (6)
|2016|{{ту|Сербия}} [[Рад (футбол клубы)|Рад]]|15 (6)
|2016|{{ту|Литва}} [[Жальгирис (футбол клубы)|Жальгирис]]|19 (20)
|2017|{{ту|Тайланд||20px}} [[Порт (футбол клубы)|Порт]]|9 (3)
|2017—2018|{{ту|Аустралия}} [[Веллингтон Феникс]]|23 (9)
|2018|{{ту|Словения||20px}} [[Олимпия (футбол клубы, Любляна)|Олимпия]]|0 (0)
|2018|{{ту|Үндістан||20px}} [[Одиша (футбол клубы)|Дели Дайнамос]]|12 (1)
|2019—2020|{{ту|Хорватия||20px}} [[Интер (футбол клубы, Запрешич)|Интер (Запрешич)]]|8 (0)
|2019|{{аренда}}{{ту|Латвия||20px}} [[РФМ (футбол клубы)|РФШ]]|10 (2)
|2020|{{ту|Сербия}} [[Рад (футбол клубы)|Рад]]|9 (7)
|2020—2021|{{ту|Литва}} [[Жальгирис (футбол клубы)|Жальгирис]]|8 (3)
|2021|{{ту|Сербия}} [[Рад (футбол клубы)|Рад]]|1 (1)
|2021|{{ту|Сербия}} [[Пролетер (футбол клубы, Нови-Сад)|Пролетер]]|2 (1)
|2021|{{ту|Өзбекстан}} [[Насаф (футбол клубы)|Насаф]]|14 (2)
|2022—|{{ту|Сербия}} [[Пролетер (футбол клубы, Нови-Сад)|Пролетер]]|4 (0)
}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|2010—2011|{{футбол|Сербия}} |3 (0)}}
}} 
'''Андрия Калуджерович''' ([[Серб тілі|серб]]. ''Андрија Калуђеровић''; 5 шілде 1987&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/36829&lt;/ref&gt;, Бачка-Топола, [[Югославия]]) — [[Сербия]] елінің футболшысы,  шабуылшы.

==Мансап==
===Клубтық===
6 жыл ішінде Андрия Белградтан ОФК командаларының құрамында болған. Сол командада ол 49 ойын ойнап, 11 гол соқты. Мансабының үлкен бөлігін жалдамалармен өткізген. Ол «Спартак Златибор Вода» клубында 30 ойын ойнап, 11 рет қақпаға доп қақты. Сосын Андрия «Рад» командасына көшіп кетті. 2010-2011 жылдарында Андрия Калудже́рович  «[[Црвена Звезда (футбол клубы)|Црвена Звезда]]&lt;nowiki/&gt;» клубында ойнады. 2010 жылы «Бэйцзин Гоань» қытай клубында ойнады. Қазір ол «АЕЛ» клубында ойнап жүр.
===Ұлттық құрама===
2008 жылы Пекинде өткен Олимпиаданың  футбол спортынан қатысушысы болып, командасымен финалға дейін жетті. Турнирде 19 номер болды.
2010 жылы 7 сәуірде ол өз елінің командасымен бірге Японияға қарсы ойнаған. Сол кезеңде ол 6 ойын ойнап, 2 гол соқты.

== Жүлделері ==

=== Командалық ===
'''«Жальгирис»'''

* Литва чемпионы: 2016
* Литва Кубогы: 2016

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20231128100924/https://footballfacts.ru/person/119344 Профилі]
{{Бастама}}{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Сербия футболшылары]]
&lt;references /&gt;
[[Санат:Сербия және Черногория футболшылары]]
[[Санат:Сербия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:ОФК ФК ойыншылары]]
[[Санат:Бейжің Гоан ФК ойыншылары]]
[[Санат:Расинг Сантандер ФК ойыншылары]]
[[Санат:Войводина ФК ойыншылары]]
[[Санат:АЕЛ Лимасол ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тун ФК ойыншылары]]
[[Санат:Брисбен Роар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жальгирис ФК ойыншылары]]
[[Санат:Олимпия Любляна ФК ойыншылары]]
[[Санат:Спартак Суботица ФК ойыншылары]]
[[Санат:Црвена Звезда ФК ойыншылары]]
[[Санат:Интер Запрешич ФК ойыншылары]]
[[Санат:Рад ФК ойыншылары]]
[[Санат:Насаф ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>3i572atgjta01einz23i8rchzy5viqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алма Бектұрсынқызы Құнанбаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527081</id>
    <revision>
      <id>3681954</id>
      <parentid>2984872</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4820" sha1="5rxmjnkm8ufhl9rrjmcikoj71w23njo" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Алма Бектұрсынқызы Құнанбаева
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 1949
 |Туған жері           = Алматы қаласы
 |Қайтыс болған күні     = 
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Азаматтығы             = АҚШ
 |Ғылыми аясы            = музыка, тарих, өнер
 |Жұмыс орны             = Стэнфорд университеті, АҚШ
 |Ғылыми дәрежесі        = өнертану ғылымдарының кандидаты
 |Ғылыми атағы           = профессор
 |Альма-матер            = Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы, П.Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясы, Санкт-Питербург мемлекеттік театр өнері академиясы
 |Ғылыми жетекші         = Изалий Земцовский
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = Ellis Island Medal of Honor
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Уикиқайнар             = 
}}

'''Алма Бектұрсынқызы Құнанбаева''' ([[1949 жыл]]ы [[Алматы қаласы]]нда туған) - музыкатанушы ғалым, өнертану ғылымдарының кандидаты. [[АҚШ]]-тың атақты [[Стэнфорд университеті]]нің профессоры.&lt;ref&gt;[http://www.spb-composers.ru/muzexpert/190-kunanbaeva-/551-kunanbaevacreation Союз компизиторов Санкт-Питербурга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219053118/http://www.spb-composers.ru/muzexpert/190-kunanbaeva-/551-kunanbaevacreation |date=2014-12-19 }}&lt;/ref&gt;

==Өмірбаяны==
Алма Құнанбаева [[Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерватория]]сын, П.Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясын, Санкт-Питербург мемлекеттік театр өнері академиясының түлегі. 1984 жылы Изалий Земцовскийдің ғылыми жетекшілігімен &quot;Қазақ эпикалық дәстүрінің проблемалары&quot; тақырыбында өнертану ғылымдарының кандидаттық диссертациясын қорғаған. 
Көп жылдар бойы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында дәріс оқыған.
1993 жылдан бастап АҚШ-та тұрады және Висконсин–Мадисон, Вашингтон Сиэтл, Айова, Калифорния Беркли университеттерінде сабақ берген.
Қазіргі таңда Калифорния штатының [[Пало Альто]] қаласында орналасқан атақты [[Стэнфорд университеті]]нің профессоры. Сонымен бірге, [[Беркли]] қаласындағы Орта Азия елдерінің мәдениеті мен тарихын насихаттауға арналған &quot;Silk Road House&quot; атты орталықтың президенті.&lt;ref&gt;[http://www.silkroadhouse.org/ Silk Road House] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Алма Құнанбаева 2014 жылы АҚШ эммигранттарына арналған &quot;Ellis Island Medal of Honor&quot; медальымен марапатталған. Медаль жеке және кәсіби өмірдегі жетістіктері үшін және өз мәдениетін сақтауға қосқан үлесі үшін беріледі.&lt;ref&gt;[https://www.congress.gov/congressional-record/2014/9/10/extensions-of-remarks-section/article/E1382-1 CONGRATULATING THE 2014 RECIPIENTS OF THE COVETED ELLIS ISLAND MEDAL OF HONOR]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Тағы қараңыз ==

== Сыртқы сілтемелер ==
[http://www.silkroadhouse.org/contact.php Silk Road House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141214231905/http://www.silkroadhouse.org/contact.php |date=2014-12-14 }}</text>
      <sha1>5rxmjnkm8ufhl9rrjmcikoj71w23njo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дайан Китон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530344</id>
    <revision>
      <id>3681600</id>
      <parentid>3569251</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6787" sha1="fn0mhohjwx2mym6xci787i7nm1v2t92" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Дайан Китон
  |шынайы есімі           = Diane Keaton
  |сурет                  = Diane Keaton 2012-1 (cropped).jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Китон, 2012 жыл
  |туған кездегі есімі  = Дайан Холл
  |туған күні           = 5.01.1946
  |туған жері           = {{Туғанжері|Лос Анжелес|Лос Анжелесте}}, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     = 11.10.2025
  |қайтыс болған жері     = {{қайтысболғанжері|Калифорния|Калифорнияда}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |мамандығы              = {{актриса|АҚШ}}
  |азаматтығы             = {{байрақ|АҚШ}}
  |белсенді жылдары       = 1969–2025
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            = [[Оскар сыйлығы]] (1978)&lt;br /&gt;[[Алтын глобус сыйлығы|Алтын глобус]] (1978, 2004)&lt;br /&gt;[[BAFTA]] (1978)
  |imdb_id                = 0000473
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Diane Keaton
}}
'''Дайан Китон''' ({{lang-en|Diane Keaton}}; шын аты — '''Дайан Холл''', {{lang-en|Diane Hall}}; [[5 қаңтар]], [[1946 жыл]], [[Лос Анжелес]], [[Калифорния]] – [[11 қазан]] [[2025 жыл|2025]], [[Калифорния]]) — америкалық актриса, продюсер, режиссер. «[[Энни Холл]]» фильміндегі рөлі үшін [[Оскар сыйлығы]], [[Алтын глобус]] пен [[BAFTA]] сыйлықтарын, «Ережеге сай мен ережесіз махаббат» фильміндегі рөлі үшін «Алтын глобус» жүлделерінің номинанты атанған. [[Фрэнсис Форд Коппола]]ның «[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]» және [[Вуди Аллен]]нің көптеген фильміндерінде түсіп, шет елге танымал атанған.

== Өмірбаяны ==
Өзінің анасының тегін лақап ат ретінде алған. 1969 жылы «Шаш» қойылымында сахнаға шығады. Сол кезде [[Вуди Аллен]]мен көпжылдық жұмысы басталады. Алленмен қоштасқан соң, Китон [[Уоррен Битти]]мен жақындасады. Екеуі бірігіп, «Қызылдар» (1981) тарихи фильмінің жұмысын жасайды. Осы фильм мен «Марвин бөлмесі» (1996) «Ережеге сай мен ережесіз махаббат», «Твин Пикс», «Піл» фильмдері үшін тағы [[Оскар сыйлығы]] мен «[[Алтын пальма бұтағы]]» жүлдесінің номинанты атанған. 2006 жылдан «[[L'Oreal]]» фирмасының бет-бейнесі атанады.

== Өз өмірі ==
Дайан Китон ешқашан күйеуге тимеген. Оның екі асыранда балалары бар: Декстер атты қызы (1996 жылы туған) мен Дюк атты ұлы (2001 жылы туған).

== Таңдаулы фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы!! Атауы !! Ағылшынша атауы !! Рөлі
|-
| |1972 || [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] || The Godfather || Кей Адамс
|-
| 1973 || Ұйықтаушы || Sleeper || Луна Шлоссер
|-
| 1974 || [[Өкіл әке 2]] || Godfather II || Кей Адамс
|-
| 1975 || Махаббат пен өлім || Love and Death || Соня
|-
| 1977 || Мистер Гудбарды іздеу || Looking for Mr.Goodbar || Тереза Данн
|-
| 1977  || [[Энни Холл]] || Annie Hall || Энни Холл
|-
| 1978 || Интерьерлер || Interiors || Рената
|-
| 1979 || Манхэттен || Manhattan || Мэри Уилки
|-
| 1981 || Қызылдар || Reds || Луиза Брайант
|-
| 1984 || Миссис Соффель || Mrs. Soffel ||Кейт Соффел
|-
| 1987 || Радио күндері ||Radio Days ||жаңа жылдық кештегі әнші
|-
| 1987 || Бейби-Бум || Baby Boom ||J.C. Wiatt
|-
| 1990 || [[Өкіл әке 3]] || Godfather III || Кей Адамс
|-
| 1991 || Қалыңдық әкесі || Father of the Bride || Нина Бенкс
|-
| 1993 || Манхэттендегі өлтіру жұмбағы || Manhattan Murder Mystery ||Кэрол Липтон
|-
| 1994 || Амелия Эрхарт: Соңғы шайқас || Amelia Earhart: The Final Flight ||Амелия Эрхарт
|-
| 1995 || Қалыңдық әкесі 2 || Father of the Bride Part 2 || Нина Бенкс
|-
| 1996 || Бірінші әйелдер клубы || The First Wives Club || Энни
|-
| 1996 || Марвинның бөлмесі|| Marvin's Room || Бесси
|-
| 2001 || Қала &amp; Ауыл || Town &amp; Country || Элли Стоддард
|-
| 2003 || Бірнәрсе бермек || Something's Gotta Give || Эрика Барри
|-
| 2005 || Әулет тасы || The Family Stone || Сибил Стоун
|-
| 2007 || Өйткені солай дедім || Because I Said So || Дафни Вайлдер
|-
| 2008 || Жынды ақша || Mad Money || Бриджет Кардиган
|-
| 2010 || Таң даңқы || Morning Glory || тележүргізуші Колин Пек
|-
| 2012 || Ең жақын дос || Darling Companion || Бет
|-
| 2013 || Үлкен той || The Big Wedding || Элли Гриффин
|-
| 2013 || Міне ол || And So It Goes || Лея
|-
| 2016 || Дориді табу || Finding Dory || Дженни 
|}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.imdb.com/name/nm0000473/bio Дайан Китон]
* [http://www.imdb.com/news/ni18459443/ Дайан Китон]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы}}

{{DEFAULTSORT:Китон, Дайан}}

[[Санат:АҚШ продюсерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Үздік актриса үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>fn0mhohjwx2mym6xci787i7nm1v2t92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3682090</id>
      <parentid>3681140</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3682090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61829" sha1="ad3pr69wlasacizg9iu8fveaf9qe6wf" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;97183&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 97 183]
| data-sort-value=&quot;1118&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1118]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;89416&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 89 416]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86567&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84063&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 063]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55567&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 567]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;49905&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 905]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;40912&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 40 912]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;25892&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 25 892]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;23953&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 23 953]
| data-sort-value=&quot;249&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 249]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;20842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 20 842]
| data-sort-value=&quot;36&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 36]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;17277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 277]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16073&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 073]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13769&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 769]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11692&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 692]
| data-sort-value=&quot;60&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 60]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10239&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 239]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8399&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8399]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8362&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8362]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8251&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;8249&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8249]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;8018&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 8018]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7510]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7451&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6707&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6707]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5217&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5217]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4532]
| data-sort-value=&quot;24&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4489&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4489]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3890&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3890]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;3782&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3782]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3398&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3148&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3148]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;3019&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 3019]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2473&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2473]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2414&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2332&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2332]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2175]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1623&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1623]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1574&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1574]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1540&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1392&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1392]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}}
| data-sort-value=&quot;1323&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 1323]
| data-sort-value=&quot;21&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 21]
|2026-07-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1219&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1219]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;1029&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1029]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Aldogarov}}
| data-sort-value=&quot;891&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aldogarov}} 891]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 739]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 709]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;698&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 698]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;641&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;632&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 632]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;624&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 624]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;615&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 615]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;576&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 576]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|232
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|233
|{{Қатысушы-түж6|Almatrkh}}
| data-sort-value=&quot;507&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatrkh}} 507]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|234
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>ad3pr69wlasacizg9iu8fveaf9qe6wf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өнер өнер үшін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539499</id>
    <revision>
      <id>3682141</id>
      <parentid>3306663</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2176" sha1="r7g7pw2qzba19hcubw14pkvx6gfp1d3" xml:space="preserve">'''«Өнер өнер үшін»'''  ({{lang-fr|l'art pour l'art}}) — көркемөнердің саясат пен қоғамдық талап - тілектерге бойұсынбай, &quot;тәуелсіз&quot; болуын жақтайтын эстетикалық концепция. 

Алғашқы рет «Өнер өнер үшін» деген сөйлем Франция басылымдарында 1833 жылы пайда болған, алайда бұл концепйияны танымал еткен мадам де Сталь өзінің «Германия жайлы» (1813) атты эссесінде және Виктор Кузен (1792—1867) Сорбоннада оқыған философиялық лекцияларында жариялаған. Бұл концепцияның жақтаушысы Теофиль Готье болды, өзінің «Мадемуазель де Мопен» (1835) романының кіріспе сөзінде осы коцепция туралы айтқан.

&quot;Өнер өнер үшін&quot; идеясы 19 ғасыр ортасында теорияға айналды. Ол көбінесе буржуазиялық қоғамдық қатынастардадағы меркентелизмге қарсы әрекет ретінде пайда болды. 19 ғасыр аяғында бұл концепция бірден эстетизмге бой ұрды және адамгершілікке симайтын идеяларды уағыздады. Біздің заманымызда ол идея эклектикалық эстетика теорияларының қатарына жатады. Қазақ әдебиетінде &quot;Өнер өнер үшін&quot; идеясы 19 ғасыр аяғында ([[Шәңгерей Бәкеев]] шығармаларында) және XX ғасыр басында (М.Жұмабаев, Б.Күлеев туындыларында) бой көрсетті.&lt;ref&gt;Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,41 бет&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Өнертану]]</text>
      <sha1>r7g7pw2qzba19hcubw14pkvx6gfp1d3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edmodo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543912</id>
    <revision>
      <id>3681649</id>
      <parentid>3280494</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3776" sha1="8a5x8h5ck2cmu0evucwc0rj0t5mlqm9" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы             = Edmodo
 |логотипі          =
 |түрі              = 
 |биржадағы листингі     = 
 |қызметі           = Білім беру
 |ұраны             = 
 |құрылды           = [[1 қыркүйек]] [[2008 жыл]]
 |жабылды           = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары          = 
 |бұрынғы атауы     = 
 |құрушы            = Ник Борг, Джефф О'Гара
 |орналасуы         = [[Сан-Матео]] ([[Калифорния]])
 |басты адамдары    = 
 |саласы            = 
 |өнімі             = 
 |айналым           = 
 |операциялық кіріс     = 
 |таза табысы       = 
 |қызметкерлер саны     = 
 |басшы компания    = 
 |бағынышты компания    = 
 |сайты             = {{URL|www.edmodo.com}}
}}

'''Edmodo''' — білім беретін технологиялық компания. Өз бағдарламасында коммуникациямен, бірлестікпен және де оқушыны дайындарлық құралдармен мұғалім мен оқушы арасындағы байланысты нығайтады жәнеде ата-ана мен мұғалім арасындағы келіспеушіліктерді болдырмауға арналған білім көзі. 

== Тарихы==
2008 жылы Ник Борг пен Джефф О'Гара осы сайттың ірге тасын қалады. Бұл сайт тек бой түзегенінен ақ оны Index Ventures ,Greylock Partners , SingTel Innov8 , New Enterprise Associates,  KDDI, Union Square Ventures және Glynn Capital Management атты әлемге әйгілі компаниялар қолдай бастады. &lt;br /&gt;
==Артықшылығы  ==
* Тіркелу кезінде көп ақпарат сұралмайды
* Мұндағы қолданушылар үшке бөлінген. Олар: оқушы, мұғалім және ата-ана
* Эдмодо-тегін сайт
* Тіркелу кезінде ұялы телефонның нөмері қажет қажет етілмейді 

== Кемшілігі==
* Сайтқа орыс тілінде жазуға да болады, бірақ интерфейсы ағылшын тілінде.
* Бұл сайт әлі де толықтай өз алдына қойган мақсатына жеткен жоқ&lt;ref&gt;[http://gorod1277.org/?q=content/obrazovatelnyi-sait-edmodo Білімді жасөспірімдер қаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709213930/http://gorod1277.org/?q=content/obrazovatelnyi-sait-edmodo |date=2014-07-09 }}&lt;/ref&gt;.
==Жетістіктері  ==
2013 жылы Вибху Миттал Эдмодо сайтының бас директоры болып тағайындалды және осы жылы РС Журналының  &quot;Мұғалімдерге ең қажетті қосымшалар &quot; атты тізімінде Эдмодо сайты үздік қосымшалар қатарында болды. Эдмодо сайтының айтуы бойынша, оның 50 000 000 (миллионға) жуық қолданушысы бар. 
Сонымен қатар, 2015 жылдың наурызында Эдмодо сайты &quot;32 ең үздік білім беретін онлайн құрал&quot; атты тізімдегі көшті бастап келе жатыр&lt;ref&gt;[http://www.slideshare.net/nagora/lyulkun-chikhradze Slideshare]&lt;/ref&gt;.
== Дереккөздер ==

[[Санат:Алфавит бойынша сайттар]]</text>
      <sha1>8a5x8h5ck2cmu0evucwc0rj0t5mlqm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558806</id>
    <revision>
      <id>3682246</id>
      <parentid>3391677</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5784" sha1="0tqqw3nd7fe1d7jxcxoxy82tlob0wev" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
  |түс               =монарх
  |Қазақша есімі               = Мария II 
 |Шынайы есімі     = Mary II
 |Суреті       = Mary II, when Princess of Orange - Wissing 1686-87.jpg
|Сурет ені =230
|Атауы= Мария ІІ
|Титулы        = Англия және Шотландия патшайымы
 |Ту =    Flag of England.svg
 |Ту2 = Flag of Scotland.svg
 |Басқара бастады       = [[13 ақпан]] [[1689 жыл]]
 |Басқаруын аяқтады        = [[28 желтоқсан]] [[1694 жыл]]
 |Тәж кигізу жорасы          = [[11 сәуір]] [[1698 жыл]] - Англия &lt;br /&gt; [[11 мамыр]] [[1698 жыл]] - Шотландия
 |Ізашары     = Яков ІІ
 |Ізбасары          = Вильгельм III  
 |Туған күні     = 30.04.1662
 |Туған жері     = {{туғанжері|Лондон|Лондонда}}
 |Қайтыс болған күні = 28.12.1694
|  Көмілген жері = [[Кенсингтон]], [[Лондон]]
| династия            =
 |Әкесі             = Яков II 
 |Анасы               = Анна Хайд
 |Жұбайы             = Вильгельм III 
 |Балалары              =  жоқ
}}
'''Мари́я II''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Mary II''; [[30 сәуір]] [[1662 жыл|1662]] — [[28 желтоқсан]] [[1694 жыл|1694]]) — Стюарт әулетінен шыққан [[1689 жыл]]дан бастап [[Англия]] мен [[Шотландия]] патшайымы.

== Жас кезі ==
[[Сурет:Queen Mary II when Princess of Orange by and published by Gerard Valck, after Sir Peter Lely.jpg|thumb|''Mary II''|left]]
Йорк герцогының және оның бірінші әйелі Анна Хайдтың үлкен қызы. Анасы және оның кіші қарындасы, болашақ [[Анна (Ұлыбритания патшайымы)|Анна патшайымы]] сияқты Мария да протестант дінің ұстанған.

[[1677 жыл]]ы өзінің немере ағасына, Вильгельм ханзадасына тұрмысқа шығып, Голландияға көшеді. Мария голландықтардың арасында танымал болса да, оның некесі сәтсіз болды. Себебі Вильгельм әйелінің көзіне шөп салды. Олардың балалары болмаған.

== Таққа отыру ==
[[1688 жыл]]ы көтерілістің кезінде Марияның әкесі Яков ІІ [[Франция]]ға қашуға мәжбүр болды.&amp;nbsp; Парламент Англияның тағына Мария мен Вильгельмді тең басқарушылар ретінде отырғызды, себебі олар туысқан болғандықтан бір-бірінің мұрагерлері болып есептелінді.

ІІ Яковтың жаға туған Уэльс ханзадасын тақ мұрагерлігіне қатыстырмады, себебі Мария оны ресми түрде өзінің інісі емес,&amp;nbsp; тастанды бала деп жариялады.&amp;nbsp; [[1689 жыл]]ы [[13 ақпан]]да жұбайлар [[Англия]] мен [[Ирландия]]ның, [[1689 жыл]]дың [[11 сәуір]]інен бастап – [[Шотландия]] басқарушысы болып тағайындалды. Марияның әулеттік нөмірі Англияда да, Шотландияда да ІІ болды.

== Билігі ==
Мария мен Вильгельмнің бірлесіп басқаруы кезінде Британияда құқық жүйесі жетілдірілді.

Күйеуі Англияда болмаған кезде (ол Ирландияда немесе континентте соғысты, сондай-ақ кей-кезде туған жеріне барып қайтатын) Мария бүкіл басқару істерін өзіне алып, кейбір маңызды шешімдерді өзі шығаратын. Патшайым өзінің ағасының қастандық әрекетін біліп, оны тұтқындауға бұйрық береді. [[1692 жыл]]ы патшайым Джон Черчилльді, Мальборо герцогын, әйгілі қолбасшыны, ел қайраткерін түрмеге жібереді.

Мария 33 жасында шешектен қаза табады. Оның мұрагері Вильгельм атанды.

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Сент-Джеймс сарайында туғандар]]
[[Санат:Кенсингтон сарайында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Вестминстер аббаттығында жерленген]]
[[Санат:Стюарттар]]
[[Санат:Оран әулеті]]
[[Санат:Англия ханшайымдары]]
[[Санат:Нассау графинялары]]
[[Санат:Оран ханшайымдары]]
[[Санат:Шотландия ханшайымдары]]
[[Санат:Қара шешектен қайтыс болғандар]]
[[Санат:XVII ғасырдағы Англия монархтары]]
[[Санат:XVII ғасырдағы Ирландия монархтары]]
[[Санат:Англияның патшалық құрған патшайымдары]]
[[Санат:XVII ғасырдағы Шотландия корольдері]]</text>
      <sha1>0tqqw3nd7fe1d7jxcxoxy82tlob0wev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cadillac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>587853</id>
    <revision>
      <id>3681647</id>
      <parentid>3558635</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48028" sha1="bcdszd2pap5c6xk0r8cv2jbzju0gub3" xml:space="preserve">{{Компания
|атауы=Cadillac Motor Car Division
|логотипі=
|түрі=Бөлім&lt;br&gt;
|foundation={{Start date and age|1902|08|22}} [[Детройт, Мичиган]], АҚШ
|құрылды=&lt;span style=&quot;background-color: rgb(248, 249, 250);&quot;&gt;1902 жылғы 22 тамызда; 115 жыл бұрын Детройте, Мичиган, АҚШ&lt;/span&gt;
|құрушы=
* Уильям Мерфи
* Лемуил Боуэн
* Генри М. Лилэнд
|орналасуы=Нью-Йорк Сити, Нью-Йорк, Америка Құрама Штаттары&lt;br&gt;
|key_people=Йохан де Ниссен, президент Cadillac
|басты адамдары=Йохан де Ниссен, президент Cadillac
|industry=Автокөлік&lt;br&gt;
|саласы=АҚШ, Канада, Мексика, Еуропа, Таяу Шығыс (мысалы, Иран), Қытай (Тайваны қоса), Оңтүстік Корея, Жапония
|products=Сәнді көлік құралдары&lt;br&gt;
|өнімі=Сәнді көлік құралдары&lt;br&gt;
|басшы компания=[[General Motors]]
|homepage={{URL|www.cadillac.com/}}
}}
'''Cadillac''' /ˈKædɪlæK '/, формальды '''Cadillac Motor Car Division''', бұл сәнді автомобильдер шығаратын АҚШ-тың [[General Motors|&quot;Дженерал Моторс&quot;]] (ГМ) бөлімі. Оның негізгі нарықтары АҚШ, Канада және Қытай, бірақ Кадиллак-фирмалық көлік құралдары бүкіл әлем бойынша 34 қосымша нарықтарға бөлінеді. Тарихи келер болсақ Cadillac автомобильдері сәнді нарықта әркез жоғарғы бөлігінде орын алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cadillac Develops New Strategy In Europe|url=http://www.autonews.com/article/20111130/BLOG06/111139981/1131|author=Rick Kranz|last=Rick Kranz|publisher=Automotive News|date=30 November 2011|accessdate=27 December 2011}}&lt;/ref&gt; 2016 Cadillac АҚШ-та 170,006 құралдарын саттты&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chevrolet and GM Lead U.S. Retail Sales and Share Gains for 2016|url=http://media.gm.com/media/us/en/gm/home.detail.html/content/Pages/news/us/en/2017/jan/0104-gmsales.html|publisher=Media.gm.com|date=2017-01-04|accessdate=2017-01-04}}&lt;/ref&gt; және оның жаһандық сатылымы 308,692 құралдарын құрады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cadillac Annual Sales Reach Highest Mark in Decades|url=http://media.cadillac.com/media/us/en/cadillac/news.detail.html/content/Pages/news/us/en/2017/jan/0105-cadillac-sales.html|publisher=Media.cadillac.com|date=2017-01-05|accessdate=2017-01-05}}&lt;/ref&gt;

Cadillac - әлемдегі ең ескі автомобиль брендтерінің бірі, Америкада екінші оның алдында GM &quot;Buick&quot; маркасы. Фирма Генри Фордтың 1902 жылғы компаниясының қалдығынан құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cars That Built GM: An Album of Historic General Motors Cars|url=https://www.gmheritagecenter.com/docs/gm-heritage-archive/historical-brochures/Milestones/Cars-That-Built-GM.pdf|author=General Motors|last=General Motors|year=1954|accessdate=12 October 2014}}&lt;/ref&gt; ол Антуан де ла мот Кадиллак құрметіне аталды, ол [[Детройт]], [[Мичиган|Мичиган штаты]] негізін қалаған. Кадиллак кресті оның [[Елтаңба|елтаңбасына]] негізделген.
 
Уақыт өте, &quot;Дженерал Моторз&quot; компаниясы 1909 жылы сатып алды, &quot;Кадиллак&quot; өзін Америка әсем көліктерін өндіруші ретінде көрсете білді. Оның бөліктерінің толық өзара алмасушылық дәлдігі, қазіргі жаппай автомобильдер өндірісінің негізін қалауға мүмкіндік берді. Ол, толық электр жүйесін, баспалдақсыз механикалық беріліс қорабы және болат шатырын енгізу арқылы алдыңғы қатарлы техникалық прогресс жасалды. Брендке үш қозғалтқыш, V8 стандарты қозғалтқыш американдық автомобиль өнеркәсібі үшін әзірленді.

Кадиллак Корольдік Автомобиль клубынан Ұлыбритания Дьюар Трофиін ұтып алған бірінші американдық автокөлік, оның құрамдас бөліктерінің өзара ауыстырымдылық сынақтар барысында сенімділігін 1908 жылы  сәтті көрсетті; бұл фирманың ұраны &quot;Әлем стандартын&quot; тудырды. Ол трофейді қайтадан 1912 жылы электрлік іске қосқаны және автомобиль өндірісін жарықтандырғаны үшін жеңіп алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cars That Built GM: An Album of Historic General Motors Cars|url=http://www.gmheritagecenter.com/docs/gm-heritage-archive/historical-brochures/Milestones/Cars-That-Built-GM.pdf|author=General Motors|last=General Motors|year=1954|accessdate=12 June 2014}}&lt;/ref&gt;

== Ерте тарихы ==

=== Негіздері ===
Cadillac Генри Фордтың компаниясының қалдығынан құрылды. [[Генри Форд]] және оның инвесторлары арасындағы даудан кейін, Форд компанияны бірнеше өзінің негізгі серіктестерімен бірге 1902 жылы наурызда тастап кетті. Фордтың қаржылық қолдаушылары, Уильям Мерфи және Лемюэль Боуэн инженер Генри М. Лиландты, Leland &amp; Faulconer Manufacturing Company-дан компанияның зауытын көтеру және жабдық дайындау аясында активтерді жою үшін шақырды. Оның орнына Лиланд екеуін Лиландтың тексерілген бір цилиндрі бар қозғалтқышын пайдалана отырып, автомобиль өндірісін жалғастыруға сендірді. Жаңа компания Cadillac Automobile Company (&quot;Кадиллак&quot; автомобиль компаниясы) деп аталатын 1902 жылы 22 тамызда, Генри Форд компаниясының Кэсс-стрит және Амстердам-Авенюдегі фабрикасын қайта бейіндеу арқылы құрылды. Ол француз зерттеушісі Антуан Ломе де ла Мот, сьер де Кадиллактың құрметіне аталды, ол Детройтта 1701 жылы негізін қалады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cadillac, Antoine de la Mothe, Sieur de|url=http://www.s9.com/Biography/Cadillac-Antoine-De-La-Mothe-Sieur-De|publisher=S9.com|date=11 September 2007|accessdate=14 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Granzo T [http://www.historydetroit.com/people/antoine_cadillac.asp History of Detroit]''&lt;/ref&gt;

=== Алғашқы автомобильдер ===
Cadillac бірінші автокөліктері, Runabout and Tonneau, 1902 жылы қазан айында аяқталды. Олар екі-орынды көлік-арба 10 а.к. (7 кВТ) бар бір цилиндрі қозғалтқышпен жабдықталған. Олар іс жүзінде 1903 Ford Model A-ге дейін бірдей болды. Көптеген ақпарат көздері, бірінші автомобиль зауыттан 17 қазанда шыққанын айтады; Генри Лиланд ''Шеберлік, дәлдік'' кітабында, 20 қазан күні; басқа сенімді көзде нөмірі үшінші автокөлік 16 қазанда жасалынғанын көрсетілді. Кадиллак пайда болаған жаңа автокөлікті Нью-Йорктегі автосалонда 1903 жылғы қаңтарда көрермендерді тобырымен таңдандырды, олар жинау үшін 2000-нан астам тапсырыс алған. Кадиллак үлкен сату нүктесі өндіріс дәлдігі және сенімділігі болды; Кадиллак жай ғана оның бәсекелестері қарағанда жақсы автокөлік еді.
:; Шағын литражды
&lt;gallery&gt;
File:Cadillac Model A 1902 (6829591487).jpg|1902
File:Cadillac 1904 6.5 HP Rear-entrance tonneau on London to Brighton VCR 2010.jpg|6½ а. к. 1904
File:Cadillac K (1907) at Autoworld Brussels (8394291773).jpg|1907
File:Cadillac Model K Runabout (6037133022).jpg|1907
1908 Cadillac Model S runabout (6105143017).jpg|1908 ашық дикки орындығымен
&lt;/gallery&gt;
:; Артқы кірісті тоно
&lt;gallery&gt;
File:Cadi-1903.jpg|Бір мың тоғыз жүз үш
File:Cadillac, D 1192, London to Brighton Veteran Car Run 2009, 1903 Rear Entrance Tonneau.jpg|6½ а. к. 1903
File:Cadillac 8.25 HP Tonneau 1904 07-11-2010 14-17-57.JPG|8¼ а. к. 1904
File:Cadillac 1904 Tonneau on London to Brighton VCR 2010.jpg|8¼ а. к. Суррей-топ 1904
File:Cadillac 10HP Tonneau 1904 03-11-2013 08-32-24.jpg|10 а. к. 1904
&lt;/gallery&gt;
:; Арнайы шанақтар
&lt;gallery&gt;
Cadillac Special Delivery 19040220.jpg|Delivery 1903
File:Cadillac 1904 8.25 HP tonneau on London to Brighton VCR 2010.jpg|8½ а. к. туринг 1904
File:Cadillac 1904 8.25 HP Detachable-Top Limousine on London to Brighton VCR 2010 15-39-05.jpg|8¼ а. к. шатыры алмалы-салмалы лимузин 1904
File:Cadillac 9HP Limousine 07-11-2010 15-52-37.JPG|9 а. к. лимузин
Cadillac 1907 Model M Coupe.jpg|Купе 1907
File:1908 Cadillac Model S Tulip Roadster, Medow Brook Concours 2005.jpg|1908 Cadillac Model S
&lt;/gallery&gt;

=== Оқиғалар ===
Кадиллак автомобиль компаниясы Leland &amp; Faulconer Manufacturing-пен (Лиландом және Фолконер өндірісі) Кадиллак мотор компаниясының қалыптастыра отырып, 1905 жылы бірікті.&lt;ref name=&quot;Wagner&quot;&gt;&quot;Cadillac: A Century of Excellence&quot; by Rob Leicester Wagner ({{ISBN|978-1-58663-168-0}})&lt;/ref&gt;

Ерте кезден бастап, Кадиллак дәлдік инженериясына және әрлеу стиліне бағытталған, нәтижесінде оның автомобильдері Америка Құрама Штаттарында ең үздіктердің бірі.

&quot;Кадиллак&quot;, 1906 жылы  бірінші көлемі толығымен жабық автомобильдер өндіруші. Кадиллак 1908 Корольдігіндегі өзара алмасушылық төтенше сынағына қатысты  және Дьюар Трофи автомобиль өнеркәсібінде жылдың ең маңызды жетістігі үшін марапатталған. 1912 жылы Cadillac іске қосу, от алдыру және жарықтандыруды қосу үшін мүмкіндік беретін электр жүйесін қолданған бірінші алғашқы көлік шығарушы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Continual Innovation and History of Cadillac|url=http://gearheads.org/history-of-cadillac/|last=Nazario|publisher=GearHeads|date=17 May 2012|accessdate=14 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pm&quot;&gt;{{Cite news|title=100 Years of Cadillac History|last=Laam|first=Michael|url=http://www.popularmechanics.com/automotive/reader_rides/1267556.html|work=Popular Mechanics|date=January 2002}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Дженерал Моторс&quot; сатып алды ===
&quot;Кадиллакты&quot; [[General Motors|&quot;Дженерал Моторс&quot;]] (GM) конгломераты 1909 жылы сатып алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1909, Cadillac Enters the Fold|url=http://history.gmheritagecenter.com/wiki/index.php/1909,_Cadillac_Enters_the_Fold|work=Generations of GM History|publisher=GM Heritage Center|accessdate=26 July 2011}}&lt;/ref&gt; Кадиллак - &quot;Дженерал Моторс&quot; престиж бөлімі болды, үлкен люкс көліктерді өндіруге арналған. Кадиллак желісі  тағы GM әдепкі &quot;коммерциялық шасси&quot; институционалдық құралдар үшін каперасы, [[Өкілеттік лимузин|лимузиндар]], жедел жәрдем машиналары, катафалкалар және жерлелу бюросы гүлді автомобильдері, соңғы үшеуі тапсырыс болды қызмет послепродажного обслуживания өндірушілер сияқты болды.

Ол GM автомобиль иерархиясының жоғарғы бөлігінде орналасқан, Бьюик, Олдсмобиль, Оклендтен жоғары және [[Chevrolet|Шевроледен]] кейінірек.

=== 1910-1941 ===
1915 жылы Cadillac 90 градус, тегіс V8 қозғалтқыш таныстырды, ол 2400 айналым минутына кезінде 70 а.к (52 кВт) және 180 фунт күш-фут (240 Н · м) [[Күш моменті|айналу моментінде]] өзінің автомобильдеріне, 65 миль сағатына (105 км / сағ) қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл көпшілігі жолдар мүмкін қыла алатын жылдамдықтан тезірек. Кадиллак алғаш рет екі жазықтықта иін білікті V8 1918 жылы ұсынды. 1928 ж. Кадиллак бірінші clashless Синхро-торы [[Берілістер қорабы|механикалық беріліс қорабын]] тұрақты тор берілісті пайдалана отырып таныстырды. 1930 ж. Кадиллак, бірінші V-16 қозғалтқышты  жүзеге асырылды, 45 градус қақпақтардың жоғарғы орналасуымен, 452 текше дюйм (7,41 литр) және 165 ат күші (123 кВт), Америка Құрама Штаттарында ең қуатты және тыныш қозғалтқыштардың бірі еді. V8, V16 және V-12 әзірлеу және енгізу Кадиллакты &quot;Әлем стандарты&quot; жасауға көмектесті. Одан кейінгі V8 қозғалтқыштың моделі, қақпақтардың жоғарғы орналасуымен, бүкіл американдық автомобиль өнеркәсібіне 1949 жылы стандартын орнатты.
[[Сурет:Cadillac_adv_1921.jpg|оңға|нобай|1921 жылғы &quot;Кадиллак&quot; хабарландыруы.]]
1917 жылдың шілде айында, [[АҚШ әскері|АҚШ армиясының]] сенімді штабтық автокөлік қажет болды және Мексика шекарасындағы мұқият тестілеуден кейін Cadillac Type 55 Touring Mode таңдаған. 2 350 машиналар Францияға америкалық экспедициялық корпусы [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғыста]] офицерлер пайдалану үшін жеткізілді.&lt;ref&gt;Bentley, John ''The Old Car Book'', Fawcett Books (1952) p 12&lt;/ref&gt;

Канада &quot;Дженерал Моторс&quot; 1923-1936 жылдары Кадиллактар жасады да 1927 жылдан 1935 жылға дейін LaSalles жасап шығарды.&lt;ref&gt;GM Heritage Center, http://history.gmheritagecenter.com/wiki/index.php/Canada_Only_General_Motors_Cars {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805012053/http://history.gmheritagecenter.com/wiki/index.php/Canada_Only_General_Motors_Cars |date=2013-08-05 }}&lt;/ref&gt;

Екінші Дүниежүзілік Соғысқа дейін Кадиллактар жақсы жасалды, қуатты, люкс автокөліктер жоғарғы-классқа жаппай өндіру бағытталған. 1930-шы жылдары Кадиллак желісіне V12 және v16 нұсқасындағы автомобильдерін қосты, олардың көпшілігі арнайы шанақта жасалынған .&lt;ref name=&quot;1930–1939 Cadillac&quot;&gt;{{cite web|title=1930–1939 Cadillac|url=http://auto.howstuffworks.com/1930-1939-cadillac.htm|accessdate=29 June 2011}}&lt;/ref&gt;

1926 жылы, Кадиллак стилист Харли Эрлді бір реттік консультациялық әлеуеті үшін жалдады, бірақ оның жұмысы ұзағырақ созылды: 1928 жылы, Эрл жаңа көркем және түсті бөлімінің басшысы болды, және ол, сайып келгенде, GM-де ол 30 жылдан кейін зейнетке шыққанша жұмыс істейді. Бірінші ол құрастырған LaSalle, жаңа кішірек &quot;companion&quot; маркалы автокөлік басқа француз зерттеуші және Детройттың негізін қалаушы, Рене-Робер Кавелье, Сьер де ла Сальдың есімімен аталған. Бұл капер өндірісте 1940 жылға дейін қалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Earl, Harley J. GM's First Design Chief|url=http://history.gmheritagecenter.com/wiki/index.php/Earl,_Harley_J.|work=Generations of GM History}}&lt;/ref&gt;

Cadillac дизайнерлік стильде шанақ (авто-инженерияға қарама қарсы) 1927 жылы ұсынды. Ол соққыға төзімді [[Триплекс|шыныны]] 1926 жылы орнатылды. Cadillac, сондай-ақ &quot;тарррет топты&quot; таныстырды, бірінші кезектегі болат шатырлы жеңіл автомобиль. Бұрын, автокөлік төбесі мата жабылған ағаштан жасалды.

Ұлы депрессия автомобиль өнеркәсібін жалпы алғанда үзді, әсем көліктер нарығында артықшылық әлдеқайда күрт қысқарады; 1928 және 1933 арасында, Cadillac сату 84%-ға дейін 6,736 көлік құралдарына қысқарды.&lt;ref&gt;[//en.wikipedia.org/wiki/John_Steele_Gordon Gordon, John Steele]{{Cite journal|date=30 April 2009|title=The Man Who Saved The Cadillac|url=https://www.forbes.com/2009/04/30/1930s-auto-industry-business-cadillac.html,_The_Man_Who_Saved_The_Cadillac|journal=Forbes|access-date=23 October 2011|accessdate=23 October 2011}}&lt;/ref&gt; Cadillac брендін афроамерикандықтарға сатуды тежеуге ықпал ету саясаты көрсететін уақыттар, сату көрсеткіштері одан сайын ушықтырды.&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;Gordon.&lt;/ref&gt; Ник Дрейстадт, механик және Кадиллак ұлттық жетекшісі комитет шақырды, ол Кадиллак өмір сүре ме деген сұрақты шешудің жолын анықтау үшін – осы саясатты күшін жою болды. Кейін саясат жойылды, марканы сату 70%-ға 1934 жылы өсті және Дрейстадт барлық Кадиллак басшылығына тағайындалды.

1940 жылы &quot;Кадиллак&quot; сату көлемі 1934 жылмен салыстырғанда он есе көтерілді. 1936 жылы, Дрейстадт 60 сериясын шығарды, Cadillac орташа баға бойынша автомобиль нарығында енгізілген үлесі еді. Ол 1939 жылы 61 сериясымен ауыстырылды, бірақ осыдан алынған танымал модель, Sixty Special, 1993 жылға дейін жалғасты. Таяудағы 5 жылдағы Кадиллак өсуіне өсуіне ықпал еткен тағы бір фактор: жинау желісі технологиясындағы революция. 1934 жылы Генри Ф. Филлипс [[Бұранда|Филлипс бұрандасын]] және бұрағышын нарығында таныстырды. Ол Дженерал Моторспен келіссөздерге кірісті және &quot;Кадиллак&quot; сауда тобын оның жаңа бұрандалары жинау уақытын жеделдететініне, демек, пайда ұлғайтынына сендірді. Cadillac Филлипс технологияларын пайдаланған 1937 жылы бірінші алғашқы көлік шығарушы, ол 1940 жылы кеңінен қабылданды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Beginning of the Phillips Screw Company|url=http://www.phillips-screw.com/history_about_phillips.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110710103538/http://www.phillips-screw.com/history_about_phillips.htm|archivedate=10 July 2011|publisher=Phillips Screw Company|accessdate=3 June 2011}}&lt;/ref&gt; Көп жылдар ішінде алғаш рет компанияда жасалынған барлық автомобильдер, бірдей негізгі қозғалтқыш және трансмиссияны, 1941 жылы бөлісті.&lt;ref&gt;Bonsall, p. 17&lt;/ref&gt;

1941 жылы әлем сондай-ақ қосымша Hydra-Matic көрді, бұл бірінші сериялық толық автоматты беріліс қорабы, алдыңғы жылы Олдсмобильде ұсынылды.&lt;gallery title=&quot;Cadillac&quot; becomes=&quot;&quot; part=&quot;&quot; of=&quot;&quot; general=&quot;&quot; motors=&quot;&quot;&gt;
File:1921 Cadillac Suburban.jpg|1921 Cadillac Suburban
File:1929-cadillac-archives.jpg|1929 Cadillac
File:Cadillac.fleetwood.v8.arp.750pix.jpg|1929 Cadillac Fleetwood
File:'31 Cadillac Phaeton (Auto classique Salaberry-De-Valleyfield '11).JPG|1931 Cadillac Phaeton
File:1932 Cadillac 355B V8 Sedan.jpg|1932 Cadillac 355B V8 седан
File:1936 Cadillac Series 70 4 door Convertible V8.jpg|1936 Cadillac Series 70 4 4 есікті кабриолет V8
File:Cadillac V8 Sedan.jpg|1939 Cadillac Series 75 Town car
File:1940 Cadillac 90.JPG|1940 Cadillac 90 Town Car
&lt;/gallery&gt;

=== Екінші Дүниежүзілік Соғыстан Кейін ===
[[Сурет:Cadillac_1948.jpg|нобай|Cadillac 1948]]
Соғыстан кейінгі Cadillac автомобильдері көптеген сәндеу ерекшеліктері ашылды, ол 1940-шы соңынан бастап және 1950-ші жылдардағы американдық автомобиль өнеркәсібімен синонимдес келді. Сол кездегі [[General Motors|&quot;Дженерал Моторс&quot;]] бас стиль директоры Харли Джей Эрл көптеген идеяларын қамтитын, олардың ішіне балық құйрықтары, ретке келтірілген жел шынысы, хромды кеңінен пайдалану кірді.

Балық, алғаш рет 1948 жылы қосылды және өзінің шарықтау шегіне 1959 жылы жетеді. 1960 жылдан 1964 жылға дейін олар жыл сайын қысқарды, олар 1965 жылы модельден жоғалып кетті (тек vestigialy моделінде қалған, 1965 сериясының 75 шасси шектеулі шығарылым, 1964 жылдан бастап көшірілді).

Кадиллак стайлинг басқа ерекшелік атрибуты оның алдыңғы бампері. Бұл соғыстан кейін артиллериялық снаряд-тәрізді қорғаныш ретінде басталды, 1950-ші жылдары алдыңғы дизайнға көтерілді. Дагмар бамперлері ретінде олардың толық төсті 1950-ші жылдары тележүргізуші ұқсастығынан белгілі болған, олар 1958 кемітіліп келесі жылы жоғалып кетті. 1956 жыл бағанасыз төрт есікті седан жиналмалы қатты шатырдың кіріспесін көрді, &quot;седан девиль&quot; ретінде қаралады; бір жылдан кейін бұл функция барлық стандартты Кадиллактарда пайда болды.

''&quot;Мотор тренд&quot;'' жас автомобиль журналы Cadillac-ты &quot;Motor Trend Car of the Year&quot; 1949 жылы марапаттады, бұл оған өзінің инновациялық жоғары клапанды V8 қозғалтқышы үшін берілді. Ал компания бастапқыда намысын таптағанымен, ол енді &quot;Жыл автомобилі&quot; жарнамалық материалдарын жеңгенімен мақтанышпен сілтеме жасайды.&lt;ref&gt;Flory, J. &quot;Kelly&quot;, Jr. ''American Cars 1946-1959'' (Jefferson, NC:  McFarland &amp; Coy, 2008), p. 190.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;media.cadillac.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://media.cadillac.com/media/us/en/cadillac/news.detail.html/content/Pages/news/us/en/2013/Nov/1107-cts-coty.html|title=Cadillac CTS Scores Second Motor Trend Car of the Year® Award|publisher=Media.cadillac.com|date=2013-11-07|accessdate=2016-07-16}}&lt;/ref&gt;

25 қараша 1949 жылы Кадиллак миллионыншы, 1950 Coupe de Ville көлігін шығарды.&lt;ref name=&quot;Flory, p.255&quot;&gt;Flory, p. 255.&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, ол жаңа 100 000 автокөлік сату мақсатын белгіледі, бұл 1950 және 1951 жылдарға сәйкес келеді.&lt;ref&gt;Flory, p.323.&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, 1949 жылы &quot;Бьюик&quot; кіріспесімен алғашқы сериялық [[хардтоп]] купе сатылымын көрді, жабық шанақты B типті пиллар. Купе-де-Вилль ретінде қаралатын, ол Кадиллактың көптеген жылдар бойы ең танымал моделіне айналады.

1951 жылы &quot;Кадиллак&quot; М41 Walker Bulldog әскери танк өндірісін бастады, ол [[Корей соғысы|Корей]] және [[Вьетнам соғысы|Вьетнам]] соғыстарында қызмет көрсетті.

1953 жылы &quot;Autronic Eye&quot; енгізілді. Бұл мүмкіндік автобустың келе жатқан автокөліктерінің қауіпсіздігі үшін жоғары жарық сәулелерін автоматты түрде кішірейтеді.&lt;ref&gt;''80 Years of Cadillac LaSalle'' by Walter M.P. McCall, Motorbooks International, Osceola WI, 1992, p. 298&lt;/ref&gt;

1957 жылы, &quot;Кадиллак&quot; сапаны жаңа деңгейіне, 70 Эльдорадо Брогам қолмен құрастыру сериясының шығаруға  жағдай жасай отырып тырысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Archived copy|url=http://cadillacdatabase.com/Dbas_txt/brg02.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150226163922/http://cadillacdatabase.com/Dbas_txt/brg02.htm|archivedate=26 February 2015|accessdate=2015-01-25}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- , бұл көрсетті самовыравнивающейся алқасымен, &quot;жады орындықтардың функциялары&quot; және транзистор сигнал-ищу радиоқабылдағыш, ол жасалды - &quot;Дженерал Моторс&quot; Мәмілелері радио және ол қол жетімді стандартты жабдық ретінде үшін 1957 Эльдорадо Брогам модельдер.&lt;ref name=&quot;GM Heritage Center&quot;&gt;{{Cite web|title=1957 &amp; 58 Cadillac Eldorado Brougham|url=http://history.gmheritagecenter.com/wiki/index.php/1957_%26_58_Cadillac_Eldorado_Brougham|work=Generations of GM History|publisher=GM Heritage Center|accessdate=26 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;1956 GM Year-End Annual Report, 1957 Cadillac Eldorado Brougham car model introduction announcement, pg 15&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Radio &amp; TV News'', August 1957, &quot;Delco's All-Transistor Auto Radio&quot;, pg 60&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Cadillac Serviceman, Volume XXXI, No.4, April 1957 issue, Pg 34&lt;/ref&gt; , ал автомобиль көрсетті Кадиллак техникалық прогресс, ол тек сатқан 904 бірлікті құрады.
[[Сурет:Cadillac_Eldoradio_Brougham_all-transistor_car_radio-1957_dash.JPG|нобай|Эльдорадио Кадиллак Брогам толық транзистор автомобиль радиоқабылдағыш-1957 черточки]]
[[Сурет:INSTALLING_TRANSMISSION_ON_THE_CADILLAC_ASSEMBLY_LINE_-_NARA_-_549720.jpg|оңға|нобай|Орнату берілістер &quot;Кадиллак&quot; [[Вайн (Мичиган)|Уэйн, Мичиган штаты]], 1973]]
Екі резервуар тежегіш цилиндрі, бөлек алдыңғы және артқы гидравликалық жүйелер енгізілді, 1962 жылы, алты жыл алда федералдық талаптар. Тұңғыш толық автоматты отопитель-[[Ауа кондициялау|кондиционер]] жүйесі пайда болды, бірақ үш-жылдамдығы Турбо-hydramatic автоматты беріліс қорабы; ол айналады ГМ стандартты моделі бірнеше ондаған жылдар бойы. Соңынан бастап 1960-жылдардың Кадиллак ұсынылды талшықты-оптикалық жүйесі ескерту{{Citation needed}} ескерту үшін жүргізуші үшін шамдар. Пайдалану қалың ақшыл-экстерьері және интерьері, сондай-ақ төмендеді, жыл сайын кейін 1959 жылы. 1966 модельдік, тіпті артқы бамперлер тоқтатса барлық хром – үлкен үлгі болды жазылған, оның ішінде фар жиектеу.

1966 жылы &quot;Кадиллак&quot; атты өзінің ең үздік жылдық сатылым көлемі кемінде, 192,000 бірлік (142,190 оның ішінде-де-Виль),&lt;ref&gt;{{citation|last=Flory|first=J. &quot;Kelly&quot;, Jr.|title=American Cars 1960–1972|location=Jefferson, NC|publisher=McFarland &amp; Coy|date=2004|pages=423, 425–428|ref=Kflory}}&lt;/ref&gt; ұлғаюы 60% астам.&lt;ref&gt;[//en.wikipedia.org/wiki/Cadillac#Kflory Flory], p. 423&lt;/ref&gt; бұл арттық мөлшерде 1968 ж. Кадиллак асып 200 000 бірлік.&lt;ref&gt;Flory, p. 570. Karl Ludvigsen's &quot;Cadillac: The Great American Dream Come True&quot;, in Northey, Tom, ed. ''World of Automobiles'' (London: Orbis, 1974), Vol. 3, p. 297, mistakenly dates this to 1967.&lt;/ref&gt; 1967 және 1968 жылдары пайда болды көптеген федералдық мандат, қауіпсіздік функцияларын, соның ішінде энергопоглощающей рульдік колонка мен дөңгелектер жұмсақ, интерьер және аспаптар панелі, қаламдар және үстіңгі, алдыңғы белдіктер қауіпсіздік трехточечным бекіте отырып, көлемдік және бүйірлік оттар.

&quot;Переднеприводный &quot;Эльдорадо&quot; іске қосылды 1967 жылы белгілей отырып, жаңа стандарт үшін жеке авто. Оның қарапайым, талғампаздығы дизайн молықтыруға жете қойған жоқ құйрығының шектен хром 1950-шы жылдардың. Кадиллак табысы өсті қарсы қарсыластарын Линкольн және Империал, сату Бөлімі әрлейтін барлық Крайслер алғаш рет 1970 жылы.&lt;ref&gt;Flory, p. 721.&lt;/ref&gt; жаңа {{Convert|472|cid|l|1|abbr=on}} қозғалтқыш, ол дебютін 1968 модельдік жылғы арналған түпкілікті ыдыстар әлеуеті {{Convert|600|cid|l|1|abbr=on}},&lt;ref&gt;{{Convert|4|in|mm|abbr=on}}&lt;/ref&gt; дейін өсіруге {{Convert|500|cid|l|1|abbr=on}} үшін 1970 Эльдорадо. Ол қабылданды модельдік қатар, 1975 жылғы. Жүргізушінің қауіпсіздік жастықтары болды ұсынылатын кейбір үлгілерде Cadillac 1974 1976 жыл. &quot;[[Хардтоп|Бесстолпной]] купе deville аяқталды 1973 жылдан бастап модельдері, седан девиль қалды бесстолпная бойынша 1976.

1970-ші жаңа шектен в роскошном автомобильде және мөлшері. 1972 Флитвуд болды қандай - {{Convert|1.7|in|mm|abbr=on}} ұзын да доңғалақты және {{Convert|4|in|mm|abbr=on}} , тұтастай алғанда, салыстырғанда 1960 Серия 75 Флитвуд; бастауыш деңгейдегі 1972 Кале болды {{Convert|2.4|in|mm|1|abbr=on}} артық эквивалентті 1960 Серия 62, сол дөңгелекті.&lt;ref&gt;Flory, pp. 20, 23, 878, &amp; 880.&lt;/ref&gt; моделін сатып алдық қалпы барысын ал салмағы көлік құралының стандартты жабдықтар, қозғалтқыш көлемі ұлғайтылды. Кадиллак тәжірибелі рекордтық сату 1973 және қайтадан 1970-шы жылдардың.

1977 бастан осындай &quot;қысқарту&quot;, және қалған ГМ &quot;B&quot; және &quot;C&quot; работоспособных машиналар. Девиль моделін жоғалған жүздеген фунт алды Сыртқы мөлшері шағын және қозғалтқыштар, бірақ алынған жоғары терезелер. Отынды үнемдеу және басқарушылығы жақсарды.

1980-ші жылдары көріп, қысқарту көптеген модельдерді, сондай-ақ енгізу брендінің бірінші переднеприводный жинақы, Симаррон. Детройт құрастыруға арналған Кларк-стриттегі [[Детройт|Бөлініп]], &quot;Кадиллаки&quot; жасалды 1921 жылы, жабық 1987 жылы.

1990-шы жылдардың, Кадиллак шығарды өзінің алғашқы жазба өсіп келе жатқан жол талғамайтын көлік сегменті.  &quot; Эскалейденгізілді 1999 жылы нарықта, бәсекеге Линкольн навигатор және сәнді көліктер әр түрлі импорттық маркаларды.&lt;gallery title=&quot;Cadillac&quot; in=&quot;&quot; the=&quot;&quot; postwar=&quot;&quot; years=&quot;&quot;&gt;
File:Cadillac 1948.jpg|1948 Cadillac
File:Cadillac Convertible .jpg|1954 Cadillac Eldorado
File:Cadillac DeVille Convertible 1968.jpg|1968 Cadillac DeVille
File:Cadillac Eldorado.jpg|1967-70 Cadillac Eldorado
File:1972 Cadillac Sedan de Ville.jpg|1972 Cadillac DeVille
File:1976 Cadillac Coupe Deville D’Elegance fvl.jpg|1976 Cadillac DeVille
File:1978 Cadillac Sedan de Ville -- 06-18-2011.jpg|1978 Cadillac DeVille
File:Cadillac Seville (11695707603).jpg|1980 Cadillac Seville
File:85-88 Cadillac Coupe de Ville.jpg|1987 Cadillac DeVille
File:1989-93 Cadillac DeVille.jpg|1991 Cadillac DeVille
File:1994-1996 Cadillac Deville -- 01-28-2010.jpg|1999 Cadillac DeVille
File:Cadillac Deville -- 10-30-2009.jpg|2000 Cadillac DeVille
File:Cadillac CTS front.JPG|2008 Cadillac CTS - coupe, sedan, and wagon
File:06-07 Cadillac DTS.jpg|2007 Cadillac DTS - full-size sedan
File:Cadillac CTS-V 1 -- 08-25-2009.jpg|2009 Cadillac CTS-V - sports coupe, sedan, and wagon
File:2010 Cadillac SRX -- 10-30-2009.jpg|2010 Cadillac SRX - crossover
File:3rd Cadillac Escalade -- 08-16-2010.jpg|2010 Cadillac Escalade - sports utility vehicle
File:2013 Cadillac ATS -- 2012 DC.JPG|2013 Cadillac ATS - sedan
File:Cadillac XTS 01 China 2014-04-14.jpg|2013 Cadillac XTS - full-size sedan
File:Cadillac Converj 1 -- 2010 DC.jpg|2014 Cadillac ELR - electric-hybrid coupe
&lt;/gallery&gt;

=== Өнер және ғылым дәуірі ===
Cadillac таныстырды жаңа дизайн философия үшін 21 ғасыр &quot;атты өнер және ғылым&quot;&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/11/12/business/media-business-advertising-cadillac-redesigning-its-image-before-its-retooled.html|title=THE MEDIA BUSINESS: ADVERTISING; Cadillac is redesigning its image before its retooled cars appear.|accessdate=28 June 2010|author=Robyn Meredith|work=The New York Times|format=The New York Times|date=12 November 1999}}&lt;/ref&gt; , бұл бекітеді &quot;қамтиды өткір, ашық нысандары мен нақты өлкенің нысаны-лексика, ол білдіреді батыл, жоғары технологиялық дизайн және тудырады қолданылатын технология әзірлеу үшін осы&quot;. Бұл жаңа дизайн тілі тарады бірі түпнұсқа CTS &quot;және&quot; Кадиллак XLR үшін родстера. Кадиллак модельдік қатарын, негізінен, қамтиды артқы және полноприводные седаны, родстеры, кроссоверлер мен жол талғамайтын көліктер. Жалғыз басқа болды Жетек және алдыңғы доңғалақтар Кадиллак BLS (ол сатылмайды Солтүстік Америкада)&lt;ref name=&quot;Car And Driver Article On Cadillac BLS Debut&quot;&gt;{{Cite web|title=2006 Cadillac BLS – Car News|url=http://www.caranddriver.com/reviews/hot_lists/car_shopping/entry_luxury/2006_cadillac_bls_car_news|publisher=Car and Driver|accessdate=9 June 2010}}&lt;/ref&gt; және Кадиллак КҚД, бірде-бір, әлі де жүргізу. Екінші буын CTS-V болып табылады тікелей бәсекелес BMW М5.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2009 Cadillac CTS-V vs. 2008 BMW M5 SMG|url=http://www.roadandtrack.com/tests/comparison/2009-cadillac-cts-v-vs.-2008-bmw-m5-smg|work=Road &amp; Track}}&lt;/ref&gt; автоматты нұсқа бірі CTS-V және лакал Нюрбургринга 7:59.32, рекорд өндіру седанов.&lt;ref name=&quot;worldcarfans.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldcarfans.com/10805091340/cadillac-cts-v-blisters-the-ring-in-under-8-minutes|title=Cadillac CTS-V Blisters the Ring in Under 8 Minutes|accessdate=28 June 2010|work=worldcarfans.com}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery title=&quot;Concept&quot; cadillacs=&quot;&quot;&gt;
File:Cadillac Ciel (concept) - Flickr - skinnylawyer.jpg|Кадиллак Сиель тұжырымдамасы.
File:Cadillac Cien (front angle).jpg|Кадиллак Сиен тұжырымдамасы.
&lt;/gallery&gt;
--&gt;
== Моделі ==
'''Қазіргі заманғы модельдері'''
* 1999–қазіргі уақыт Escalade
** 1999–қазіргі уақыт Escalade
** 2003–қазіргі уақыт Escalade ESV
* 2003–қазіргі уақыт CTS
** 2003–қазіргі уақыт CTS седан
* 2004–қазіргі уақыт CTS-V
** 2004–қазіргі уақыт СТЅ-V седан
* 2013–қазіргі уақыт ATS
** 2013–қазіргі уақыт ATS универсал
** 2015–осы уақытқа дейі ATS купе
** 2016–қазіргі уақытта АТС-V купе
** 2016–қазіргі уақытта АТС-V седан
* 2013–қазіргі уақыт XTS
* 2016–қазіргі уақыт CT6
* 2017 XT5
&lt;gallery&gt;
File:2014 Canadian International AutoShow 0211 (12646138553).jpg|Cadillac ATS Coupe
File:Cadillac ATS-L China 2016-04-04.jpg|Cadillac ATS-L (China)
File:Cadillac ATS in Red at NAIAS 2012.jpg|Cadillac ATS Sedan
File:SLY 5733 (15215547273).jpg|Cadillac ATS-V Coupe
File:SLY 5740 (15811335906).jpg|Cadillac ATS-V.R
File:SLY 5735 (15649834087).jpg|Cadillac ATS-V Sedan
File:Cadillac CT6 01 China 2016-04-10.jpg|Cadillac CT6
File:Cadillac CTS 2.0 Turbo Luxury (III) – Frontansicht, 5. September 2015, Düsseldorf.jpg|Cadillac CTS
File:2015-03-03 Geneva Motor Show 5826.JPG|Cadillac CTS-V
File:Cadillac Escalade IV 01 China 2015-04-14.jpg|Cadillac Escalade
File:Cadillac Escalade ESV 2016.jpg|Cadillac Escalade ESV
File:Cadillac XT5 01 China 2016-04-16.jpg|Cadillac XT5
File:Cadillac XTS 01 China 2014-04-14.jpg|Cadillac XTS

&lt;/gallery&gt;

== Cadillac АТС-V ==
ХХ ғасыр дерлік американдық автомобильдер Американың күшті ішкі нарығына ғана қарап дамыды. Бұл олардың ерекше рухы мен стилін тудырды, бірақ кейін қазіргі әлемде жұмыс істемеді. Қазір өндірушілер барлық нарықтардың сұраныстарын бір уақытта қанағаттандыра отырып, өз машиналарын бүкіл жер шарына сатуға тырысады. Әрине, бір жағынан, Еуропалық, жапон немесе американдық өнімдердің фирмалық белгілері жоғалатыны туралы ностальгиялық тұрғыдан кебуге болады. Өйткені импорттық көліктермен бәсекелестіктің арқасында барлық маркаларға жалпы әлемдік тұтыну сапасының стандарттарына сәйкес келуге тура келеді.&lt;ref&gt;[http://atlanticexpress.com.ua/kak-pravilno-kupit-cadillac-ats-s-aukciona-v-ssha-rukovodstvo-pokupatelja/ CADILLAC ATS.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627173042/http://atlanticexpress.com.ua/kak-pravilno-kupit-cadillac-ats-s-aukciona-v-ssha-rukovodstvo-pokupatelja/ |date=2019-06-27 }}&lt;/ref&gt;

== Құрастыру зауыттары ==
* Detroit/Hamtramck Assembly, [[Мичиган|Мичиган штаты]], АҚШ
** Cadillac CT6
* Lansing Grand River Assembly, [[Мичиган]], АҚШ
** Cadillac ATS, Cadillac ATS-V, Cadillac CTS, Cadillac CTS-V&lt;br&gt;
* Arlington Assembly, Texas, [[Техас|Техас штаты]], АҚШ
** Cadillac Escalade, Cadillac Escalade ESV&lt;br&gt;
* Spring Hill Manufacturing, [[Теннесси]], АҚШ
** Cadillac XT5
* Oshawa Car Assembly, Ошава, [[Канада]]
** Cadillac XTS
* Shanghai GM, [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]
** Cadillac ATS, Cadillac CT6, Cadillac CTS, Cadillac XT5, Cadillac XTS&lt;br&gt;
Сонымен қатар, ресейлік компания &quot;Автотор&quot; жүргізеді жинау үшін Кадиллак CTS &quot;және&quot; Кадиллак Эскалейд модельдерді [[Калининград]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Автотор  - GM|url=http://www.avtotor.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118&amp;Itemid=524}}&lt;/ref&gt;

== Хабарландыру ==
&lt;gallery&gt;
File:Cadillac-auto 1906 ad.jpg|1906 &quot;Кадиллак&quot; хабарландыруы, тамыз 1906
File:Cadillac 1911-0131.jpg|1911 Кадиллак жарнама мәтіні: &quot;Тек жақсы тәжірибе&quot; – Сиракьюс Пост-Стандарт, 31 қаңтар 1911
File:Cadillac 1917-0930.jpg|1917 Кадиллак жарнама мәтіні: &quot;Стиль, үнемділік, комфорт&quot; – Сиракьюс Геральд, 30 қыркүйек 1917 жылғы
File:Cadillac 1919-1019.jpg|1919 Кадиллак жарнама мәтіні: Фаэтон, 4-орынды туринг – Сиракьюс Геральд, 30 қыркүйек 1917 жылғы
File:Cadillac_1921-0707_logo.png|1921 жылғы Логотипі
File:Caddynew.png|2003-14 жылдары пайдаланылған Логотипі 
&lt;/gallery&gt;

== Марапаттары ==
Кадиллак ''Motor Trend'' Жыл автокөлігі марапатын бес рет ұтып алды:
: 2014 Cadillac CTS&lt;ref name=&quot;lieberman&quot;&gt;{{Cadillac timeline 1980 to date}}&lt;/ref&gt;
: 2008 Cadillac CTS
: 1992 Cadillac Seville Touring Sedan
: 1952 Cadillac Motor Division
: 1949 Cadillac Motor Division - жоғарыклапанд V8 қозғалтқышы бар конструкцияларындағы инновациясы үшін
&lt;!--
== Автоспорт ==
Басталғанға дейін [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші Дүниежүзілік Соғыс]], Кадиллак (көпшілігі сияқты өндірушілер) қатысты әр түрлі түрлері автоспорт. Көптеген Аллард автомобильдер, пайдаланылатын қозғалтқыштардың Cadillac.

1950-ші, Кадиллак (барлық американдық өндірушілер өз уақытында) қатысты NASCAR сериялы ұлы Ұлттық сериясы. Бренді жоғалып из сериала 1960-шы жылдардың.

Кадиллак тамақтану Кадиллак Нордстар ЛМП &quot; Ле-мане есеп, прототип алғашқы жылдары американдық сериясы Ле-Мана 2000 жылдан бастап 2002 жылға дейін. Кезде прототипі болды сәтсіз, Кадиллак шығарды из сериала.

Кадиллак ең табысты кәсіпорын автоспорте соңғы жылдары болды пайдалану, карат- бұл әлемдік проблемалар scca Гранд туринг-сынып оқушысы.
--&gt;
== Сондай-ақ, ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|30em}}

== Әрі қарай оқу ==
* {{cite book|last=Bonsall |first=Thomas E.|title=The Cadillac Story: The Postwar Years |publisher=[[Stanford University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-8047-4942-8}}

== Сілтемелер ==
* [http://forum.cadillacamerica.com Официальный Кадиллак Америка Форумы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150531054443/http://forum.cadillacamerica.com/ |date=2015-05-31 }} 
* [https://web.archive.org/web/20171007030537/http://www.car-specs.za.net/cadillac-car-specs.aspx Кадиллак Автомобильдің Техникалық Сипаттамасы]

{{Cadillac}}
{{Үлкен детройттық үштік}}

[[Санат:АҚШ автомобиль жасау компаниялары]]
[[Санат:General Motors автомобильдері]]</text>
      <sha1>bcdszd2pap5c6xk0r8cv2jbzju0gub3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асхат Жетпісбекұлы Қадыркұлов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>599904</id>
    <revision>
      <id>3682225</id>
      <parentid>3647263</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6502" sha1="1sk2ttbh0n5ulr5gdehbaaneykhedxq" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Асхат Қадырқұлов
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 14.11.1974
|туған жері = {{туғанжері|Ұзынағаш (Алматы облысы){{!}}Ұзынағаш|Ұзынағашта (Алматы облысы)}}
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 
|салмағы = 
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
|номері = 
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1990—1991|{{ту|КСРО}} [[Ақ қанат (футбол клубы)|Ақ-Қанат]]|13 (1)
|1993|{{ту|Қазақстан}} [[Намыс (футбол клубы)|Намыс]]|28 (2)
|1994—2000|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|СОПФК Қайрат]]|145 (26)
|2000|{{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр-Испат-Кармет]]|3 (0)
|2000—2003|{{ту|Ресей}} [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА]]|9 (0)
|2002|{{аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]|9 (1)
|2003—2004|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат-Алматы ҚТЖ]]|28 (2)
|2005|{{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр]]|22 (0)
|2006|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат-Алматы ҚТЖ]]|20 (0)
|2007|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|11 (1)}}
|бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|2012|{{ту|Қазақстан}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Жетісу-Сұңқар]]|асс
|2012|{{ту|Қазақстан}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Жетісу-Сұңқар]]|асс
|2014|{{ту|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Спартак (Семей)]]|асс
|2014|{{ту|Қазақстан}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Жетісу-Сұңқар]]|асс
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|1997-2002|{{футбол|Қазақстан}} |24 (3)
}} 
}}
'''Асхат Жетпісбекұлы Қадыркұлов''' ([[14 қараша]] [[1974 жыл]], [[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]], [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]]нда ойнаған.  

== Мансабы ==
=== Клубтық ===
Кәсіпқой карьерасын [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] тарамай тұрып &quot;[[Ақ қанат (футбол клубы)|Ақ Қанат]]&quot; (Ұзынағаш) клубында бастаған. 1993 жылы тек қазақ балаларынан құралған [[Намыс (футбол клубы)|&quot;Намыс&quot;]] клубында өнер көрсетті.  

2000 жылға дейін [[Қайрат (футбол клубы)|&quot;Қайрат&quot;]], [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|&quot;Шахтер&quot;]] клубтарында доп теуіп, Мәскеудің [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА клубына]] ауысты. Бірақ негізгі құрамнан орын босамай, үш жылда не-бары 9 рет қана алаңға шықты. Ойын практикасын дамыту үшін, 2002 жылы [[Жеңіс (футбол клубы)|&quot;Жеңіске&quot;]] жалға ойнады. 

Соңғы ойнаған клубы — [[Жетісу (футбол клубы)|&quot;Жетісу&quot;]]. 2007 жылы 33 жасында футболшылық карьерасын аяқтады. 

=== Құрамада ===
Ұлттық құрама сапында 1997-2002 жылдары ойнап, 24 кездесуде 4 гол соқты&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/players/18658 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 4 голдың үшеуін 2000 жылы [[Палестина Ұлттық футбол құрамасы|Палестинаның]] қақпасына енгізді. Бірақ [[хет-трик]] емес, екі матчта. 

=== Бапкерлік ===
2012 жылдан бапкерлікке ауысты. &quot;Сұңқар&quot;, &quot;Спартак&quot; (Семей) клубтарында физикалық дайындықты реттейтін бапкер қызметін атқарды.

==Ұлттық құрамадағы голдары==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|-
| 1. || 6. 04. 2000 || Аль-Садд, Доһа || Палестина || 2–0 ||  Азия кубогы-2000 іріктеуі
|-
| 2. || 28. 05. 2000 || Абдуллах Король стадионы, Амман || Палестина || 3–2 ||Жолдастық кездесу
|-
| 3. || 28. 05. 2000 || Абдуллах Король стадионы, Амман || Палестина || 3–2 || Жолдастық кездесу
|-
| 4. || 21. 04. 2001 || Аль-Шабб, Бағдат || Непал || 6–0 || ӘЧ-2002 іріктеуі
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* https://www.national-football-teams.com/player/3565.html
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:14 қарашада туғандар]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Намыс ФК ойыншылары]][[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]][[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақ қанат ФК ойыншылары]]
[[Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>1sk2ttbh0n5ulr5gdehbaaneykhedxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алексей Николаевич Клишин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>605391</id>
    <revision>
      <id>3681946</id>
      <parentid>3259459</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5574" sha1="dqc2v0d85tb5d625fh2hllydaqquuif" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = 
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені =
|атауы = 
|туған күні =01.01.1973
|туған жері = Қарағанды, Қазақ КСР, КСРО
|азаматтығы = {{flagicon|КСРО}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] &lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 174
|салмағы = 
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
|номері = 
|жастар клубы = {{футбол карьерасы
|1991|{{flagicon|КСРО}} [[Олимпия (футбол клубы, Алматы)|Олимпия (Алматы)]]|
}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1992|{{flagicon|Қазақстан}} [[Арман (футбол клубы)|Арман (Кентау)]] |
|1993|{{flagicon|Қазақстан}} [[Достық (футбол клубы, Алматы)|Достық (Алматы)]] |
|1993—95|{{flagicon|Латвия}} [[Сконто (футбол клубы)|Сконто (Рига)]] |
|1993|{{аренда}}{{flagicon|Қазақстан}} [[Динамо (футбол клубы, Алматы)|Динамо (Алматы)]] |
|1995—96|{{flagicon|Эстония}} [[Таллинна Садам|Таллинна Садам (Таллин)]]|
|1996|{{flagicon|Қазақстан}} [[Каспий (футбол клубы)|Мұнайшы (Ақтау)]] |
|1997|{{flagicon|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат (Алматы)]] |
|1998—2000|{{flagicon|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс (Павлодар)]] |
|2000|{{flagicon|Қазақстан}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Аксесс Голден-Гейн (Қызылжар)]]|
|2001|{{flagicon|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс (Павлодар)]] |
|2002|{{flagicon|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс (Астана)]]|
|2003|{{flagicon|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]|
|2004|{{flagicon|Қазақстан}} [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток]]|
|2004|{{flagicon|Қазақстан}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Есіл-Богатырь]]|
|2005|{{flagicon|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Семей]]|
|2007—08|{{flagicon|Қазақстан}} [[Мегаспорт (футбол клубы)|Мегаспорт]] |
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|1997-2000|{{Футбол|Қазақстан}} |8 (4)
}}
}}
'''Алексей Николаевич Клишин''' (1 қаңтар, 1973 жыл, [[Қарағанды]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ ССР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] сапында сегіз матч өткізген.

== Cтатистикасы ==

=== Халықаралық ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Қазақстан
|-
!Жж
!Матч
!Гол
|-
|1997
|4
|2
|-
|1998
|0
|0
|-
|1999
|0
|0
|-
|2000
|4
|1
|-
!Бары
!8
!3
|}
''22 наурыз 2017''&lt;ref&gt;https://www.national-football-teams.com/player/15610.html&lt;/ref&gt;

=== Ұлттық құрамадағы голдары ===

: ''4 қыркүйек 2016''&lt;ref&gt;https://www.national-football-teams.com/player/15610.html&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
!#
!Матч мерзімі
!Қала
!Қарсылас
!Есеп
!Нәт.
!Турнир
|-
|1.
|6. 06. 1997
|Бағдат, Ирак
|{{Футбол|Ирак}}
|&lt;center&gt;'''1'''–1&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;2–1&lt;/center&gt;
|ӘЧ-98 іріктеуі
|-
|2.
|11. 06.  1997
|Лаһор, Пәкістан
|{{футбол|Пәкістан}}
|&lt;center&gt;'''2'''–0&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;7–0&lt;/center&gt;
|ӘЧ-1998 іріктеуі
|-
|3.
|8. 04. 2000
|Доха, Катар
|{{футбол|Пәкістан}}
|&lt;center&gt;'''4'''–0&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;4–0&lt;/center&gt;
|Азия-2000 іріктеуі
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/players/340421-klishin-aleksej-nikolaevich Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Сконто Рига ФК ойыншылары]]
[[Санат:Достық Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]]
[[Санат:Восток ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қызылжар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Мегаспорт ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары]]
[[Санат:Динамо Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>dqc2v0d85tb5d625fh2hllydaqquuif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Алексеевич Кучерявых</title>
    <ns>0</ns>
    <id>605979</id>
    <revision>
      <id>3682021</id>
      <parentid>3261315</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5952" sha1="57t5k5xsxan6qle43w6cmf177rd2scs" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Андрей Кучерявых
|толық аты = Андрей Алексеевич Кучерявых
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 24.09.1970
|туған жері = Павлодар, КСРО
|азаматтығы = {{ту|Қазақстан}}
|бойы = 177
|салмағы = 
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
|номері = 
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|1996-2000|{{футбол|Қазақстан}} |7 (1)
}} 
}}
'''Андрей Алексеевич Кучерявых''' (24 қыркүйек 1970) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 

Павлодар футболының түлегі. Қазақстан құрамасы сапында 1996-2000 жылдары жеті ойын өткізіп, 2000 жылы Пәкістанның қақпасына бір гол соқты (бұл ойында Қазақстан құрамасы 4:0 есебімен жеңіске жетті).

Карьерасында &quot;Трактор&quot; (қазіргі &quot;Ертіс&quot;), &quot;Қайрат&quot;, &quot;Аксесс-Голден Грейн&quot; (Қазіргі &quot;Қызылжар&quot;) командаларында доп тепті.

== Ойнаған клубтары ==
&lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |ойын/гол
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1988
|[[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|«Трактор» Павлодар]] &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-SU&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|28
|1
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1988
|«Юность» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-SU&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|
|1
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1989
|[[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|«Трактор» Павлодар]] &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-SU&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|30
|2
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1990
|«Трактор» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-SU&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|38
|1
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1991
|«Трактор» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-SU&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|27
|2
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1992
|«Трактор» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|36
|6
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1993
|[[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|«Аңсат» Павлодар]] &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|32
|4
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1994
|«Аңсат» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|26
|4
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1995
|«Аңсат» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|21
|2
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1996
|[[Қайрат (футбол клубы)|«Қайрат» Алматы]]
|28
|5
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1997
|«Ертіс» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|21
|3
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1998
|«Ертіс» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|23
|1
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;1999
|[[Қызылжар (футбол клубы)|«Аксесс-Есиль» Петропавловск]] &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|29
|1
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;2000
|[[Қызылжар (футбол клубы)|«Аксесс-Голден Грейн» Петропавловск]] &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|22
|4
|-
|2001
|«Есіл-Богатырь» Петропавловск &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|30
|1
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;2002
|«Ертіс» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|20
|1
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;2003
|«Ертіс» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|29
|1
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;2004
|«Ертіс» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|22
|0
|-
|&lt;span class=&quot;icondiv size-xxx&quot;&gt;&lt;span class=&quot;iconzone size-xxx&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;2005
|«Ертіс» Павлодар &lt;span class=&quot;flag&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flag-KZ&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|23
|0
|}

== Жетістіктері ==
* Қазақстан чемпионы: 1993, 1997, 1999, 2002, 2003
* Қазақстан кубогы: 1997, 1998

== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20180813130448/http://footballfacts.ru/players/340594-kucheryavyh-andrej-aleksandrovich Профилі]
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қызылжар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]</text>
      <sha1>57t5k5xsxan6qle43w6cmf177rd2scs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Леонидович Богатырёв</title>
    <ns>0</ns>
    <id>606453</id>
    <revision>
      <id>3681929</id>
      <parentid>3259431</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4571" sha1="tj5q0g0snxz6mb6j73rztkdcxvfc5lp" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Александр Богатырёв
 |толық аты                  = Александр Леонидович Богатырёв
 |туған күні               = 6.3.1963
 |туған жері              = Бийск, [[Алтай Республикасы]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |қайтыс болған күні                = 12.7.2009
 |қайтыс болған жері               = Бийск, [[Алтай Республикасы]], [[Ресей]]
 |азаматтығы                = {{flagicon|КСРО|20px}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;br /&gt;{{байрақ|Қазақстан}}&lt;br /&gt;{{байрақ|Ресей}}
 |бойы                        = 170
 |салмағы                       = 64
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб               = 
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1987—1988|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Барнаул)|Динамо (Барнаул)]]|27 (5)
|1988|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Ставрополь, 1924)|Динамо (Ставрополь)]]|16 (1)
|1989—1990|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|75 (17)
|1991|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Металлург (футбол клубы, Запорожье)|Металлург (Запорожье)]]|16 (1)
|1992|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|7 (1)
|1992|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Текстильщик (футбол клубы, Камышин)|Текстильщик (Камышин)]]|13 (2)
|1993|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Барнаул)|Динамо (Барнаул)]]|20 (2)
|1994|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Портовик-Энергия|Сахалин]]|24 (1)
|1995—1997|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Виктория (футбол клубы, Назарово)|Виктория (Назарово)]]|82 (23)|}}
| ұлттық құрамы =
 {{футбол карьерасы|1992|{{Футбол|Қазақстан}} |1 (0)}}
}}
'''Александр Леонидович Богатырёв''' ([[6 наурыз]] [[1963 жыл]], [[Бийск]], [[Алтай Республикасы|Алтай]] — [[12 шілде]] [[2009 жыл]], [[Бийск]], [[Алтай Республикасы|Алтай]]&lt;ref&gt;[http://www.asfera.info/news/sport/2008/07/14/segodnya_biyske_prostilis_glavnim_trenerom_dinam_15470.html Сегодня в Бийске простились с главным тренером «Динамо» Александром Богатыревым] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923175334/http://www.asfera.info/news/sport/2008/07/14/segodnya_biyske_prostilis_glavnim_trenerom_dinam_15470.html |date=2015-09-23 }}&lt;/ref&gt;) — КСРО, Ресей, Қазақстан футболшысы, шабуылшы.  

== Карьерасы ==
КСРО, Украина, Ресей чемпионаттарында доп тепкен. 

1992 жылы [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан құрамасы]] сапында бір матчқа қатысты. 1992 жылы 1 маусымда Қазақстан құрамасының [[Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы|Түрікменстанға]] қарсы өткен тарихтағы тұңғыш мачында екінші таймда алаңға шықты. 

== Жетістіктері ==

; Қайрат

* Қазақстан чемпионы: 1992
* Қазақстан кубогы: 1992

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
==Сілтемелер==
*[https://web.archive.org/web/20190924102449/http://footballfacts.ru/players/13540 Профилі]
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Ресей футболшылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Металлург Запорожье ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>tj5q0g0snxz6mb6j73rztkdcxvfc5lp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абзал Талғатұлы Бейсебеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>607167</id>
    <revision>
      <id>3681765</id>
      <parentid>3634279</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4870" sha1="9eu43btu3j4zicjl71nl3vnqtubm9rv" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Абзал Бейсебеков
| сурет =Abzal Beisebekov (2014, cropped).jpg 
| сурет ені = 
| толық аты = Бейсебеков Абзал Талғатұлы
| туған күні = 30.11.1992
| туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
| азаматтығы = {{flagicon|KAZ|20px}} [[Қазақстан]]
| бойы = 187
| салмағы = 
| позиция = қорғаушы
| қазіргі клуб = {{flagicon|KAZ|20px}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]
| номері = 15
| жастар клубы = {{футбол карьерасы
|?—2007|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2008|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|5 (0)
|2009|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Астана (футбол клубы)|Локомотив (Астана)]]|9 (1)
|2010|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|11 (0)
|2011|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток]]|23 (0)
|2012—|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|206 (5)
|2014|{{аренда}}{{flagicon|Польша|20px}} [[Корона (футбол клубы)|Корона]]|4 (1)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2008|{{flagicon|KAZ|20px}} Қазақстан-17|3 (0)
|2009—2010|{{flagicon|KAZ|20px}} Қазақстан-19|6 (1)
|2010—2013 |{{flagicon|KAZ|20px}} Қазақстан-21|19 (3)
|2014—|{{футбол|Қазақстан}}|26 (0)}}
}}
'''Абзал Талғатұлы Бейсебеков''' (30 қараша 1992&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/198770&lt;/ref&gt;, [[Алматы]], [[Қазақстан]]) — қазақ футболшысы, &quot;[[Астана (футбол клубы)|Астана]]&quot; футбол клубы мен [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан құрамасының]] қорғаушысы.

== Мансабы ==
=== Клубтық ===
&quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot; футбол клубының түлегі. Балалар клубында 2007 жылға дейін өнер көрсетіп, 2008 жылы негізгі құрамға қабылданды. Бір жылдан соң Астананың &quot;[[Астана (футбол клубы)|Локомотивіне]]&quot; ауысып, 2010 жылы туған клубына қайта оралды. 

2011 жылы Өскеменнің &quot;[[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Востогы]]&quot; қатарын толықтырды. 2012 жылы тағы да &quot;[[Астана (футбол клубы)|Астанаға]]&quot; ауысып, 2013 жылы Қазақстан премьер лигасының күміс жүлдегері атанды.

Тәжірибе жинақтау үшін 2014 жылы ақпан айында Польшаның &quot;Корона&quot; клубына жалға берілді. Жазда &quot;Астанаға&quot; оралды. 

=== Ұлттық құрама ===
2014 жылы қазан айында тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты. 13 қазан күні [[Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі|ЕУРО-2016 іріктеуінің]] матчында [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехиямен]] ойында дебют ойынын өткізді. Бұл кездесуде қазақстандықтар 2:4 есебімен ұтылып қалды.

== Жетістіктері ==

; «Астана»

* Қазақстан чемпионы (4): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019
* Қазақстанның күміс жүлдегері (1): 2013
* Қазақстан кубогы (3): 2012, 2015, 2016
* Қазақстан суперкубогы (1): 2015, 2018, 2019 2020
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
==Сілтемелер==
*[https://web.archive.org/web/20181212203943/http://footballfacts.ru/players/339577 Профилі]
*[http://int.soccerway.com/players/-/123345/ Профилі]
*[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/198770 Профилі]
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Астана ФК ойыншылары]]
[[Санат:Восток ФК ойыншылары]]
[[Санат:Корона ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]</text>
      <sha1>9eu43btu3j4zicjl71nl3vnqtubm9rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әндіжан (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>607179</id>
    <revision>
      <id>3681627</id>
      <parentid>3523113</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3452" sha1="jcm3eoxtjnh29lnqgjufz8qsbzn7jeq" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{Flagicon|Өзбекстан}} Әндіжан 
 |ағымдағы маусым   = [[Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2024|2024]]
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = &quot;Бүркіттер&quot;
 |құрылған        = 1964 
 |таратылды       = 
 |стадионы        = &quot;Соғлом Авлод&quot;
 |сыйымдылығы     = 18 360
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{Flagicon|Өзбекстан}} Ильдар Сакаев
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = ''[[Футболдан Өзбекстан чемпионаты |Superlig]]a''
 |маусым          = 2025
 |орын            = 11-орын
 |сайты           = 
 | pattern_la1 = _hummelcoreXKrw
| pattern_b1 = _hummelcoreXKrw
| pattern_ra1 = _hummelcoreXKrw
| pattern_sh1 = _hummelcoreXKrw
| pattern_so1 = _kalmar16h
| leftarm1 = ff0000
| body1 = ff0000
| rightarm1 = ff0000
| shorts1 = ff0000
| socks1 = ff0000
| pattern_la2 = _hummelcoreXKwb
| pattern_b2 = _hummelcoreXKwb
| pattern_ra2 = _hummelcoreXKwb
| pattern_sh2 = _hummelcoreXKwb
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
}}
'''«Әндіжан»''' ({{lang-uz|«Andijon» futbol klubi / «Андижон» футбол клуби}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстанның]] [[Әндіжан]] қаласындағы футбол клубы. 1964 жылы құрылған. 

Өзбекстанның екінші дивизионында (Про-лига) өнер көрсетеді. 
 
== Атаулары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ЖЖ
!Атаулары
|-
|1964—1967
|«Спартак»
|-
|1968—1970
|«Әндіжан»
|-
|1970—1973
|«Спартак»
|-
|1973—1983
|«Андижанец»
|-
|1983—1986
|«Текстильщик»
|-
|1986—1989
|«Пахтакор»
|-
|1989—1991
|«Спартак»
|-
|1991—1996
|«Навруз»
|-
|1997—
|«Әндіжан»
|}

== Жетістіктері ==

=== Өзбекстан чемпионаты-1 лига ===

* Чемпион: 2005
* Екінші орын: 2013
* Үшінші орын: 2017

== Атақты ойыншылары ==

* Олег Тюлькин
* Анатолий Солодовников
* Дамир Рахматуллин
* Фарход Юлдашев
* Акмал Шорахмедов
* Владимир Шишелов
* Игорь Таран
* Леван Мдивнишвили
* Фарход Тохиров
* Эльман Тагаев
*[[Қайрат Кәмілұлы Отабаев|Қайрат Утабаев]]
* Хайдар Абдул-Раззак
* Юрий Целых
* Артурас Фоменко
* Бахром Абдурахимов
* Бахтиёр Хамидуллаев
* Тахирджон Муминов
* Рахим Кодиров

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20161128142503/http://fcandijon.uz/ Ресми сайты]
* [https://web.archive.org/web/20180915133734/http://footballfacts.ru/clubs/32161-andizhan-andizhan#tab23_32161r Информация о клубе на сайте footballfacts.ru]

[[Санат:Өзбекстан футбол клубтары]]</text>
      <sha1>jcm3eoxtjnh29lnqgjufz8qsbzn7jeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айбол Ерболатұлы Әбікен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608603</id>
    <revision>
      <id>3681851</id>
      <parentid>3637976</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5137" sha1="q2b4gwp5ddfd6bjzjfei14cyh3vlv1b" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Айбол Әбікен
|толық аты = Айбол Ерболатұлы Әбікен
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 01.06.1996
|туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 182 [[сантиметр|см]]&lt;ref name='Айбол Әбікен'&gt;[https://fckairat.com/team/ Айбол Әбікен профилі Қайрат ФК ресми сайтында]&lt;/ref&gt;
|салмағы = 65 [[килограмм|кг]]&lt;ref name='Айбол Әбікен'&gt;&lt;/ref&gt;
|позиция = [[жартылай қорғаушы]]
|қазіргі клуб = {{ту|Қазақстан}} [[Ақсу (футбол клубы, Ақсу)|Ақсу]]
|номері = 96
|жастар клубы = {{футбол карьерасы
|2015—2017|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|
}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2017—2021|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|79 (10)
|2022|{{Ту|Қазақстан}} [[Ақсу (футбол клубы, Ақсу)|Ақсу]] |7 (3)
  |2024|{{Ту|Қазақстан}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|15 (0)
  |2025—|{{Ту|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]|11 (1)
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2017|{{ту|Қазақстан}} Қазақстан-21|6 (0)
|2018—|{{футбол|Қазақстан}}|12 (1)}} 
}}
'''Айбол Ерболатұлы Әбікен''' ([[1 маусым]] [[1996 жыл]], [[Алматы]], [[Қазақстан]]) — қазақстандық футболшы, &quot;[[Ақсу (футбол клубы, Ақсу)|Ақсу]]&quot; футбол клубы мен [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]]ның жартылай қорғаушысы.

== Мансабы ==
=== Клубтық ===
2017 жылы &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot; клубының негізгі құрамына қабылданды. Бұл маусымда негізгі клубта 4 кездесуде алаңға шықты. Халықаралық матчтардағы дебютін 6 шілде күні [[УЕФА Еуропа лигасы 2017/18|УЕФА Еуропа Лигасының]] екінші кезеңінде Литваның &quot;[[Атлантас]]&quot; клубына қарсы сырт алаңда өткізді. 

2018 жылғы [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2018|Қазақстан Суперкубогында]] &quot;[[Астана (футбол клубы)|Астанаға]]&quot; қарсы матчта протоколда болғанымен қосалқы құрамда қалды. Бұл ойында &quot;Қайрат&quot; 0:3 есебімен ұтылып қалды.

=== Ұлттық құрама ===
Қазақстанның 21 жасқа дейінгі құрамасында бірнеше ойында алаңға шықты. 2018 жылы наурыз айында Ұлттық құраманың бапкері [[Станимир Стоилов]] Айболды құрамаға шақырғанымен ойынға қоспады. Тек 2019 жылы құрама тізгінін [[Михал Билек]] ұстаған соң ғана алаңға шыға бастады. Тұңғыш ойынын 2019 жылы 9 қыркүйекте [[Ресей Ұлттық футбол құрамасы|Ресейге]] қарсы өткізді. 

Тұңғыш голын 2020 жылы 15 қарашада сырт алаңда [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21|УЕФА Ұлттар Лигасы]]нда [[Албания Ұлттық футбол құрамасы|Албания]] құрамасының қақпасына соқты. Алаң ортасынан теуіп қақпаны дәл көздеді.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Қазақстан кубогы: 2017
* Қазақстан чемпионатының вице-чемпионы: 2017, 2018, 2019
*Қазақстан чемпионы: 2020

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
*[https://www.sports.ru/tags/161063237/ Профилі] 
*[https://www.sports.ru/tags/161063237/career/ Статистикасы]
*[https://web.archive.org/web/20181013211727/http://footballfacts.ru/players/1480153-abiken-ajbol footballfacts.ru сайтында]

{{Бастама}}
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]][[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]

[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақсу (Ақсу) ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ордабасы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайсар ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>q2b4gwp5ddfd6bjzjfei14cyh3vlv1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алашкерт (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608727</id>
    <revision>
      <id>3681898</id>
      <parentid>3611390</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4219" sha1="bzou456am4t9zkf8gcgu7oqlgzpsn6w" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{Flagicon|Армения}} Алашкерт
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = Алашкерт Мартуни футбол клубы
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = [[1990 жыл|1990]] (2011 жылы қайта құрылды)
 |таратылды       = 
 |стадионы        = Алашкерт, [[Ереван]]
 |сыйымдылығы     = 6 852
 |иесі            = 
 |президенті      = {{Flagicon|Армения}} Ваграт Новоян
 |директоры       = 
 |бас директоры   =
 |жаттықтырушы    = {{Flagicon|Армения}} Александр Григорян
 |капитаны        = {{Flagicon|Армения}} Артак Григорян
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Футболдан Армения чемпионаты|Премьер-Лига]]
 |маусым          = 2025/26
 |орын            = 4.
 |сайты           = 
|pattern_la1 = 
|pattern_b1  = _vneckblack
|pattern_ra1 = 
|pattern_sh1 = _black stripes
|pattern_so1 = 
|leftarm1    = ffff00
|body1       = ffff00
|rightarm1   = ffff00
|shorts1     = 000000
|socks1      = ffff00
|pattern_la2 = 
|pattern_b2  = _whitecollar
|pattern_ra2 = 
|pattern_sh2 = _black stripes
|pattern_so2 = 
|leftarm2    = FFLLFF
|body2       = FFFFFF
|rightarm2   = FFFFFF
|shorts2     = FFKKFF
|socks2      = FFJJFF
}}
«'''Алашкерт'''» ({{lang-hy|Ֆուտբոլային Ակումբ «Ալաշկերտ» Մարտունի}}) — [[Армения|Арменияның]] [[Ереван]] қаласындағы кәсіпқой футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын &quot;Алашкерт&quot; стадионында өткізеді.

== Тарихы ==
Клуб 1990 жылы құрылды&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/players/118534 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. [[1992 жыл|1992 жылы]] Армения чемпионатында өнер көрсетті.

1999 жылы Армения чемпионатына қатыса алмады да, келесі жылы таратылды. [[2011 жыл|2011 жылы]] қазіргі президенті Ваграт Навоян клубты қайта құрды да, мықты футболшыларды тартты. 2013/14 жылғы маусымды жоғары лигаға қайта оралды. Екі маусымнан соң-ақ (2015/16) тұңғыш рет Армения чемпионы атанды. 

2021/22 жылғы маусымда тұңғыш еурокубоктердің топтық кезеңіне өтті ([[УЕФА Еуропа лигасы 2021/22|УЕФА Еуропа лигасы]]) 

== Жетістіктері ==

* '''Премьер лига'''
** '''Чемпион''' (4): 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2020/21

* '''1 лига'''
** '''Чемпион''' (1): 2012/13

* '''Армения суперкубогы'''
** '''Жеңімпаз''' (1): 2016, 2018

== Бапкерлері ==
''(Бәрі де Армениялық)''

* 1990—1991  А. Е. Решетов
* 1992  С. Багдасарян
* 1992  С. Егонян
* 2011—2013  Альберт Саркисян
* 2013—2014  Армен Гюльбудагянц
* 2014—2016  Абраам Хашманян
* 2016—2017  Арам Восканян
* 2017—2018  Абраам Хашманян
* 2018 Варужан Сукиасян

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://rus.worldfootball.net/teams/fc-alashkert/ Профилі]
* [https://www.transfermarkt.com/alashkert-yerevan/startseite/verein/37914/saison_id/2016 Профилі]
* [http://www.footballdatabase.eu/football.club.alashkert-yerevan.2016-2017.14193..en.html Профилі]
* [http://int.soccerway.com/teams/armenia/alashkert-fc/21301/ Профилі]
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Армения футбол клубтары]]
[[Санат:1990 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>bzou456am4t9zkf8gcgu7oqlgzpsn6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Петрович Курдюмов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610670</id>
    <revision>
      <id>3682031</id>
      <parentid>3387722</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3423" sha1="ocz4efz6vhpqmzmacesvbykpastpjv1" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                        = Андрей Курдюмов
 |толық аты                  = Андрей Петрович Курдюмов
 |туған күні              = 23.3.1972
 |туған жері              = 
 |азаматтығы                 = {{flagicon|КСРО|20px}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қазақстан]]
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб               = ''карьерасын''
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1990|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр]]|2 (0)
|1991|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Олимпия (футбол клубы, Алматы)|Олимпия]]|32 (3)
|1992|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[ЦСКА (футбол клубы, Алматы)|ЦСКА]]|17 (1)
|1992|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Түркістан (футбол клубы)|Монтажник]]|9 (3)
|1993—1996|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]|126 (12)
|1997|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенит (СПб)]]|4 (0)
|1998—1999|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Черноморец (футбол клубы, Новороссийск)|Черноморец]]|29 (3)}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|1994—1996|{{футбол|Қазақстан}}|10 (0)}}
}}

'''Андрей Петрович Курдюмов''' (23 наурыз 1972 жыл) — КСРО және қазақтандық футболшы, жартылай қорғаушы. 1994-96 жылдары [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан Ұлттық құрамасында]], 1999 жылға дейін КСРО, Қазақстан Ресей клубтарында доп тепті. 

Қазақстан құрамасындағы алғашқы ойынын 1994 жылы 11 сәуірде Ташкентте Тәжікстанға қарсы өткізіп, 90 минут ойнады. Соңғы рет 1996 жылы 12 шілдеде Сирияға қарсы ойнады (0:0). 

Ауыр жарақатына байланысты 1999 жылы 27 жасында футболмен қоштасты.
== Сілтемелер ==
*[http://zenit-history.ru/sezony/55-igroki-k/288-kurdyumov-andrej-petrovich Профилі]
*[http://footballfacts.ru/players/21020 Профилі (footballfacts.ru)] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]]
[[Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:ЦСКА Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Зенит ФК ойыншылары]]
[[Санат:Черноморец Новороссийск ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]</text>
      <sha1>ocz4efz6vhpqmzmacesvbykpastpjv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аслан Қайратұлы Дарабаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610909</id>
    <revision>
      <id>3682207</id>
      <parentid>3636553</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7220" sha1="jf6p7fd56esgm8n8nophs00p1gom3wv" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Аслан Дарабаев
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|туған күні = 21.01.1989
|туған жері = [[Қарағайлы (Қарқаралы ауданы)|Қарағайлы]], [[Қарағанды облысы]]
|бойы = 178 [[сантиметр|см]]
|салмағы = 74 [[килограмм|кг]]
|позиция = [[жартылай қорғаушы]]
|қазіргі клуб = 
|номері = 
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2008—2009|{{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]|45 (4)
|2010—2012|{{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|50 (6)
|2013|{{ту|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|8 (0)
|2013|{{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]|14 (0)
|2014—2016|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|58 (10)
|2017|{{ту|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]|31 (5)
|2018|{{ту|Қазақстан}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]|26 (2)
|2019|{{ту|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]|7 (1)
|2019—2020|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|34 (3)
|2021—2022|{{ту|Қазақстан}} [[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]|24 (4)
|2022—2023|{{ту|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|38 (3)
|2024|{{ту|Қазақстан}} [[Елім-ай (футбол клубы, 2022)|Елімай]]|11 (1)
  |2025|{{ту|Қазақстан}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]|12 (0)
|2025—|{{ту|Қазақстан}} [[Тұран (футбол клубы, Түркістан)|Тұран]]|11 (0)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2009|{{ту|Қазақстан}} [[Қазақстан жастар футбол құрамасы (21)|Қазақстан-21]]|3 (0)
|2014—2024|{{футбол|Қазақстан}}|24 (1)}}
}}
'''Аслан Қайратұлы Дарабаев''' ([[21 қаңтар]] [[1989 жыл|1989]], [[Қарағайлы (Қарқаралы ауданы)|Қарағайлы]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы.

== Мансабы ==
Қарағанды футболының түлегі. Кәсіпқой карьерасын Қарағандының &quot;[[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]&quot; клубында бастап, 2009 жылы Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері атанды. 2008 жылғы маусымда алаңға 17 рет шықты. 

2010 жылы &quot;[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]&quot; сапына ауысып, екі дүркін қола жүлдегер, бір рет күміс жүлдегер атанды.

2013 жылы &quot;[[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]&quot; сапына қосылып, маусым ортасында &quot;Шахтерге&quot; қайта оралды. Одан соң &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot;, &quot;[[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]&quot; клубтарында ойнап, 2018 жылы &quot;[[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]&quot; командасына ауысты. &quot;Тобыл&quot; сапындағы алғашқы голын [[УЕФА Еуропа лигасы 2018/19|УЕФА Еуропа Лигасының]] іріктеуінде Грузияның &quot;[[Самтредия (футбол клубы)|Самтредия]]&quot; қақпасына соқты.

2019 жылы &quot;[[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіске]]&quot; ауысты.

2019 жылы жазда &quot;[[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]&quot; сапында ойнады. Маусым соңында &quot;[[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]&quot; клубына өтті.

2022 жылы &quot;[[Астана (футбол клубы)|Астана]]&quot; клубына ауысып кетті.

[[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Ұлттық құрамаға]] 2010 жылы шақырылғанымен, алғашқы ойынын 2014 жылы ғана өткізді. Ал бірінші голын 2022/23 жылғы [[УЕФА Ұлттар Лигасы|УЕФА Ұлттар лигасының]] С лигасында   [[Словакия Ұлттық футбол құрамасы|Словакия құрамасына]] қарсы ойында соқты.

== Жетістіктері ==

=== Клубтық ===
; «Шахтёр» 

* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері (1): 2009
* Қазақстан кубогының финалисі (1): 2009

; «Ақтөбе»

* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2010
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері (2): 2011, 2012

; «Қайрат»

* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2015
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері  (1): 2015
* Қазақстан кубогы (2): 2014, 2015
* Қазақстан суперкубогы (1): 2016
'''&quot;Астана&quot;'''

* Қазақстан чемпионы: 2022
* Қазақстан суперкубогы: [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2023|2023]]

== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/players/154547 Профилі (footballfacts.ru)] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.national-football-teams.com/player/56587.html Профилі (Ұлттық құрамалар сайты)]
* [https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/135945 Трансфермаркт]
*[https://int.soccerway.com/players/-/124325/ Soccerway]

[[Санат:21 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:Қарқаралы ауданында туғандар]]
[[Санат:Қарағанды облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Атырау ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тобыл ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Каспий ФК ойыншылары]]
[[Санат:Астана ФК ойыншылары]]
[[Санат:Елім-ай-2022 ФК ойыншылары]]
[[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>jf6p7fd56esgm8n8nophs00p1gom3wv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатолий Геннадьевич Поведенок</title>
    <ns>0</ns>
    <id>611134</id>
    <revision>
      <id>3682003</id>
      <parentid>3503325</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3713" sha1="tv0q4foued9s51yl2wsm2i5r7hbshiv" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Анатолий Поведенок
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 11.06.1969
|туған жері = 
|азаматтығы = {{ту|Қазақстан}}
|бойы = 178
|салмағы = 72
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
|номері = 
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1987-1988| {{Flagicon|КСРО}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]|16 (1)
|1989|{{Flagicon|КСРО}} [[Болат (футбол клубы)|Болат]]|0 (0)
|1990-1992|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]|90 (4)
|1992-1994| {{Flagicon|Украина}} [[Заря (футбол клубы, Луганск)|Заря (Луганск)]]|40 (1)
|1994| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|16 (0)
|1994|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Болат (футбол клубы)|Болат]]|13 (1)
|1995|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елім-ай]]|22 (0)
|1996| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]|24 (1)
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|1992|{{футбол|Қазақстан}} |3 (0)
}} 
}}
'''Анатолий Геннадьевич Поведенок''' ([[11 маусым]] 1969) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы.

Карьерасында &quot;[[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]&quot;, &quot;[[Болат (футбол клубы)|Болат]]&quot;, &quot;[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]&quot;, &quot;[[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елім-ай]]&quot;, &quot;[[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]&quot;, Украинаның &quot;[[Заря (футбол клубы, Луганск)|Заря]]&quot; және [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан Ұлттық құрамасында]] ойнаған.

== Ұлттық құрамада ==
1992 жылы Қазақстанның [[Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы|Түрікмениямен]], [[Ливия Ұлттық футбол құрамасы|Либиямен]], [[Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы|Өзбекстанмен]] ойындарында алаңға шықты. Бір қызығы, үшеуінде де Қазақстан футболшылары қарсыластарынан 1:0 есебімен басым түсті.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Қазақстан чемпионы: 1995
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 1996

== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20181127022519/http://footballfacts.ru/players/154662-apovedenok Профилі (footballfacts.ru)]
{{Суретсіз мақала}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]]
[[Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>tv0q4foued9s51yl2wsm2i5r7hbshiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алексей Алексеевич Еременко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>611503</id>
    <revision>
      <id>3681944</id>
      <parentid>3259451</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6653" sha1="aiu1dvt70c9mnrpncp6ztx02p7tmaxb" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Алексей Ерёменко
| толық аты = Алексей Алексеевич Ерёменко
| сурет = A-Eremenko-2.jpg
| сурет ені = 250px
|туған күні=24.03.1983
|туған жері={{туғанжері|Дондағы Ростов|Дондағы Ростовта}}
|азаматтығы={{байрақ|Финляндия}}
| бойы = 180
| позиция = жартылай қорғаушы
| қазіргі клуб = {{flagicon|Финляндия|20px}} Спартак (Хельсинки)
| жастар клубы = {{футбол карьерасы
||{{flagicon|Ресей|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамо М]]|
||{{flagicon|Финляндия|20px}} [[Яро (футбол клубы)|Яро]]|
|1994—1995|{{flagicon|Грекия|20px}} [[Панатинаикос (футбол клубы)|Панатинаикос]]|
|1995—1997|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[Яро (футбол клубы)|Яро]]|
|1998|{{flagicon|Норвегия|20px}} [[Тромсё (футбол клубы)|Тромсё]]|
|1999|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[ХИК]]|
|1999—2001|{{flagicon|Франция|20px}} [[Мец (футбол клубы)|Мец]]|}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
|1999—2001|{{flagicon|Франция|20px}} [[Мец (футбол клубы)|Мец B]]|5 (0)
|2001|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[Йокерит (футбол клубы)|Йокерит]]|15 (2)
|2002—2004|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[ХИК]]|60 (10)
|2002|{{аренда}}{{flagicon|Финляндия|20px}} [[Виикингит]]|1 (0)
|2004—2006|{{flagicon|Италия|20px}} [[Лечче (футбол клубы)|Лечче]]|35 (0)
|2006—2009|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Сатурн (футбол клубы, Раменское)|Сатурн (Раменское)]]|76 (8)
|2009—2011|{{flagicon|Украина|20px}} [[Металлист (футбол клубы)|Металлист]]|10 (0)
|2010|{{аренда}}{{flagicon|Финляндия|20px}}[[Яро (футбол клубы)|Яро]]|16 (7)
|2010—2011|{{аренда}}{{flagicon|Шотландия|20px}} [[Килмарнок (футбол клубы)|Килмарнок]]|31 (4)
|2011—2013|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Рубин (футбол клубы)|Рубин]]|7 (0)
|2013|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Кайрат]]|14 (0)
|2014—2015|{{flagicon|Шотландия|20px}} [[Килмарнок (футбол клубы)|Килмарнок]]|38 (5)
|2015|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[Яро (футбольный клуб)|Яро]]|11 (0)
|2016|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[СИК]]|5 (0)
|2017—|{{flagicon|Финляндия|20px}} Спартак (Хельсинки)|әуес.}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2003—2013|{{футбол|Финляндия}}|58 (14)}}
}}

'''Алексей Алексеевич Ерёменко''' ({{lang-fi|Alexei Eremenko}}; 24 наурыз 1983&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/16519&lt;/ref&gt;, [[Дондағы Ростов]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — финляндиялық және ресейлік футболшы, жартылай қорғаушы. [[Финляндия Ұлттық футбол құрамасы|Финляндия Ұлттық футбол құрамасында]] ойнаған.

== Өмірбаяны ==
КСРО футболшысы Алексей Еременконың ұлы. 1990 жылдары отбасы [[Финляндия|Финляндияға]] көшіп өтті. Алексейдің өзі [[2003 жыл|2003 жылы]] Фин азаматтығын алды.

Кәсіпқой карьерасын бастағанға дейін де бірнеше клубтың жастар командасында ойнап, академияларынан білім алған. Үлкен футболды бастаған соң да [[Футболдан Италия чемпионаты|Италия]], [[Футболдан Франция чемпионаты|Франция]], [[Футболдан Испания чемпионаты|Испания]], [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан]]&lt;ref&gt;http://www.championat.com/football/news-1554301-khavbek-rubina-aleksej-erjomenko-podpisal-kontrakt-s-kajratom-na-25-goda.html&lt;/ref&gt;, [[Футболдан Ресей чемпионаты|Ресей]]&lt;ref&gt;http://www.championat.com/football/news-913220-kievskoe-dinamo-prodalo-erjomenko-v-rubin.html&lt;/ref&gt;, [[Футболдан Финляндия чемпионаты|Финляндия]], [[Футболдан Шотландия чемпионаты|Шотландия]] чемпионаттарында доп тепті. 2018 жылдан бері Хельсинкидің &quot;Спартак&quot; әуесқой клубында ойнайды. 

Финляндия құрамасы сапында 2003-13 жылдары ойнады. 

Інісі Роман Еременко да Финляндия құрамасында ойнаған. Тағы бір інісі Сергей Еременко қазір Ресей чемпионатында ойнайды.

== Жетістіктері ==

* Финляндия чемпионы (2): 2002, 2003
* Финляндия кубогы (1): 2003
* Ресей кубогы (1): 2011/2012
* Ресей суперкубогы (1): 2012
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* http://footballfacts.ru/players/17176 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/16519
* https://int.soccerway.com/players/-/6516/
* http://www.national-football-teams.com/player/2411.html
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}


[[Санат:24 наурызда туғандар]]
[[Санат:Финляндия футболшылары]]
[[Санат:Финляндия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:ХИК ФК ойыншылары]]
[[Санат:Лечче ФК ойыншылары]]
[[Санат:Металлист ФК ойыншылары]]
[[Санат:Яро ФК ойыншылары]]
[[Санат:Килмарнок ФК ойыншылары]]
[[Санат:Рубин ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>aiu1dvt70c9mnrpncp6ztx02p7tmaxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақсу (футбол клубы, Ақсу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618638</id>
    <revision>
      <id>3682311</id>
      <parentid>3482803</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2794" sha1="jfnb1oypnrzongxgmr7nbgwv5jev7nx" xml:space="preserve">{{Футбол клубы 
 |атауы           = {{Flagicon|Қазақстан}} Ақсу ФК
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = [[2018 жыл|2018]]
 |таратылды       = 
 |стадионы        = [[Орталық стадион (Павлодар)|Орталық стадион]]
 |сыйымдылығы     = 12000
 |иесі            = 
 |президенті      = {{flagicon|KAZ}} [[Рахман Асуханов]]
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = 
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = 2 лига
 |маусым          = 2024
 |орын            = 6-орын
 |сайты           = 
| pattern_la1 = _jomatoletum3rw
| pattern_b1 = _jomatoletum3rw
| pattern_ra1 = _jomatoletum3rw
| pattern_sh1 =
| pattern_so1 = _whitetop
| leftarm1 = FF0000
| body1 = FF0000
| rightarm1 = FF0000
| shorts1 = FF0000
| socks1 = FF0000
| pattern_la2 =
| pattern_b2 = _jomachampionship6nr
| pattern_ra2 =
| pattern_sh2 =
| pattern_so2 = _redtop
| leftarm2 = 181146
| body2 = 181146
| rightarm2 = 181146
| shorts2 = 181146
| socks2 = 181146
| pattern_la3 =
| pattern_b3 = _jomachampionship6nr
| pattern_ra3 =
| pattern_sh3 =
| pattern_so3 = _whitetop
| leftarm3 = 181146
| body3 = 181146
| rightarm3 = 181146
| shorts3 = FF0000
| socks3 = FF0000
}}
'''Ақсу футбол клубы''' — [[Павлодар облысы]], [[Ақсу]] елді мекеніндегі Қазақстан чемпионаттарына қатысатын футбол клубы. 2018 жылы кәсіпқой клуб мәртебесін иеленді. Өз алаңындағы ойындарын көбіне Павлодардағы [[Орталық стадион (Павлодар)|Орталық стадионда]] өткізеді. Кейде &quot;Жұлдыз&quot; стадионында ойнайды.

== Маусымдар ==
2018 жылы Қазақстан чемпионатының екінші лигасында ойнап, 21 команданың арасында 15-ші орын алды. 

2019 жылы тұңғыш рет Қазақстан кубогына қатысты.

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===

==== 1 лига ====
* Жеңімпаз: 2021.

==== 2 лига ====
* Жеңімпаз: 2020.

== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20190408124433/http://footballfacts.ru/clubs/2617596-aksu-aksu#tab49_2617596r Футболшылары]
[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]
[[Санат:2018 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>jfnb1oypnrzongxgmr7nbgwv5jev7nx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақбет (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>619748</id>
    <revision>
      <id>3682303</id>
      <parentid>2687783</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="eu78g4v5dukui6xn472v3nn5yewntr9" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{Flagicon|Қазақстан}} Ақбет ФК
 |ағымдағы маусым   = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2018|Қазақстан кубогы 2018]]
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = Ақбет футбол клубы
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = [[2012 жыл]]
 |таратылды       = 
 |стадионы        = 
 |сыйымдылығы     = 
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = 
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогы]]
 |маусым          = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2018|2018]]
 |орын            = бірінші кезең
 |сайты           = 
 | &lt;!-- Форма --&gt;
}}
'''Ақбет футбол клубы''' — [[Баянауыл]]дағы әуесқой футбол клубы. 2012 жылы құрылған. Тек бір маусым ғана, 2018 жылы кәсіпқой футбол клубтары қатысатын Қазақстан кубогында бой көрсетті.
== Қазақстан кубогы 2018 ==
{{Толық мақала|Футболдан Қазақстан Кубогы 2018}}
2018 жылы Қазақстан кубогына қатысты. Бірінші кезеңде &quot;[[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]&quot;, &quot;[[Алтай (футбол клубы, Өскемен)|Алтай]]&quot;, &quot;[[Екібастұз (футбол клубы, 2003)|Екібастұз]]&quot; клубтарымен бір топқа түсті де, соңғы орында қалды.

Топтағы ойындардың бәрі де Шымкенттегі БИІК спорт орталығында өткізілді. Баянауылдықтар &quot;Тараздан&quot; 0:1, Алтайдан&quot; 0:4, &quot;Екібастұздан&quot; 1:4 есептерімен ұтылып, бір ұпай да еншілей алмады. &quot;Ақбет&quot; сапынан жалғыз голды Павлодардың &quot;[[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]&quot; клубының түлегі Александр Балаев соіңы минуттарда ғана енгізді.

== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/clubs/2617007-akbet-bayanaul#tab23_2617007r Барлық футболшылары] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Бастама}}

[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]</text>
      <sha1>eu78g4v5dukui6xn472v3nn5yewntr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Сергеевич Соколенко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>619861</id>
    <revision>
      <id>3681937</id>
      <parentid>3259443</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2912" sha1="jxj8r3lrivig27k8uzpgtthy2lw1xc7" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Алекандр Соколенко
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені =
|атауы = 
|туған күні = 23.11.1996
|туған жері = 
|азаматтығы = {{ту|Қазақстан}}
|бойы = 181
|салмағы = 69
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = {{Flagicon|Қазақстан}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Қызылжар]]
|номері = 
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2015—2017| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Қызылжар]]|51 (4)
|2017—2019|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қайрат Академия|Қайрат Ж]]|7 (0)
|2017—1920|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|21 (1)
|2019|{{аренда}}{{Flagicon|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]|4 (0)
|2020—|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Қызылжар]]}} 
}}
'''Александр Сергеевич Соколенко''' — қазақстандық футболшы, &quot;[[Қызылжар (футбол клубы)|Қызылжар]]&quot; футбол клубының жартылай қорғаушысы. 2017 жылға дейін &quot;[[Қызылжар (футбол клубы)|Қызылжар]]&quot; клубында ойнап, сол жылы жазда &quot;Қайратқа&quot; ауысты. &quot;Қайраттың&quot; негізгі құрамында тұрақты ойнай, көбіне алматылық команданың [[Қайрат Академия|фарм-клубында]] өнер көрсетті. 

2019 жылы &quot;Ертіске&quot; ауысты.

2017 жылы [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2017|Қазақстан чемпионатының]] күміс жүлдегері атанды. Сол жылы Қазақстан кубогын да иеленді. Финалда &quot;Қайрат&quot; футболшылары &quot;Атыраумен&quot; кездесіп, матч тағдырын шешкен жалғыз голды 15-минутта Соколенко енгізді.

2020 жылы &quot;Қызылжарға&quot; қайта  оралды.
== Жетістіктері ==
*Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2017, 2018
*Қазақстан кубогы: 2017, 2018
== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20190509035229/http://footballfacts.ru/players/1505223-sokolenko-aleksandr Профилі]
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қызылжар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>jxj8r3lrivig27k8uzpgtthy2lw1xc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алексей Олегович Родионов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>619989</id>
    <revision>
      <id>3681947</id>
      <parentid>3259461</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="jll2ldgg38871k5oxsb8zh7a068trdd" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Алексей Родионов
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 29.03.1994
|туған жері = 
|азаматтығы = {{ту|Қазақстан}}
|бойы = 183
|салмағы = 80
|позиция = шабуылшы
|қазіргі клуб = {{Flagicon|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]
|номері = 9
|жастар клубы = {{футбол карьерасы
||{{flagicon|BRA}} Оле-Бразил|
}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2012—2014| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|5 (0)
|2015|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|1 (0)
|2015—|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|21 (2)
|2018|{{Flagicon|Қазақстан}} Атырау-21|11 (2)
}}
}}
'''Алексей Олегович Родионов''' (29 наурыз 1994 жыл) —  қазақстандық футболшы, &quot;[[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]&quot; клубының шабуылшысы. 
== Карьерасы ==
&quot;Оле-Бразил&quot; (Бразилия) футбол академиясында тәлім алған. 

2012 жылы &quot;[[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]&quot; сапына қабылданды. Бірақ ұлттық чемпионатта үш маусымда бес рет қана алаңға шықты. 2015 жылы &quot;[[Астана (футбол клубы)|Астана]]&quot; сапында да осылай болды, бүкіл маусымда ізбасарлар құрамында ғана ойнап, чемпионатта бір рет қана алаңға шықты. Соған қарамастан Қазақстан суперкубогы&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/matches/1476579-0-0 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; мен чемпионатын ұтып алды.

2016 жылы &quot;Атырауға&quot; оралды. 
== Жетістіктері ==
*Қазақстан чемпионы: 2015
*Қазақстан суперкубогы: 2015
*Қазақстан кубогының финалисі: 2018
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/players/583776-rodionov-aleksej-olegovich/251 Статистикасы (''footballfacts.ru'')] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Атырау ФК ойыншылары]]
[[Санат:Астана ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>jll2ldgg38871k5oxsb8zh7a068trdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтынбек Саматұлы Сапаров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>619994</id>
    <revision>
      <id>3681967</id>
      <parentid>3540023</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3939" sha1="btt7gliqnamhyd8fsm849jf3p2ygo1u" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Алтынбек Сапаров
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет =
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 26.04.1995
|туған жері = 
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 173
|салмағы = 69
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = 
|номері = 
|жастар клубы = {{футбол карьерасы
|2012—2013| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|
}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2014| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Бәйтерек (футбол клубы)|Бәйтерек]]|17 (0)
|2015—2019|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|50 (1)
|2016|{{Flagicon|Қазақстан}} Атырау-21|3 (1)
|2019—2020| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]|32 (1)
|2021|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Қызылжар]]|15 (0)
|2022|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|15 (0)
|2023—|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Елім-ай (футбол клубы, 2022)|Елімай]]|0 (0)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2016|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қазақстан жастар футбол құрамасы (21)|Қазақстан-21]]|3 (0)
}} 
}}
'''Алтынбек Саматұлы Сапаров''' (26 сәуір 1995 жыл) — қазақ футболшысы, [[Елім-ай (футбол клубы, 2022)|&quot;Елім-ай&quot;]] клубының жартылай қорғаушысы. Қазақстан кубогының екі дүркін финалисі (2017, 2018). 

== Карьерасы ==

=== Клубтық ===
[[Атырау (футбол клубы)|&quot;Атырау&quot;]] футбол клубының түлегі саналады. 2014 жылы кәсіпқой карьерасын бірінші лигада [[Бәйтерек (футбол клубы)|&quot;Бәйтерек&quot; (Астана)]] сапында бастады. 2015 жылы &quot;Атырауға&quot; қайта оралғанымен, маусымның екінші жартысында ғана алаңға шыға бастады.  

2016 жылғы маусымда 23 кездесуде алаңға шықты. 15 мамыр күні &quot;Астана&quot; қақпасына маусымдағы (маусымдағы ғана емес, &quot;Атырау&quot; сапындағы) жалғыз голын енгізді. Бұл ойында атыраулықтар 1:0 есебімен жеңіске жетті. 

2019 жылы &quot;Оқжетпеске&quot; ауысты. 9 наурыз күні &quot;Жетісуға&quot; қарсы ойында жаңа клубы сапында тұңғыш рет алаңға шықты да, 46 минут өнер көрсетті. 

=== Халықаралық ===
2016 жылы [[Қазақстан жастар футбол құрамасы (21)|Қазақстан жастар құрамасы]] сапында үш кездесу өткізді.

== Жетістіктері ==

* Қазақстан кубогының финалисі: 2017, 2018

== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/players/583821-saparov-altynbek-samatuly/251 Статистикасы] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Атырау ФК ойыншылары]]
[[Санат:Бәйтерек ФК ойыншылары]]
[[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қызылжар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Елім-ай-2022 ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>btt7gliqnamhyd8fsm849jf3p2ygo1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлішер Дүйсенбайұлы Сүлей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>620097</id>
    <revision>
      <id>3681626</id>
      <parentid>2687125</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6121" sha1="36mlsou0bxaxler44bhh7udmuwypcng" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Әлішер Сүлей
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 1.11.1995
|туған жері = 
|азаматтығы = {{ту|Қазақстан}}
|бойы = 180
|салмағы = 70
|позиция = шабуылшы
|қазіргі клуб = {{Flagicon|Қазақстан}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]
|номері = 9
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2012—2014| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]|35 (1)
|2015|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]|8 (0)
|2015—2016|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|43 (5)
|2017| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|26 (0)
|2018| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|3 (0)
|2019—|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|5 (0)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2015—2016|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қазақстан жастар құрама командасы|Қазақстан-21]]&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/matches/1887454-0-3&lt;/ref&gt;|6 (0)
}} 
}}
'''Әлішер Дүйсенбайұлы Сүлей''' ([[1 қараша]] [[1995 жыл]]) — қазақ футболшысы, &quot;[[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]&quot; клубының шабуылшысы. 

== Карьерасы ==

=== Клубтық деңгейде ===
Карьерасын 2012 жылы 17 жасында &quot;[[Тобыл (футбол клубы)|Тобылда]]&quot; бастады. 20 маусым күні Қазақстан кубогы матчында &quot;[[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпеске]]&quot; қарсы ойында &quot;Тобыл&quot; сапында бірінші рет республикалық деңгейдегі ойында алаңға шықты. Бұл ойында &quot;Тобыл&quot; 3:1 есебімен жеңіске жетті. Маусым соңына дейін [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2012|Қазақстан чемпионатында]] төрт рет алаңға шықты.   

[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2013|2013 жылғы чемпионатта]] 12 кездесуде алаңға шықты, соның екеуінде ғана 90 минут толық ойнады. [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2014|2014 жылғы маусымда]] 21 рет алаңға шықты, тек соңғы тур алдында &quot;[[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]&quot; қақпасына &quot;Тобыл&quot; сапындағы алғашқы да соңғы голын енгізді.  

2015 жылы &quot;[[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіске]]&quot; ауысты. &quot;Ертісте&quot; жарты маусым ғана ойнады, сегіз рет алаңға шықты, бірақ гол соға алмады. Маусымның екінші жартысын &quot;Таразда&quot; және &quot;Тараз-21&quot; клубтарында өткізді. 

2017 жылы &quot;[[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]&quot; сапында Қазақстан кубогының финалисі атанды. 

2018 жылы &quot;[[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасыда]]&quot; алаңға жиі шыға алмады, 2019 жылы &quot;[[Тараз (футбол клубы)|Таразға]]&quot; қайта оралды. 

=== Халықаралық деңгейде ===
2015-16 жылдары Қазақстан жастар құрамасында 6 ойында (ЕУРО-2017 жастар турнирінің іруктеуінде) алаңға шықты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[http://vesti.kz/player/3289/ Профилі (Вести.кз)]
*[https://web.archive.org/web/20190623133436/http://footballfacts.ru/players/341374-sulej Профилі](footballfacts.ru)
*[http://yandex.kz/clck/jsredir?bu=433b&amp;from=yandex.kz%3Bsearch%2F%3Bweb%3B%3B&amp;text=&amp;etext=2135.fe5WTrYvZX53eu2vx09haMzGCQQREsnwizCXODMp5e0OttpoKbCMZOx8O99IOAcT.809952acb661000c4633f6fcd03608eb23b4636b&amp;uuid=&amp;state=PEtFfuTeVD5kpHnK9lio9dFa2ePbDzX7kPpTCH_rtQkH2bBEi5M--bO-cYhaTVRUk7cpnZKuUkn4Q-BcqowjUZf1Ip58d3CQ&amp;&amp;cst=AiuY0DBWFJ5Hyx_fyvalFJD3iuvo1qHM1J1bvP2RBbIQsIbj4Ah0txlhZspxPEryES_WlzaixCwadz81kl5h0A1jxLfMg_sUos0l7Rhdt6NbklZFkky11sxpf41uvT1qdjGz0NLIo7VeEoHLabLOYGObr27fMzYKI3UhM7HO1GwP6-3_epmLNYaF2aWiq7g6S6RVQiQxH1dwmZjnmRbGRn1K96SfPE4bPiOjd0Msp-kvwkeAmszX88vErMlVJl0NEOV0lq8O0Y84NwdNJEjuyYR2RErRMaM83L8_J0Zj4y4FsqNl0stbAfLuwOPNp0qkZSPUh7fgvcXvyRbEXW_GlSDNIXcf9Ea-JyTEwDOs4I_LShft-enJPXC_piWYhC9_h1WyYiYnGDIUKEhFTCBWU5nRNwfspezQu2wzOehKLDn3c_IUh-y5X5HFEeVAeoigN9V4qBwhC7sOgAxw74Q52lqj3oF5m4qYWao-zW_JqMWuADIb990HNMpYz6gmujDacVWBsbYzKNxoviGCZbakVV_tC7v8NjsxRIl3ksj7G2zKU9eAZPYSTeUem2CX57zO-9EZcMNXrLVewcPSK3LyJ7FD-C8TLnrMUdsv7ls575YTwsKEu_n3s00KAz7pUh4N&amp;data=UlNrNmk5WktYejR0eWJFYk1Ldmtxa01OZ2JzbzNseUR2elV4ZW9MZlhtNnBobVVDRVJqamRGM2ZPd3pLYWhLZE1ncXdXVWdobm9HRTJfQWEwVUxzaG1tTG45Zk51MV9RZFEwazFNMHczRnpWWTQ2NHZCWUt0NUE4S01rQkdRR2l3ejdwM2hkMDlDM0tUM3VVM2wtbllmanZ6U1o1NGhEVDRQZkczeWw1ampJLA,,&amp;sign=a741f3feea9df263ef0b8a51bab1dac1&amp;keyno=0&amp;b64e=2&amp;ref=orjY4mGPRjkm1GYumWD8VpzF_kJ2sVs5M2EHe7e9QfkFG9IhbKqvP6EpOzobsTzo3ECjipcF7ONU4wbOYU2hO1IZAn7OWdxdB77P9X86n6M4E2-8jL7iL2AS5yzFO4B_uF9rys2W7tFBg17ZicfCCXKeS6gjKv_5QjSa87sgJIrBXLaVFNyF7g,,&amp;l10n=ru&amp;rp=1&amp;cts=1556369442817&amp;mc=4.265319531114783&amp;hdtime=555267.785 Профилі]

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Тобыл ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тараз ФК ойыншылары]]
[[Санат:Атырау ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ордабасы ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>36mlsou0bxaxler44bhh7udmuwypcng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақ қанат (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>620127</id>
    <revision>
      <id>3682300</id>
      <parentid>2738234</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2299" sha1="abqgy4l57wmj48hl1w1min4hh548at1" xml:space="preserve">{{Футбол клубы (формасыз)
 |атауы           = {{Flagicon|КСРО}} Ақ қанат
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = [[1990 жыл]]
 |таратылды       = [[1991 жыл]]
 |стадионы        = 
 |сыйымдылығы     = 
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{Flagicon|КСРО}} [[Сейілда Икрамұлы Байшақов|Сейілда Байшақов]]
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = КСРО Чемпионаты. 2 лига, 8 аймақ
 |маусым          = 1991
 |орын            = 19 орын
 |сайты           = 
 |}}
'''Ақ қанат футбол клубы''' — 1990, 1991 жылдары КСРО екінші лигасында және Қазақ КСР кубогында ойнаған [[Ұзынағаш (Алматы облысы)|ұзынғаштық]] футбол клубы. 1991 жылғы маусымнан соң жабылып қалды.

Команданы одаққа танымал футболшы [[Сейілда Икрамұлы Байшақов|Сейілда Байшақов]] жаттықтырды. 

1990 жылы екінші лиганың сегізінші аймағында 19 команданың арасында 13-ші боп мәреге жетті. 1991 жылы соңғы орында қалды. 
== Атақты футболшылары ==
*[[Ғани Әділханұлы Қайназаров|Ғани Қайназаров]]
*[[Асхат Жетпісбекұлы Қадыркұлов|Асқат Қадірқұлов]]
*[[Қайрат Кәрімов]]

== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20190420171011/http://footballfacts.ru/clubs/100460-akkanat-uzynagash#tab49_100460r Барлық футболшылары]
{{бастама}}
[[Санат:1990 жылы құрылған футбол клубтары]]
[[Санат:1991 жылы жабылған футбол клубтары]]
[[Санат:КСРО футбол клубтары]]</text>
      <sha1>abqgy4l57wmj48hl1w1min4hh548at1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Валерьевич Скляров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>620717</id>
    <revision>
      <id>3681922</id>
      <parentid>3258786</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5965" sha1="5ztg437xqmttqpj2jftqbojdvqs7ayu" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Александр Скляров
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 18.11.1971
|туған жері = Шымкент
|азаматтығы = {{ту|Қазақстан}}
|бойы = 179
|салмағы = 82
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб =карьерасын аяқтады
| клубтары = 
{{футбол карьерасы
|1989—1991|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Жігер (футбол клубы)|Мелиоратор]]|103 (5)
|1992—1993|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|64 (8)
|1993|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Жігер (футбол клубы)|Жігер]]|7 (0)
|1994—1997|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Балтика (футбол клубы)|Балтика]]|37 (4)
|1994|→{{flagicon|Ресей|20px}} [[Балтика-2]]|1 (0)
|1997|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Академия (футбол клубы, Тольятти)|Лада-Град]]|8 (0)
|1998|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Урал (футбол клубы)|Уралмаш]]|11 (0)
|1999|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]|10 (0)
|1999|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Томирис (футбол клубы)|Синтез]]|16 (2)
|2000—2001|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Балтика (футбол клубы)|Балтика]]|24 (0)
|2001|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе-Ленто]]|32 (1)
|2002|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Прогресс (футбол клубы, Черняховск)|Прогресс (Черняховск)]]|
|2003|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|21 (1)
|2004|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|14 (0)}}
|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы
|1992—1997|{{футбол|Қазақстан}}|3 (0)
}}
}}
'''Александр Валерьевич Скляров''' ([[18 қараша]] [[1971 жыл|1971]], [[Шымкент]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР,]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — КСРО және қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы.

== Карьерасы ==

=== Клубтық ===
Карьерасын 1989 жылы Шымкенттің &quot;[[Жігер (футбол клубы)|Мелиоратор]]&quot; клубында бастап, КСРО чемпионатының екінші лигасында ойнады. 1992 жылы &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайратқа]]&quot; шақырылды. 1993 жылдың ортасында туған клубы &quot;Жігерге&quot; (сол бұрын ойнаған командасының атауы өзгерген) қайта келіп маусым соңына дейін ойнады.

1994 жылы Ресейге кетті де, &quot;Балтика&quot;, &quot;Уралмаш&quot; секілді төменгі лига клубтарында доп тепті. 

1999 жылы &quot;[[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар-Харрикейнде]]&quot; жарты маусым ойнады. Жыл ортасында &quot;[[Томирис (футбол клубы)|Синтез]]&quot; клубына ауысты. Кейінгі жылдары &quot;[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]&quot;, &quot;[[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]&quot;, &quot;[[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]&quot; клубтарында ойнады, бірақ ешқайсысында бір жылдан артық тұрақтамады.

=== Ұлттық құрамада ===
1992 жылы 16 шілдеде [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]] - [[Ливия Ұлттық футбол құрамасы|Ливия]] жолдастық кездесуінде тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Сол жылы 26 қыркүйек күні Қырғызстан құрамасымен ойынға қатысты. Араға бес жыл салып, 1997 жылы мамыр айында ӘЧ-1998 іріктеуіндегі [[Пәкістан Ұлттық футбол құрамасы|Пәкістанға]] қарсы ойында алаңға шықты, бұл оның құрамадағы соңғы ойыны болатын. Осылайша құрама сапында үш ойын ғана өткізді.

== Жетістіктері ==

=== Клубтық ===
* Қазақстан чемпионы: 1992
* Қазақстан кубогының иегері: 1992, 1999

== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/players/27269-sklyarov-aleksandr-valerevich/251 Барлық матчтары] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Бастама}}
{{суретсіз мақала}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Жігер ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Балтика ФК ойыншылары]]
[[Санат:Уралмаш ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайсар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ордабасы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тараз ФК ойыншылары]]
[[Санат:Томирис ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>5ztg437xqmttqpj2jftqbojdvqs7ayu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Сайлау/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>621433</id>
    <revision>
      <id>3681720</id>
      <parentid>3569965</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4983" sha1="3tbp8hgmhytg2pl49w7mko1189a1xrv" xml:space="preserve">{{Құжаттама беті}}
&lt;!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ.  --&gt;
&lt;pre&gt;{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау        = 
 | алдыңғы сайлау жылы   = 
 | байрақ                = 
 | ел                    = 
 | вариант               = 
 | келесі сайлау         = 
 | келесі сайлау жылы    = 
 | сайлау атауы          = 
 | тақырып               = 
 | қосымша               = 
 | сайлау күні           = 
 | түрі                  = 
 | қосымша2              = 
 | жалпы кандидат        = 
 | кезең                 = 
 | тіркелгендер          = 
 | сайлаушылар           = 
 | жарамды               = 
 | жарамсыз              = 
 | бос                   = 
 | халық                 = 
 | сайлаушылар2          = 
 | қатысқандар           = 
 | қатысқандар қатынасы  = 
 | алдыңғы қатысқандар   = 
 | босжәнежарамсыз       = 
 | қатысқандар2          = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2  = 
 | жарамды2              = 
 | босжәнежарамсыз2      = 
 | бос2                  = 
 | жарамсыз2             = 
 | науқан                = 
 | Дебат                 = 
 | сурет1                = 
 | түс1                  = 
 | кандидат1             = 
 | серіктес1             = 
 | жыныс1                = 
 | партия1               = 
 | коалиция1             = 
 | партия1 коалиция1     = 
 | партия2 коалиция1     = 
 | партия3 коалиция1     = 
 | партия4 коалиция1     = 
 | партия5 коалиция1     = 
 | партия6 коалиция1     = 
 | партия7 коалиция1     = 
 | басшы1                = 
 | сайлаушылар даусы1    = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы1 = 
 | дауыс1                = 
 | алдыңғы дауыс1        = 
 | дауыс2v1              = 
 | пайыз1                = 
 | пайыз2v1              = 
 | алдыңғы пайыз1        = 
 | ref пайыз1            = 
 | орын1                 = 
 | алдыңғы орын1         = 
 | сайланған атауы       = 
 | сайланған1            = 
 | алдыңғы сайланған1    = 
 | сайланған атауы2      = 
 | сурет2                = 
 | түс2                  = 
 | кандидат2             = 
 | серіктес2             = 
 | жыныс2                = 
 | партия2               = 
 | коалиция2             = 
 | партия1 коалиция2     = 
 | партия2 коалиция2     = 
 | партия3 коалиция2     = 
 | партия4 коалиция2     = 
 | партия5 коалиция2     = 
 | партия6 коалиция2     = 
 | партия7 коалиция2     = 
 | басшы2                = 
 | сайлаушылар даусы2    = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = 
 | дауыс2                = 
 | алдыңғы дауыс2        = 
 | дауыс2v2              = 
 | пайыз2                = 
 | пайыз2v2              = 
 | алдыңғы пайыз2        = 
 | орын2                 = 
 | алдыңғы орын2         = 
 | сайланған2            = 
 | алдыңғы сайланған2    = 
 | сайланған атауы       = 
 | қарта атауы           = 
 | қарта                 = 
 | қарта өлшемі          = 
 | қарта шарты1          = 
 | қарта шарты2          = 
 | fond                  = 
 | қарта тақарыбы        = 
 | диаграмма атауы       = 
 | диаграмма             = 
 | диаграмма өлшемі      = 
 | шарт1                 = 
 | шарт2                 = 
 | диаграмма2 атауы      = 
 | диаграмма2            = 
 | диаграмма өлшемі2     = 
 | шарт1 2               = 
 | шарт2 2               = 
 | жолақ атауы           = 
 | жолақ1                = 
 | түс жолақ1            = 
 | пайыз жолақ1          = 
 | төменгі-жолақ атауы   = 
 | ізашар                = 
 | ізашар партия         = 
 | ізбасар               = 
 | ізбасар партия        = 
 | соңы                  = 
 | ізашар атауы          = 
 | ізашар жынысы         = 
 | ізбасар атауы         = 
 | ізбасар жынысы        = 
 | төменгі тақырып       = 
 | мазмұн                = 
 | сайт                  =
}}&lt;/pre&gt;</text>
      <sha1>3tbp8hgmhytg2pl49w7mko1189a1xrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Николаевич Марочкин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>622615</id>
    <revision>
      <id>3681931</id>
      <parentid>3649662</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4512" sha1="fdyuc50z927vwg62wdqq7ns62xzijki" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Александр Марочкин
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 14.07.1990
|туған жері = [[Арқалық (қала)|Арқалық]]
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 189
|салмағы = 85
|позиция = қорғаушы
|қазіргі клуб = {{Flagicon|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]
|номері = 
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2012—2013| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Іле-Сәулет (футбол клубы)|Іле-Сәулет]]|42 (5)
|2014|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]|22 (1)
|2015|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]|9 (0)
|2016| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]|18 (1)
|2017|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]|29 (3)
|2018—2019|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]|50 (3)
|2020—2023|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]|57 (1)
|2020|{{аренда}}{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]|19 (1)
|2023—|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|0 (0)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2019—2025|{{футбол|Қазақстан}} |51 (1)| 
}} 
}}
'''Александр Николаевич Марочкин''' ([[14 шілде]] [[1990 жыл]]) — қазақстандық футболшы, &quot;[[Астана (футбол клубы)|Астана]]&quot; клубының қорғаушысы.
== Мансабы ==
=== Клубтық ===
[[Іле ауданы|Іле ауданының]] орталығы [[Өтеген батыр]] ауылындағы &quot;[[Іле-Сәулет (футбол клубы)|Іле-Сәулет]]&quot; клубының түлегі. 2011, 2012 жылғы маусымдарды осы клуб сапында бірінші лигада өткізді де, 2014 жылы &quot;[[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]&quot; клубына барып қосылды.

2015 жылы &quot;Оқжетпеске&quot; ауысқан соң тұңғыш рет Премьер-Лигада ойнады. Бір маусымнан соң &quot;[[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]&quot; футболшысы атанды. 2017 жылды тағы да &quot;[[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]&quot; сапында өткізді де, 2018 жылы &quot;Қайсарға&quot; оралды.

2020 жылы 1 қаңтарда &quot;Тобылға&quot; ауысты.
=== Ұлттық құрама ===
2019 жылы 8 маусымда құрама бапкері [[Михал Билек]] Марочкинді [[Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі)|ЕУРО-2020 іріктеуіндегі]] [[Бельгия Ұлттық футбол құрамасы|Бельгия]] — [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]] матчына шақырды.

Екінші ойынын 2019 жылы 6 қыркүйек күні сырт алаңда [[Кипр Ұлттық футбол құрамасы|Кипрге]] қарсы өткізді.

== Жетістіктері ==
*Қазақстан кубогы: 2019
== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/players/583515-marochkin Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Іле-Сәулет ФК ойыншылары]]
[[Санат:Каспий ФК ойыншылары]]
[[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайсар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тобыл ФК ойыншылары]]
[[Санат:Астана ФК ойыншылары]]
[[Санат:Арқалық тұлғалары]]
[[Санат:Қостанай облысында туғандар]]</text>
      <sha1>fdyuc50z927vwg62wdqq7ns62xzijki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Борисов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>623958</id>
    <revision>
      <id>3681921</id>
      <parentid>3277403</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2755" sha1="2ik3r2urtcwb7dd3irod3wswteb7xin" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Александр Борисов
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 14.08.1959
|туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, Қазақ КСР
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 168
|салмағы = 
|позиция = шабуылшы
|қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
|номері = 
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1976—1979| {{Flagicon|КСРО}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Спартак Семей]]|? (?)
|1980—1981|{{Flagicon|КСРО}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|3 (0)
|1982—1988|{{Flagicon|КСРО}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Спартак Семей]]|153 (37)
}}
}}
'''Александр Юрьевич Борисов''' ([[14 тамыз]] [[1959 жыл]]&lt;ref&gt;https://footballfacts.ru/players/109172-borisov-aleksandr-yurevich {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629225517/https://footballfacts.ru/players/109172-borisov-aleksandr-yurevich |date=2020-06-29 }}&lt;/ref&gt;, [[Семей]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақстандық футболшы, футбол төрешісі.  

== Карьерасы ==
1988 жылға дейін Семейдің &quot;[[Спартак (футбол клубы, Семей)|Спартак]]&quot; және Алматының &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot; клубтарында ойнаған.  
 
1989 жылдан футбол төрешісі боп қызмет атқарды. 1995 жылы ФИФА төрешісі деген мәртебе алды. Қазақстан чемпионаты мен Қазақстан кубогы матчтарына қазылық еткен. 

== Жетістіктері ==

* Қазақстанның үздік төрешісі (2): 1995, 2006. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20190728051435/http://footballfacts.ru/players/109172-borisov-aleksandr-yurevich Профилі (''footballfacts.ru'')]
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан футбол төрешілері]]
[[Санат:Футбол төрешілері]]</text>
      <sha1>2ik3r2urtcwb7dd3irod3wswteb7xin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатолий Иванович Бельский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>625125</id>
    <revision>
      <id>3682004</id>
      <parentid>3260354</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3190" sha1="peq5k04fsaflwlaxn7kfdpxwzj57khq" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Анатолий Бельский
 |туған күні               = 2.5.1961
 |туған жері              = {{туғанжері|Қаратау|Қаратауда|Қаратау (қала)}}
 |азаматтығы                = {{USSR}}, {{KAZ}}
 |бойы                        = 
 |қазіргі клуб                         = 
 |позиция                     = шабуылшы
 |клубтары                       = 
{{футбол карьерасы
|1979—1981|{{Flagicon|КСРО|20px}} [[Тараз (футбол клубы)|Химик]]|114 (31)
|1982|{{Flagicon|КСРО|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|12 (1)
|1982—1991|{{Flagicon|КСРО|20px}} [[Тараз (футбол клубы)|Химик]]|298 (78)
|1992—1993|{{Flagicon|KAZ|20px}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|50 (9)
}}
}}
'''Анатолий Иванович Бельский''' (2 мамыр 1961 жыл&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/players/109140 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, [[Қаратау (қала)|Қаратау]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — КСРО және Қазақстан футболшысы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. 

== Карьерасы ==
Бүкіл карьерасын түгел дерлік &quot;[[Тараз (футбол клубы)|Таразда]]&quot; өткізді. Тек 1982 жылы бір маусым &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайратта]]&quot; ойнап, КСРО жоғары чемпионатында өнер көрсетті. Қайрат сапындағы жалғыз голын 27 шілдеде &quot;[[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зениттің]]&quot; қақпасына соқты (2:3).

Футбол ойнауды доғарған соң көптеген клубтарда бапкер көмекшісі ретінде қызмет атқарды. 2010 жылы &quot;Тараздың&quot; бас бапкері боп бір маусым клубты жаттықтырды.

== Жетістіктері ==

* Қазақстан кубогының финалисі: 1992, 1993

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [http://kaz-football.kz/g100/g100_11.shtml Қазақстан мергендер клубы]
* [https://www.sports.kz/news/tarazom-budet-rukovodit-belskiy/comment/293640 Бельский &quot;Тараздың&quot; басс бапкері боп тағайындалды]
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Тараз ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Тараз ФК жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>peq5k04fsaflwlaxn7kfdpxwzj57khq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Алексеевич Селиверстов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>626203</id>
    <revision>
      <id>3682022</id>
      <parentid>3261317</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2480" sha1="fwt9etu41v1xvj31gdqftw3jx0h3g60" xml:space="preserve">&lt;br /&gt;{{Футболшы|есімі=|толық аты=|лақап аты=|сурет=|сурет ені=|атауы=|туған күні=2.02.1982|туған жері=|азаматтығы={{байрақ|Қазақстан}}|бойы=|салмағы=|позиция=қорғаушы|қазіргі клуб=карьерасын аяқтады|номері=|жастар клубы=|клубтары=|ұлттық құрамы=|медальдары=|ағымдағы клуб туралы мағлұматтарын жаңарту=|ағымдағы құрама туралы мағлұматтарын жаңарту=}}'''Андрей Селиверстов''' ([[2 ақпан]] [[1982 жыл]]) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. Карьерасында &quot;[[Қызылжар (футбол клубы)|Қызылжар]]&quot;, &quot;[[Екібастұз (футбол клубы, 2003)|Энергетик]]&quot;, &quot;[[Авангард (футбол клубы)|Авангард]]&quot; клубтарында доп тепкен.

== Карьерасы ==
Карьерасын 1999 жылы &quot;[[Қызылжар (футбол клубы)|Аксес-Есіл]]&quot; клубында бастады. 

2005 жылы бірінші лигадағы &quot;[[Екібастұз (футбол клубы, 2003)|Энергетик]]&quot; клубына ауысты. 

2006, 2007, 2008 жылғы маусымдарда бірінші лигадағы &quot;[[Авангард (футбол клубы)|Авангард]]&quot; клубында ойнады. 2007 жылдың ортасында &quot;Энергетик&quot; командасының фарм-клубына жалға берілді. 

2010 жылы &quot;[[Қызылжар (футбол клубы)|Қызылжарға]]&quot; (бұрынғы &quot;Аксес-Есіл&quot;) қайта оралды. 

2013 жылы карьерасын аяқтады.

== Жетістіктері ==

* Қазақстан бірінші лигасының жеңімпазы: 2006

== Сілтемелер ==
* http://footballfacts.ru/players/341279-selivyorstov-andrej-alekseevich {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қызылжар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Авангард Петропавл ФК ойыншылары]]
[[Санат:Екібастұз-2003 ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>fwt9etu41v1xvj31gdqftw3jx0h3g60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алмас Жақанұлы Құлшынбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>626717</id>
    <revision>
      <id>3681955</id>
      <parentid>3400939</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4443" sha1="f47565uekg8wfw478svum254b5yspv4" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Алмас Құлшынбаев
| сурет =
| туған күні = 20.10.1975
| туған жері = {{туғанжері|Кентау|Кентауда}}
| азаматтығы = {{flagicon|KAZ|20px}} [[Қазақстан]]
| бойы = 
| позиция = 
| қазіргі клуб = {{flagicon|KAZ|20px}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]
| қызметі = бас бапкер
| клубтары = {{футбол карьерасы
|1993|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Намыс (футбол клубы)|Намыс]]|33 (0)
|1994—2001|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|112 (2)
|2001|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|7 (0)
|2001|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Есіл-Богатырь]]|18 (0)
|2002|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|7 (0)
}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|1997—2001|{{футбол|Қазақстан}}|12 (0)
}}
| бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|2009—2010|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Сұңқар]]|аға бапкер
|2010—2013|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Сұңқар]]|
|2014-2015|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Спартак]]|
|2014—2015|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|асс
|2015—|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|
}}
}}
'''Алмас Жақанұлы Құлшынбаев''' ([[20 қазан]] [[1975 жыл]]&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/players/154612 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190927022310/http://footballfacts.ru/players/154612 |date=2019-09-27 }}&lt;/ref&gt;, [[Кентау]], [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]]) — қазақ футболшысы, футбол жаттықтырушысы. 

== Карьерасы ==
&quot;[[Намыс (футбол клубы)|Намыс]]&quot; футбол клубының түлегі. 1994 жылы &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot; клубының сапына қабылданды. 2001 жылы &quot;Қайраттан&quot; &quot;[[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасыға]]&quot; ауысты.

2002 жылы &quot;[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбеде]]&quot; азырақ ойнады да, карьерасын не-бары 27 жасында аяқтады.

&quot;Қайратта&quot; ойнап жүріп 1997 жылы Ұлттық құрамаға шақыртылды. 

Құрама сапында 1998 және 2002 жылғы әлем чемпионатының іріктеулеріне қатысты.

=== Бапкерлік карьерасы ===
2009 жылы Қаскелеңнің &quot;Сұңқар&quot; клубына аға бапкер боп тағайындалды. Келесі маусымда бас бапкер қызметіне орналасты.

2015 жылы &quot;Жетісу&quot; бапкері қызметіне тағайындалды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [http://www.sports.kz/news/almas-kulshinbaev-glavnyiy-trener-jetyisu Алмас Құлшынбаев — «Жетісудың» бас бапкері]
* [http://fc-zhetisu.kz/rus/command_coaches/34 А. Ж. Құлшынбаев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926161807/http://fc-zhetisu.kz/rus/command_coaches/34 |date=2019-09-26 }}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Намыс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ордабасы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қызылжар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Сұңқар ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Спартак Семей ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Жетісу ФК жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>f47565uekg8wfw478svum254b5yspv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>АТМК (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>626773</id>
    <revision>
      <id>3681747</id>
      <parentid>3523122</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2923" sha1="bz6r9zqi96hnqhzu62j396nqvda97vh" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{flagicon|Өзбекстан}} АГМК
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = 2004
 |таратылды       = 
 |стадионы        = [[АГМК (стадион)|АГМК]]
 |сыйымдылығы     = 12 000
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = 
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Футболдан Өзбекстан чемпионаты|Өзбекстан Суперлигасы]]
 |маусым          = 2025
 |орын            = 6 орын 
 |сайты           = 
| pattern_la1 = _blackborder
| pattern_b1 = _collarblack
| pattern_ra1 = _blackborder
| leftarm1 = FFFAFA
| body1 = FFFAFA
| rightarm1 = FFFAFA
| shorts1 = FFFAFA
| socks1 = FFFAFA
| pattern_la2 = _blackborder
| pattern_b2 = 
| pattern_ra2 = _blackborder
| leftarm2 = FFFF00
| body2 = FFFF00
| rightarm2 = FFFF00
| shorts2 = 000000
| socks2 = FFFF00
}}

'''АГМК''' ({{lang-uz|OKMK futbol klubi / ОКМК футбол клуби}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстанның]] Алмалық қаласындағы футбол клубы. 2004 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын АГМК стадионында өткізеді. [[Футболдан Өзбекстан чемпионаты|Өзбекстан суперлигасында]] өнер көрсетеді.

2004 жылы Алмалық Тау-Металлургиялық комбинатында бұрынғы &quot;Металлург&quot; және &quot;Кимегар&quot; клубтарының ізбасары ретінде құрылды. 2008 жылы тұңғыш рет қаржы тапшылығынан жарыстан шығып қалған клубтардың орнына Өзбекстан суперлигасында ойнады.

2009-17 жылдары &quot;Алмалық&quot; деп аталды.

== Жетістіктері ==

* Өзбекстан кубогының жеңімпазы: 2018

== Сілтемелер ==
* [http://www.fc-olmaliq.uz Ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220518034347/http://www.fc-olmaliq.uz/ |date=2022-05-18 }}
* [https://www.transfermarkt.co.uk/fk-olmaliq/startseite/verein/31216 (transfermarkt)]
* [https://web.archive.org/web/20200222005652/http://footballfacts.ru/clubs/120470-almalyk-almalyk (footballfacts.ru)]
* [http://wildstat.ru/p/1/club/UZB_FK_Olmaliq (wildstat.ru)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191003092651/http://wildstat.ru/p/1/club/UZB_FK_Olmaliq |date=2019-10-03 }}

[[Санат:Өзбекстан футбол клубтары]]
[[Санат:АТМК ФК]]</text>
      <sha1>bz6r9zqi96hnqhzu62j396nqvda97vh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Анатольевич Русол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>626895</id>
    <revision>
      <id>3682024</id>
      <parentid>3261319</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4834" sha1="pliuzvuk3t12eg472edx2lzk7m1m7gm" xml:space="preserve">{{Футболшы
| имя = Андрій Русол
| туған күні = 16.1.1983
| туған жері = [[Крапивницький|Кировоград]], {{туғанжері|Кировоград облысы|Кировоград облысында}}, [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| сурет = Andriy Rusol6.jpeg
| азаматтығы = {{UKR}}
| бойы = 186
| салмағы = 75
| позиция = қорғаушы
| қазіргі клуб = {{flagicon|Украина|20px}} [[Днипро-1 (футбол клубы)|Днипро-1]]
| қызметі = ''атқарушы директор''
| клубтары = {{футбол карьерасы
|1999|{{flagicon|Украина|20px}} [[Звезда (футбол клубы, Кировоград)|Звезда (Кировоград)]]|1 (0)
|1999|{{flagicon|Украина|20px}} [[Звезда-2 (футбол клубы, Кировоград)|Звезда-2]]|9 (0)
|1999—2002|{{flagicon|Украина|20px}} [[Кривбасс (футбол клубы)|Кривбасс]]|40 (0)
|1999—2000|{{flagicon|Украина|20px}} [[Кривбасс-2]]|23 (0)
|2003—2011|{{flagicon|Украина|20px}} [[Днипро (футбол клубы)|Днипро (Днепропетровск)]]|211 (9)
|2003|{{flagicon|Украина|20px}} [[Днепр-2]]|8 (0)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2004—2011|{{футбол|Украина}}|49 (3)}}
}}

'''Андрій Анатолійович Русол''' ({{lang-uk|Андрій Анатолійович Русол}}; [[16 қаңтар]] [[1983 жыл|1983]],&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/players/686034 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[Кропивницкий|Кировоград]]) — украиналық футболшы, қорғаушы.

== Карьерасы ==
&quot;Звезда&quot;, &quot;Кривбасс&quot;, &quot;Днипро&quot; клубтарында доп тепті. &quot;[[Днипро (футбол клубы)|Днипро]]&quot; клубында ойнаған жылдары елге танымал болған. 

[[Украина Ұлттық футбол құрамасы|Украина Ұлттық құрамасы]] сапында [[Футболдан 2006 жылғы әлем біріншілігі|2006 жылғы әлем чемпионатына]] қатысқан. Екінші турда [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд Арабиясының]] қақпасына 4-минутта гол соқты. Бұл Украина құрамасының әлем чемпионаттарындағы тұңғыш голы болатын. Сондай-ақ, бірінші турда [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испаниямен]] ойында ескерту алды, бұл Украинаның ӘЧ-дағы тұңғыш ескертуі.

2011 жылы жарақаттарының кесірінен не-бары 30 жасында футболмен қоштасқаннан кейін де &quot;Днипродан&quot; ұзаған жоқ. 2012-18 жылдары клуб тарап кеткенше атқарушы директоры боп жұмыс істеді. 2019 жылы &quot;Днипро-1&quot; клубының атқарушы директоры боп тағйындалды.

2015 жылы [[Руслан Петрович Ротань|Руслан Ротаньмен]] бірге Днепропетровскіде футбол академиясын құрды.

== Жетістіктері ==

=== Клубтық ===
'''«Кривбасс»'''

* Украина чемпионатының қола жүлдегері: 1999/00

'''«Кривбасс-2»'''

* Украина екінші лигасының қола жүлдегері: 1999/00 («Б»)

'''«Днипро» (Днепропетровск)'''

* Украина чемпионатының қола жүлдегері: 2003/04
* Украина кубогының финалисі: 2003/04

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20090305122435/http://www.fcdnipro.dp.ua/content/ru/players/rusol.htm А. Русол жайлы «Днипро» (Днепропетровск) ФК сайтында {{Ref-ru}}]
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Украина футболшылары]]
[[Санат:Украина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Кривбасс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Днипро ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>pliuzvuk3t12eg472edx2lzk7m1m7gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақбар Қадыров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>626928</id>
    <revision>
      <id>3682302</id>
      <parentid>2866055</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="milpqwqgsnabj1p7ivsxo2r3qi7koig" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі = Акбар Қадыров
 |туған күні = 12.11.1955
 |туған жері = 
 |азаматтығы = {{flagicon|Қырғызстан|20px}} [[Қырғызстан]]
 |позиция = 
 |қазіргі клуб = 
 |клубтары = {{футбол карьерасы
|1993|{{flagicon|Қырғызстан|20px}} [[Ыстықкөл (футбол клубы, 1992)|Ыстықкөл]]|26 (26)
|2000|{{flagicon|Қырғызстан|20px}} [[Ыстықкөл (футбол клубы, 1992)|Ыстықкөл]]|8 (1)}}
 |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|2011|{{flagicon|Қырғызстан|20px}} [[Ыстықкөл (футбол клубы, 1992)|Ыстықкөл]]|}}
}}
'''Акбар Кадыров''' — 1955 жылдың 12 қарашасында дүниеге келген.[[Қырғызстан|Қырғыз]] [[Футбол|футболшысы]] және футбол жаттықтырушысы. 

== Өмірбаяны ==
Ол «Ыстықкөл» (Қаракөл) клубында футболшы ретінде ойын көрсеткен болатын. [[Футболдан Қырғызстан чемпионаты|Қырғызстанның ірі лигасында]] екі маусымды өткізген. 1993 жылы ол 26 матчтың ішінде 26 гол соғып, Давран Бабаевқа жол беріп (39), чемпионаттың бомбардир дауын бойынша екінші орын алды. 2000 жылы 8 матчқа қатысып, 1 гол соқты. 

2011 жылы Ыстықкөлдің бас лигасының бас жаттықтырушы болып жұмыс істеді&lt;ref&gt;[https://kloop.kg/blog/2011/05/02/futbol-vysshaya-liga-kyrgyzstana-dordoj-vyryvaetsya-vpered/ Футбол, Высшая лига Кыргызстана: «Дордой» вырывается вперед]&lt;/ref&gt;. Маусымның бірінші жартысында клуб 10 матчтың ішінде  бір ғана жеңіске жетте алды, содан кейін  жарыстарға қатысудан бас тартты. 

== Ескертпелер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
*http://footballfacts.ru/players/375863 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  

[[Санат:Қырғызстан футболшылары]]
[[Санат:12 қарашада туғандар]]
[[Санат:Ыстықкөл ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қырғызстан футбол жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>milpqwqgsnabj1p7ivsxo2r3qi7koig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айбек Татанов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>626932</id>
    <revision>
      <id>3681850</id>
      <parentid>3258739</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4268" sha1="j85eceft52jobmm77mqve5udtsqak9b" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Айбек Татанов
| туған күні = 18.05.1982
| туған жері = 
| азаматтығы = {{flagicon|Қырғызстан}} [[Қырғызстан]]
| позиция = қорғаушы
| қазіргі клуб = {{flagicon|Қырғызстан}}  [[Алай (футбол клубы)|Алай]]
| қызметі = бапкер
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2000|{{flagicon|Қырғызстан}}  [[Жаштық-Ақ-Алтын]]|4 (0)
|2000—2003|{{flagicon|Қырғызстан}}  [[Динамо (футбол клубы, Ош)|Динамо-УВД (Ош)]]|36 (0)
|2004—2011|{{flagicon|Қырғызстан}}  [[Алай (футбол клубы)|Алай]]|? (2)}}
|бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|2013—|{{flagicon|Қырғызстан}}  [[Алай (футбол клубы)|Алай]]|көмекші
|2014|{{аренда}}{{flagicon|Қырғызстан}}  [[Алай (футбол клубы)|Алай]]|м.а
|2016|{{аренда}}{{flagicon|Қырғызстан}}  [[Алай (футбол клубы)|Алай]]|м.а
|2018|{{flagicon|Қырғызстан}}  Алай-2|}}
}}
'''Айбек Татанов''' (1982 жылдың 18 мамарырында дүниеге келген) - қырғыз [[Футбол|футболшысы]], [[қорғаушы]], футбол жаттықтырушысы. 

== Мансабы ==
[[Ош]] футболының оқушысы. Футболшы ретінде 10 жылдан астам уақыт бойы «Динамо-Алай» / «Динамо-Ішкі істер дирекциясы» мен «[[Алай (футбол клубы)|Алай]]» командаларында қорғаушысы ретінде қызмет атқарып қана қоймай, команданың капитаны болды. Мансабының ең басында ол «Жастық-Ақ-Алтын» (Қара-Су) командасында өнер көрсетті. 

2013 жылдан бастап «Алае»  әкімшілік және коучинг лауазымдарында жұмыс атақарды.2014 жылдың шілде-тамызда&lt;ref&gt;[http://www.sportinfo.kz/news/show/name/oshskiy_alay_vozglavil_trener_iz_turtsii_115156.html Ошский «Алай» возглавил тренер из Турции]&lt;/ref&gt; және 2016 жылдың басында&lt;ref&gt;[http://old.yntymak.kg/index.php/zhanylyktar/russkij/item/10514-ajbek-tatanov-naznachen-i-o-glavnogo-trenera-oshskogo-alaya АЙБЕК ТАТАНОВ НАЗНАЧЕН И. О. ГЛАВНОГО ТРЕНЕРА ОШСКОГО «АЛАЯ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930122322/http://old.yntymak.kg/index.php/zhanylyktar/russkij/item/10514-ajbek-tatanov-naznachen-i-o-glavnogo-trenera-oshskogo-alaya |date=2019-09-30 }}&lt;/ref&gt; клубтың бас жаттықтырушысы болып та қызмет атқарды. Бірқатар ақпарат көздерінде ол «Алае»-ның бас жаттықтырушысы деп аталды, кейінірек, 2016-2018 жылдар кезеңінде, басқа да ақпарат көздері бойынша, ол бас бапкердің Бақытбек Маматовтың көмекшісі болып жұмыс атқарды деп жазылуда. 2018 жылдың жазында ол «Алай-2»-нің  бас бапкері болған, ол өтінім құжаттарын қабылдау кезінде жіберген бұзушылықтар үшін алты айға уақытша тоқтатылған кезде еді. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* http://footballfacts.ru/players/375854 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:18 мамырда туғандар]]
[[Санат:Қырғызстан футболшылары]]
[[Санат:Алай ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жаштық-Ақ-Алтын ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қырғызстан футбол жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>j85eceft52jobmm77mqve5udtsqak9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ілияс Ерсейітұлы Әмірсейітов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>627354</id>
    <revision>
      <id>3681746</id>
      <parentid>3293303</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3023" sha1="d4ibrqxcrl7369skxv2iamh4u66seza" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Ілияс Әмірсейітов
|туған күні = 22.10.1989
|туған жері = 
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} 
|бойы = 175
|салмағы = 71
|позиция = қорғаушы
|қазіргі клуб = 
|жастар клубы = 
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2009|{{flagicon|KAZ|20px}}  [[Сұңқар (футбол клубы)|Сұңқар]]|25 (0) 
|2010|{{flagicon|KAZ|20px}}  [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|30 (0)
|2011—2013|{{flagicon|KAZ|20px}}  [[Сұңқар (футбол клубы)|Сұңқар]]|68 (2) 
|2014|{{flagicon|KAZ|20px}}  [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Спартак (Семей)]]|9 (0) 
|2014|{{flagicon|KAZ|20px}}  [[Қыран (футбол клубы)|Қыран]]|15 (2) 
|2015—2016|{{flagicon|KAZ|20px}}  [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|47 (1)
|2017—2021|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]|119 (0)
|2022|{{ту|Қазақстан}} [[Мақтаарал (футбол клубы)|Мақтаарал]]|
9 (0)
|2022—2023|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|30 (2)
|2024—|{{ту|Қазақстан}} [[Хан Тәңірі (футбол клубы)|Хан Тәңірі]]|0 (0)
}}}}
'''Ілияс Ерсейітұлы Әмірсейітов''' (22 қазан 1989&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/236103&lt;/ref&gt;) — қазақ футболшысы, &quot;[[Хан Тәңірі (футбол клубы)|Хан Тәңірі]]&quot; клубының қорғаушысы. 

== Карьерасы ==
Карьерасында &quot;[[Сұңқар (футбол клубы)|Сұңқар]]&quot;, &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot;, [[Спартак (футбол клубы, Семей)|&quot;Спартак&quot; (Семей)]], &quot;[[Қыран (футбол клубы)|Қыран]]&quot;, &quot;[[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]&quot; клубтарында ойнап, 2017 жылы &quot;Қайсарға&quot; ауысты. 

== Жетістіктері ==

* Қазақстан кубогының иегері: 2019

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20191007232510/http://footballfacts.ru/players/339435 Футболшының профилі]
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Сұңқар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қыран ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайсар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары]]
[[Санат:Хан Тәңірі ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>d4ibrqxcrl7369skxv2iamh4u66seza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арсен Вячеславович Тлехугов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>628332</id>
    <revision>
      <id>3682168</id>
      <parentid>3632071</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5689" sha1="mfdunbk4003v31e8iel6190tb4r58k3" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі            = Арсен Тлехугов
| толық аты    = Арсен Вячеславович Тлехугов
| лақап аты       =
| сурет    =
| туған күні  = 3.11.1976
| азаматтығы    = {{байрақ|Ресей}}&lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}} 
| бойы           = 182
| салмағы            = 69
| позиция        = шабуылшы
| қазіргі клуб  = ''карьерасын аяқтады''
| номері         =
| жастар клубы =
| клубтары          = {{футбол карьерасы
|1994|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Автозапчасть (футбол клубы)|Автозапчасть]]|1 (0)
|1996—1998|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Спартак-Нальчик|Спартак (Нальчик)]]|20 (2)
|1998—1999|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Нарт (футбол клубы, Нартқала)|Нарт (Нартқала)]]|33 (18)
|1999|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Спартак-Нальчик|Спартак (Нальчик)]]|21 (8)
|2000|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Локомотив (футбол клубы, Төменгі Новгород|Локомотив (ТН)]]|12 (1)
|2000|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Кристалл (футбол клубы, Смоленск)|Кристалл]]|8 (1)
|2001—2002|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]|52 (37)
|2003|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Есіл]]|6 (2)
|2003—2006|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|66 (34)
|2007|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Астана]]|6 (0)
|2008|{{flagicon|Өзбекстан|20px}} [[Бұхара (футбол клубы)|Бұхара]]|10 (2)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы|2004|{{футбол|Қазақстан}}|1 (0)}}
}}

'''Арсен Вячеславович Тлехугов''' ([[3 қараша]] [[1976 жыл]]&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/players/28637 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425123204/http://footballfacts.ru/players/28637 |date=2019-04-25 }}&lt;/ref&gt;, Урух, [[Қабарда-Балқар Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қабарда-Балқар АКСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — ресейлік және қазақстандық футболшы, 2001 жылғы Қазақстан чемпионатының үздік футболшысы, 2001, 2004 жылдары Қазақстан чемпионатында үздік мерген атанды. 

== Мансабы ==
2001 жылы Астананың &quot;[[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]&quot; клубына келгенге дейін Ресейдің төменгі лигаларындағы клубтарда доп тепті. [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001 жылғы маусымды]] керемет өткізіп, үздік мерген және үздік футболшы атанды. 2003 жылы &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайратқа]]&quot; ауысқан соң да жақсы ойын өрнектерімен көзге түсіп, &quot;Тлехуговты [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|ұлттық құрамаға]] шақыру&quot; жайлы идеялар қозғала бастады. Осы себепті де Тлехугов Қазақстан азаматтығын алды. 2004 жылы құраманың бапкері [[Леонид Александрович Пахомов|Леонид Пахомов]] [[Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасы|Әзірбайжанға]] қарсы Алматыда өткен жолдастық кездесуде алаңға шығарды. Бұл ойында Қазақстан 2:3 ұтылып қалды да, Пахомов дереу қызметінен босады. Бұдан соң Тлехуговты ешкім құрамаға шақырған жоқ. 

2003-2006 жылдары &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайратта]]&quot; ойнаған Тлехугов [[Жеңіс (футбол клубы)|астаналық клубқа]] қайта оралды. Бірақ қосалқы құрамдаға қалып кетті. 2008 жылғы маусымда Өзбекстанның &quot;[[Бұхара (футбол клубы)|Бұхара]]&quot; клубына ауысты, бірақ ол жақта да мүлде ойнамай, сол жылы 32 жасында карьерасын аяқтады.

== Жетістіктері ==

* Қазақстан чемпионы: 2001, 2004
* Қазақстан кубогы: 2002, 2003
* Қазақстандағы үздік ойыншы: 2001
* Қазақстан чемпионатының үздік мергені: 2001, 2004

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Ресей футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Бұхара ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>mfdunbk4003v31e8iel6190tb4r58k3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азамат Омуралиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>629159</id>
    <revision>
      <id>3681847</id>
      <parentid>3258728</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T20:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2348" sha1="30gois87ztiedjlqas5n7jyqkskoegq" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Азамат Омуралиев
|сурет = 
|атауы = 
|туған күні = 
|туған жері = 
|азаматтығы = {{байрақ|Қырғызстан}}
|бойы = 
|салмағы = 
|позиция = қорғаушы
|қазіргі клуб = {{flagicon|Қырғызстан}} [[Нефтчи (футбол клубы, Қошқар Ата)|Нефтчи]]
|номері = 10
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2016—2018|{{flagicon|Қырғызстан}} [[Қара Балта (футбол клубы)|Қара Балта]]|? (?)
|2019—|{{flagicon|Қырғызстан}} [[Нефтчи (футбол клубы, Қошқар Ата)|Нефтчи]]|? (?)}}
|медальдары  = 
|ағымдағы клуб туралы мағлұматтарын жаңарту = 
|ағымдағы құрама туралы мағлұматтарын жаңарту = 
}}
'''Азамат Омуралиев''' — қырғыз футболшысы, [[Нефтчи (футбол клубы, Қошқар Ата)|&quot;Нефтчи&quot; (Қошқар-Ата)]] клубының қорғаушысы. 2019 жылғы Қырғызстан кубогының иегері. 
== Карьерасы ==
2016 - 2018 жылдары &quot;[[Қара Балта (футбол клубы)|Қара Балта]]&quot; клубында ойнады. 

2019 жылы Қошқар Атаның  [[Нефтчи (футбол клубы, Қошқар Ата)|&quot;Нефтчи&quot;]] командасына ауысты. Қырғызстан кубогында [[Дордой (футбол клубы)|&quot;Дордой&quot;]] қақпасына матч тағыдырын шешкен жалғыз голды соқты&lt;ref&gt;https://prosports.kg/news/421600&lt;/ref&gt;.

== Жетістіктері ==

* [[Футболдан Қырғызстан кубогы 2019|Қырғызстан кубогы: 2019]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20191015043222/http://footballfacts.ru/players/2021340-omuraliev-azamat Профилі]
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қырғызстан футболшылары]]
[[Санат:Қара Балта ФК ойыншылары]]
[[Санат:Нефтчи Қошқар Ата ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>30gois87ztiedjlqas5n7jyqkskoegq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Алексеевич Воробей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>631918</id>
    <revision>
      <id>3682020</id>
      <parentid>3261314</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:23:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4338" sha1="l9xa56w08yi2ha3p018ghaa9mpqsiho" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Андрей Воробей
| толық аты = Андрей Алексеевич Воробей
| сурет = Andriy Vorobey1.jpg
| туған күні = 29.11.1978 
| азаматтығы = {{UKR}}
| бойы = 178
| позиция = шабуылшы
| қазіргі клуб = 
| жастар клубы = {{футбол карьерасы
||{{flagicon|Украина|20px}} [[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|Шахтёр (Донецк)]]|}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
|1995—2007|{{flagicon|Украина|20px}} [[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|Шахтёр (Донецк)]]|219 (80)
|1995—1999|{{flagicon|Украина|20px}} Шахтёр-2|92 (23)
|2007—2010|{{flagicon|Украина|20px}} [[Днипро (футбол клубы)|Днепр (Днепропетровск)]]|47 (12)
|2009—2010|{{аренда}}{{flagicon|Украина|20px}} [[Арсенал (футбол клубы, Киев)|Арсенал (Киев)]]|23 (9)
|2010—2013|{{flagicon|Украина|20px}} [[Металлист (футбол клубы)|Металлист]]|25 (4)
|2012—2013|{{аренда}}{{flagicon|Украина|20px}} [[Гелиос (футбол клубы)|Гелиос]]|6 (0)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2000—2008|{{Футбол|Украина}}|68 (9)}}
}}
''' Андрей Алексеевич Воробей ''' ({{lang-uk|Андрій Олексійович Воробей}}; 29 қараша 1978 жыл&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/14945&lt;/ref&gt;, [[Донецк]], [[Украина|Украин КСР]]) — украин футболшысы, шабуылшы. [[Футболдан 2006 жылғы әлем біріншілігі|2006 жылғы әлем біріншілігіне]] қатысқан. 

== Карьерасы ==
[[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|&quot;Шахтер&quot; (Донецк)]] клубының түлегі. 1997 жылы кәсіпқой карьерасын осы клубта бастады. 2000 жылы &quot;Шахтерда&quot; ойнап жүріп тұңғыш рет [[Украина Ұлттық футбол құрамасы|ұлттық құрамаға]] шақыртылды.  
2007 жылы 2,5 млн еуроға &quot;[[Днипро (футбол клубы)|Днипроға]]&quot; ауысты. екі маусымнан соң Киевтің &quot;[[Арсенал (футбол клубы, Киев)|Арсенал]]&quot; клубына жалға берілді. 

2010 жылы Харьковтың &quot;[[Металлист (футбол клубы)|Металлист]]&quot; клубына ауысты. 

2013 жылы &quot;Гелиос&quot; клубында ойнап жүріп карьерасына нүкте қойды. 
 
== Жетістіктері ==

* Әлем чемпионатының ширек финалисі — 2006
* Украина чемпионы (3) — 2002, 2005, 2006
* Украина чемпионатының күміс жүлдегері (8) — 1998, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004, 2007, 2013
* Украина чемпионатының қола жүлдегері (2) — 2011, 2012
* Украина кубогы (3) — 2001, 2002, 2004
* Украина кубогының финалисі (3) — 2003, 2005, 2007
* Украина чемпионатының үздік мергені: 2000/2001 — 21 гол
* Олег Блохин Мергендер клубының мүшесі: 152 гол
* Сергей Ребров мергендер клубының мүшесі

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20191211113220/http://footballfacts.ru/players/437848 Футболшының профилі]
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Украина футболшылары]]
[[Санат:Украина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары]]
[[Санат:Днипро ФК ойыншылары]]
[[Санат:Арсенал Киев ФК ойыншылары]]
[[Санат:Металлист ФК ойыншылары]]
[[Санат:Гелиос ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>l9xa56w08yi2ha3p018ghaa9mpqsiho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Викторович Воронин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>631920</id>
    <revision>
      <id>3682026</id>
      <parentid>3261325</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4600" sha1="b5roi9exgfuz6fp32498c56x3oi43zp" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Андрей Воронин
| сурет = Andriy-Voronin.JPG
| туған күні = 21.07.1979
| азаматтығы = {{UKR}}
| бойы = 179
| позиция = шабуылшы
| қазіргі клуб = 
| қызметі = 
| жастар клубы = {{футбол карьерасы
||{{flagicon|Украина|20px}} [[Черноморец (футбол клубы, Одесса)|Черноморец (Одесса)]]|
|1995—1998|{{flagicon|Германия|20px}} [[Боруссия (футбол клубы, Менхенгладбах)|Боруссия (Мёнхенгладбах)]]|}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
|1998—2000|{{flagicon|Германия|20px}} [[Боруссия (футбол клубы, Менхенгладбах)|Боруссия (Мёнхенгладбах)]]|9 (1)
|2000—2003|{{flagicon|Германия|20px}} [[Майнц 05]]|75 (29)
|2003—2004|{{flagicon|Германия|20px}} [[Кёльн (футбол клубы)|Кёльн]]|19 (4)
|2004—2007|{{flagicon|Германия|20px}} [[Байер 04]]|92 (32)
|2007—2009|{{flagicon|Англия|20px}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]|27 (5)
|2008—2009|{{аренда}}{{flagicon|Германия|20px}} [[Герта (футбол клубы, Берлин)|Герта (Берлин)]]|27 (11)
|2010—2014|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамо]]|80 (22)
|2012—2013|{{аренда}}{{flagicon|Германия|20px}} [[Фортуна (футбол клубы, Дюссельдорф)|Фортуна (Дюссельдорф)]]|9 (0)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2002—2012|{{футбол|Украина}}|74 (8)}}
| бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|2017|{{flagicon|Германия|20px}} [[Бюдерих]]|
}}
}}

'''Андрей Викторович Воронин''' ({{lang-uk|Андрій Вікторович Воронін}}; [[21 шілде]] [[1979 жыл]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/1075&lt;/ref&gt;, [[Одесса]], [[Украина|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — украиналық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. 2006 жылғы әлем чемпионатына, 2012 жылы Еуропа чемпионатына қатысқан. 

== Карьерасы ==
1995 жылы &quot;Черноморец&quot; футбол мектебінен &quot;Боруссия&quot; (Менхенгладбах) жастар клубына ауысты. Үш жылдан соң негізгі құрам ойыншысы атанды. 

2000 жылы &quot;Майнц 05&quot; клубына ауысты. 

2003 жылы &quot;Кельн&quot; футболшысы атанды. 2004 жылы &quot;Байерге&quot; ауысып, үш маусым ойнады. 

2007 жылы &quot;Ливерпульге&quot; ауысты.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Ресей кубогының финалисі: 2012

=== Жеке ===

* Украинадағы жыл футболшысы: 2011
* Украинаның еңбек сіңірген спорт шебері

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/2721 Профилі]
*[https://web.archive.org/web/20191211113220/http://footballfacts.ru/players/437848 Профилі]
*[https://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=178957/index.html Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407230554/https://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people%3D178957/index.html |date=2019-04-07 }}
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{бастама}}
[[Санат:Украина футболшылары]]
[[Санат:Украина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойыншылары]]
[[Санат:Майнц 05 ФК ойыншылары]]
[[Санат:Кельн ФК ойыншылары]]
[[Санат:Байер 04 ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]]
[[Санат:Герта Берлин ФК ойыншылары]]
[[Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Фортуна Дюссельдорф ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>b5roi9exgfuz6fp32498c56x3oi43zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Николаевич Шкурин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632443</id>
    <revision>
      <id>3682029</id>
      <parentid>3261329</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5180" sha1="r5i4tk0yh5w4slwch24x3jnnwfo4j8y" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі= Андрей Шкурин
|толық аты= Андрей Николаевич Шкурин
|сурет=
|туған күні= 3.3.1972
|туған жері=Мәскеу
|азаматтығы= {{flagicon|КСРО|20px}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;br&gt;{{flagicon|Ресей|20px}} [[Ресей]]&lt;br&gt;{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қазақстан]]
|бойы= 173
|позиция= қорғаушы
|қазіргі клуб = 
|жастар клубы= {{футбол карьерасы
||{{flagicon|КСРО|20px}} [[МФМ (футбол клубы)|ФШМ]]|
||{{flagicon|КСРО|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамо (Мәскеу)]]|}}
|клубтары= {{футбол карьерасы
|1990—1991|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамо (Мәскеу)]]|1 (0)
|1991|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамо-2]]|2 (0)
|1992|{{flagicon|Ресей|20px}}  [[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамо (Мәскеу)]]|0 (0)
|1992|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамо-2]]|9 (2)
|1992—1999|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Черноморец (футбол клубы, Новороссийск)|Черноморец]]|193 (3)
|1996|{{аренда}}{{flagicon|Ресей|20px}} [[Черноморец-д]]|1 (0)
|2000|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Шинник (футбол клубы)|Шинник]]|4 (0)
|2000|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Носта (футбол клубы)|Носта]]|17 (0)
|2001|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Кубань (футбол клубы)|Кубань]]|10 (0)
|2002—2005|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]|111 (2)
|2006—2007|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|39 (0)}}
|ұлттық құрамы= {{футбол карьерасы
|2003—2004|{{футбол|Қазақстан}}|3 (0)}}
}}
'''Андрей Николаевич Шкурин''' (3 наурыз 1972&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/players/31199 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229040825/http://footballfacts.ru/players/31199 |date=2019-12-29 }}&lt;/ref&gt;, [[Мәскеу]]) — ресейлік және қазақстандық футболшы, қорғаушы.

== Карьерасы ==
2002 жылға дейін түрлі Ресей клубтарында ойнап, 2002 жылы Қазақстанға келді. Сол жылы &quot;Кубаннан&quot; &quot;[[Тобыл (футбол клубы)|Тобылға]]&quot; ауысты.

2003 жылы Қазақстан азаматтығын  алып, [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан Ұлттық құрамасында]] ойнады. 2003 жылы 20 тамызда сырт алаңда [[Португалия Ұлттық футбол құрамасы|Португалияға]] қарсы ойында тұңғыш кездесуін өткізді. Матчта 83 минут ойнап, орнын [[Қайрат Жұмабекұлы Нұрдәулетов|Қайрат Нұрдәулетовке]] босатты. 

2004 жылы ақпан айында Кпирдегі халықаралық турнирде [[Латвия Ұлттық футбол құрамасы|Латвия]] және [[Армения Ұлттық футбол құрамасы|Армения]] құрамаларына қарсы ойындарда алаңға шықты.

2004 жылы құрама бапкерлігінен [[Леонид Александрович Пахомов|Леонид Пахомов]] кеткен соң құрамаға шақырылмады.

2006 жылы &quot;[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбеге]]&quot; ауысты. 2007 жылы Қазақстан чемпионы атанды.

== Жетістіктері ==

* Қазақстан чемпионы: 2007
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2003, 2005, 2006
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2002, 2004
* Қазақстан кубогы: 2003

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://www.national-football-teams.com/player/7497.html Профилі]
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Ресей футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шинник ФК ойыншылары]]
[[Санат:Кубань ФК ойыншылары]]
[[Санат:Носта ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тобыл ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>r5i4tk0yh5w4slwch24x3jnnwfo4j8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анталия әуежайы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>642724</id>
    <revision>
      <id>3682051</id>
      <parentid>3665627</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42887" sha1="g1zbnltlnqosz337yvpj1z1vpzfdmw4" xml:space="preserve">'''Анталия әуежайы''' ( [[Әуе транспортының халықаралық қауымдастағы|IATA]] : '''AYT,''' [[Халықаралық азаматтық авиация ұйымы|ИКАО]] : '''LTAI),''' [[Түркия]]ның [[Анталия]] аймағына қызмет көрсететін халықаралық әуежай. Әуежай, әсіресе жаз кезінде Түркияның оңтүстік жағалауынан миллиондаған түркиялық және шетелдік туристерді қарсы алады. Халықаралық Әуежайлар Кеңесі ''(ACI)'' 2018 деректеріне сәйкес'','' &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Top 30 European Airports 2018|url=https://www.aci-europe.org/component/downloads/downloads/5829.html|work=aci-europe.org|publisher=Airports Council International|accessdate=25 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200125173936/https://www.aci-europe.org/component/downloads/downloads/5829.html|archivedate=25 Ocak 2020|language=İngilizce|date=6 Şubat 2019}}&lt;/ref&gt; жолаушылар ұтқырлығын тұрғысынан [[Еуропа]]ның құрылымы, ең жанданған 14 әуежайлардың» бірі. Мемлекеттік әуежайлар басқармасы бас дирекциясы 2019 жылғы желтоқсанның аяғындағы, деректер бойынша &lt;ref name=&quot;DHMİ&quot;&gt;{{Cite web|title=Gelen-Giden Yolcu Trafiği (2019 Aralık sonu itibarıyla)|url=https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/367/YOLCU.pdf|work=dhmi.gov.tr|publisher=[[Devlet Hava Meydanları İşletmesi|DHMİ]]|accessdate=25 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200125151306/https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/367/YOLCU.pdf|archivedate=25 Ocak 2020}}&lt;/ref&gt; Стамбул әуежайынан кейін Түркияда екінші жүретін әуежай.

== Тарих ==
Әуежай бастапқыда әскери мақсатта салынған. 1960 жылдан бастап [[Түрік Әуе Жолдары|Turkish Airlines авиакомпаниясы]] кіші салада және 300 шаршы метрлік терминал ғимаратында жоспарланған рейстерін [[Түрік Әуе Жолдары|орындай бастаған әуежай]] 1985 жылы халықаралық қозғалысқа ашылды.&lt;ref name=&quot;Sabah&quot;&gt;{{Cite web|title=Antalya Havaalanı|url=https://www.sabah.com.tr/akdeniz/2016/01/11/antalya-havaalani|work=sabah.com.tr|publisher=[[Sabah (gazete)|Sabah]]|accessdate=25 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200125182137/https://www.sabah.com.tr/akdeniz/2016/01/11/antalya-havaalani|archivedate=25 Ocak 2020|date=11 Ocak 2016}}&lt;/ref&gt; Ішкі және халықаралық туризмнің дамуымен қатар әуежайдың бірінші халықаралық терминалының құрылысы 1996 жылы шілдеде Bayındır Holding басталып, 1998 жылдың сәуірінде пайдалануға берілді.&lt;ref name=&quot;İMO&quot;&gt;{{Cite web|title=50. Yılda 50 Eser, Ulaştırma Yapıları|url=http://www.imo.org.tr/resimler/ekutuphane/pdf/16638_38_48.pdf|work=imo.org.tr|publisher=[[İnşaat Mühendisleri Odası]]|accessdate=26 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215203600/http://www.imo.org.tr/resimler/ekutuphane/pdf/16638_38_48.pdf|archivedate=15 Şubat 2020|date=20 Nisan 2007}}&lt;/ref&gt; Бұл терминал Түркиядағы құрастыру-пайдалану-беру моделінің бірінші терминалы болып табылады.   1999 жылы, Fraport, халықаралық терминал операторы Bayindir 25 миллион еуро, айырбас акцияларының елу пайызы терминал операцияларды сатып алды &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Antalya'da, ikinci havalimanı tartışması|url=https://v3.arkitera.com/v1/haberler/2002/04/19/antalya.htm|work=arkitera.com|publisher=Arkitera|accessdate=26 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215203114/https://v3.arkitera.com/v1/haberler/2002/04/19/antalya.htm|archivedate=15 Şubat 2020|date=19 Nisan 2002}}&lt;/ref&gt; үшін 2006 жылдың сәуір айында қалған акцияларын өткізу гүлденіп сатып арқылы терминал бизнестің барлық болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Havalimanlarındaki bu işletme süreleriyle yabancılar zor gelir'|url=http://www.radikal.com.tr/ekonomi/havalimanlarindaki-bu-isletme-sureleriyle-yabancilar-zor-gelir-800258/|work=radikal.com.tr|publisher=[[Radikal (gazete)|Radikal]]|accessdate=26 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215202855/http://www.radikal.com.tr/ekonomi/havalimanlarindaki-bu-isletme-sureleriyle-yabancilar-zor-gelir-800258/|archivedate=15 Şubat 2020|date=13 Aralık 2006}}&lt;/ref&gt;

Өңірдің қарқынды дамып келе жатқан халықаралық жолаушылар тасымалын басқару үшін екінші халықаралық терминалдың құрылысы мен пайдалануға DHMI тендер өткізді, тендерді жеңіп алған «Челеби Холдинг - ИС Холдинг» консорциумы 2004 жылдың мамыр айында құрылысты бастады және терминал 2005 жылдың сәуірінде пайдалануға берілді.&lt;ref name=&quot;İMO&quot;&gt;{{Cite web|title=50. Yılda 50 Eser, Ulaştırma Yapıları|url=http://www.imo.org.tr/resimler/ekutuphane/pdf/16638_38_48.pdf|work=imo.org.tr|publisher=[[İnşaat Mühendisleri Odası]]|accessdate=26 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215203600/http://www.imo.org.tr/resimler/ekutuphane/pdf/16638_38_48.pdf|archivedate=15 Şubat 2020|date=20 Nisan 2007}}&lt;/ref&gt; Челеби-ИС консорциумы терминалды 2009 жылдың қыркүйегіне дейін, келісімшарт мерзімі аяқталғанға дейін жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Çelebi Hava Servisi A.Ş. 30 Eylül 2009 Tarihinde Sona Eren 9 Aylık Ara Döneme Ait Yönetim Kurulu Faaliyet Raporu|url=https://www.kap.org.tr/tr/ek-indir/33E8343696D1023CE0530A4A622B5826|work=kap.org.tr|publisher=Kamuoyunu Aydınlatma Platformu|accessdate=26 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215203709/https://www.kap.org.tr/tr/ek-indir/33E8343696D1023CE0530A4A622B5826|archivedate=15 Şubat 2020}}&lt;/ref&gt; Екі халықаралық терминал құрылыс инженерлер палатасына 50 жылда 50 жұмыс кірді .

2007 жылдың мамырында Fraport-IC консорциумы әуежайдың ішкі және бірінші халықаралық терминалдарын, VIP және CIP терминалдарын, ал екінші халықаралық терминалды 2009 жылдан бастап 2024 жылдың аяғына дейін пайдалану құқығына ие болды.&lt;ref name=&quot;AYT-yeni&quot;&gt;{{Cite web|title=Şirket|url=https://www.antalya-airport.aero/kurumsal/sirket|work=antalya-airport.aero|accessdate=26 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215203246/https://www.antalya-airport.aero/kurumsal/sirket|archivedate=15 Şubat 2020}}&lt;/ref&gt; Бұл консорциум 100 миллион еуро көлеміндегі инвестициямен қолданыстағы ішкі терминалды жаңартты және жаңартылған терминал 2010 жылдың сәуірінде, құрылысы басталғаннан 11 ай өткен соң қызмет көрсете бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Antalya Havalimanı 45 milyon kapasiteye ulaştı|url=https://www.haberturk.com/ekonomi/airport/haber/508776-antalya-havalimani-45-milyon-kapasiteye-ulasti|work=haberturk.com|publisher=[[Habertürk]]|accessdate=27 Ocak 2020|date=18 Nisan 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217213400/https://www.haberturk.com/ekonomi/airport/haber/508776-antalya-havalimani-45-milyon-kapasiteye-ulasti|archivedate=17 Şubat 2020}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы мамырда TAV әуежайлары Ичташ IC акцияларын сатып алу арқылы Fraport-қа тең серіктес болды.

Әуежай Халықаралық әуежайлар кеңесі 2011 жылы «10-25 миллион жолаушы» санатындағы «Еуропадағы ең жақсы әуежай» сыйлығына лайық деп танылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ACI awards Turkey's Antalya airport as best airport in Europe|url=https://www.worldbulletin.net/economy/aci-awards-turkeys-antalya-airport-as-best-airport-in-europe-h76449.html|work=worldbulletin.net|publisher=World Bulletin|accessdate=25 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200125185603/https://www.worldbulletin.net/economy/aci-awards-turkeys-antalya-airport-as-best-airport-in-europe-h76449.html|archivedate=26 Ocak 2020|language=İngilizce|date=19 Temmuz 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Türkiye'nin en yoğun ikinci havalimanı Antalya'da|url=https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/turkiyenin-en-yogun-ikinci-havalimani-antalyada/31747|work=aa.com.tr|publisher=[[Anadolu Ajansı]]|accessdate=25 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200125185940/https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/turkiyenin-en-yogun-ikinci-havalimani-antalyada/31747|archivedate=26 Ocak 2020|date=28 Haziran 2015}}&lt;/ref&gt;

== Әуекомпаниялар және ұшу бағыттары ==
{{Әуежай бағыттары
|3rdcoltitle = Terminal
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Қазақстан}} [[Air Astana]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Air Astana - Timetable|url=http://airastana.com/Portals/2/Timetable/Summer2015.pdf|accessdate=2016-07-18|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150513042130/http://airastana.com/portals/2/Timetable/Summer2015.pdf|archivedate=2015-05-13|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; | '''Жазғы:''' [[Алматы әуежайы|Алматы]], [[Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайы|Нұр-Сұлтан]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[Atlasglobal]] | [[Ататюрк (әуежай)|Стамбул (Ататюрк)]], [[Трабзон (әуежай)|Трабзон]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/267274/atlasglobal-adds-new-domestic-routes-in-s16/|title=AtlasGlobal Adds New Domestic Routes in S16|publisher=routesonline|accessdate=3 June 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Эрбиль (әуежай)|Эрбиль]], [[Эрджан (әуежай)|Эрджан]] | D
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Аустрия}} [[Austrian Airlines]] | [[Вена (әуежай)|Вена]]&lt;ref&gt;[http://www.starallianceemployees.com/no_cache/news/latest-news/news-details/article/tyrolean-to-merge-with-austrian-airlines-next-spring.html?tx_ttnews5BbackPid%5D=28 Tyrolean Airways to merge with Austrian Airlines]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Әзірбайжан}} [[Azerbaijan Airlines]]| [[Баку (әуежай)|Баку]]&lt;ref name=AZALtoTurkResortS16&gt;{{cite news|title=AZAL announces a new program of flights to popular Turkish resort cities|url=http://abc.az/eng/news_26_01_2016_93719.html|accessdate=26 January 2016|publisher=ABC.az|date=26 January 2016|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160201162712/http://abc.az/eng/news_26_01_2016_93719.html|archivedate=2016-02-01}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Гәнжә (әуежай)|Гәнжә]]&lt;ref name=AzAlSeasonS14&gt;{{cite news|last=L|first=J|title=Azerbaijan Airlines Adds New Seasonal Routes to Tivat / Antalya in S14|url=http://airlineroute.net/2014/04/23/j2-tivayt-s14/|accessdate=23 April 2014|newspaper=Airline Route|date=23 April 2014|language=en}}&lt;/ref&gt; | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[Borajet]] | [[Сабиха Гёкчен (әуежай)|Стамбул (Сабиха Гёкчен)]] | D
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Бельгия}} [[Brussels Airlines]] | '''Жазғы:''' [[Брюссель (әуежай)|Брюссель (Национальный)]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Германия}} [[Condor Flugdienst|Condor]] | [[Шёнефельд (әуежай)|Берлин (Шёнефельд)]], [[Ганновер (әуежай)|Ганновер]], [[Дюссельдорф (әуежай)|Дюссельдорф]], [[Мюнхен (әуежай)|Мюнхен]], [[Франкфурт-на-Майне (әуежай)|Франкфурт-на-Майне]], [[Штутгарт (әуежай)|Штутгарт]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Гамбург (әуежай)|Гамбург]], [[Кёльн/Бонн (әуежай)|Кёльн/Бонн]], [[Падерборн/Липпштадт (әуежай)|Падерборн/Липпштадт]], [[Лейпциг/Галле (әуежай)|Лейпциг/Галле]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[Corendon Airlines]] | [[Тегель (әуежай)|Амстердам]], [[Тегель (әуежай)|Берлин (Тегель)]], [[Дортмунд (әуежай)|Дортмунд]], [[Дрезден (әуежай)|Дрезден]], [[Дюссельдорф (әуежай)|Дюссельдорф]], [[Гамбург (әуежай)|Гамбург]], [[Ганновер (әуежай)|Ганновер]], [[Лейпциг/Галле (әуежай)|Лейпциг/Галле]], [[Манчестер (әуежай)|Манчестер]], [[Мюнхен (әуежай)|Мюнхен]], [[Нюрнберг (әуежай)|Нюрнберг]], [[Франкфурт-на-Майне (әуежай)|Франкфурт-на-Майне]], [[Штутгарт (әуежай)|Штутгарт]], [[Эйндховен (әуежай)|Эйндховен]], [[Эрфурт/Ваймер (әуежай)|Эрфурт/Ваймер]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Братислава (әуежай)|Братислава]], [[Бремен (әуежай)|Бремен]], [[Брюссель (әуежай)|Брюссель (Национальный)]], [[Вена (әуежай)|Вена]], [[Гронинген (әуежай)|Гронинген]], [[Карачи (әуежай)|Карачи]], [[Маастрихт/Аахен (әуежай)|Маастрихт/Ахен]], [[Мемминген (әуежай)|Мемминген]] (с 5 августа 2016), [[Мюнстер/Оснабрюк (әуежай)|Мюнстер/Оснабрюк]], [[Тебриз (әуежай)|Тебриз]], [[Имам Хомейни (әуежай)|Тегеран (Имам Хомейни)]], [[Тирана (әуежай)|Тирана]], [[Цюрих (әуежай)|Цюрих]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Нидерланд}} [[Corendon Dutch Airlines]] | [[Амстердам (әуежай)|Амстердам]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Ұлыбритания}} [[easyJet]] | '''Жазғы:''' [[Гатвик (әуежай)|Лондон (Гатвик)]], [[Лутон (әуежай)|Лондон (Лутон)]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://support.easyjet.com/case-5336|title=New and dropped routes|publisher=EasyJet|accessdate=1 December 2014|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150309224102/http://support.easyjet.com/case-5336|archivedate=2015-03-09}}&lt;/ref&gt;, [[Манчестер (әуежай)|Манчестер]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Швейцария}} [[easyJet Switzerland]] | '''Жазғы:''' [[Базель/Мюлуз (әуежай)|Базель/Мюлуз]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Швейцария}} [[Edelweiss Air]]| [[Цюрих (әуежай)|Цюрих]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Польша}} [[Enter Air]] | [[Шопен (әуежай)|Варшава (Шопен)]], [[Вроцлав (әуежай)|Вроцлав]], [[Катовице (әуежай)|Катовице]], [[Познань (әуежай)|Познань]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Финляндия}} [[Finnair]] | '''Жазғы:''' [[Хельсинки (әуежай)|Хельсинки]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[Freebird Airlines]] | '''Жазғы:''' [[Бирмингем (әуежай)|Бирмингем]], [[Тронхейм (әуежай)|Тронхейм]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Германия}} [[Germania]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.flygermania.de/download/file/Flugplaene/Flugplan.pdf|title=Germania Flight Schedule / 30.12.2014 - 01.11.2015|format=PDF|publisher=Germania|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006065508/http://www.flygermania.de/download/file/Flugplaene/Flugplan.pdf|archivedate=2014-10-06}}&lt;/ref&gt; | [[Шёнефельд (әуежай)|Берлин (Шёнефельд)]], [[Бремен (әуежай)|Бремен]], [[Мюнстер/Оснабрюк (әуежай)|Мюнстер/Оснабрюк]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://airlineroute.net/2014/09/22/st-fmo-s15/|title=Germania Adds New Muenster Service from May 2015|publisher=Airline Route|accessdate=22 September 2014|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Нюрнберг (әуежай)|Нюрнберг]], [[Росток (әуежай)|Росток]], [[Эрфурт/Ваймер (әуежай)|Эрфурт/Ваймер]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Кассель (әуежай)|Кассель]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Германия}} [[Germanwings]] | '''Жазғы:''' [[Тегель (әуежай)|Берлин (Тегель)]], [[Гамбург (әуежай)|Гамбург]], [[Ганновер (әуежай)|Ганновер]], [[Кёльн/Бонн (әуежай)|Кёльн/Бонн]], [[Штутгарт (әуежай)|Штутгарт]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Швейцария}} [[Helvetic Airways]] | '''Жазғы:''' [[Берн (әуежай)|Берн]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Швейцария}} [[HolidayJet]]&lt;br&gt;{{nowrap|орындайды {{flagicon|Швейцария}} [[Germania Flug]]}} | [[Цюрих (әуежай)|Цюрих]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.holidayjet.ch/de/flugplan/|title=HolidayJet|publisher=|language=en}}&lt;/ref&gt; | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Ирак}} [[Iraqi Airways]] | [[Сулеймания (әуежай)|Сулеймания]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Ұлыбритания}} [[Jet2.com]] | [[Лидс/Брадфорд (әуежай)|Лидс/Брадфорд]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Восточный Мидландс (әуежай)|Восточный Мидландс]], [[Глазго (әуежай)|Глазго (Международный)]], [[Манчестер (әуежай)|Манчестер]], [[Ньюкасл-апон-Тайн (әуежай)|Ньюкасл-апон-Тайн]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Бельгия}} [[Jetairfly]]&lt;ref name=&quot;Jetairfly Flight Plan&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jetairfly.com/en/flightplan|title=Jetairfly Flight Plan|publisher=Jetairfly|language=en}}&lt;/ref&gt;| [[Брюссель (әуежай)|Брюссель (Национальный)]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Льеж (әуежай)|Льеж]], [[Остенде/Брюгге (әуежай)|Остенде/Брюгге]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Германия}} [[Lufthansa]] | '''Жазғы:''' [[Мюнхен (әуежай)|Мюнхен]], [[Франкфурт-на-Майне (әуежай)|Франкфурт-на-Майне]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Люксембург}} [[Luxair]] | [[Люксембург (әуежай)|Люксембург]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Иран}} [[Meraj Airlines]] | '''Жазғы:''' [[Имам Хомейни (әуежай)|Тегеран (Имам Хомейни)]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Норвегия}} [[Norwegian Air Shuttle]] | [[Берген (әуежай)|Берген]], [[Гардермуэн (әуежай)|Осло (Гардермуэн)]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Саннефьорд (әуежай)|Саннефьорд]], [[Тронхейм (әуежай)|Тронхейм]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[Onur Air]] | [[Шереметьево (әуежай)|Москва (Шереметьево)]], [[Ататюрк (әуежай)|Стамбул (Ататюрк)]], [[Нальчик (әуежай)|Нальчик]] &lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Батман (әуежай)|Батман]], [[Малатья (әуежай)|Малатья]], [[Сивас (әуежай)|Сивас]], [[Тирана (әуежай)|Тирана]], [[Эрзинджан (әуежай)|Эрзинджан]], [[Курумоч (әуежай)|Самара]]  | D
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[Pegasus Airlines]] |[[Амстердам (әуежай)|Амстердам]], [[Вена (әуежай)|Вена]], [[Женева (әуежай)|Женева]], [[Каструп (әуежай)|Копенгаген (Каструп)]], [[Эрджан (әуежай)|Эрджан]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Биллунн (әуежай)|Биллунн]], [[Дюссельдорф (әуежай)|Дюссельдорф]], [[Glasgow (әуежай)|Глазго (Международный)]], [[Краснодар (әуежай)|Краснодар]]&lt;ref&gt;{{cite news|title=Pegasus Airlines Adds Antalya - Krasnodar Service in S16|url=http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/267340/pegasus-airlines-adds-antalya-krasnodar-service-in-s16/|accessdate=7 June 2016|publisher=Airlineroute|date=7 June 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Гатвик (әуежай)|Лондон (Гатвик)]], [[Манчестер (әуежай)|Манчестер]], [[Норидж (әуежай)|Норидж]], [[Тирана (әуежай)|Тирана]], [[Штутгарт (әуежай)|Штутгарт]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[Pegasus Airlines]] | [[Адана (әуежай)|Адана]], [[Измир (әуежай)|Измир]], [[Кайсери (әуежай)|Кайсери]], [[Сабиха Гёкчен (әуежай)|Стамбул (Сабиха Гёкчен)]], [[Трабзон (әуежай)|Трабзон]], [[Хатай (әуежай)|Хатай]], [[Элязыг (әуежай)|Элязыг]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Диярбакыр (әуежай)|Диярбакыр]] | D
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Дания}} [[Primera Air]] | '''Жазғы:''' [[Биллунн (әуежай)|Биллунн]], [[Ландветтер (әуежай)|Гетеборг (Ландветтер)]], [[Каструп (әуежай)|Копенгаген (Каструп)]], [[Мальмё (әуежай)|Мальмё]], [[Ольборг (әуежай)|Ольборг]], [[Гардермуэн (әуежай)|Осло (Гардурмуэн)]], [[Арланда (әуежай)|Стокгольм (Арланда)]], [[Хельсинки (әуежай)|Хельсинки]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Чехия}} [[SmartWings]]&lt;br&gt;{{nowrap|орындайды {{flagicon|Чехия}} [[Travel Service]]}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smartwings.com/en/about-smartwings/contact/|title=SmartWings Contact|publisher=smartwings.com|language=en}}&lt;/ref&gt; | '''Жазғы:''' [[Брно (әуежай)|Брно]], [[Острава (әуежай)|Острава]], [[Прага (әуежай)|Прага]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[SunExpress]] | '''Жазғы:''' [[Амстердам (әуежай)|Амстердам]], [[Вааса (әуежай)|Вааса]], [[Вена (әуежай)|Вена]], [[Гамбург (әуежай)|Гамбург]], [[Ганновер (әуежай)|Ганновер]], [[Грац (әуежай)|Грац]], [[Дортмунд (әуежай)|Дортмунд]], [[Дрезден (әуежай)|Дрезден]], [[Дюссельдорф (әуежай)|Дюссельдорф]], [[Зальцбург (әуежай)|Зальцбург]], [[Карлсруэ/Баден-Баден (әуежай)|Карлсруэ/Баден-Баден]], [[Лейпциг/Галле (әуежай)|Лейпциг/Галле]], [[Люксембург (әуежай)|Люксембург]], [[Оулу (әуежай)|Оулу]], [[Падерборн/Липпштадт (әуежай)|Падерборн/Липпштадт]], [[Саарбрюккен (әуежай)|Саарбрюккен]], [[Скопье (әуежай)|Скопье]], [[Страсбург (әуежай)|Страсбург]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anna.aero/2015/05/01/sunexpress-starts-new-route-trio-france-italy/|title=SunExpress starts new route trio in France and Italy|work=anna.aero|accessdate=2 June 2015|language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Тирана (әуежай)|Тирана]], [[Штутгарт (әуежай)|Штутгарт]], [[Франкфурт-на-Майне (әуежай)|Франкфурт-на-Майне]], [[Фридрихсхафен (әуежай)|Фридрихсхафен]], [[Цюрих (әуежай)|Цюрих]], [[Эрфурт/Ваймер (әуежай)|Эрфурт/Ваймер]] | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[SunExpress]] | [[Адана (әуежай)|Адана]], [[Ван (әуежай)|Ван]], [[Газиантеп (әуежай)|Газиантеп]], [[Ганновер (әуежай)|Ганновер]], [[Диярбакыр (әуежай)|Диярбакыр]], [[Измир (әуежай)|Измир]], [[Кайсери (әуежай)|Кайсери]], [[Люксембург (әуежай)|Люксембург]], [[Нюрнберг (әуежай)|Нюрнберг]], [[Сабиха Гёкчен (әуежай)|Стамбул (Сабиха Гёкчен)]], [[Трабзон (әуежай)|Трабзон]] | D
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Германия}} [[SunExpress Deutschland]] | [[Дюссельдорф (әуежай)|Дюссельдорф]], [[Кёльн/Бонн (әуежай)|Кёльн/Бонн]], [[Мюнхен (әуежай)|Мюнхен]], [[Нюрнберг (әуежай)|Нюрнберг]], [[Франкфурт-на-Майне (әуежай)|Франкфурт-на-Майне]], [[Штутгарт (әуежай)|Штутгарт]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Лейпциг/Галле (әуежай)|Лейпциг/Галле]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Нидерланд}} [[Transavia]] | [[Амстердам (әуежай)|Амстердам]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Гронинген (әуежай)|Гронинген]], [[Роттердам/Гаага (әуежай)|Роттердам/Гаага]], [[Эйдховен (әуежай)|Эйдховен]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Франция}} [[Transavia France]] | [[Орли (әуежай)|Париж (Орли)]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Нидерланд}} {{nowrap|[[TUI Airlines Netherlands]]}} | [[Амстердам (әуежай)|Амстердам]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Гронинген (әуежай)|Гронинген]], [[Эйдховен (әуежай)|Эйдховен]] | 2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[Turkish Airlines]]| [[Воронеж (әуежай)|Воронеж]], [[Внуково (әуежай)|Москва (Внуково)]]&lt;br&gt;'''Жазғы:''' [[Багдад (әуежай)|Багдад]], [[Бостон (әуежай)|Бостон]], [[Вена (әуежай)|Вена]], [[Гамбург (әуежай)|Гамбург]], [[Кишинёв (әуежай)|Кишинёв]], [[Кеннеди (әуежай)|Нью-Йорк (Кеннеди)]], [[Штутгарт (әуежай)|Штутгарт]], [[Эрбиль (әуежай)|Эрбиль]], [[Эль-Кувейт (әуежай)|Эль-Кувейт]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://airlineroute.net/2015/05/12/tk-kwi-jul15/|title=Turkish Airlines Adds New Turkey - Kuwait Routes Jun - Oct 2015|publisher=Airlineroute.net|date=12 May 2015|accessdate=12 May 2015|language=en}}&lt;/ref&gt; | 1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[Turkish Airlines]] | [[Ататюрк (әуежай)|Стамбул (Ататюрк)]], [[Сабиха Гёкчен (әуежай)|Стамбул (Сабиха Гёкчен)]] | D
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[Turkish Airlines]]&lt;br&gt;{{nowrap|орындайды {{flagicon|Түркия}} [[AnadoluJet]]}}| [[Анкара (әуежай)|Анкара]], [[Бодрум (әуежай)|Бодрум]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=AnadoluJet Adds New Antalya Routes from July 2016|url=http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/267747/anadolujet-adds-new-antalya-routes-from-july-2016/|date=5 July 2016|publisher=routesonline.com|accessdate=2016-07-18|language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Бурса (әуежай)|Бурса]], [[Невшехир (әуежай)|Невшехир]], [[Орду/Гиресун (әуежай)|Орду/Гиресун]], [[Эрзурум (әуежай)|Эрзурум]]| D
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Ресей}} [[Аэрофлот]] | [[Шереметьево (әуежай)|Мәскеу (Шереметьево)]] | 2
}}

=== Рейстер жабылды ===
{{Әуежай бағыттары|[[Atlasglobal]]|[[Стамбул әуежайы|Стамбул]]}}

=== Болдырылған рейстер ===
{{Әуежай бағыттары|[[Onur Air]]|[[Сакирпаса әуежайы|Адана]], [[Измир Аднан Мендерес әуежайы|Измир]]}}

== Жүк ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Әуе жолдары 
!
|-
| Turkish Airlines 
| Ыстамбұл 
|}

== Статистика ==
{{Col-begin}}
{{Col-2}}
&lt;/center&gt;
{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;border-collapse:collapse&quot;
|+ '''Анталия әуежайын пайдаланатын жолаушылар саны'''&lt;ref name=&quot;TÜİK&quot;&gt;{{web kaynağı |başlık=İBSS'ye göre hava meydanlarında iniş-kalkış yapan uçak sayısı ile iç ve dış hatlarda taşıma, 2004-2018 |url=http://www.tuik.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=379 |website=tuik.gov.tr |yayıncı=[[Türkiye İstatistik Kurumu]] |erişimtarihi=25 Ocak 2020 |arşivURL=https://web.archive.org/web/20200125122324/http://www.tuik.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=379 |arşivtarihi=25 Ocak 2020 |tarih=20 Eylül 2019 |ölüurl=no }}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=lightgrey
! Жыл
! Ішкі желі
! Өзгерту (%)
! Халықаралық желі
! Өзгерту (%)
! Барлығы
! Өзгерту (%)
|-
| 2019&lt;ref group=&quot;not&quot; name=&quot;not&quot;&gt;2019 Aralık sonu verilerine göre (kesin olmayan).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DHMİ&quot; /&gt;
| 7.078.219
| {{Құлдырау}} %6,57
| 28.635.987
| {{Өсім}} %18,68
| 35.714.206
| {{Өсім}} %12,65
|-
| 2018
| 7.575.871
| {{Өсім}} %2,05
| 24.127.993
| {{Өсім}} %30,78
| 31.703.864
| {{Өсім}} %22,54
|-
| 2017
| 7.423.766
| {{Өсім}} %5,33
| 18.448.685
| {{Өсім}} %57,41
| 25.872.451
| {{Өсім}} %37,85
|-
| 2016
| 7.048.239
| {{Өсім}} %2,05
| 11.720.296
| {{Құлдырау}} %43,82
| 18.768.535
| {{Құлдырау}} %32,41
|-
| 2015
| 6.906.364
| {{Өсім}} %10,84
| 20.863.040
| {{Құлдырау}} %5,48
| 27.769.404
| {{Құлдырау}} %1,89
|-
| 2014
| 6.230.885
| {{Өсім}} %12,75
| 22.072.307
| {{Өсім}} %2,70
| 28.303.192
| {{Өсім}} %4,75
|-
| 2013
| 5.526.485
| {{Өсім}} %11,80
| 21.492.138
| {{Өсім}} %6,65
| 27.018.623
| {{Өсім}} %7,66
|-
| 2012
| 4.943.308
| {{Өсім}} %9,45
| 20.152.836
| {{Құлдырау}} %1,75
| 25.096.144
| {{Өсім}} %0,27
|-
| 2011
| 4.516.485
| {{Өсім}} %22,26
| 20.511.172
| {{Өсім}} %11,97
| 25.027.657
| {{Өсім}} %13,69
|-
| 2010
| 3.694.085
| {{Өсім}} %17,83
| 18.318.942
| {{Өсім}} %20,44
| 22.013.027
| {{Өсім}} %19,99
|-
| 2009
| 3.135.139
| {{Өсім}} %22,56
| 15.210.554
| {{Құлдырау}} %6,11
| 18.345.693
| {{Құлдырау}} %2,36
|-
| 2008
| 2.588.054
| {{Өсім}} %1,48
| 16.201.203
| {{Өсім}} %6,87
| 18.789.257
| {{Өсім}} %6,09
|-
| 2007
| 2.550.396
| {{Өсім}} %5,97
| 15.159.989
| {{Өсім}} %23,90
| 17.710.385
| {{Өсім}} %20,96
|-
| 2006
| 2.406.626
| {{Өсім}} %49,60
| 12.235.417
| {{Құлдырау}} %14,17
| 14.642.043
| {{Құлдырау}} %7,71
|-
| 2005
| 1.608.749
| {{Өсім}} %47,21
| 14.256.114
| {{Өсім}} %13,48
| 15.864.863
| {{Өсім}} %16,17
|-
| 2004
| 1.092.858
| {{Белгісіз}}
| 12.563.195
| {{Белгісіз}}
| 13.656.053
| {{Белгісіз}}
|}
&lt;/center&gt;
{{Col-2}}
{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;border-collapse:collapse&quot;
|+ '''Жылмен тасымалданатын жүк (тонна)'''&lt;ref name=&quot;TÜİK&quot; /&gt;
|- bgcolor=lightgrey
! Жыл
! Ішкі желі
! Өзгерту (%)
! Халықаралық желі
! Өзгерту (%)
! Барлығы
! Өзгерту (%)
|-
| 2019&lt;ref group=&quot;not&quot; name=&quot;not&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web kaynağı |başlık=Yük Trafiği (2019 Aralık sonu itibarıyla) |url=https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/367/Y%C3%9CK.pdf |website=dhmi.gov.tr |yayıncı=[[Devlet Hava Meydanları İşletmesi|DHMİ]] |erişimtarihi=26 Ocak 2020 |arşivURL=https://web.archive.org/web/20200217213120/https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/367/Y%C3%9CK.pdf |arşivtarihi=17 Şubat 2020 |ölüurl=no }}&lt;/ref&gt;
| 66.070
| {{Өсім}} %2,32
| 359.965
| {{Өсім}} %18,35
| 426.035
| {{Өсім}} %15,54
|-
| 2018
| 64.570
| {{Құлдырау}} %0,93
| 304.160
| {{Өсім}} %31,85
| 368.730
| {{Өсім}} %24,63
|-
|-
| 2017
| 65.176
| {{Өсім}} %4,41
| 230.678
| {{Өсім}} %38,72
| 295.854
| {{Өсім}} %29,35
|-
|-
| 2016
| 62.423
| {{Құлдырау}} %2,78
| 166.294
| {{Құлдырау}} %41,38
| 228.717
| {{Құлдырау}} %34,26
|-
|-
| 2015
| 64.211
| {{Өсім}} %6,29
| 283.684
| {{Құлдырау}} %5,80
| 347.895
| {{Құлдырау}} %3,78
|-
|-
| 2014
| 60.413
| {{Өсім}} %10,34
| 301.135
| {{Өсім}} %3,64
| 361.548
| {{Өсім}} %4,70
|-
|-
| 2013
| 54.754
| {{Өсім}} %12,33
| 290.553
| {{Өсім}} %5,04
| 345.307
| {{Өсім}} %6,13
|-
|-
| 2012
| 48.743
| {{Құлдырау}} %49,61
| 276.619
| {{Құлдырау}} %32,83
| 325.362
| {{Құлдырау}} %36,02
|-
|-
| 2011
| 96.733
| {{Өсім}} %23,49
| 411.807
| {{Өсім}} %11,56
| 508.540
| {{Өсім}} %13,65
|-
|-
| 2010
| 78.333
| {{Өсім}} %0,81
| 369.147
| {{Өсім}} %20,40
| 447.480
| {{Өсім}} %16,44
|-
| 2009
| 77.705
| {{Өсім}} %39,62
| 306.610
| {{Құлдырау}} %5,57
| 384.315
| {{Өсім}} %1,04
|-
| 2008
| 55.653
| {{Өсім}} %3,15
| 324.707
| {{Өсім}} %5,98
| 380.360
| {{Өсім}} %5,55
|-
| 2007
| 53.952
| {{Өсім}} %4,23
| 306.394
| {{Өсім}} %23,83
| 360.346
| {{Өсім}} %20,44
|-
| 2006
| 51.764
| {{Өсім}} %48,19
| 247.433
| {{Құлдырау}} %13,73
| 299.197
| {{Құлдырау}} %7,00
|-
| 2005
| 34.931
| {{Өсім}} %40,89
| 286.801
| {{Өсім}} %13,09
| 321.732
| {{Өсім}} %15,56
|-
| 2004 
| 24.793
| {{Белгісіз}}
| 253.612
| {{Белгісіз}}
| 278.405
| {{Белгісіз}}
|}
&lt;/center&gt;
{{Col-end}}

===== Ескертпелер =====

* 2000 ж. - халықаралық терминалда жолаушылардың жалпы саны бойынша алғаш рет 9 млн.&lt;ref name=&quot;aytport&quot;&gt;{{Cite web|title=Antalya Airport International Terminal|url=http://web.archive.org/web/20070202135301/http://www.aytport.com/content/en/term/hist.htm|work=aytport.com (Arşivlenmiş)|accessdate=25 Ocak 2020|date=2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200222141327/http://web.archive.org/web/20070202135301/http://www.aytport.com/content/en/term/hist.htm|archivedate=22 Şubat 2020}}&lt;/ref&gt; 
* 2003 ж. - бірінші рет халықаралық терминалда жолаушылардың жалпы саны бойынша 10 млн.  
* DHMI Анталия әуежайының мәліметтері бойынша 2019 жылдың желтоқсан айының соңында Түркия халықаралық әуежайлардың шамамен 26% халықаралық жолаушыларды қабылдады.&lt;ref name=&quot;DHMİ&quot;&gt;{{Cite web|title=Gelen-Giden Yolcu Trafiği (2019 Aralık sonu itibarıyla)|url=https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/367/YOLCU.pdf|work=dhmi.gov.tr|publisher=[[Devlet Hava Meydanları İşletmesi|DHMİ]]|accessdate=25 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200125151306/https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/367/YOLCU.pdf|archivedate=25 Ocak 2020}}&lt;/ref&gt; 
{{Multiple image|left|Antalyahavalimanı3.JPG|222|Antalyahavalimanı2.JPG|222|Antalya Flughafen.JPG|222|}}

== Көлік &lt;ref&gt;http://www.havas.com.tr/tr/Hizmetlerimiz/OtobusHizmetleriVeOtopark/OtobusServisNoktalari/Pages/Antalya.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411042953/http://www.havas.com.tr/tr/Hizmetlerimiz/OtobusHizmetleriVeOtopark/OtobusServisNoktalari/Pages/Antalya.aspx |date=2021-04-11 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.antalya-airport.aero/yolcu-ve-ziyaretciler/ulasim-ve-otopark/otobusler-ve-toplu-tasima&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.antalya-airport.aero/ulasimharitasi/index.html&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Желі 
! Бағыттар 
! Төлемақы 
|-
! 600 
! Анталия автобус терминалы 
!
|-
! 800 
! Лара 
!
|-
! &lt;span style=&quot;background-color:#3D3938; color:white;&quot;&gt;Хаваш&lt;/span&gt; 
! Қала орталығы 
! 13.00 лира 
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Желі 
! Бағыттар 
|-
! Трамвай 
! Жеңімпаз 
|}

=== Сыртқы сілтемелер ===

* [https://web.archive.org/web/20210411042953/http://www.havas.com.tr/tr/Hizmetlerimiz/OtobusHizmetleriVeOtopark/OtobusServisNoktalari/Pages/Antalya.aspx Havaş веб-сайты]

== Орналасу қызметтері ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! Компания 
! Әуе жолдары 
|-
! TGS 
! [[Түрік Әуе Жолдары|Turkish Airlines]], AnadoluJet, SunExpress 
|-
! Хаваш &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.havas.com.tr/tr/Hizmetlerimiz/YerHizmetleri/HizmetNoktalari/Pages/Antalya.aspx{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
! Pegasus 
|-
! Челеби 
! Onur Air 
|}

* [https://www.tgs.aero/ ТГС веб-сайты] 
* [https://web.archive.org/web/20200711142429/http://www.havas.com.tr/tr/Hizmetlerimiz/YerHizmetleri/HizmetNoktalari/Pages/Antalya.aspx Хаваш веб-сайты] 
* [https://www.celebiaviation.com/tr Челеби веб сайты]

== Жазатайым оқиғалар мен оқиғалар ==

* 9 қараша 2002 ж. - [[Ан-26|Антонов Ан-26]] жүк кемесі Ресейдің Тюмень әуе жолымен [[Мысыр|Египеттің]] Хургада әуежайынан ұшып-қону жолағына дейін Анталия әуежайына сағат 19-да қону үшін 300-ден 400 метр қашықтықта тұр.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Antalya'da Rus uçağı düştü|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/antalyada-rus-ucagi-dustu-108657|work=hurriyet.com.tr|publisher=[[Hürriyet (gazete)|Hürriyet]]|accessdate=27 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215203931/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/antalyada-rus-ucagi-dustu-108657|archivedate=15 Şubat 2020|date=9 Kasım 2002}}&lt;/ref&gt; ол электр сымдарын қосып құлады. Апат салдарынан 20 адам жарақат алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kazayı soruşturacak Türk uzmanlar da Rus yapımı uçakla Irak'a gitti|url=http://www.gazetevatan.com/kazayi-sorusturacak-turk-uzmanlar-da-rus-yapimi-ucakla-irak-a-gitti-102624-gundem/|work=gazetevatan.com|publisher=[[Vatan (gazete)|Vatan]]|accessdate=27 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215204117/http://www.gazetevatan.com/kazayi-sorusturacak-turk-uzmanlar-da-rus-yapimi-ucakla-irak-a-gitti-102624-gundem/|archivedate=15 Şubat 2020|date=10 Ocak 2007}}&lt;/ref&gt; 
* 26 қаңтар 2019 ж. - Ауа-райының қолайсыздығынан сағат 11-де пайда болған [[Торнадо|дауылдан]] әуежайдағы тіректерді қиратты,&lt;ref name=&quot;Hürriyet&quot;&gt;{{Cite web|title=Son dakika: Antalya Havalimanı'nda hortum faciası... Antalya Valisi: Zaruri olmadıkça dışarı çıkmayın|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/antalyada-denizde-cikan-hortum-goruntulendi-41095273|work=hurriyet.com.tr|publisher=[[Hürriyet (gazete)|Hürriyet]]|accessdate=26 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215204252/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/antalyada-denizde-cikan-hortum-goruntulendi-41095273|archivedate=15 Şubat 2020|date=26 Ocak 2019}}&lt;/ref&gt; әуежай перронындағы екі ұшаққа және полиция тікұшағына ішінара зақым келтірді; Екі автобус, бір микроавтобус және екі баспалдақ құлады. Анталия губернаторы Мунир Каралоғлу оқиғадан 12 адам жарақат алғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Antalya'da şiddetli yağış ve hortum nedeniyle zor anlar yaşanıyor|url=https://www.aa.com.tr/tr/gunun-basliklari/antalyada-siddetli-yagis-ve-hortum-nedeniyle-zor-anlar-yasaniyor/1375391|work=aa.com.tr|publisher=[[Anadolu Ajansı]]|accessdate=26 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215204432/https://www.aa.com.tr/tr/gunun-basliklari/antalyada-siddetli-yagis-ve-hortum-nedeniyle-zor-anlar-yasaniyor/1375391|archivedate=15 Şubat 2020|date=26 Ocak 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Antalya Havalimanı'nda hortum: 12 yaralı|url=https://www.trthaber.com/haber/turkiye/antalya-havalimaninda-hortum-12-yarali-402605.html|work=trthaber.com|publisher=[[TRT Haber]]|accessdate=26 Ocak 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215204607/https://www.trthaber.com/haber/turkiye/antalya-havalimaninda-hortum-12-yarali-402605.html|archivedate=15 Şubat 2020|date=26 Ocak 2019}}&lt;/ref&gt;

== Суреттер ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Antalyahavalimanı2.JPG
Сурет:Antalyahavalimanı1.JPG|Интерьер көрінісі
Сурет:Antalyan Airport Inside.jpg|Ішінде
Сурет:Antalyahavalimanı3.JPG|Turkish Airlines
Сурет:Antalya Havalimani.jpg
Сурет:Antalya Havalimani - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2}}

===== Ашулар =====
&lt;references group=&quot;not&quot; /&gt;

== Сілтемелер ==

* [http://www.antalya-airport.aero Анталия әуежайының '''ресми сайты''']{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* [https://antalya.dhmi.gov.tr Анталия әуежайы '''(DHMİ)''']{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Әуежайлар]]
[[Санат:Түркия әуежайлары]]</text>
      <sha1>g1zbnltlnqosz337yvpj1z1vpzfdmw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Викторович Сучков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>644763</id>
    <revision>
      <id>3681924</id>
      <parentid>3503296</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2754" sha1="4dz0jumczv8nx3m78efjhwgblrfy9zg" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Александр Сучков
 |толық аты                  = Александр Викторович Сучков
 |туған күні               = 29.2.1980
 |туған жері              = 
 |азаматтығы                = {{ту|Ресей}} [[Ресей]]&lt;br&gt;{{ту|Қазақстан}} [[Қазақстан]]
 |бойы                        = 178
 |салмағы                        = 
 |позиция                     = шабуылшы
 |қазіргі клуб               = ''карьерасын аяқтады''
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1997|{{ту|Ресей}} [[Фабус (футболь клубы)|Фабус]]|9 (0)
|1998—2001|{{ту|Ресей}} [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА ]]|2 (0)
|1998—2000|{{ту|Ресей}} [[ЦСКА-д (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА-2]]|83 (19)
|2001—2002|{{ту|Ресей}} [[Химки (футбол клубы)|Химки]]|28 (4)
|2003—2005|{{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]|66 (4)
|2006|{{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|13 (1)
|2007—2008|{{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Астана]]|52 (7)
|2009|{{ту|Ресей}} [[Дмитров (футбол клубы)|Дмитров]]|18 (4)
|2010|{{ту|Ресей}} [[Ока (футбол клубы, Ступино)|Ока (Ступино)]]|ЛФЛ}}
}}
'''Александр Викторович Сучков''' (29 ақпан 1980) — ресейлік және қазақстандық футболшы. 2003-2008 жылдары қазақстандық клубтарда (&quot;[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]&quot;, &quot;[[Жеңіс (футбол клубы)|Астана]]&quot;) доп тепті.

== Жетістіктері ==

* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2006
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2003
* Қазақстан кубогы: 2005

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*http://footballfacts.ru/players/28173 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Ресей футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Химки ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>4dz0jumczv8nx3m78efjhwgblrfy9zg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Анатольевич Богомолов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>644775</id>
    <revision>
      <id>3682023</id>
      <parentid>3503297</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5136" sha1="afu57tnx6vcvxf112xxjg4x2lt5u3fv" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Андрей Богомолов
| туған күні = 11.04.1977
| туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}
| азаматтығы = {{ту|Қазақстан}} [[Қазақстан]]
| бойы = 183
| салмағы = 
| позиция = жартылай қорғаушы
| қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
| номер = 
| клубтары = {{футбол карьерасы
|1993—2002|{{ту|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елім-ай]]|195 (19)
|2002|{{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]|9 (0)
|2003|{{ту|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елім-ай]]|21 (3)
|2004—2006|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|43 (2)
|2007—2009|{{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|46 (10)
|2010|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|16 (0)
|2011|{{ту|Қазақстан}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Сұңқар]]|22 (3)
|2013|{{ту|Қазақстан}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]|5 (0)
|2013|{{ту|Қазақстан}} ЗСМК (Шымкент|? (?)
}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2002—2004|{{футбол|Қазақстан}} |5 (0)
}}
}}
'''Андрей Анатольевич Богомолов''' 11 сәуір 1977&lt;ref&gt;https://int.soccerway.com/players/andrey-bogomolov/40179/&lt;/ref&gt;, [[Семей]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 

== Карьерасы ==

=== Клубтық ===
Семей футболының түлегі. 1993 жылы &quot;[[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елім-ай]]&quot; сапында өнер көрсете бастады. Тоғыз маусым ойнап, үш рет Қазақстан чемпионы атанды.   

2002 жылы астаналық &quot;[[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіске]]&quot; ауысып, бір маусым ойнады да, келесі жылы қайтадан туған клубына оралды. 

2004 жылы &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайратқа]]&quot; ауысты. &quot;Қайрат&quot; сапында жүріп [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2005/06|УЕФА Чемпиондар лигасының]] іріктеуіне қатысты.  

2007-2009 жылдары &quot;[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбеде]]&quot; ойнады. 2007 жылы 2 тамызда еурокубоктердегі жалғыз голын сырт алаңда &quot;[[Маттерсбург (футбол клубы)|Маттерсбург]]&quot; қақпасына енгізді. Бұл ойында &quot;Ақтөбе&quot; 2:4 есебімен ұтылып, жарыстан шығып қалды. 

=== Ұлттық құрама ===
2002 жылы 7 шілдеде Алматыда өткен [[Эстония Ұлттық футбол құрамасы|Эстонияға]] қарсы жолдастық кездесуде ұлттық құрамадағы дебютін өткізді (1:1). 

2003-04 жылдары [[Леонид Александрович Пахомов|Леонид Пахомовтың]] кезінде жолдастық кездесуге шақырту алып, төрт ойында құрама намысын қорғады. Пахомов кеткесін құрамада ойнаған жоқ. Соңғы ойынын 2004 жылы 21 ақпанда [[Кипр Ұлттық футбол құрамасы|Кипрге]] қарсы өткізді (1:2). 

== Жетістіктері ==

; «Елім-ай»

* Қазақстан чемпионы (3): 1994, 1995, 1998

; «Қайрат»

* Қазақстан чемпионы: 2004

; «Ақтөбе»

* Қазақстан кубогы (3): 2007, 2008, 2009
* Қазақстан кубогы: 2008
* Қазақстан суперкубогы: 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://footballfacts.ru/players/154515-bogomolov-andrej-anatolevich Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сұңқар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>afu57tnx6vcvxf112xxjg4x2lt5u3fv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Али Алиевич Ибрагимов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>646018</id>
    <revision>
      <id>3681948</id>
      <parentid>3631338</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3900" sha1="q75g3w4wnv3enjtbg8rtcg9qrthrlr1" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Али Ибрагимов
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 11.01.1963
|туған жері = 
|азаматтығы = {{ту|КСРО}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 170
|салмағы = 73
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
|номері = 
|жастар клубы = {{футбол карьерасы
|1984|{{ту|КСРО}} [[Кубань (футбол клубы)|Кубань]]|
}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1989|{{ту|КСРО}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Трактор]]|14 (3)
|1983|{{аренда}}{{ту|КСРО}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|7 (1)
|1990—1991|{{ту|КСРО}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер (Қарағанды)]]|71 (6)
}}
}}
'''Али Алиевич Ибрагимов''' ([[11 қаңтар]] [[1963 жыл]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.world/alik-ibragimov/profil/spieler/1100890&lt;/ref&gt;) — КСРО футболшысы, жартылай қорғаушы.

== Мансабы ==
1989 жылға дейінгі карьерасы белгісіз.

1989 жылы КСРО екінші лигасындағы &quot;[[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Трактор]]&quot; клубында ойнады. 23 сәуірде алғашқы ойынын &quot;[[Алға (футбол клубы)|Алғаға]]&quot; (Бішкек) қарсы өткізді. 12 мамырда [[Жігер (футбол клубы)|&quot;Мелиоратор&quot; (Шымкент)]] қақпасына &quot;Трактор&quot; сапындағы тұңғыш голын соқты, бұл ойында &quot;Трактор&quot; 4:0 есебімен жеңіске жетті.

Сол жылы шілдеде &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайратқа]]&quot; жалға берілді. Қайраттықтар ол кезде [[Футболдан КСРО бірінші лигасы 1989|КСРО бірінші лигасында]] ойнайтын. &quot;Қайраттағы&quot; тұңғыш ойынын 14 шілдеде &quot;Геолог&quot; клубына қарсы өткізіп, үзілістен соң алаңға шықты да бір гол соқты, матч 1:1 есебімен тең аяқталды. Маусым соңына дейін &quot;Қайрат&quot; сапында жеті рет алаңға шықты, жетеуінде де ойынға тыңнан қосылып отырды.

1990, 1991 жылғы маусымды КСРО екінші лигасындағы Қарағандының &quot;[[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтерында]]&quot; өткізді де, сол күйі көрінбей кетті. Соңғы ойынын 1991 жылы 3 қарашада Жызақтың &quot;[[Согдиана (футбол клубы)|Согдиана]]&quot; клубына қарсы өткізді (1:3)

== Жетістіктері ==

=== Клубтық ===

* КСРО бірінші лигасының қола жүлдегері: [[Футболдан КСРО бірінші лигасы 1989|1989]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://footballfacts.ru/players/342641-ibragimov Профилі мен статистикасы] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{бастама}}

[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>q75g3w4wnv3enjtbg8rtcg9qrthrlr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатолий Васильевич Демьяненко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>646697</id>
    <revision>
      <id>3682002</id>
      <parentid>3260352</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4713" sha1="frvi0rcggl5e6h0h1nkq4z4t0k2l7mp" xml:space="preserve">{{Футболшы|есімі=Анатолий Демьяненко|туған күні=19.02.1959|сурет=Anatoliy Demyanenko2014.jpg|азаматтығы={{ту|КСРО}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;br&gt;{{байрақ|Украина}}|бойы=179|позиция=қорғаушы|қазіргі клуб=|клубтары={{футбол карьерасы
|1976—1978|{{ту|КСРО}}  [[Днипро (футбол клубы)|Днепр (Днепропетровск)]]|20 (1)
|1979—1990|{{ту|КСРО}}  [[Динамо (футбол клубы, Киев)|Динамо (Киев)]]|333 (28)
|1991|{{ту|Германия}} [[Магдебург (футбол клубы)|Магдебург]]|3 (0)
|1991—1992|{{ту|Польша}} [[Видзев (футбол клубы)|Видзев]]|13 (0)
|1992|{{ту|Украина}} [[Динамо (футбол клубы, Киев)|Динамо (Киев)]]|14 (1)
}}|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы
|1981—1990|{{Футбол|КСРО}} |80 (6)}}|бапкер клубтары={{футбол карьерасы
|1993|{{ту|Украина}} [[ЦСКА (футбол клубы, Киев)|ЦСК ВСУ]]|
|1993|{{ту|Украина}} [[ЦСКА (футбол клубы, Киев)|ЦСКА-Борисфен]]|тренер
|1993—2005|{{ту|Украина}} [[Динамо (футбол клубы, Киев)|Динамо (Киев)]]|тренер
|2005—2007|{{ту|Украина}} [[Динамо (футбол клубы, Киев)|Динамо (Киев)]]|
|2008|{{ту|Әзірбайжан}} [[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]]|
|2010—2011|{{ту|Өзбекстан}} [[Насаф (футбол клубы)|Насаф]]|
|2012—2013|{{ту|Украина}} [[Волынь (футбол клубы)|Волынь]]|
|2020|{{ту|Словакия}} [[Нитра (футбол клубы)|Нитра]]|}}}}

'''Анатолий Васильевич Демьяненко''' (құжат бойынша — ''Демяненко''&lt;ref&gt;[http://football.sport.com.ua/news.php?id=63104 Интервью] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;) 19 ақпан 1959 жыл, Днепропетровск) — КСРО және Украиналық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. [[Футболдан 1988 жылғы Еуропа біріншілігі|1988 жылғы Еуропа чемпионатының]] күміс жүлдегері.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

==== Ойыншы ретінде ====
«Динамо» (Киев)

* КСРО чемпионы (5): 1980, 1981, 1985, 1986, 1990
* КСРО кубогы (4): 1982, 1985, 1987, 1990
* КСРО суперкубогы (3): 1981, 1986, 1987
* Кубок иелері кубогы: 1986

КСРО

* Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 1980
* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1988

==== Бапкер ретінде ====
«Динамо» (Киев)

* Украина чемпионы: 2007
* Украина кубогы: 2006, 2007
* Украина суперкубогы: 2007

&quot;Насаф&quot;

* АФК кубогы: 2011

=== Жеке ===

* Украинадағы жыл футболшысы (2): 1982, 1985
* КСРО-ның үздік футболшысы: 1985
* КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (1986)
* Украинадағы жыл бапкері: 2007
* Қатысқан әлем чемпионаттары: 1982, 1986, 1990

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20101008052920/http://klisf.info/inter/ek/gamer599.htm Еурокубоктердегі статистикасы]
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Украина футболшылары]]
[[Санат:Днипро ФК ойыншылары]]
[[Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары]]
[[Санат:Украина футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:ЦСКА Киев ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Динамо Киев ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Нефтчи Баку ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Насаф ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Волынь ФК жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>frvi0rcggl5e6h0h1nkq4z4t0k2l7mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айбар Болатұлы Жақсылықов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>647220</id>
    <revision>
      <id>3681849</id>
      <parentid>3542276</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4678" sha1="b0bhpdqbzdjyduows5qyfj3di7hnnj4" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = 
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 24.07.1997
|туған жері = [[Талдықорған]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.ru/aybar-zhaksylykov/profil/spieler/657113&lt;/ref&gt;
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 177
|салмағы = 58
|позиция = шабуылшы
|қазіргі клуб = {{ту|Қазақстан}} [[Елім-ай (футбол клубы, 2022)|Елімай]]
|номері = 
|клубтары = {{футбол карьерасы

|2014—2019|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу U-21|Жетісу-Б]]|77 (36)
|2019—2021|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]] |58 (16)
|2022|{{ту|Қазақстан}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]|23 (3)
|2023|{{ту|Қазақстан}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|14 (2)
|2024—2025|{{ту|Қазақстан}} [[қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]|47 (15)
|2026—|{{ту|Қазақстан}} [[Елім-ай (футбол клубы, 2022)|Елімай]]|0 (0)
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2020—|{{футбол|Қазақстан}}|16 (0)
}}
|медальдары  = 
|ағымдағы клуб туралы мағлұматтарын жаңарту = 12 қыркүйек 2020
|ағымдағы құрама туралы мағлұматтарын жаңарту = 12 қазан 2020
}}
'''Айбар Болатұлы Жақсылықов''' ([[24 шілде]] [[1997 жыл]], [[Балпық би (ауыл)|Балпық би]], [[Көксу ауданы]], [[Алматы облысы]], [[Қазақстан]]) —қазақ футболшысы, [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] мен &quot;[[Елім-ай (футбол клубы, 2022)|Елімай]]&quot; клубының шабуылшысы.

== Карьерасы ==

=== Клубтық ===
Карьерасын 2014 жылы бастады. Бірнеше жыл бойы &quot;[[Жетісу (футбол клубы)|Жетісудың]]&quot; фарм-клубтарында ойнап, төменгі лигаларда өнер көрсетті. 2019 жылы негізгі құрамға ілікті. 9 наурыз күні &quot;[[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпеске]]&quot; қарсы ойында тұңғыш рет [[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер лигада]] алаңға шықты да, 87-минутта гол соқты. Бұл ойында &quot;Жетісу&quot; 5:0 еебімен жеңіске жетті.

Екінші голын 18 мамырда &quot;[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбенің]]&quot; қақпасына соқты. Жалпы 2019 жылы 24 кездесуде алаңға шығып, алты голдың авторы атанды.

[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2020|2020 жылғы маусымда]] нәтижелілігі төмендеп кетті. Тұңғыш голын 24 қыркүйекте ғана &quot;[[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтердің]]&quot; қақпасына енгізді.

=== Халықаралық ===
Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 2020 жылы 11 қазанда [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21|УЕФА Ұлттар лигасында]] [[Албания Ұлттық футбол құрамасы|Албания]] құрамасына қарсы өткізді. 86-минутта [[Бақтияр Батыржанұлы Зайнутдинов|Бақтияр Зайнутдиновтың]] орнына алаңға шықты.

== Жүлделері ==

* Қазақстан суперкубогы: 2022
* Қазақстан чемпионы: 2023

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20240915055112/https://footballfacts.ru/person/211505-zhaksylykovaybarbolatuly Профилі]
{{бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тобыл ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ордабасы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайсар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Елім-ай-2022 ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>b0bhpdqbzdjyduows5qyfj3di7hnnj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Владимирович Коробко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>649477</id>
    <revision>
      <id>3681926</id>
      <parentid>3258791</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3216" sha1="ephl7krwubhxi8onehp37bb616kefb9" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |туған күні               = 16.1.1970
 |азаматтығы                 = {{ту|КСРО}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;br&gt;{{байрақ|Түрікменстан}} &lt;br&gt;{{байрақ|Ресей}}
 |бойы                        = 187
 |салмағы                         = 74
 |позиция                     = қақпашы
 |қазіргі клуб               = ''карьерасын аяқтады''
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1990—1991|{{ту|КСРО}} [[Ахал (футбол клубы)|Ахал]]|25 (?)
|1991|{{ту|КСРО}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|14 (-9)
|1992—1999|{{ту|Түрікменстан}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|? (?)
|1999—2000|{{ту|Қазақстан}} [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток-Алтын]]|27 (-34)
|2000—2001|{{ту|Түрікменстан}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|? (?)
|2001|{{ту|Ресей}} [[Волгарь-Газпром-2|Волгарь-Газпром]]|1 (-3)
|2002|{{ту|Қазақстан}} [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток-Алтын]]|8 (-12)
|2002—2003|{{ту|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]|38 (-43)}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|1992—2001|{{Футбол|Түрікменстан}} |30}}
}}
'''Александр Владимирович Коробко''' ([[16 қаңтар]] [[1970 жыл]]&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/person/8610 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;) — КСРО-лық және түрікменстандық футболшы, қақпашы. 

== Карьерасы ==
[[Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы]] сапында 1994, 1998 жылдары Азия ойындарына қатысқан.

Карьерасында КСРО, Түрікменстан, Ресей, Қазақстан клубтарында ойнады. Ресейде ойнап жүріп Ресей азаматтығын да алды.

Карьерасының соңғы жылдарында Қазақстан клубтарында доп тепті.

== Жетістіктері ==

* Түрікменстан чемпионы (1992—1995, 1998, 2000).
* Түрікменстан кубогы: 1993, 2000.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://www.national-football-teams.com/player/30806.html Профилі]
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Түрікменстан футболшылары]]
[[Санат:Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Ахал ФК ойыншылары]]
[[Санат:Копетдаг ФК ойыншылары]]
[[Санат:Восток ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайсар ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>ephl7krwubhxi8onehp37bb616kefb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амандурды Аннадурдыев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>649546</id>
    <revision>
      <id>3681984</id>
      <parentid>3458428</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T00:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="4vssxesz3i6dzrgh5jsxvh0oplk8n1n" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |туған күні              = 11.2.1967
 |азаматтығы              = {{ту|Түрікменстан}} [[Түрікменстан]]
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб               = ''карьерасын аяқтады''
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1988—1991|{{ту|КСРО}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|144 (19)
|1992—2001|{{ту|Түрікменстан}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|? (?)
|2002|{{ту|Түрікменстан}} [[Галкан (футбол клубы)|Галкан]]|? (7)
|2003—2004|{{ту|Түрікменстан}} [[Ниса (футбол клубы)|Ниса]]|? (?)
|2005—2006|{{ту|Түрікменстан}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|? (?)}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|1992—2003|{{футбол|Түрікменстан}} |38 (2)}}
}}
'''Амандурды Аннадурдыев''' ([[11 ақпан]] [[1967 жыл]]) — кеңестік және түрікменстандық футболшы, жартылай қорғаушы.

[[Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы]] сапында ойнаған. Тұңғыш кездесуін 1992 жылы 1 маусымда [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстанға]] қарсы өткізді (бұл құрама тарихындағы тұңғыш кездесу болатын). 1994 жылы Азия ойындарына қатысты.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Түрікменстан чемпионы (1992—1995, 1998, 2000).
* Түрікменстан кубогы 1993, 2000

=== Жеке ===

* Түрікменстан чемпионатының үздік мергені: 2000

== Сілтемелер ==
* https://web.archive.org/web/20201116050416/https://footballfacts.ru/person/73687
* https://www.national-football-teams.com/player/6845.html
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Түрікменстан футболшылары]]
[[Санат:Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Копетдаг ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ниса ФК ойыншылары]]
[[Санат:Галкан ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>4vssxesz3i6dzrgh5jsxvh0oplk8n1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алексей Викторович Козлов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>649553</id>
    <revision>
      <id>3681945</id>
      <parentid>3259454</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4936" sha1="erdmt5m2f42wjwx1c3241wr4gvrwmv5" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |туған күні               = 23.02.1970
 |туған жері              = {{туғанжері|Ашхабад|Ашхабадта}}
 |азаматтығы                 = {{USSR}}&lt;br&gt;{{байрақ|Түрікменстан}} &lt;br&gt;{{байрақ|Ресей}} 
 |бойы                        = 174
 |салмағы                         = 73
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб               = ''карьерасын аяқтады''
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1990—1991|{{ту|КСРО}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|73 (5)
|1992|{{ту|Түрікменстан}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|? (?)
|1992—1993|{{ту|Түркия}} [[Генчлербірлігі]]|26 (1)
|1993|{{ту|Түрікменстан}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|? (?)
|1995|{{ту|Ресей}} [[Анжи]]|14 (1)
|1996|{{ту|Ресей}} [[Сатурн (футбол клубы, Раменское, 1946)|Сатурн (Раменское)]]|28 (0)
|1997—1999|{{ту|Ресей}} [[Коломна (футбол клубы)|Коломна]]|89 (7)
|2000|{{ту|Түрікменстан}} [[Ниса (футбол клубы)|Ниса]]|
|2002|{{ту|Ресей}} [[Коломна (футбол клубы)|Коломна]]|30 (0)
|2003|{{ту|Ресей}} [[Коломна (футбол клубы)|Коломна]]|
|2004|{{ту|Ресей}} МЖК Рязань|
|2005—2006|{{ту|Ресей}} [[Коломна (футбол клубы)|Коломна]]|
|2010|{{ту|Ресей}} [[Коломна (футбол клубы)|Коломна]]|
|2010|{{ту|Ресей}} Ока (Белоомут)|}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|1992—2000|{{Футбол|Түрікменстан}} |7 (1)}}
}}
'''Алексей Викторович Козлов''' ([[23 ақпан]] [[1970 жыл]], [[Ашхабад]]) — кеңестік, түрікменстандық және ресейлік футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасында [[Футболдан КСРО чемпионаты|КСРО]], [[Футболдан Түркия чемпионаты|Түркия]], [[Футболдан Түрікменстан чемпионаты|Түрікменстан]], [[Футболдан Ресей чемпионаты|Ресей]] чемпионаттарында және [[Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы|Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасында]] доп тепті. 

== Карьерасы ==

=== Клубтық ===
&quot;[[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]&quot; клубының түлегі. 1990 жылы карьерасын осы клубта бастады да, 1990, 1991 жылғы маусымда КСРО екінші лигасында ойнады. 

1992 жылы Түрікменстанның тұңғыш чемпионатында да &quot;[[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]&quot; сапыда ойнады, бірақ маусым барысында &quot;[[Генчлербірлігі]]&quot; клубына ауысып кетті. 1993 жылы жазда туған клубына қайта оралды. 

1995 жылы біраз үзілістен соң карьерасын қайта жаңғыртып, &quot;[[Анжи]]&quot; сапында ойнады. Содан &quot;Сатурнға&quot; ауысып, Түрікменстан чемпионатына тек 2000 жылы ғана оралып, &quot;[[Ниса (футбол клубы)|Ниса]]&quot; сапында доп тепті. 

Кейін ресейлік әуесқой клубтарда ойнады.

=== Халықаралық ===
Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 1992 жылы 1 маусымда [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]] құрамасына қарсы өткізді. 

== Сілтемелер ==
* https://web.archive.org/web/20201118084627/https://footballfacts.ru/person/8174
* https://www.national-football-teams.com/player/30827.html
* http://www.tff.org/Default.aspx?pageId=526&amp;kisiId=24531
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Түрікменстан футболшылары]]
[[Санат:Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Копетдаг ФК ойыншылары]]
[[Санат:Генчлербірлігі ФК ойыншылары]]
[[Санат:Анжи ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сатурн ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ниса ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>erdmt5m2f42wjwx1c3241wr4gvrwmv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байрам Обезович Дурдыев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>649554</id>
    <revision>
      <id>3682348</id>
      <parentid>2816408</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2969" sha1="fsi0iy93b17n4a8uoeyo858pp7jf0ls" xml:space="preserve">{{Футболшы
| туған күні = 24.05.1955
| азаматтығы = {{байрақ|Түрікменстан}}
| позиция = қорғаушы
| қазіргі клуб = 
| клубтары = {{футбол карьерасы
  |1973—1985|{{ту|КСРО}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Строитель/Колхозчи]]|? (?) }}
| бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
  |1989|{{ту|КСРО}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|клуб басшысы
  |1990—1996|{{ту|КСРО}}{{ту|Түрікменстан}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|
  |1992—1996|{{футбол|Түрікменстан}} |
  |1997|{{ту|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елімай]]|
  |2001|{{ту|Түрікменстан}} [[Галкан (футбол клубы)|Галкан]]|
  |2001—2002|{{ту|Түрікменстан}} [[Копетдаг (футбол клубы)|Копетдаг]]|
  |2007—2010|{{ту|Түрікменстан}} [[Талып спорты]]|
  |2012|{{ту|Түрікменстан}} [[Ахал (футбол клубы)|Ахал]]|
  |2013|{{ту|Түрікменстан}} [[Алтын Асыр (футбол клубы)|Алтын Асыр]]|
  |2014|{{ту|Түрікменстан}} [[Талып спорты]]|
  }}
}}

'''Байрам Овезович Дурдыев''' ({{lang-tk|Baýram Öwezowiç Durdyýew}}; [[24 мамыр]] 1955 жыл) — кеңестік футболшы, түрікменстандық футбол жаттықтырушысы, [[Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы|Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасының]] тұңғыш бас бапкері (құраманы 1992-96 жылдары жаттықтырды).

Карьерасында бірнеше Түрікменстан клубтарымен бірге Қазақстанның &quot;[[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елімай]]&quot; клубын жаттықтырды.

== Сілтемелер ==

* https://footballfacts.ru/person/21239 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Stub}}
[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Түрікменстан футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:КСРО футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Копетдаг ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:Спартак Семей ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Галкан ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Ахал ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Алтын Асыр ФК жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>fsi0iy93b17n4a8uoeyo858pp7jf0ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатолий Валентинович Богданов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>652568</id>
    <revision>
      <id>3682001</id>
      <parentid>3260351</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6228" sha1="1i5ng0ababdlnri1ujlxb1shwzmyalv" xml:space="preserve">{{Футболшы
| туған күні = 7.06.1981
| азаматтығы = {{байрақ|Ресей}} &lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}}
| сурет = Anatoli Bogdanov.jpg
| бойы = 186
| салмағы = 75
| позиция = жартылай қорғаушы
| қазіргі клуб = {{ту|Ресей}} [[Динамо (футбол клубы, Санкт-Петербург)#Фарм-клубы|Динамо-2 (СПб)]]
| қызметі = бас бапкер
| клубтары = {{футбол карьерасы
|?—1999|{{ту|Ресей}} [[Динамо (футбол клубы, Санкт-Петербург)#Фарм-клубы|Динамо-2 (СПб)]]|
|2002|{{ту|Ресей}} Кукарача|
|2002|{{ту|Ресей}} [[Луки-Энергия|Кривичи]]|
|2003—2004|{{ту|Қазақстан}} [[Оқжетпес]]|49 (1)
|2005|{{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|21 (0)
|2006|{{ту|Қазақстан}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]|24 (0)
|2007—2008|{{ту|Қазақстан}} [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток]]|45 (1)
|2009—2010|{{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр]]|54 (1)
|2011—2015|{{ту|Қазақстан}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]|118 (14)
|2016|{{ту|Қазақстан}} [[Оқжетпес]]|4 (0)
|2017|{{ту|Ресей}} СТД Петрович (СПб)|
|2018|{{ту|Ресей}} ЛАЗ (СПб)|
|2019—2020|{{ту|Ресей}} [[Динамо (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Динамо (СПб)]]|
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2012—2015|{{Футбол|Қазақстан}} |14 (0)}}
|бапкер клубтары                       = {{футбол карьерасы
|2020—|{{ту|Ресей}} [[Динамо (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Динамо (СПб)]]|
}} 
}}
'''Анатолий Валентинович Богданов''' (7 маусым 1981&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/154005&lt;/ref&gt;, [[Санкт-Петербург|Ленинград]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — ресейлік және қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] сапында 14 кездесуде алаңға шықты.

== Карьерасы ==
Ресей футболының түлегі болғанымен, Ресей чемпионаттарында бір рет те кәсіпқой футбол ретінде алаңға шықпаған, тек әуесқой клубтарда ғана доп тепті. Тек 2003 жылы Қазақстанға келгесін ғана өзін кәсіпқой футболшы ретінде сезінді, тіпті 2006 жылы &quot;[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]&quot; сапында [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2005|Қазақстан чемпионы]] да атанды. 

Қазақстан клубтарында 2016 жылдың соңында дейін ойнап, Ресейге оралды, бірақ тағы да бірнеше жыл әуесқой клубтарда ойнады.

2020 жылы бапкерлікке кірісті. Өзінің туған клубы Санкт-Петербургтің &quot;Динамо&quot; командасының бас бапкері қызметіне тағайындалды. 

2012 жылы 7 қыркүйекте тұңғыш рет Қазақстан құрамасы сапында алаңға шықты, тұсаукесер ойыны ЕУРО-2012 іріктеу турнирі аясында [[Ирландия Ұлттық футбол құрамасы|Ирландия]] құрамасына қарсы өтті. Сол жылы [[Швеция Ұлттық футбол құрамасы|Швеция]], [[Аустрия Ұлттық футбол құрамасы|Аустрия]] (екі рет) құрамаларына қарсы ойнады. 

2013 жылы да [[Грузия Ұлттық футбол құрамасы|Грузия]], [[Швеция Ұлттық футбол құрамасы|Швеция]], [[Фарер аралдары Ұлттық футбол құрамасы|Фарер аралдарына]] (Фарерлермен екі рет) қарсы ойында алаңға шықты. 

2014 жылы бес кездесуде құрама намысын қорғады. 

2015 жылы 18 ақпанда [[Молдова Ұлттық футбол құрамасы|Молдоваға]] қарсы жолдастық кездесуде құрама сапындағы соңғы ойынын өткізді.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Қазақстан чемпионы: 2005
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2009
* Қазақстан кубогының финалисі: 2011

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://footballfacts.ru/person/34824 Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{бастама}}
== Сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Санкт-Петербургте туғандар]]
[[Санат:Ресей футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Восток ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тобыл ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ресей футбол жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>1i5ng0ababdlnri1ujlxb1shwzmyalv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аскер Мамед оглы Абдуллаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>652794</id>
    <revision>
      <id>3682201</id>
      <parentid>3432607</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3841" sha1="pumwygh1nepj8sid6zrea631fahodlh" xml:space="preserve">{{Футболшы
| туған күні= 27.03.1960
| азаматтығы = {{байрақ|КСРО}}&lt;br&gt;{{байрақ|Әзірбайжан}}
| бойы = 171
| позиция = қорғаушы
| қазіргі клуб = 
| клубтары = {{футбол карьерасы
  |1979—1994|{{ту|КСРО}}{{ту|Әзірбайжан}} [[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]]|367 (1)}}
| бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
  |1998—2001|{{ту|Әзірбайжан}} [[Шафа (футбол клубы)|Шафа]]|асс
  |2000—2002|{{ту|Әзірбайжан}} Әзірбайжан-1|
  |2000|{{футбол|Әзірбайжан}}|м.а
  |2002|{{футбол|Әзірбайжан}}|асс
  |2002—2004|{{футбол|Әзірбайжан}}|
  |2004—2005|{{футбол|Әзірбайжан}}|тренер
  |2005—2006|{{ту|Әзірбайжан}} [[Баку (футбол клубы)|Баку]]|
  |2006—2009|{{ту|Әзірбайжан}} [[Шувелян (футбол клубы)|Олимпик-Шувалан]]|
  |2011—2012|{{ту|Әзірбайжан}} [[Тұран (футбол клубы)|Туран]]|
  |2013—2014|{{ту|Әзірбайжан}} [[Араз (футбол клубы, Нахичевань)|Араз]]|
  |2015—2016|{{ту|Әзірбайжан}} [[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]]|
  |2016—2018|{{ту|Әзірбайжан}} [[Тұран (футбол клубы)|Туран]]|
  }}
}}'''Аскер Мамед-оглы Абдуллаев''' ({{lang-az|Əsgər Məmməd oğlu Abdullayev}}; [[27 наурыз]] [[1960 жыл|1960]], [[Баку]]) — КСРО-лық және әзірбайжандық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

Бүкіл карьерасында тек &quot;[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи Баку]]&quot; клубында ойнаған.

2000-05 жылдары [[Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасы|Әзірайжан Ұлттық футбол құрамасының]] бапкерлер алқасында жұмыс істеді, 2000, 2002-04 жылдары бас бапкері қызметін атқарды.

2006-19 жылдары &quot;Олимпик Шувелян&quot; клубын жаттықтырды,  2008 жылы Әзірбайжанның үздік бапкері  атанды&lt;ref&gt;http://www.trend.az/news/azerbaijan/1215679.html{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Әзірбайжан чемпионы: 1992
* Әзірбайжан кубогы: 2005

=== Жеке ===

* Әзірбайжандағы жыл бапкері: 2008

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20210112043344/https://footballfacts.ru/person/21309 Футболшының профилі]

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Бакуде туғандар]]
[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Әзербайжан футболшылары]]
[[Санат:Нефтчи Баку ФК ойыншылары]]
[[Санат:Әзербайжан футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:Баку ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Шувелян ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Тұран ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Нефтчи Баку ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Араз ФК жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>pumwygh1nepj8sid6zrea631fahodlh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Половинков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>652884</id>
    <revision>
      <id>3681935</id>
      <parentid>3259438</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2406" sha1="4k47th3n8yk0mcm282xbc9xl0vxn4oh" xml:space="preserve">{{футболшы
|туған күні            =1968 
|азаматтығы            ={{байрақ|КСРО}}→{{байрақ|Қазақстан}} 
|бойы                  =
|позиция               = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб          = карьерасын аяқтады
|туған жері            = [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
|клубтары              = {{футбол карьерасы
|1985—1994|{{ту|КСРО}}{{ту|Қазақстан}} [[Тараз (футбол клубы)|Химик/Фосфор/Тараз]]|204 (11)
|1996|{{ту|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар-Мұнай-газ]]|15 (0)
}}}}
'''Александр Половников''' ([[1968 жыл]], [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы.  

Бүкіл карьерасын &quot;[[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]&quot; (кеңес дәуірінде &quot;Химик&quot; деп аталған) клубында өткізді. Тек 1996 жылы &quot;[[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар Мұнай-Газ]]&quot; сапында бір маусым ойнады. 

Кеңес дәуірінде тек КСРО екінші лигасының Қазақстан аймағында ойнады. Тәуелсіздік жылдары Қазақстан чемпионатында өнер көрсетті. Екі рет Қазақстан кубогының финалисі атанды (1992, 1993).

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20210112042111/https://footballfacts.ru/person/73348-polovnikovaleksandr Профилі (footballfacts.ru сайтында)]
{{Бастама}} 
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:КСРО футболшылары]][[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Тараз ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайсар ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>4k47th3n8yk0mcm282xbc9xl0vxn4oh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пьер Луи Мария Шанель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654894</id>
    <revision>
      <id>3681625</id>
      <parentid>3663856</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekbulatova Gulsara</username>
        <id>186955</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3681625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12151" sha1="karfh9fnrkakhd4ro8zaxw5ifib6rm5" xml:space="preserve">[[Сурет:Peter Chanel.jpg|нобай|Пьер Луи Мария Шанель]]
{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2021}}
'''Пьер-Луи-Мари Шанель''' ({{lang-fr|Pierre-Louis-Marie Chanel}}, &quot;Пьер-Луи-Мари Шанель&quot;; 12 маусым, 1803, La Potiere, Belle коммуна, бөлімі Эн, [[Франция]] - 18 сәуір, 1841, Футуна ) - француздық католик, діни қызметкер және миссионер. Католик шіркеуі қасиетті және шейіт ретінде құрметтейді.

== Өмірбаяны ==
1819 жылдан бастап Пьер Шанель семинарияда білім алды. 1823 жылы Мексимьё коммунасындағы кіші семинарияда, ал 1824 жылы Брудағы кіші семинарияда оқыды.

Пьер Шанель 1827 жылғы 15 шілдеде семинарияны бітірген басқа 24 түлекпен бірге епископ Дэви тарапынан діни қызметкер болып тағайындалды.Одан кейін ол біраз уақыт Амберюде діни қызметкердің көмекшісі болып қызмет атқарды. Сол жерде ол өзінің досы әрі Мария қоғамының негізін қалаушылардың бірі Клод Бретпен танысты.

Пьер Шанель жас кезінен миссионер болуды армандады және бұл армандар Амберудағы бұрынғы викардың [[Үндістан]]да миссионер болған хаттарымен бекітілді.

1828 жылы Пьер Шанель епископ Беллиге хат жолдап, оны миссияға жіберуді өтінді. Епископ одан бас тартып, оны Кроцетке діни қызметкер етіп тағайындады. Сол уақытта ол жаңа миссияны ұйымдастырғалы жатқан епархиялық діни қызметкерлер тобымен кездесті.

1831 жылы ол шетелде миссионерлік қызметке бет бұрған Мэри қоғамының мүшесі болды. Қоғам оның таланттарын жергілікті жерде пайдалануға шешім қабылдады және бес жыл бойы ол Bell семинариясының рухани әкесі болды. 1833 жылы Шанель әкесі Жан-Клод Колинмен бірге Римге еріп барды, онда олар жаңадан құрылған қоғамға бата іздеу үшін саяхаттады. 1836 жылы Рим Папасы Григорий XVI миссионерлік қоғамды мақұлдады, ол бірден Тынық мұхитының оңтүстік-батысындағы аралдарға миссия жіберуді сұрады. 24 қыркүйекте ант алды. Chanel бойынша 1836 жылы жүзіп миссионерлердің тобын басқарды. 1836 жылғы 24 желтоқсандағы Гавр туралы . Олармен бірге Папа Григорий XVI Батыс Океания епископын басқаруға бұйырған епископ Жан Батист Помпалье еріп жүрді. Ол 1838 жылы [[Жаңа Зеландия|Жаңа Зеландияд]] аяқталды, ал 1848 жылы Оклендтің алғашқы епископы болды.

Жолда әкесі Клод Брет ауырып, 1837 жылы 20 наурызда қайтыс болды.

Миссияның штаб-пәтері екі миссионерді тастап кеткен Увеа аралы болуы керек еді. Шанель өзі жақын саяхат Футуна олар бойынша іріктелген еді. Mary-Nizir Delorma және Томас Boag, сүйемелдеуімен, Тонга аралдарының. Олар сайтқа 1837 жылы 8 қарашада жетті.

== Шейіт болу ==
Бастапқыда миссионерлер тобын король Ало Ниулики жақсы қабылдады, содан кейін ол бүкіл аралға иелік етті. Бірақ миссионерлер жергілікті тілді үйреніп, уағыз айта бастағанда, патша өзінің наразылығын білдіре бастады. Ол христиан діні оған бас діни қызметкер және патша ретінде кедергі болады деп сенді. Мейтела патшаның ұлы шомылдыру рәсімінен өтуді шешкенде, король бұған жол бермеу үшін өзінің ең жақсы жауынгері, күйеу баласы Мусумусуды жібереді. Мусумусу басында Мейтелаға барды және олар шайқасты. Ұрыста жараланған Мусумусу медициналық көмекке зәру болып, Шанельге барды. Пьер Шанель оған құрметтесіп жатқанда, Мусумусу Шанельдің басына балтамен ұрған. Қасиетті әкесі алған жарақатынан 1841 жылы 28 сәуірде қайтыс болды.

Пьер Шанельдің өлімі туралы хабар бірнеше айдан кейін ғана сыртқы әлемге жеткен жоқ. Франциядағы Мэри қоғамының мүшелері бұл туралы білгенге дейін шамамен бір жыл өтті. Қастандық жасалғаннан кейін екі апта, Американдық сауда кемесі Уильям Гамильтон, басқарма Mary Nizir, Boaga және басқалар бойынша алып, аралында оларды әкелді Uwea (келді 18 мамыр, 1841 ). Содан кейін ол Морис -Низир Помпальердің өкілі Жан-Батист Эпальға Пьер Әулие, Петр Шанель, Марист діни қызметкер және шейіт.

== Естеліктер ==
Шанельдің қайтыс болғанын білген епископ Помпальер әкесі Филипп Виармен бірге Санта-Мария шхунымен 1841 жылы 19 қарашада Валлис және Футуна аралдарына жүзіп кетті. Олар Увейге 1841 жылы 30 желтоқсанда келді. Жергілікті миссионерлік, Әке батальоны, аралында қалуға епископ үгіттеп, Филип Viard барды Футуна ол келді, 18 қаңтар, бойынша 1842. Жергілікті бас Агили Шанельдің денесін эксгумациялауға келісім берді. Виардтың өтініші бойынша кеме дәрігері денені тексеріп, Шанельдің Мэри-Низир айтқандай өлгенін растады. Әулиенің денесін бальзамдап, матаға орап, бөшкеге салған. Бұл формада ол 1842 жылы 3 мамырда Жаңа Зеландияға жеткізілді.

Жаңа Зеландияда қалдықтар «сапалы ағаш» табытқа салынып, 1849 жылға дейін сол жерде болды. 1849 жылы 15 сәуірде олар Оклендтен Маукинге кетіп, 4 мамырда Сиднейге жетті. 1850 жылы 1 ақпанда әкесі Бернин сүйектерімен бірге Францияға кетті, олар 1850 жылы 1 маусымда келді.

== Футунаға қайта келу ==
Пьер Шанель өзінің шейіт болғанына қарамастан, өз миссиясын орындады. Помпальер әкелерді Екатерина Сервант, Франсуа Рулло-Дубиньон және ағасы Мэри-Низирді аралға оралуға шақырды. Олар 1842 жылы 9 маусымда келді. Аралдың барлығы дерлік католик дінін қабылдады . Тіпті Мусумусу сенді. Пьер Шанельді құрметтеу үшін Поидегі шіркеуге барғандар оның қабірінің үстінен өтіп кетуі үшін оны жерлеуді өтінді.

== Деректер мен болжамдар ==
Әулиенің агиографиясындағы маңызды мәселе - арал тұрғындары өте тез сенді. (Рас, Шанельдің қайтыс болуы мен діни қызметкерлердің келуі арасында аралдықтардың көтерілісі басталды, ол әскери күшпен басылды, сондықтан католик халқының көп пайызы католик еместерінің өлімінен де, халықтың репрессияны болдырмас үшін католицизмді қабылдауынан да туындауы мүмкін). Сондықтан, қазірдің өзінде 1889 жылы Шанель шейіт ретінде ұрып-соғылды және 1954 жылы Рим Папасы [[Пий XII]] канонизациялады (Океанияның қамқоршысы болды). Оның 3 дәптерінің 2-сі сақталған, оны миссионер ретіндегі жұмысын бағалауға болады.

Көптеген адамдар Шанельдің шейіт болған жерін шатастырып, Футуна (Вануату) аралын Жаңа Гебридтер аралдар тобынан ( Вануату мемлекетіне тиесілі ) атайды.

Өкініштің бір түрі ретінде футунандар Пьер Шанельге арнайы ән мен би арнады, ол Тонга аралдарында да орындалады. 28 сәуір - Уоллис және Футуна аралдарында ресми мереке. Әулие жәдігерлері 1977 жылы аралға қайтарылды. Сол кезден бастап олар Поидағы басты шіркеудің жанындағы сегіз бұрышты капеллада сақталады. Реликвиялар кіреберістің жанындағы шыны қорапқа, ал жақын күміс қорапқа әулиенің бас сүйегі салынған. Шіркеу еденіндегі тастар оның қай жерде өлтірілгенін белгілейді. Витринаның артындағы мұражайдың кішкентай бөлмесінде қасиетті әкенің заттары бар.

== Дұға ==
«Святой Пьер Шанель, вы покинули родную страну, чтобы проповедовать Иисуса, Спасителя мира, народам Океании. Направляемый Божьим духом, благородной силой, вы несли любовь даже ценой своей жизни. Сделайте так, чтобы мы могли прожить свою жизнь в мире, радости и любви. Может ваши молитвы и ваш пример приблизят царство Божье на земле».

== Сілтемелер ==
* Әулие Петр Шанель, Марист діни қызметкер және шейіт

* Әулие Пьер Шанель

{{Суретсіз мақала}}</text>
      <sha1>karfh9fnrkakhd4ro8zaxw5ifib6rm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Артём Борисович Белошапка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>656657</id>
    <revision>
      <id>3682184</id>
      <parentid>3370175</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:28:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3407" sha1="euq6vmdbl8cwcmqtqtcd0sjyksbph8v" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Артем Белошапка
|туған күні = 4.11.1985
|азаматтығы = {{байрақ|Украина}}
|позиция = қақпашы
|бойы = 183
|салмағы = 
|қазіргі клуб = 
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2003|{{ту|Қазақстан}} [[Ақсу (футбол клубы, Ақсукент)|Ақсу (Ақсукент)]]|
|2003|{{ту|Қазақстан}} [[Тұран (футбол клубы, Түркістан)|Қостүйін]]|7 (0)
|2004–2005|{{ту|Украина}} Қырымтельница|
|2005–2006|{{ту|Украина}} [[Кривбас (футбол клубы)|«Кривбас»]]|0 (-0)
|2006|{{ту|Украина}} Кривбас-2|6 (-?)
|2006–2008|{{ту|Украина}} [[Феникс-Ильичовець]]|47 (-?)
|2008|{{ту|Украина}} [[Комунальник (футбол клубы)|Комунальник]]|6&lt;ref&gt;Украина кубогында бір ойын өткізді&lt;/ref&gt; (-?)
|2009|{{ту|Украина}} [[Полтава (футбол клубы)|Полтава]]|5 (-?)
|2010|{{ту|Украина}} [[Зирка (футбол клубы, Кировоград)|Зирка]]|11 (-?)
|2011|{{ту|Украина}} [[Львов (футбол клубы)|Львов]]|0 (-0)
|2011–2013|{{ту|Украина}} [[Десна (футбол клубы)|Десна]]|10 (-?)
|2013–2014|{{ту|Украина}} [[Сумы (футбол клубы)|Сумы]]|12 (-19)}}
}}

'''Артем Борисович Белошапка''' ([[4 қараша]] [[1985 жыл]], [[Украина]]) — украиналық және ресейлік футболшы, қақпашы.

== Карьерасы ==
2003 жылы карьерасын Қазақстан екінші лигасындағы &quot;[[Ақсу (футбол клубы, Ақсукент)|Ақсукент]]&quot; клубында бастады. Бірақ алаңға шыға алмады да, маусымның екінші жартысын &quot;[[Тұран (футбол клубы, Түркістан)|Қостүйін]]&quot; клубында өткізді.

2004 жылы отанына оралып, Украинаның &quot;Крымтельница&quot; клубына ауысты.

2013 жылы &quot;Сумы&quot; клубында ойнап жүріп карьерасын аяқтады.

Бірақ кейін көптеген Украина төменгі лигаларындағы әуесқой клубтарда доп тепті.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Профилі ==
*[https://web.archive.org/web/20211209181428/https://footballfacts.ru/person/48630-beloshapkaartemborisovich Ғootballfacts.ru сайтында]

== Сілтемелер ==

* [http://pfl.ua/players/16843/ Статистикасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101014546/http://pfl.ua/players/16843 |date=2020-11-01 }}
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Украина футболшылары]]
[[Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары]]
[[Санат:Полтава ФК ойыншылары]]
[[Санат:Кривбасс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Львов ФК ойыншылары]]
[[Санат:Десна ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақсу Ақсукент ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>euq6vmdbl8cwcmqtqtcd0sjyksbph8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Сергеевич Киров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>656695</id>
    <revision>
      <id>3681936</id>
      <parentid>3638497</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6920" sha1="6r7we4rkumhjdgeadiobiv6kwlj1p6u" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Александр Киров
|туған күні = 4.11.1984
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
| рост = 188
| позиция = қорғаушы
| қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
| клубтары = {{футбол карьерасы
  |2002|{{ту|Қазақстан}} [[ЦСКА (футбол клубы, Алматы)|ЦСКА-Жігер]]|20 (?)
  |2003|{{ту|Қазақстан}} [[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]|18 (2)
  |2004|{{ту|Қазақстан}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Қарасай-Сарбаздары]]|24 (3)
  |2005|{{ту|Қазақстан}} [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток]]|21 (0)
  |2006—2008|{{ту|Қазақстан}} [[Алматы (футбол клубы)|Алматы]]|78 (1)
  |2009|{{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|6 (0)
  |2009|{{ту|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|11 (2)
  |2010—2011|{{ту|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Локомотив (Астана)]]|39 (3)
  |2011|{{Аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр]]|13 (0)
  |2012|{{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр]]|22 (0)
  |2013—2014|{{ту|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|15 (0)
  |2014—2015|{{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр]]|14 (0)
  |2015|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|? (?)
  |2015|{{ту|Өзбекстан}} [[Қоқан 1912]]|? (?)
  |2016|{{ту|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс (Павлодар)]]|0 (0)
  |2016—2017|{{ту|Қазақстан}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|13 (1) }}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
  |2008—2013|{{Футбол|Қазақстан}}|29 (0) }}
}}

'''Александр Сергеевич Киров''' ([[4 қыркүйек]] [[1984 жыл]]&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/89043 Тransfermarkt.com]&lt;/ref&gt;, {{туғанжері|Целиноград|Астанада|Астана}}) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]]нда ойнаған.

== Мансабы ==
=== Клубтық ===
Алматы футболының түлегі. 2002 жылы 18 жасында &quot;[[ЦСКА (футбол клубы, Алматы)|ЦСКА-Жігер]]&quot; сапында карьерасын бастады. 2003 жылғы маусымды &quot;[[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]&quot; сапында өткізді.

2004 жылы бірінші лигадағы  &quot;[[Сұңқар (футбол клубы)|Қарасай Сарбаздары]]&quot; клубына ауысты.

2005 жылы &quot;[[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток]]&quot; футболшысы атанды. Маусым соңына дейін чемпионатта 21 рет алаңға шықты.

2006 жылы &quot;[[Алматы (футбол клубы)|Алматы]]&quot; клубына ауысты.

2009 жылы &quot;[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]&quot; сапында Қазақстан чемпионы атанды. Жыл соңында &quot;[[Астана (футбол клубы)|Локомотивке]]&quot; ауысты.

2011 жылы &quot;Шахтерға&quot; жалға берілді 2012 жылы Қарағандылық клуб түпкілікті сатып алды. Бірақ 2013 жылдың басында &quot;Астанаға&quot; қайта оралды.

2014 жылы тағы да &quot;[[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтерға]]&quot; ауысты.

=== Ұлттық құрама ===
2008 жылы 11 қазанда [[Англия Ұлттық футбол құрамасы|Англияға]] қарсы сырт алаңдағы [[Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)|ӘЧ-2010 іріктеу]] матчында тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты. [[Бернд Шторк]] бапкер болып тұрғанда құрамаға тоқтаусыз шақырылып тұрды.

2013 жылы маусым айында Алматыда [[Болгария Ұлттық футбол құрамасы|Болгариямен]] ойында құрама сапында соңғы ойынын өткізді.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

; «Каспий» (Ақтау)

* Бірінші лига қола жүлдегері: 2003

; «Қарасай-Сарбаздары»

* Бірінші лига күміс жүлдегері: 2004

; «Алматы»

* Қазақстан кубогы: 2006
* Қазақстан кубогының финалисі: 2008

; «Ақтөбе»

* Достастық кубогының финалисі: 2009

; «Атырау»

* Қазақстан кубогы: 2009

; «Локомотив» / «Астана»

* Қазақстан вице-чемпионы: 2013
* Қазақстан кубогы: 2010
* Қазақстан суперкубогы: 2011

; «Шахтёр»

* Қазақстан чемпионы: 2011, 2012

=== Жеке ===

* Премьер-Лигадағы үздік 33 (4): № 1 (2010, 2011); № 2 (2009, 2012)
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==

* [https://footballfacts.ru/person/61506 Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:ЦСКА Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сұңқар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Каспий ФК ойыншылары]]
[[Санат:Восток ФК ойыншылары]]
[[Санат:Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Атырау ФК ойыншылары]]
[[Санат:Астана ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қоқан-1912 ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тараз ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>6r7we4rkumhjdgeadiobiv6kwlj1p6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Станиславович Заруцкий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>656931</id>
    <revision>
      <id>3681938</id>
      <parentid>3539306</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3212" sha1="5s798z537ws1j3ivmglhmfw8qhsyo1c" xml:space="preserve">{{футболшы
|есімі = Александр Заруцкий
|туған күні = 24.01.1969
|азаматтығы = {{байрақ|Ресей}} 
|позиция = қорғаушы
|бойы = 192
 |қазіргі               = 
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1990—1991|{{ту|КСРО}} [[Море (футбол клубы)|Море (Феодосия)]]|КФК
|1992|{{ту|Украина}} [[Море (футбол клубы)|Море (Феодосия)]]|6 (0)
|1992|{{ту|Ресей}} [[Автозапчасть (футбол клубы)|Эталон (Баксан)]]|36 (17)
|1993—1994|{{ту|Ресей}} [[Автодор (футбол клубы, Владикавказ)|Автодор]]|31 (3)
|1994—1998|{{ту|Ресей}} [[Спартак-Нальчик|Спартак (Нальчик)]]|168 (40)
|1998|{{ту|Ресей}} [[Алания (футбол клубы)|Алания]]|1 (0)
|1998|{{ту|Ресей}} [[Алания (футбол клубы)|Алания-2]]|1 (0)
|1999|{{ту|Ресей}} [[Спартак-Нальчик|Спартак (Нальчик)]]|0 (0)
|2000|{{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс (Астана)]]|27 (3)
|2001—2002|{{ту|Ресей}} [[Спартак-Нальчик|Спартак (Нальчик)]]|63 (8)
|2003|{{ту|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елімай]]|21 (0)
|2004|{{ту|Украина}} [[Таврия (футбол клубы)|Таврия]]|27 (1)
|2005—2006|{{ту|Ресей}} [[Спартак-Нальчик|Спартак (Нальчик)]]|43 (4)}}
 |бапкер клубтары            = {{футбол карьерасы
|2006—2013|{{ту|Ресей}} [[Спартак-Нальчик]]|сп. дир
}}}}
'''Александр Станиславович Заруцкий''' ([[24 қаңтар]] [[1969 жыл]]&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/171263 Тransfermarkt.com]&lt;/ref&gt;, [[Налшық|Нальчик]]) — ресейлік футболшы, қорғаушы.  

== Карьерасы ==
2006-2013 жылдары &quot;Спартак-Нальчик&quot; клубында спортттық директор қызметін атқарды. 

2000 жылы қазақстандық &quot;[[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]&quot; сапында чемпион атанды. 

== Жеке өмірі ==
Ұлы [[Александр Александрович Заруцкий|Александр Заруцкий]] де футболшы, қақпашы. 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20170607043923/http://footballfacts.ru/players/17774 Профилі]
{{бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Ресей футболшылары]]
[[Санат:Алания ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Спартак-Нальчик ФК ойыншылары]]
[[Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары]]
[[Санат:Таврия ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>5s798z537ws1j3ivmglhmfw8qhsyo1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Владимирович Пчеляков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>661636</id>
    <revision>
      <id>3682028</id>
      <parentid>3260233</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5471" sha1="sc5f39ze2g0w9p3w145i3vm56kbpszo" xml:space="preserve">{{Хоккейші
 | Есімі              = Андрей Владимирович Пчеляков
 | Шынайы есімі       = 
 | Суреті             = 
 | Сурет ені          = 
 | Сурет тақырыбы     = 
 | Позициясы          = оң жақ шабуылдаушы
 | Бойы               = 178
 | Салмағы            = 80
 | Имек таяқ ұстауы   = сол қол
 | Лақап аты          = 
 | Ойын карьерасы     = {{Спорттық карьера 2
 |1991—1996| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Торпедо (Өскемен)]]
 |1996—1997| {{Ту|Ресей||20px}} [[Авангард (шайбалы хоккей)|Авангард]] 
 |1987—2002| {{Ту|Ресей||20px}} [[Северстал (шайбалы хоккей)|Северстал]]
 |2002—2003| {{Ту|Ресей||20px}} [[Металлург (шайбалы хоккей, Новокузнецк)|Металлург Нк]]
 |2003—2004| {{Ту|Ресей||20px}} [[СКА (шайбалы хоккей)|СКА СПб]]
 |2004| {{Ту|Ресей||20px}} [[Металлург (шайбалы хоккей, Новокузнецк)|Металлург Нк]]
 |2004-2005| {{Ту|Ресей||20px}} [[МВД ХК]]
 |2005—2007| {{Ту|Ресей||20px}} [[Кеңестер қанаты (шайбалы хоккей)|Кеңестер қанаты]]
 |2007| {{Ту|Ресей||20px}} [[Амур (шайбалы хоккей)|Амур]]
 |2007—2008| {{Ту|Ресей||20px}} [[Кеңестер қанаты (шайбалы хоккей)|Кеңестер қанаты]]
 |2008—2010| {{Ту|Беларусь||20px}} [[Гомел (шайбалы хоккей)|Гомел]]
 |2010| {{Ту|Беларусь||20px}} [[Динамо-Шинник]]
 |2010—2011| {{Ту|Беларусь||20px}} [[Металлург (шайбалы хоккей, Жлобин)|Металлург Жл]]
 |2011| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Астана (шайбалы хоккей)|Астана]]
 }}
 | Жаттықтырушы карьерасы   = {{Спорттық карьера 2
 |2015—| {{Ту|Беларусь||20px}} [[Гомел (шайбалы хоккей)|Гомел]]
 }}
 | Азаматтығы         = {{USSR}} → {{KAZ}}
 | Туған күні         = 19.2.1972
 | Туған жері         = {{туғанжері|Өскемен|Өскеменде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні     = 
 | Қайтыс болған жері     =
 | ҰХЛ драфты         = 
 | Карьерасы          = 
 | Марапаттары мен сыйлықтары  = 
 | Медальдары         = 
 | Commons            = 
}}
'''Андрей Владимирович Пчеляков''' ([[19 ақпан]] [[1972 жыл|1972]], [[Өскемен]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — оң жақ шабуылшы ретінде ойнаған қазақстандық хоккейші.

== Өмірбаяны ==
Өскемен шайбалы хоккейінің тәрбиеленушісі, жаттықтырушысы Анатолий Мелихов.

Ойыншы мансабын 2011 жылы аяқтады. Қазақстан ұлттық құрамасының құрамындағы екі қысқы Олимпиаданың қатысушысы.

Қазір Беларус экстралигасында ойнайтын Гомел клубының жаттықтырушысы.

== Жетістіктері ==
* 1998 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының ширек финалисті
* 2006 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының қатысушысы (9 орын)
* 1995 жылғы Қазақстанның ең үздік хоккейшісі.
* 1993-1996 жж. Қазақстан чемпионы
* ХК Северстал құрамында Ресей чемпионатының қола жүлдегері (2001)

== Сілтеме ==
* [https://www.eliteprospects.com/player/41704/andrei-pchelyakov Андрей Пчеляков] «Eliteprospects.com» статистикасында {{ref-en}}
* [https://www.hockeydb.com/ihdb/stats/pdisplay.php?pid=59379 Андрей Пчеляков] «The Internet Hockey Database» статистикасында {{ref-en}}
* [https://www.eurohockey.com/player/1692-.html Андрей Пчеляков] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} «European Ice Hockey Online AB» статистикасында {{ref-en}}

[[Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері]]
[[Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері]]
[[Санат:Металлург (Новокузнецк) ХК хоккейшілері]]
[[Санат:Северстал ХК хоккейшілері]]
[[Санат:Кеңестер қанаты ХК хоккейшілері]]
[[Санат:Гомел ХК хоккейшілері]]
[[Санат:Амур ХК хоккейшілері]]
[[Санат:Астана ХК хоккейшілері]]
[[Санат:Авангард Омбы ХК хоккейшілері]]</text>
      <sha1>sc5f39ze2g0w9p3w145i3vm56kbpszo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Артём Александрович Довбик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>664468</id>
    <revision>
      <id>3682180</id>
      <parentid>3275579</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2942" sha1="k0mtznclxvw3ro2lqv8ut8sgr8ngxvo" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Артём Довбык
| сурет= Artem Dovbyk.jpg
| туған күні = 21.06.1997
| азаматтығы = {{ту|Украина}} [[Украина]]
| бойы = 184
| салмағы = 76
| позиция =шабуылшы
| қазіргі клуб ={{ту|Испания}} [[Жирона (футбольный клуб)|Жирона]]
| номері = 7
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2014—2015|{{ту|Украина}} [[Черкасский Днепр]]|20 (7)
|2015—2017|{{ту|Украина}} [[Днипро (футбол клубы)|Днепр]]|35 (18)
|2015|{{аренда}}{{ту|Молдова}} [[Заря (футбол клубы, Бельцы)|Заря (Бельцы)]]|3 (0)
|2018—2020|{{ту|Дания}} [[Мидтьюлланд|Мидтьюлланн]]|18 (1)
|2019—2020|{{аренда}}{{ту|Дания}} [[Сённерйюск (футбол клубы)|Сённерйюск]]|11 (2)
|2020—2023|{{ту|Украина}} [[Днипро-1 (футбол клубы)|Днепр-1]]|71 (44)  
|2023—|{{ту|Испания}} [[Жирона (футбол клубы)|Жирона]]|21 (14)
}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2021—|{{Футбол|Украина}} |2 (0)
}}
}}
'''Артём Александрович Довбык''' ({{lang-uk|Артем Олександрович Довбик}}; 21 маусым 1997&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/343537 Тransfermarkt.com]&lt;/ref&gt;, [[Черкассы облысы]], [[Украина]]) — украиналық футболшы, шабуылшы. [[Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі|2021 жылғы Еуропа чемпионатына]] қатысты.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

; «Черкасский Днепр»

* Украина 2 лигасы: 2014/15

; «Мидтьюлланн»

* Дания чемпионы: 2017/18
* Дания кубогы: 2018/19

; «Сённерйюск»

* Дания кубогы: 2019/20

=== Жеке ===

* Украина чемпионатының үздік жас футболшысы: 2016/17

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://footballfacts.ru/person/231622 Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{бастама}}
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Украина футболшылары]]
[[Санат:Украина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Днипро-1 ФК ойыншылары]]
[[Санат:Днипро ФК ойыншылары]]
[[Санат:Мидтьюланд ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сеннерюйск ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жирона ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>k0mtznclxvw3ro2lqv8ut8sgr8ngxvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үдерұлы Сұлтануәйс (Арал хазірет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665511</id>
    <revision>
      <id>3681617</id>
      <parentid>3681517</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:47:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айакеш</username>
        <id>187089</id>
      </contributor>
      <origin>3681617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7909" sha1="6ezdprizocriddr5zakgvyhaqjkstf3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Мұсылман ғұлама|Есімі=Үдерұлы Сұлтануәйс|Туған күні=1795 жыл|Қайтыс болған күні=1860 жыл|Азаматтығы=[[Қазақ хандығы]]&lt;br /&gt;[[Ресей империясы]]|Ұлты=қазақ|Балалары=Дәулетәли, Ғұбайдулла|Мазһабы, ағымы=[[Ханафи мазһабы|Ханафи]]|Қызмет саласы=медреседе сабақ берген}}

'''Сұлтануәйс Үдерұлы''' (Арал хазірет) – (1795 – 1860жылдар, Нарын құмы, Тума Қазіргі Атырау облысы, Индер ауданы) – [[Дін|дін]] қайраткері. ХІХ ғасырда өмір сүрген, діни сауатты, жоғары білім алған адам.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://amin.kz/aral-haziret-turaly-ne-bilemiz/|title=Арал хазірет туралы не білеміз?|author=Нұркен Мағриденұлы|date=2024-07-24|work=|publisher=Атырау облыстық «ИМАНҒАЛИ» орталық мешіті|accessdate=2025-05-12|lang=kk}}&lt;/ref&gt; 

==Жалпы мәлімет==
[[Беріш]], Себек, Тума аталығынан тарайды. Тумадан - Кемесайдан – Байшағыр, одан – Үдер, одан – Арал (Сұлтан-Уәйіс). Хиуа, Стерлитамақта дін оқуын бітіріп, елге 1818 жылы Арал «[[Хазірет]]» дәрежесімен оралған. Туған жері Тумада «Көк мешіт» және Теңіз жағалауында өз қаражатына екі мешіт салдырып, жанына екі бөлмелі жатақхана, асханасымен медресе ашып, ауыл балаларының сауатын ашуға аянбай еңбек еткен, Атырау өңірінің дін саласында алғашқы қарлығаштарының бірі. 1840 жылы 5 қазанда хан Жәңгірдің №4 бұйрығымен Теңіз округіне указной молда болып бекітілген.&lt;ref&gt;Фархад Байдәулетов, Тарих қойнауындағы құтты мекендер. Атырау 28.04.2021&lt;/ref&gt; Балалары Дәулетәли мен Ғұбайдулла Аралұлдары медреседе балаларды оқытумен жеке айналысады, Уфада дәріс алған. Қазынадан да, жамағаттан да қаражат алмаған. Медреседе 10 пәннен дәріс беріліпті (араб тілі, фихк, геометрия, медицина, география, тарих, астрономия, космография, әдебиет т.б.) мұғалімдерді Уфадан, Петербордан алдырып, медресенің жұмысын өз қаражатымен жүргізген екен. Баласы Гисматулла Аралұлы 1891 жылы 24 тамызда №4067 бұйрықпен имам-хатиб, мұғалім болып бекітілген. 1894 жылы 12 шілдеде «ахун» атағы берілген. Немересі Ғабдрахман Ғұбайдуллаұлы 1908 жылы 18 қазанда №7113 бұйрықпен (д№420/94г) имам-хатиб және мұғалім болып бекітілген.

Тарих ғылымдарының докторы, профессор Ә.Х. Мұқтардың мәліметтері бойынша Арал хазіреттің және оның ұрпақтарының өз қаражаттарына ашқан бірнеше мешіті мен олардың жандарында жұмыс істеп, сол кездегі жұртшылықтың балаларына мұсылманша білім берген медреселері болған. 1870 жылғы Ресейлік үкіметтің ресми дерегі бойынша Беріш Себектерде екі мешіт, үш медресе болған.&lt;ref name=&quot;Мұқтар Әбілсейіт. Имандылық нұрын сепкен қазіреттер, Атырау, 12.5.2020&quot;&gt;Мұқтар Әбілсейіт. Имандылық нұрын сепкен қазіреттер, Атырау, 12.5.2020&lt;/ref&gt;

Елдің басын біріктіріп, жақсы сөзімен, терең білімінің құдіретімен талайлардың жан дүниесін тазартып, санасына саңылау ашып, адасқандарды тура жолға түсіріп, Аллаға серік қосудан сақтап, оқу – білім бағытында тәрбиелеген. Исламның тура жолына өз өмірін бүтіндей арнаған мұндай жанның аңыз болып ұрпақтан-ұрпаққа таралуы тегін емес. Елінің ыстық ықыласына бөленіп, сый құрметін көруі, ұрпақтарына ұмытылмас ұлағат, өміршең өнеге, пайымды парасат, азбас ақыл, тозбас тағылым болғаны ақиқат. Өйткені, заманды болжап, елді сауаттандыруда ерекше күш-жігерін жұмсап, құм арасындағы шашыраңқы орналасқан елдің балаларын жатақханаға орналастырып тегін тамақпен, оқу құралдарымен қамтыса керек.

2019 жылы Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі Сайпеден Сидеғалиев бастаған «Жотасы биік Дендерім» атты экспедиция шығып, Тарихи-танымдық деректі фильм түсіріліп, елге жария болды. Бұда болса Арал хазірет туралы ақтаңдақтардың бұлты сейіліп түндігі түрілгеніне бүкіл ел қуанған болатын. Арал хазіреттің аты ғасырларға жеткені аян. Себебі, екі ғасырдан астам уақыт өтсе де елге сіңірген еңбегі халық есінен шыққан емес. Үдер ұрпақтарынан жеті бірдей хазірет, ахун атанған білімді азаматтар өрбігенін бүкіл ел біледі. Аралдан тараған ұрпақтары оқып, білім алып, ел игілігі үшін қызмет еткен, әлі күнге хазірет әулеті деп құрметтеледі. Арал қауымы Тумада, Индер ауданы, Өрлік ауылының оңтүстік–батысына қарай 70 шақырым жерде, Нарын құмында қауымдық қорымы бар. Сол қорымнан 800 метр жерде Аралұлы Гисматолла - ахун хазірет салдырған мешіт құландысы сақталыпты. Арал ұрпақтары Атырау облысының аудандарында тұрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1795 жылы туғандар]]
[[Санат:1860 жж. қайтыс болғандар]]
[[Санат:Индер ауданында туғандар]]
[[Санат:Ислам дінтанушылары]]
[[Санат:Ханафилер]]
[[Санат:Тарих ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>6ezdprizocriddr5zakgvyhaqjkstf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>RM (әнші/рэпер)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665731</id>
    <revision>
      <id>3681620</id>
      <parentid>3681522</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айакеш</username>
        <id>187089</id>
      </contributor>
      <origin>3681620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11258" sha1="3cv8me4tqbkt2lkqr20o84285xv5uj9" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2021}}
{{Музыкант
 |Есімі              = Ким Нам Джун 
 |Атауы          = 
 |Сурет             = RM at W Korea Love Your W, November 2023.jpg
 |Сурет ені      = 
 |Сурет тақырыбы    =
 |Фон              = 
 |Туылған кездегі есімі = 
 |Толық аты       = 김 남존
 |Туған күні    = 12.09.1994 
 |Туған жері   = [[Корея Республикасы]], [[Сеул]] қаласы
 |Қайтыс болған күні      = 
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Белсенділік жылдары             = 
 |Мемлекет           = {{KOR}}
 |Мамандығы        = {{әнші|Оңтүстік Корея}}, биші, рэпер, композитор
 |Дауыс түрі  = 
 |Аспабы      =  
 |Жанры            = [[K-pop]], [[Rap]], [[Hip-Hop]], [[Ballad]], Dance, R&amp;B
 |Лақап аттары       = RM
 |Ұжымы       = [[BTS]]
 |Қызметтес болған   = 
 |Лейблдері           = BigHit Entertainment
 |Марапаттары          = 
 |Сайты             =https://instagram.com/rkive?utm_medium=copy_link 
|Commons=RM (rapper)}}
'''Ким Нам Джун''' ([[Корей тілі|кор.]] 김남준; 12 қыркүйек 1994 жылы туған, көбінесе өзінің ''RM'' (''Rap Monster'') сахналық атымен белгілі) – [[Корея Республикасы|оңтүстік корей]] [[Рэп|рэпері]], [[сазгер]] және музыкалық [[Продюсер|продюсер]]. Hybe Corporation (бұрын Big Hit Entertainment) компаниясының қол астындағы корейлік бойзбенд BTS тобының [[Лидер|лидері]] және басты рэпері. [[2015 жыл|2015 жылы]] өзінің ''RM'' атты алғашқы микстейпін шығарды. RM [[BTS|BTS тобының]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Discography дискографиясындағы] көптеген [[Ән|әндердің]] [[Автор|авторы]] мен [[Продюсер|продюсері]] болып табылады, оның атына 60-тан астам [[Композиция|композициялар]] тіркелген. Ол Wale, Younha, Warren G, Gaeko, Krizz Kaliko, MFBTY, Fall Out Boy, Primary, және Lil Nas X сияқты жұлдыздармен бірге ән жазды. Альбом Billboard 200 тізімінде үшінші орынға көтеріліп, барлық уақыттағы корей әйел солистінің ең көп табыс әкелген альбомы болды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/03/entertainment/kpop/Korea-Kpop-BTS/20230503124842386.html|title=Suga lands at No. 2 on Billboard 200 with 'D-DAY' album|last=Cho|first=Yong-jun|date=May 1, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230503235753/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/03/entertainment/kpop/Korea-Kpop-BTS/20230503124842386.html|archive-date=May 3, 2023|url-status=live|access-date=May 3, 2023}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Ким Нам Джун [[1994 жыл]]ы 12 қыркүйек күні [[Корея Республикасы|Корея Республикасы]], [[Сеул|Сеул қаласы]], Тонджакку әкімшілік ауданында дүниеге келді. BTS тобында дебют алудың алдында Runch Randa лақап атына ие андерграундті рэпер болған. Бейресми түрде бірнеше композиция шығарған. Сонымен қатар, Runch Randa Marvel J, l11ven, Supreme Boi, Iron, Kyum2, Kidoh, Samsoon, Illipse және DJ Snatch бірге Daenamhyup (2009-2013)  атты андерграундті [[хип-хоп]] тобының мүшесі болған. Daenamhyup тобынан кейін Нам Джун BTS бойзбендімен сахнаға шықты.
RM көпшіліктің арасында өзінің [[Интеллект|интеллектуалды]] қабілетімен де танымал. 7-сыныпта ол [[ағылшын тілі]] бойынша жүргізілген тестте 850 ұпай жинады, ал рэпердің [[IQ]] көрсеткіші 148. Туған [[Корей тілі|корей тілінен]] басқа [[Ағылшын тілі|ағылшын]] және [[Жапон тілі|жапон тілінде]] еркін сөйлейді. Он екі жасында [[Жаңа Зеландия|Жаңа Зеландияда]] төрт ай оқыды.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kim |first1=Jae-ha |title=BTS's Rap Monster talks travel |url=https://www.chicagotribune.com/travel/ct-bts-s-rap-monster-talks-travel-20170531-story.html |website=Chicago Tribune |access-date=October 22, 2021 |date=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2013-қазіргі таң: BTS тобындағы дебют және сахнадағы бастамалары ===
2010 жылы кастингтен өткеннен кейін Нам Джун [[BTS|BTS тобының]] бірінші мэмберы (мүшесі) болып таңдалды. Бірнеше жыл бойы тағы да екі андерграундты рэперлермен: [[Мин Юнги|Шуга]] және Джей-Хоуппен бірге тағылымдамадан өтті. [[2013 жыл|2013 жылының]] 13 маусым күні топтың құрамыда ”''[https://ko.wikipedia.org/wiki/2_COOL_4_SKOOL 2 Cool 4 Skool]''” дебюттік синглдік альбомның “No more dream” әнімен сахнаға шықты.

=== 2015- қазіргі таң: RM және mono ===
RM көптеген белгілі [[Корея Республикасы|корей]] және [[Америка Құрама Штаттары|америка]] әртістерімен бірге жұмыс істеді. 2015 жылдың 4 наурыз күні RM Warren. G.  рэперімен бірге «P.D.D (Please Don't Die)» атты трек пен оның бейнеклипін  шығарды. 20 наурыз күні оның Krizz Kaliko продюсер болған «Rush» атты жеке микстейпінің премьерасы өтті. Микстейп 2015 жылдың  топ-50 хип-хоп альбомдарының ішіне кірді, оның ішінде 48 орын алды.
9 сәуір күні Primary RM мен Квон Джи А қатысуымен жазылған «U» өлеңі бар 2-1 мини-альбомының шығарды. RM Мэнди Вентриспен бірге «Ғажайып төрттік» фильміне «Fantastic» атты саундтрек шығарды. 20 қыркүйек күні RM 2015 All Force One (A.F.O) Hot &amp; Cool Concert концертіне қатысты.
2016 жылдың 30 тамыз күні [https://ko.wikipedia.org/wiki/%EB%B0%A9%EC%8B%9C%ED%98%81 Пан Си Хекпен] бірге [[продюсер]] болған, Homme-мен дуэтте жазған «Dilemma» синглі жарық көрді. 2017 жылдың 20 наурыз күні американдық рэпер Wale-мен бірге «Change» өлеңі мен оның видеоклипін шығарды. 15 желтоқсан күні Fall Out Boy RM қатысуымен бірге «Champion» ремиксін шығарды. 
2018 жылдың 23 қазан күні RM өзінің екінші mono атты микстейпін шығарды. 24 қазан күні Намджун басқа мемберлермен бірге Корея Республикасының Президентінен «Мәдениеттегі еңбегі үшін» орденін алды. 

Басты мансабы [[BTS|BTS тобының]] мансабының аясында жүзеге асырылады.

== Әртістігі және ықпалы ==
РМ дауысы [[баритон]]. 2017 жылы американдық хип-хоп XXL журналы оны &quot;Сіз білуіңіз керек 10 [[Корейлер|корей]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Rapping рэпері]&quot; тізіміне енгізді, ал жазушы Питер А.Берри &quot;Rap Monster өз атын сирек ақтамайды&quot; деп мәлімдеді. Берри RM-ді &quot;Аймақтағы ең епті рэперлердің бірі, ол көптеген түрлі аспаптардан өтіп бара жатқанда ағындарды оңай ауыстыра алады&quot; деп сипаттады. South China Morning Post-тің Кристал Тай RM &quot;Өзінің табиғи ағымы мен сөздері үшін көп мақтауға ие болды&quot;деп атап өтті. RM жұмысы туралы айта отырып, Noisey-дің Бианка Мендес &quot;бұл менің әдемі қара бұрмаланған қиялым [Kanye West], бірақ ол оған жақын...Эрл мен Шанс-бұл рэпер, және бұл өте қызықты&quot;. 2020 жылдың қаңтарында ол көмекшіден корей музыкасының авторлық құқығы қауымдастығының толық мүшесіне дейін көтерілді.

Кореядағы Gallup институты жүргізген сауалнамада RМ 2018 жылы Жылдың ең таңдаулы айдолдарының арасында 12-ші орынға ие болды. Ол 2019 жылы 11-ші орынға ие болды. 2018 жылы РМ корей мәдениетіне қосқан үлесі үшін BTS-тің басқа мүшелерімен бірге мәдени қызметі үшін Оңтүстік Корея Президенті бесінші дәрежелі Хвагван орденімен марапатталды. 2020 жылдың желтоқсанында Корея өнер Кеңесі оны 2020 жылғы он өнер [https://en.wikipedia.org/wiki/Patronage#Arts меценаттарының] бірі деп атады, ауылдық және таулы аудандардағы мектептер мен кітапханаларда әр түрлі сирек кездесетін өнер кітаптарын басып шығару және тарату үшін заманауи өнер ұлттық мұражайына 100 миллион Вон көлеміндегі қайырымдылық жасады.

== Дискография ==
Микстейптер:
* 	RM (2015)
* 	Mono (2018)

== Видеография ==
''Басты бет: [[BTS]]''

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Әншілер]]
[[Санат:Хип-хоп]]
[[Санат:Корей музыкасы]]
[[Санат:BTS әншілері]]
[[Санат:YouTube күміс батырма иелері]]
[[Санат:YouTube алтын батырма иелері]]</text>
      <sha1>3cv8me4tqbkt2lkqr20o84285xv5uj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BilimLand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667727</id>
    <revision>
      <id>3681642</id>
      <parentid>3606530</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7438" sha1="qdnjslhxwt81wxav7vn55uxzvrgst9v" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Сайт
 |атауы          = BilimLand
 |логотипі       = Bilimland Logo.png
 |ені            = 150px
 |URL            = [https://bilimland.com bilimland.com]
 |скриншоты      = 
 |скриншот ені   = 
 |тақырыбы       = 
 |коммерциялық   = Иә
 |түрі           = білім беру платформасы
 |ұраны          = 
 |тіркелу        = Міндетті
 |тілдері        = қазақ, орыс, ағылшын
 |кірішулер саны    = 6 млн.
 |орналасқан жері   = 
 |иесі           = [[Bilim Media Group]]
 |авторы         = [[Рауан Кенжеханұлы]]
 |ашылды         = 2011
 |жабылды        = 
 |қазіргі статусы   = жұмыс істейді және даму үстінде
 |айналымы       = 
 |таза табысы    = 
 |телефоны       = 
}}
'''BilimLand''' — көптілді білім беру онлайн-платформасы. Платформаны [[2011 жыл]]ы [[Bilim Media Group]] компаниясы құрды. Қызмет [[Қазақстан]] (bilimland.kz), [[Ресей]] (bilimland.ru), [[Өзбекстан]] (bilimland.uz) және [[АҚШ]] (bilimland.com) елдерінде жұмыс істейді. Bilimland мектеп пәндерін оқытуға арналған бірнеше онлайн-платформаларды қамтиды. Бұл басқа онлайн платформалар үшін туыстас жобасы, мысалы: www.twig-bilim.kz, www.itest.kz, www.imektep.kz, www.onlinemektep.kz. Бас директоры - [[Рауан Кенжеханұлы]], атқарушы директоры - Санжар Кенжеханұлы.

== Тарихы ==
Жоба [[2011 жыл]]ы &quot;[[Болашақ стипендиясы|Болашақ]]&quot; білім беру бағдарламасының түлектерімен құрылған. Бірінші жоба қазақ тілінде оқытатын бастауыш мектеп үшін imektep.kz онлайн-платформасы болды. Жоба американдық [[BrainPop]] жобасына ұқсас жасалған.

[[2013 жыл]]ы жоба технологияларды сатып алу және онлайн-платформаны коммерцияландыру үшін Технологиялық даму жөніндегі Ұлттық агенттіктің (ТДҰА) грантынан қолдау тапты.

[[2014 жыл]]ы сервис білім беру қызметтері нарығына алғашқы сатылыммен шықты. Сервис [[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] дербес білім беру ұйымының мектептерінде тексерістен өтті. Сервисті Қазақстанның 700-ден астам мектебі белсенді түрде пайдаланды. [[2016 жыл]]ы жоба Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Назарбаевқа]] ұсынылды.

[[2020 жыл]]дың наурыз айында [[COVID-19 пандемиясы|коронавирус пандемиясына]] байланысты Bilim Media Group пен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі [https://bilimland.kz/kk bilimland.kz] платформасына тегін кіру мүмкіндігін жариялады.&lt;ref&gt;[http://edunews.kz/lentnews/1093-azastanda-bilimland-platformasyny-cifrly-blm-beru-resurstary-tegn-olzhetmd-boldy.html Қазақстанда BilimLand платформасының цифрлық білім беру ресурстары тегін қолжетімді болды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210905050647/http://edunews.kz/lentnews/1093-azastanda-bilimland-platformasyny-cifrly-blm-beru-resurstary-tegn-olzhetmd-boldy.html |date=2021-09-05 }}&lt;/ref&gt;

=== Сараптама ===
2013-2016 жылдар аралығында Оқу материалдары ҚР БҒМ &quot;Оқулық&quot; орталығының, [[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы|Ы.Алтынсарин атындағы ұлттық білім академиясының]], ҚР БҒМ Ұлттық тестілеу орталығының, Өрлеу БАҰО, сондай-ақ [[Ресей ғылымдар академиясы|Ресей Федерациясы Ғылым Академиясының]] сараптамасынан өтті.

=== Монетизация ===
Платформа білім беру ұйымдарымен және жеке пайдаланушылармен жазылу бойынша жұмыс істейді. Оқыту контенті [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]] және [[Ағылшын тілі|ағылшын]] тілдерінде қолжетімді. Онлайн-платформа Қазақстанның 7000-нан астам мектебінде қолданылады.&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/10541-BILIMLANDKZ-Mugalim-paraqshasy-turaly BILIMLAND.KZ: Мұғалім парақшасы туралы]&lt;/ref&gt;

=== Пандемия ===
[[Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы|Короновирус пандемиясының]] басталуымен және Қазақстанда төтенше жағдайдың енгізілуімен барлық білім беру ұйымдары қашықтықтан оқыту нысанына көшуге мәжбүр болды. 23 наурыздан бастап жоба негізінде Bilimland.kz &quot;[[Balapan (телеарна)|Балапан]]&quot; (қазақ тілінде) және &quot;[[EL ARNA (телеарна)|Ел арна]]&quot; (орыс тілінде) телеарналарында трансляциялауға арналған бейнесабақтарды жазумен OnlineMektep жобасы басталды. Бейнесабақтар 6 сәуір мен 22 мамыр аралығында көрсетілді. Жоба аясында 42 мектеп пәні бойынша 3 мыңнан астам бейнесабақтар, 20 мыңға жуық жаттығулар мен тапсырмалар жасалды. 

Жоба Bilim Media Group бастамасымен жүзеге асырылды. Білім және ғылым министрлігі ұйымдастырушылық және әдістемелік қолдау көрсетті. Жобаға барлығы 160 мұғалім, 40 әдіскер және компанияның 100-ден астам қызметкері қатысты. Төртінші тоқсан кезінде қашықтықтан оқытуға еліміздің 77% оқушысы көшті - бұл 3 млн 400 мың.

Bilim Media Group компаниясы жобаны өз есебінен жүзеге асырды. Қыркүйек айында қызмет белсенді DDoS шабуылдарына ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстандағы білім беру сайттары]]</text>
      <sha1>qdnjslhxwt81wxav7vn55uxzvrgst9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахтам Мустафаевич Назаров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671737</id>
    <revision>
      <id>3682287</id>
      <parentid>2938835</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2304" sha1="hl1f1g63uey3him6nho3r93kv1sdfvj" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |туған күні               = 29.09.1992
 |азаматтығы                 = {{байрақ|Тәжікстан}} 
 |бойы                        = 179
 |позиция                     =қорғаушы
 |қазіргі клуб               = {{ту|Бангладеш}} [[Башундхара Кингз]]
 |номері                       = 91
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|?—2012|{{ту|Тәжікстан}} [[Баркчи|Энергетик]]|? (?)
|2013—2019|{{ту|Тәжікстан}} [[Истиклол (футбол клубы, Душанбе)|Истиклол]]|109 (13)
|2019—|{{ту|Бангладеш}} [[Башундхара Кингз]]|1 (0)}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|2012—|{{Футбол|Тәжікстан}}|50 (5)}}
}}
'''Ахтам Мустафаевич Назаров''' ({{lang-tg|Аҳтам Назаров}}; [[29 қыркүйек]] [[1992 жыл]]) — тәжікстандық футболшы, Бангладештің &quot;Башундхара&quot; клубы мен [[Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасы|Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасының]] қорғаушысы әрі капитаны. 

== Карьерасы ==
=== Клубтық ===
2019 жылға дейін Тәжікстанның &quot;Энергетик&quot;, &quot;Истиклол&quot; клубтарында ойнады.

2019 жылы &quot;Башундхара&quot; клубына ауысты&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/players/1387968 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
=== Құрама ===
2012 жылдан бері Ұлттық құрамада ойнап келеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://www.national-football-teams.com/player/46922.html Профилі]
{{Бастама}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Тәжікстан футболшылары]]
[[Санат:Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Башундхара Кингз ФК ойыншылары]]
[[Санат:Истиклол ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>hl1f1g63uey3him6nho3r93kv1sdfvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абылайхан Қанатұлы Назымханов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>672459</id>
    <revision>
      <id>3681790</id>
      <parentid>3621657</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5737" sha1="e2wypbh9x09s1n1e11zme9exjd8tohp" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = 
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет =
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 5.2.2002
|туған жері = {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}}
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 184
|салмағы = 65
|позиция = 
|қазіргі клуб = {{Flagicon|Қазақстан}} [[Алтай (футбол клубы, Өскемен)|Алтай]]
|номері = 
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2020—2024| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]|70 (2)
|2020—2021| →{{Flagicon|Қазақстан}} [[Болат (футбол клубы)|Шахтер-Болат]]|9 (2)
|2020—2022| →{{Flagicon|Қазақстан}} Шахтер М|7 (0)
|2025—қ.у.| →{{Flagicon|Қазақстан}} [[Елім-ай (футбол клубы, 2022)|Елім-ай]]|8 (0)
|2025| →{{Flagicon|Қазақстан}} Елім-ай М|2 (0)
|2025| →{{Flagicon|Қазақстан}} [[Тұран (футбол клубы, Түркістан)|Тұран]]|7 (1)
|2026—қ.у.| →{{Flagicon|Қазақстан}} [[Алтай (футбол клубы, Өскемен)|Алтай]]|9 (0)
}} 
}}
'''Абылайхан Қанатұлы Назымханов''' (5 ақпан 2002 жыл&lt;ref&gt;[https://football.kulichki.com/players/24451.htm Абылайхан Назымханов]&lt;/ref&gt;, {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}}) — қазақстандық футболшы, &quot;Шахтер&quot; клубының жартылай қорғаушысы.

== Мансабы ==
=== Клубтық ===
Қарағанды футболының түлегі. 2020 жылға дейін &quot;[[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтердің]]&quot; жастар клубтарында өнер көрсетті. 

2020 жылы &quot;[[Шахтёр-Болат|Шахтер-Болат]]&quot; сапында бірінші лигада ойнады.

2021 жылы &quot;Шахтер&quot; сапында тұңғыш рет Қазақстан премьер лигасында ойнады.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===
* Қазақстан кубогының финалисі: 2021

== Клубтық статистикасы ==

{|border=1 align=center cellpadding=4 cellspacing=2 style=&quot;background: ivory; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; text-align:center&quot;
|- style=background:beige
!rowspan=2 width=140|Клуб
!rowspan=2|Маусым
!colspan=2|Лига
!colspan=2|Кубктары
!colspan=2|Еурокубктары
!colspan=2|Нәтижесінде
|- style=background:beige
!Ойындар!!Голдар!!Ойындар!!Голдар!!Ойындар!!Голдар!!Ойындар!!Голдар
|-
!rowspan=5|'''[[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер (Қарағанды)]]'''
|[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2021|2021]]||5||0||6||1||3||0
!14!!1
|-
|[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2022|2022]]||23||1||6||0||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—
!29!!1
|-
|[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2023|2023]]||22||0||3||0||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—
!25!!0
|-
|[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2024|2024]]||20||1||4||0||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—
!24!!1
|-style=background:lemonchiffon
!Нәтижесі!!70!!2!!19!!1!!3!!0!!92!!3
|-
!rowspan=3|→ '''[[Болат (футбол клубы)|Шахтер-Болат]]'''
|[[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2020|2020]]||4||0||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—
!4!!0
|-
|[[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2021|2021]]||5||2||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—
!5!!2
|-style=background:lemonchiffon
!Нәтижесі!!9!!2!!colspan=2 align=&quot;center&quot;|—!!colspan=2 align=&quot;center&quot;|—!!9!!2
|-
!rowspan=4|→ '''Шахтер М'''
|[[Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2020|2020]]||4||0||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—
!4!!0
|-
|[[Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2021|2021]]||2||0||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—
!2!!0
|-
|[[Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2022|2022]]||1||0||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—
!1!!0
|-style=background:lemonchiffon
!Нәтижесі!!7!!0!!colspan=2 align=&quot;center&quot;|—!!colspan=2 align=&quot;center&quot;|—!!7!!0
|-
!rowspan=2|'''[[Елім-ай (футбол клубы, 2022)|Елім-ай]]'''
|[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2025|2025]]||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—||colspan=2 align=&quot;center&quot;|—
!colspan=2 align=&quot;center&quot;|—
|-style=background:lemonchiffon
!Нәтижесі!!colspan=2 align=&quot;center&quot;|—!!colspan=2 align=&quot;center&quot;|—!!colspan=2 align=&quot;center&quot;|—!!colspan=2 align=&quot;center&quot;|—
|- style=background:beige
!colspan=2|Мансабында барлығы!!86!!4!!19!!1!!3!!0!!108!!5
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20211128193812/https://footballfacts.ru/person/612314-nazymhanovabylayhankanatuly Статистикасы]
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Шахтер-Болат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>e2wypbh9x09s1n1e11zme9exjd8tohp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алан Славикович Чочиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>672467</id>
    <revision>
      <id>3681896</id>
      <parentid>3198472</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1663" sha1="l5j3daldiru7f6h18mw91w88r951uv3" xml:space="preserve">{{Футболшы
| туған күні = 7.9.1991
| азаматтығы ={{байрақ|Ресей}}
| бойы = 180
| салмағы = 70
| сурет = Alan Chochiyev 2021.jpg
| позиция = жартылай қорғаушы
| қазіргі клуб = {{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]
| номері = 11
}}
'''Алан Славикович Чочиев''' (7 қыркүйек 1991&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/104511 Алан Чочиев]&lt;/ref&gt;, [[Владикавказ]]) — ресейлік футболшы, &quot;[[Алания (футбол клубы)|Алания]]&quot; клубының жартылай қорғаушысы.

Ресей жастар құрамасындда ойнаған.

== Жетістіктері ==
=== Командалық ===
*Қазақстан кубогының финалисі: 2021

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20211128200324/https://footballfacts.ru/person/18716 Профилі мен статистикасы]
{{бастама}}
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Ресей футболшылары]]
[[Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Волгарь ФК ойыншылары]]
[[Санат:Крылья Советов Самара ФК ойыншылары]]
[[Санат:Динамо Минск ФК ойыншылары]]
[[Санат:Балтика ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>l5j3daldiru7f6h18mw91w88r951uv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аркадий Иванович Бакулин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>672879</id>
    <revision>
      <id>3682118</id>
      <parentid>2942797</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2135" sha1="031p2ddh4f5srg96i692sattvmfhoyf" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = 
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 6.4.1963
|туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}
|азаматтығы = {{байрақ|КСРО}}&lt;br /&gt;{{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 
|салмағы = 
|позиция = шабуылшы
|номері = 
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1981| {{Flagicon|КСРО}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|25 (0)
|1982—86|{{Flagicon|КСРО}} [[Олимпия (футбол клубы, Алматы)|СКИФ]]|57 (3)
|1987—88|{{Flagicon|КСРО}} [[Жетісу]]|45 (1)
|1989| {{Flagicon|КСРО}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Целинник]]|14 (0)
|1992| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Жетісу]]|20 (1)
|1993|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Достық (футбол клубы, Алматы)|Достық]]|10 (2)
|1998|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Локомотив (футбол клубы, Алматы)|Локомотив]]|4 (0)
|2003| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Алматы (футбол клубы)|Цесна]]|16 (2)
}}
}}
'''Аркадий Иванович Бакулин''' (6 сәуір 1963&lt;ref&gt;[https://footballfacts.ru/person/20328-bakulinarkadiyivanovich Аркадий Бакулин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211203140002/https://footballfacts.ru/person/20328-bakulinarkadiyivanovich |date=2021-12-03 }}&lt;/ref&gt;)— қазақстандық футболшы, шабуылшы.

== Жетістіктері ==
1993 жылғы Қазақстан кубогының иегері. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{бастама}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Достық Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Алматы ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>031p2ddh4f5srg96i692sattvmfhoyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3682167</id>
      <parentid>3681330</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3682167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17087" sha1="s6pxjp46z2cyogaly6f54fy66yeuwjv" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||87995||2859||390||23666||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||97183||77421||11092||229||3392||234||110||5827||743
|-
|3||2||{{u|Мағыпар}}||89422||84158||985||649||37||388||0||2891||50
|-
|4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136
|-
|5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84063||68792||1239||150||11309||15||0||1699||24
|-
|6||9||{{u|Arystanbek}}||55567||30506||3588||368||5769||944||2238||4786||5206
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||49905||41078||1781||109||639||17||11||4542||40
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38480||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||8||{{u|1nter pares}}||40930||37351||218||7||1829||74||0||1701||154
|-
|10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|11||11||{{u|Орел Карл}}||25896||23952||890||39||134||4||3||665||11
|-
|12||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||125||398||8||2176||838||844
|-
|13||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18587||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|14||12||{{u|Sagzhan}}||23953||22508||445||45||295||11||0||339||87
|-
|15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13870||4118||203||768||812||373||1111||1007
|-
|16||18||{{u|Nurken}}||20842||11011||1461||41||7313||115||8||431||58
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||17277||12296||224||7||135||162||8||2490||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16073||14051||411||16||1017||73||1||539||303
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13769||12992||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9852||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11692||7190||512||0||125||518||0||617||55
|-
|23||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10239||8063||1233||40||4||0||4||333||36
|-
|25||32||{{u|AlibekKS}}||8399||5820||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|26||28||{{u|Тұран}}||8362||6489||414||53||255||120||0||297||32
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8249||5819||27||5||1868||204||0||172||52
|-
|29||35||{{u|Nurtenge}}||8018||5477||980||137||628||59||24||533||200
|-
|30||49||{{u|Daniyar}}||8001||3526||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7307||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7510||6006||190||71||63||88||3||385||325
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6249||254||108||0||1||0||126||23
|-
|37||46||{{u|GaiJin}}||6707||3843||510||19||361||9||94||369||444
|-
|38||48||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5034||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5217||4193||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||57||{{u|Madi Dos}}||4532||3092||215||63||55||50||0||637||122
|-
|49||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|50||44||{{u|Coffee86}}||4489||3943||4||0||11||7||0||421||5
|-
|51||47||{{u|Makenzis}}||3890||3833||5||0||0||0||0||46||5
|-
|52||63||{{u|ShadZ01}}||3782||2946||499||126||106||0||2||12||1
|-
|53||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21
|-
|54||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|55||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|56||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138
|-
|57||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|58||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|59||59||{{u|Нурасылл}}||3398||2997||193||0||18||0||0||50||8
|-
|60||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|63||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3
|-
|65||114||{{u|Qanattan}}||3148||1173||0||0||0||0||0||2||0
|-
|66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0
|-
|67||83||{{u|MuratbekErkebulan}}||3019||1949||327||0||91||55||0||466||4
|-
|68||65||{{u|Meruyert}}||2952||2787||0||0||0||0||0||0||1
|-
|69||98||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|70||68||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6
|-
|71||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|72||110||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||73||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||89||{{u|Balaburgem}}||2473||1756||11||29||31||59||0||183||48
|-
|80||74||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|81||75||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2
|-
|82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2447||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||108||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44
|-
|85||76||{{u|Unknown Alash}}||2335||2272||1||0||0||0||0||1||0
|-
|86||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|87||135||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|88||97||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2
|-
|89||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|90||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|91||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|92||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|93||86||{{u|RaiymbekZh}}||2175||1856||8||3||20||0||0||82||86
|-
|94||119||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|95||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|97||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1617||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||100||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2
|-
|99||133||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||95||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||96||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1623||1345||1||0||112||1||0||5||0
|-
|105||99||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|106||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||94||{{u|Gliwi}}||1574||1568||3||0||0||0||0||0||0
|-
|108||102||{{u|2rk}}||1552||1366||0||98||0||1||0||8||0
|-
|109||104||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9
|-
|110||107||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||120||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||136||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||125||{{u|Wikuiser}}||1392||1042||165||0||72||0||51||23||7
|-
|114||103||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||116||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|116||106||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|117||111||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|118||115||{{u|Marksscheider}}||1323||1164||42||0||114||0||0||6||0
|-
|119||101||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0
|-
|120||109||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|121||112||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|122||140||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|123||148||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|124||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2
|-
|125||117||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|126||128||{{u|IL68}}||1219||951||62||0||31||0||0||134||1
|-
|127||118||{{u|Ziv}}||1200||1127||60||0||0||2||0||9||2
|-
|128||124||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|129||228||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|130||127||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0
|-
|131||123||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1
|-
|132||208||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|133||121||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|134||130||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|135||126||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|136||129||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|137||198||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|138||164||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|139||139||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|140||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|141||137||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1029||882||16||0||0||0||0||5||0
|-
|142||131||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||134||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11
|-
|144||147||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|145||132||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||224||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|147||168||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11
|-
|148||142||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|149||145||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|150||143||{{u|Aldogarov}}||891||773||0||0||2||0||0||89||0
|-
|151||150||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|152||163||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|153||138||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|154||141||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|155||144||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||192||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|157||217||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|158||152||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|159||233||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|160||180||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|161||154||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|162||153||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||149||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|164||235||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|165||157||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|166||173||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|167||162||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|168||151||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|169||146||{{u|Mheidegger}}||739||765||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||167||{{u|Panicgirl}}||739||635||0||17||0||0||0||10||1
|-
|171||156||{{u|Mariko}}||734||684||0||0||0||0||0||0||0
|-
|172||159||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|173||165||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|174||177||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|175||226||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|176||160||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|177||155||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||709||700||0||1||0||0||0||6||1
|-
|178||158||{{u|Εὐθυμένης}}||698||679||13||0||0||0||0||5||0
|-
|179||166||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||213||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|181||200||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|182||171||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|183||232||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|184||161||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1
|-
|185||206||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|186||170||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|187||223||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17
|-
|188||196||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|189||193||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||176||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|191||178||{{u|Амзе Магжан}}||645||570||0||0||0||0||0||47||0
|-
|192||172||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|193||179||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11
|-
|194||220||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|195||182||{{u|Bauyr03}}||632||559||0||1||0||0||0||37||0
|-
|196||194||{{u|Aseke16}}||624||532||25||0||7||1||0||17||12
|-
|197||219||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|198||230||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0
|-
|199||169||{{u|Tuttiorchestra687}}||615||615||0||0||0||0||0||3||2
|-
|200||189||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|201||175||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|202||183||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|203||185||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||174||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|205||184||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|206||234||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|207||187||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|208||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||576||564||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||231||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|210||191||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|211||202||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||197||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||210||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|214||207||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|215||209||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|216||201||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||190||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|218||195||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||203||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|220||225||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|221||212||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0
|-
|222||199||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|223||186||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|224||221||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1
|-
|225||222||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1
|-
|226||188||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|227||211||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|228||216||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0
|-
|229||229||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8
|-
|230||227||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|231||204||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||218||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0
|-
|233||215||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|234||214||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|235||205||{{u|Almatrkh}}||507||507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|236||236||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>s6pxjp46z2cyogaly6f54fy66yeuwjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3682331</id>
      <parentid>3681526</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3682331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="qtwyk2bb161wkcdzv35djeb42ziiqut" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515611||380088||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145909||131270||957||0||13593||6||0||61||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||133299||127384||921||15||62||17||10||2859||2006
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||114416||1||0||0||0||0||0||114415||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||6||{{u|MerlIwBot}}||105848||88192||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||98632||98632||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79287||79272||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50437||50144||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26624||22838||42||0||3648||2||0||72||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14830||13802||472||1||0||84||0||391||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13727||13230||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9112||9112||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||8038||5477||980||137||628||40||24||533||200
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5298||5298||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3243||3240||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-
|88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|93||87||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||86||{{u|KiranBOT}}||186||184||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>qtwyk2bb161wkcdzv35djeb42ziiqut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3681622</id>
      <parentid>3679820</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3681622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105570" sha1="d8n4wiqoxjiqz5tlniz6gpcshgidn9a" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107914||25626||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1157||3||152||7079||147||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7806||945||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3123||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2759||42||0||61||33||607||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2643||103||14||201||108||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2182||97||3||165||0||106||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1939||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||141||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Орел Карл}}||1416||328||1||337||90||24||0||2||0
|-
|11||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1191||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1164||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||220||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Nurkhan}}||999||105||14||345||4||26||0||1||0
|-
|24||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|25||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||95||1||49||25
|-
|26||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|27||{{u|Aghia7}}||956||116||0||0||0||1||0||0||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||97||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||870||308||43||21||72||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||475||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||736||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|1nter pares}}||720||346||1||10||1531||3||0||0||4
|-
|41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|44||{{u|Nurken}}||570||554||3||661||5029||32||15||3||4
|-
|45||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|46||{{u|Sagzhan}}||555||92||2||23||224||30||0||0||0
|-
|47||{{u|Casserium}}||548||188||72||76||337||50||0||7||0
|-
|48||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||547||1628||168||18||7584||188||0||1||11
|-
|49||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0
|-
|51||{{u|Zhaksilik}}||518||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0
|-
|57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||427||37||0||0||1600||3||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Ashina}}||390||181||3||56||22||38||31||0||21
|-
|67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||360||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0
|-
|77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|ShadZ01}}||271||29||0||70||82||72||0||2||0
|-
|90||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|91||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|92||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|93||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|96||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|97||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|98||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49
|-
|99||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|100||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|101||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|103||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|104||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|105||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|106||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Coffee86}}||206||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49
|-
|122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Qarakesek}}||179||159||3||12||13||71||0||0||21
|-
|127||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|140||{{u|Daniyar}}||153||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||151||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|143||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309
|-
|146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0
|-
|153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|Marksscheider}}||132||193||0||4||92||0||0||0||0
|-
|166||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|167||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|168||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|169||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|172||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|173||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|174||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|178||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2
|-
|179||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|180||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|182||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|183||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|184||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|195||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|196||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|197||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|200||{{u|Абылай}}||106||44||3||103||98||26||17||0||8
|-
|201||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|205||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|206||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0
|-
|207||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|208||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|215||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|217||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|218||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Araika11nis}}||95||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|MuratbekErkebulan}}||95||21||0||70||83||0||11||0||0
|-
|224||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|225||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|227||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|238||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|239||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|240||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|241||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0
|-
|243||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|247||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|248||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|250||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|251||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|252||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|253||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|256||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3
|-
|257||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|258||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|259||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|260||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|261||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|262||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|263||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|265||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|268||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|269||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|270||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|271||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|278||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||2||0||0||1
|-
|279||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||78||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|280||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|281||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|284||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|285||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Kasymov}}||74||667||7||2979||521||93||0||38||4
|-
|288||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|289||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|292||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|298||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|299||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|300||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0
|-
|301||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|302||{{u|AlibekKS}}||67||211||12||7||350||3||4||0||3
|-
|303||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|308||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|310||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|311||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|313||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|315||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|317||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|318||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|320||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|322||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|324||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|326||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|331||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|332||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|333||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|334||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|335||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0
|-
|337||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|341||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|342||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|344||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|346||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|348||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Yessentaikyzy}}||50||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|352||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|355||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|358||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|360||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|361||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|363||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|366||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|370||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|373||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|375||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|382||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|384||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|Dostoevskykz}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Mheidegger}}||41||19||0||1||0||2||0||0||0
|-
|388||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|392||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|394||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|396||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|397||{{u|Tarikh Dias}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|399||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|400||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|403||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|404||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|407||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|408||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|409||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|410||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|412||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|413||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|414||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||37||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|420||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|424||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|428||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|432||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|433||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|437||{{u|Aidanka}}||31||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|438||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|440||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|441||{{u|PushkinVko}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|442||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|443||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|444||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|445||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|449||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|453||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|460||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|462||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|464||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|465||{{u|Unknown Alash}}||27||28||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|467||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|468||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|470||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|475||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|482||{{u|Rasulbek Adil}}||25||5||0||121||5||0||1||0||0
|-
|483||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|485||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|486||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|487||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|489||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|490||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|492||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|493||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|494||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|495||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|496||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|497||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|499||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|Qanattan}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|504||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|506||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|507||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|508||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|509||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|511||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|512||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Вилюс М}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|522||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|528||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|533||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|534||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|541||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|544||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|545||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|546||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|549||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|550||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|557||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|560||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|562||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|563||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|564||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|566||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|569||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|572||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|574||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|576||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|577||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|578||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|579||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|582||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|583||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|584||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|586||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|588||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|591||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|Muzeologist}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|594||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|596||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Зилола Садирханова}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|602||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|603||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|604||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|608||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|609||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|612||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Aldogarov}}||13||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|628||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|633||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|Ayazhan10}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|638||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|641||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Амина Жанаковна}}||12||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|644||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|645||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|652||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|653||{{u|Daur s}}||11||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|654||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0
|-
|655||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|656||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|660||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|664||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|665||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|666||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|675||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|677||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|678||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|683||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|684||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|685||{{u|Aigerim Tlepova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|688||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|689||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|694||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|698||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|Жанар Чушекова}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|707||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|715||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|717||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|720||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|721||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|723||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|726||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|731||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|733||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|739||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|740||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|741||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|742||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|743||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|744||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|745||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|746||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|749||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|752||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|753||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|754||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|755||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|756||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|757||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|765||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|768||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|777||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|781||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Wikuiser}}||7||11||2||52||31||0||0||24||0
|-
|786||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|790||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|792||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|793||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|798||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0
|-
|799||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|802||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|19642206g}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|809||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|810||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|822||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|823||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|829||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|831||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|832||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|833||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|834||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|835||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|836||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|840||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|841||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|842||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|843||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|844||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|845||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|846||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|848||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|850||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|853||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|854||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|858||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|860||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|861||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|863||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|866||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|867||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|873||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|878||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|882||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|883||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|886||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|887||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|890||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|893||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|895||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|899||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|900||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|901||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|905||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|908||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|909||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|910||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|913||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|921||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|922||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|923||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|924||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|926||{{u|Gaukhar1980}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Janugyl}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|931||{{u|Lucky2704}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|932||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|934||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|935||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|938||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|942||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|947||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|949||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|952||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|954||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|955||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|956||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|957||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|Гулжайна Усен}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|964||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|Талшын Ауел}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|976||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|977||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|978||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|985||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|986||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|988||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|994||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|996||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|999||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1016||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1018||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1019||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1030||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1038||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1045||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1046||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1047||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1049||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1056||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1059||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1066||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1074||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1078||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|Тохтарқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1102||{{u|Құралай Мұратқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1149||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1155||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1170||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1172||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1178||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1180||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1187||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1190||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1195||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1197||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1198||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|Jako2588}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1211||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1215||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1222||{{u|Omarova. ayagul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Tilaqtobe}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1253||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1275||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1303||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|Шынар Бахытбекқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1424||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1427||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1436||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1439||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1440||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1441||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1444||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1446||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1447||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1451||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1456||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1458||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1459||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1475||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1478||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1504||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Mtdi20}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1535||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1545||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1546||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1551||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1552||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1553||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1559||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1570||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1571||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1578||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Гулмира Исатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1674||{{u|Кенесары хан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1692||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1693||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1698||{{u|Садыкова Улболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1703||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1704||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1710||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1711||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1712||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1713||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1714||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1715||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1716||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1717||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1718||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1719||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1720||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1721||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1722||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1723||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1724||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1725||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1726||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1727||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1728||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1729||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1730||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1731||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1732||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1733||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1734||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1735||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1736||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1737||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1738||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1739||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1740||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||369||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>d8n4wiqoxjiqz5tlniz6gpcshgidn9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдукаххор Тургунович Марифалиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>677557</id>
    <revision>
      <id>3681752</id>
      <parentid>3676961</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3428" sha1="ajitgk1b277nsr52n2kc1cjqxxveha7" xml:space="preserve">{{Футболшы   
 |туған күні              = 10.5.1971
 |азаматтығы                 = {{байрақ|Өзбекстан}}
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
  |1988—1990|{{ту|КСРО}} [[Сохибкор]]|68 (7)
  |1991—1995|{{ту|КСРО}} [[Пахтакор (футбол клубы)|Пахтакор]]|21 (1)
  |1991—1995|{{ту|Өзбекстан}} [[Пахтакор (футбол клубы)|Пахтакор]]|103 (14)
  |1996—1997|{{ту|Өзбекстан}} [[Навбахор]]|24 (5)
  |1997|{{ту|Өзбекстан}} [[МХСК (футбол клубы)|МХСК]]|14 (4)
  |1998|{{ту|Өзбекстан}} [[Дустлик (футбол клубы)|Дустлик]]|22 (12)
  |1998|{{ту|Өзбекстан}} [[МХСК (футбол клубы)|МХСК]]|12 (2)
  |1998—1999|{{ту|Грекия}} [[ПАОК (футбол клубы)|ПАОК]]|1 (0)
  |1999—2001|{{ту|Өзбекстан}} [[Дустлик (футбол клубы)|Дустлик]]|68 (20)
  |2002—2003|{{ту|Қазақстан}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Есіл-Богатырь]]|40 (7)
  |2004—2005|{{ту|Өзбекстан}} [[Локомотив (футбол клубы, Ташкент)|Локомотив (Ташкент)]]|14 (3) }}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
  |1992—2001|{{Футбол|Өзбекстан}} |32 (5) }}
 |бапкер клубтары            = {{футбол карьерасы
  |2008—|{{ту|Өзбекстан}} [[Металлург (футбол клубы, Бекабад)|Металлург (Бекабад)]]|тренер
  }}
}}
'''Абдукаххор Тургунович Марифалиев''' ([[Өзбек тілі|өзб]]. ''Abduqahhor Turg'unovich Marifaliyev''; 10 мамыр 1971) — өзбекстандық футболшы, жартылай  қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

== Жетістіктері ==

=== Халықаралық ===

* Азия ойындары чемпионы: 1994

=== Ішкі ===

* Өзбекстан чемпионы (5): 1992, 1996, 1997, 1999, 2000
* Өзбекстан кубогы: 1993

== Сілтемелер ==
* [http://footballfacts.ru/players/109756 Поофилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Өзбекстан футболшылары]]
[[Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Сохибкор ФК ойыншылары]]
[[Санат:Пахтакор ФК ойыншылары]]
[[Санат:Навбахор ФК ойыншылары]]
[[Санат:МХСК ФК ойыншылары]]
[[Санат:ПАОК ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қызылжар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Локомотив Ташкент ФК ойыншылары]]
[[Санат:Өзбекстан футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Футболдан Азия ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:Өзбекстанның Азия ойындары чемпиондары]]
[[Санат:Дустлик ФК ойыншылары]]

{{football-bio-stub}}</text>
      <sha1>ajitgk1b277nsr52n2kc1cjqxxveha7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авдарма</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685412</id>
    <revision>
      <id>3681798</id>
      <parentid>3557060</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13841" sha1="pnxq915ipofcx3eft9p460nr1yh0wq7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = Авдарма
 |шынайы атауы            = {{lang-gag|Avdarma}}
 |сурет                   = Stefanita Ion - Avdarma, downtown - may 2016 - 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =15 |lat_sec =15     
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =50 |lon_sec =22
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Ғағауызстан
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = Комрат
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  =  
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = коммуна
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1811
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 23,5
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3 564
  |санақ жылы             = 2004
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 94,16% - [[ғағауыздар]], 1,32% - [[орыстар]], 1,21% - [[украиндар]],
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 298 -----
 |пошта индексі           = MD-3817
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = GE XX yyy
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Авдарма''' ({{lang-gag|Avdarma}}) — [[Молдова]]ның оңтүстігінде орналасқан [[Ғағауызстан|Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі]]нің құрамындағы ауыл.&lt;ref&gt;Avdarma https://www.keeptravel.com/ru/moldova/avdarma {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220721193602/https://www.keeptravel.com/ru/moldova/avdarma |date=2022-07-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;село Авдарма (Комратский район, Автономное территориальное образование Гагаузия, Молдова) https://xn----8sbqinjjbgkiavfo2f1c.xn--p1ai/locality/233152-selo-avdarma/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Авдарма https://www.citipedia.info/city/general/Moldova__G%C4%83g%C4%83uzia_Avdarma_id_618629_lang_ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Авдарма на карте Молдовы, https://tm.maptons.com/3383368 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220721193836/https://tm.maptons.com/3383368 |date=2022-07-21 }}&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Жақын жерде ұзындығы 20 км-дей Лунга өзенінің оң саласы, Ялпуг өзенінің сол саласы Авдарма өзен ағып жатыр. [[Комрат]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км және Кишиневтен оңтүстікке қарай 123 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;с. Авдарма https://www.gagauzia.md/ru/ato-gagauziya/naselennyie-punktyi/komratskij-rajon/avdarma.html&lt;/ref&gt; Аймақтың жалпы ауданы 23,5 шаршы метрді құрайды, бұл ауданның 7,5% пайызы.
Ауылда 23 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде:
*10 сауда кәсіпорны, 
*1 диірмен,&lt;ref&gt;Авдарминская мельница возобновила свою деятельность http://old.avdarma.md/ru/index.php?newsid=3940 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220722064143/http://old.avdarma.md/ru/index.php?newsid=3940 |date=2022-07-22 }}&lt;/ref&gt; 
*1 шағын наубайхана,&lt;ref&gt;Торты на заказ от пекарни &quot;Bereket&quot; !!! http://www.bereket.md/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220502183242/http://www.bereket.md/ |date=2022-05-02 }}&lt;/ref&gt; 
*1 май цехы, 
*1 азық-түлік дүкені, 
*8 аралас дүкен, 
*1 жанармай құю бекеті, т.б.&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;&gt;Примария с. Авдарма https://www.gagauzia.md/ru/administracziya-regiona/primarii/primariya-s.-avdarma.html&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 3564 адам тұрса, оның 50,08%-ы ерлер, 49,92%-ы әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: 
*94,16% - [[ғағауыздар]],
*1,32% - [[орыстар]],
*1,21% - [[украиндар]],
*1,18% - [[молдовандар]],    
*0,90% - [[бұлғарлар]], 
*0,70% - [[сығандар]], 
*0,53% - басқа ұлттар.&lt;ref&gt;Авдарма, Гагаузия, АТО https://moldovenii.md/ru/city/details/id/1650&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Авдарма ауылы 1811 жылы құрылған. «Авдарма» татар сөзінен шыққан, аң аулайтын жер, аңшылардың тоқтайтын жері дегенді білдіреді. Басқа деректерде бұл термин «алдырма» сөзінен шыққан, ол да татар тілінен шыққан сөз. «Аударм» антропонимі (түбірі «аударм», «авдар» - балық, аң аулау) немесе «аудерма» – кез келген аумақтың бір бөлігіне қатысты термин. Бұл ауыл 1563 жылдан бері бар деген аңызды ауылдың аға буын ата-бабасынан мұра етіп қалдырған. Сондай-ақ, ескілердің айтуы бойынша, осы аңыз бойынша ауылдағы тас көпір орыс-түрік соғысы кезінде салынған және одан Суворов әскері өткен. Болгар деп есептелген ғағауыздар да осында өмір сүрген.

[[Кишинев]] ұлттық мұрағатының қорларында 1841 жылы Авдарма ауылында орыс тілінде оқытатын алғашқы мектеп ашылған құжаттар бар. 1864 жылы бұл мектепте 38 бала оқыды. 1897 жылы мектепте 14 жасқа толмаған 179 бала оқуға ниет білдіргенімен 68 бала ғана оқыды. 1852 жылы ауылда 603 адам (304 еркек пен 289 әйел) тұрған, олардың 5700 десятина жері, 200 [[жылқы]], 300 [[өгіз]], 260 [[сиыр]], 6000 [[қой]]ы болған. Авдарма ауылының тұрғындары 1853-1856 жылдардағы [[Қырым соғысы]]на қатысқан.

1877 жылы орыс әскері Авдарма арқылы Балқанға қарай өтіп, осында әскери бөлім құрады. 1877 жылы [[оба індеті]] 21 маусымнан 1 шілдеге дейін 44 адамның өмірін қиды, 1 шілдеден 15 шілдеге дейін тағы 200 адам, 15 шілдеден 21 шілдеге дейін - 136 адам, 21 шілдеден 1 тамызға дейін - 39 адам қайтыс болды. Осылайша, 1877 жылдың 21 маусымы мен 1 тамызы аралығында 419 адам қайтыс болды, бұл ауыл халқының 40% -ын құрады! 1892 жылы жазда [[дифтерия]]ның жаңа [[эпидемия]]сы пайда болып, 2,5 айда тағы 60 адамның өмірін қиды.
[[Сурет:Stefanita Ion - Avdarma, fountain - may 2016.jpg |нобай|солға|200px|Авдарма, субұрқақ ]] [[Сурет: Stefanita Ion - Museum of Avdarma - may 2016 - 04.jpg|нобай|оңға|200px|Авдарма мұражайы]]
1923 жылы ауылда 462 шаруашылық (1165 ер адам, 1101 әйел) болған. Азырақ жері бар отбасылар тағы 874 гектар жері бар «Наш дом» земствосына біріктірілді. 1940 жылы ауылда 3500 адам тұрса, оның 3492-сі ғағауыздар еді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әртүрлі депортациялар мен аштықтардың салдарынан ауылда 2060 тұрғын қалды, оның ішінде 2015 ғағауыз. 1969 жылдың басына қарай ауылда 3967 адам болған.

Ауылдағы алғашқы [[колхоз]] 1948 жылы 3 наурызда ұйымдастырылды. Содан кейін екі колхоз ұйымдастырылып, олар 1956 жылы [[мал шаруашылығы]]на маманданған «КПСС ХХ съезі» колхозына біріктірілді.

1991 жылы ауылда 3924 адам болды. 80-90-жылдары Авдарма ауылының тұрғындары алдымен 1989 жылы 12 қарашада МССР құрамындағы Ғағауыз АССР-ін, содан кейін 1990 жылы 19 тамызда тәуелсіз [[Ғағауызстан Республикасы]]н құруды белсенді түрде қолдады. 1995 жылы 5 наурызда ауыл тұрғындары абсолютті көпшілікпен АТУ [[Ғағауызстан]]ға (Ғағауыз жері) қосылу үшін дауыс берді. 1995 жылдың желтоқсан айынан бастап ауыл Бессарабия облысынан Ғағауызстан АТУ Комрат аймағына (Ғағауыз жері) ауыстырылды. 1995 жылы бұрынғы «Авдарма» колхозы АҚ болып өзгертілді. 1998 жылы «Агро-Алиман-Прим» АҚ болып қайта құрылды.&lt;ref&gt;Авдарма – древнее село https://lookmaps.3dn.ru/forum/5-16-1&lt;/ref&gt;

== Инфрақұрылымы ==
Ауыл аумағында әлеуметтік нысандар:&lt;ref&gt;Примар гагаузского села-сказки Авдарма, которому может позавидовать Кишинев https://www.kp.md/daily/27039/4103785/&lt;/ref&gt; 
*1 балалар мектепке дейінгі мекеме,&lt;ref&gt;Детский сад «Ивушка» https://old.avdarma.md/ru/index.php?do=static&amp;page=catdsi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220722064737/https://old.avdarma.md/ru/index.php?do=static&amp;page=catdsi |date=2022-07-22 }}&lt;/ref&gt; 
*1 лицей,&lt;ref&gt;Теоретический лицей им. Д. Челенгир с. Авдарма https://guogagauzii.md/teoreticheskij-litsej-im-d-chelengir-s-avdarma&lt;/ref&gt; [[Сурет:Stefanita Ion - Avdarma, tennis court - may 2016 - 02.jpg |нобай|оңға|200px| Авдарма, теннис корты - 02.05.2016 ж.]]
*мәдениет үйі,&lt;ref&gt;Дом культуры https://xn----8sbnadqrtzjid0d5cj.cybo.com/MD-biz/%D0%B4%D0%BE%D0%BC-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_19i {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220722063638/https://xn----8sbnadqrtzjid0d5cj.cybo.com/MD-biz/%D0%B4%D0%BE%D0%BC-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_19i |date=2022-07-22 }}&lt;/ref&gt; 
*3 кітапхана,&lt;ref&gt;Сельская библиотека Авдармы – место встречи книголюбов https://avdarma1563.md/?p=10815&lt;/ref&gt; 
*1 этнографиялық мұражай,&lt;ref&gt;ИСТОРИКО-КРАЕВЕДЧЕСКИЙ МУЗЕЙ АВДАРМА https://discovergagauzia.md/ru/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-ru/avdarma-museum/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Исторический музей села Авдарма Гагаузия (Молдавия, Авдарма) https://otzovik.com/review_6647877.html&lt;/ref&gt; 
*сауықтыру пункті мен фельдшерлік пункт, 
*күрес залы, 
*теннис корты,&lt;ref&gt;В селе Авдарма открылся теннисный корт (Фото) https://moldovenii.md/ru/news/view/taxon/1650/id/20910&lt;/ref&gt; 
*шағын футбол алаңы,
*Православие шіркеуі бар.&lt;ref&gt;Свято - Михайловская церковь https://old.avdarma.md/ru/index.php?do=static&amp;page=catcer {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220722063220/https://old.avdarma.md/ru/index.php?do=static&amp;page=catcer |date=2022-07-22 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Молдова елді мекендері]]
[[Санат:Ғағауызстан елді мекендері]]</text>
      <sha1>pnxq915ipofcx3eft9p460nr1yh0wq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Заттар интернеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687892</id>
    <revision>
      <id>3681695</id>
      <parentid>3596964</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>4439</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32314" sha1="nhmq5asr9j23ksrgr2nm61x90comsxc" xml:space="preserve">'''Заттар интернеті''' ({{Lang-en|internet of things, IoT}}) — бір-бірімен немесе сыртқы ортамен әрекеттесу үшін кіріктірілген құралдармен және технологиялармен жабдықталған физикалық объектілер (''«заттар») арасындағы'' деректерді беру желісінің түсінігі.&lt;ref&gt;[https://www.techtarget.com/iotagenda/definition/Internet-of-Things-IoT Интернетті заттар (IoT) дегеніміз не?]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.astel.kz/kk/services/internet-veshchey-iot/internet-veshchey Заттар интернеті (IoT)]{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Internet of Things using NEST.png|нобай|Үй термостатын қосу үшін пайдаланылатын Заттар интернетінің мысалы.]]
''Заттар интернеті'' – ақпарат жинауға және алмасуға мүмкіндік беретін электроникамен, арнайы бағдарламамен, сенсорлармен және интернетке шығу мүмкіндігімен жабдықталған физикалық объектілердің желісі.&lt;ref&gt;[https://el.kz/news/archive/zattar_interneti-_degenimiz_ne-_/ «Интернетті заттар» дегеніміз не?] EL.KZ сайтының мақаласы.&lt;/ref&gt;

Заттар интернеті (IoT) датчиктері, өңдеу мүмкіндігі, бағдарламалық жасақтамасы және Интернет немесе басқа байланыс желілері арқылы деректерді басқа құрылғылармен және жүйелермен байланыстыратын және алмастыратын басқа технологиялары бар физикалық объектілерді (немесе осындай объектілер тобын) сипаттайды. Мұндай желілерді ұйымдастыру экономикалық және әлеуметтік процестерді қайта құрылымдауға, кейбір әрекеттер мен операциялардан адамның қатысу қажеттілігін жоюға қабілетті деп болжанады.&lt;ref&gt;[https://www.kgnt.kz/kz/%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8/%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B9/ Заттар интернеті]. ''kgnt.kz''&lt;/ref&gt;

Тұжырымдама 1999 жылы физикалық объектілердің бір-бірімен және сыртқы ортамен әрекеттесуі үшін радиожиілік сәйкестендіру құралдарын кеңінен қолдану перспективаларын түсіну ретінде тұжырымдалған. 2010 жылдардан бастап концепцияны алуан түрлі технологиялық мазмұнмен толтыру және оны жүзеге асырудың практикалық шешімдерін енгізу ақпараттық технологияның тұрақты үрдісі болып саналды, ең алдымен сымсыз желілердің кең таралуына, бұлтты есептеулердің пайда болуына, машинаның дамуына байланысты.&lt;ref&gt;[https://www.kgnt.kz/kz/%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8/%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B9/ Заттар интернеті.] КГНТ сайтындағы мақала&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1982 жылы Карнеги-Меллон университетінің Компьютерлік ғылымдар кафедрасының Кока-Кола сататын автоматына орнатылған сенсорлар желіге қосылған ақылды құрылғының алғашқы нұсқасы ретінде пайдаланылды. Бұл жүйе түлектердің ерікті көмегімен жасалып, автоматтағы сусындардың температурасы мен саны туралы мәліметтерді ұсынды. Жүйе алғашында тек университет аумағында қолжетімді болды, кейінірек ARPANET желісіне қосылған алғашқы құрылғы ретінде тарихқа енді. Бұл жоба Стэнфорд жасанды интеллект зертханасындағы Prancing Pony бөлмесінде орналасқан компьютермен басқарылатын автоматтан шабыт алған.

1991 жылы Марк Вайзердің «XXI ғасырдың компьютері» атты еңбегі мен UbiComp және PerCom секілді ғылыми конференциялар қазіргі заманғы Заттар интернетінің (IoT) тұжырымдамасын қалыптастырды. 1994 жылы Реза Раджи IEEE Spectrum журналында бұл ұғымды «шағын деректер пакеттерін көптеген тораптарға жіберу арқылы тұрмыстық құрылғылардан бастап тұтас зауыттарға дейінгі барлық нәрселерді біріктіру және автоматтандыру» ретінде сипаттады. 1993 пен 1997 жылдар аралығында Microsoft-тың At Work және Novell-дің NEST сияқты шешімдері ұсынылды. Бұл сала [[1999 жыл|1999 жылы]] Билл Джойдың Дүниежүзілік экономикалық форумда ұсынған «Алты веб» тұжырымдамасында құрылғылардың бір-бірімен байланысу идеясын білдіруімен қарқын ала бастады.

«Заттар интернеті» термині алғаш рет 1985 жылы қыркүйекте Вашингтон қаласында өткен Қара нәсілді Конгресс мүшелері қорының 15-ші жыл сайынғы заңнамалық уикендінде Питер Т. Льюис жасаған баяндамасында айтылды. Льюистің айтуынша,&lt;blockquote&gt; «Заттар интернеті — бұл адамдарды, процестер мен технологияларды құрылғылар мен сенсорлар арқылы байланыстырып, оларды қашықтан бақылауға, күйін тексеруге, басқаруға және олардың үрдістерін бағалауға мүмкіндік беретін интеграция».&lt;/blockquote&gt;«Заттар интернеті» терминін кейінірек, 1999 жылы, [[Procter &amp; Gamble]] компаниясында жұмыс істеген, кейіннен MIT Auto-ID орталығында болған Кевин Эштон тәуелсіз түрде қолдана бастады. Ол бұл тұжырымды алғашында радиожиілікті сәйкестендіру ([[RFID]]) технологиясымен байланыстырып, бұл технология компьютерлерге жекелеген заттарды басқаруға мүмкіндік береді деп санады. Заттар интернетінің негізгі идеясы – қысқа қашықтықтағы мобильді таратқыштарды түрлі құрылғылар мен күнделікті тұрмыстық заттарға орнатып, адамдар мен заттар арасында, сондай-ақ заттардың өзара жаңа байланыс түрлерін қалыптастыру.

2004 жылы NetSilicon компаниясының бас директоры Корнелиус «Пит» Петерсон болашақта ақпараттық технологиялар дәуірін Заттар интернетіне негізделген құрылғылар басқаратынын болжады. Оның айтуынша, бұл құрылғылардың саны желіге қосылған компьютерлер мен жұмыс станцияларынан бірнеше есе асып түседі. Петерсон әсіресе медициналық құрылғылар мен өнеркәсіптік басқару жүйелері негізгі қолдану салалары болатынын айтты.

Cisco Systems компаниясы Заттар интернетін «интернетке қосылған заттардың саны адамдар санынан асып түскен уақыт» ретінде сипаттап, бұл оқиға 2008–2009 жылдар аралығында орын алған деп болжайды. Компанияның мәліметінше, 2003 жылы заттар мен адамдардың арақатынасы 0.08 болса, 2010 жылы бұл көрсеткіш 1.84-ке жеткен.&lt;ref&gt;Dave Evans (April 2011). &quot;The Internet of Things: How the Next Evolution of the Internet Is Changing Everything&quot; (PDF).[https://www.cisco.com/c/dam/en_us/about/ac79/docs/innov/IoT_IBSG_0411FINAL.pdf] ''CISCO White Paper''.&lt;/ref&gt;

== Технология ==

=== Сәйкестендіру құралдары ===
Деректер желілеріне қосылу құралдарымен міндетті түрде жабдықталмаған физикалық әлемнің объектілерін «Заттар интернетіне» тарту осы объектілерді («заттарды») анықтау технологияларын пайдалануды талап етеді. [[RFID]] технологиясы концепцияның пайда болуына түрткі болғанымен , автоматты сәйкестендіру үшін қолданылатын барлық құралдар мұндай технологиялар ретінде пайдаланылуы мүмкін: оптикалық танылатын идентификаторлар ( штрих-кодтар , деректер матрицасы , [[QR код]]&lt;nowiki/&gt;тары ), нақты уақыттағы орынды анықтау құралдары. &quot;Заттар интернеті&quot; жан-жақты таралуымен объект идентификаторларының бірегейлігін қамтамасыз ету маңызды, бұл өз кезегінде стандарттауды талап етеді.

Интернет желілеріне тікелей қосылған объектілер үшін дәстүрлі идентификатор желілік адаптердің MAC мекенжайы болып табылады , ол құрылғыны сілтеме деңгейінде анықтауға мүмкіндік береді, бұл ретте қол жетімді мекенжайлар ауқымы іс жүзінде сарқылмайды ( MAC-48 жүйесінде 2 &lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt; мекенжай). бос орын) және сілтеме қабатының идентификаторын пайдалану қолданбалар үшін тым ыңғайлы емес. Мұндай құрылғыларды сәйкестендірудің кең мүмкіндіктері IPv6 протоколымен қамтамасыз етілген , ол Жер тұрғындарына кемінде 300 миллион құрылғыны желілік деңгейдің бірегей мекенжайларымен қамтамасыз етеді.

=== Өлшеу ===
Заттар интернетінде өлшеу құралдары ерекше рөл атқарады, сыртқы орта туралы ақпаратты машина оқитын деректерге айналдыруды қамтамасыз етеді және сол арқылы есептеу ортасын мағыналы ақпаратпен толтырады. Өлшеу құралдарының кең класы қарапайым датчиктерден (мысалы, [[температура]], қысым, жарықтандыру), тұтынуды есепке алу құрылғыларынан ( ақылды есептегіштер сияқты ) күрделі біріктірілген өлшеу жүйелеріне дейін қолданылады. &quot;Заттар интернеті&quot; концепциясы аясында желіде өлшеу құралдарын біріктіру (мысалы, сымсыз сенсорлық желілер, өлшеу кешендері) негізгі болып табылады, соның арқасында машинадан машинаға өзара әрекеттесу жүйелерін құруға болады.

&quot;Заттар интернеті&quot; енгізудің арнайы практикалық мәселесі ретінде өлшеу құралдарының максималды автономиясын қамтамасыз ету қажеттілігі, ең алдымен датчиктерді электрмен жабдықтау мәселесі атап өтіледі. Датчиктерді автономды қуатпен қамтамасыз ететін тиімді шешімдерді табу (фотоэлементтерді пайдалану , діріл энергиясын түрлендіру, ауа ағындары, сымсыз электр беруді пайдалану) техникалық қызмет көрсету шығындарын арттырмай (батареяларды ауыстыру немесе сенсорлық батареяларды зарядтау түрінде) сенсорлық желілерді масштабтауға мүмкіндік береді.

=== Коммуникациялық құралдар ===
Мәліметтерді жіберудің мүмкін технологияларының спектрі сымсыз және сымды желілердің барлық мүмкін құралдарын қамтиды .

Сымсыз деректерді беру үшін төмен жылдамдықтағы тиімділік, ақауларға төзімділік, бейімделу және өзін-өзі ұйымдастыру мүмкіндігі сияқты қасиеттер «заттар интернетін» құруда ерекше маңызды рөл атқарады. Бұл қуатта басты қызығушылық IEEE 802.15.4 стандарты болып табылады, ол энергияны үнемдейтін жеке желілерді ұйымдастыру үшін физикалық деңгейді және қол жеткізуді басқаруды анықтайды және ZigBee, WirelessHart, MiWi, 6LoWPAN, LPWAN сияқты хаттамалардың негізі болып табылады .

Сымды технологиялар арасында PLC шешімдері заттардың интернетіне енуде маңызды рөл атқарады - электр  желілері арқылы деректерді беру желілерін құру технологиялары , өйткені көптеген қосымшалар электр желілеріне қол жеткізе алады (мысалы, автоматтар, банкоматтар, смарт есептегіштер, жарықтандыру). контроллерлер бастапқыда желілік қуат көзіне қосылған). IEEE 802.15.4 және PLC арқылы IPv6 деңгейін жүзеге асыратын 6LoWPAN IETF стандартталған ашық хаттама бола отырып, «Заттар интернетін» дамыту үшін ерекше маңызды болып табылады  .

== Қолданбалар ==
IoT құрылғыларына арналған қолданбалардың кең жиынтығы  көбінесе тұтынушылық, коммерциялық, өндірістік және инфрақұрылымдық кеңістіктерге бөлінеді  .

=== Тұтынушы қолданбалары ===
Тұтынушылардың пайдалануы үшін IoT құрылғыларының саны артып келеді, соның ішінде қосылған көліктер, үй автоматикасы, смарт киімдер, қосылған денсаулық сақтау және қашықтан бақылау мүмкіндіктері бар құрылғылар.

==== Ақылды үй ====
IoT құрылғылары үйді автоматтандырудың кеңірек тұжырымдамасының бөлігі болып табылады, ол жарықтандыруды, жылытуды және ауаны баптауды, медиа және қауіпсіздік жүйелерін және бейнебақылау жүйелерін қамтуы мүмкін. Ұзақ мерзімді артықшылықтар шамдар мен электрониканы автоматты түрде өшіру немесе үй тұрғындарына пайдалану туралы хабарлау арқылы энергияны үнемдеуді қамтуы мүмкін.

Ақылды үй немесе автоматтандырылған үй смарт құрылғылар мен құрылғыларды басқаратын платформаға немесе хабтарға негізделуі мүмкін. Мысалы, [[Apple Inc.|Apple]] HomeKit көмегімен өндірушілер iPhone және Apple Watch сияқты iOS құрылғыларындағы қолданба арқылы үй өнімдері мен керек-жарақтарын басқара алады. Бұл арнайы қолданба немесе Siri сияқты жергілікті iOS қолданбалары болуы мүмкін. Мұны Apple Home қолданбасы немесе Wi-Fi қосылымын қажет етпей Siri арқылы басқаратын Lenovo Smart Home Essentials, ақылды үй құрылғыларының желісі жағдайында көрсетуге болады. Сондай-ақ Amazon Echo, Google Home, Apple HomePod және Samsung SmartThings Hub  сияқты әртүрлі смарт үй өнімдерін қосуға арналған дербес платформалар ретінде ұсынылатын арнайы смарт үй хабтары бар. Коммерциялық жүйелерден басқа, көптеген меншікті емес ашық бастапқы коды бар экожүйелер, соның ішінде Home Assistant, OpenHAB және Domoticz.&lt;ref&gt;[https://www.luminsmart.com/blog/smart-neighborhoods How Energy-Efficient Smart Neighborhoods Could Be the Future]. ''luminsmart.com''{{ref-en}}&lt;/ref&gt;

==== Қарт адамдарға күтім жасау ====
Ақылды үйдің негізгі қолданбаларының бірі – мүмкіндігі шектеулі жандар мен қарт адамдарға көмек көрсету. Бұл үй жүйелері меншік иесінің нақты қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін көмекші технологияны пайдаланады. Дауыспен басқару көру және қозғалу қабілеті бұзылған пайдаланушыларға көмектесе алады, ал жалпыға хабарлау жүйелері есту қабілеті бұзылған пайдаланушылар киетін кохлеарлық импланттарға тікелей қосылуы мүмкін. Олар сондай-ақ қосымша қауіпсіздік мүмкіндіктерімен жабдықталуы мүмкін. Бұл мүмкіндіктер құлау немесе құрысулар сияқты медициналық төтенше жағдайларды бақылайтын сенсорларды қамтуы мүмкін. Осылайша қолданылатын «ақылды үй» технологиясы пайдаланушыларға көбірек еркіндік пен жоғары өмір сүру сапасын қамтамасыз ете алады.

=== Ұйымдарға арналған өтінімдер ===

==== Медицина және денсаулық сақтау ====
IoT құрылғылары денсаулықты қашықтан бақылау және төтенше жағдайлар туралы ескерту жүйелерін қамтамасыз ету үшін пайдаланылуы мүмкін. Бұл денсаулықты бақылау құрылғылары қан қысымы мен жүрек соғу жиілігінің мониторларынан бастап кардиостимуляторлар, Fitbit электронды білезіктері немесе жетілдірілген есту аппараттары сияқты мамандандырылған импланттарды бақылауға қабілетті жетілдірілген құрылғыларға дейін болуы мүмкін. Кейбір ауруханалар бос емес кезде және науқастың қашан тұруға тырысатынын анықтай алатын «ақылды төсектерді» енгізуді бастады. Сондай-ақ ол медбикелердің қолмен әрекеттесуінсіз тиісті қысым мен пациентке қолдау көрсету үшін өзін-өзі реттей алады.

Сондай-ақ егде жастағы адамдардың денсаулығы мен жалпы әл-ауқатын бақылау үшін, сондай-ақ тиісті емдеуді қамтамасыз ету және терапия арқылы адамдарға жоғалған ұтқырлықты қалпына келтіруге көмектесу үшін тұрғын үй параметрлері мамандандырылған сенсорлармен жабдықталуы мүмкін. Бұл сенсорлар үйдегі бақылау құрылғыларын аурухана жүйелеріне қосу сияқты әртүрлі орталарда құнды ақпаратты жинауға, өңдеуге, беруге және талдауға қабілетті смарт сенсорлар желісін жасайды. Жалғанған таразылар немесе киілетін жүрек мониторлары сияқты салауатты өмір салтын ынталандыратын басқа тұтынушы құрылғылары да IoT көмегімен қол жетімді. Денсаулықты жан-жақты бақылауға арналған IoT платформалары антенатальды және созылмалы пациенттер үшін де қол жетімді, бұл өмірлік маңызды денсаулық белгілерін және қайталанатын дәрілік қажеттіліктерді басқаруға көмектеседі.

Пластмассадан және матадан электрониканы жасау әдістерінің жетістіктері өте төмен құны, қолдануға оңай IoMT датчиктерін жасауға мүмкіндік берді. Бұл сенсорларды қажетті RFID электроникасымен бірге қағазда немесе сымсыз қуатпен жұмыс істейтін бір рет қолданылатын сенсорлық құрылғылар үшін электронды тоқыма бұйымдарында жасауға болады. Қолданбалар портативтілік пен жүйенің төмен күрделілігі маңызды болып табылатын медициналық диагностика үшін медициналық көмек көрсету үшін жасалған.

2018 жылдан бастап IoMT тек клиникалық зертханалық индустрияда ғана емес, денсаулық сақтау мен медициналық сақтандыруда да қолданылды. Денсаулық сақтау саласындағы IoMT қазіргі уақытта дәрігерлерге, пациенттерге және пациенттерге күтім жасаушыларға, медбикелерге, отбасыларға және т.б. пациенттердің жазбалары деректер базасында сақталатын жүйенің бөлігі болуға мүмкіндік береді, бұл дәрігерлер мен басқа медициналық қызметкерлерге пациенттер туралы ақпаратқа қол жеткізуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, IoT негізіндегі жүйелер пациентке бағытталған, бұл пациенттің медициналық жағдайына қатысты икемділік ұсынады. Сақтандыру индустриясындағы IoMT динамикалық ақпараттың ең жақсы және жаңа түрлеріне қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Бұған биосенсорлар, киілетін құрылғылар, қосылған медициналық құрылғылар және тұтынушы әрекетін бақылауға арналған мобильді қолданбалар сияқты сенсорға негізделген шешімдер кіреді. Бұл дәлірек андеррайтингке және баға белгілеудің жаңа үлгілеріне әкелуі мүмкін.

Денсаулық сақтауда заттар интернетін қолдану созылмалы ауруларды емдеуде, сондай-ақ аурулардың алдын алу мен бақылауда негізгі рөл атқарады. Қашықтан бақылау қуатты сымсыз шешімдерді қосу арқылы мүмкін болады. Байланыс дәрігерлерге емделуші деректерін жинауға және денсаулық деректерін талдау үшін күрделі алгоритмдерді қолдануға мүмкіндік береді.

==== Көлік ====
Заттар интернеті әртүрлі көлік жүйелерінде коммуникацияларды, басқаруды және ақпаратты өңдеуді біріктіруге көмектеседі. Заттар интернетідың қолданылуы көлік жүйелерінің барлық аспектілеріне (яғни көлік, инфрақұрылым және жүргізуші немесе пайдаланушы) таралады. Тасымалдау жүйесінің осы құрамдас бөліктері арасындағы динамикалық өзара әрекеттестік көліктер арасында және олардың ішінде байланыс орнатуға, қозғалысты интеллектуалды басқаруға, смарт тұраққа, электронды төлем жүйелеріне, логистика мен флотты басқаруға, көлік құралдарын басқаруға, қауіпсіздік пен жол бойындағы көмекке  мүмкіндік береді.

=== Өнеркәсіптік қолдану ===
Өнеркәсіптік заттардың интернеті, IIoT деп те аталады, қосылған жабдықтан, операциялық технологиядан (OT), орындардан және адамдардан деректерді қабылдайды және талдайды. Операциялық технологияны (ОТ) бақылау құрылғыларымен үйлескенде IIoT өнеркәсіптік жүйелерді реттеуге және басқаруға көмектеседі. Сонымен қатар, өнеркәсіптік қоймалардағы активтерді орналастыру жазбаларын автоматты түрде жаңарту үшін дәл осындай енгізуді жүзеге асыруға болады, өйткені активтер шағын винттен бастап қозғалтқыштың толық қосалқы бөлігіне дейін болуы мүмкін және мұндай активтерді дұрыс орналастыру жұмыс уақыты мен ақшаның босқа ысырап болуына әкелуі мүмкін.

==== Өндіріс ====
Сондай-ақ заттар интернеті ашу, сәйкестендіру, өңдеу, байланыс, іске қосу және желіге қосылу функцияларымен жабдықталған әртүрлі өндірістік құрылғыларды қосуға мүмкіндік береді. Желілік бақылау және өндірістік жабдықты басқару, активтер мен жағдайды басқару немесе өндірістік процесті басқару өнеркәсіптік қолданбалар мен ақылды өндіріс үшін IoT пайдалануға мүмкіндік береді. Интеллектуалды IoT жүйелері жаңа өнімдерді жылдам өндіруге және оңтайландыруға, сондай-ақ өнім қажеттіліктеріне жылдам жауап беруге мүмкіндік береді.

Процесті басқаруды автоматтандыруға арналған цифрлық басқару жүйелері, оператор құралдары мен жабдықтың қауіпсіздігі мен қауіпсіздігін оңтайландыруға арналған сервистік ақпараттық жүйелер IIoT құзыретіне жатады. IoT ең жоғары сенімділікті қамтамасыз ету үшін болжамды техникалық қызмет көрсетуді, статистикалық бағалауды және өлшеулерді пайдалана отырып активтерді басқаруда да қолданылуы мүмкін. Энергияны тұтынуды оңтайландыру үшін өнеркәсіптік басқару жүйелерін смарт желілермен біріктіруге болады. Өлшеу, автоматтандыруды басқару, зауытты оңтайландыру, денсаулық пен қауіпсіздікті басқару және басқа функциялар желілік сенсорлармен қамтамасыз етіледі.

Жалпы өндірістен басқа, заттар интернеті индустрияландыру процестерін құру үшін де қолданылады.

== Дереккөздер ==

[[Санат:Компьютер желілері]]
[[Санат:Болашақтың желілері]]</text>
      <sha1>nhmq5asr9j23ksrgr2nm61x90comsxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ричард Кромвель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>692694</id>
    <revision>
      <id>3681596</id>
      <parentid>3663368</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айакеш</username>
        <id>187089</id>
      </contributor>
      <origin>3681596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11583" sha1="040cby0nfds61104zrq8igsddpguqxl" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2022}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Мемлекеттік қайраткер|Діні=[[пуританизм]]|Шынайы есімі={{lang-en|Richard Cromwell}}|Титулы=[[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия]]ның лорд-протекторы|Ту=Standard of Oliver Cromwell (1653–1659).svg|Ту2=Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|Ізашары=[[Оливер Кромвель]]|Ізбасары=''лауазым жойылған'';&lt;br&gt;[[Карл II (Англия королі)|Карл II]] (Англия королі ретінде)|Елтаңба=Coat of Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|Азаматтығы={{ту|Англия}} [[Англия Патшалығы|Англия]]&lt;br&gt;[[Сурет:Commonwealth-Flag-1651.svg|border|22px]] [[Ағылшын Республикасы]]&lt;br&gt;{{ту|Ұлыбритания}} [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Әкесі=[[Оливер Кромвель]]&lt;ref&gt;[http://kindred.stanford.edu/#/kin/full/none/none/I3886 Kindred Britain]&lt;/ref&gt;|Анасы=Элизабет Буршье|Жұбайы=Дороти Мэйджор|Жұмыс істеген орны=[[Уайтхолл]]|Қайтыс болған күні=12.07.1712|Туған күні=4.10.1626|Туған жері=Хантингдон, [[Англия]], [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Қайтыс болған жері=[[Англия]], [[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]]|Суреті=RichardCromwell.jpeg|Commons=Richard Cromwell}}

'''Ричард Кромвель''' ({{lang-en|Richard Cromwell}}; 1659 жылдан '''Сынған Дик'''&lt;ref group=&quot;K&quot;&gt;Билік қолынан кеткен кезде Р. Кромвеллге Сынған Дик лақап аты берілді. Бұл дерде Дик — Ричард (Richard) атының қысқартылған түрі.&lt;/ref&gt; ({{lang-en|Tumbledown Dick}}); лақап атымен белгілі болған; {{Туғанкүні|4|10|1626}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Richard Cromwell // [https://www.britannica.com/biography/Richard-Cromwell Encyclopædia Britannica] {{Ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Richard Cromwell // [https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4638&amp;url_prefix=https://www.thepeerage.com/&amp;id=p1955.htm#i19550 The Peerage] {{Ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Richard Cromwell // [https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/cromwell-richard Брокгауз Энциклопедиясы] {{Ref-de}} / Hrsg.: {{Аударылмаған 3|Wissen Media Verlag|Wissen Media Verlag|de|Wissen Media Verlag}}&lt;/ref&gt;, Хантингдон, Кембриджшир, [[Англия]] — {{Қайтысболғанкүні|12|7|1712}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;, Хартфордшир, [[Англия]], [[Ұлыбритания]]) — ағылшын мемлекеттік және саяси қайраткері, [[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия|Ирландияның]] екінші лорд-протекторы (1658—1659). [[Ағылшын революциясы|Ағылшын революциясының]] көшбасшысы [[Оливер Кромвель|Оливер Кромвельдің]] үшінші ұлы.

== Ерте өмірі және отбасы ==
Кромвель 1626 жылы 4 қазанда Хантингдонда [[Оливер Кромвель]] мен оның әйелі Элизабеттің үшінші ұлы болып дүниеге келген&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Waylen &amp; Cromwell 1897, p. 28&lt;/ref&gt;. Ричардтың балалық шағы туралы мәлімет аз. Ол үш ағасымен Эссекстегі Фельстед мектебінде анасының үйіне жақын жерде білім алған. Оның университетке барғаны туралы деректер жоқ&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 1647 жылы мамырда ол Линкольс-Инн заң қоғамының мүшесі болды, бірақ кейіннен адвокатураға шақырылмады. Оның орнына 1647 жылы Кромвель [[Жаңа үлгі армиясы]]на {{Аударылмаған 3|виконт Лайлдың|Филипп Сидней|en|Philip Sidney, 3rd Earl of Leicester}} құтқару қызметінің капитаны ретінде қосылды&lt;ref name=np&gt;{{cite book|title=Oliver Cromwell: New Perspectives|editor=Patrick Little|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=248|year=2008|isbn=978-1137018854}}&lt;/ref&gt;. Ол 1640 жылдардың соңында [[Томас Фэрфакс]]тың ({{lang-en|Thomas Fairfax}}) «құтқару отрядында» капитан қызметін атқарған болуы мүмкін, бірақ дәлелдер қарама-қайшы.

1649 жылы Ричард Кромвель Гемпширден келген дворян Ричард Мэйжордың қызы Дороти Мэйджорға ({{lang-en|Dorothy Maijor}}) үйленді&lt;ref&gt;Waylen &amp; Cromwell 1897, p. 37&lt;/ref&gt;. Әйелімен бірге ол кейінірек Хурслидегі негізгі мүлікке көшті. 1650 жылдары олардың тоғыз баласы болды: бесеуі кәмелеттік жасқа дейін аман қалды&lt;ref&gt;Waylen &amp; Cromwell 1897, pp. 37–40&lt;/ref&gt;.

== Саяси қызметі ==
[[Сурет:By His Highnes Council in Scotland, for the government thereof Edinburgh 1658.jpg|thumb|200px|[[Оливер Кромвель|Оливер Кромвельдің]] қайтыс болғанын және Ричард Кромвеллдің лорд-протектор ретінде мұрагер болуын жариялайтын мәлімдеме. 1658 жылы Шотландияда басылған.]]
1658 жылы 3 қыркүйекте [[Оливер Кромвель]] қайтыс болғаннан кейін Ричард [[Англия]], [[Шотландия]] және [[Ирландия|Ирландияның]] лорд-протекторы қызметін атқарды. 1659 жылы Үшінші Парламент шақырылды&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Third Protectorate Parliament|author=David Plant|publisher=http://www.british-civil-wars.co.uk|url=http://www.british-civil-wars.co.uk/glossary/protectorate-parliament-3.htm|date=2007-04-23|access-date=2014-09-29|archive-date=2013-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130422023957/http://www.british-civil-wars.co.uk/glossary/protectorate-parliament-3.htm|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

Әскерлер арасында беделі жоқ, мүмкін, тіпті жеткілікті білімі де жоқ, бала кезінен ауыл өмірін қаланың күйбеңінен артық көретін ол депутаттар арасында да, [[Лондон]] қоғамынан да кең қолдау таппады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://diletant.media/articles/29036297/|title=Ричард Кромвель: Политик, не оправдавший надежд.|access-date=2018-08-06|archive-date=2018-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806210802/https://diletant.media/articles/29036297/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Қаржы дағдарысы жағдайында тұрақты үкімет құра алмаған соң, ол шақырған парламент жойылып, қызметіне кіріскеннен сегіз айдан кейін 1659 жылы 25 мамырда отставкаға кетуге мәжбүр болды&lt;ref&gt;[[s:en:Smith, Henry (1620-1668?) (DNB00)|Smith, Henry (1620—1668?)(DNB00). Dictionary of National Biography, 1885—1900, Volume 53. Smith, Henry (1620—1668?) by Bertha PorterHenry Smith (1620—1668).]]&lt;/ref&gt;.

== Қызметтен кеткеннен кейінгі өмірі (1659–1712) ==
Монархия 1660 жылдың шілдесінде қалпына келтірілгеннен кейін, ол Францияға эмиграцияға кетті. Еуропаның әртүрлі елдерін аралап, бірнеше еуропалық сарайға барды. Біраз уақыт Швейцарияда тұрды. Ол бірнеше бүркеншік есім қолданды, олардың ішінде Джон Кларк та болды. 1680 немесе 1681 жылы Англияға қайтып оралып, Хартфордшир графтығындағы Чешант қаласында белгілі саудагер Томас Пенгеллидің
 үйіне қоныстанды. Ол Хэмпшир графтығындағы Херслидегі өзінің жеке иелігінен түсетін табыс есебінен өмір сүрді. 1712 жылғы 12 шілдеде, 85 жасында қайтыс болды.

== Әдебиет ==

* {{cite book|title=Alumni Felstedienses|last1=Beevor|first1=R. J.|last2=Roberts|first2=E. T.|year=1903}}
* {{cite book|last=Chapman|first=James|title=Past and Present: National Identity and the British Historical Film|year=2005|publisher=I. B.Tauris|isbn=978-1-85043-808-3|url=https://books.google.com/books?id=M6Wazi7wgAkC}}
* {{cite encyclopedia|last=Gaunt|first=Peter|encyclopedia=11298 Oxford Dictionary of National Biography|title=Richard Cromwell|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/6768|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/6768}}
* {{cite book|last=Hutton|first=Ronald|author-link=Ronald Hutton|title=The Restoration: A Political and Religious History of England and Wales, 1658–1667|year=1985|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=0-19-822698-5}}
* {{cite book|last=Munden|first=Kenneth White|title=The American Film Institute Catalog, Feature films 1961–1970|year=1971|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-20970-1|url=https://books.google.com/books?id=s1k1RsGvFwwC}}
* {{cite book|title=The House of Cromwell: A Genealogical History of the Family and Descendants of the Protector|first1=James|last1=Waylen|first2=John Gabriel|last2=Cromwell|location=London|publisher=Elliot Stock|year=1897|url=https://archive.org/details/houseofcromwellg00wayl}}
* {{cite book |last=Munden |first=Kenneth White |title=The American Film Institute Catalog, Feature films 1961–1970 |year=1971 |publisher=[[University of California Press]] |isbn=978-0-520-20970-1 |url=https://books.google.com/books?id=s1k1RsGvFwwC}}
* {{cite book |title=The House of Cromwell: A Genealogical History of the Family and Descendants of the Protector |first1=James |last1=Waylen |first2=John Gabriel |last2=Cromwell |location=London |publisher=Elliot Stock |year=1897 |url=https://archive.org/details/houseofcromwellg00wayl }}

== Дереккөздер ==

; Түсініктемелер
&lt;references group=&quot;K&quot; /&gt;

; Деректер
&lt;references /&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category|Richard Cromwell}}

* [https://web.archive.org/web/20150218050952/http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/cromwell_oliver.shtml BBC Bio of Oliver Cromwell]
* [http://www.britannia.com/history/monarchs/mon48a.html Britannia.com &quot;Monarchs&quot; Page on Richard Cromwell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111209051636/http://www.britannia.com/history/monarchs/mon48a.html |date=2011-12-09 }}</text>
      <sha1>040cby0nfds61104zrq8igsddpguqxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өзбекстандағы дін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697708</id>
    <revision>
      <id>3681628</id>
      <parentid>3254393</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4291" sha1="nxdgtyibnkm3ixoa6rc5dlmjw5agqz6" xml:space="preserve">'''Өзбекстандағы дін''' – [[Өзбекстан]]да әртүрлі дін өкілдері тұрады. Халықтың басым бөлігі, яғни 95 пайызға жуығы ислам дінін ұстанады. Халықтың қалған бөлігі христиан, иудаизм, басқа діндер мен секталарға сенеді.

== Мұсылмандар ==
Халықтың басым бөлігі сенетін ислам дінін «Өзбекстан мұсылмандары діни басқармасы» басқарады. Бұл бөлімге мүфти жетекшілік етеді. Ташкент пен Бұхарада ислам мектептері бар. Негізінен исламның ханафи мәзһабы халық арасында кең тараған. Сондай-ақ шиіттерді ұстанатындардың саны аз.

== Христиандар ==
Негізінен христиандықтың орыс православие сектасы ахолилер арасында кең таралған. Сондай-ақ христиандық конфессияларға сенушілер бар: католиктер, протестанттар, баптистер, адвентистер&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140503000230/http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/uzbek/society/1253152.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.elkras.ru/elc/kto_est_kto_v_elc/adresa_prihodov/adresa_elc.jdx&lt;/ref&gt; және Иегова куәгерлері.&lt;ref&gt;http://www.bible.com.ua/news/r/54437 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122084409/http://bible.com.ua/news/r/54437 |date=2012-11-22 }}&lt;/ref&gt;

== Зороастризм ==
Өзбекстанның исламға дейінгі көне діні – зороастризм бүгінге дейін сақталып, Өзбекстанда 7 мың адам ұстанады. Зороастрлар ғибадатхана мен қасиетті оттың «лас демімен» ластануына жол бермеу үшін отты тазарту рәсімі, белгілі бір дәрежеде өзгертілсе де, кейбір өзбектерде әлі де бар. Неке қию рәсімінен кейін қалыңдықты жас күйеуінің үйіне әкелгенде, жаңадан үйленгендер тазартылғандай отты 3 рет айналады. Осы рәсімнен кейін ғана күйеу жігіт қалыңдықты қолына алып, өз бөлмесіне апарады.&lt;ref&gt;http://vcn.bc.ca/oshihan/Pages/UzbakistanClasse.htm&lt;/ref&gt;

== Басқа діндер ==
Сондай-ақ халық арасында иудаизм, буддист, кришнайт және басқа да діндердің өкілдері бар. Өзбекстанда 2010 жылдың 1 маусымындағы жағдай бойынша 2225 діни ұйым тіркелген.

Бұлар:
* Ислам – 2050
* Корей христиан шіркеуі – 52
* Орыс православие шіркеуі – 37
* Баптистер – 23
* Елуінші - 21
* Жетінші күн адвентистері - 10
* Иудаизм - 8
* Бахаилер - 6
* Рим-католик шіркеуі - 5
* Жаңа Апостолдар - 4
* Лютерандар — 2
* Армян апостолдық шіркеуі — 2
* Иегова куәгерлері - 1
* Кришнайшылар - 1
* Буддистер - 1
* Құдайдың дауысы шіркеуі - 1
* Киелі кітап қоғамы — 1

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.tashkent-hotels.com/rus/tashkent/religion.htm Религия в Узбекистане]
* [http://www.anons.uz/article/society/3123 В Узбекистане действуют 2226 религиозных организаций] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013152255/http://www.anons.uz/article/society/3123/ |date=2010-10-13 }}
* [https://globalconnect.uz/uzbekistan/religion Религия в Узбекистане/Religion in Uzbekistan]

[[Санат:Өзбекстандағы дін]]</text>
      <sha1>nxdgtyibnkm3ixoa6rc5dlmjw5agqz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрокли Косталлари</title>
    <ns>0</ns>
    <id>700660</id>
    <revision>
      <id>3681808</id>
      <parentid>3159454</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Albinfo</username>
        <id>9521</id>
      </contributor>
      <origin>3681808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7269" sha1="qrumz7cnc8hgdu1kz6mamr1if45pqap" xml:space="preserve">{{Ғалым|Есімі=Андрокли Косталлари|Шынайы есімі={{lang-sq|Androkli Kostallari}}|Туған күні=7.11.1922|Қайтыс болған күні=23.3.1992|Қайтыс болған жері=Тирана, {{ALB}}|Ғылыми аясы=лингвистика|Жұмыс орны=[[Албания ғылым академиясы]], [[Тирана университеті]]|Альма-матер=[[Мәскеу мемлекеттік университеті]]|Несімен белгілі=Албан тілінің қазіргі орфографиясының негізгі сарапшы-авторларының бірі|Қолтаңбасы=Androkli Kostallari (nënshkrim).svg|Қолтаңба ені=125px|Суреті=Albanien 1981 e HBth 07 (Androkli Kostallari).jpg}}

'''Андрокли Косталлари''' (1922 жылы 7 қараша – 23 наурыз 1992 жыл) — албан тіл маманы. Гетеборг университетінің құрметті докторы.&lt;ref&gt;{{citation|url=https://books.google.com/books?id=MhFZAAAAMAAJ&amp;q=androkli+kostallari&amp;dq=androkli+kostallari&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDsQ6AEwBjgUahUKEwjFzrr785jJAhUBdD4KHXmoASc|journal=Janua Linguarum|series=Series maior|issue=17|year=1966|publisher=Mouton|page=247|title=Androkli Kostallari|location=The Hague|issn=0075-3114|oclc=1924058}} {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=MhFZAAAAMAAJ&amp;q=androkli+kostallari&amp;dq=androkli+kostallari&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDsQ6AEwBjgUahUKEwjFzrr785jJAhUBdD4KHXmoASc|date=20160501203225}}&lt;/ref&gt; Ол албан тілін зерттеудегі орталық тұлғалардың бірі, Албания тарих және тіл білімі институтының, кейін Тіл және әдебиет институтының негізін қалаушы және директоры болды. Косталлари 1972 жылғы Орфографиялық конгресс бекіткен албан тілінің қазіргі емлесінің негізгі сарапшы авторларының бірі ретінде белгілі.&lt;ref name=&quot;ASHAK&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.akad.gov.al/ash/asambleja/te-ndare-jeta?id=160|title=Academy of Sciences of Albania — Akademik Androkli KOSTALLARI (in Albanian)|lang=sq|accessdate=2018-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180513104845/http://akad.gov.al/ash/asambleja/te-ndare-jeta?id=160|archivedate=2018-05-13|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Косталлари Перметке жақын Петран ауылында дүниеге келген. Шкодрада, содан кейін Тиранада оқыды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұлт-азаттық қозғалысқа белсене араласқан ол соғыстан кейінгі баспасөзде жұмыс істеп, жастығына қарамастан басшылық қызметтерді атқарды.&lt;ref name=&quot;ASHAK&quot; /&gt;

Мәскеу мемлекеттік университетінің филология факультетінде оқыды. М.В.Ломоносов, орыс тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша, журналистика мамандығы бойынша, 1954 жылы бітірді.&lt;ref name=&quot;Myftaraj&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kastriotmyftaraj.com/?p=335|author=Kastriot Myftaraj|title=Biografia e fshehur e delegatëve të Kongresit të Drejtshkrimit të vitit 1972|year=2012|language=sq|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130712020918/http://www.kastriotmyftaraj.com/?p=335|archivedate=2013-07-12}}&lt;/ref&gt; Албанияға оралғаннан кейін ол Албания Ғылым академиясының бұрынғы ғылым институтында, содан кейін жаңадан құрылған Тирана университетінің тарих және филология факультетінде жұмыс істей бастады, кейін декан болды.

1958 жылы Тирана тарих және тіл білімі институтының директоры болып сайланды, ал қайта құрылымдаудан кейін Тіл білімі және әдебиет институтының директоры болып 1990 жылға дейін жұмыс істеді. 1964-1991 жылдары Studime Filologjike және 1964-1980 жылдары Studia Albanica журналының бас редакторы болды. 1972 жылы Косталлари Албания Ғылым академиясын құрушылардың бірі және оның президиумының мүшесі болды.&lt;ref name=&quot;ASHAK&quot; /&gt;

Оның ғылыми-педагогикалық еңбегінде лексикология мен лексикографияға, сөзжасамға, ономастикаға, жалпы тіл білімі мен әдеби албан тілінің тарихына басты назар аударылды. 1955-1990 жылдары Тирана университетінде лексикология және лексикография кафедрасының меңгерушісі қызметін атқарды. Ол сонымен қатар екі албан сөздігінің бас редакторы болды: Қазіргі албан тілінің сөздігі ({{Lang-sq|Fjalor i gjuhës së sotme shqipe}}, 1980) және Real Albanian сөздігі ({{Lang-sq|Fjalor i shqipes së sotme}}, 1984).&lt;ref name=&quot;ASHAK&quot; /&gt;

Косталлари үлес қосқан тағы бір сала албан тілінің әдеби стандартының қалыптасу және даму тарихы, оның құрылымдық-функционалдық сипаттамалары болды. 1956 жылы «Албан тілінің орфографиясын» дайындаған комиссияның мүшесі, 1967 жылы «Албан тілінің емле ережелері» жобасы жөніндегі комиссияны басқарды, 1972 жылы емле съезінің төрағасы, келесі комиссияны басқарды. 1973 жылы емле және 1976 жылы орфографиялық сөздіктің шығуын қадағалады. Әртүрлі терминологиялық сөздіктердің тең авторы да болды.&lt;ref name=&quot;ASHAK&quot; /&gt;

1960 жылы Халықаралық онмастикалық ғылымдар кеңесінің мүшесі болды, ал 1963 жылы Оңтүстік-Шығыс Еуропаны зерттеу халықаралық қауымдастығының мүшесі болды, кейін ұйымның вице-президенті болды.

Косталлари сонымен қатар есімдердің дереккөзі ретінде бүгінгі күнге дейін өте танымал болған жаңа албан есімдер сөздігінің авторы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Албания ғалымдары]]</text>
      <sha1>qrumz7cnc8hgdu1kz6mamr1if45pqap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатолий Анатольевич Нуриев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>702543</id>
    <revision>
      <id>3682000</id>
      <parentid>3432605</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="nsyo057os6f2khuupsgdm524oqyr0m7" xml:space="preserve">{{Футболшы
| туған күні = 20.05.1996
| туған жері = Мукачево, [[Закарпатье облысы]], [[Украина]]
| азаматтығы = {{байрақ|Әзірбайжан}}&lt;br&gt;{{ту|Украина}} [[Украина]]
| бойы = 182
| салмағы = 76
| қазіргі клуб = {{ту|Әзірбайжан}} [[Сабах (футбол клубы, Баку)|Сабах]]
| номер = 9
| позиция = шабуылшы
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2017—2018|{{ту|Украина}} [[Сталь (футбол клубы, Каменское)|Сталь (Каменское)]]|7 (0)
|2018—2021|{{ту|Украина}} [[Минай (футбол клубы)|Минай]]|74 (36)
|2021—2022|{{ту|Украина}} [[Колос (футбол клубы, Ковалевка)|Колос (Ковалёвка)]]|13 (1)
|2022|{{аренда}}{{ту|Әзірбайжан}} [[Сумгаит (футбол клубы)|Сумгаит]]|5 (1)
|2022—|{{ту|Әзірбайжан}} [[Сабах (футбол клубы, Баку)|Сабах]]|21 (3)
}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2021—|{{футбол|Әзірбайжан}}|13 (1)}}
}}
'''Анатолий Анатольевич Нуриев''' ({{lang-uk|Анатолій Анатолійович Нурієв}}, {{lang-az|Anatoli Anatoli oğlu Nuriyev}}; [[20 мамыр]] [[1996 жыл]]&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/570743 Тransfermarkt.com]&lt;/ref&gt;) — украиналық және әзірбайжандық футболшы, шабуылшы. [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23|2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар лигасына]] қатысты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://footballfacts.ru/person/231331 Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Бастама}}{{Суретсіз мақала}}{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Украина футболшылары]]
[[Санат:Әзербайжан футболшылары]]
[[Санат:Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Колос Ковалевка ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>nsyo057os6f2khuupsgdm524oqyr0m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Викторович Ахунов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703149</id>
    <revision>
      <id>3682025</id>
      <parentid>3261324</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1559" sha1="4m0l7bsjf911j067r8uqzfxu3e5eu3h" xml:space="preserve">{{Футболшы|туған күні=18.5.1971
|азаматтығы = {{байрақ|КСРО}}&lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}}
|позиция = шабуылшы 
| туған жері= {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1989|{{ту|КСРО}} [[Олимпия (футбол клубы, Алматы)|РШВСМ]]|3 (0)
|1989 |{{ту|КСРО}} Кристалл (Алматы)| 
|1992|{{ту|Қазақстан}} [[ЦСКА (футбол клубы, Алматы)|ЦСКА (Алматы)]]|3 (1)
|1993|{{ту|Қазақстан}} [[Достық (футбол клубы, Алматы)|Достық]]| 22 (10)
}}}}
'''Андрей Викторович Ахунов''' ([[18 мамыр]] [[1971 жыл]]) — КСРО-лық және қазақстандық футболшы, шабуылшы. 

Карьерасында тек алматылық клубтарда ойнады. 

== Жүлделері ==
'''Достық'''

* Қазақстан кубогы: 1993

== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20230702065627/https://footballfacts.ru/person/122212-ahunovandreyviktorovich Профилі]
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{бастама}}
[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:ЦСКА Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Достық Алматы ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>4m0l7bsjf911j067r8uqzfxu3e5eu3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Петрович Авдеенко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703152</id>
    <revision>
      <id>3682030</id>
      <parentid>3261336</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2157" sha1="ry0wqoa4d14p0mmbhxcrjcoml5r9ln0" xml:space="preserve">{{Футболшы|туған күні=3.2.1967
|азаматтығы = {{URS}}&lt;br&gt;{{UKR}}&lt;br&gt;{{kAZ}}
|позиция =  шабуылшы
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1984|{{ту|КСРО}} [[Шахтёр (футбол клубы, Горловка)|Шахтёр Горловка]]|13 (1)
|1984—1985|{{ту|КСРО}} [[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|Шахтер Донецк]]|
|1986|{{ту|КСРО}} [[Новатор (футбол клубы, Жданов)|Новатор Жданов]]|
|1987|{{ту|КСРО}} [[Шахтёр (футбол клубы, Горловка)|Шахтёр Горловка]]|
|1988-1989|{{ту|КСРО}} [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток Өскемен]]|60 (13)
|1990|{{ту|КСРО}} [[Жігер (футбол клубы)|Мелиоратор Шымкент]]|42 (14)
|1991|{{ту|КСРО}} [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток Өскемен]]|39 (12)
|1992-1993|{{ту|Украина}} [[Шахтёр (футбол клубы, Горловка)|Шахтёр Горловка]]|17 (2)
|1993-1995|{{ту|Қазақстан}} [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток Өскемен]]|86 (28)
}}
}}
'''Андрей Петрович Авдеенко''' ([[3 ақпан]] [[1967 жыл]]) — украиналық және қазақстандық футболшы, шабуылшы.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Қазақстан кубогы иегері: 1994

== Сілтемелер ==
*[https://footballfacts.ru/person/73579-avdeenkoandreypetrovich Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Украина футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары]]
[[Санат:Восток ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жігер ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>ry0wqoa4d14p0mmbhxcrjcoml5r9ln0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арыс (футбол клубы, 2022)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704200</id>
    <revision>
      <id>3682194</id>
      <parentid>3339697</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1239" sha1="fp7qfq5svob8sffkbfv0yq24dh13asb" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы        = {{ту|Қазақстан}} Арыс
 |құрылған        = 2022
 |стадионы        = 
 |жаттықтырушы          = {{ту|Қазақстан}} Абдухалық Бөрібаев
 |жарыс    = [[Футболдан Қазақстан екінші лигасы|2 лига]]
 |маусым           = 2023
 |орын           = 8-орын
}}
'''Арыс ФК''' — [[Арыс]] қаласындағы футбол клубы, 2022 жылы құрылды. 2022 жылы [[Футболдан Қазақстан екінші лигасы|Қазақстан екінші лигасында]] төртінші орын алып, бірінші лигаға жолдама алды&lt;ref&gt;https://footballfacts.ru/club/97942-arysarys {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230524055453/https://footballfacts.ru/club/97942-arysarys |date=2023-05-24 }}&lt;/ref&gt;.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*https://pflk.kz/rus/clubs/213#league=12 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319184135/https://pflk.kz/rus/clubs/213#league=12 |date=2023-03-19 }}
[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]</text>
      <sha1>fp7qfq5svob8sffkbfv0yq24dh13asb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Гамильтон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>705067</id>
    <revision>
      <id>3682268</id>
      <parentid>3194648</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4873" sha1="nras8biqho2pleqzngbwubewo8t8xbo" xml:space="preserve">{{Саясаткер
 |Есімі              = Александр Гамильтон
 |Шынайы есімі       = Alexander Hamilton
 |Сурет              = Alexander Hamilton by John Trumbull, 1806.png
 |Ені                = 
 |Атауы              = Джон Трамбулл салған портрет, 1806 жыл
 |Туған күні       = 11.1.1757
 |Туған жері       = [[Чарлстаун (Сент-Китс және Невис)]]
 |Қайтыс болған күні = 12.7.1804
 |Қайтыс болған жері = Гринвич-Виллидж, [[Нью-Йорк]]
 |Азаматтығы         = [[АҚШ]]
 |Білімі             = 
 |Діні               = Пресвитериандық
 |Партиясы           = Федералистер партиясы
 |Негізгі идеясы     = 
 |Мансабы            = Экономист, банкир, юрист, саясаткер, әскери офицер
 |Әкесі              =
 |Анасы              =
 |Жұбайы             = Элизабет Гамильтон
 |Балалары           = 8
 |Марапаттары        = 
 |Қолтаңбасы         = Alexander Hamilton Signaturert.svg
 |Commons            = Category:Alexander Hamilton
}}
'''Александр Гамильтон''' — [[Америка Құрама Штаттары]]ның мемлекеттік қайраткері, алғашқы қаржы министрі (1789—95), [[Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушылар|«негіздеуші әкелердің»]] бірі.

[[АҚШ тәуелсіздігі үшін соғыс|Тәуелсіздік жолындағы соғыс]] (1775—1783) кезінде шешендігімен әрі публицистігімен көзге түсті. Гамильтонның [[құн]], [[ақша]], [[баға]] мәселесі жөніндегі зерттеулері АҚШ-тың саяси экономиясын ілгері дамытуға ықпал етті.&lt;ref&gt;Қазақ совет энциклопедиясы, 3-том.&lt;/ref&gt;

Ол мықты федералдық үкіметтің, қуатты экономика мен армияның, [[мануфактура]]лық өндірістің қолдаушысы болған. Өзі алғашқы екі банктың құрылуына себепші болған.

1789 жылы ол Американың алғашқы саяси партиясы болып саналатын [[Федералистер партиясы]]ның негізін қалады.

== Конституция және «Федералист жазбалары» ==
1787 жылы Гамильтон Нью-Йорк штатының заң шығару жиналысының депутаты болып сайланды, ол [[Филадельфиялық конвент|Конституциялық жиналыстарға]] делегат болып қатысты. Алғашқы ұсыныстардың бірі президенттің билігін өмір бойына жеткізу керек деген ойы болды.

Жаңа Конституцияны жақтайтын эсселер жинағының негізгі авторы болды ([[Джеймс Мэдисон]] мен [[Джон Джей]]мен бірге). «[[Федералист жазбалары]]на» кірген 85 мақаланың ішінен Гамильтон 51-н жазған.

== Қаржы министрі ==
1789 жылдың мамырында [[Джордж Уошингтон]] президент міндетін атқара бастағандықтан, жаңа министрлер кабинетін құруға кірісті. Қаржы министрі лауазымын Александр Гамильтонға ұсынды. 11 қыркүйекте ол алғашқы қаржы министрі болып тағайындалды.

Гамильтон өз күш-жігерін әсіресе мемлекеттік қарыз мәселесін шешуге бағыттады. Сондай-ақ ол кедендік алымдар жүйесін реттеді және [[Ұлыбритания]]мен сауда қарым-қатынастарын тиімді қалпына келтірді. 1791 жылы ол мемлекеттік ақша сарайын құру жоспарын ұсынды, АҚШ ақша сарайы келесі жылы құрылды.

[[Сурет:US10dollarbill-Series_2004A.jpg|нобай|солға|200px|Александр Гамильтон&lt;br&gt;[[АҚШ доллары|10-долларлық]] банкнотада]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{бастама}}

[[Санат:АҚШ саясаткерлері]]</text>
      <sha1>nras8biqho2pleqzngbwubewo8t8xbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Дмитриевич Зуев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>711071</id>
    <revision>
      <id>3681928</id>
      <parentid>3298335</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7758" sha1="8pv2g16p1mp1rohxmukz7qff9hloit0" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Александр Зуев
|толық аты = Александр Дмитриевич Зуев
|лақап аты = 
|сурет = Aleksandr_Zuyev_(footballer)_2022.jpg
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 26.6.1996
|туған жері = {{туғанжері|Қостанай|Қостанайда}}, [[Қазақстан]]
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 177 см
|салмағы = 
|позиция = [[қорғаушы]], [[жартылай қорғаушы]]
|қазіргі клуб = {{ту|Ресей}} [[Арсенал (футбол клубы, Тула)|Арсенал]]
|номері = 19
|жастар клубы = {{футбол карьерасы
|2003—2005|{{ту|Қазақстан}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]|
|2005—2009|{{ту|Ресей}} Академия (Челябинск)|
|2009—2013|{{ту|Ресей}} Чертаново (Мәскеу)|
|2013—2015|{{ту|Ресей}} [[Спартак (футбол клубы, Мәскеу)|Спартак (Мәскеу)]]|
}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2013—2018|{{ту|Ресей}} [[Спартак (футбол клубы, Мәскеу)|Спартак (Мәскеу)]]|22 (0)
|2013—2016|{{аренда}}{{ту|Ресей}} [[Спартак (футбол клубы, Мәскеу)|Спартак-2 (Мәскеу)]]|59 (12)
|2017|{{аренда}}{{ту|Ресей}} [[Крылья Советов (футбол клубы, Самара)|Крылья Советов]]|11 (0)
|2017—2018|{{аренда}}{{ту|Ресей}} [[Ростов (футбол клубы)|Ростов]]|25 (1)
|2018—2020|{{ту|Ресей}} [[Ростов (футбол клубы)|Ростов]]|29 (2)
|2017—2018|{{аренда}}{{ту|Ресей}} [[Рубин (футбол клубы)|Рубин]]|17 (0)
|2020—2022|{{ту|Ресей}} [[Рубин (футбол клубы)|Рубин]]|40 (0)
|2022|{{ту|Ресей}} [[Химки (футбол клубы)|Химки]]|14 (0)
|2023|{{ту|Ресей}} [[Крылья Советов (футбол клубы, Самара)|Крылья Советов]]|10 (0)
|2023—2024|{{ту|Сербия}} [[ИМТ (футбол клубы)|ИМТ]]|13 (0)
|2024—|{{ту|Ресей}} [[Арсенал (футбол клубы, Тула)|Арсенал]]|0 (0)
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2011—2012|{{ту|Ресей}} Ресей-16|16 (5)
|2012—2013|{{ту|Ресей}} Ресей-17|21 (3)
|2014|{{ту|Ресей}} Ресей-18|9 (4)
|2014—2015|{{ту|Ресей}} Ресей-19|10 (1)
|2016—2018|{{ту|Ресей}} Ресей-21|14 (4)
|2023—|{{футбол|Қазақстан}}|2 (1)
}}
}}
'''Александр Зуев''' (26 маусым 1996&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/263963&lt;/ref&gt;, [[Қостанай]]) — қазақстандық футболшы, [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] мен &quot;[[Арсенал (футбол клубы, Тула)|Арсенал]]&quot; клубының жартылай қорғаушысы.

== Клубтық маңсабы ==
Футболмен &quot;[[Тобыл  (футбол клубы)|Тобыл]]&quot; (Қостанай) клубының секциясында айналыса бастады. Алғашқы жаттықтырушысы - Рафик Оганесович Балбабян. 2005 жылы Зуевтар отбасы Қазақстаннан Ресейге, [[Челябі|Челябинск]] қаласына көшті. Онда Александр &quot;Академия&quot; футбол мектебінде жаттыға бастады. 2008 жылы балалар футбол лигасының аймақтық турнирында өзін жақсы көрсетті, және оған мәскеулік &quot;Чертаново&quot; футбол мектебінен ұсыныс келді. 

2009 жылдан бастап &quot;Чертановода&quot; Михаил Буренковтың бастауымен жаттыға бастады&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://klubnayaliga.ru/component/content/article/103-allnews/3541-zuev-alexander.html |title=Зуев Александр — Клубная Лига. Детский футбол. |access-date=2016-01-29 |archive-date=2016-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128044824/http://klubnayaliga.ru/component/content/article/103-allnews/3541-zuev-alexander.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Клубтық статистикасы ==
4 маусысм 20233
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;3&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |Лига
! colspan=&quot;2&quot; |Кубок
! colspan=&quot;2&quot; |Еврокубоктар
! colspan=&quot;2&quot; |Барлығы
|-
!Клуб
!Лига
!Маусым
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Спартак (М)'''
| rowspan=&quot;3&quot; |РПЛ
|2014/15
|2
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|3
|0
|-
|2015/16
|14
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|16
|0
|-
|2016/17
|6
|0
|1
|0
|1
|0
|8
|0
|-
| colspan=&quot;2&quot; |Бары
|22
|0
|4
|0
|1
|0
|27
|0
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''Спартак-2'''
| rowspan=&quot;2&quot; |КФЛ
|→ 2013/14
|8
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|8
|2
|-
|→ 2014/15
|25
|4
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|25
|4
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2 див
|→ 2015/16
|22
|6
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|22
|6
|-
|→ 2016/17
|4
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|4
|0
|-
| colspan=&quot;2&quot; |Бары
|59
|12
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|59
|12
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''Крылья Советов'''
| rowspan=&quot;2&quot; |РПЛ
|→ 2016/17
|11
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|11
|0
|-
|2022/23
|10
|0
|3
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|13
|1
|-
| colspan=&quot;2&quot; |Бары
|21
|0
|3
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|24
|1
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Ростов'''
| rowspan=&quot;3&quot; |РПЛ
|→ 2017/18
|25
|1
|2
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|27
|2
|-
|2018/19
|22
|1
|4
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|26
|1
|-
|2019/20
|7
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|7
|1
|-
| colspan=&quot;2&quot; |Бары
|54
|3
|6
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|60
|4
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Рубин'''
| rowspan=&quot;3&quot; |РПЛ
|→ 2019/20
|17
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|18
|0
|-
|2020/21
|23
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|25
|0
|-
|2021/22
|17
|0
|2
|0
|1
|0
|20
|0
|-
| colspan=&quot;2&quot; |Бары
|57
|0
|5
|0
|1
|0
|63
|0
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''Химки'''
| rowspan=&quot;1&quot; |РПЛ
|2022/23
|14
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|16
|0
|-
| colspan=&quot;2&quot; |Бары
|14
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|16
|0
|-
| colspan=&quot;3&quot; |Барлығы
|227
|15
|20
|2
|2
|0
|249
|17
|}

== Жетістіктері ==
=== Клубтық ===
; &quot;Спартак&quot; (Мәскеу)
* Ресей чемпионы: 2016/2017
=== Халықаралық ===
; &quot;Ресей (17)&quot;
* Футболдан 17 жасқа дейінгі Еуропа чемпионы: 2013
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://footballfacts.ru/person/6635 Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Бастама}}{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Крылья Советов Самара ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ростов ФК ойыншылары]]
[[Санат:Рубин ФК ойыншылары]]
[[Санат:Химки ФК ойыншылары]]
[[Санат:ИМТ ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Арсенал Тула ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>8pv2g16p1mp1rohxmukz7qff9hloit0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:1nter pares/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>725520</id>
    <revision>
      <id>3681656</id>
      <parentid>3681202</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3681656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7781" sha1="g72ba94q2f2hel78y7hpeqmz9776hmh" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[SpaceXAI]], [[GPT-6 Astra]], [[Жалпы жасанды интеллект]], [[Әлсіз жасанды интеллект]], [[Күшті ЖИ (айрық)]], [[Суперинтеллект]], [[Әлеуметтік медиа]], [[Threads (әлеуметтік желі)]], [[Facebook Messenger]], [[Meta Platforms]], [[Пайдаланушы профилі]], [[Discord]], [[Медианы басып алу]] – [[Тәуелсіз медиа]] – [[Anthropic]] – [[Palantir]] – [[Muse (ЖИ агенті)]]
* [[Алекс Карп]] – [[Стивен Коэн (кәсіпкер)]] – [[Джо Лонсдейл]] – [[Нейтан Геттингс]]
* [[Миллиардер]] – [[Триллионер]] – [[Таза байлық]]
* [[Ғалымжан Мұқырұлы Ниязов]]
* [[Орынбор генерал-губернаторлығы]]

=== Білім ===
* [[Иллинойс университеті жүйесі]] – [[Урбана-Шампейндегі Иллинойс университеті]] – [[Чикагодағы Иллинойс университеті]] – [[Спрингфилдтегі Иллинойс университеті]] – [[Батыс Иллинойс университеті]] – [[Эдвардсвиллдегі Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Карбондейлдегі Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Солтүстік Иллинойс университеті]] – [[Солтүстік-шығыс Иллинойс университеті]] – [[Иллинойс мемлекеттік университеті]] – [[Шығыс Иллинойс университеті]] – [[Чикаго мемлекеттік университеті]] – [[Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Браун университеті]] – [[Дартмут колледжі]]
* [[Иллинойстағы академиялық және ғылыми кітапханалар консорциумы]] – [[Discovery Partners Institute]] – [[Зерттеу университеті]] – [[Мемлекеттік университет]] – [[Жекеменшік университет]] – [[Отарлық колледждер]] – [[Автодидактика]]

=== АҚШ тарихы ===
* [[Он үш отар]] – [[Жаңа Англия отарлары]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]]
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]]
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]]
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]]
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>g72ba94q2f2hel78y7hpeqmz9776hmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682133</id>
      <parentid>3681656</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3682133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7808" sha1="qgoo4mxynl55jui95b4cxyarwdp5kep" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[SpaceXAI]], [[GPT-6 Astra]], [[Жалпы жасанды интеллект]], [[Әлсіз жасанды интеллект]], [[Күшті ЖИ (айрық)]], [[Суперинтеллект]], [[Әлеуметтік медиа]], [[Threads (әлеуметтік желі)]], [[Facebook Messenger]], [[Meta Platforms]], [[Пайдаланушы профилі]], [[Discord]], [[Медианы басып алу]] – [[Тәуелсіз медиа]] – [[Anthropic]] – [[Palantir]] – [[Muse (ЖИ агенті)]]
* [[Алекс Карп]] – [[Стивен Коэн (кәсіпкер)]] – [[Джо Лонсдейл]] – [[Нейтан Геттингс]]
* [[Миллиардер]] – [[Триллионер]] – [[Таза байлық]]
* [[Ғалымжан Мұқырұлы Ниязов]]
* [[Орынбор генерал-губернаторлығы]]

=== Білім ===
* [[Иллинойс университеті жүйесі]] – [[Урбана-Шампейндегі Иллинойс университеті]] – [[Чикагодағы Иллинойс университеті]] – [[Спрингфилдтегі Иллинойс университеті]] – [[Батыс Иллинойс университеті]] – [[Эдвардсвиллдегі Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Карбондейлдегі Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Солтүстік Иллинойс университеті]] – [[Солтүстік-шығыс Иллинойс университеті]] – [[Иллинойс мемлекеттік университеті]] – [[Шығыс Иллинойс университеті]] – [[Чикаго мемлекеттік университеті]] – [[Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Браун университеті]] – [[Дартмут колледжі]]
* [[Иллинойстағы академиялық және ғылыми кітапханалар консорциумы]] – [[Discovery Partners Institute]] – [[Зерттеу университеті]] – [[Мемлекеттік университет]] – [[Жекеменшік университет]] – [[Отарлық колледждер]] – [[Автодидактика]] – [[Дидактизм]]

=== АҚШ тарихы ===
* [[Он үш отар]] – [[Жаңа Англия отарлары]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]]
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]]
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]]
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]]
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>qgoo4mxynl55jui95b4cxyarwdp5kep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682206</id>
      <parentid>3682133</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3682206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7870" sha1="rbu2kn1a5bdvxmdrs7srpemr45uuhxe" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[SpaceXAI]], [[GPT-6 Astra]], [[Жалпы жасанды интеллект]], [[Әлсіз жасанды интеллект]], [[Күшті ЖИ (айрық)]], [[Суперинтеллект]], [[Әлеуметтік медиа]], [[Threads (әлеуметтік желі)]], [[Facebook Messenger]], [[Meta Platforms]] – [[Пайдаланушы профилі]] – [[Discord]] – [[Медианы басып алу]] – [[Тәуелсіз медиа]] – [[Anthropic]] – [[Palantir]] – [[Muse (ЖИ агенті)]]
* [[Алекс Карп]] – [[Стивен Коэн (кәсіпкер)]] – [[Джо Лонсдейл]] – [[Нейтан Геттингс]]
* [[Миллиардер]] – [[Триллионер]] – [[Таза байлық]]
* [[Ғалымжан Мұқырұлы Ниязов]]
* [[Орынбор генерал-губернаторлығы]]

=== Білім ===
* [[Иллинойс университеті жүйесі]] – [[Урбана-Шампейндегі Иллинойс университеті]] – [[Чикагодағы Иллинойс университеті]] – [[Спрингфилдтегі Иллинойс университеті]] – [[Батыс Иллинойс университеті]] – [[Эдвардсвиллдегі Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Карбондейлдегі Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Солтүстік Иллинойс университеті]] – [[Солтүстік-шығыс Иллинойс университеті]] – [[Иллинойс мемлекеттік университеті]] – [[Шығыс Иллинойс университеті]] – [[Чикаго мемлекеттік университеті]] – [[Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Браун университеті]] – [[Дартмут колледжі]]
* [[Иллинойстағы академиялық және ғылыми кітапханалар консорциумы]] – [[Discovery Partners Institute]] – [[Зерттеу университеті]] – [[Мемлекеттік университет]] – [[Жекеменшік университет]] – [[Отарлық колледждер]] – [[Автодидактика]] – [[Дидактизм]]

=== АҚШ тарихы ===
* [[Он үш отар]] – [[Жаңа Англия отарлары]] – [[Нью-Гэмпшир провинциясы]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]]
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]]
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]]
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]]
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>rbu2kn1a5bdvxmdrs7srpemr45uuhxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Викторович Тихонов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>727201</id>
    <revision>
      <id>3681925</id>
      <parentid>3271712</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="rrpk45ul3f4jo58oekshr9o6ygyx223" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Александр Тихонов
|туған күні = 19.4.1965
|азаматтығы= {{байрақ|КСРО}} &lt;br /&gt;{{байрақ|Өзбекстан}} 
|рост = 
|позиция = қорғаушы
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1986—1987|{{ту|КСРО}} [[Сохибкор]]|57 (1)
|1988|{{ту|КСРО}} [[Таврия (футбол клубы)|Таврия]]|6 (0)
|1988|{{ту|КСРО}} [[Сохибкор]]|17 (2)
|1989—1990|{{ту|КСРО}} [[Нефтчи (футбол клубы, Ферғана)|Нефтяник (Ферғана)]]|59 (2)
|1990|{{ту|КСРО}} [[Пахтакор (футбол клубы)|Пахтакор]]|3 (0)
|1991|{{ту|КСРО}} [[Нефтчи (футбол клубы, Ферғана)|Нефтяник (Ферғана)]]|37 (8)
|1992—1994|{{ту|Өзбекстан}} [[Нефтчи (футбол клубы, Ферғана)|Нефтчи (Ферғана)]]|78 (13)
|1995|{{ту|Өзбекстан}} [[Пахтакор (футбол клубы)|Пахтакор]]|14 (0)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|1992—1994|{{футбол|Өзбекстан}}|16 (1) }}
|бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|1999|{{ту|Өзбекстан}} [[Сурхан (футбол клубы)|Сурхан]]|асс}}
}}
'''Александр Викторович Тихонов''' ([[19 сәуір]] [[1965 жыл]]) — өзбекстандық футболшы, футбол жаттықтырушысы. 1994 жылғы Азия ойындарының чемпионы.

== Жүлделері ==

=== Клубтық ===
* КСРО халықтары спартакиадасының күміс жүлдегері 1986
* КСРО екінші лигасының жеңімпазы 1986, 1989
* Өзбекстан чемпионы (3): 1992, 1993, 1994
* Өзбекстан Кубогы: 1994

=== Халықаралық ===
* Азия ойындарының чемпионы: 1994

== Сілтемелер ==
*http://footballfacts.ru/players/108765 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*https://web.archive.org/web/20150708050052/http://www.uzfootball.uz/index.php?do=static&amp;page=players
{{бастама}}
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Өзбекстан футболшылары]]
[[Санат:Өзбекстан футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Таврия ФК ойыншылары]]
[[Санат:Нефтчи Ферғана ФК ойыншылары]]
[[Санат:Пахтакор ФК ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан Азия ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:Өзбекстанның Азия ойындары чемпиондары]]</text>
      <sha1>rrpk45ul3f4jo58oekshr9o6ygyx223</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тунус қалашығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738727</id>
    <revision>
      <id>3682178</id>
      <parentid>3664050</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown Alash</username>
        <id>96268</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3682178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5765" sha1="s81u8dulcnjaziberi439d2hbjhhoe3" xml:space="preserve">{{Көне қалашық
|Атауы         = Тунус қалашығы
|сурет         =
|өлшемі        = 
|Сурет атауы   = 
|Мәртебесі     = 
|Мемлекет      = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]]
|Қазіргі жері  = [[Ресей|Ресей Федерациясы]], [[Омбы облысы]], Муромцев ауданы 
|Қалануы       = XVI ғасырдың 70-ші жылдары
|Қалаушы       = [[Көшім хан]]
|Деректерде атала бастады = 1595 жылдың тамызы
|Басқаша атаулары = Тунусский городок
|Халық саны    = 
|Қиралды       = XVI ғасырдың аяғы
|Қиралу себебі = 
|Орналасуы     = 
|Облыс картасы       = 
|Ортаққордағы санаты = 
}}
'''Тунус қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Тунусский городок'') — [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы [[ортағасыр|ортағасырлық]] қала. Қазіргі [[Ресей|Ресей Федерациясы]], [[Омбы облысы|Омбы облысының]] Муромцев ауданында, Нижняя Тунгуска өзенінің (Тара өзенінің тармағы) сол жақ жағалауында орналасқан.

== Тарихы ==

[[File:Тунус қалашығы.jpg|thumb|left|С.У. Ремезовтың «Сібірдің хорографиялық кітабындағы» Тунус қалашығы (''Тунусъ'')]]
Қалашық [[Герхард Фридрих Миллер|Г.Ф. Миллер]] жинаған материалдарда Тунус болысының орталығы ретінде танымал. Оның тапқан құжаттарында қалашықтың XVI ғасырдың аяғындағы тағдыры баяндалған. 1595 жылдың наурызында таралық отряд қалашықты қоршауға алып, өрттеп жіберген. Тунус [[Семен Ульянович Ремезов|С.У. Ремезовтың]] «Сібірдің хорографиялық кітабында» және К.Н. Сербинаның картасында кездеседі. Қалашық [[Көшім хан|Көшім ханның]] шығысқа бағытталған сәтті жорықтарынан кейін салынған. Тиімді орналасуына байланысты қалашық Ертіс өңірі мен [[Барабы жазығы|Барабы даласын]] байланыстырып, маңызды саяси-экономикалық рөл ойнаған. Көршілес қалашықтармен бірге (Қоскөл IV және Екатеринск V) қорғаныс шебін құрап, [[ханттар|ханты]] тайпаларын [[Ертіс|Ертістің]] бойынан ығыстырған. Сонымен қатар қалашық алым-салық жинау орталығы қызметін атқарған. Жергілікті халықтың аздығына байланысты Көшім хан Оңтүстік [[Орал таулары|Орал]] мен шығыс [[башқұрттар|башқұрт]] жерлерінен аялы татарларын көшірген. [[Ескер|Ескердің]] түбінде жеңіліс тапқан Көшім хан Ертіс өңірінің оңтүстігіне шегініп, орыс отрядтарына қарсы күресті осы аймақтан жалғастырған. Ертіс өңіріндегі қалашықтар мен елді-мекендер ханның уақытша ордаларына айналды. Тунус қалашығының орны 2002 жылы барлау жұмыстары кезінде анықталды. 2003-2006 жылдары С.Ф. Татауров бастаған экспедиция қалашықта зерттеу жұмыстарын жүргізген. Археологиялық қазба жұмыстарының барысында Тунус қалашығының XVI ғасырдың 70-ші жылдары қаланғаны анықталды. Қалашықта табылған керамиканың пішіні мен ою-өрнегі [[Шыңғы-Тұра|Шыңғы-Тура]], [[Тон-Тұра|Тон-Тура]] және т.б. елді-мекендерде табылған ыдыс-аяқпен бірдей.

== Әдебиет ==

* ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с.
* ''Миллер Г.Ф.'' История Сибири. Изд. 2-е, дополненное. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999, Т.1. 630 с.
* ''Томилов Н.А.'' Тюркоязычное население Западно-Сибирской равнины в конце XVI - первой четверти XIX вв. Томск: Изд-во Томск. ун-та, 1981. 276 с.
* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2

[[Санат:Сібір хандығы]]
[[Санат:Сібір тарихы]]
[[Санат:Омбы облысы]]</text>
      <sha1>s81u8dulcnjaziberi439d2hbjhhoe3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Петрович Толмачёв</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743972</id>
    <revision>
      <id>3681934</id>
      <parentid>3543124</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2155" sha1="024cks2luljlql6vx78lxor3geohcvl" xml:space="preserve">{{Футболшы
 | есімі                  = Александр Толмачёв
 | туған күні        = 10.07.1957
 | азаматтығы          = {{байрақ|КСРО}} &lt;br&gt; {{байрақ|Қазақстан}}
 | позиция              = шабуылшы
 | клубтары                = 
 {{футбол карьерасы
|1979—1981|{{ту|КСРО}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Актюбинец]]|72+ (30)
|1982—1991|{{ту|КСРО}} [[Жігер (футбол клубы)|Мелиоратор]]|285 (73)
|1992|{{ту|Қазақстан}} [[СКИФ-Ордабасы|СКИФ-Арсенал]]|36 (1)
|1993|{{ту|Қазақстан}} [[Түркістан (футбол клубы)|Яссы]]|39 (9)
|1994|{{ту|Қазақстан}} [[Жігер (футбол клубы)|Жігер]]|6 (0)
|1994—1995|{{ту|Қазақстан}} [[Ақсу (футбол клубы, Ақсукент)|Ақсу (Ақсукент)]]|23 (13)
}}
}}

'''Александр Петрович Толмачёв''' (10 шілде 1957&lt;ref&gt;http://footballfacts.ru/players/154698 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;) — КСРО-лық және қазақстандық футболшы, шабуылшы. Кейін жаттықтырушы боп қызмет атқарды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://sportsarena.kz/kk/post/162391458-aleksandr-tolmachyov-ordabasy-pobedil-zasluzhenno https://sportsarena.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230428115507/https://sportsarena.kz/kk/post/162391458-aleksandr-tolmachyov-ordabasy-pobedil-zasluzhenno |date=2023-04-28 }}
{{бастама}}
[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жігер ФК ойыншылары]]
[[Санат:СКИФ-Ордабасы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақсу Ақсукент ФК ойыншылары]]
[[Санат:Түркістан ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>024cks2luljlql6vx78lxor3geohcvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақдәулет Қонысбекұлы Жұмаханов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743974</id>
    <revision>
      <id>3682305</id>
      <parentid>3370201</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3025" sha1="e2zk1e80pfpou10ji4rakhspuu8899z" xml:space="preserve">{{футболшы
|есімі = Ақдәулет Жұмаханов
|туған күні = 1.6.1971
|туған жері = [[Шардара (қала)|Шардара қаласы]], [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]]
|қайтыс болған күні = 20.5.2008
|азаматтығы = {{байрақ|КСРО}}&lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}}
|позиция = жартылай қорғаушы
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1988—1991|{{ту|КСРО}} [[Жігер (футбол клубы)|Мелиоратор]]|55 (0)
|1992—1994|{{ту|Қазақстан}} [[СКИФ-Ордабасы]]|37 (6)
|1995|{{ту|Қазақстан}} [[Жігер (футбол клубы)|Жігер]]|0 (0)
|1995|{{аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[СКИФ-Ордабасы]]|7 (0)
|1995|{{аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[Ақсу (футбол клубы, Ақсукент)|Ақсу Ақсукент]]|2 (0)
|1999|{{ту|Қазақстан}} [[Кеден (футбол клубы)|Кеден]]|0 (0)}}
}}
'''Ақдәулет Қонысбекұлы Жұмаханов''' ([[1 маусым]] [[1971 жыл|1971]]&lt;ref&gt;[https://www.teams.by/zhumakhanov-akdaulet-konysbekovich/player-253665/ Ақдәулет Жұмаханов]&lt;/ref&gt;, [[Шардара (қала)|Шардара]] — [[20 мамыр]] [[2008 жыл|2008]]) — қазастандық футболшы, жартылай қорғаушы.

== Карьерасы ==
Бүкіл карьерасында шымкенттік клубтарда ойнады, тек 1995 жылы ғана &quot;[[Жігер (футбол клубы)|Жігерден]]&quot; &quot;[[Ақсу (футбол клубы, Ақсукент)|Ақсукент]]&quot; клубына жалға берілді.

1995 жылы карьерасын аяқтады. Бірақ 1999 жылы жаңадан құрылған &quot;[[Кеден (футбол клубы)|Кеден]]&quot; клубынан шақырту алды да, қайта жалғастырды. Бірақ &quot;Кеден&quot; клубы ұзамай жабылып қалды да, футболды қайта доғарды. Карьерасындағы ең соңғы ойынды 1999 жылы 28 қазанда &quot;[[Динамо (футбол клубы, Шымкент)|Динамоға]]&quot; қарсы өткізді.

Кейін тұрлі клубтарда қызметте істеді.

2008 жылы 20 мамырда қайтыс болды.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20240830050435/https://footballfacts.ru/person/25693-zhumahanovakdauletkonysbekovich Профилі]
{{бастама}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Жігер ФК ойыншылары]]
[[Санат:СКИФ-Ордабасы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақсу Ақсукент ФК ойыншылары]]
[[Санат:Кеден ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>e2zk1e80pfpou10ji4rakhspuu8899z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әл-Ахли (футбол клубы, Манама)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744384</id>
    <revision>
      <id>3681621</id>
      <parentid>3627896</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1476" sha1="a50zxk0p9v397iytdgtdxkkuttkow4m" xml:space="preserve">{{футбол клубы
| атауы = {{ту|Бахрейн}} «Әл-Ахли»
| стадионы = Ұлттық стадион
| сыйымдылығы = 35 580
| жарыс = Премьер-лига
| маусым = 2025/26 
| орын = 7 орын

| pattern_la1 = 
| pattern_b1 = 
| pattern_ra1 = 
| leftarm1 = FFDE00
| body1 = FFDE00
| rightarm1 = FFDE00
| shorts1 = 000000
| socks1 = FFDE00
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = 
| pattern_ra2 = 
| leftarm2 = FFDE00
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFDE00
| shorts2 = FFDE00
| socks2 = FFFFFF
}}
'''«Әл-Ахли»''' ({{lang-ar|النادي الأهلي البحريني‎}}) — [[Бахрейн]]нің [[Манама]] қаласындағы футбол клубы. 1936 жылы &quot;Әл-Нусур&quot; деген атаумен құрылды.

== Жетістіктері ==

* Бахрейн чемпионы (5): 1968/69, 1971/72, 1976/77, 1998/96, 2009/10
* ІІ дивизион чемпионы (2): 2014/15, 2018/19
* Бахрейн королі кубогы (8): 1960, 1968, 1977, 1982, 1987, 1991, 2001, 2003

== Сілтемелер ==
* [https://www.soccerway.com/team/al-ahli/tCs21SDo/ SOCCERWAY]
* [https://web.archive.org/web/20230528021047/https://footballfacts.ru/club/28217 footballfacts]
* https://www.national-football-teams.com/club/173.html

{{Бастама}}

[[Санат:Бахрейн футбол клубтары]]
[[Санат:1936 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>a50zxk0p9v397iytdgtdxkkuttkow4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асхат Қайратбекұлы Балтабеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744408</id>
    <revision>
      <id>3682226</id>
      <parentid>3544002</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2499" sha1="qt7stpzo9mtrxhviknkrqq3orgbdusf" xml:space="preserve">{{Футболшы
|азаматтығы = {{KAZ}}
 |есімі            = Асхат Балтабеков
 |туған күні     = 6.11.1993
 |бойы           = 175
 |позиция        = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб  = {{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]
 |номері          = 
 |клубтары          = {{футбол карьерасы
|2013—2014|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|0 (0)
|2014|{{аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Жетісу-Сұңкар]]|10 (2)
|2015|{{ту|Қазақстан}} [[ЦСКА (футбол клубы, Алматы)|ЦСКА]]|15 (1)
|2016|{{ту|Қазақстан}} [[Қыран (футбол клубы)|Қыран]]|21 (0)
|2017—2024|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|113 (9)
|2025—|{{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]|0 (0)
}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2024—|{{футбол|Қазақстан}}|2 (0)
}}
}}
}}

'''Асхат Қайратбекұлы Балтабеков'''; 6 қараша 1993&lt;ref&gt;https://footballfacts.ru/person/191937 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240513232713/https://footballfacts.ru/person/191937 |date=2024-05-13 }}&lt;/ref&gt;, [[Лепсі (Сарқан ауданы)|Лепсі]], [[Талдықорған облысы]]) — қазақстандық футболшы, &quot;[[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]&quot; клубының жартылай қорғаушысы.

== Жетістіктері ==
=== Командалық ===
; «Жетісу»

* Бірінші лига жеңімпазы: 2017
* Бірінші лига қола жүлдегері: 2022
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Бастама}}{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:ЦСКА Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қыран ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сұңқар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сарқан ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>qt7stpzo9mtrxhviknkrqq3orgbdusf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ұлттық атлас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>745499</id>
    <revision>
      <id>3681612</id>
      <parentid>3378824</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15576" sha1="4m682p42y224ubhl7hvvbt64v4hqkmd" xml:space="preserve">'''Ұлттық атлас''' — елдің табиғаты мен ресурстары, [[Халық|халқы]], [[Тарих|тарихы]], мәдениеті, [[Экономика|экономикасы]] және экологиялық жағдайының жан-жақты сипаттамаларын қамтитын іргелі туынды атлас. Ұлттық атласты мемлекеттің [[Картография|картографиялық]] мекемелері құрастырады, ол ресми және нормативтік сипатқа ие. [[Атлас]] елдің экономикалық даму деңгейін, оның ғылыми білімі мен картографиялық өндіріс деңгейін көрсетеді - бір сөзбен айтқанда, бұл беделді ұлттық басылым, мемлекеттің визиттік карточкасы болып табылады. Атластар арнайы мәтіндермен, анықтамалық деректермен, көрсеткіштермен толықтырылады. Оны жақсылап рәсімдеуге және мүмкіндігінше ең жақсы түрде жариялауға тырысады, әдетте ұлттық атлас - үлкен көлемді немесе тіпті бірнеше томдық, үстел үстілік форматы болып келеді. Олар көбінесе мезгіл-мезгіл толықтырылып, жаңартылып жарияланып отырылады.&lt;ref&gt;Атластық картография: Оқулық - М.Б. Нұрпеисова, Х.М. Қасымханова, Г.М. Қырғызбаева – Алматы, Альманахъ - 2023 жыл, 225 бет. ISBN 978-601-7945-63-3&lt;/ref&gt;

== Алғашқы ұлттық атлас ==
Алғашқы ұлттық атласы Финляндияның географиялық қоғамы, [[1899 жыл|1899]] жылы Финляндияда, содан кейін Мысырда, Чехословакияда және басқа да бірқатар елдерде жарияланды. Бірақ атластық картографияның нақты өркендеуі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде, яғни ондаған елдер өздерінің ұлттық атластарын құра бастаған кезге сәйкес келеді.&lt;ref&gt;Жалпы географиялық атластар - Дәріс 8, Карталар сериясы - Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті.&lt;/ref&gt; Ұлттық атластарды құруда [[1956 жыл|1956]] жылы Халықаралық географиялық одақта құрылған Ұлттық атластар комиссиясының қызметі үлкен рөл атқарды. Сол Ұлттық атластарды құру Комиссиясын бірнеше жыл басқарған, көрнекті кеңестік картограф К.А. Салищев ұлттық атластарды құру бойынша бірыңғай бағдарлама мен ұсыныс әзірледі. Сонымен қатар, бір жағынан, атластар мазмұнын біріктірудің мүмкіндіктері ескерілді, ал екінші жағынан - әр елдің ұлттық ерекшеліктерін көрсету қажеттілігін алдыңғы қатарға қойды.

== Ұлттық атластарды құру ==
Ұлттық атластарды құру - география мен картографияның ұлттық мәдениетті дамытуға қосқан қомақты үлесі деп білеміз. Ұлттық атластарды құруға әр елдің үздік ғалымдары мен картографтары тартылды. Көптеген елдерде Ұлттық Атластардың арнайы институттары құрылды. Ол Институттар үнемі ғылыми деректерді, соңғы статистикалық материалдарды бір жерге шоғырландырып, ғарыштық мәліметтерді өңдеп, жинақтап, сақтаумен айналысты. Осындай ауқымды жұмыстардың негізінде, компьютерлік деректер базасын үнемі толықтырып, жекелеген карталарды және бүкіл атласы жаңартып отыратын болды. Іс жүзінде осындай институттар мемлекеттің геоақпараттық орталық болып табылады. Картографиялық тұрғыда дамыған елдер (АҚШ, Канада, КСРО, Германия, Австралия, Венгрия және тағы да басқалары) ұлттық атластан басқа мемлекеттердің, облыстардың, республикалардың, жерлердің және тағы да басқа күрделі өңірлік атластарды дайындады. Атластық картография саласында бірқатар жетістіктері бар Ресей өз ұлттық атласын құруды тек [[1996 жыл|1996]] жылы ғана бастады. Ресейдің Ұлттық Атласы (РҰА) бірнеше томнан тұрады. Оның әр томы белгілі бір тақырыпқа арналған, мәселен жалпыгеографиялық, ресурстар, халық және экономика, экология, тарих және мәдениетті қамтиды. Мұнда атластың әр томы дара шығарма болып келген.&lt;br&gt;'''Ресей Ұлттық Атласының карталары бес деңгейді қамтиды:'''&lt;br&gt; 1) әлемдік - Ресей жаһандық проблемалар аясында;&lt;br&gt;2) жалпыресейлік елдің картографиялануының негізгі деңгейі;&lt;br&gt;3) аймақтық - Ресей Федерациясының жекелеген өңірлері мен Федерация субъектілері;&lt;br&gt;4) жергілікті - қалалар, агломерациялар, индустриялық тораптар, табиғи, демографиялық, экономикалық жағынан қызықты аймақтар;&lt;br&gt; 5) арнайы жекелеген нысандардың карталары, пландары мен сызбалары.&lt;br&gt;Карталардың негізгі масштабтары 1:15 000 000, Ресейдің басқа карталары ұсақтау болып келген, яғни 1:20 000 000-нан 1:60 000 000-ға дейін, ал Федерация субъектілері мен аймақтары карталарының масштабтары - 1:1 000 000-нан 1:5 000 000 аралығында болып келеді. Ұлттық атластың дәстүрлі қағаз атластан басқа, электронды нұскасы және CD-ROM-да жасалынады, сонда компьютері бар тұлғалар үшін атлас қол жетімді болады. Ресейдің Ұлттық Атласын құру ең ірі ғылыми жоба болды және оны жүзеге асыру көптеген жылдарға созылды. Осы жылдар аралығында, барлық қажетті кеңістіктік ақпарат шоғырланатын және тұрақты түрде жаңартылып отыратын Ресейдің Ұлттық акпараттық-картографиялық орталығы да құрылды.&lt;ref&gt;Жалпы географиялық атластар - Дәріс 8, Карталар сериясы - Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті.&lt;/ref&gt;
Ресейдің ұлттық атласы төрт томнан тұрады:&lt;ref&gt;Национальный атлас России — https://nationalatlas.ru/&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
1-том – Аумақтың жалпы сипаттамасы&lt;br&gt;
2-том – Табиғат. Экология&lt;br&gt;
3-том – Халық. Экономика&lt;br&gt;
4-том – Тарих. Мәдениет&lt;br&gt;

== Қазақстан Республикасының Ұлттық Атласы ==
Ресейдің ұлттық атласын жасауға оның Ұлттық ақпараттық-картография орталығы мұрындық болса, Қазақстанда картографиялық жұмыстарды уақыттың жасаудың бай әрі мол тәжірибесінің бар География институты аз уақыттың ішінде &quot;Қазақстан Республикасының Ұлттық Атласы&quot;, &quot;Маңғыстау облысының аймақтық Атласы&quot; және салалық &quot;Табиғи және техногендік қауіптер мен төтенше жағдайлар Атласын&quot; дайындап жарыққа шығарды.&lt;br&gt;Еліміздің мемлекеттілігін карта түрінде айқындайтын Ұлттық атластын жарық көруі тек егемендік алғаннан кейін ғана мүмкін болды. Қазақстанның ұлттық атласы – шоқтығы биік туындылар қатарына жатады, теңдессіз іргелі және қолданбалы маңызы бар, әлемдік қоғамдастықтың мемлекеттер жүйесіндегі еліміздің атаулы уақиғасы болып саналатындығы сөзсіз.&lt;br&gt;Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Ұлттық Атлас тұтынушыларына арнаған сөзінде: &quot;Сіздер қысқаша бейнеленген картографиялық нұсқадан жүзден астам халықтар өкілдерінің бейбітшілік және татулықта өмір сүріп жатқан еліміздің табиғаты, халқы, экономикасы және экологиясы туралы жан-жақты ақпараттар таба аласыздар&quot; - деп атап өтуі жай емес. Шындығында, осы бір сөз, табиғаттану мен қоғамның түрлі салаларында еңбектеніп жүрген Қазақстан ғалымдары мен зерттеушілерінің көп жылдық еңбектерінің мән-мазмұнын айқындап тұр. География институты құрастырған 3 томнан тұратын &quot;Қазақстан Республикасының Ұлттық Атласында&quot; еліміздің табиғаты, халқы, экономикасы, саяси-әкімшілік құрылымы мен экологиялық жағдайы жан-жақты сипатталған. Ол карталар, диаграммалар, графиктер, ғарыштық түсірілімдер мен фотосуреттер сияқты картографиялық материалдарды түгелдей қамтыған заманауи картографиялық ақпарат. Бұл атластарда ұлттық (мемлекеттік), аймақтық және салалық деңгейде болмыс құбылыстарының кеңістіктік орналасуы, касиеттері, байланыстары мен уақыттық өзгерістері графикалык түрде бейнеленген.&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасының Ұлттық Атласы — https://ingeo.kz/?page_id=2930&amp;lang=kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923161043/https://ingeo.kz/?page_id=2930&amp;lang=kz |date=2024-09-23 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Национальный Атлас — https://ingeo.kz/?page_id=2346 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923161050/https://ingeo.kz/?page_id=2346 |date=2024-09-23 }}&lt;/ref&gt;

: 1. Табиғи жағдайлары мен ресурстары&lt;br&gt;(1 том - 117 карта)
: 2. Әлеуметтік-экономикалық дамуы&lt;br&gt;(2 том - 142 карта)
: 3. Қоршаған ортасы және экологиясы&lt;br&gt;(3 том - 125 карта)

== 1-том. Табиғи жағдайлары мен ресурстары ==
Бөлімдері:
: 1. Кіріспе (4 карта)
: 2. Геофизикалық жағдайлары, тектоника, сейсмика (14 карта)
: 3. Геологиялық құрылысы, минералдық ресурстары (5 карта)
: 4. Гидрогеологиялық жағдайлары, жерасты суларының ресурстары (9 карта)
: 5. Жер бедері (3 карта)
: 6. Климат, агроклиматтық ресурстар (27 карта)
: 7. Гидрологиялық жағдайлары мен жерүсті су ресурстары (17 карта)
: 8. Мұзбасу, геокриология (2 карта)
: 9. Топырақ жамылғысы (3 карта)
: 10. Жануарлар дүниесі (9 карта)
: 11. Өсімдіктері, орман қоры (7 карта)
: 12. Ландшафтылар, физикалық-географиялық аудандау (17 карта)

== 2-том. Әлеуметтік-экономикалық дамуы ==

Бөлімдері:
: 1. Кіріспе бөлім (1 карта)
: 2. Халқы (13 карта)
: 3. Әлеуметтік сала (15 карта)
: 4. Индустрия (15 карта)
: 5. Ауыл шаруашылығы (33 карта)
: 6. Көлік (7 карта)
: 7. Туризм (3 карта)
: 8. Тарих, археология (36 карта)
: 9. Облыстардың экономикалық және әлеуметтік саласы (15 карта)
: 10. Сыртқы экономикалық байланыстар (4 карта)

== 3-том. Қоршаған ортасы және экологиясы ==

Бөлімдері:
: 1. Кіріспе бөлім (1 карта)
: 2. Табиғи ортаға жасалатын антропогендік әсердің факторлары (7 карта)
: 3. Табиғи жүйелердің экологиялық жағдайы (35 карта)
: 4. Қауіпті табиғи үдерістер және төтенше жағдайлар (20 карта)
: 5. Шөлдену және жердің азып-тозуы	э (13 карта)
: 6. Адам экологиясы (11 карта)
: 7. Аймақтардың экологиялық жағдайы (15 карта)
: 8. Табиғатты қорғау (14 карта)
: 9. Экологиялық қауіпсіздік (9 карта)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Атластар]]</text>
      <sha1>4m682p42y224ubhl7hvvbt64v4hqkmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аслан Әділ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>745838</id>
    <revision>
      <id>3682211</id>
      <parentid>3480706</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1880" sha1="9boc8p4p4ah2nbgmnl2ao4weulejkah" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі            = Аслан Әділ
 |туған күні     = 13.1.1998
 |азаматтығы    = {{байрақ|Қазақстан}} 
 |бойы           = 174
 |позиция        = шабуылшы
 |қазіргі клуб  = {{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]
 |клубтары          = {{футбол карьерасы
|2016—2023|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|66 (7)
|2022|{{аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]|24 (2)
|2024|{{ту|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|21 (0)
|2025—|{{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]|0 (0)
}}
}}

'''Аслан Әділ''' ([[13 қаңтар]] [[1999 жыл]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/434733&lt;/ref&gt;, [[Ұйғыр ауданы]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық футболшы, &quot;[[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]&quot; клубының шабуылшысы. Қазақстанның 19 жасқа дейінгі құрамасында ойнаған.

== Жетістіктері ==
=== Клубтық ===
* 1 лига жеңімпазы: 2017

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/players/250983 Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Каспий ФК ойыншылары]]
[[Санат:Атырау ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>9boc8p4p4ah2nbgmnl2ao4weulejkah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасаған халықаралық сапарларының тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>746540</id>
    <revision>
      <id>3681646</id>
      <parentid>3681575</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QazNorth</username>
        <id>168872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3681646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39960" sha1="lihv8et5x4ng8k187hla8xdlmw0nbye" xml:space="preserve">Бұл тізімде Қазақстанның президенті '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары''' көрсетілген.

[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]  [[Ресей]]ге 18, [[Қырғызстан]]ға 7 рет сапар жасаған. [[Қытай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|АӘБ]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], [[Өзбекстан]]ға 4 рет, [[Әзірбайжан|Әзербайжан]], [[Германия]] және [[АҚШ]]-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы [[Армения]], [[Қатар]] және [[Сауд Арабиясы]]на 2 рет сапар жасады.

2022 жылы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.&lt;ref&gt; https://www.lada.kz/kazakhstan-news/120728-5-let-u-shturvala-skolko-zarubezhnyh-poezdok-sovershil-tokaev-v-kachestve-prezidenta.html&lt;/ref&gt;

[[Сурет:P20251106DT-0134 President Donald Trump meets with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in the Oval Office.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Дональд Трамп]] Ақүйде, 6 қараша 2025]]
[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 08.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Кремльде өткен баспасөз мәслихатында.]]
[[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский]] БҰҰ Бас кеңсесінде, [[Нью-Йорк]].]]

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable&quot;  
|-
! Күні !! Ел !! Қала !! Сапар түрі
|-
| 3-4 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-putinym-v-moskve-366428/ |date=3 апреля 2019|title= Токаев встретился с Путиным в Москве |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} &lt;/ref&gt;
|-
| 14-15 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; {{cite web|url= https://ru.sputnik.kz/20190414/tokaev-uzbekistan-vizit-9827342.html |title= Токаев прибыл с государственным визитом в Ташкент |author=|date= 2019-04-14 |work= ru.sputnik.kz |publisher=|accessdate=2024-11-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13-14 маусым 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-shanhai-yntymaktastyk-uiymynyn-sammitine-katysu-ushin-bishkek-kalasyna-keldi Қазақстан Президенті Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммитіне қатысу үшін Бішкек қаласына келді]&lt;/ref&gt;
|-
| 14-15 маусым 2019
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; [https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-aziyadagy-ozara-is-kimyl-zhane-senim-sharalary-zhonindegi-kenestin-v-sammitine-katysu-ushin-dushan Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің V саммитіне қатысу үшін Душанбе қаласына келді]&lt;/ref&gt;
|-
| 11-12 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]] мен [[Ханчжоу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezident-kazahstana-kasym-zhomart-tokaev-vstretilsya-s-premerom-gosudarstvennogo-soveta-knr-li-kecyanom&lt;/ref&gt;
|-
| 23 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/memleket-basshysy-aksh-tyn-sayasi-zhane-sarapshy-top-okilderimen-kezdesu-otkizdi&lt;/ref&gt;
|-
| 1 қазан 2019
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/toqaev-armeniiaga-keldi-301467/&lt;/ref&gt;
|-
| 3 қазан 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4988694-to-aev-sochige-keld.html&lt;/ref&gt;
|-
| 11 қазан 2019
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-prezidentom-turkmenistana-381355/&lt;/ref&gt;
|-
|| 7 қараша 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Омбы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226041957/https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske |date=2024-12-26 }}&lt;/ref&gt;
|-
|| 27–28 қараша 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://azh.kz/kz/news/view/43431&lt;/ref&gt;
|-
|| 5–6 желтоқсан 2019
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997749-asym-zhomart-to-aev-germaniya-a-bardy.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қаңтар 2020
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5004451-to-aev-b-r-kken-arab-m-rl-kter-ne-resmi.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 15 ақпан 2020
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Мюнхен]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kasym-zhomart-tokaev-kauipsizdik-zhonindegi-56-shy-myunhen-konferenciyasynyn-resmi-ashylu-rasimine-katysty&lt;/ref&gt;
|-
|| 24 маусым 2020
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-maskeuge-zhumys-saparymen-bardy&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–20 мамыр 2021
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-tazhikstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-ekizhakty-kelissoz-otkizdi-20494&lt;/ref&gt;
|-
|| 5 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-elderi-basshylarynyn-konsultativtik-kezdesuine-katysty-672755&lt;/ref&gt;
|-
|| 16–18 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Корея Республикасы}}
|| [[Сеул]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5079403-to-aev-seuldeg-otan-sh-n-shey-t-bol.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/vstrecha-s-prezidentom-rossiyskoy-federacii-vladimirom-putinym-217177&lt;/ref&gt;
|-
|| 10–11 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kasyim-jomart-tokaev-priletel-v-turtsiyu-468283/&lt;/ref&gt;
|-
|| 15 мамыр 2022
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kasyim-jomart-tokaev-vstretilsya-s-prezidentom-oae-468633/&lt;/ref&gt;
|-
|| 16 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/kasym-zhomart-tokaev-provel-vstrechu-s-prezidentom-rossii-vladimirom-putinym-1642354&lt;/ref&gt;
|-
|| 17 маусым 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-peterburg-halykaralyk-ekonomikalyk-forumynyn-25-zhyldygyna-arnalgan-zhiynga-katysty-1754832&lt;/ref&gt;
|-
|| 19 маусым 2022
|| {{Байрақ|Иран}}
|| [[Тегеран]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-iran-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-195491&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 маусым 2022
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-2153456&lt;/ref&gt;
|-
|| 29 маусым 2022
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-turikmenstan-prezidenti-serdar-berdimuhamedovpen-kezdesti-295469&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 шілде 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylarynyn-iv-konsultativtik-kezdesuinde-soylegen-sozi-2163942&lt;/ref&gt;
|-
|| 24 шілде 2022
|| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
|| [[Жидда]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-men-saud-arabiyasynyn-tak-murageri-kelissoz-zhurgizdi-2465943&lt;/ref&gt;
|-
|| 18 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-pribyil-v-sochi-475833/&lt;/ref&gt;
|-
|| 24 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-ilham-aliev-keneytilgen-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-2474643&lt;/ref&gt;
|-
|| 15–16 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-shanhay-yntymaktastyk-uyymyna-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-168386&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–21 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-birikken-ulttar-uyymy-bas-assambleyasynyn-77-sessiyasy-zhalpy-debattarynda-soz-soyledi-2082726&lt;/ref&gt;
|-
|| 23 қараша 2022
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-sessiyasyna-katysty-2310530&lt;/ref&gt;
|-
|| 29 қараша 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resey-federaciyasynyn-prezidenti-vladimir-putinmen-kezdesti-28104031&lt;/ref&gt;
|-
|| 29 қараша 2022
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/birlesken-malimdeme-30103621&lt;/ref&gt;
|-
|| 9 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://orda.kz/tokaev-pribyl-s-rabochim-vizitom-v-bishkek/&lt;/ref&gt;
|-
|| 22 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-ozbekstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-22113913&lt;/ref&gt;
|-
|| 9 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–19 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Сиань]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-pen-khr-toragasy-si-czinpin-kelissoz-zhurgizdi-174406&lt;/ref&gt;
|-
|| 2 маусым 2023
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylary-men-europalyk-kenes-prezidentinin-ekinshi-kezdesuine-katysty-254251&lt;/ref&gt;
|-
|| 3 маусым 2023
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-turkiya-prezidenti-rezhep-tayip-erdogandy-ulyktau-rasimine-katysty-352826&lt;/ref&gt;
|-
|| 21–24 тамыз 2023
|| {{Байрақ|Вьетнам}}
|| [[Ханой]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kk-tokaevtyn-vetnam-socialistik-respublikasyna-resmi-saparynyn-korytyndylary-turaly-birlesken-kommyunike-2172826&lt;/ref&gt;
|-
|| 14–15 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ekspo-ortalyk-aziya-2023-kormesine-bardy-1485023&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–21 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-aksh-memleketteri-basshylarynyn-sammitine-katysty-208393&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-berlin-global-dialogue-forumynda-soz-soyledi-2885636&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–18 қазан 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-khr-toragasy-si-czinpinmen-kelissoz-zhurgizdi-1792321&lt;/ref&gt;
|-
|| 25-26 желтоқсан 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-25111918&lt;/ref&gt;
|-
|| 19 қаңтар 2024
|| {{Байрақ|Ватикан}}
|| [[Ватикан]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-s-papoy-rimskim-v-vatikane-523702/&lt;/ref&gt;
|-
|| 13-14 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-memleketinin-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kelissoz-zhurgizdi-1411032&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Қазан (қала)|Қазан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-bolashaktyn-oyyndary-halykaralyk-turnirinin-ashylu-rasimine-katysty-2115628&lt;/ref&gt;
|-
|| 11-12 наурыз 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetit-s-gosudarstvennyim-vizitom-azerbaydjan-528756/&lt;/ref&gt;
|-
|| 5 сәуір 2024
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Хиуа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-hiua-kalasynyn-tarihi-oryndaryn-aralap-kordi-534114&lt;/ref&gt;
|-
|| 9 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-94744&lt;/ref&gt;
|-
|| 22-24 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Сингапур}}
|| [[Сингапур]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-singapur-535970/&lt;/ref&gt;
|-
|| 28 қазан 2024
|| {{Байрақ|Моңғолия}}
|| [[Ұланбатыр]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite|title= Президент Токаев посетит Монголию |url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-mongoliyu-552070/|accessdate=28 қазан 2024|lang=ru|work= tengrinews.kz}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 4 қараша 2024
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; {{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kazahstana-kasyim-jomart-tokaev-pribyil-frantsiyu-552861/ |title= Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев прибыл во Францию |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} &lt;/ref&gt;
|-
|6 қараша 2024
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-priletel-v-kyirgyizstan-553100/|title=Токаев прилетел в Кыргызстан|lang= ru |work= tengrinews.kz|date=2024-11-06|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|11-12 қараша 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-bakudegi-duniezhuzilik-klimat-sammitinde-soz-soyledi-121015|title=Қазақстан Президенті Бакудегі Дүниежүзілік климат саммитінде сөз сөйледі|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2024-11-12|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|18-19 қараша 2024
|| {{Байрақ|Сербия}}
|| [[Белград]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/politika/6456859-kasymzhomart-tokaev-pribyl-s-ofitsialnym-vizitom-v-serbiyu.html|title=Касым-Жомарт Токаев прибыл с официальным визитом в Сербию|lang= ru |work= zakon.kz |date=2024-11-18|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|20-21 қараша 2024
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-budapeshtte-viktor-orbanmen-kelissoz-zhurgizdi-21101540|title=Қасым-Жомарт Тоқаев Будапештте Виктор Орбанмен келіссөз жүргізді|date=2024-11-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|6-7 желтоқсан 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-doha-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-7115429|title= Қасым-Жомарт Тоқаев Доха форумының панельдік сессиясына қатысты |date=2024-12-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 13 қаңтар 2025
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-baa-prezidenti-sheyh-muhammed-ben-zaid-al-nahayanmen-kezdesti-130596 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ Президенті шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен кездесті |date=2025-01-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 4 сәуір 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-europa-odagy-sammitine-katysty-43589 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев «Орталық Азия – Еуропа Одағы» саммитіне қатысты |date=2025-04-04|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-oray-uyymdastyrylgan-askeri-paradka-bardy-944516 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне орай ұйымдастырылған әскери парадқа барды |date=2025-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|21 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-beyresmi-sammitine-katysty-214377 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитіне қатысты |date=2025-05-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–30 шілде 2025
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-rezhep-tayip-erdogan-kelissoz-zhurgizdi-2965637 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді |date=2025-07-29|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 21–22 тамыз 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-sadyr-zhaparov-kelissoz-zhurgizdi-22765 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров келіссөз жүргізді |date=2025-08-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 31 тамыз–3 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Тяньцзинь]] мен [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-shyu-ga-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-otyrysynda-soz-soyledi-184139 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөз сөйледі |date=2025-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 21-24 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-cameco-korporaciyasynyn-prezidenti-tim-gitceldi-kabyldady-2184133 |title= Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады |date=2025-09-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 6-7 қазан 2025
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Габала]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-hii-sammitinde-soz-soyledi-791141 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде сөз сөйледі |date=2025-10-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9-10 қазан 2025
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmonmen-kezdesu-otkizdi-995055 |title= Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесу өткізді |date=2025-10-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6-7 қараша 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-aksh-prezidenti-donald-tramppen-kelissoz-zhurgizdi-7105122 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамппен келіссөз жүргізді |date=2025-11-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11-12 қараша 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-resey-federaciyasyna-memlekettik-sapary-bastaldy-11105558 |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары басталды |date=2025-11-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 15-16 қараша 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevpen-kelissoz-zhurgizdi-1510570 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен келіссөз жүргізді |date=2025-11-15|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 26-27 қараша 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-otyrysyna-katysty-27101134 |title= Мемлекет басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты |date=2025-11-27|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11-12 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-ashhabad-kalasyna-bardy-11112150 |title= Президент Ашхабад қаласына барды |date=2025-12-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 18-20 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Жапония}}
|| [[Токио]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhaponiya-imperatory-naruhitomen-kezdesti-18115114 |title= Мемлекет басшысы Жапония Императоры Нарухитомен кездесті |date=2025-12-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 21-22 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-21113112 |title= Президент Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шағын құрамдағы отырысына қатысты |date=2025-12-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 22 қаңтар 2026
|| {{Байрақ|Швейцария}}
|| [[Давос]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-beybitshilik-kenesinin-zhargysyna-kol-koydy-2202512 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бейбітшілік кеңесінің Жарғысына қол қойды |date=2026-01-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 3-4 ақпан 2026
|| {{Байрақ|Пәкістан}}
|| [[Исламабад]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-pakistanga-memlekettik-saparmen-bardy-311934/ |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Пәкістанға мемлекеттік сапармен барды |date=2026-02-03|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 19-20 ақпан 2026
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-vashingtonda-otandastarymyzben-kezdesti-1911146 |title= Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті |date=2026-02-19|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Бұхара]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-ozbekstanga-zhumys-saparymen-bardy-1135714 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Өзбекстанға жұмыс сапарымен барды |date=2026-04-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| 17 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анталия]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-antaliya-diplomatiyalyk-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-173471 |title= Мемлекет басшысы Анталия дипломатиялық форумының панелдік сессиясына қатысты |date=2026-04-17|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9 мамыр 2026
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-vladimir-putinmen-kezdesu-otkizdi-94455 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Владимир Путинмен кездесу өткізді |date=2026-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 22–24 маусым 2026
|| {{Байрақ|Бельгия}}
|| [[Брюссель]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-belgiyada-turatyn-otandastarmen-kezdesti-2252846 |title= Мемлекет басшысы Бельгияда тұратын отандастармен кездесті |date=2026-06-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13 шілде 2026
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-1362747 |title=Қазақстан Президенті Қатар Әмірі шейх Тәмим бен Хамад Әл Тәнимен кездесті |date=2026-07-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 15–17 шілде 2026
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Шанхай]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kytaydyn-zhetekshi-kompaniyalary-basshylarymen-kezdesti-166319 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қытайдың жетекші компаниялары басшыларымен кездесті |date=2026-07-16|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| 25 шілде 2026
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Омбы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-maydanger-kemel-tokaevka-arnalgan-eskertkish-taktaga-gul-shogyn-koydy-2562559 |title= Мемлекет басшысы майдангер Кемел Тоқаевқа арналған ескерткіш тақтаға гүл шоғын қойды |date=2026-07-25|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
| 31 шілде–1 тамыз 2026
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-zhane-azerbayzhan-memleketteri-basshylarynyn-beyresmi-konsultativtik-kezdesuine-katysty-3163914 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Орталық Азия және Әзербайжан мемлекеттері басшыларының бейресми Консультативтік кездесуіне қатысты|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
| 31 тамыз–1 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ilham-alievpen-kezdesti-3171959 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Ильхам Әлиевпен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-08-31}}&lt;/ref&gt;
|-
| 12–13 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Үндістан}}
|| [[Нью Дели]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-abu-dabidin-tak-murageri-haled-ben-muhammed-al-nahayanmen-kezdesti-1282246 |title= Мемлекет басшысы Абу Дабидің Тақ мұрагері Халед бен Мұхаммед Әл Наһаянмен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-12|accessdate=2026-09-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 14–16 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
|| [[Сеул]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-koreyanyn-birkatar-azamatyn-marapattady-148190 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Кореяның бірқатар азаматын марапаттады|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-14|accessdate=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| 28–30 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]] және [[Мюнхен]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-germaniyanyn-ekonomikalyk-kauymdastyktary-men-karzhy-instituttarynyn-zhetekshilerimen-kezdesti-2985953 |title= Президент Германияның экономикалық қауымдастықтары мен қаржы институттары жетекшілерімен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-29|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;
|-
| 7–9 қазан 2026
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://astanatv.kz/ru/news/180081/ |title= Токаев прибыл в Туркменистан|lang=ru|work= astanatv.kz|date=2026-10-07|accessdate=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;
|-
| 14–15 қазан 2026
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-izrail-prezidenti-ichak-gercogpen-kezdesu-otkizdi-15903 |title= Мемлекет басшысы Израиль Президенті Ицхак Герцогпен кездесу өткізді|lang=ru|work= astanatv.kz|date=2026-10-15|accessdate=2026-10-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| 15–16 қазан 2026
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-cop17-ayasyndagy-bioaluanturlilik-boyynsha-koshbasshylar-sammitinde-soz-soyledi-1691036 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев COP17 аясындағы Биоалуантүрлілік бойынша көшбасшылар саммитінде сөз сөйледі|lang=ru|work= astanatv.kz|date=2026-10-16|accessdate=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]]</text>
      <sha1>lihv8et5x4ng8k187hla8xdlmw0nbye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681648</id>
      <parentid>3681646</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QazNorth</username>
        <id>168872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3681648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40116" sha1="mrsqzzy6213jxcewf3mk3lpohrbv5eo" xml:space="preserve">Бұл тізімде Қазақстанның президенті '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары''' көрсетілген.

[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]  [[Ресей]]ге 18, [[Қырғызстан]]ға 7 рет сапар жасаған. [[Қытай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|АӘБ]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], [[Өзбекстан]]ға 4 рет, [[Әзірбайжан|Әзербайжан]], [[Германия]] және [[АҚШ]]-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы [[Армения]], [[Қатар]] және [[Сауд Арабиясы]]на 2 рет сапар жасады.

2022 жылы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.&lt;ref&gt; https://www.lada.kz/kazakhstan-news/120728-5-let-u-shturvala-skolko-zarubezhnyh-poezdok-sovershil-tokaev-v-kachestve-prezidenta.html&lt;/ref&gt;

[[Сурет:P20251106DT-0134 President Donald Trump meets with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in the Oval Office.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Дональд Трамп]] Ақүйде, 6 қараша 2025]]
[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 08.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Кремльде өткен баспасөз мәслихатында.]]
[[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский]] БҰҰ Бас кеңсесінде, [[Нью-Йорк]].]]

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable&quot;  
|-
! Күні !! Ел !! Қала !! Сапар түрі
|-
| 3-4 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-putinym-v-moskve-366428/ |date=3 апреля 2019|title= Токаев встретился с Путиным в Москве |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} &lt;/ref&gt;
|-
| 14-15 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; {{cite web|url= https://ru.sputnik.kz/20190414/tokaev-uzbekistan-vizit-9827342.html |title= Токаев прибыл с государственным визитом в Ташкент |author=|date= 2019-04-14 |work= ru.sputnik.kz |publisher=|accessdate=2024-11-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13-14 маусым 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-shanhai-yntymaktastyk-uiymynyn-sammitine-katysu-ushin-bishkek-kalasyna-keldi Қазақстан Президенті Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммитіне қатысу үшін Бішкек қаласына келді]&lt;/ref&gt;
|-
| 14-15 маусым 2019
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; [https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-aziyadagy-ozara-is-kimyl-zhane-senim-sharalary-zhonindegi-kenestin-v-sammitine-katysu-ushin-dushan Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің V саммитіне қатысу үшін Душанбе қаласына келді]&lt;/ref&gt;
|-
| 11-12 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]] мен [[Ханчжоу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezident-kazahstana-kasym-zhomart-tokaev-vstretilsya-s-premerom-gosudarstvennogo-soveta-knr-li-kecyanom&lt;/ref&gt;
|-
| 23–25 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/memleket-basshysy-aksh-tyn-sayasi-zhane-sarapshy-top-okilderimen-kezdesu-otkizdi&lt;/ref&gt;
|-
| 30 қыркүйек–1 қазан 2019
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/toqaev-armeniiaga-keldi-301467/&lt;/ref&gt;
|-
| 3 қазан 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4988694-to-aev-sochige-keld.html&lt;/ref&gt;
|-
| 11 қазан 2019
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-prezidentom-turkmenistana-381355/&lt;/ref&gt;
|-
|| 7 қараша 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Омбы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226041957/https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske |date=2024-12-26 }}&lt;/ref&gt;
|-
|| 27–28 қараша 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://azh.kz/kz/news/view/43431&lt;/ref&gt;
|-
|| 5–6 желтоқсан 2019
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997749-asym-zhomart-to-aev-germaniya-a-bardy.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қаңтар 2020
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5004451-to-aev-b-r-kken-arab-m-rl-kter-ne-resmi.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 14–16 ақпан 2020
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Мюнхен]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kasym-zhomart-tokaev-kauipsizdik-zhonindegi-56-shy-myunhen-konferenciyasynyn-resmi-ashylu-rasimine-katysty&lt;/ref&gt;
|-
|| 23–24 маусым 2020
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-maskeuge-zhumys-saparymen-bardy&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–20 мамыр 2021
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-tazhikstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-ekizhakty-kelissoz-otkizdi-20494&lt;/ref&gt;
|-
|| 5–6 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-elderi-basshylarynyn-konsultativtik-kezdesuine-katysty-672755&lt;/ref&gt;
|-
|| 16–18 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Корея Республикасы}}
|| [[Сеул]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5079403-to-aev-seuldeg-otan-sh-n-shey-t-bol.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/vstrecha-s-prezidentom-rossiyskoy-federacii-vladimirom-putinym-217177&lt;/ref&gt;
|-
|| 10–11 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kasyim-jomart-tokaev-priletel-v-turtsiyu-468283/&lt;/ref&gt;
|-
|| 15 мамыр 2022
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kasyim-jomart-tokaev-vstretilsya-s-prezidentom-oae-468633/&lt;/ref&gt;
|-
|| 16 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/kasym-zhomart-tokaev-provel-vstrechu-s-prezidentom-rossii-vladimirom-putinym-1642354&lt;/ref&gt;
|-
|| 16–17 маусым 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-peterburg-halykaralyk-ekonomikalyk-forumynyn-25-zhyldygyna-arnalgan-zhiynga-katysty-1754832&lt;/ref&gt;
|-
|| 19 маусым 2022
|| {{Байрақ|Иран}}
|| [[Тегеран]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-iran-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-195491&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 маусым 2022
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-2153456&lt;/ref&gt;
|-
|| 29 маусым 2022
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-turikmenstan-prezidenti-serdar-berdimuhamedovpen-kezdesti-295469&lt;/ref&gt;
|-
|| 20–21 шілде 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylarynyn-iv-konsultativtik-kezdesuinde-soylegen-sozi-2163942&lt;/ref&gt;
|-
|| 23–24 шілде 2022
|| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
|| [[Жидда]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-men-saud-arabiyasynyn-tak-murageri-kelissoz-zhurgizdi-2465943&lt;/ref&gt;
|-
|| 19 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-pribyil-v-sochi-475833/&lt;/ref&gt;
|-
|| 24 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-ilham-aliev-keneytilgen-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-2474643&lt;/ref&gt;
|-
|| 15–16 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-shanhay-yntymaktastyk-uyymyna-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-168386&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–21 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-birikken-ulttar-uyymy-bas-assambleyasynyn-77-sessiyasy-zhalpy-debattarynda-soz-soyledi-2082726&lt;/ref&gt;
|-
|| 23 қараша 2022
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-sessiyasyna-katysty-2310530&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қараша 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resey-federaciyasynyn-prezidenti-vladimir-putinmen-kezdesti-28104031&lt;/ref&gt;
|-
|| 29–30 қараша 2022
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/birlesken-malimdeme-30103621&lt;/ref&gt;
|-
|| 9 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://orda.kz/tokaev-pribyl-s-rabochim-vizitom-v-bishkek/&lt;/ref&gt;
|-
|| 21–22 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-ozbekstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-22113913&lt;/ref&gt;
|-
|| 8–9 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–19 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Сиань]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-pen-khr-toragasy-si-czinpin-kelissoz-zhurgizdi-174406&lt;/ref&gt;
|-
|| 2 маусым 2023
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylary-men-europalyk-kenes-prezidentinin-ekinshi-kezdesuine-katysty-254251&lt;/ref&gt;
|-
|| 3 маусым 2023
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-turkiya-prezidenti-rezhep-tayip-erdogandy-ulyktau-rasimine-katysty-352826&lt;/ref&gt;
|-
|| 21–24 тамыз 2023
|| {{Байрақ|Вьетнам}}
|| [[Ханой]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kk-tokaevtyn-vetnam-socialistik-respublikasyna-resmi-saparynyn-korytyndylary-turaly-birlesken-kommyunike-2172826&lt;/ref&gt;
|-
|| 14–15 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ekspo-ortalyk-aziya-2023-kormesine-bardy-1485023&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–21 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-aksh-memleketteri-basshylarynyn-sammitine-katysty-208393&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-berlin-global-dialogue-forumynda-soz-soyledi-2885636&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–18 қазан 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-khr-toragasy-si-czinpinmen-kelissoz-zhurgizdi-1792321&lt;/ref&gt;
|-
|| 25-26 желтоқсан 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-25111918&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–19 қаңтар 2024
|| {{Байрақ|Ватикан}}
|| [[Ватикан]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-s-papoy-rimskim-v-vatikane-523702/&lt;/ref&gt;
|-
|| 13-14 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-memleketinin-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kelissoz-zhurgizdi-1411032&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Қазан (қала)|Қазан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-bolashaktyn-oyyndary-halykaralyk-turnirinin-ashylu-rasimine-katysty-2115628&lt;/ref&gt;
|-
|| 11-12 наурыз 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetit-s-gosudarstvennyim-vizitom-azerbaydjan-528756/&lt;/ref&gt;
|-
|| 5 сәуір 2024
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Хиуа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-hiua-kalasynyn-tarihi-oryndaryn-aralap-kordi-534114&lt;/ref&gt;
|-
|| 8–9 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-94744&lt;/ref&gt;
|-
|| 22-24 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Сингапур}}
|| [[Сингапур]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-singapur-535970/&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қазан 2024
|| {{Байрақ|Моңғолия}}
|| [[Ұланбатыр]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite|title= Президент Токаев посетит Монголию |url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-mongoliyu-552070/|accessdate=28 қазан 2024|lang=ru|work= tengrinews.kz}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 4–5 қараша 2024
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; {{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kazahstana-kasyim-jomart-tokaev-pribyil-frantsiyu-552861/ |title= Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев прибыл во Францию |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} &lt;/ref&gt;
|-
|| 6 қараша 2024
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-priletel-v-kyirgyizstan-553100/|title=Токаев прилетел в Кыргызстан|lang= ru |work= tengrinews.kz|date=2024-11-06|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 11-13 қараша 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-bakudegi-duniezhuzilik-klimat-sammitinde-soz-soyledi-121015|title=Қазақстан Президенті Бакудегі Дүниежүзілік климат саммитінде сөз сөйледі|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2024-11-12|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 18-19 қараша 2024
|| {{Байрақ|Сербия}}
|| [[Белград]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/politika/6456859-kasymzhomart-tokaev-pribyl-s-ofitsialnym-vizitom-v-serbiyu.html|title=Касым-Жомарт Токаев прибыл с официальным визитом в Сербию|lang= ru |work= zakon.kz |date=2024-11-18|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 20-21 қараша 2024
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-budapeshtte-viktor-orbanmen-kelissoz-zhurgizdi-21101540|title=Қасым-Жомарт Тоқаев Будапештте Виктор Орбанмен келіссөз жүргізді|date=2024-11-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 6-7 желтоқсан 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-doha-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-7115429|title= Қасым-Жомарт Тоқаев Доха форумының панельдік сессиясына қатысты |date=2024-12-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 13–15 қаңтар 2025
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-baa-prezidenti-sheyh-muhammed-ben-zaid-al-nahayanmen-kezdesti-130596 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ Президенті шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен кездесті |date=2025-01-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 3–4 сәуір 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-europa-odagy-sammitine-katysty-43589 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев «Орталық Азия – Еуропа Одағы» саммитіне қатысты |date=2025-04-04|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 8–9 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-oray-uyymdastyrylgan-askeri-paradka-bardy-944516 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне орай ұйымдастырылған әскери парадқа барды |date=2025-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 20–21 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-beyresmi-sammitine-katysty-214377 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитіне қатысты |date=2025-05-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–30 шілде 2025
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-rezhep-tayip-erdogan-kelissoz-zhurgizdi-2965637 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді |date=2025-07-29|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 21–22 тамыз 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-sadyr-zhaparov-kelissoz-zhurgizdi-22765 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров келіссөз жүргізді |date=2025-08-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 31 тамыз–3 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Тяньцзинь]] мен [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-shyu-ga-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-otyrysynda-soz-soyledi-184139 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөз сөйледі |date=2025-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 21-24 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-cameco-korporaciyasynyn-prezidenti-tim-gitceldi-kabyldady-2184133 |title= Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады |date=2025-09-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 6-7 қазан 2025
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Габала]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-hii-sammitinde-soz-soyledi-791141 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде сөз сөйледі |date=2025-10-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 9-10 қазан 2025
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmonmen-kezdesu-otkizdi-995055 |title= Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесу өткізді |date=2025-10-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 6-7 қараша 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-aksh-prezidenti-donald-tramppen-kelissoz-zhurgizdi-7105122 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамппен келіссөз жүргізді |date=2025-11-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 11-12 қараша 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-resey-federaciyasyna-memlekettik-sapary-bastaldy-11105558 |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары басталды |date=2025-11-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 15-16 қараша 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevpen-kelissoz-zhurgizdi-1510570 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен келіссөз жүргізді |date=2025-11-15|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 26-27 қараша 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-otyrysyna-katysty-27101134 |title= Мемлекет басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты |date=2025-11-27|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 11-12 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-ashhabad-kalasyna-bardy-11112150 |title= Президент Ашхабад қаласына барды |date=2025-12-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 18-20 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Жапония}}
|| [[Токио]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhaponiya-imperatory-naruhitomen-kezdesti-18115114 |title= Мемлекет басшысы Жапония Императоры Нарухитомен кездесті |date=2025-12-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 21-22 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-21113112 |title= Президент Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шағын құрамдағы отырысына қатысты |date=2025-12-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 22 қаңтар 2026
|| {{Байрақ|Швейцария}}
|| [[Давос]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-beybitshilik-kenesinin-zhargysyna-kol-koydy-2202512 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бейбітшілік кеңесінің Жарғысына қол қойды |date=2026-01-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 3-4 ақпан 2026
|| {{Байрақ|Пәкістан}}
|| [[Исламабад]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-pakistanga-memlekettik-saparmen-bardy-311934/ |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Пәкістанға мемлекеттік сапармен барды |date=2026-02-03|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 19-20 ақпан 2026
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-vashingtonda-otandastarymyzben-kezdesti-1911146 |title= Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті |date=2026-02-19|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 11 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Бұхара]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-ozbekstanga-zhumys-saparymen-bardy-1135714 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Өзбекстанға жұмыс сапарымен барды |date=2026-04-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 17 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анталия]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-antaliya-diplomatiyalyk-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-173471 |title= Мемлекет басшысы Анталия дипломатиялық форумының панелдік сессиясына қатысты |date=2026-04-17|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 8–9 мамыр 2026
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-vladimir-putinmen-kezdesu-otkizdi-94455 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Владимир Путинмен кездесу өткізді |date=2026-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 22–24 маусым 2026
|| {{Байрақ|Бельгия}}
|| [[Брюссель]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-belgiyada-turatyn-otandastarmen-kezdesti-2252846 |title= Мемлекет басшысы Бельгияда тұратын отандастармен кездесті |date=2026-06-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 13 шілде 2026
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-1362747 |title=Қазақстан Президенті Қатар Әмірі шейх Тәмим бен Хамад Әл Тәнимен кездесті |date=2026-07-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 15–17 шілде 2026
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Шанхай]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kytaydyn-zhetekshi-kompaniyalary-basshylarymen-kezdesti-166319 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қытайдың жетекші компаниялары басшыларымен кездесті |date=2026-07-16|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 25 шілде 2026
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Омбы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-maydanger-kemel-tokaevka-arnalgan-eskertkish-taktaga-gul-shogyn-koydy-2562559 |title= Мемлекет басшысы майдангер Кемел Тоқаевқа арналған ескерткіш тақтаға гүл шоғын қойды |date=2026-07-25|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 31 шілде–1 тамыз 2026
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-zhane-azerbayzhan-memleketteri-basshylarynyn-beyresmi-konsultativtik-kezdesuine-katysty-3163914 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Орталық Азия және Әзербайжан мемлекеттері басшыларының бейресми Консультативтік кездесуіне қатысты|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 31 тамыз–1 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ilham-alievpen-kezdesti-3171959 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Ильхам Әлиевпен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-08-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 12–13 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Үндістан}}
|| [[Нью Дели]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-abu-dabidin-tak-murageri-haled-ben-muhammed-al-nahayanmen-kezdesti-1282246 |title= Мемлекет басшысы Абу Дабидің Тақ мұрагері Халед бен Мұхаммед Әл Наһаянмен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-12|accessdate=2026-09-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 14–16 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
|| [[Сеул]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-koreyanyn-birkatar-azamatyn-marapattady-148190 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Кореяның бірқатар азаматын марапаттады|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-14|accessdate=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–30 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]] және [[Мюнхен]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-germaniyanyn-ekonomikalyk-kauymdastyktary-men-karzhy-instituttarynyn-zhetekshilerimen-kezdesti-2985953 |title= Президент Германияның экономикалық қауымдастықтары мен қаржы институттары жетекшілерімен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-29|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 7–9 қазан 2026
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://astanatv.kz/ru/news/180081/ |title= Токаев прибыл в Туркменистан|lang=ru|work= astanatv.kz|date=2026-10-07|accessdate=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 14–15 қазан 2026
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-izrail-prezidenti-ichak-gercogpen-kezdesu-otkizdi-15903 |title= Мемлекет басшысы Израиль Президенті Ицхак Герцогпен кездесу өткізді|lang=ru|work= astanatv.kz|date=2026-10-15|accessdate=2026-10-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 15–16 қазан 2026
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-cop17-ayasyndagy-bioaluanturlilik-boyynsha-koshbasshylar-sammitinde-soz-soyledi-1691036 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев COP17 аясындағы Биоалуантүрлілік бойынша көшбасшылар саммитінде сөз сөйледі|lang=ru|work= astanatv.kz|date=2026-10-16|accessdate=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]]</text>
      <sha1>mrsqzzy6213jxcewf3mk3lpohrbv5eo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681775</id>
      <parentid>3681648</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QazNorth</username>
        <id>168872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3681775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40112" sha1="7knjn9d6bix3vwij8lj473zkj7xvpjn" xml:space="preserve">Бұл тізімде Қазақстанның президенті '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары''' көрсетілген.

[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]  [[Ресей]]ге 18, [[Қырғызстан]]ға 7 рет сапар жасаған. [[Қытай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|АӘБ]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], [[Өзбекстан]]ға 4 рет, [[Әзірбайжан|Әзербайжан]], [[Германия]] және [[АҚШ]]-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы [[Армения]], [[Қатар]] және [[Сауд Арабиясы]]на 2 рет сапар жасады.

2022 жылы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.&lt;ref&gt; https://www.lada.kz/kazakhstan-news/120728-5-let-u-shturvala-skolko-zarubezhnyh-poezdok-sovershil-tokaev-v-kachestve-prezidenta.html&lt;/ref&gt;

[[Сурет:P20251106DT-0134 President Donald Trump meets with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in the Oval Office.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Дональд Трамп]] Ақүйде, 6 қараша 2025]]
[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 08.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Кремльде өткен баспасөз мәслихатында.]]
[[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский]] БҰҰ Бас кеңсесінде, [[Нью-Йорк]].]]

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable&quot;  
|-
! Күні !! Ел !! Қала !! Сапар түрі
|-
| 3-4 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-putinym-v-moskve-366428/ |date=3 апреля 2019|title= Токаев встретился с Путиным в Москве |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} &lt;/ref&gt;
|-
| 14-15 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; {{cite web|url= https://ru.sputnik.kz/20190414/tokaev-uzbekistan-vizit-9827342.html |title= Токаев прибыл с государственным визитом в Ташкент |author=|date= 2019-04-14 |work= ru.sputnik.kz |publisher=|accessdate=2024-11-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13-14 маусым 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-shanhai-yntymaktastyk-uiymynyn-sammitine-katysu-ushin-bishkek-kalasyna-keldi Қазақстан Президенті Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммитіне қатысу үшін Бішкек қаласына келді]&lt;/ref&gt;
|-
| 14-15 маусым 2019
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; [https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-aziyadagy-ozara-is-kimyl-zhane-senim-sharalary-zhonindegi-kenestin-v-sammitine-katysu-ushin-dushan Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің V саммитіне қатысу үшін Душанбе қаласына келді]&lt;/ref&gt;
|-
| 11-12 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]] мен [[Ханчжоу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezident-kazahstana-kasym-zhomart-tokaev-vstretilsya-s-premerom-gosudarstvennogo-soveta-knr-li-kecyanom&lt;/ref&gt;
|-
| 23–25 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/memleket-basshysy-aksh-tyn-sayasi-zhane-sarapshy-top-okilderimen-kezdesu-otkizdi&lt;/ref&gt;
|-
| 30 қыркүйек–1 қазан 2019
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/toqaev-armeniiaga-keldi-301467/&lt;/ref&gt;
|-
| 3 қазан 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4988694-to-aev-sochige-keld.html&lt;/ref&gt;
|-
| 11 қазан 2019
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-prezidentom-turkmenistana-381355/&lt;/ref&gt;
|-
|| 7 қараша 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Омбы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226041957/https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske |date=2024-12-26 }}&lt;/ref&gt;
|-
|| 27–28 қараша 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://azh.kz/kz/news/view/43431&lt;/ref&gt;
|-
|| 5–6 желтоқсан 2019
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997749-asym-zhomart-to-aev-germaniya-a-bardy.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қаңтар 2020
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5004451-to-aev-b-r-kken-arab-m-rl-kter-ne-resmi.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 14–16 ақпан 2020
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Мюнхен]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kasym-zhomart-tokaev-kauipsizdik-zhonindegi-56-shy-myunhen-konferenciyasynyn-resmi-ashylu-rasimine-katysty&lt;/ref&gt;
|-
|| 23–24 маусым 2020
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-maskeuge-zhumys-saparymen-bardy&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–20 мамыр 2021
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-tazhikstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-ekizhakty-kelissoz-otkizdi-20494&lt;/ref&gt;
|-
|| 5–6 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-elderi-basshylarynyn-konsultativtik-kezdesuine-katysty-672755&lt;/ref&gt;
|-
|| 16–18 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Корея Республикасы}}
|| [[Сеул]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5079403-to-aev-seuldeg-otan-sh-n-shey-t-bol.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/vstrecha-s-prezidentom-rossiyskoy-federacii-vladimirom-putinym-217177&lt;/ref&gt;
|-
|| 10–11 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kasyim-jomart-tokaev-priletel-v-turtsiyu-468283/&lt;/ref&gt;
|-
|| 15 мамыр 2022
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kasyim-jomart-tokaev-vstretilsya-s-prezidentom-oae-468633/&lt;/ref&gt;
|-
|| 16 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/kasym-zhomart-tokaev-provel-vstrechu-s-prezidentom-rossii-vladimirom-putinym-1642354&lt;/ref&gt;
|-
|| 16–17 маусым 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-peterburg-halykaralyk-ekonomikalyk-forumynyn-25-zhyldygyna-arnalgan-zhiynga-katysty-1754832&lt;/ref&gt;
|-
|| 19 маусым 2022
|| {{Байрақ|Иран}}
|| [[Тегеран]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-iran-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-195491&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 маусым 2022
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-2153456&lt;/ref&gt;
|-
|| 29 маусым 2022
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-turikmenstan-prezidenti-serdar-berdimuhamedovpen-kezdesti-295469&lt;/ref&gt;
|-
|| 20–21 шілде 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylarynyn-iv-konsultativtik-kezdesuinde-soylegen-sozi-2163942&lt;/ref&gt;
|-
|| 23–24 шілде 2022
|| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
|| [[Жидда]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-men-saud-arabiyasynyn-tak-murageri-kelissoz-zhurgizdi-2465943&lt;/ref&gt;
|-
|| 19 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-pribyil-v-sochi-475833/&lt;/ref&gt;
|-
|| 24 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-ilham-aliev-keneytilgen-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-2474643&lt;/ref&gt;
|-
|| 15–16 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-shanhay-yntymaktastyk-uyymyna-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-168386&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–21 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-birikken-ulttar-uyymy-bas-assambleyasynyn-77-sessiyasy-zhalpy-debattarynda-soz-soyledi-2082726&lt;/ref&gt;
|-
|| 23 қараша 2022
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-sessiyasyna-katysty-2310530&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қараша 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resey-federaciyasynyn-prezidenti-vladimir-putinmen-kezdesti-28104031&lt;/ref&gt;
|-
|| 29–30 қараша 2022
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/birlesken-malimdeme-30103621&lt;/ref&gt;
|-
|| 9 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://orda.kz/tokaev-pribyl-s-rabochim-vizitom-v-bishkek/&lt;/ref&gt;
|-
|| 21–22 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-ozbekstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-22113913&lt;/ref&gt;
|-
|| 8–9 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–19 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Сиань]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-pen-khr-toragasy-si-czinpin-kelissoz-zhurgizdi-174406&lt;/ref&gt;
|-
|| 2 маусым 2023
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylary-men-europalyk-kenes-prezidentinin-ekinshi-kezdesuine-katysty-254251&lt;/ref&gt;
|-
|| 3 маусым 2023
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-turkiya-prezidenti-rezhep-tayip-erdogandy-ulyktau-rasimine-katysty-352826&lt;/ref&gt;
|-
|| 21–24 тамыз 2023
|| {{Байрақ|Вьетнам}}
|| [[Ханой]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kk-tokaevtyn-vetnam-socialistik-respublikasyna-resmi-saparynyn-korytyndylary-turaly-birlesken-kommyunike-2172826&lt;/ref&gt;
|-
|| 14–15 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ekspo-ortalyk-aziya-2023-kormesine-bardy-1485023&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–21 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-aksh-memleketteri-basshylarynyn-sammitine-katysty-208393&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-berlin-global-dialogue-forumynda-soz-soyledi-2885636&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–18 қазан 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-khr-toragasy-si-czinpinmen-kelissoz-zhurgizdi-1792321&lt;/ref&gt;
|-
|| 25-26 желтоқсан 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-25111918&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–19 қаңтар 2024
|| {{Байрақ|Ватикан}}
|| [[Ватикан]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-s-papoy-rimskim-v-vatikane-523702/&lt;/ref&gt;
|-
|| 13-14 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-memleketinin-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kelissoz-zhurgizdi-1411032&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Қазан (қала)|Қазан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-bolashaktyn-oyyndary-halykaralyk-turnirinin-ashylu-rasimine-katysty-2115628&lt;/ref&gt;
|-
|| 11-12 наурыз 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetit-s-gosudarstvennyim-vizitom-azerbaydjan-528756/&lt;/ref&gt;
|-
|| 5 сәуір 2024
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Хиуа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-hiua-kalasynyn-tarihi-oryndaryn-aralap-kordi-534114&lt;/ref&gt;
|-
|| 8–9 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-94744&lt;/ref&gt;
|-
|| 22-24 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Сингапур}}
|| [[Сингапур]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-singapur-535970/&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қазан 2024
|| {{Байрақ|Моңғолия}}
|| [[Ұланбатыр]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite|title= Президент Токаев посетит Монголию |url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-mongoliyu-552070/|accessdate=28 қазан 2024|lang=ru|work= tengrinews.kz}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 4–5 қараша 2024
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; {{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kazahstana-kasyim-jomart-tokaev-pribyil-frantsiyu-552861/ |title= Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев прибыл во Францию |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} &lt;/ref&gt;
|-
|| 6 қараша 2024
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-priletel-v-kyirgyizstan-553100/|title=Токаев прилетел в Кыргызстан|lang= ru |work= tengrinews.kz|date=2024-11-06|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 11-13 қараша 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-bakudegi-duniezhuzilik-klimat-sammitinde-soz-soyledi-121015|title=Қазақстан Президенті Бакудегі Дүниежүзілік климат саммитінде сөз сөйледі|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2024-11-12|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 18-19 қараша 2024
|| {{Байрақ|Сербия}}
|| [[Белград]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/politika/6456859-kasymzhomart-tokaev-pribyl-s-ofitsialnym-vizitom-v-serbiyu.html|title=Касым-Жомарт Токаев прибыл с официальным визитом в Сербию|lang= ru |work= zakon.kz |date=2024-11-18|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 20-21 қараша 2024
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-budapeshtte-viktor-orbanmen-kelissoz-zhurgizdi-21101540|title=Қасым-Жомарт Тоқаев Будапештте Виктор Орбанмен келіссөз жүргізді|date=2024-11-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 6-7 желтоқсан 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-doha-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-7115429|title= Қасым-Жомарт Тоқаев Доха форумының панельдік сессиясына қатысты |date=2024-12-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 13–15 қаңтар 2025
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-baa-prezidenti-sheyh-muhammed-ben-zaid-al-nahayanmen-kezdesti-130596 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ Президенті шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен кездесті |date=2025-01-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 3–4 сәуір 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-europa-odagy-sammitine-katysty-43589 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев «Орталық Азия – Еуропа Одағы» саммитіне қатысты |date=2025-04-04|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 8–9 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-oray-uyymdastyrylgan-askeri-paradka-bardy-944516 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне орай ұйымдастырылған әскери парадқа барды |date=2025-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 20–21 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-beyresmi-sammitine-katysty-214377 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитіне қатысты |date=2025-05-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–30 шілде 2025
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-rezhep-tayip-erdogan-kelissoz-zhurgizdi-2965637 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді |date=2025-07-29|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 21–22 тамыз 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-sadyr-zhaparov-kelissoz-zhurgizdi-22765 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров келіссөз жүргізді |date=2025-08-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 31 тамыз–3 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Тяньцзинь]] мен [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-shyu-ga-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-otyrysynda-soz-soyledi-184139 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөз сөйледі |date=2025-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 21-24 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-cameco-korporaciyasynyn-prezidenti-tim-gitceldi-kabyldady-2184133 |title= Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады |date=2025-09-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 6-7 қазан 2025
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Габала]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-hii-sammitinde-soz-soyledi-791141 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде сөз сөйледі |date=2025-10-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 9-10 қазан 2025
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmonmen-kezdesu-otkizdi-995055 |title= Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесу өткізді |date=2025-10-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 6-7 қараша 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-aksh-prezidenti-donald-tramppen-kelissoz-zhurgizdi-7105122 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамппен келіссөз жүргізді |date=2025-11-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 11-12 қараша 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-resey-federaciyasyna-memlekettik-sapary-bastaldy-11105558 |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары басталды |date=2025-11-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 15-16 қараша 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevpen-kelissoz-zhurgizdi-1510570 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен келіссөз жүргізді |date=2025-11-15|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 26-27 қараша 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-otyrysyna-katysty-27101134 |title= Мемлекет басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты |date=2025-11-27|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 11-12 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-ashhabad-kalasyna-bardy-11112150 |title= Президент Ашхабад қаласына барды |date=2025-12-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 18-20 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Жапония}}
|| [[Токио]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhaponiya-imperatory-naruhitomen-kezdesti-18115114 |title= Мемлекет басшысы Жапония Императоры Нарухитомен кездесті |date=2025-12-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 21-22 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-21113112 |title= Президент Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шағын құрамдағы отырысына қатысты |date=2025-12-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 22 қаңтар 2026
|| {{Байрақ|Швейцария}}
|| [[Давос]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-beybitshilik-kenesinin-zhargysyna-kol-koydy-2202512 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бейбітшілік кеңесінің Жарғысына қол қойды |date=2026-01-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 3-4 ақпан 2026
|| {{Байрақ|Пәкістан}}
|| [[Исламабад]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-pakistanga-memlekettik-saparmen-bardy-311934/ |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Пәкістанға мемлекеттік сапармен барды |date=2026-02-03|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 19-20 ақпан 2026
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-vashingtonda-otandastarymyzben-kezdesti-1911146 |title= Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті |date=2026-02-19|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 11 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Бұхара]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-ozbekstanga-zhumys-saparymen-bardy-1135714 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Өзбекстанға жұмыс сапарымен барды |date=2026-04-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 17 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анталия]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-antaliya-diplomatiyalyk-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-173471 |title= Мемлекет басшысы Анталия дипломатиялық форумының панелдік сессиясына қатысты |date=2026-04-17|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 8–9 мамыр 2026
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-vladimir-putinmen-kezdesu-otkizdi-94455 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Владимир Путинмен кездесу өткізді |date=2026-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 22–24 маусым 2026
|| {{Байрақ|Бельгия}}
|| [[Брюссель]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-belgiyada-turatyn-otandastarmen-kezdesti-2252846 |title= Мемлекет басшысы Бельгияда тұратын отандастармен кездесті |date=2026-06-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 13 шілде 2026
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-1362747 |title=Қазақстан Президенті Қатар Әмірі шейх Тәмим бен Хамад Әл Тәнимен кездесті |date=2026-07-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 15–17 шілде 2026
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Шанхай]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kytaydyn-zhetekshi-kompaniyalary-basshylarymen-kezdesti-166319 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қытайдың жетекші компаниялары басшыларымен кездесті |date=2026-07-16|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 25 шілде 2026
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Омбы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-maydanger-kemel-tokaevka-arnalgan-eskertkish-taktaga-gul-shogyn-koydy-2562559 |title= Мемлекет басшысы майдангер Кемел Тоқаевқа арналған ескерткіш тақтаға гүл шоғын қойды |date=2026-07-25|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 31 шілде–1 тамыз 2026
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-zhane-azerbayzhan-memleketteri-basshylarynyn-beyresmi-konsultativtik-kezdesuine-katysty-3163914 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Орталық Азия және Әзербайжан мемлекеттері басшыларының бейресми Консультативтік кездесуіне қатысты|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 31 тамыз–1 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ilham-alievpen-kezdesti-3171959 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Ильхам Әлиевпен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-08-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 12–13 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Үндістан}}
|| [[Нью Дели]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-abu-dabidin-tak-murageri-haled-ben-muhammed-al-nahayanmen-kezdesti-1282246 |title= Мемлекет басшысы Абу Дабидің Тақ мұрагері Халед бен Мұхаммед Әл Наһаянмен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-12|accessdate=2026-09-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 14–16 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
|| [[Сеул]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-koreyanyn-birkatar-azamatyn-marapattady-148190 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Кореяның бірқатар азаматын марапаттады|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-14|accessdate=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–30 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]] және [[Мюнхен]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-germaniyanyn-ekonomikalyk-kauymdastyktary-men-karzhy-instituttarynyn-zhetekshilerimen-kezdesti-2985953 |title= Президент Германияның экономикалық қауымдастықтары мен қаржы институттары жетекшілерімен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-29|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 7–9 қазан 2026
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://astanatv.kz/ru/news/180081/ |title= Токаев прибыл в Туркменистан|lang=ru|work= astanatv.kz|date=2026-10-07|accessdate=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 14–15 қазан 2026
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-izrail-prezidenti-ichak-gercogpen-kezdesu-otkizdi-15903 |title= Мемлекет басшысы Израиль Президенті Ицхак Герцогпен кездесу өткізді|lang=ru|work= akorda.kz|date=2026-10-15|accessdate=2026-10-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 15–16 қазан 2026
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-cop17-ayasyndagy-bioaluanturlilik-boyynsha-koshbasshylar-sammitinde-soz-soyledi-1691036 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев COP17 аясындағы Биоалуантүрлілік бойынша көшбасшылар саммитінде сөз сөйледі|lang=ru|work= akorda.kz|date=2026-10-16|accessdate=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]]</text>
      <sha1>7knjn9d6bix3vwij8lj473zkj7xvpjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Black Parade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>747239</id>
    <revision>
      <id>3682009</id>
      <parentid>3394167</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3682009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8178" sha1="71y1eyvu7br0bbw1egwtwq76jojpdsw" xml:space="preserve">{{Музыкалық альбом
 | Атауы                  = The Black Parade
 | Шынайы атауы           = 
 | Түрі                   = студиялық альбом
 | Орындаушы              = [[My Chemical Romance]]
 | Мұқабасы               = MCR - The Black Parade.jpg
 | Мұқаба ені             = 
 | Шыққан жылы            = 23 қазан 2006
 | Жазылды                = сәуір — тамыз 2006
 | Жанры                  = [[Альтернативті рок]], [[Эмо (музыкалық стиль)|эмо]], [[панк-рок]], [[поп-панк]], [[хард-рок]], [[прогрессивті рок]]
 | Ұзақтығы               = 51:57
 | Ел                     = {{байрақ|АҚШ}}
 | тілі                   = [[Ағылшын тілі|Ағылшынша]]
 | Лейблі                 = [[Reprise Records]]
 | Продюсері              = [[Роб Кавалло]]&lt;br&gt;[[My Chemical Romance]]
 | Шолу                   = * [[Allmusic]]{{Rating|4.5|5}}&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;&gt;{{cite news|url=http://allmusic.com/album/the-black-parade-r929929|title=Review: ''The Black Parade''|author=Stephen Thomas Erlewine|date=2006-10-23|publisher=[[Allmusic]]|accessdate=2011-01-17|archivedate=2011-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110729105059/http://www.allmusic.com/album/the-black-parade-r929929}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Alternative Press]]''{{Rating|4.5|5}}&lt;ref name=&quot;altpress&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.altpress.com/reviews/entry/theblackparade/|title=Review: ''The Black Parade''|author=Jason Pettigrew|date=2006-10-23|publisher=[[Alternative Press]]|accessdate=2011-01-17|archivedate=2010-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101103093246/http://www.altpress.com/reviews/entry/theblackparade/}}&lt;/ref&gt;
* ''[[The A.V. Club]]'' B- &lt;ref name=&quot;AVClub&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.avclub.com/articles/my-chemical-romance-the-black-parade,8103/|title=Review: ''The Black Parade''|author=Kyle Ryan|date=2006-10-31|publisher=[[The A.V. Club]]|accessdate=2011-01-17|archivedate=2011-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831154356/http://www.avclub.com/articles/my-chemical-romance-the-black-parade,8103/}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Entertainment Weekly]]'' A- &lt;ref name=&quot;ew&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,1548441,00.html|title=Review: ''The Black Parade''|author=Clark Collis|date=2006-10-23|publisher=[[Entertainment Weekly]]|accessdate=2011-01-17|archivedate=2008-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528072912/http://www.ew.com/ew/article/0,,1548441,00.html}}&lt;/ref&gt;
* [[IGN]] {{Rating|8.1|10}}&lt;ref name=&quot;IGN&quot;&gt;{{cite news|url=http://music.ign.com/articles/741/741718p1.html|title=Review: ''The Black Parade''|author=Ed Thompson|date=2006-10-25|publisher=[[IGN]]|accessdate=2011-01-17|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216045855/http://music.ign.com/articles/741/741718p1.html|archivedate=2010-12-16}}&lt;/ref&gt;
* ''[[NME]]'' {{Rating|9|10}}&lt;ref name=&quot;NME&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nme.com/reviews/my-chemical-romance/8050|title=Review: ''The Black Parade''|author=Dan Martin|date=2006-10-13|publisher=[[NME]]|accessdate=2011-01-17|archivedate=2016-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303210809/http://www.nme.com/reviews/my-chemical-romance/8050}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Rolling Stone]]'' {{Rating|4|5}}&lt;ref name=&quot;Rstone&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/the-black-parade-20061016|title=Review: ''The Black Parade''|author=[[David Fricke]]|date=2006-10-16|publisher=[[Rolling Stone]]|accessdate=2011-01-17|archivedate=2011-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110404041129/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/the-black-parade-20061016}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Spin (журнал)|Spin]]'' {{Rating|8|10}}&lt;ref name=&quot;Spin&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.spin.com/reviews/my-chemical-romance-black-parade-reprise|title=Review: ''The Black Parade''|author=Andy Greenwald|date=2006-10-16|publisher=[[Rolling Stone]]|accessdate=2011-01-17|archivedate=2013-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130401075203/http://www.spin.com/reviews/my-chemical-romance-black-parade-reprise}}&lt;/ref&gt;
* [[Sputnikmusic]] {{Rating|3|5}}&lt;ref name=&quot;sputnik&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sputnikmusic.com/review/9678/My-Chemical-Romance-The-Black-Parade/|title=Review: ''The Black Parade''|author=John A. Hanson|date=2006-10-23|publisher=[[Sputnikmusic|Sputnikmusic.com]]|accessdate=2011-01-17|archivedate=2015-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150504074347/http://www.sputnikmusic.com/review/9678/My-Chemical-Romance-The-Black-Parade/}}&lt;/ref&gt;
* [[Роберт Кристгау|Роберт Кристгау]] {{rating-Christgau|hm2}} [http://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=My+Chemical+Romance сілтеме]
 | Алдыңғы                = [[Three Cheers for Sweet Revenge]]
 | Алд_жыл                = 2004
 | Жыл                    = 2006
 | Келесі                 = [[Danger Days: The True Lives of the Fabulous Killjoys]]
 | Кел_жыл                = 2010
 | Тағы                   = {{Синглдер
  | Атауы      = The Black Parade
  | Түрі       = студиялық альбом
  | Сингл 1       = [[Welcome to the Black Parade]]
  | Сингл 1 күні   = 9 қазан 2006
  | Сингл 2       = [[Famous Last Words]]
  | Сингл 2 күні   = 22 қаңтар 2007
  | Сингл 3       = [[I Don’t Love You]]
  | Сингл 3 күні   = 2 сәуір 2007
  | Сингл 4       = [[Teenagers]]
  | Сингл 4 күні   = 9 шілде 2007
  }}
 | Басқада                = 
}}
'''The Black Parade''' ({{Tr-en|Қара шеру}}) — [[тұжырымдамалық альбом]], [[Нью-Джерси]]дегі квинтеттің үшінші студиялық жұмысы [[My Chemical Romance]], 2006 жылдың қазан айында Reprise Records белгісімен шығарылды. Дискіні [[Green Day]]-мен жұмыс істеу арқылы танымал Роб Кавалло (Rob Cavallo) шығарды. Альбом — [[рок-опера]], онда Емделуші деп аталатын кейіпкер қатерлі ісіктен қайтыс болады, өлімнен кейінгі өмір туралы ойлайды және өткен өміріне қайта қарайды.

The Black Parade көптеген оң пікірлерге ие болды және «[[Welcome to the Black Parade]]» синглі [[Ұлыбритания]]ның хит-шеруінде бірінші орынды иеленді. Альбом [[Billboard 200]] және [[UK Albums Chart]]-та екінші орынға ие болды, сонымен қатар [[RIAA]]-да үш рет платина мәртебесін алды, Ұлыбританияда екі рет платина, Аргентина мен Чилиде алтын мәртебесін алды. The Black Parade Еуропадағы миллион сатылымы үшін Platinum Europe Award сыйлығын жеңіп алды және оның шектеулі шығарылымы My Chemical Romance-ке Грэмми номинациясын берді. Альбомнан 4 сингл шығарылды: «Welcome to the Black Parade», «Famous Last Words», «I Don’t Love You», және «Teenagers».

My Chemical Romance 2007 жылы 22 ақпанда Манчестерде, [[Verizon Wireless Arena]] алаңында the Black Parade World Tour турын бастады. Тур барысында бүкіл әлем бойынша фестивальдарда да, жеке концерттер ретінде де 138 қойылым ұсынылды. Бұл тур топ тарихындағы ең ұзақ және халықаралық болды және Солтүстік және Латын Америкасында, Еуропада, Азияда және Австралияда өнер көрсетті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:My Chemical Romance альбомдары]]</text>
      <sha1>71y1eyvu7br0bbw1egwtwq76jojpdsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әділет Нұркенұлы Сәдібеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>748740</id>
    <revision>
      <id>3681619</id>
      <parentid>3542093</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2685" sha1="kd9jskbkxo9qdc0f4cgdcqqosv47lzm" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Әділет Садібеков
| туған күні = 26.5.2002
| позиция = жартылай қорғаушы
| қазіргі клуб = {{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]
| номері = 6
| азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2021—|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|49 (4)
|2021|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (жастар клубы)|Қайрат-Жастар]]|13 (1)
|2022|{{ту|Ресей}} [[Қайрат (футбол клубы, Мәскеу)|Қайрат (Мәскеу)]]|11 (1)
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2023|{{ту|Қазақстан}} Қазақстан-21|4 (0)
|2022—|{{футбол|Қазақстан}} |6 (1)
}}
}}

'''Әділет Нұркенұлы Сәдібеков''' (26 мамыр 2002&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/881434 Тransfermarkt.com — 2000]&lt;/ref&gt;) — қазақстандық футболшы, &quot;Қайрат&quot; футбол клубы мен [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]]ның жартылай қорғаушысы.

[[Әлімұлы]] тайпасынан шыққан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/reel/DOBkgyJAmL6/?igsh=ZXJ4cjludW01ajB6|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Карьерасы ==
[[Қайрат Академия|&quot;Қайрат&quot; академиясының]] түлегі.

2022 жылы 25 қыркүйекте сырт алаңда [[Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасы|Әзірбайжанға]] қарсы ойында тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Бұл УЕФА ұлттар лигасының С дивизионы еді. 

2024 жылы 26 наурызда сырт алаңда Люксембург қақпасына құрама сапындағы тұңғыш голын соқты.
== Жетістіктері ==
*Қазақстан чемпионы: 2024

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20230706032335/https://footballfacts.ru/person/655602 Статистикасы]
{{бастама}}
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>kd9jskbkxo9qdc0f4cgdcqqosv47lzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>750827</id>
    <revision>
      <id>3681852</id>
      <parentid>3414695</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T21:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2937" sha1="9n5uzyu3fjlrmdj1gr942ypw0jbfzkh" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Айгерім Датқабай
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Датқабай_Айгерім_Ерсұлтанқызы.png
 |ені                   = 190px
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 01.02.1998
 |Туған жері            = [[Ұзын ата|Ұзын ата ауылы]], [[Шардара ауданы]]
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Азаматтығы            = {{KAZ}}
 |Ұлты                  = [[Қазақтар|Қазақ]]
 |Мансабы               = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай''' ([[1 ақпан]] [[1998 жыл|1998]]&lt;ref&gt;[https://poiski.pro/search/surname/%D0%94%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9/name/%D0%90%D0%B9%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC Айгерім Датқабай]&lt;/ref&gt;, [[Ұзын ата|Ұзын Ата]], {{туғанжері|Шардара ауданы|Шардара ауданында}}, [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]]) — логопед-дефектолог. 300 қайраткер энциклопедиясының кейіпкері.

== Өмірбаяны ==
“Ұзын-ата” орта мектебін аяқтап, Алматы қаласы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ Ұлттық Қыздар Педагогикалық Университеті]] “Дефектология” бакалавр бөлімін бітірген. 

Алматы қаласындағы есту қабілеті бұзылған №5 арнайы (түзету) мектеп-интернатында дефектолог маманы (2018-2021). 

Шымкент қаласындағы А.Бөкейханов атындағы №2 Жалпы орта білім беретін мектептің логопед маманы (2021-2024)

== Марапаттары ==
300 қайраткер энциклопедиясының кейіпкері.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==

* https://bilimainasy.kz/02-10-02/ {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Логопедия]]</text>
      <sha1>9n5uzyu3fjlrmdj1gr942ypw0jbfzkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаңа Орлеандағы теракт (2025)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>751061</id>
    <revision>
      <id>3681969</id>
      <parentid>3424728</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raskuly</username>
        <id>187175</id>
      </contributor>
      <comment>Сапасы жақсырақ бейне (Google Translate)</comment>
      <origin>3681969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16692" sha1="ixx5jny1v974i1l2xhap0tj7xreadf1" xml:space="preserve">{{Террорлық акт
| Атауы                  = Жаңа Орлеандағы теракт
| Бөлігі                 = 
| Сурет                  = Crowd panicking after the 2025 New Orleans truck attack.webm
| Сурет өлшемі           = 
| Сурет атауы            = Жүк көлігінің шабуылынан кейінгі жұрттың үрейге түскені
| Карта атауы            = 
| Шынайы атауы           = 
| Шабуыл орны            = [[Жаңа Орлеан]], [[Луизиана]], {{Байрақ|АҚШ}}
| Координаттар           = 
| Дата                   = 1 қаңтар 2025 жыл
| Уақыты                 = 
| Басталған уақыты       = 
| Аяқталған уақыты       = 
| Уақыт белдеуі          = 
| Шабуыл нысанасы        = 
| Шабуыл әдiсi           = көлік соққысы, оқ ату
| Қару-жарақ             = Ford F-150 Lightning автокөлігі, AR винтовкасы, тапанша
| Қару-жарақтар          = 
| Қаза тапқандар саны    = 
| Жарақаттанғандар       = 35+
| Құрбандар              = 15
| Қылмыскерлер           = Шамсуд-Дин Бахар Джаббар&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://russian.rt.com/world/news/1416817-podozrevaemyi-novyi-orlean |title=NYT: нападение в Новом Орлеане совершил Шамсуд-Дин Бахар Джаббар |lang=ru |website=russian.rt.com |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.rambler.ru/incidents/53999829-nyt-napadenie-v-novom-orleane-sovershil-shamsud-din-bahar-dzhabbar/ |title=NYT: нападение в Новом Орлеане совершил Шамсуд Дин Бахар Джаббар |lang=ru |website=news.rambler.ru |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;
| Шабуылдаушылар         = 
| Қатысушылар саны       = 1
| Қорғаушылар            = 
| Шабуыл себебі          = 
| Айыпталушы             = {{flagicon image|Flag of the Islamic State.svg|border}} [[Ирак және Шам Ислам мемлекеті|ИШИМ]] 
| Сотталған              = 
| Үкім                   = 
| Сот ісі                = 
| Сот                    = 
| Сайты                  = 
| Ортаққор               = 2025 New Orleans truck attack 
}}
'''Жаңа Орлеандағы теракт''' ({{Lang-en|2025 New Orleans truck attack}}) — 2025 жылғы 1 қаңтарда АҚШ-тың орталық уақыты бойынша шамамен 3:15-те [[Луизиана]] штатының [[Жаңа Орлеан]] қаласындағы Бурбон мен Канал-стрит көшелерінің қиылысында [[пикап]] көлігі адамдарға соқтығысты. Көлік жүргізушісі машинадан шығып, мылтықтан оқ жаудырды. Оны полиция қызметкерлері тоқтатып, атып өлтірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/1-dead-vehicle-strikes-crowd-new-orleans-police/story?id=117246329|title=New Orleans updates: 10 dead, dozens injured after vehicle plows into crowd in 'terrorist attack'|lang=en|first=A. B. C.|last=News|website=ABC News|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.dw.com&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.dw.com/ru/terakt-na-novyj-god-v-novom-orleane-minimum-10-pogibsih/a-71197026 |title=ФБР расследует наезд на толпу в Новом Орлеане как теракт |lang=ru |publisher=www.dw.com |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ria.ru/20250101/orlean-1992263234.html |title=Fox News раскрыл подробности теракта в Новом Орлеане |lang=ru |publisher=ria.ru |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; Оқиға Жаңа жылды тойлау кезінде орын алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/new-orleans-vehicle-crash-bourbon-street-crowd-casualties-shooting/|title=Man intentionally slams truck into crowd in New Orleans, killing 10 and injuring dozens; suspect dead - CBS News|lang=en-US|first=Tucker|last=Reals|website=www.cbsnews.com|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/new-orleans-suspect-killed-after-deadly-car-ramming/a-71195868|title=New Orleans: Suspect killed after deadly car ramming – DW – 01/01/2025|lang=en|website=dw.com|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; Қайғылы оқиға салдарынан 15 адам қаза тауып, шамамен 36 адам, соның ішінде екі полиция қызметкері жарақат алды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/us-news/breaking-horror-suv-ploughs-crowd-34402094|title=SUV ploughs into New Year's Eve revellers leaving 10 dead and scores injured|lang=en|first=Tim|last=Hanlon|website=The Mirror|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/us/live-news/new-orleans-mass-casualty-bourbon-street-01-01-24-hnk/index.html|title=At least 10 killed after driver plows into crowd on Bourbon Street in New Orleans|lang=en|first=Jessie Yeung, Chris Boyette, Andy Rose, Holly Yan, Tori B.|last=Powell|website=CNN|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.golosameriki.com/a/dead-30-injured-after-car-plows-into-a-crowd-in-new-orleans/7920886.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vedomosti.ru/society/news/2025/01/01/1084707-fbr-podtverdilo-smert-terrorista-v-novom-orleane |title=ФБР подтвердило смерть террориста в Новом Орлеане |lang=ru |publisher=www.vedomosti.ru |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxu.az&quot;&gt;{{Cite web |url=https://oxu.az/ru/v-mire/v-ssha-ne-menee-10-chelovek-pogibli-pri-naezde-na-tolpu |title=СМИ: Подозреваемый в теракте в Новом Орлеане готовился убить свою семью |lang=ru |website=oxu.az |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттар ==
Федералды құқық қорғау және барлау органдары мерекелер алдында көлікпен жасалатын таранымен шабуылдардың болуы мүмкін екені туралы жергілікті полиция қызметтерін ескерткен.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/1-dead-vehicle-strikes-crowd-new-orleans-police/story?id=117246329|title=New Orleans attack updates: 10 dead, dozens injured after vehicle plows into crowd on Bourbon Street|lang=en|first=A. B. C.|last=News|website=ABC News|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы қызметтік жазбада қалалық билік Француз кварталында орын алған шабуыл сияқты, көліктермен жасалатын шабуылдар нәтижесінде жаппай құрбандар болуы мүмкін екенін атап өтті және бұл аймақта қауіпсіздік шараларын күшейту үшін қосымша бағдарламалар құруды жоспарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/bourbon-street-new-orleans-truck-crash-attack-witness-accounts/|title=Witnesses describe horrifying scene after deadly car attack on Bourbon Street in New Orleans: &quot;Nothing we could do&quot; - CBS News|lang=en-US|first=Stephen|last=Smith|website=www.cbsnews.com|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;

== Барысы ==
Бурбон көшесіндегі баррикадаларды жүк көлігімен айналып өтіп, Канал-стрит пен Конти көшелері арасындағы үш кварталдағы жаяу жүргіншілерге соқтығысқаннан кейін, 42 жастағы Шамсуд-Дин Бахар Джаббар&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|title=Man Drives Truck Into New Orleans Crowd, Killing At Least 10: Live Updates|url=https://www.nytimes.com/live/2025/01/01/us/new-orleans-vehicle-crash|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nola.com/news/crime_police/new-orleans-suspect-bourbon-street-attack/article_d90e3452-c85f-11ef-a68f-f30b3ad49828.html|title=New Orleans attack suspect named, accused of killing at least 10, injuring dozens|lang=en|first=Gabriella|last=Killett|website=NOLA.com|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; көліктен шығып, кранмен соқтығысып, оқ атып, Нью-Орлеан полициясының екі қызметкерін жарақаттады, полицейлер қарсы оқ атып жауап берді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Куәгерлердің айтуынша, шабуылдаушының үстінде әскери киім болған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/us-news/new-orleans-bourbon-street-attack-34402411|title=Everything we know so far as SUV driver ploughs into New Year crowd killing 10|lang=en|first=Benedict|last=Tetzlaff-Deas|website=The Mirror|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; Офицерлер күдіктіні атыс кезінде өлтірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wafb.com/2025/01/01/10-dead-35-injured-suspect-intentionally-slams-pickup-truck-into-new-years-bourbon-street-crowd/|title=10 dead, 35 injured as driver rams New Year’s revelers in New Orleans|lang=en|first=Jesse|last=Brooks|website=https://www.wafb.com|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;

Шабуыл кезінде қолданылған ақ [[Ford F-150 Lightning]] автокөлігі Turo қосымшасы арқылы жалға алынған. Көлік 42 жастағы Хьюстон тұрғыны Джаббарға тиесілі болған, ол көлікте Ислам мемлекетінің туын алып жүрген.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;www.dw.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nv.ua/world/countries/terakt-v-novom-orleane-v-ssha-predvaritelno-ustanovili-lichnost-vehavshego-v-tolpu-na-pikape-50478415.html |title=Нашли флаг ИГИЛ и винтовку. Правоохранители предварительно установили личность мужчины, въехавшего в толпу в Новом Орлеане — СМИ |lang=ru |website=nv.ua |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxu.az&quot; /&gt;

Кемінде 15 адам, соның ішінде қылмыскер, қаза тауып, тағы 36 адам жарақат алды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Жедел жәрдем қызметкерлері 30 жарақат алған адамды бес аудандық ауруханаға жеткізді, қалған зардап шеккендер медициналық көмекке өздері жүгінді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/new-orleans-car-bourbon-street-63a1b43d615af365cb8ba6f5f0583eca|title=Driver rams New Year's revelers in New Orleans, killing 10. FBI investigating as 'act of terrorism'|lang=en|website=AP News|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Күдікті ==
[[Сурет:Staff Sgt. Shamsuddin B. Jabbar in Fort Polk, Louisiana.jpg|thumb|Шамсуд-Дин Бахар Джаббар]]
ФБР жүк көлігінің жүргізушісін 42 жастағы АҚШ азаматы Шамсуд-Дин Бахар Жаббар ретінде анықтады. Ол Техас штатында туып-өскен.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wdsu.com/article/new-orleans-terror-suspect-name/63316286|title=What we know about the suspect accused of French Quarter terror attack|lang=en|first=Erin|last=Lowrey|website=WDSU|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; Бұған дейін ол бірнеше жыл бойы АҚШ армиясында қызмет еткен.&lt;ref name=&quot;oxu.az&quot; /&gt; Сонымен қатар, ол екі ұсақ қылмыс бойынша айыпталған. 2002 жылы ұрлық үшін, ал 2005 жылы жарамсыз жүргізуші куәлігімен көлік жүргізгені үшін тұтқындалған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://iz.ru/1817220/2025-01-01/smi-soobshchili-ob-ustanovlenii-lichnosti-ispolnitelia-terakta-v-novom-orleane |title=СМИ сообщили об установлении личности исполнителя теракта в Новом Орлеане |lang=ru |website=iz.ru |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;

== Тергеу ==
Шабуылдан кейін тергеушілер көліктен қару мен екі бомба тапты.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://iz.ru/1817246/2025-01-02/smi-soobsili-o-samodelnyh-bombah-v-naehavsem-na-ludei-v-novom-orleane-gruzovike |title=СМИ сообщили о самодельных бомбах в наехавшем на людей в Новом Орлеане грузовике |lang=ru |website=iz.ru |access-date=2025-01-02}}&lt;/ref&gt; Құрылғылар қашықтан басқару пульті арқылы іске қосылатындай етіп дайындалған, ал пульт жүк көлігінен табылған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/new-orleans-car-bourbon-street-63a1b43d615af365cb8ba6f5f0583eca|title=Driver rams New Year's revelers in New Orleans, killing 10. FBI investigating as 'act of terrorism'|lang=en|website=AP News|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; Тергеу барысында күдіктінің шетелдік террористік ұйыммен байланысы бар-жоғы немесе сол ұйымнан шабыт алған-алмағаны анықталуда.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Шабуыл болған күні Сен-Рош ауданында Airbnb арқылы жалға берілген пәтерде өрт орын алды. Тергеушілердің болжамынша, бұл пәтерді күдікті жалдаған болуы мүмкін.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nola.com/news/crime_police/bourbon-street-attack-airbnb/article_3b1a89c0-c851-11ef-b4d9-f333210ff2e7.html|title=Fire at St. Roch rental may be connected to mass casualty Bourbon Street attack, sources say|lang=en|first=Gabriella|last=Killett|website=NOLA.com|date=2025-01-01|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;

Сол күні Лас-Вегастағы Трамп қонақүйі жанында Tesla Cybertruck көлігі жарылып, жеті адам жарақат алды. Жарылған көлік те, Жаңа Орлеандағы шабуыл кезінде пайдаланылған көлік те бірдей каршеринг қызметі арқылы жалға алынған. Сондай-ақ, екі жүргізушінің де әскери қызметте болғаны анықталды. Аталған қылмыстар бойынша тергеу бірлесіп жүргізілуде.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=One dead after Tesla Cybertruck explodes outside Trump hotel in Las Vegas|first=Joanna|last=Walters|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/jan/01/tesla-truck-fire-trump-hotel-las-vegas|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-01-01|access-date=2025-01-02|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rg.ru/2025/01/02/terrorist-iz-novogo-orleana-i-voditel-tesla-v-las-vegase-sluzhili-na-odnoj-baze.html |title=Террорист из Нового Орлеана и водитель Tesla в Лас-Вегасе служили на одной базе |lang=ru |website=rg.ru |access-date=2025-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Update from Aishvarya Kavi|url=https://www.nytimes.com/live/2025/01/01/us/new-orleans-vehicle-crash/53015ead-7305-55bf-848c-1f44c2eb3dbf|date=2025-01-02|access-date=2025-01-02|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/Politics/police-investigating-vehicle-explosion-trump-hotel-las-vegas/story?id=117252987|title=Las Vegas police looking for links between Cybertruck blast and New Orleans attack|lang=en|first=A. B. C.|last=News|website=ABC News|access-date=2025-01-02}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Автокөліктерді пайдалану арқылы жасалған террористік актілер]]
[[Санат:2025 жылдағы АҚШ]]
[[Санат:2025 жылғы апаттар]]</text>
      <sha1>ixx5jny1v974i1l2xhap0tj7xreadf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларусьтегі президент сайлауы (2025)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754108</id>
    <revision>
      <id>3681732</id>
      <parentid>3438110</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24377" sha1="r34ynl230zcgd7j06rol16mza630mak" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | сайлау атауы = Беларусь Республикасының 2025 жылғы президентін сайлау
 | алдыңғы сайлау жылы = 2020
 | алдыңғы сайлау = Беларусьтегі президент сайлауы (2020)
 | келесі сайлау жылы = 2030
 | келесі сайлау = Беларусьтегі президент сайлауы (2030)
 | ел = Беларусь
 | сайлау күні = 26 қаңтар 2025
 | түрі = [[Президенттік сайлау]]
 | қосымша2 = 
 | жалпы кандидат = 5
 | кезең = 
 | тіркелгендер = 6903994
 | сайлаушылар = 5916195
 | жарамды = 5871131
 | жарамсыз = 45064
 | бос = 
 | халық = 
 | тіркелген = 
 | сайлаушылар2 = 
 | қатысқандар = 85.70
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 84.27

 | сурет1 = Alexander Lukashenko (2024 Victory Day) (cropped).jpg
 | түс1 = #A9A9A9
 | кандидат1 = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
 | жыныс1 = ер
 | партия1 = [[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]]
 | дауыс1 = 5136293
 | пайыз1 = 86.82

 | сурет2 =
 | түс2 = #fe0900
 | кандидат2 = [[Сергей Сыранков]]
 | жыныс2 = ер
 | партия2 = [[Беларусь Коммунистік партиясы|БКП]]
 | дауыс2 = 189740
 | пайыз2 = 3.21

 | сурет3 = Alieh Hajdukievič.png
 | түс3 = #011E41
 | кандидат3 = [[Олег Гайдукевич]]
 | жыныс3 = ер
 | партия3 = [[Беларусьтің Либералды-демократиялық партия|БЛДП]]
 | дауыс3 = 119272
 | пайыз3 = 2.02
 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = Belarus 2025 presidential election map.svg
 | қарта өлшемі = 
 | қарта тақарыбы = Республика өңірлері бойынша [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]ның сайлау нәтижелері
 | соңы = 
 | ізашар = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
 | ізашар партия = [[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]] 
 | ізбасар = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
 | ізбасар партия = [[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]] 
 | сайт = [https://www.rec.gov.by/uploads/files/Pdf/2024/stat22.pdf Орталық сайлау комиссиясы]
}}
'''[[Беларусь|Беларусь Республикасы]]ның 2025 жылғы президентін сайлау''' ({{Lang-be|Выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 2025 года}}) 2025 жылғы 26 қаңтарда өтті&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Беларусьте президент сайлауы 2025 жылы 26 қаңтарда болады|url=https://www.azattyq.org/a/33170257.html|accessdate=2025-02-26|date=2024-10-23|publisher=Азаттық радиосы}}&lt;/ref&gt;. Бұл ел тарихындағы 7-президенттік сайлау болды. 

Іс жүзінде президент [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] деп аталатын қайта сайлау және оның өкілеттіктерін ұзарту. Лукашенкодан басқа бюллетеньдерде төрт үміткер болды. Олардың үшеуі үкіметті қолдайтын партиялардың өкілі болды. Төртінші үміткер Анна Канапацкая жалғыз ресми тәуелсіз кандидат болды, бірақ оппозициялық қайраткерлер оны қуыршақ деп айыптады.

Лукашенконың шешуші жеңісіне куә болған экзит-пол нәтижелерінен кейін сыншылар сайлауды жалған деп атады. 2020 жылғы сайлауды мойындамайтын Беларусь оппозициясы жаңа сайлауды тезірек өткізуді талап етті. 

Заңдылығы жоққа шығарылған қазіргі президент Александр Лукашенко өзінің жария сөздерінде бірнеше рет мемлекет басшысын мерзімінен бұрын қайта сайлауға уәде беріп, оны жаңа Конституцияның қабылдануымен байланыстырды. 2021 жылдың наурызында ол сайлау 2022 жылы өтеді деп мәлімдеді.

== Күні ==
Беларусьтегі Мемлекет басшысы бес жылдық мерзімге сайланады. Алдыңғы [[Беларусьтегі президент сайлауы (2020)|сайлау 2020 жыл]]дың тамызында өтті, сондықтан Конституцияға сәйкес жаңа дауыс беру 2025 жылдың 20 шілдесіне ең кеш тағайындалуы керек&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rec.gov.by/ru/kalendar-ru|title=Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов. Календарь выборов и референдумов|accessdate=2022-02-27|archive-date=|archivedate=2022-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215062907/https://rec.gov.by/ru/kalendar-ru/}}&lt;/ref&gt;. Алайда, 2020 жылғы сайлау екіұшты нәтижеге қол жеткізді. Бірқатар оппозициялық кандидаттар тіркелмеді және негізгі күрес әкімшілік ресурсты белсенді пайдаланған қазіргі президент [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] мен [[Светлана Тихановская]] арасында өрбіді. Соңғысы сайлау қарсаңында қабылданған кандидаттардың өкілдерімен келісімге келді, ол сайланғаннан кейін бірден адал саяси бәсекелестік форматында өтетін жаңа сайлауды тағайындайды. Дауыс берудің ресми қорытындыларына сәйкес, Тихановская тек 10 % дауыс жинады, ал Лукашенко 80 % дауыс жинады; сонымен бірге, елдің нәтижелері жарияланғаннан кейін, наразылық акциялары өрбіді, олардың қатысушылары бұрмалаушылық туралы мәлімдеді және Тихановская билігін беруді немесе жаңа сайлау тағайындауды талап етті.

Жаңа сайлау өткізу талабын Польша премьер-министрі [[Матеуш Моравецкий]] (2020 жылғы 14 тамыз)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2020/08/14/makeitright/|title=Лукашенко призвали провести в Белоруссии повторные выборы|accessdate=2025-02-26|archive-date=|archivedate=2020-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200922051927/https://lenta.ru/news/2020/08/14/makeitright/|lang=ru}}&lt;/ref&gt;, Чехия премьер-министрі [[Андрей Бабиш]] айтты&lt;ref&gt;{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20200814/1575769876.html|title=Чешский премьер заявил о необходимости повторных выборов в Белоруссии|website=РИА Новости|date=2020-08-14|accessdate=2020-08-14|archive-date=|archive-url=|archivedate=2020-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200818044220/https://ria.ru/20200814/1575769876.html}}&lt;/ref&gt;. Көптеген мемлекеттердің шенеуніктері тамыз айындағы дауыс беру нәтижелерін мойындау мүмкін емес деп мәлімдеді. Бастапқыда қысымға бой алдырудан бас тартқан Лукашенко («сіз мені өлтірмейінше, басқа сайлау болмайды», — деді ол&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/17/08/2020/5f3a45989a794731dd56b719|title=Лукашенко оценил возможность новых выборов фразой «пока меня не убьете»|accessdate=2025-02-26|archive-date=|archive-url=|lang=ru|archivedate=2022-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220227142240/https://www.rbc.ru/politics/17/08/2020/5f3a45989a794731dd56b719}}&lt;/ref&gt;), 17 тамызда таки қайта сайлау өткізілуі мүмкін екенін айтты, бірақ Конституцияны өзгерту туралы референдумнан кейін ғана&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4458167|title=Лукашенко допустил новые выборы после принятия новой конституции|accessdate=|archive-date=|archive-url=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210081806/https://www.kommersant.ru/doc/4458167|archivedate=2021-02-10|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

2020 жылғы 19 тамызда [[Еуропа одағы|ЕО]]-ға қатысушы елдердің басшылары арнайы саммитте 9 тамыздағы сайлау нәтижелерін мойындамауға шешім қабылдады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2020/08/19/glavy-gosudarstv-es-otkazalis-priznat-rezultaty-vyborov-v-belorussii|title=Главы государств ЕС отказались признать результаты выборов в Белоруссии|accessdate=2025-02-26|archive-url=|date=2020-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200821204438/https://meduza.io/news/2020/08/19/glavy-gosudarstv-es-otkazalis-priznat-rezultaty-vyborov-v-belorussii|archivedate=2020-08-21|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. 6 қарашада Лукашенко жаңа Конституция қабылданғаннан кейін сайлау өткізуге кепілдік беретінін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/4073470/|title=Лукашенко сообщил, когда в Беларуси пройдут новые выборы президента|accessdate=2025-02-26|archive-url=|archivedate=2022-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220227142239/https://www.kp.ru/online/news/4073470/|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. 2021 жылдың наурызында жаңа Негізгі заң 2022 жылдың қаңтар-ақпан айларында қабылданатыны белгілі болды; сәйкесінше сайлау бірінші жартыжылдықта өтуі керек 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/soveshchanie-po-voprosu-belorussko-rossiyskogo-sotrudnichestva-v-voennoy-sfere|title=Совещание по вопросу белорусско-российского сотрудничества в военной сфере|accessdate=2025-02-26|archive-date=|archive-url=|lang=ru|archivedate=2022-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215152020/https://president.gov.by/ru/events/soveshchanie-po-voprosu-belorussko-rossiyskogo-sotrudnichestva-v-voennoy-sfere}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newsbel.by/03/02/aleksandr-lukashenko-anonsiroval-prezidentskie-vybory-posle-prinyatiya-novoy-konstitutsii-v-2022-godu/|title=Лукашенко пообещал новые президентские выборы в Беларуси после принятия новой Конституции в 2022 году|accessdate=2025-02-26|archive-date=|archive-url=|archivedate=2022-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220227142241/https://newsbel.by/03/02/aleksandr-lukashenko-anonsiroval-prezidentskie-vybory-posle-prinyatiya-novoy-konstitutsii-v-2022-godu/|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vrogacheve.ru/17508-lukashenko-anonsiroval-dosrochnye-prezidentskie-vybory-v-2022-godu.html|title=Лукашенко анонсировал досрочные президентские выборы в 2022 году|accessdate=2025-02-26|archive-date=|archive-url=|archivedate=2022-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220227142241/https://vrogacheve.ru/17508-lukashenko-anonsiroval-dosrochnye-prezidentskie-vybory-v-2022-godu.html|lang=ru}}&lt;/ref&gt; (бұл күн алғаш рет 2020 жылдың қыркүйегінде айтылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://focus.ua/politics/462735-popravki_v_konstitutsiiu_i_vybory_v_2022_godu_u_belarusi_pojavilsa_plan_vyhoda_iz_krizisa|title=Поправки в Конституцию и выборы в 2022 году. У Беларуси появился план выхода из кризиса|accessdate=|archive-date=|archive-url=|archivedate=2022-02-27|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220227142239/https://focus.ua/politics/462735-popravki_v_konstitutsiiu_i_vybory_v_2022_godu_u_belarusi_pojavilsa_plan_vyhoda_iz_krizisa|date=2025-02-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2020/09/08/vlasti-belarusi-razrabotali-plan-po-vyhodu-iz-krizisa-oni-sobirayutsya-izmenit-konstitutsiyu-i-provesti-novye-vybory-k-2022-godu|title=Власти Беларуси разработали план выхода из кризиса. Они собираются изменить Конституцию и провести новые выборы к 2022 году|accessdate=2025-02-26|archive-date=|archive-url=|archivedate=2021-09-29|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211229161601/https://meduza.io/feature/2020/09/08/vlasti-belarusi-razrabotali-plan-po-vyhodu-iz-krizisa-oni-sobirayutsya-izmenit-konstitutsiyu-i-provesti-novye-vybory-k-2022-godu}}&lt;/ref&gt;).

== Сайлау жүйесі ==
Беларусь Республикасының Конституциясына сәйкес, [[Беларусь президенті]] бес жыл мерзімге сайланады және ант қабылдағаннан кейін қызметке кіріседі (Конституцияның 81-бабы). Президентті сайлауды Беларусь Республикасы Ұлттық жиналысының [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] бес айдан кешіктірмей тағайындайды және қазіргі президенттің өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін екі айдан кешіктірмей жексенбіде өткізіледі (81-бап). Беларусь Республикасының тумасы бойынша, кемінде 35 жаста, сайлау құқығы бар және сайлау алдында кемінде он жыл елде тұрақты тұратын азаматы президент болып сайлана алады (80-бап). Президенттікке үміткер соттылығы бар азамат бола алмайды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.belarus.by/ru/government/belarus-elections/presidential-elections-in-belarus|title=Выборы Президента Республики Беларусь|accessdate=2025-02-26|archive-date=|archive-url=|archivedate=2020-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814011704/https://www.belarus.by/ru/government/belarus-elections/presidential-elections-in-belarus|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Президенттік сайлау кезінде дауыс беруге 18 жасқа толған елдің барлық азаматтары құқылы.

== Үміткерлері ==
2024 жылдың 21 қарашасында [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]ның бастамашыл тобы 1,581 миллионнан астам қол жинау туралы мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belta.by/president/view/za-mir-i-porjadok-podpisej-za-vydvizhenie-lukashenko-na-novye-vybory-uzhe-v-15-raz-bolshe-trebuemogo-677284-2024/|title=За мир и порядок. Подписей за выдвижение Лукашенко на новые выборы уже в 15 раз больше требуемого|lang=ru|website=|date=2024-11-21|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-12-10|archivedate=2024-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241122015506/https://belta.by/president/view/za-mir-i-porjadok-podpisej-za-vydvizhenie-lukashenko-na-novye-vybory-uzhe-v-15-raz-bolshe-trebuemogo-677284-2024/|publisher=belta.by}}&lt;/ref&gt;. 22 қарашада Лукашенкодан кейін [[Олег Гайдукевич]] тіркеуге қажетті 100 мың қол жинау туралы мәлімдеді, бірақ оған қол қойғандар Лукашенкоға дауыс беретіндерін мойындайтынын атап өтті&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nashaniva.com/ru/357629|title=Гайдукевича держат на последнем месте по количеству нарисованных подписей|lang=ru|website=|date=2024-12-18|access-date=|url-status=live|accessdate=2024-12-22|publisher=Наша Ніва|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241222185506/https://nashaniva.com/ru/357629|archivedate=2024-12-22}}&lt;/ref&gt;.

[[Анна Конопацкая]] жиналған қолдардың санын жарияламады, бірақ күніне 4000-нан астам қол жинайтынын айтты&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.belsat.eu/83634765/kanopatskaya-govorit-chto-sobiraet-minimum-4-tysyachi-podpisey-v-denb|title=Канопацкая говорит, что собирает минимум 4 тысячи подписей в день|lang=ru|first=|last=|website=|access-date=|accessdate=2024-12-10|publisher=Belsat.eu}}&lt;/ref&gt;. 13 желтоқсанда ОСК-ға қол қойды, 100 мыңнан астам қол қою туралы мәлімдеді, бірақ нақты нөмірді көрсетпеді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://valozhin.by/13122024/kanopaczkaya-smi-ravnym-obrazom-osveshhayut-rabotu-vseh-pretendentov-v-kandidaty-v-prezidenty-belarusi/|title=Працоўная слава - Канопацкая: СМИ равным образом освещают работу всех претендентов в кандидаты в Президенты Беларуси|lang=ru|first=Марина|last=Бобрик|website=valozhin.by|date=2024-12-13|access-date=|url-status=live|accessdate=2024-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241213123248/https://valozhin.by/13122024/kanopaczkaya-smi-ravnym-obrazom-osveshhayut-rabotu-vseh-pretendentov-v-kandidaty-v-prezidenty-belarusi/|archivedate=2024-12-13}}&lt;/ref&gt;.

[[Сергей Сыренков]] 10 желтоқсанда 170 мыңнан астам қол жинағанын, сондай-ақ ОСК-ға президенттікке кандидаттың тіркелгені туралы құжаттарды тапсырғанын мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belta.by/society/view/syrankov-rasskazal-skolko-podpisej-za-nego-sobrano-i-kakie-voprosy-podnimali-izbirateli-681712-2024/|title=Сыранков рассказал, сколько подписей за него собрано и какие вопросы поднимали избиратели|lang=ru-RU|website=|date=2024-12-10|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-12-10|publisher=belta.by|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241210133652/https://belta.by/society/view/syrankov-rasskazal-skolko-podpisej-za-nego-sobrano-i-kakie-voprosy-podnimali-izbirateli-681712-2024/|archivedate=2024-12-10}}&lt;/ref&gt;.

[[Александр Хижняк]] 11 желтоқсанда қолдың дұрыс санын жинағанын мәлімдеді, бірақ ол нөмірді көрсетпеді. ОСК-ға тіркеу туралы құжаттарды тапсырды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belta.by/society/view/eto-horoshaja-vozmozhnost-uslyshat-mnenie-izbiratelej-hizhnjak-o-sbore-podpisej-681930-2024/|title=&quot;Это хорошая возможность услышать мнение избирателей&quot;. Хижняк о сборе подписей|lang=ru|website=|date=2024-12-11|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-12-11|publisher=belta.by|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241211094921/https://belta.by/society/view/eto-horoshaja-vozmozhnost-uslyshat-mnenie-izbiratelej-hizhnjak-o-sbore-podpisej-681930-2024/|archivedate=2024-12-11}}&lt;/ref&gt;.

Жиналған қолдар саны бойынша ОСК деректері:

* [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] - 2 528 946;
* [[Олег Гайдукевич]] — 147 086;
* Сергей Сыранков — 127 759;
* [[Анна Канопацкая]] — 123 973;
* Александр Хижняк — 114 824.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!№
!Үміткері
!Жиналған қолдар
!Қабылданған қолдар
!Қабылданған қолдардың пайызы
!Сайлауға рұқсат етілген
|-
|&lt;center&gt;'''1'''&lt;/center&gt;
|Александр Лукашенко
|2 528 946
|'''2 518 145'''
|99,60 %
|Иә
|-
|&lt;center&gt;'''2'''&lt;/center&gt;
|Олег Гайдукевич
|147 086
|'''134 472'''
|91,42 %
|Иә
|-
|&lt;center&gt;'''3'''&lt;/center&gt;
|Александр Хижняк
|114 824
|'''112 779'''
|98,22 %
|Иә
|-
|&lt;center&gt;'''4'''&lt;/center&gt;
|Анна Канопацкая
|123 973
|'''121 077'''
|97,66 %
|Иә
|-
|&lt;center&gt;'''5'''&lt;/center&gt;
|Сергей Сыранков
|127 759
|'''125 577'''
|98,29 %
|Иә
|}

== Ресми нәтижелері ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Үміткер
!Ұсыну субъектісі
!Дауыстары
!%
|-
| bgcolor=&quot;#A9A9A9&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
| align=&quot;left&quot; |[[Тәуелсіз үміткер]]
|5 136 293
|86,82
|-
| bgcolor=&quot;#fe0900&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Сергей Сыранков]]
| align=&quot;left&quot; |[[Беларусь Коммунистік партиясы|БКП]]
|189 740
|3,21
|-
| bgcolor=&quot;#011E41&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Олег Гайдукевич]]
| align=&quot;left&quot; |[[Беларусьтің Либералды-демократиялық партия|БЛДП]]
|119 272
|2,02
|-
| bgcolor=&quot;#A9A9A9&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Анна Канопацкая]]
| align=&quot;left&quot; |[[Тәуелсіз үміткер]]
|109 760
|1,86
|-
| bgcolor=&quot;#DE7673&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Александр Хижняк]]
| align=&quot;left&quot; |[[Республикалық еңбек және әділет партиясы|РЕӘП]]
|102 789
|1,74
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|213 277
|3,60
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамды дауыстар
|5 871 131
|99,25
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |Жарамсыз дауыстар
|45 064
|0,75
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |'''Барлығы'''
|'''5 916 195'''
|'''100,00'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |Тіркелген/сайлаушылардың келуі
|6 903 994
|85,70
|-
| colspan=&quot;5&quot; align=&quot;left&quot; |Дереккөз: [https://www.rec.gov.by/uploads/files/Pdf/2024/stat22.pdf Ортсайлауком]
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Беларусьтегі президент сайлаулары]]</text>
      <sha1>r34ynl230zcgd7j06rol16mza630mak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шептицкий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>755202</id>
    <revision>
      <id>3681741</id>
      <parentid>3446741</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Spokiyny</username>
        <id>168229</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14164" sha1="m1f67i30hf9d5s0sn1xah8qajx6tj9c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шептицкий
 |шынайы атауы            = {{lang-uk|Шептицький}}
 |сурет                   = Костел Св.Духа3.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Украина
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Chervonohrad.svg
 |ту                      = Flag of Chervonohrad.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =50 |lat_min =22 |lat_sec =56 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =13 |lon_sec =39 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Львов облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Шептицкий ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1692
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 1951 жылға дейін — Кристинополь, 2024 жылға дейін — Червоноград
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 21,0
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 292
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 82 486
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 3061
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[украиндар]] – 92,31%, [[орыстар]] – 6,44% (2001 жылғы халық санағы)
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +380 3249
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 80100—80190
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sheptytskyi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шептицкий''' ({{lang-uk|Шептицький}}) — [[Украина]]ның [[Львов облысы]]ндағы қала. [[Шептицкий ауданы]] мен Червоноград қалалық қауымдастығының әкімшілік орталығы. Львов-Волын көмір бассейні мен Червоноград агломерациясының орталығы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4|title=Червоноград|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;
2025 жылы Шептицкий қаласының тұрғындарының саны 74 035 адамды құрады.&lt;ref&gt;https://files.sheptytska-rada.gov.ua/files/3996178234667435304/01M3M2Z1JKXWB53W3M1Y95CMD8.docx&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
Ол Батыс Буг пен оның салалары Солокин мен Ратыдың түйіскен жерінде орналасқан. Шептицкий бөгет арқылы ескі қалаға және жаңаға (көмір бассейнінің игерілуіне байланысты салынған) бөлінген. Қала арқылы Львов-Бельз және Червоноград-Радехов теміржол желілері өтеді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://igsu.su/Lvovskaja.obl/CZervonograd/CZervonograd.html|title=Қалалар мен ауылдардың тарихы. Червоноград|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шептицкий — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 41 орында ([[Украина]]), облыста 3 орында ([[Львов облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 6515 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: [[Сокаль]] (11 км), [[Сосновка (қала, Львов облысы)|Сосновка]] (11 км), [[Белз]] (15 км), [[Великие Мосты]] (17 км), [[Каменка-Бугская]] (32 км), [[Радехов]] (32 км), [[Угнев]] (33 км), [[Нововолынск]] (39 км), [[Жовква]] (40 км), [[Горохов]] (40 км), [[Рава-Русская]] (45 км), [[Владимир-Волынский]] (51 км), [[Грубешов]] (51 км, Польша), [[Устилуг]] (53 км), [[Буск]] (54 км), [[Дубляны]] (54 км), [[Томашув-Любельский]] (57 км, Польша), [[Львов]] (62 км), [[Винники]] (63 км), [[Берестечко]] (63 км).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Chervonohrad&amp;id=6785|title=Червоноград|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Шептицкий тарихы XIII ғасырдан басталады. Қазіргі қаланың орнына қоныстану туралы алғашқы деректер 1424 жылы, ол Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген кезде пайда болды. 
1527 жылы сол кезде Кристинополь деп аталатын елді мекен Магдебург құқықтарын алды, бұл оның сауда және қолөнер орталығы ретінде дамуына серпін берді. 
Осы уақытта қала Польша мен Литваны Қара теңіз жағалауымен байланыстыратын сауда жолындағы маңызды нүктеге айналды.

Шептицкий тарихындағы маңызды оқиға 1692 жылы Поляк магнаты Франциск Салей Потоцкийдің бұйрығымен салынған Кристинополь сарайының құрылысы болды. Бұл сарай Потоцкийдің аймақтың маңызды мәдени орталығына айналды. Оның айналасында қалалық өмір қалыптаса бастады, бұл Кристинопольдің одан әрі өсуі мен дамуына ықпал етті. XVIII ғасыр қала үшін айтарлықтай өзгерістер кезеңі болды. 

1772 жылы Польшаның бірінші бөлінуінен кейін Кристинополь Аустрия империясының құрамында болды. Осы кезеңде қала қолөнер мен сауданың дамуына байланысты экономикалық өрлеуді бастан өткерді. 1787 жылы мұнда бірінші шіркеу салынды, ол жергілікті тұрғындар үшін маңызды діни орталық болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1919 жылы қала Польша республикасының құрамында болды. Осы кезеңде қала айтарлықтай саяси және әлеуметтік өзгерістерге ұшырады. Алайда, 1939 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Шептицкий Кеңес Одағының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы жылдарында Батыс Украинаның көптеген басқа қалалары сияқты қаланы неміс әскерлері басып алды. Қала қатты зардап шекті. 1944 жылы Қызыл Армия оны азат етті. Соғыстан кейін қаланы белсенді қалпына келтіру басталды.

1951 жылы Кристинополь Червоноград болып өзгертіліп, көмір өнеркәсібінің маңызды орталығы ретінде дами бастады. Осы кезеңде шахталар, тұрғын үйлер мен әлеуметтік инфрақұрылым нысандары белсенді түрде салынды.

1990 жылдары Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Украинаның көптеген басқа қалалары сияқты Червоноград экономикалық қиындықтарға тап болды. Дегенмен, қала өзінің негізгі кәсіпорындарын сақтап қалды және одан әрі дамуын жалғастырды.

2024 жылы 19 қыркүйекте Украинаның Жоғарғы Радасы Червоноград қаласының атауын Шептицкий деп өзгертуге дауыс берді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.istmira.com/drugoe-razlichnye-temy/26552-chervonograd-kratkaja-istorija-goroda.html|title=Червоноград - қаланың қысқаша тарихы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://our-travels.info/ost/Goroda/Ukraine/Lvov/Chervonograd.php|title=Червоноград|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өндіріс орындары ==
Украинаның тәуелсіздік жылдарында көмір өндірісінің құлдырауына қарамастан, қаладағы шахталар жұмысын жалғастыруда.

Қала экономикасында көтерме сауда, бөлшек сауда және көмір өндіру басым. Бұл салалардың көлемі 2010 жылы қаржылық емес кәсіпорындардың жалпы сату көлемінің 79%-ын құрады және жұмыс орындарының 32%-ын қамтамасыз етті (2009 ж.).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://coronavirus-stat.ru/stati/7447-chervonograd.html|title=Червоноград|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әлеуметтік жағдайы ==
Қалада 11 орта мектеп пен гимназия, екі кәсіптік-техникалық училище, тау-кен техникумы, музыка және өнер мектептері, екі спорт мектебі, Иван Франко атындағы Львов ұлттық университетінің филиалы, спорт сарайы, екі стадион және мототрек, «Просвита» халық үйі, жиырма кітапхана, дін тарихы мұражайы (Львов дін мұражайының филиалы) және Ұлттық музей (Львов ұлттық мұражайының филиалы) жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ua-city.com/infocity/chervonograd.html|title=Червоноград|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Өткен ғасырда қала өзінің басты көрікті жері - Потоцкий сарайын сақтай алды. Қазіргі уақытта онда Львов дін тарихы мұражайының филиалы өзінің бірегей экспонаттарын орналастырды. Өзінің бүкіл тарихында 1989 жылдан бері мұражай қызметкерлері 5 мыңға жуық сирек экспонат жинады. Олардың ішінде 15-16 ғасырлардағы бірегей иконалар бар.

Тарихи сәулет ескерткіштерінің бірі - қазіргі уақытта православие шіркеуі орналасқан Святой Дух шіркеуі. Шіркеу ғимараты барокко стилінде жасалған, кірпіштен салынған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1563-Chervonograd.html|title=Украина. Львов облысы. Червоноград|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Бауырлас қалалар ==
* {{Ту|Литва}} [[Мариямполе]] ([[Литва]])
* {{Ту|Польша}} [[Пысковице]] ([[Польша]])

== Галерея ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot; style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
CzerwonogrodPalacPotockich2.JPG|Бұрынғы Потоцкий сарайы
ВП центр червонограда.jpg|Орталық алаң
Панорама монастиря Юра. Червоноград.jpg|Юра монастырының панорамасы
ВП Межиричанская.jpg|Бұрынғы көмір шахталары
Шахтар.jpg|Кеншілерге арналған ескерткіш
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Украина қалалары]]
[[Санат:Львов облысы қалалары]]</text>
      <sha1>m1f67i30hf9d5s0sn1xah8qajx6tj9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3681780</id>
      <parentid>3680463</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3681780</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="998911ccdh5tn3w3ubiwcq3vow9k65v" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 245650,
	&quot;pages&quot;: 673056,
	&quot;edits&quot;: 3678069,
	&quot;users&quot;: 183210,
	&quot;activeusers&quot;: 453,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8788
}</text>
      <sha1>998911ccdh5tn3w3ubiwcq3vow9k65v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақмола апаты (1959)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>773158</id>
    <revision>
      <id>3682308</id>
      <parentid>3596101</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7051" sha1="puzkcqbxclhqf7gpigla6kiqjyrmhwh" xml:space="preserve">{{Otheruses|Ақмола апаты}}
{{шатастырмаңыз|Ақмола апаты (1995){{!}}1995 жылғы Ақмола апатымен}}
{{Апат|event='''Ақмоладағы көпірдің құлауы'''|title=Ақмолалық апат|дата=[[14 маусым]] (2 тамыз) [[1959]]|орны=[[Ақмола]], [[Қазақ КСР]]|қайтыс болғандар=6 (Ресми түрде)
140-тан астам (Куәгерлер бойынша)|нәтижесі=Көпірдің құлауы, жаңа көпірдің салынуы|белгілер=[[Нұрмұхамбет Қожахметов]] – сол күнгі адамдарды құтқарған, милиционер|image_name=|image= }}
'''Ақмола апаты''' — [[1959 жыл]]ғы [[14 маусым]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[[iarchive:message_genprokurora_ussr_19590615|1959 жылғы 15 маусымда жазылған КСРО-ның Генералды Прокурордың хаты]]&lt;/ref&gt; (2 тамыз) күні болған, [[Ақмола]] қаласындағы ірі апат.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://tengrinews.kz/tv/novosti/proisshestviya/8524/ ТРАГЕДИЯ АКМОЛИНСКА]&lt;/ref&gt;

== Көпір ==
{{Көпір|Көпірдің атауы=Есіл|Орны=[[Астана|Ақмола]]|Жалпы ұзындығы=132 м.|Жабылған күні=[[1959]]|Ашылған күні=[[1914]]|Материал=Ағаш|Көпір ені=2,3 м.|Қолдану аясы=Жаяу жүргіншілер жолы|Қиып өтеді=[[Есіл]] өзенің|Сурет=Bridge Yesil.jpg|Сурет атауы=Есілдің суреті (1930 жыл)}}

== Оқиғалар хронологиясы ==
1959 жылғы [[13 маусым]] (1 тамыз) күні – Ақмола қаласына бүкіл облыстың жастары мерекелік іс-шараларға келді. Облыстық жастар фестиваль өткен еді. Фестивальдің екінші күніне – [[14 маусым]] (2 тамыз) күні, жергілікті сағатпен 13:46-да Есіл өзені арқылы өтетін көпір жүктемені көтере алмады да, құлады. Сол күні өз жұбайымен бірге болған жалғыз милиционер – [[Нұрмұхамбет Қожахметов]] суға батып бара жатқан адамдарды құтқара бастады.&lt;ref&gt;[https://biography.wikireading.ru/amp5223 Көк шинель (1967)]&lt;/ref&gt; Мұның бәрі мерекелік шаралар кезінде болғаннан, адамдар алдарындағы көпірдің қалай құлағанын бірден байқамады.&lt;ref&gt;[https://tengrinews.kz/article/taina-raskryta-istoriia-obruseniia-mosta-v-astane-3974/ Ақмола трагедиясының құпиясы ашылды]&lt;/ref&gt; Ақмоланың сол жағалауына бару іс жүзінде мүмкін емес болғандықтан, жедел жәрдем көліктері мен төтенше жағдайлар қызметі тек оң жағалаудан келді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/strasnaia-taina-mosta-esile-stolice-etoi-tragedii-molcali-50-383858/ Ақмола трагедиясы (1959)]&lt;/ref&gt;

{{Quote|text=''…Облыстық жастар фестивалі өтіп жатқан еді. Нұрмұхамбет пен Соня фестиваль қалашығында болып, саябақта серуендеді. Үйге қайтып келе жатқанда, Есіл өзені үстіндегі көпірде қайғылы жағдай орын алды: адамдардың көптігінен көпірдің бір бөлігі опырылып түсті. Аласапыран шудан ештеңе түсіну мүмкін болмады. Адамдар суға құлап жатты. Соня да құлады. Оның жарқыраған ашық түсті көйлегі бір сәтке көзге шалынып өтті..''|sign=&lt;small&gt;Көк шинель&lt;/small&gt;}}

== Құпияландыру ==
Кеңес үкіметі мұндай апаттың үлкен мерекелер аясында болуы баспасөз үшін орынсыз болады деп шешті. Олар бұл апат туралы барлық ақпаратты құпияландырды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Қайтыс болғандар ==
Куәгерлердің көмегімен жасалған есептеулерге сәйкес, қаза тапқандар саны шамамен 143 адамды құраған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1959 жылғы 15 маусым күнгі генеральды прокурордың хаты бойынша, қаза тапқан саны – 6 адам.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Салдары ==

* 1959 жылы Ақмола жол учаскесінің бастығы [[Мельчиков]] және жол стансиясының бастығы [[Бақаев]] қылмыстық жауапкершілікке тартылды;

* 1960 жылы Қазақ КСР басшысы [[Николай Беляев]] жұмыстан шығарылды;
* 1961 жылы [[Нұрмұхамбет Қожахметов]] «Қызыл Жұлдыз» орденімен марапатталды;
* 1963 жылы ескі көпірдің орнына жаңа [[Бетон|бетонды]] көпір салынды.

== Мәдениетте ==
* [[1988 жыл|1988 жылы]] шыққан «[[Көк шинель]]» атты кітаптың “[[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|Қожахметов көшесі]]” бөлімінде;
* [[2023 жыл|2023 жылы]] «Апатты тергеулер» телесериалында “Ақмола көпірі” хиякаясында бейнеленген.
* [[2026 жыл|2026 жылы]] «1959 жылғы 14 маусымдағы Серуен көпіріндегі Нұрмұхамбет Қожахметов пен қайғылы оқиға құрбандарына арналған мемориалдық тақтаны қалпына келтіру» атты петиция шықты.&lt;ref&gt;[https://gosrating.com/2676.html 1959 жылғы 14 маусымдағы Серуен көпіріндегі Нұрмұхамбет Қожахметов пен қайғылы оқиға құрбандарына арналған мемориалдық тақтаны қалпына келтіру туралы петиция] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260430093928/https://gosrating.com/2676.html |date=2026-04-30 }}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Апаттар]]
[[Санат:Астанадағы оқиғалар]]</text>
      <sha1>puzkcqbxclhqf7gpigla6kiqjyrmhwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Astana-geo-stub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>774916</id>
    <revision>
      <id>3682339</id>
      <parentid>3553893</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3682339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="510" sha1="dkpif0dji4sl77jx13xhwq7j9matvew" xml:space="preserve">{{Stub-meta
| article   = [[Астана]] қаласының географиясы туралы
| category  = Астана қаласының географиясы туралы
| image     = 
Flag_of_Astana,_Kazakhstan_(latin).svg
| alt       = Astana flag
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Үлгілер:Қазақстан туралы аяқталмаған мақалалар|Астана]]
[[Санат:Үлгілер:География бойынша аяқталмаған мақалалар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dkpif0dji4sl77jx13xhwq7j9matvew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Қазақстандық тұлғалар туралы аяқталмаған мақалалар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>774919</id>
    <revision>
      <id>3681618</id>
      <parentid>3553915</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="305" sha1="q3azuo0veo2npsom8vjo96j9ttx1uhy" xml:space="preserve">{{Stub category|article=[[Қазақстан]]дық тұлғалар|newstub=Kazakhstan-bio-stub}}
{{Жасырын санат}}
[[Санат:Қазақстан туралы аяқталмаған мақалалар]]
[[Санат:Тұлғалар туралы аяқталмаған мақалалар]]</text>
      <sha1>q3azuo0veo2npsom8vjo96j9ttx1uhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Almaty-geo-stub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>775124</id>
    <revision>
      <id>3682338</id>
      <parentid>3555190</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3682338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="lbovz7aegfia8acomck0i126disz0a4" xml:space="preserve">{{Stub-meta
| article   = [[Алматы]] қаласының географиясы туралы
| category  = Алматы қаласының географиясы туралы
| image     = 
Flag_of_Almaty.svg
| alt       = Almaty flag
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Үлгілер:Қазақстан туралы аяқталмаған мақалалар|Алматы]]
[[Санат:Үлгілер:География бойынша аяқталмаған мақалалар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lbovz7aegfia8acomck0i126disz0a4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3682037</id>
      <parentid>3680794</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3682037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="723143" sha1="5i5vmbl3e5oxfjpf75o3w2z40bkrh2b" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 242718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 438774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 684388]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 44211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 134779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 430640]
|-
|3
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 209066]
|-
|4
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 102111]
|-
|5
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 11097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 25632]
|-
|6
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 8934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 30095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 115963]
|-
|7
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 107346]
|-
|8
|[[Жүсіп Баласағұни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 1476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 7905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 18697]
|-
|9
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 6290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 10285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 49049]
|-
|10
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 3618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 8190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 31828]
|-
|11
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20651]
|-
|12
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 10368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 102188]
|-
|13
|[[Медғат Кәрімұлы Құлжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7655]
|-
|14
|[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 13018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 18339]
|-
|15
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 74232]
|-
|16
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 7745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 40235]
|-
|17
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 4804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 7158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 35559]
|-
|18
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 41282]
|-
|19
|[[Құр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 5301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 6186]
|-
|20
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 6217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 21670]
|-
|21
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 87226]
|-
|22
|[[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6598]
|-
|23
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 51314]
|-
|24
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 5250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 20926]
|-
|25
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 5529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 23630]
|-
|26
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 6034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 58520]
|-
|27
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30933]
|-
|28
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47604]
|-
|29
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 51846]
|-
|30
|[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5238]
|-
|31
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 30220]
|-
|32
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 4981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 20836]
|-
|33
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 3873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 71404]
|-
|34
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 4943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 18772]
|-
|35
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48957]
|-
|36
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 19692]
|-
|37
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 30839]
|-
|38
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15146]
|-
|39
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24043]
|-
|40
|[[Құтадғу білік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 3589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 10145]
|-
|41
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 35811]
|-
|42
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 4304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 23950]
|-
|43
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 4146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 23348]
|-
|44
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 56335]
|-
|45
|[[Сегізаяқ (өлең)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 3141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 10560]
|-
|46
|[[Мөңке би Тілеуұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6745]
|-
|47
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 31575]
|-
|48
|[[Майқы би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 3193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 7846]
|-
|49
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 52520]
|-
|50
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 26700]
|-
|51
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 108956]
|-
|52
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21561]
|-
|53
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 27211]
|-
|54
|[[Жазғы Азия ойындары 2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 2557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 3004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 3492]
|-
|55
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 72857]
|-
|56
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 17998]
|-
|57
|[[Қазақстан халық кеңесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 2445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 3253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 4947]
|-
|58
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 25953]
|-
|59
|[[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3306]
|-
|60
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 3132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 19496]
|-
|61
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22054]
|-
|62
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 16652]
|-
|63
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 52098]
|-
|64
|[[Күлтегін ескерткіші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 2946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 7945]
|-
|65
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 25677]
|-
|66
|[[Диуани хикмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 2386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 2929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 7979]
|-
|67
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46515]
|-
|68
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 4044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 53966]
|-
|69
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 25184]
|-
|70
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 44291]
|-
|71
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 32943]
|-
|72
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23714]
|-
|73
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 16667]
|-
|74
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 11319]
|-
|75
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12486]
|-
|76
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 16121]
|-
|77
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34082]
|-
|78
|[[Философия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 2568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 9442]
|-
|79
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 16423]
|-
|80
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15078]
|-
|81
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 69196]
|-
|82
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 17997]
|-
|83
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 4205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 46008]
|-
|84
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 22952]
|-
|85
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 16395]
|-
|86
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 30664]
|-
|87
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 3271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 27132]
|-
|88
|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 15478]
|-
|89
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 12740]
|-
|90
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 50799]
|-
|91
|[[Балғабек Қыдырбекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4307]
|-
|92
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 18605]
|-
|93
|[[Талап Сұлтанбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12838]
|-
|94
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 24247]
|-
|95
|[[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2447]
|-
|96
|[[Қазақстан халқы тілдері күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2401]
|-
|97
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 3181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 25619]
|-
|98
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25172]
|-
|99
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12888]
|-
|100
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 72837]
|-
|101
|[[Бүркіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 7854]
|-
|102
|[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4408]
|-
|103
|[[Қорқыт ата кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 4497]
|-
|104
|[[Барсакелмес қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 9114]
|-
|105
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 32053]
|-
|106
|[[Күлтегін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 2387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 7371]
|-
|107
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 13926]
|-
|108
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 30441]
|-
|109
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 35008]
|-
|110
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 27748]
|-
|111
|[[Конституция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 2307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 7147]
|-
|112
|[[Талас шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 10129]
|-
|113
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 33236]
|-
|114
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33040]
|-
|115
|[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3137]
|-
|116
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 18124]
|-
|117
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 25308]
|-
|118
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71538]
|-
|119
|[[Өркениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 5767]
|-
|120
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 14324]
|-
|121
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 21389]
|-
|122
|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 15979]
|-
|123
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 19919]
|-
|124
|[[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9262]
|-
|125
|[[Сақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 3169]
|-
|126
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24758]
|-
|127
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 15910]
|-
|128
|[[IP мекенжайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2870]
|-
|129
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33843]
|-
|130
|[[Аристотель]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 1916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 7162]
|-
|131
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 9852]
|-
|132
|[[Шығыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 13155]
|-
|133
|[[Дауысты дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 10048]
|-
|134
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 3079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 15484]
|-
|135
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 16290]
|-
|136
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 15275]
|-
|137
|[[Әнет Баба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 1119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 1640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 3212]
|-
|138
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 31379]
|-
|139
|[[Есептеуіш техника тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3846]
|-
|140
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 13164]
|-
|141
|[[Созақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 2775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 3868]
|-
|142
|[[Психология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7845]
|-
|143
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12190]
|-
|144
|[[Ерболат Беделхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 4406]
|-
|145
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43763]
|-
|146
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 3827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 21982]
|-
|147
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 15216]
|-
|148
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 17218]
|-
|149
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 25266]
|-
|150
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 25754]
|-
|151
|[[Алматы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 7820]
|-
|152
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 2689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 28870]
|-
|153
|[[Махмұд Қашқари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 1224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 1968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 10464]
|-
|154
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15519]
|-
|155
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11191]
|-
|156
|[[Персептрон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1619]
|-
|157
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 14311]
|-
|158
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8752]
|-
|159
|[[Қазақстан Құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 10027]
|-
|160
|[[Палеолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 5927]
|-
|161
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 1907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 36388]
|-
|162
|[[Фонетика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6591]
|-
|163
|[[Қызыл кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 23067]
|-
|164
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 4649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27908]
|-
|165
|[[Алакөл қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5760]
|-
|166
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12659]
|-
|167
|[[Әнет би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 1435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 3142]
|-
|168
|[[Марқакөл қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 7421]
|-
|169
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 13892]
|-
|170
|[[Жасанды нейронды желі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 3681]
|-
|171
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 32100]
|-
|172
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 24227]
|-
|173
|[[Құмай тазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 3239]
|-
|174
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15928]
|-
|175
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40764]
|-
|176
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27089]
|-
|177
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 23193]
|-
|178
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14865]
|-
|179
|[[Неолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 2512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 7420]
|-
|180
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45277]
|-
|181
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 19667]
|-
|182
|[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16375]
|-
|183
|[[Дыбыс үндестігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 7409]
|-
|184
|[[Алып Ер Тоңа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 1030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 1348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 2939]
|-
|185
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28858]
|-
|186
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28457]
|-
|187
|[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9903]
|-
|188
|[[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96 178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96 1608]
|-
|189
|[[Әлеуметтану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 4799]
|-
|190
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7153]
|-
|191
|[[Көмірсулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7007]
|-
|192
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 22428]
|-
|193
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3090]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 31038]
|-
|194
|[[Мәдениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 8693]
|-
|195
|[[Жетіқарақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 2495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16347]
|-
|196
|[[Құралай Заманбекқызы Нұрқаділова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3223]
|-
|197
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 21564]
|-
|198
|[[Қазақстанның биік тау шыңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5011]
|-
|199
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 10934]
|-
|200
|[[Күнбағыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 1264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 2683]
|-
|201
|[[Энеолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 6257]
|-
|202
|[[Ақпарат-коммуникация технологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5891]
|-
|203
|[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5322]
|-
|204
|[[География]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 1598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 7224]
|-
|205
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 17396]
|-
|206
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16249]
|-
|207
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 39091]
|-
|208
|[[Санау жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 4083]
|-
|209
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15860]
|-
|210
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24254]
|-
|211
|[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14382]
|-
|212
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17880]
|-
|213
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10789]
|-
|214
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21354]
|-
|215
|[[Саясаттану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 5551]
|-
|216
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 20134]
|-
|217
|[[Компьютерлік желі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 7112]
|-
|218
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 13263]
|-
|219
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25409]
|-
|220
|[[Қалың елім, қазағым, қайран жұртым (өлең)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 2651]
|-
|221
|[[Мезолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 4518]
|-
|222
|[[Ғылым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 6436]
|-
|223
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 2129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 19496]
|-
|224
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37996]
|-
|225
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 11820]
|-
|226
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 26179]
|-
|227
|[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10939]
|-
|228
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 23490]
|-
|229
|[[Қорғалжын қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 9386]
|-
|230
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19940]
|-
|231
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29542]
|-
|232
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 20893]
|-
|233
|[[Қазақстан көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20668]
|-
|234
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 3280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 9148]
|-
|235
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18319]
|-
|236
|[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10689]
|-
|237
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 23788]
|-
|238
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17009]
|-
|239
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14523]
|-
|240
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26565]
|-
|241
|[[Экология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7169]
|-
|242
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 11240]
|-
|243
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11632]
|-
|244
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 2339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 24471]
|-
|245
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 2026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 27090]
|-
|246
|[[Педагогика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 5959]
|-
|247
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20531]
|-
|248
|[[Ақуыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 6907]
|-
|249
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 22953]
|-
|250
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22922]
|-
|251
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 27706]
|-
|252
|[[Темір дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 8162]
|-
|253
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 21322]
|-
|254
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11187]
|-
|255
|[[Құмырсқалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8298]
|-
|256
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 21283]
|-
|257
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10849]
|-
|258
|[[Қыз Жібек (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7092]
|-
|259
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16493]
|-
|260
|[[Мәтін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 1485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 9213]
|-
|261
|[[Жасыбай (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2054]
|-
|262
|[[Ежелгі Мысыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6040]
|-
|263
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8739]
|-
|264
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19725]
|-
|265
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17079]
|-
|266
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 56593]
|-
|267
|[[Географиялық зерттеу әдістері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2941]
|-
|268
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15624]
|-
|269
|[[Аяз би (ертегі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 1065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 3367]
|-
|270
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10564]
|-
|271
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 7828]
|-
|272
|[[ДНҚ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 11137]
|-
|273
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 9377]
|-
|274
|[[Мемлекет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 7837]
|-
|275
|[[Компьютер жадысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 1141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 2065]
|-
|276
|[[Азаматтық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 6100]
|-
|277
|[[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1216]
|-
|278
|[[Экономика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4376]
|-
|279
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12024]
|-
|280
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13221]
|-
|281
|[[Наурызым қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8523]
|-
|282
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 16857]
|-
|283
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 13766]
|-
|284
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 18219]
|-
|285
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 14576]
|-
|286
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12872]
|-
|287
|[[Кеңес Үмбетжанұлы Биекенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 39]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 946]
|-
|288
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16961]
|-
|289
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14361]
|-
|290
|[[Қазақстан Республикасының заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9194]
|-
|291
|[[Ақпарат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 1195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 4633]
|-
|292
|[[Құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 6745]
|-
|293
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13752]
|-
|294
|[[Лай суға май бітпес қой өткенге...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 1181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 2318]
|-
|295
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 18563]
|-
|296
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14669]
|-
|297
|[[Қобыланды батыр (жыр)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 1453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 6844]
|-
|298
|[[Процессор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 1260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 4321]
|-
|299
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10975]
|-
|300
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10024]
|-
|301
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9766]
|-
|302
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7942]
|-
|303
|[[Өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 9257]
|-
|304
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13447]
|-
|305
|[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7507]
|-
|306
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23863]
|-
|307
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 18237]
|-
|308
|[[Барыс (жануар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 1263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 8000]
|-
|309
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 25027]
|-
|310
|[[Қырғи қабақ соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9785]
|-
|311
|[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8381]
|-
|312
|[[Сарматтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10448]
|-
|313
|[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8072]
|-
|314
|[[Мәдениеттану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 5654]
|-
|315
|[[Қазақстан ғалымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4442]
|-
|316
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16527]
|-
|317
|[[Ескендір (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 9204]
|-
|318
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14596]
|-
|319
|[[Ас қорыту жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11358]
|-
|320
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9818]
|-
|321
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17187]
|-
|322
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19233]
|-
|323
|[[Оғыздар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 6136]
|-
|324
|[[Хасан Алпысбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1649]
|-
|325
|[[Екпін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 1183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 5000]
|-
|326
|[[Жүйелік блок]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 1204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 5643]
|-
|327
|[[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 6370]
|-
|328
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12715]
|-
|329
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 16778]
|-
|330
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 23296]
|-
|331
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19483]
|-
|332
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18657]
|-
|333
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17720]
|-
|334
|[[Адам анатомиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3805]
|-
|335
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26437]
|-
|336
|[[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3310]
|-
|337
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11577]
|-
|338
|[[Шешендік өнер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 1118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 5099]
|-
|339
|[[Ерте темір дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 7570]
|-
|340
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7182]
|-
|341
|[[Тәуелдік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10699]
|-
|342
|[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 5806]
|-
|343
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7910]
|-
|344
|[[Әбілхан Қастеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 18627]
|-
|345
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16688]
|-
|346
|[[Микроскоп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 4914]
|-
|347
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15751]
|-
|348
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11489]
|-
|349
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16455]
|-
|350
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 20461]
|-
|351
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 23598]
|-
|352
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16921]
|-
|353
|[[Солтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9118]
|-
|354
|[[Биология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 6855]
|-
|355
|[[Эргономика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1864]
|-
|356
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11012]
|-
|357
|[[Хан Тәңірі шыңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 5052]
|-
|358
|[[Қыркүйек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 2044]
|-
|359
|[[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2137]
|-
|360
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 1302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 8526]
|-
|361
|[[Алтай таулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7887]
|-
|362
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14605]
|-
|363
|[[Тыныс алу жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12777]
|-
|364
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10743]
|-
|365
|[[Құндылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 5477]
|-
|366
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9032]
|-
|367
|[[Абай облысындағы өрт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1776]
|-
|368
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18264]
|-
|369
|[[Бұлшық ет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 10295]
|-
|370
|[[Анатомия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2816]
|-
|371
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 19544]
|-
|372
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11444]
|-
|373
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13868]
|-
|374
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 11155]
|-
|375
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6682]
|-
|376
|[[Жаратылыстану ғылымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4044]
|-
|377
|[[Қазақстан астанасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7124]
|-
|378
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20917]
|-
|379
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 4209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 9054]
|-
|380
|[[Қатысушы:Орел Карл/зертхана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 777]
|-
|381
|[[Қазтуған Сүйінішұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9664]
|-
|382
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10013]
|-
|383
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12682]
|-
|384
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11950]
|-
|385
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 12741]
|-
|386
|[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8519]
|-
|387
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16306]
|-
|388
|[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 8176]
|-
|389
|[[Еуразия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 8221]
|-
|390
|[[Қыпшақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 15080]
|-
|391
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18524]
|-
|392
|[[Наурызбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 6240]
|-
|393
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14907]
|-
|394
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13307]
|-
|395
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13117]
|-
|396
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12514]
|-
|397
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15932]
|-
|398
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10369]
|-
|399
|[[Әділет (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 13923]
|-
|400
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 11761]
|-
|401
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13454]
|-
|402
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 19897]
|-
|403
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 21406]
|-
|404
|[[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3028]
|-
|405
|[[:Сурет:Female and male anus.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 1372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 1446]
|-
|406
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11801]
|-
|407
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 13633]
|-
|408
|[[Көкпар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 1080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 7275]
|-
|409
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11255]
|-
|410
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 12443]
|-
|411
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10482]
|-
|412
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7061]
|-
|413
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 4601]
|-
|414
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19193]
|-
|415
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16254]
|-
|416
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9338]
|-
|417
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9704]
|-
|418
|[[Үстірт қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5697]
|-
|419
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 9208]
|-
|420
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13957]
|-
|421
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 15827]
|-
|422
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 15221]
|-
|423
|[[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1458]
|-
|424
|[[Отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 5408]
|-
|425
|[[Операциялық жүйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 6167]
|-
|426
|[[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2233]
|-
|427
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11105]
|-
|428
|[[Ньютон заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6689]
|-
|429
|[[Домендік атау жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2148]
|-
|430
|[[Олжас Абайұлы Бектенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4754]
|-
|431
|[[Батырлар жыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 6888]
|-
|432
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9017]
|-
|433
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19029]
|-
|434
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9980]
|-
|435
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 16062]
|-
|436
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 18928]
|-
|437
|[[Руналық жазу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 2776]
|-
|438
|[[Шешендік сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5036]
|-
|439
|[[Бас сүйек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 4330]
|-
|440
|[[Ұлыбритания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8267]
|-
|441
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 21086]
|-
|442
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 14262]
|-
|443
|[[Ақпараттық қауіпсіздік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 6906]
|-
|444
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 10622]
|-
|445
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 20307]
|-
|446
|[[Саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8409]
|-
|447
|[[Аида Ғалымқызы Балаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3565]
|-
|448
|[[Алғашқы ұстаз (кітап)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 1526]
|-
|449
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9915]
|-
|450
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7410]
|-
|451
|[[Тоқылдақ тұқымдастар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1818]
|-
|452
|[[Қарақытай мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10432]
|-
|453
|[[Қазақ графикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3884]
|-
|454
|[[Латын әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 3420]
|-
|455
|[[Ертіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 10039]
|-
|456
|[[:Сурет:Қазақстан картасы.png]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 4915]
|-
|457
|[[Қазақстан климаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5279]
|-
|458
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11281]
|-
|459
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7752]
|-
|460
|[[Тоныкөк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 3323]
|-
|461
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13380]
|-
|462
|[[Түркілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9235]
|-
|463
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 10407]
|-
|464
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9597]
|-
|465
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 15257]
|-
|466
|[[Кенен Әзірбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5224]
|-
|467
|[[Қосөзен (өркениет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 2857]
|-
|468
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40029]
|-
|469
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 78998]
|-
|470
|[[Геродот]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 4726]
|-
|471
|[[Алтынемел ұлттық паркі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 5969]
|-
|472
|[[Метафора]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 1130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 10149]
|-
|473
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21319]
|-
|474
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 1350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16268]
|-
|475
|[[Ақпараттың өлшем бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1436]
|-
|476
|[[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 7963]
|-
|477
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 11542]
|-
|478
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7855]
|-
|479
|[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 9003]
|-
|480
|[[Публицистикалық стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 8208]
|-
|481
|[[Бөгенбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9504]
|-
|482
|[[Үндестік заңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 4170]
|-
|483
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 14090]
|-
|484
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 5548]
|-
|485
|[[Аяз би Жаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2359]
|-
|486
|[[Қызғалдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 18357]
|-
|487
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 12432]
|-
|488
|[[Қаратау қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5479]
|-
|489
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16778]
|-
|490
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 10115]
|-
|491
|[[Павлодар облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 6533]
|-
|492
|[[Тұран ойпаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 4984]
|-
|493
|[[Мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 12145]
|-
|494
|[[Елім-ай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5117]
|-
|495
|[[Шахмұрат Мүтәліп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 5712]
|-
|496
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17233]
|-
|497
|[[Дүние жүзінің саяси картасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 5141]
|-
|498
|[[Өсімдік ұлпасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 4130]
|-
|499
|[[Батыс Алтай қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5126]
|-
|500
|[[Әдебиет теориясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3387]
|-
|501
|[[Су]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83 8916]
|-
|502
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 11370]
|-
|503
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 8888]
|-
|504
|[[Хан Шатыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4919]
|-
|505
|[[Қара тоқылдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 749]
|-
|506
|[[Медицина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4960]
|-
|507
|[[Құстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 10653]
|-
|508
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7905]
|-
|509
|[[Ұлпа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 4192]
|-
|510
|[[Геодезия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1758]
|-
|511
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12590]
|-
|512
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 7708]
|-
|513
|[[Қазақстандағы саяси партиялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10157]
|-
|514
|[[Орфография]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 3641]
|-
|515
|[[Морфология (лингвистика)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 6448]
|-
|516
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13345]
|-
|517
|[[Әбілқайыр хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1780]
|-
|518
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 14617]
|-
|519
|[[Интернет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 6379]
|-
|520
|[[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 5591]
|-
|521
|[[Бактериялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 7734]
|-
|522
|[[Алаш қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7618]
|-
|523
|[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4488]
|-
|524
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11935]
|-
|525
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 11818]
|-
|526
|[[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3850]
|-
|527
|[[Оңтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11090]
|-
|528
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 56796]
|-
|529
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10436]
|-
|530
|[[Буын үндестігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 3797]
|-
|531
|[[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9517]
|-
|532
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 17867]
|-
|533
|[[Мұрат Есжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1152]
|-
|534
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9603]
|-
|535
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10407]
|-
|536
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 13889]
|-
|537
|[[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3761]
|-
|538
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14528]
|-
|539
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 10426]
|-
|540
|[[Адам қаңқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 6915]
|-
|541
|[[Білге қаған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 3756]
|-
|542
|[[Қазақ әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 6759]
|-
|543
|[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6031]
|-
|544
|[[Түрік руна жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3847]
|-
|545
|[[Аминқышқылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 5194]
|-
|546
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14100]
|-
|547
|[[Ертегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 1296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 5337]
|-
|548
|[[Байлар-Жандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5838]
|-
|549
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8965]
|-
|550
|[[Руслан Бөлебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4539]
|-
|551
|[[Шымбұлақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6056]
|-
|552
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12089]
|-
|553
|[[Мәңгілік ел қақпасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 17326]
|-
|554
|[[Ноғай Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2780]
|-
|555
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9307]
|-
|556
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 17162]
|-
|557
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15797]
|-
|558
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7452]
|-
|559
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 9731]
|-
|560
|[[Болыс болдым, мінеки...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 2535]
|-
|561
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 21325]
|-
|562
|[[Диуани лұғат ат-түрк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 1162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 4632]
|-
|563
|[[Фернан Магеллан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3886]
|-
|564
|[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4968]
|-
|565
|[[Лиро-эпостық жырлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3457]
|-
|566
|[[Көшпелiлер немесе дала өркениетi]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 4496]
|-
|567
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 10465]
|-
|568
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 14549]
|-
|569
|[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6562]
|-
|570
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11921]
|-
|571
|[[Жетісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 8174]
|-
|572
|[[Қарағанды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 7927]
|-
|573
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 15672]
|-
|574
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 11920]
|-
|575
|[[Алгоритм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 5574]
|-
|576
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7522]
|-
|577
|[[Қой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 5413]
|-
|578
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5706]
|-
|579
|[[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6518]
|-
|580
|[[Республика күні (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 27539]
|-
|581
|[[Қазақстан вице-президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1143]
|-
|582
|[[Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 7417]
|-
|583
|[[Қазақтың би-шешендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4197]
|-
|584
|[[Сақиналар әміршісі (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1623]
|-
|585
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7418]
|-
|586
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10358]
|-
|587
|[[Малайсары батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2356]
|-
|588
|[[Кемел Ақышұлы Ақышев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 5325]
|-
|589
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7731]
|-
|590
|[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3579]
|-
|591
|[[Нұрлы Асылбекұлы Бектұрсынов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 44]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1057]
|-
|592
|[[Қазақстан тарихы (ғылым)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 3851]
|-
|593
|[[Моңғол шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10960]
|-
|594
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 14179]
|-
|595
|[[Орхон жазба ескерткіштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1898]
|-
|596
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 1737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11058]
|-
|597
|[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9159]
|-
|598
|[[Шақшақ Жәнібек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2507]
|-
|599
|[[Жай сан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 5239]
|-
|600
|[[Табиғат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 11084]
|-
|601
|[[Жылқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 8676]
|-
|602
|[[Жайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 8644]
|-
|603
|[[Физика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4123]
|-
|604
|[[Уикипедия:Telegram]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5562]
|-
|605
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 11790]
|-
|606
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9193]
|-
|607
|[[Әдібай Табылдиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2691]
|-
|608
|[[Бозжыра шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4651]
|-
|609
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9577]
|-
|610
|[[Халел Досмұхамедов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7181]
|-
|611
|[[Географиялық карта]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 3620]
|-
|612
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 6372]
|-
|613
|[[Қоғам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 5004]
|-
|614
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10468]
|-
|615
|[[Маслоудың қажетсіну пирамидасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3562]
|-
|616
|[[Уикипедия:Видео сабақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5805]
|-
|617
|[[:Санат:Қазақстан таулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4649]
|-
|618
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 8637]
|-
|619
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7622]
|-
|620
|[[Меңіреу құр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 63]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 736]
|-
|621
|[[Латын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3987]
|-
|622
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 13116]
|-
|623
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 17373]
|-
|624
|[[Тырнақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 5793]
|-
|625
|[[Елена Андреевна Рыбакина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1322]
|-
|626
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14301]
|-
|627
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7397]
|-
|628
|[[Аустралия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8165]
|-
|629
|[[Мекемтас Мырзахметұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4455]
|-
|630
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 13406]
|-
|631
|[[Біріккен сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5554]
|-
|632
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7997]
|-
|633
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 13912]
|-
|634
|[[Бурабай ұлттық паркі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 4400]
|-
|635
|[[Ауызекі сөйлеу тілінің стилі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 4905]
|-
|636
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10863]
|-
|637
|[[:Санат:Қазақстан суретшілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5384]
|-
|638
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 7736]
|-
|639
|[[Қазақ фольклортану ғылымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2168]
|-
|640
|[[Ежелгі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3039]
|-
|641
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8464]
|-
|642
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 10541]
|-
|643
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8864]
|-
|644
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12101]
|-
|645
|[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 8143]
|-
|646
|[[Христофор Колумб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 4826]
|-
|647
|[[Жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 7236]
|-
|648
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15145]
|-
|649
|[[Алпамыс батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9197]
|-
|650
|[[Орфографиялық сөздік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1508]
|-
|651
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 15742]
|-
|652
|[[Атырау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7580]
|-
|653
|[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4870]
|-
|654
|[[Қостанай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 6915]
|-
|655
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 8941]
|-
|656
|[[Жіктік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 8459]
|-
|657
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 7706]
|-
|658
|[[Информатика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3584]
|-
|659
|[[Қапез Байғабылұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1998]
|-
|660
|[[Ит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%82 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82 858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%82 4339]
|-
|661
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 6733]
|-
|662
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 17413]
|-
|663
|[[Тас дәуірінің хронологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2411]
|-
|664
|[[Жоңғар хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 7255]
|-
|665
|[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4457]
|-
|666
|[[Жиембет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 10010]
|-
|667
|[[Эпитет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 7566]
|-
|668
|[[Ғылыми стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 4926]
|-
|669
|[[Тарих]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 3645]
|-
|670
|[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4682]
|-
|671
|[[Психологияның зерттеу әдістері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3658]
|-
|672
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7017]
|-
|673
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9160]
|-
|674
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11828]
|-
|675
|[[Қазақ тілі тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4167]
|-
|676
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13532]
|-
|677
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 14912]
|-
|678
|[[Химия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 4919]
|-
|679
|[[Мұғалжар тауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4670]
|-
|680
|[[Ақпан төңкерісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 6702]
|-
|681
|[[Сапарғали Ысқақұлы Бегалин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 8113]
|-
|682
|[[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4903]
|-
|683
|[[Дилемма]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B0 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B0 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B0 733]
|-
|684
|[[Жедел жады]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 2120]
|-
|685
|[[Берел қорымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15128]
|-
|686
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 7623]
|-
|687
|[[Археология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2855]
|-
|688
|[[Қазақ жүздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10042]
|-
|689
|[[Келінжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 7789]
|-
|690
|[[Ми]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 1051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 9633]
|-
|691
|[[Батыс Рим империясының құлауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 1858]
|-
|692
|[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6720]
|-
|693
|[[Сабырсыз, арсыз, еріншек...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 1549]
|-
|694
|[[Қоректік тізбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3569]
|-
|695
|[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10698]
|-
|696
|[[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 80]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 924]
|-
|697
|[[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3706]
|-
|698
|[[Қазақ хандығының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3181]
|-
|699
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 7795]
|-
|700
|[[Жезқазған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 5536]
|-
|701
|[[Шешендік сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 6730]
|-
|702
|[[Альберт Эйнштейн]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 4238]
|-
|703
|[[Көңіл толқыны (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6504]
|-
|704
|[[Қазақстан жеріндегі палеолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 2676]
|-
|705
|[[Әдебиеттану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 2242]
|-
|706
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7558]
|-
|707
|[[Баскетбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 7729]
|-
|708
|[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 6734]
|-
|709
|[[Қазақстан теңгесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 19627]
|-
|710
|[[Шортанбай Қанайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15392]
|-
|711
|[[BALA (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 1298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 4436]
|-
|712
|[[Мақал-мәтелдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9451]
|-
|713
|[[Тынық мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 8804]
|-
|714
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9144]
|-
|715
|[[Сократ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 2778]
|-
|716
|[[Прокариоттар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2645]
|-
|717
|[[Қан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 7454]
|-
|718
|[[Қазақстан халық кеңесінің мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 549]
|-
|719
|[[Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3167]
|-
|720
|[[Қытай тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6358]
|-
|721
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 11011]
|-
|722
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 12187]
|-
|723
|[[Нуклеин қышқылдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4228]
|-
|724
|[[Күн жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 7428]
|-
|725
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7397]
|-
|726
|[[Сыбайлас жемқорлық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7523]
|-
|727
|[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6588]
|-
|728
|[[Вирустар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4690]
|-
|729
|[[Жүрек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 8679]
|-
|730
|[[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1912]
|-
|731
|[[Саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 4417]
|-
|732
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8891]
|-
|733
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3348]
|-
|734
|[[Органоидтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 3011]
|-
|735
|[[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3339]
|-
|736
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 7262]
|-
|737
|[[Қырғыздар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 3847]
|-
|738
|[[Кірме сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 4943]
|-
|739
|[[Табиғатты қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 7335]
|-
|740
|[[Дидахмет Әшімханұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2224]
|-
|741
|[[Бөріқазған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1524]
|-
|742
|[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4950]
|-
|743
|[[Жаһандану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 7090]
|-
|744
|[[Орган]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 1689]
|-
|745
|[[Ежелгі Грекия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 7424]
|-
|746
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 9254]
|-
|747
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14000]
|-
|748
|[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 12517]
|-
|749
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 20201]
|-
|750
|[[Майлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 3717]
|-
|751
|[[Франция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 8582]
|-
|752
|[[Тіл (лингвистика)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 2818]
|-
|753
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9799]
|-
|754
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10186]
|-
|755
|[[Конституциялық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3378]
|-
|756
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7547]
|-
|757
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6556]
|-
|758
|[[Орта ғасырлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 748]
|-
|759
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13343]
|-
|760
|[[Облыс орталығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 4549]
|-
|761
|[[Липидтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 2889]
|-
|762
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10239]
|-
|763
|[[Ағылшын революциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2323]
|-
|764
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 9291]
|-
|765
|[[Атмосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 7376]
|-
|766
|[[Кемел Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3436]
|-
|767
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 10455]
|-
|768
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 7728]
|-
|769
|[[Жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9387]
|-
|770
|[[Қайым Мұқамедханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7485]
|-
|771
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 8768]
|-
|772
|[[Ұлы Қытай қорғаны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 6924]
|-
|773
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 2931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 9641]
|-
|774
|[[Орталық Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6865]
|-
|775
|[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3349]
|-
|776
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10269]
|-
|777
|[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10286]
|-
|778
|[[Бата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 4488]
|-
|779
|[[Жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 7949]
|-
|780
|[[Исаак Ньютон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 4511]
|-
|781
|[[Асылы Әлиқызы Осман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2519]
|-
|782
|[[Антропогенез]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 3301]
|-
|783
|[[Қуандық Қыстықбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1140]
|-
|784
|[[Барсакелмес]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 1484]
|-
|785
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13821]
|-
|786
|[[Византия империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1343]
|-
|787
|[[Фотосинтез]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 7695]
|-
|788
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6301]
|-
|789
|[[Грейг қызғалдағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 2344]
|-
|790
|[[Моңғолия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7036]
|-
|791
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11520]
|-
|792
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 8171]
|-
|793
|[[Асхат Сергеевич Ниязов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5764]
|-
|794
|[[Арқанкерген оқиғасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1035]
|-
|795
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8855]
|-
|796
|[[Үлгі:Апта күндері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5242]
|-
|797
|[[Ұлы географиялық ашылулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 4097]
|-
|798
|[[Балдыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80 3322]
|-
|799
|[[Күз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7 2339]
|-
|800
|[[Медеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 6769]
|-
|801
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11575]
|-
|802
|[[Психология тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2313]
|-
|803
|[[Орта Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3114]
|-
|804
|[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13612]
|-
|805
|[[Жеңіл атлетика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3460]
|-
|806
|[[Бұланты шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 8099]
|-
|807
|[[Мөде қаған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 4630]
|-
|808
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31027]
|-
|809
|[[Синтаксис]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 6341]
|-
|810
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 5660]
|-
|811
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7505]
|-
|812
|[[Халықаралық бірліктер жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2794]
|-
|813
|[[Солтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8460]
|-
|814
|[[Қазақстанның табиғаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 3050]
|-
|815
|[[Зарина Кармен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6895]
|-
|816
|[[Огюст Конт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 1353]
|-
|817
|[[Қаржаубай Сартқожаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 92]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1136]
|-
|818
|[[Қайталау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 5767]
|-
|819
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8929]
|-
|820
|[[Оғызнама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2246]
|-
|821
|[[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6369]
|-
|822
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 10501]
|-
|823
|[[Қазақстанның жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 25256]
|-
|824
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8985]
|-
|825
|[[Біржан мен Сара айтысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 9353]
|-
|826
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 5530]
|-
|827
|[[Ғаламшар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 9582]
|-
|828
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15125]
|-
|829
|[[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4141]
|-
|830
|[[Үлгі:Менделеевтің периодтық кестесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 1027]
|-
|831
|[[Қарлұқтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3524]
|-
|832
|[[Qazaqstan (телеарна)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 5386]
|-
|833
|[[Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4621]
|-
|834
|[[Көз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 7054]
|-
|835
|[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7042]
|-
|836
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5713]
|-
|837
|[[Митохондрия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 5692]
|-
|838
|[[Атом]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 3522]
|-
|839
|[[Эссе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 5815]
|-
|840
|[[Карл Маркс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 1897]
|-
|841
|[[Ньютонның бірінші заңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 5357]
|-
|842
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5854]
|-
|843
|[[Мөлдір Әуелбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8169]
|-
|844
|[[Мажарстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4258]
|-
|845
|[[Қазақстанның географиялық зерттелу тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 80]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1555]
|-
|846
|[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 13789]
|-
|847
|[[Танымал қазақтардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6901]
|-
|848
|[[Платон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 3170]
|-
|849
|[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4980]
|-
|850
|[[Рим империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6481]
|-
|851
|[[Мөңке би Төлеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1078]
|-
|852
|[[Орда (музыкалық топ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3817]
|-
|853
|[[Ғабит Төлеутайұлы Несіпбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 55]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 587]
|-
|854
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 12449]
|-
|855
|[[Іле Алатауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 3398]
|-
|856
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 9845]
|-
|857
|[[Түрікменстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5437]
|-
|858
|[[Туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5224]
|-
|859
|[[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 5281]
|-
|860
|[[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 84]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 425]
|-
|861
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14677]
|-
|862
|[[Білім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 3545]
|-
|863
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7575]
|-
|864
|[[Шахмат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 6805]
|-
|865
|[[Мұрат Мөңкеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17279]
|-
|866
|[[Қарагөз (трагедия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4670]
|-
|867
|[[Қазақстан археологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3801]
|-
|868
|[[Көптік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 4744]
|-
|869
|[[Жер сілкіну]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 5012]
|-
|870
|[[Биосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 6567]
|-
|871
|[[Төменгі сатыдағы өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2587]
|-
|872
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8697]
|-
|873
|[[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4614]
|-
|874
|[[Тасбақалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6346]
|-
|875
|[[Мұнай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 8736]
|-
|876
|[[Фольклор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 2341]
|-
|877
|[[Каспий маңы ойпаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 2137]
|-
|878
|[[Мемлекеттік ту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 7203]
|-
|879
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12141]
|-
|880
|[[Нарықтық экономика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3559]
|-
|881
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 14545]
|-
|882
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 11446]
|-
|883
|[[Микробиология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2186]
|-
|884
|[[Ақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 4924]
|-
|885
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 8498]
|-
|886
|[[Виктор Федорович Зайберт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 1062]
|-
|887
|[[Батыс Сібір жазығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 2958]
|-
|888
|[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 4025]
|-
|889
|[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 823]
|-
|890
|[[Рибонуклеин қышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 3241]
|-
|891
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6586]
|-
|892
|[[Лексика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4916]
|-
|893
|[[Қазақстан елтаңбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 9470]
|-
|894
|[[Талдықорған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 4950]
|-
|895
|[[Математика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3039]
|-
|896
|[[Кинематика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1926]
|-
|897
|[[Столыпин реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5345]
|-
|898
|[[Сөзжасам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 7324]
|-
|899
|[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5133]
|-
|900
|[[Ферменттер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 4831]
|-
|901
|[[Көктөбе (төбе)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 1947]
|-
|902
|[[Марат Мәдетұлы Оралғазин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 3069]
|-
|903
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 7715]
|-
|904
|[[Химиялық байланыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4062]
|-
|905
|[[Алғашқы адамдар тобыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B 85]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B 2360]
|-
|906
|[[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4270]
|-
|907
|[[Корея Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7410]
|-
|908
|[[Несие]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5 1626]
|-
|909
|[[ДНҚ репликациясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2665]
|-
|910
|[[Болмыс (философия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 2347]
|-
|911
|[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5084]
|-
|912
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 7814]
|-
|913
|[[Елтаңба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 9495]
|-
|914
|[[Мысыр пирамидалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8808]
|-
|915
|[[Тасмола мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9347]
|-
|916
|[[Тұрмыс-салт жырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3377]
|-
|917
|[[Эндоплазмалық тор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 2648]
|-
|918
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9163]
|-
|919
|[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10200]
|-
|920
|[[Ұстаз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 3763]
|-
|921
|[[Әбілмансұр Әбунасырұлы Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2321]
|-
|922
|[[Әдебиет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 3038]
|-
|923
|[[Ерке сылқым (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6333]
|-
|924
|[[Рибосома]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 2303]
|-
|925
|[[Карл Линней]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9 175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9 2110]
|-
|926
|[[Байқоңыр (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3302]
|-
|927
|[[Азия ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 909]
|-
|928
|[[Ер Тоңға (жыр)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 1301]
|-
|929
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4726]
|-
|930
|[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7232]
|-
|931
|[[Төреғали Төреəліұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5123]
|-
|932
|[[Еділ қаған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6384]
|-
|933
|[[Мысық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 4945]
|-
|934
|[[Дешті-қыпшақ мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3937]
|-
|935
|[[Бұлтты технология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 3420]
|-
|936
|[[Кейкі Көкембайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3596]
|-
|937
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7432]
|-
|938
|[[Лингвистика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2331]
|-
|939
|[[Жер құрылымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4300]
|-
|940
|[[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 10295]
|-
|941
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 20419]
|-
|942
|[[Ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3937]
|-
|943
|[[Әбу Райхан әл-Бируни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D0%91%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D0%91%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D0%91%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8 3245]
|-
|944
|[[Қадырғали Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 5224]
|-
|945
|[[Доспамбет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 6589]
|-
|946
|[[Жұқпалы аурулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 5330]
|-
|947
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 738]
|-
|948
|[[Географиялық ақпараттық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 4899]
|-
|949
|[[Бумын қаған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2961]
|-
|950
|[[Волейбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 8638]
|-
|951
|[[Дін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 6236]
|-
|952
|[[Мир Қасымұлы Қадырбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1660]
|-
|953
|[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5967]
|-
|954
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11914]
|-
|955
|[[Асық ойыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 8638]
|-
|956
|[[Сүтқоректілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8896]
|-
|957
|[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4945]
|-
|958
|[[Көшпелілер рухани мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2872]
|-
|959
|[[Қазақ энциклопедиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4062]
|-
|960
|[[Менеджмент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 3230]
|-
|961
|[[Марат Әбдіұлы Омаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2129]
|-
|962
|[[Телжан Шонанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1953]
|-
|963
|[[Қазақ (этноним)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4498]
|-
|964
|[[Қылмыстық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3534]
|-
|965
|[[Юпитер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 3550]
|-
|966
|[[Марқакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2820]
|-
|967
|[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1523]
|-
|968
|[[Қазақстан банктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4834]
|-
|969
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 6965]
|-
|970
|[[Темперамент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 4788]
|-
|971
|[[Ақпарат технологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4337]
|-
|972
|[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5708]
|-
|973
|[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4145]
|-
|974
|[[Септік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 4826]
|-
|975
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7281]
|-
|976
|[[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 812]
|-
|977
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 6701]
|-
|978
|[[Мұхаммед Хайдар Дулати]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 9043]
|-
|979
|[[Адамның шығу тегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 2625]
|-
|980
|[[Құлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2443]
|-
|981
|[[Марко Поло]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 3166]
|-
|982
|[[Сын есімнің шырайлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6412]
|-
|983
|[[Жайдарман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7026]
|-
|984
|[[Есімше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 9699]
|-
|985
|[[Ұйқы безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 7276]
|-
|986
|[[Геодезияның дамуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 651]
|-
|987
|[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4449]
|-
|988
|[[Қазақ ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2625]
|-
|989
|[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4583]
|-
|990
|[[Бауыр (орган)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 6207]
|-
|991
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6434]
|-
|992
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 9567]
|-
|993
|[[Одағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 9514]
|-
|994
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7092]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>5i5vmbl3e5oxfjpf75o3w2z40bkrh2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Жақында қайтыс болған/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>775716</id>
    <revision>
      <id>3681591</id>
      <parentid>3558832</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <origin>3681591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="585" sha1="8ksmf6xoevb7x9ij8flfg284a1lzn3d" xml:space="preserve">{{Құжаттама беті}}
&lt;!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ.  --&gt;
Қайтыс болғаны бейтарап дереккөздерде расталса:
&lt;pre&gt;
{{Жақында қайтыс болған}}
&lt;/pre&gt;

Қайтыс болғаны әзірге анық емес болғанда:
&lt;pre&gt;
{{Жақында қайтыс болған|анықемес=иә}}
&lt;/pre&gt;

Бұл үлгі мақалаларды [[:Санат:Соңғы жылы қайтыс болғандар]] санатына қосады.</text>
      <sha1>8ksmf6xoevb7x9ij8flfg284a1lzn3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Берёза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776602</id>
    <revision>
      <id>3681812</id>
      <parentid>3572911</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Берёза (қала)]] бетін [[Берёза]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3572911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10828" sha1="h2z5kvxm3k51trgheh941nsjhbfshfo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Берёза
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Бяро́за}}
 |сурет                   = Бяроза. Царква.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =32 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =58 |lon_sec =57 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Березовский ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1477
 |бұрынғы атаулары        = Берёза-Картузская
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 43,3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 150
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 29 328
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1643
 |пошта индексі           = 225210, 225209
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Берёза''' ({{lang-be|Бяро́за}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы қала. [[Березовский ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Береза ​​қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 29 328 адамды құрады. Береза ​​Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 31-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-birch-9204.html|title=Население Берёза|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ясельда өзенінде, Брестіден 102 км, Береза-Картузская теміржол стансасынан Брест-Барановичи желісінде 6 км жерде орналасқан. Қаланың солтүстігінде тығыз ормандар, ал солтүстік-шығысында Березовская мемлекеттік аудандық электр станциясы бөгетінен пайда болған Сялец су қоймасы бар.

== Тарихы ==
Березаның тарихы XV ғасырдан басталады: 1477 жылы ауыл иесі Ян Ян Хамшей Қасиетті Троица шіркеуін құрды. XV ғасырдың аяғында Береза ​​қалаға айналды және апта сайынғы базарлар өткізу құқығына ие болды. XVI ғасыр қала үшін рухани гүлдену кезеңі болды: ол кальвинизмнің маңызды орталығына айналды. 1617 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері және өзінің тақуалығымен танымал адам Лев Сапьеха Березаның иесі болды. Оның бастамасымен жаңа католик шіркеуі салынды, униат шіркеуі салынды, еврейлерге ғибадат үйін ашуға рұқсат етілді. 1648 жылы Березада 40 жылдан астам уақытқа созылған Картезиялық монастырь құрылысы басталды. Нәтижесінде қала Береза-Картузская деп аталды.

18 ғасырдың соңында Береза ​​Ресей империясының құрамына кіріп, «Қоныс аудару алаңы» деп аталатын аймаққа кірді. Яһудилер елдің көптеген бөліктерінен сол жерге қоныс аударылды, сондықтан 1930 жылдардың басында еврейлер Березадағы этникалық көпшілікті құрады. 1919 жылдан 1939 жылға дейін қала Польшаның құрамына кірді, ал 1940 жылы ол Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Bereza|title=Береза|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

1995 жылдың 20 қазанында ортақ әкімшілік орталығы бар Березовский ауданы мен Береза ​​қаласының әкімшілік бірліктері бір әкімшілік бірлікке — Березовский ауданына біріктірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде қала елдің ірі өнеркәсіптік орталығы болып табылады.
Негізгі өндіріс орындары: «Савушкин Продукт» ААҚ (бұрынғы Березовский ірімшік зауыты) Березовский филиалы — сүт өңдеу, ірімшік, мал майы, тұтас сүт өнімдері, балмұздақ және басқа да азық-түлік өнімдерін өндіру, «Березостройматериалы» ААҚ — керамикалық плитка өндірісі, «Березовский силикат өнімдері зауыты» ААҚ) — қабырғаларды салуға арналған бетон қабырға блоктары мен бетон блоктарын өндіру.

«Теплоприбор» ААҚ келесі өнімдерді шығарады: желдеткіштер, электр радиаторлары, жылыту қазандықтары, стандартталмаған жабдықтар, SZK-8 үшін компоненттер, қатты қалдықтарды сұрыптау желілері, бөлшек сауда павильондары, шатыр кесетін машиналар.

Березада тамақ өндірісі жақсы дамыған, Береза ​​ірімшіктері мен консервіленген ет өнімдері тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар оның шекарасынан тыс жерлерде де танымал. «Белкелме» акционерлік қоғамы шығаратын аяқ киімдер де кеңінен танымал.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-bereza.htm|title=Берёза|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихи орындары ==
Береза ​​тарихында дін оның дамуында шешуші рөл атқарды. Картус монастырі қаланың басты көрікті жері болып табылады. Аңыз бойынша, Картус монастырінің орнында айқышқа шегеленген Иса бейнеленген ағаш крест керемет түрде пайда болды.
Бүгінде монастырь ғимараты жартылай қираған. 1860 жылдары монастырь казармалар салу үшін пайдаланылған кірпіштері үшін кеңінен бөлшектелді. 1930 жылдары Береза ​​Польша билігінде болған кезде, үкімет мұнда саяси тұтқындарға арналған лагерь құрды. Береза-Картуз концлагерінің тұтқындарына арналған ескерткіш осы қайғылы оқиғаларды еске алады. Монастырь кірпіштерінен салынған казарма бүгінгі күнге дейін сақталған және балалар өнер орталығы мен түрлі көрмелерді орналастырады.
Березадағы сақталған ғимараттардың қатарында Әулие Михаил Архангел шіркеуі, Троица шіркеуі және кеңес ұшқыштарына арналған ұшақ ескерткіші бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9216-Berjoza.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Берёзовский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
BiarozaTownHall.JPG|Әкімшілік үйі
Biaroza, Belarus - panoramio (1).jpg|Фонтан
Пасажырскі будынак - panoramio.jpg|Темір жол вокзалы
Береза, Берёзовский район, Брестская область, Беларусь 27.jpg|Жаңа үйлер
Бяроза (Рэшткі былога кляштару картэзіянцаў).jpg|Бұрынғы Картез монастырының қалдықтары
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>h2z5kvxm3k51trgheh941nsjhbfshfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брест</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776744</id>
    <revision>
      <id>3681803</id>
      <parentid>3604579</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Брест (Беларусь)]] бетін [[Брест]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3604579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20155" sha1="06wd576raqnphni03u3wlef4sr8v85w" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Брест
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Брэст}}
 |сурет                   = Brest BY collage.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Brest, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Brest, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =05 |lat_sec =05 
  |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =39 |lon_sec =25 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Брест ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1017
 |алғашқы дерек           = 1017
 |бұрынғы атаулары        = Берестье, Брест-Литовск, Брест-над-Бугом
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 146,12
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 280 ± 1
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 337 428
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 162
 |пошта индексі           = 224001—224038, 224701
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Брест''' ({{lang-be|Брэст}}) — [[Беларусь]]тің оңтүстік-батысындағы қала, [[Брест облысы]] мен [[Брест ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;
Брест қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 337 428 адамды құрады. Брест Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша алтыншы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-brest-9179.html|title=Население Брест|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Брест аймақтың оңтүстік-батыс бөлігінде, Мухавец өзені мен Батыс Буг өзенінің қосылатын жерінде орналасқан. Минск қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 320 км жерде. Брест орналасқан аймақтың жер бедері жазық, Мухавец өзенінің жайылмасына қарай баяу төмендейді. Батыс Бугтың оң жақ саласы болып табылатын кіші Лесная өзені Бресттің солтүстік шетінен ағып өтеді.

Брест қысы жұмсақ, жазы орташа жылы. Қаңтар айының орташа температурасы -2,6&amp;nbsp;°C, ал шілде айының температурасы +19,3&amp;nbsp;°C. Орташа есеппен жылына 160 күн жаңбыр жауады, ал қар 68 күн жауады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vb.by/help/about_brest/brest-obshhie-svedeniya.html?ysclid=mmyi9dd8y6936155783|title=Брест. Общие сведения|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мыңжылдық тарихында Брест атауын бірнеше рет өзгертті. Ол шежірелерде Берестье, Берестий, Брест-Литовск (17-20 ғасырлар) және Бугтегі Бжесьч (1921-39) деп аталады, содан кейін қазіргі атауын қабылдады.&lt;br /&gt;
Бір аңызға сәйкес, Литва жерлеріне саяхаттап бара жатқан бір саудагер батпақты аймаққа тап болады. Онда мол өскен қайың ағаштары батпақ арқылы жол ашуға көмектесті. Қайтар жолында саудагер батпақтардың жанындағы аралға кезігіп, осы жабайы жерлерден сәтті шыққанына ризашылық білдіріп, ғибадатхана салды. Кейінірек ол елді мекен құрып, оны Берестье деп атады, бұл «қайың қабығы» дегенді білдіреді.

Брест алғаш рет шежірелерде 1019 жылы орыс князьдерінің өзара қақтығыстарына байланысты айтылады. Қазіргі уақытта Брест археологиялық мұражайы орналасқан бекініс Дреговичи қонысы орнында орналасқан. XI және XIII ғасырлар аралығында бұл шекаралық қоныс бірнеше рет поляктардың, Киев князьдерінің және Галиция-Волынь княздігінің бақылауына өтті, 1319 жылы Литва Ұлы Герцогтігіне қосылды. Көптеген сауда жолдарының қиылысында орналасқан бұл жерде қолөнер мен сауда өркендеді. Қалаға Қырым татарлары мен Тевтон рыцарлары да үнемі шабуыл жасады.

1596 жылы Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. 1793 жылы Брест-Литовск Ресейге қосылды. 1830 жылы Брест бекінісінің құрылысы басталды. 20 ғасырдың басында қала 17 және 18 ғасырлардағы соғыстардан кейін қалпына келді. Брест-Литовск теміржол торабына айналды, зауыттар мен фабрикалар ашылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс қаланың одан әрі қирауына әкелді (1915). 1918 жылы мұнда Брест-Литовск келісіміне қол қойылды. 1920 жылдан 1939 жылға дейін ол Польшаның құрамына кірді. 1939 жылдан бастап КСРО құрамына кірді. Брест бекінісі 1941 жылғы нацистік шабуылдың толық күшін бастан кешірген алғашқы қала болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1157-Brest.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
'''Кәсіпорындары''' — бүгінгі таңда қалада 3000-нан астам кәсіпорын жұмыс істейді, оның үштен бірінен астамы коммерциялық кәсіпорындар. Шағын бизнес халықтың шамамен 10%-ын жұмыспен қамтып отыр. Жеңіл және тамақ өнеркәсібі өнеркәсіп құрылымында жетекші орын алады.
Брест кәсіпорындары аймақтың өнеркәсіптік әлеуетінің үштен бір бөлігін құрайды. Олардың өнімдері Ресей, Италия, Германия, Польша және Нидерланды сияқты 40-қа жуық елде сатып алынады.
Барлығы қалада 50-ден астам ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. «Брестсельмаш» ААҚ, «КОМПО ЧУП» және «Савушкин Продукт» ААҚ, «Брест ет өңдеу зауыты» ААҚ, «Брестгазоаппарат» БК ААҚ, «Савушкин Продукт» ААҚ тұрақты жұмыс жасауда.
«Респект ЧУП» сияқты жеке кәсіпорындар және «Вива-Шик ЧУП» сияқты тігін фабрикалары, «Нельва тігін фабрикасы» СООО, «Николь-Стил» СООО, «Бурси» ЖШҚ және «Панда» СООО сияқты тігін фабрикаларының жұмысы одан әрі дамуда.

'''Тұтынушылық қызмет көрсету, байланыс''' — 2006-2007 жылдары Брестте 20-дан астам жаңа нысан ашылды — шаштараз, тұрмыстық техникаға қызмет көрсету орталығы, киім жөндеу шеберханалары және мамық пен қауырсын бұйымдарын жаңарту және жөндеу шеберханасы.
Байланыс қызметтерін ұсынуда айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізілді. Телефон желісінің орнатылған сыйымдылығы шамамен 120 000 желіні құрайды.

'''Білім беру''' — қалада 65 мектепке дейінгі мекеме, 31 жалпы білім беретін мектеп, лицей, 6 гимназия, бастауыш мектеп, 7 балабақша, кешкі мектеп, арнайы мектеп және арнайы білім беру мекемелері жұмыс жасайды. Қала «Беларусь балалары» және «Дарынды балалар» ұлттық бағдарламаларын сәтті жүзеге асыруда.

'''Денсаулық сақтау''' — қазіргі уақытта 990 төсектік үш аурухана (Брест орталық қалалық ауруханасы, жедел жәрдем ауруханасы және №5 емхана), төрт ересектерге арналған емхана, екі балалар емханасы, үш стоматологиялық клиника және жедел жәрдем стансасы бар.

'''Дене шынықтыру және спорт''' — қаланың ең көрнекті спорт нысандарының қатарында ескек есу каналы, жабық жеңіл атлетика манежі, ату тирі, командалық спорт түрлеріне арналған «Виктория» көп мақсатты спорт кешені, бейсбол стадионы және мәдениет және демалыс саябағындағы роликті шаңғы трассасы бар.
Қалада екі спорт және фитнес орталығы, төрт стадион, тоғыз жабық жүзу бассейні, 100 спорт залы және 10 000-ға жуық тұрғын қатысатын 45 спорт клубы мен секциялары жұмыс істейді.

'''Мәдениет''' — қазіргі уақытта Брестіде 16 клубтық мекеме, 4 көркемсурет мектебі, 1-ші мамыр мәдениет және демалыс саябағы, интернационалист жауынгерлер саябағының филиалы, 14 кітапханасы, 4 кинотеатр бар.
Қалада аймақтық мәдени мекемелер орналасқан: драма және музыка театры, қуыршақ театры, филармония, екі мұражай және бес филиал, сондай-ақ облыстық кітапхана.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/brest/|title=Брест|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Транспорты ==
[[Сурет:Parovoz &quot;Felix Dzherzinski&quot; in Brest museum.jpg|нобай|оңға|250px|Брестідегі теміржол жабдықтары мұражайы]]      
Брест — Беларусьтің оңтүстік-батысындағы негізгі көлік торабы және Польшамен мемлекеттік шекарадағы маңызды транзиттік пункт. Брест - Мәскеу-Берлин тас жолындағы теміржол торабы, қалаға Ковель, Высоколитовск және Влодава бағыттары да қызмет көрсетеді. Ірі жүк терминалдары мен локомотив депосы бар. Қалада келесі стансалар бар: Брест-Центральный, Брест-Северный, Брест-Восточный, Брест-Полесский және Брест-Южный. Брест жол өлшемдерінің әртүрлілігіне байланысты Беларусь пен Польша шекарасынан өтетін пойыздардың орнын басатын станса болып табылады.

Е30 халықаралық автомобиль көлігі дәлізі (Корк - Берлин - Варшава - Брест - Минск - Мәскеу - Челябинск - Омск) Брест арқылы өтеді. Сондай-ақ Каменец, Малорита және басқа қалаларға баратын жолдар бар. Варшавский мост және Козловичи шекара өткелдері Брест маңында орналасқан. 2006 және 2007 жылдар аралығында Мухавец өзені арқылы өтетін көпірлері бар оңтүстік айналма жол салынды. Брест халықаралық әуежайы (1986 жылдан бастап) қаладан шығысқа қарай 12 км жерде орналасқан, әуежай кешенінен, кеден терминалынан және кеден қоймасынан тұрады. Брест өзен порты Мухавец өзенінде жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-brest|title=Брест|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Брест 19 ғасырдың басында салынған тарихи бекінісімен және көптеген саябақтарымен және жасыл алаңдарымен танымал. Брестте Беларусь мәдениеті мен тарихын көрсететін бірнеше мұражайлар мен көркемсурет галереялары бар.&lt;br /&gt;      
Брестінің негізгі көрнекі жерлері:
* '''Брест бекінісі''' - Брестінің ең әйгілі ескерткіші және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бекіністі неміс шапқыншылығынан қорғаған кеңес сарбаздарының ерлігінің символы. Бүгінгі таңда бекініс мұражайы, саябағы және кеңес сарбаздарын бейнелейтін бірқатар алып тас мүсіндері бар мемориалдық кешен болып табылады.
* '''Берестье археологиялық мұражайы''' — Брест қаласының орталығында орналасқан ашық аспан астындағы мұражай. Онда XIII ғасырдағы ежелгі славян қонысының қалдықтары, соның ішінде жақсы сақталған ағаш үйлер мен тұрмыстық заттар бар.[[Сурет:Брестская крепость 2016.jpg|нобай|оңға|200px|Брест бекінісі]]
* '''Теміржол жабдықтары мұражайы''' — теміржол әуесқойлары үшін бұл мұражай винтажды бу локомотивтерін, жолаушылар мен жүк вагондарын және басқа да теміржол жәдігерлерін көруге мүмкіндік береді.
* '''Брест қалалық саябағы''' — әдемі күтілген көгалдары, жаяу жүргіншілер жолдары және үлкен тоғаны бар демалуға арналған орын.
* '''«Беловежская Пуща» ұлттық саябағы''' - Брест маңында орналасқан бұл ұлттық саябақ Еуропадағы соңғы сақталған ежелгі ормандардың бірі. Туристер саябақты жаяу, велосипедпен немесе атпен аралап, бизон, бұғы және қасқырларды, әртүрлі жабайы табиғатты көре алады.
* '''Советская көшесі''' — Брестінің орталығындағы жаяу жүргіншілер көшесі, мұнда дүкендер, кафелер және мейрамханалар көп. Бұл серуендеуге немесе сауда жасауға, әсіресе кәдесыйлар сатып алуға жақсы орын.
* '''Ескек есу каналы''' - Белсенді демалыс әуесқойлары үшін Брест ескек есу каналы каноэде жүзуге мүмкіндік береді. 1960 жылдары салынған канал су спорт түрлерінің әуесқойлары үшін танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-brest.htm|title=Карта Бреста|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
ЦентрБрест.jpg|Қаланың орталық бөлігіндегі тұрғын үй құрылысының көрінісі
8db0c-strojka-juzmr-5-transformed.jpg|Брестінің Мәскеу ауданындағы жаңа ғимараттар
Brest Trade center.jpg|Орталық универмаг
Брэсцкая крэпасць у чэрвені 2020. Музей «Бярэсце» (58).jpg|«Берестье» археологиялық мұражайы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]
[[Санат:Беларусь облыс орталықтары]]</text>
      <sha1>06wd576raqnphni03u3wlef4sr8v85w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Робертович Ковалёв</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780553</id>
    <revision>
      <id>3682032</id>
      <parentid>3603607</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T02:50:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3480" sha1="9to39k4mkqgqby855d7zug1mryo9wxe" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Андрей Робертович Ковалёв''' ([[Беларус тілі|бел]]. ''Андрэй Робертавіч Кавалёў''; [[2 сәуір]] [[1966 жыл]], [[Витебск|Витебскте]] туылды) — кеңестік және беларусь хоккейшісі, бапкер.

== Өмірбаяны ==

=== Ойыншы мансабы ===
1983/84 маусымында [[Минск|Минскінің]] «Динамо» клубы сапында дебют жасады. Нагано қысқы Олимпиадасы 1998 және Солт-Лейк-Сити қысқы Олимпиадасы 2002 ойындарының қатысушысы. 1995 жылғы (С тобы), 1996 және 1997 жылдардағы (B тобы), сондай-ақ 1998, 1999, 2000, 2001 және 2003 жылдардағы [[Әлем чемпионаты|әлем чемпионаттарында]] Беларусь құрамасы сапында өнер көрсетті.

1994–2003 жылдары Беларусь ұлттық құрамасында ойнады. Осы кезеңде 89 матч өткізіп, 63 (33+30) ұпай жинады және 127 минут айып уақытына ие болды. 2002 жылғы [[Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындарының]] ширек финалында Швеция құрамасына қарсы жеңісті матчта шайбалардың бірін соқты.

Сондай-ақ [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] ұлттық құрамасында өнер көрсетіп, 35 ойынға қатысып, 13 [[шайба]] соқты.

== Жетістіктері ==

=== Ойыншы ретінде ===

* КСРО халықтары спартакиадасының чемпионы ([[1982 жыл|1982]]).
* Жастар (U-20) арасындағы әлем чемпионы ([[1986 жыл|1986]]).
* Ізгі ниет ойындарының чемпионы ([[1990 жыл|1990]]).
* «Ленинградская правда жүлдесі» турнирінің жеңімпазы (1990).
* «Известия жүлдесі» турнирінің жеңімпазы (1990).
* Еуропа чемпиондар кубогының финалисі (1990).
* Глобен кубогының жеңімпазы ([[1991 жыл|1991]]).
* КСРО чемпионы (1991).
* Германия чемпионатының үздік мергені ([[1994 жыл|1994]]–[[1995 жыл|1995]]).
* Германия чемпионатының жұлдыздар құрамына енген (DEL лига, D1) — [[2001 жыл|2001]].
* Германияның 2-Бундеслигасының үздік ассистенті (D2) — [[2004 жыл|2004]].
* Құрлықтық кубоктың иегері ([[2007 жыл|2007]]).
* Беларусь чемпионатының қола жүлдегері (2007)

== Сыртқы сілтемелер ==
* https://www.eurohockey.com/player/1247-andrei-kovalev.html {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.eliteprospects.com/player/29035/andrei-kovalev Elite Prospects]&amp;nbsp;(англ.) — 1999.

{{Санатсыз мақала}}</text>
      <sha1>9to39k4mkqgqby855d7zug1mryo9wxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780876</id>
    <revision>
      <id>3681652</id>
      <parentid>3679937</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3681652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="303154" sha1="mi3bee4d2rvxi16kq9nv5ey4jty9q00" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-10-15'''.

{| class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
! N
! Бет
! Қаралу саны
|-
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 1
| [[Басты бет]]
| data-sort-value=&quot;1432&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 432]
|-
| data-sort-value=&quot;2&quot; | 2
| [[Арнайы:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;874&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 874]
|-
| data-sort-value=&quot;3&quot; | 3
| [[Ыбырай Алтынсарин]]
| data-sort-value=&quot;344&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 344]
|-
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4
| [[Абай Құнанбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;337&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 337]
|-
| data-sort-value=&quot;5&quot; | 5
| [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
| data-sort-value=&quot;289&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 289]
|-
| data-sort-value=&quot;6&quot; | 6
| [[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
| data-sort-value=&quot;286&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 286]
|-
| data-sort-value=&quot;7&quot; | 7
| [[Сақтандыру]]
| data-sort-value=&quot;239&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 239]
|-
| data-sort-value=&quot;8&quot; | 8
| [[Қазтуған Сүйінішұлы]]
| data-sort-value=&quot;231&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 231]
|-
| data-sort-value=&quot;9&quot; | 9
| [[Біржан мен Сара айтысы]]
| data-sort-value=&quot;220&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 220]
|-
| data-sort-value=&quot;10&quot; | 10
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;210&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 210]
|-
| data-sort-value=&quot;11&quot; | 11
| [[Ахмет Байтұрсынұлы]]
| data-sort-value=&quot;210&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 210]
|-
| data-sort-value=&quot;12&quot; | 12
| [[Асан қайғы Сәбитұлы]]
| data-sort-value=&quot;201&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 201]
|-
| data-sort-value=&quot;13&quot; | 13
| [[Республика күні (Қазақстан)]]
| data-sort-value=&quot;196&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 196]
|-
| data-sort-value=&quot;14&quot; | 14
| [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
| data-sort-value=&quot;186&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 186]
|-
| data-sort-value=&quot;15&quot; | 15
| [[Абылай хан]]
| data-sort-value=&quot;185&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 185]
|-
| data-sort-value=&quot;16&quot; | 16
| [[Әлемнің жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;174&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 174]
|-
| data-sort-value=&quot;17&quot; | 17
| [[Доспамбет жырау]]
| data-sort-value=&quot;172&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 172]
|-
| data-sort-value=&quot;18&quot; | 18
| [[Сайын Мұратбеков]]
| data-sort-value=&quot;165&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 165]
|-
| data-sort-value=&quot;19&quot; | 19
| [[Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;148&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 148]
|-
| data-sort-value=&quot;20&quot; | 20
| [[Көне түркі жазбалары]]
| data-sort-value=&quot;141&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 141]
|-
| data-sort-value=&quot;21&quot; | 21
| [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
| data-sort-value=&quot;141&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 141]
|-
| data-sort-value=&quot;22&quot; | 22
| [[Жиембет жырау]]
| data-sort-value=&quot;141&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 141]
|-
| data-sort-value=&quot;23&quot; | 23
| [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
| data-sort-value=&quot;129&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 129]
|-
| data-sort-value=&quot;24&quot; | 24
| [[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
| data-sort-value=&quot;127&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 127]
|-
| data-sort-value=&quot;25&quot; | 25
| [[Мемлекет астаналары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;124&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 124]
|-
| data-sort-value=&quot;26&quot; | 26
| [[Ескендір (поэма)]]
| data-sort-value=&quot;119&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 119]
|-
| data-sort-value=&quot;27&quot; | 27
| [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;116&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 116]
|-
| data-sort-value=&quot;28&quot; | 28
| [[Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;115&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 115]
|-
| data-sort-value=&quot;29&quot; | 29
| [[Сәкен Сейфуллин]]
| data-sort-value=&quot;115&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 115]
|-
| data-sort-value=&quot;30&quot; | 30
| [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
| data-sort-value=&quot;114&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 114]
|-
| data-sort-value=&quot;31&quot; | 31
| [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;113&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 113]
|-
| data-sort-value=&quot;32&quot; | 32
| [[Бауыржан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;112&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 112]
|-
| data-sort-value=&quot;33&quot; | 33
| [[Лашын]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD 106]
|-
| data-sort-value=&quot;34&quot; | 34
| [[Міржақып Дулатұлы]]
| data-sort-value=&quot;103&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 103]
|-
| data-sort-value=&quot;35&quot; | 35
| [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
| data-sort-value=&quot;102&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 102]
|-
| data-sort-value=&quot;36&quot; | 36
| [[Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 90]
|-
| data-sort-value=&quot;37&quot; | 37
| [[Жасанды интеллект]]
| data-sort-value=&quot;87&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 87]
|-
| data-sort-value=&quot;38&quot; | 38
| [[Сырым Датұлы]]
| data-sort-value=&quot;87&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 87]
|-
| data-sort-value=&quot;39&quot; | 39
| [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 86]
|-
| data-sort-value=&quot;40&quot; | 40
| [[Ілияс Есенберлин]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 85]
|-
| data-sort-value=&quot;41&quot; | 41
| [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 84]
|-
| data-sort-value=&quot;42&quot; | 42
| [[Дулат Исабеков]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 84]
|-
| data-sort-value=&quot;43&quot; | 43
| [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 83]
|-
| data-sort-value=&quot;44&quot; | 44
| [[Қазақстанның жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 83]
|-
| data-sort-value=&quot;45&quot; | 45
| [[Есім хан]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 83]
|-
| data-sort-value=&quot;46&quot; | 46
| [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 80]
|-
| data-sort-value=&quot;47&quot; | 47
| [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 80]
|-
| data-sort-value=&quot;48&quot; | 48
| [[Ақбілек (роман)]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 79]
|-
| data-sort-value=&quot;49&quot; | 49
| [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 79]
|-
| data-sort-value=&quot;50&quot; | 50
| [[Жүсіпбек Аймауытов]]
| data-sort-value=&quot;77&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 77]
|-
| data-sort-value=&quot;51&quot; | 51
| [[Шыңғыс хан]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 76]
|-
| data-sort-value=&quot;52&quot; | 52
| [[Біржан Қожағұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 76]
|-
| data-sort-value=&quot;53&quot; | 53
| [[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 75]
|-
| data-sort-value=&quot;54&quot; | 54
| [[Ақтамберді Сарыұлы]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 75]
|-
| data-sort-value=&quot;55&quot; | 55
| [[Масғұт (дастан)]]
| data-sort-value=&quot;74&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%93%D2%B1%D1%82_%28%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 74]
|-
| data-sort-value=&quot;56&quot; | 56
| [[Хақназар хан]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 72]
|-
| data-sort-value=&quot;57&quot; | 57
| [[Ұлы Жібек жолы]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 71]
|-
| data-sort-value=&quot;58&quot; | 58
| [[Ілияс Жансүгіров]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 71]
|-
| data-sort-value=&quot;59&quot; | 59
| [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 70]
|-
| data-sort-value=&quot;60&quot; | 60
| [[Қасым Аманжолов]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 69]
|-
| data-sort-value=&quot;61&quot; | 61
| [[Алаш партиясы]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 66]
|-
| data-sort-value=&quot;62&quot; | 62
| [[Абай жолы (роман)]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 65]
|-
| data-sort-value=&quot;63&quot; | 63
| [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 65]
|-
| data-sort-value=&quot;64&quot; | 64
| [[Қожа Ахмет Ясауи]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 65]
|-
| data-sort-value=&quot;65&quot; | 65
| [[Уикипедия:Форум]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 64]
|-
| data-sort-value=&quot;66&quot; | 66
| [[Ұлықбек]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 64]
|-
| data-sort-value=&quot;67&quot; | 67
| [[Қазыбек би]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 64]
|-
| data-sort-value=&quot;68&quot; | 68
| [[Медғат Кәрімұлы Құлжанов]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 63]
|-
| data-sort-value=&quot;69&quot; | 69
| [[Жүсіп Баласағұни]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 63]
|-
| data-sort-value=&quot;70&quot; | 70
| [[Құтадғу білік]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 61]
|-
| data-sort-value=&quot;71&quot; | 71
| [[Қазақша жыл санау]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 61]
|-
| data-sort-value=&quot;72&quot; | 72
| [[Өзбекәлі Жәнібеков]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 61]
|-
| data-sort-value=&quot;73&quot; | 73
| [[Жеті ата]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 61]
|-
| data-sort-value=&quot;74&quot; | 74
| [[Тәуке хан]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 60]
|-
| data-sort-value=&quot;75&quot; | 75
| [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 60]
|-
| data-sort-value=&quot;76&quot; | 76
| [[Жасуша]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 60]
|-
| data-sort-value=&quot;77&quot; | 77
| [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 59]
|-
| data-sort-value=&quot;78&quot; | 78
| [[Медеу Сәрсеке]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5 59]
|-
| data-sort-value=&quot;79&quot; | 79
| [[Кенесары хан]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 59]
|-
| data-sort-value=&quot;80&quot; | 80
| [[Алтын Орда]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 58]
|-
| data-sort-value=&quot;81&quot; | 81
| [[Жусан иісі (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 57]
|-
| data-sort-value=&quot;82&quot; | 82
| [[Мәңгілік бала бейне]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 57]
|-
| data-sort-value=&quot;83&quot; | 83
| [[Көшпенділер (трилогия)]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 57]
|-
| data-sort-value=&quot;84&quot; | 84
| [[Ақтабан шұбырынды]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 56]
|-
| data-sort-value=&quot;85&quot; | 85
| [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56]
|-
| data-sort-value=&quot;86&quot; | 86
| [[Қасым хан]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 56]
|-
| data-sort-value=&quot;87&quot; | 87
| [[Мұхтар Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 55]
|-
| data-sort-value=&quot;88&quot; | 88
| [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 55]
|-
| data-sort-value=&quot;89&quot; | 89
| [[Операциялық жүйелер]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 54]
|-
| data-sort-value=&quot;90&quot; | 90
| [[Диуани лұғат ат-түрк]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 53]
|-
| data-sort-value=&quot;91&quot; | 91
| [[Сақтар]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 53]
|-
| data-sort-value=&quot;92&quot; | 92
| [[Әпке (драма)]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 53]
|-
| data-sort-value=&quot;93&quot; | 93
| [[Салқам Жәңгір хан]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 52]
|-
| data-sort-value=&quot;94&quot; | 94
| [[Қазақ хандығының құрылуы]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 52]
|-
| data-sort-value=&quot;95&quot; | 95
| [[Тәттімбет Қазанғапұлы]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 51]
|-
| data-sort-value=&quot;96&quot; | 96
| [[Санжар Керімбай]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 50]
|-
| data-sort-value=&quot;97&quot; | 97
| [[Әміре Қашаубаев]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 49]
|-
| data-sort-value=&quot;98&quot; | 98
| [[Мұстафа Шоқай]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 49]
|-
| data-sort-value=&quot;99&quot; | 99
| [[Асқар Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 49]
|-
| data-sort-value=&quot;100&quot; | 100
| [[Махамбет Өтемісұлы]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48]
|-
| data-sort-value=&quot;101&quot; | 101
| [[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 48]
|-
| data-sort-value=&quot;102&quot; | 102
| [[Айтыс]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 47]
|-
| data-sort-value=&quot;103&quot; | 103
| [[Раушангүлділер]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 46]
|-
| data-sort-value=&quot;104&quot; | 104
| [[Жамбыл Жабайұлы]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46]
|-
| data-sort-value=&quot;105&quot; | 105
| [[Ақ Орда (мемлекет)]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 46]
|-
| data-sort-value=&quot;106&quot; | 106
| [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 46]
|-
| data-sort-value=&quot;107&quot; | 107
| [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46]
|-
| data-sort-value=&quot;108&quot; | 108
| [[Тәуекел хан]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 45]
|-
| data-sort-value=&quot;109&quot; | 109
| [[Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 45]
|-
| data-sort-value=&quot;110&quot; | 110
| [[Сартай батыр Байжанұлы]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45]
|-
| data-sort-value=&quot;111&quot; | 111
| [[Еңсегей Бойлы Ер Есім]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D1%81%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%91%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 45]
|-
| data-sort-value=&quot;112&quot; | 112
| [[Метафора]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 45]
|-
| data-sort-value=&quot;113&quot; | 113
| [[Қазақ әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 45]
|-
| data-sort-value=&quot;114&quot; | 114
| [[Мысыр пирамидалары]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 44]
|-
| data-sort-value=&quot;115&quot; | 115
| [[Көксерек (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 44]
|-
| data-sort-value=&quot;116&quot; | 116
| [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 44]
|-
| data-sort-value=&quot;117&quot; | 117
| [[Төле би]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 43]
|-
| data-sort-value=&quot;118&quot; | 118
| [[Қоңырат]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 43]
|-
| data-sort-value=&quot;119&quot; | 119
| [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 43]
|-
| data-sort-value=&quot;120&quot; | 120
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43]
|-
| data-sort-value=&quot;121&quot; | 121
| [[Қола дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 43]
|-
| data-sort-value=&quot;122&quot; | 122
| [[Моңғол империясы]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 43]
|-
| data-sort-value=&quot;123&quot; | 123
| [[Артемида ғибадатханасы]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%93%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 42]
|-
| data-sort-value=&quot;124&quot; | 124
| [[Арал теңізі]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 42]
|-
| data-sort-value=&quot;125&quot; | 125
| [[Қорқыт ата]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 41]
|-
| data-sort-value=&quot;126&quot; | 126
| [[Ботай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 41]
|-
| data-sort-value=&quot;127&quot; | 127
| [[Сара Тастанбекқызы]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;128&quot; | 128
| [[Мұхаммед]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 41]
|-
| data-sort-value=&quot;129&quot; | 129
| [[Орбұлақ шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;130&quot; | 130
| [[Семирамида аспалы бағы]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;131&quot; | 131
| [[Қазақ хандары]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;132&quot; | 132
| [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40]
|-
| data-sort-value=&quot;133&quot; | 133
| [[Аңыздың ақыры]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 40]
|-
| data-sort-value=&quot;134&quot; | 134
| [[Ғұндар]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 40]
|-
| data-sort-value=&quot;135&quot; | 135
| [[Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 40]
|-
| data-sort-value=&quot;136&quot; | 136
| [[Қобыланды батыр (жыр)]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 40]
|-
| data-sort-value=&quot;137&quot; | 137
| [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 40]
|-
| data-sort-value=&quot;138&quot; | 138
| [[Рахымжан Қасымғалиұлы Отарбаев]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 40]
|-
| data-sort-value=&quot;139&quot; | 139
| [[Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 40]
|-
| data-sort-value=&quot;140&quot; | 140
| [[Фариза Оңғарсынова]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 40]
|-
| data-sort-value=&quot;141&quot; | 141
| [[Астана]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 39]
|-
| data-sort-value=&quot;142&quot; | 142
| [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;143&quot; | 143
| [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 39]
|-
| data-sort-value=&quot;144&quot; | 144
| [[Батыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 39]
|-
| data-sort-value=&quot;145&quot; | 145
| [[Ұлпан (роман)]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 39]
|-
| data-sort-value=&quot;146&quot; | 146
| [[Алғашқы ұстаз (кітап)]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 38]
|-
| data-sort-value=&quot;147&quot; | 147
| [[Андроново мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;148&quot; | 148
| [[Қазақ батырлар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;149&quot; | 149
| [[Менің атым Қожа (хикаят)]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 38]
|-
| data-sort-value=&quot;150&quot; | 150
| [[Қабанбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 38]
|-
| data-sort-value=&quot;151&quot; | 151
| [[Есет Көтібарұлы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;152&quot; | 152
| [[Махмұд Қашқари]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 38]
|-
| data-sort-value=&quot;153&quot; | 153
| [[Қан мен тер]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 38]
|-
| data-sort-value=&quot;154&quot; | 154
| [[Химиялық элементтер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;155&quot; | 155
| [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 37]
|-
| data-sort-value=&quot;156&quot; | 156
| [[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 37]
|-
| data-sort-value=&quot;157&quot; | 157
| [[Есік Алтын адамы]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;158&quot; | 158
| [[Еуропа]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 37]
|-
| data-sort-value=&quot;159&quot; | 159
| [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;160&quot; | 160
| [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 37]
|-
| data-sort-value=&quot;161&quot; | 161
| [[Бесікке салу]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 37]
|-
| data-sort-value=&quot;162&quot; | 162
| [[Мұхаммед Шайбани]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8 37]
|-
| data-sort-value=&quot;163&quot; | 163
| [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;164&quot; | 164
| [[Адай]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 36]
|-
| data-sort-value=&quot;165&quot; | 165
| [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 36]
|-
| data-sort-value=&quot;166&quot; | 166
| [[Домбыра]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 36]
|-
| data-sort-value=&quot;167&quot; | 167
| [[Аңырақай шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;168&quot; | 168
| [[Осман империясы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;169&quot; | 169
| [[Сөйлем мүшелері]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 36]
|-
| data-sort-value=&quot;170&quot; | 170
| [[Моғолстан]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 35]
|-
| data-sort-value=&quot;171&quot; | 171
| [[Халықаралық студенттер күні]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;172&quot; | 172
| [[Омыртқасыздар]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 35]
|-
| data-sort-value=&quot;173&quot; | 173
| [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;174&quot; | 174
| [[Жеті жарғы]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
| [[Дәрумен]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 35]
|-
| data-sort-value=&quot;176&quot; | 176
| [[Есептеуіш техника тарихы]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;177&quot; | 177
| [[Қабдеш Жұмаділов]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;178&quot; | 178
| [[Ас қорыту жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;179&quot; | 179
| [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;180&quot; | 180
| [[Жаһандану]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 35]
|-
| data-sort-value=&quot;181&quot; | 181
| [[Бәйтерек (монумент)]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 35]
|-
| data-sort-value=&quot;182&quot; | 182
| [[Әмір Темір]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 34]
|-
| data-sort-value=&quot;183&quot; | 183
| [[Жоңғар шапқыншылығы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;184&quot; | 184
| [[АҚШ штаттарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;185&quot; | 185
| [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;186&quot; | 186
| [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 33]
|-
| data-sort-value=&quot;187&quot; | 187
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;188&quot; | 188
| [[Түркістан облысы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;189&quot; | 189
| [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;190&quot; | 190
| [[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 33]
|-
| data-sort-value=&quot;191&quot; | 191
| [[Жарасқан Әбдірашев]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;192&quot; | 192
| [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 33]
|-
| data-sort-value=&quot;193&quot; | 193
| [[Тимур Анатольевич Козырев]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D1%80%D0%B5%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;194&quot; | 194
| [[Қайрат Нұртас]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 33]
|-
| data-sort-value=&quot;195&quot; | 195
| [[Қаһар]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 33]
|-
| data-sort-value=&quot;196&quot; | 196
| [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;197&quot; | 197
| [[Күлтегін ескерткіші]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;198&quot; | 198
| [[Желтоқсан көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;199&quot; | 199
| [[Қарлұқ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;200&quot; | 200
| [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;201&quot; | 201
| [[Спандияр Көбеев]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%9A%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%B5%D0%B2 32]
|-
| data-sort-value=&quot;202&quot; | 202
| [[Баланы қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 32]
|-
| data-sort-value=&quot;203&quot; | 203
| [[Ферменттер]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 32]
|-
| data-sort-value=&quot;204&quot; | 204
| [[Үйсін мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;205&quot; | 205
| [[Әйтеке би]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 31]
|-
| data-sort-value=&quot;206&quot; | 206
| [[Тас дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;207&quot; | 207
| [[Тұсаукесер]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 31]
|-
| data-sort-value=&quot;208&quot; | 208
| [[Құрмалас сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 31]
|-
| data-sort-value=&quot;209&quot; | 209
| [[Ұшқан ұя]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 31]
|-
| data-sort-value=&quot;210&quot; | 210
| [[Махаббат, қызық мол жылдар]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 31]
|-
| data-sort-value=&quot;211&quot; | 211
| [[Жоңғар хандығы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;212&quot; | 212
| [[Қытай]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 31]
|-
| data-sort-value=&quot;213&quot; | 213
| [[Мұстафа Өзтүрiк]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 31]
|-
| data-sort-value=&quot;214&quot; | 214
| [[Шәмші Қалдаяқов]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;215&quot; | 215
| [[Мұхит]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 31]
|-
| data-sort-value=&quot;216&quot; | 216
| [[Қазақстан туы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;217&quot; | 217
| [[Қыпшақтар]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 31]
|-
| data-sort-value=&quot;218&quot; | 218
| [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;219&quot; | 219
| [[Семей полигоны]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;220&quot; | 220
| [[Қарғын (роман)]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 30]
|-
| data-sort-value=&quot;221&quot; | 221
| [[Киіз үй]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 30]
|-
| data-sort-value=&quot;222&quot; | 222
| [[Еуропалық парламент]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 30]
|-
| data-sort-value=&quot;223&quot; | 223
| [[Эпитет]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 30]
|-
| data-sort-value=&quot;224&quot; | 224
| [[Мұрат Мөңкеұлы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;225&quot; | 225
| [[Шымкент]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 30]
|-
| data-sort-value=&quot;226&quot; | 226
| [[Сақтандыру полисі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;227&quot; | 227
| [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;228&quot; | 228
| [[Қазақстан мерекелері]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;229&quot; | 229
| [[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;230&quot; | 230
| [[Арғын]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;231&quot; | 231
| [[Әділет (партия)]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 29]
|-
| data-sort-value=&quot;232&quot; | 232
| [[Жылқы малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;233&quot; | 233
| [[Диуани хикмет]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 29]
|-
| data-sort-value=&quot;234&quot; | 234
| [[Абай облысы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;235&quot; | 235
| [[Жабайы алма (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 29]
|-
| data-sort-value=&quot;236&quot; | 236
| [[Роллан Шәкенұлы Сейсенбаев]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29]
|-
| data-sort-value=&quot;237&quot; | 237
| [[Ежелгі Мысыр]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;238&quot; | 238
| [[Компьютерлік желі]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 29]
|-
| data-sort-value=&quot;239&quot; | 239
| [[Түргеш қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;240&quot; | 240
| [[Қаңлылар]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;241&quot; | 241
| [[Алматы облысы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;242&quot; | 242
| [[Логикалық элементтер]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;243&quot; | 243
| [[Ұлытау облысы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29]
|-
| data-sort-value=&quot;245&quot; | 245
| [[Әлімұлы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;246&quot; | 246
| [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 28]
|-
| data-sort-value=&quot;247&quot; | 247
| [[Мемлекет]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 28]
|-
| data-sort-value=&quot;248&quot; | 248
| [[Қызыл кітап]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 28]
|-
| data-sort-value=&quot;249&quot; | 249
| [[Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;250&quot; | 250
| [[Қадыр Мырза Әлі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;251&quot; | 251
| [[Бұланты шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;252&quot; | 252
| [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;253&quot; | 253
| [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;254&quot; | 254
| [[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;255&quot; | 255
| [[Ысты]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;256&quot; | 256
| [[Компьютер]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 28]
|-
| data-sort-value=&quot;257&quot; | 257
| [[Түркілер]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 27]
|-
| data-sort-value=&quot;258&quot; | 258
| [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;259&quot; | 259
| [[Табын]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;260&quot; | 260
| [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;261&quot; | 261
| [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;262&quot; | 262
| [[Қазақстан энергетикасы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;263&quot; | 263
| [[Хамит Ерғалиев]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82_%D0%95%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;264&quot; | 264
| [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 27]
|-
| data-sort-value=&quot;265&quot; | 265
| [[Қазақ газеті]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;266&quot; | 266
| [[Бақтияр Байқараұлы Тайлақбаев]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;267&quot; | 267
| [[Бұрындық хан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;268&quot; | 268
| [[Литосфера]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 27]
|-
| data-sort-value=&quot;269&quot; | 269
| [[Зат есім]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 27]
|-
| data-sort-value=&quot;270&quot; | 270
| [[Шығай хан]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;271&quot; | 271
| [[Тұрар Рысқұлов]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;272&quot; | 272
| [[Асылы Әлиқызы Осман]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;273&quot; | 273
| [[Төлен Әбдік]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 26]
|-
| data-sort-value=&quot;274&quot; | 274
| [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;275&quot; | 275
| [[Эзоп]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B7%D0%BE%D0%BF 26]
|-
| data-sort-value=&quot;276&quot; | 276
| [[Бата]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 26]
|-
| data-sort-value=&quot;277&quot; | 277
| [[Қазақстан Құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;278&quot; | 278
| [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;279&quot; | 279
| [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 26]
|-
| data-sort-value=&quot;280&quot; | 280
| [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;281&quot; | 281
| [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;282&quot; | 282
| [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;283&quot; | 283
| [[Жаныс]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 26]
|-
| data-sort-value=&quot;284&quot; | 284
| [[Жәнібек хан]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;285&quot; | 285
| [[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;286&quot; | 286
| [[Ұлбике Жанкелдіқызы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;287&quot; | 287
| [[Үмбетей Тілеуұлы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;288&quot; | 288
| [[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;289&quot; | 289
| [[16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;290&quot; | 290
| [[Сүтқоректілер]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 26]
|-
| data-sort-value=&quot;291&quot; | 291
| [[Әлем елдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;292&quot; | 292
| [[Қасым Қайсенов]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;293&quot; | 293
| [[Логикалық заңдар]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;294&quot; | 294
| [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;295&quot; | 295
| [[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;296&quot; | 296
| [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;297&quot; | 297
| [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;298&quot; | 298
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;299&quot; | 299
| [[Оңтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;300&quot; | 300
| [[Мұхаммед Хайдар Дулати]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 25]
|-
| data-sort-value=&quot;301&quot; | 301
| [[Жануарлар]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;302&quot; | 302
| [[Арыстанбаб]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 25]
|-
| data-sort-value=&quot;303&quot; | 303
| [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;304&quot; | 304
| [[Африка]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;305&quot; | 305
| [[Фонетика]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;306&quot; | 306
| [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 25]
|-
| data-sort-value=&quot;307&quot; | 307
| [[Қылмыстық құқық]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;308&quot; | 308
| [[Теңеу]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 25]
|-
| data-sort-value=&quot;309&quot; | 309
| [[Қазақстан халық кеңесі]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;310&quot; | 310
| [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;311&quot; | 311
| [[Конституция]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 24]
|-
| data-sort-value=&quot;312&quot; | 312
| [[Ерке сылқым (күй)]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 24]
|-
| data-sort-value=&quot;313&quot; | 313
| [[Асылхан Сайлауұлы Төлепов]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;314&quot; | 314
| [[Руслан Тай]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 24]
|-
| data-sort-value=&quot;315&quot; | 315
| [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;316&quot; | 316
| [[Балықтар]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 24]
|-
| data-sort-value=&quot;317&quot; | 317
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;318&quot; | 318
| [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 24]
|-
| data-sort-value=&quot;319&quot; | 319
| [[Арыстан (арнайы бөлімше)]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 24]
|-
| data-sort-value=&quot;320&quot; | 320
| [[Еуропа одағы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;321&quot; | 321
| [[Тұран ойпаты]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;322&quot; | 322
| [[Асхат Сергеевич Ниязов]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;323&quot; | 323
| [[Қазақ жүздері]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;324&quot; | 324
| [[Наймандар]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 24]
|-
| data-sort-value=&quot;325&quot; | 325
| [[Әбілқайыр хандығы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;326&quot; | 326
| [[Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;327&quot; | 327
| [[Оғыз мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;328&quot; | 328
| [[Canadian Imperial Bank of Commerce]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Canadian_Imperial_Bank_of_Commerce 24]
|-
| data-sort-value=&quot;329&quot; | 329
| [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;330&quot; | 330
| [[Ұлы Отан соғысы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;331&quot; | 331
| [[Еліктеу сөз]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 24]
|-
| data-sort-value=&quot;332&quot; | 332
| [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;333&quot; | 333
| [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;334&quot; | 334
| [[Алаш партиясының бағдарламасы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;335&quot; | 335
| [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;336&quot; | 336
| [[Қазақстан аудандары]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;337&quot; | 337
| [[Орган]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;338&quot; | 338
| [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;339&quot; | 339
| [[Жамбыл облысы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;340&quot; | 340
| [[Хан Тәңірі шыңы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;341&quot; | 341
| [[Стиль]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 23]
|-
| data-sort-value=&quot;342&quot; | 342
| [[Гүлжауһар Айыпқызы Шомбалова]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;343&quot; | 343
| [[Серік Сәдуакасұлы Құсанбаев]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;344&quot; | 344
| [[Қарахан мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;345&quot; | 345
| [[Анафора]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;346&quot; | 346
| [[Құқық]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;347&quot; | 347
| [[Сөз тіркесі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;348&quot; | 348
| [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;349&quot; | 349
| [[Қазақша Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 23]
|-
| data-sort-value=&quot;350&quot; | 350
| [[Қаракесек (Арғын)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;351&quot; | 351
| [[Қызғалдақ]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;352&quot; | 352
| [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;353&quot; | 353
| [[Жеті қазына]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;354&quot; | 354
| [[Уақыт белдеуі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;355&quot; | 355
| [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 22]
|-
| data-sort-value=&quot;356&quot; | 356
| [[Қыз Жібек]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 22]
|-
| data-sort-value=&quot;357&quot; | 357
| [[Арқайым]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 22]
|-
| data-sort-value=&quot;358&quot; | 358
| [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;359&quot; | 359
| [[Маңғыстау облысы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;360&quot; | 360
| [[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;361&quot; | 361
| [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;362&quot; | 362
| [[Қорықтар]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 22]
|-
| data-sort-value=&quot;363&quot; | 363
| [[Оралхан Бөкей]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 22]
|-
| data-sort-value=&quot;364&quot; | 364
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;365&quot; | 365
| [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;366&quot; | 366
| [[Жетісу облысы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;367&quot; | 367
| [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;368&quot; | 368
| [[Сырдария]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 22]
|-
| data-sort-value=&quot;369&quot; | 369
| [[Бөгенбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22]
|-
| data-sort-value=&quot;370&quot; | 370
| [[Қызылорда облысы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;371&quot; | 371
| [[Ми]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 22]
|-
| data-sort-value=&quot;372&quot; | 372
| [[:Санат:Айтыс ақындары|Санат:Айтыс ақындары]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;373&quot; | 373
| [[Уикипедия:Қауым порталы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;374&quot; | 374
| [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;375&quot; | 375
| [[Тілашар тойы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;376&quot; | 376
| [[Жыныстық қатынас]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 22]
|-
| data-sort-value=&quot;377&quot; | 377
| [[Педагогика]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;378&quot; | 378
| [[Қимақ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;379&quot; | 379
| [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;380&quot; | 380
| [[Шұғаның белгісі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;381&quot; | 381
| [[Энеолит]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 22]
|-
| data-sort-value=&quot;382&quot; | 382
| [[Төреғали Төреəліұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;383&quot; | 383
| [[Айша бибі кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;384&quot; | 384
| [[Қазақстан көлдері]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;385&quot; | 385
| [[Сегізаяқ (өлең)]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 21]
|-
| data-sort-value=&quot;386&quot; | 386
| [[Мәди Бәпиұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8_%D0%91%D3%99%D0%BF%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;387&quot; | 387
| [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;388&quot; | 388
| [[Сіргелі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;389&quot; | 389
| [[Екпін]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;390&quot; | 390
| [[Ғани Мұратбаев]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;391&quot; | 391
| [[Зейнеп Ахметова]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;392&quot; | 392
| [[КешYOU]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 21]
|-
| data-sort-value=&quot;393&quot; | 393
| [[Лирика]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;394&quot; | 394
| [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 21]
|-
| data-sort-value=&quot;395&quot; | 395
| [[Қарағанды көмір бассейні]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;396&quot; | 396
| [[Алаш қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;397&quot; | 397
| [[Робинзон Крузо (роман)]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%9A%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%BE_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 21]
|-
| data-sort-value=&quot;398&quot; | 398
| [[Қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;399&quot; | 399
| [[Уикипедия:Анықтама]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;400&quot; | 400
| [[Жапония]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 21]
|-
| data-sort-value=&quot;401&quot; | 401
| [[Есімдік]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 21]
|-
| data-sort-value=&quot;402&quot; | 402
| [[Неолит]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 21]
|-
| data-sort-value=&quot;403&quot; | 403
| [[Албан руы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;404&quot; | 404
| [[Күлтегін]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;405&quot; | 405
| [[Жыраулық поэзия]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7%D0%B8%D1%8F 21]
|-
| data-sort-value=&quot;406&quot; | 406
| [[Тоғыз-құмалақ]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;407&quot; | 407
| [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;408&quot; | 408
| [[Қазақстан Республикасындағы Сот жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%82_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;409&quot; | 409
| [[Өзбекстан]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| [[Философия]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;411&quot; | 411
| [[Бауырымен жорғалаушылар]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;412&quot; | 412
| [[Әлеуметтік желілер]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;413&quot; | 413
| [[Исатай Тайманұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;414&quot; | 414
| [[Уикипедия:Telegram]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 20]
|-
| data-sort-value=&quot;415&quot; | 415
| [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;416&quot; | 416
| [[Қазақ ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;417&quot; | 417
| [[Ақындар айтысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;418&quot; | 418
| [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;419&quot; | 419
| [[Алланың есімдері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;420&quot; | 420
| [[Бауыр (орган)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;421&quot; | 421
| [[Ақбөкен]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;422&quot; | 422
| [[Түркия]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;423&quot; | 423
| [[Таңбалы тас]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%81 20]
|-
| data-sort-value=&quot;424&quot; | 424
| [[Каспий теңізі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;425&quot; | 425
| [[Кеңес Дүйсекеұлы Дүйсекеев]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;426&quot; | 426
| [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;427&quot; | 427
| [[Қожа]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;428&quot; | 428
| [[Сұңғыла]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;429&quot; | 429
| [[Дауыссыз дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;430&quot; | 430
| [[Сын есім]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20]
|-
| data-sort-value=&quot;431&quot; | 431
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;432&quot; | 432
| [[Шешендік өнер]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;433&quot; | 433
| [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 20]
|-
| data-sort-value=&quot;434&quot; | 434
| [[Қайталау]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 20]
|-
| data-sort-value=&quot;435&quot; | 435
| [[Литосфералық тақталар]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;436&quot; | 436
| [[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;437&quot; | 437
| [[Заңды тұлға]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;438&quot; | 438
| [[Шөмекей]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 20]
|-
| data-sort-value=&quot;439&quot; | 439
| [[Жайық]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;440&quot; | 440
| [[Роза Мұқанова]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;441&quot; | 441
| [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;442&quot; | 442
| [[Қаңлы (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;443&quot; | 443
| [[Асыл тастар]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;444&quot; | 444
| [[Қазақстан 2030]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 19]
|-
| data-sort-value=&quot;445&quot; | 445
| [[Абайдың қара сөздері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;446&quot; | 446
| [[Елтаңба]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;447&quot; | 447
| [[Ресей]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 19]
|-
| data-sort-value=&quot;448&quot; | 448
| [[Халел Досмұхамедов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;449&quot; | 449
| [[Жиде]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 19]
|-
| data-sort-value=&quot;450&quot; | 450
| [[Бала құқығы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;451&quot; | 451
| [[Шығыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;452&quot; | 452
| [[Морфология (лингвистика)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;453&quot; | 453
| [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;454&quot; | 454
| [[Аллитерация]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 19]
|-
| data-sort-value=&quot;455&quot; | 455
| [[Ақиқат сыйы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;456&quot; | 456
| [[Алтын Орда хандарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;457&quot; | 457
| [[Қадырғали Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;458&quot; | 458
| [[Ұлы жүз]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 19]
|-
| data-sort-value=&quot;459&quot; | 459
| [[Әл-Фатиха сүресі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;460&quot; | 460
| [[Қарақытай мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;461&quot; | 461
| [[Дулат Бабатайұлы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;462&quot; | 462
| [[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;463&quot; | 463
| [[Марат Мәдетұлы Оралғазин]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;464&quot; | 464
| [[Тоқтамыс хан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;465&quot; | 465
| [[Дулат]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 19]
|-
| data-sort-value=&quot;466&quot; | 466
| [[Моңғол шапқыншылығы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;467&quot; | 467
| [[Кеплер заңдары]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;468&quot; | 468
| [[Құстар]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;469&quot; | 469
| [[Аңыз әңгімелер]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;470&quot; | 470
| [[Ескендір Зұлқарнайын]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;471&quot; | 471
| [[Логика]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;472&quot; | 472
| [[Көзімнің қарасы...]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 19]
|-
| data-sort-value=&quot;473&quot; | 473
| [[Наурызым қорығы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;474&quot; | 474
| [[Әріп Тәңірбергенов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BF_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;475&quot; | 475
| [[Платон]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;476&quot; | 476
| [[Сақиналар әміршісі (роман)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;477&quot; | 477
| [[Барыс (жануар)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;478&quot; | 478
| [[Үстеу]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;479&quot; | 479
| [[Өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;480&quot; | 480
| [[Азиядағы Өзара Ықпалдастық және Сенім Шаралары жөніндегі Кеңес]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A8%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%AB%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%BC_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81 19]
|-
| data-sort-value=&quot;481&quot; | 481
| [[Жасанды нейронды желі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;482&quot; | 482
| [[Нәзір Төреқұлов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;483&quot; | 483
| [[Магмалық тау жыныстары]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;484&quot; | 484
| [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;485&quot; | 485
| [[Географиялық карта]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;486&quot; | 486
| [[Шахмардан Есенұлы Есенов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;487&quot; | 487
| [[Абдолла Қарсақбаев]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;488&quot; | 488
| [[Асқазан аурулары]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;489&quot; | 489
| [[Жошы хан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490
| [[Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;491&quot; | 491
| [[Симфониялық музыка]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;492&quot; | 492
| [[Таңбалы археологиялық ландшафтының петроглифтері]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;493&quot; | 493
| [[Сұр келес]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 18]
|-
| data-sort-value=&quot;494&quot; | 494
| [[Беріш]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 18]
|-
| data-sort-value=&quot;495&quot; | 495
| [[Адам Смит]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%A1%D0%BC%D0%B8%D1%82 18]
|-
| data-sort-value=&quot;496&quot; | 496
| [[Шілдехана]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;497&quot; | 497
| [[Алтай таулары]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;498&quot; | 498
| [[Әзербайжан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;499&quot; | 499
| [[Өскемен]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;500&quot; | 500
| [[Ұлы Қытай қорғаны]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;501&quot; | 501
| [[Абдрахман Асылбек]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 18]
|-
| data-sort-value=&quot;502&quot; | 502
| [[Суан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;503&quot; | 503
| [[Уәлибек Әбдірайымов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;504&quot; | 504
| [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 18]
|-
| data-sort-value=&quot;505&quot; | 505
| [[Галикарнастағы Мавзолей]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B2%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9 18]
|-
| data-sort-value=&quot;506&quot; | 506
| [[Ежелгі Грекия]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;507&quot; | 507
| [[Қосмекенділер]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;508&quot; | 508
| [[Ғұндар мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;509&quot; | 509
| [[Жайдарман]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;510&quot; | 510
| [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;511&quot; | 511
| [[Ғылым]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 18]
|-
| data-sort-value=&quot;512&quot; | 512
| [[Шолпан Иманбаева]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;513&quot; | 513
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;514&quot; | 514
| [[Мүшел жас]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 18]
|-
| data-sort-value=&quot;515&quot; | 515
| [[Жүсіп–Зылиха]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%E2%80%93%D0%97%D1%8B%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;516&quot; | 516
| [[Он үш отар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BD_%D2%AF%D1%88_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;517&quot; | 517
| [[Алтын Қыран ордені]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;518&quot; | 518
| [[Іргіт (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%80%D0%B3%D1%96%D1%82_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;519&quot; | 519
| [[Көшпелілер рухани мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;520&quot; | 520
| [[Мақала]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;521&quot; | 521
| [[Шешендік сөздер]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;522&quot; | 522
| [[Аустралия]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;523&quot; | 523
| [[Жанр]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;524&quot; | 524
| [[Детрит]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 18]
|-
| data-sort-value=&quot;525&quot; | 525
| [[Жәңгір-Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;526&quot; | 526
| [[Смағұл Сәдуақасов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;527&quot; | 527
| [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;528&quot; | 528
| [[Жетіқарақшы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;529&quot; | 529
| [[Қазақ күресі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;530&quot; | 530
| [[Батырлар жыры]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;531&quot; | 531
| [[Марғасқа жырау]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 18]
|-
| data-sort-value=&quot;532&quot; | 532
| [[Қатысушы:Aldogarov]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AAldogarov 18]
|-
| data-sort-value=&quot;533&quot; | 533
| [[Гормондар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;534&quot; | 534
| [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 18]
|-
| data-sort-value=&quot;535&quot; | 535
| [[Қарагөз (трагедия)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;536&quot; | 536
| [[ДНҚ]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 18]
|-
| data-sort-value=&quot;537&quot; | 537
| [[Бекет Қарашин]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;538&quot; | 538
| [[Хеопс]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 18]
|-
| data-sort-value=&quot;539&quot; | 539
| [[Америка Құрама Штаттары]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;540&quot; | 540
| [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;541&quot; | 541
| [[Ноғай Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;542&quot; | 542
| [[Ақтөбе облысы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;543&quot; | 543
| [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;544&quot; | 544
| [[Киото хаттамасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%BE_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;545&quot; | 545
| [[Сөзжасам]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;546&quot; | 546
| [[Санау жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;547&quot; | 547
| [[Ньютонның бірінші заңы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;548&quot; | 548
| [[Уильям Шекспир]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BC_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;549&quot; | 549
| [[Табылды Досымов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;550&quot; | 550
| [[Ғарифолла Құрманғалиев]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;551&quot; | 551
| [[Созақ]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;552&quot; | 552
| [[Қойбағар Көбеков]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;553&quot; | 553
| [[Қазақ халық аңыздары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;554&quot; | 554
| [[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;555&quot; | 555
| [[Құндылық]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;556&quot; | 556
| [[Қайып хан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;557&quot; | 557
| [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;558&quot; | 558
| [[Жақып Ақбаев]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;559&quot; | 559
| [[Мәтін]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;560&quot; | 560
| [[Тынық мұхит]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 17]
|-
| data-sort-value=&quot;561&quot; | 561
| [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;562&quot; | 562
| [[Тұрсын хан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;563&quot; | 563
| [[Ислам]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;564&quot; | 564
| [[Шортанбай Қанайұлы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;565&quot; | 565
| [[Флейта]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;566&quot; | 566
| [[Ақуыз]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 17]
|-
| data-sort-value=&quot;567&quot; | 567
| [[Қоян жылы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;568&quot; | 568
| [[Ньютон заңдары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;569&quot; | 569
| [[Оғыздар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;570&quot; | 570
| [[Қазақстан географиясы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;571&quot; | 571
| [[Киіз үй құрылысы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;572&quot; | 572
| [[Жұрнақ]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;573&quot; | 573
| [[Менің атым Қожа (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;574&quot; | 574
| [[Экономика]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;575&quot; | 575
| [[Қайыңды (көл)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;576&quot; | 576
| [[Байбақты]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;577&quot; | 577
| [[Керей (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;578&quot; | 578
| [[Нағым Меңдіғалиұлы Меңдіғалиев]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;579&quot; | 579
| [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;580&quot; | 580
| [[Азия]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17]
|-
| data-sort-value=&quot;581&quot; | 581
| [[Жапырақ]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;582&quot; | 582
| [[Қазақстан елтаңбасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;583&quot; | 583
| [[Сөз таптары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;584&quot; | 584
| [[Ауызекі сөйлеу тілінің стилі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;585&quot; | 585
| [[Кәкімбек Салықов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;586&quot; | 586
| [[Қазақстан теңгесі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;587&quot; | 587
| [[Құран]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;588&quot; | 588
| [[Үстірт қорығы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;589&quot; | 589
| [[Қан топтары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;590&quot; | 590
| [[Ешкіөлмес петроглифтері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%88%D0%BA%D1%96%D3%A9%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;591&quot; | 591
| [[Келінжан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;592&quot; | 592
| [[Шаңды жорық]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;593&quot; | 593
| [[Оқшау сөздер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;594&quot; | 594
| [[Хиуа хандығы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;595&quot; | 595
| [[Бала құқықтары туралы конвенция]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;596&quot; | 596
| [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;597&quot; | 597
| [[Уикипедия:Видео сабақтар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;598&quot; | 598
| [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;599&quot; | 599
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;600&quot; | 600
| [[Дін]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;601&quot; | 601
| [[Александр Викторович Затаевич]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 16]
|-
| data-sort-value=&quot;602&quot; | 602
| [[Жүрек]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 16]
|-
| data-sort-value=&quot;603&quot; | 603
| [[Девианттық мінез-құлық]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;604&quot; | 604
| [[Біріккен сөздер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;605&quot; | 605
| [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;606&quot; | 606
| [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;607&quot; | 607
| [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;608&quot; | 608
| [[Үндістан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;609&quot; | 609
| [[Үркер (роман)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;610&quot; | 610
| [[Сан есім]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;611&quot; | 611
| [[Футбол]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 16]
|-
| data-sort-value=&quot;612&quot; | 612
| [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;613&quot; | 613
| [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;614&quot; | 614
| [[Қазақ халқының материалдық мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;615&quot; | 615
| [[Әбілхан Қастеев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;616&quot; | 616
| [[Жер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;617&quot; | 617
| [[Ұлт-азаттық көтерілістер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;618&quot; | 618
| [[Метонимия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;619&quot; | 619
| [[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;620&quot; | 620
| [[Ұрыс хан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;621&quot; | 621
| [[Шанышқылы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;622&quot; | 622
| [[Пирамида (сәулет)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%28%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;623&quot; | 623
| [[Септік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;624&quot; | 624
| [[Олжас Абайұлы Бектенов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;625&quot; | 625
| [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;626&quot; | 626
| [[ALEM (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;627&quot; | 627
| [[Қазақстан ғалымдары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;628&quot; | 628
| [[Ұйғырлар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;629&quot; | 629
| [[Қорқай дұғасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;630&quot; | 630
| [[Жетісу]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;631&quot; | 631
| [[Идея]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B4%D0%B5%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;632&quot; | 632
| [[Мұғалжар тауы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;633&quot; | 633
| [[Дауысты дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;634&quot; | 634
| [[Бесін намазы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;635&quot; | 635
| [[Байұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;636&quot; | 636
| [[Еуразия ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;637&quot; | 637
| [[Балқаш]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 16]
|-
| data-sort-value=&quot;638&quot; | 638
| [[Ақ кеме (кітап)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;639&quot; | 639
| [[Абылай Хангерейұлы Айдосов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;640&quot; | 640
| [[Ұлықбек Оразбайұлы Есдәулет]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 16]
|-
| data-sort-value=&quot;641&quot; | 641
| [[Отырар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;642&quot; | 642
| [[Қазақстан банктерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;643&quot; | 643
| [[Христиандық]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;644&quot; | 644
| [[Аристотель]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 16]
|-
| data-sort-value=&quot;645&quot; | 645
| [[Қ]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 16]
|-
| data-sort-value=&quot;646&quot; | 646
| [[Балбырауын (күй)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;647&quot; | 647
| [[Көңіл толқыны (күй)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;648&quot; | 648
| [[Мұзтау шыңы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;649&quot; | 649
| [[Жай сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 15]
|-
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| [[Әбділда Тәжібаев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;651&quot; | 651
| [[Естай - Қорлан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;652&quot; | 652
| [[Асхат Ғалымұлы Хасенов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;653&quot; | 653
| [[Ертіс]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 15]
|-
| data-sort-value=&quot;654&quot; | 654
| [[Дермене (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;655&quot; | 655
| [[Солтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;656&quot; | 656
| [[Еуразия]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;657&quot; | 657
| [[Су]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;658&quot; | 658
| [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 15]
|-
| data-sort-value=&quot;659&quot; | 659
| [[Лексика]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;660&quot; | 660
| [[Шежіре-и Түрк]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;661&quot; | 661
| [[Алтын Орда дәуірінің әдебиеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;662&quot; | 662
| [[Қазақстан телеарналары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;663&quot; | 663
| [[Ресми стиль]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 15]
|-
| data-sort-value=&quot;664&quot; | 664
| [[Реакция жылдамдығы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;665&quot; | 665
| [[МедиаУики:Bad image list]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 15]
|-
| data-sort-value=&quot;666&quot; | 666
| [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;667&quot; | 667
| [[Сақыпжамал Асқарқызы Ұзақбаева]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;668&quot; | 668
| [[Қырғызстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;669&quot; | 669
| [[Джон Локк]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;670&quot; | 670
| [[Мемлекеттік Егемендік Туралы Декларация]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;671&quot; | 671
| [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;672&quot; | 672
| [[Sadraddin]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 15]
|-
| data-sort-value=&quot;673&quot; | 673
| [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;674&quot; | 674
| [[Перифраз]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%B7 15]
|-
| data-sort-value=&quot;675&quot; | 675
| [[Қазақстандағы саяси партиялар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;676&quot; | 676
| [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;677&quot; | 677
| [[Сабыр Шеркешбайұлы Адай]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15]
|-
| data-sort-value=&quot;678&quot; | 678
| [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 15]
|-
| data-sort-value=&quot;679&quot; | 679
| [[Криминалистика]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;680&quot; | 680
| [[Фернан Магеллан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;681&quot; | 681
| [[Мариана шұңғымасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;682&quot; | 682
| [[Тәуелдік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;683&quot; | 683
| [[Жетісу Алатауы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;684&quot; | 684
| [[Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;685&quot; | 685
| [[Оңтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;686&quot; | 686
| [[Қазақстан темір жолы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;687&quot; | 687
| [[Кәмшат Жолдыбаева]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;688&quot; | 688
| [[Отбасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;689&quot; | 689
| [[Кәукен Кенжетайұлы Кенжетаев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;690&quot; | 690
| [[Фотосинтез]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 15]
|-
| data-sort-value=&quot;691&quot; | 691
| [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;692&quot; | 692
| [[Алаш Орда]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;693&quot; | 693
| [[Персептрон]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;694&quot; | 694
| [[Теңіз мұнай кен орны]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;695&quot; | 695
| [[Кіріспе]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D1%96%D1%81%D0%BF%D0%B5 15]
|-
| data-sort-value=&quot;696&quot; | 696
| [[Канада]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;697&quot; | 697
| [[Кездеспей кеткен бір бейне]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B9_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;698&quot; | 698
| [[Жырау]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;699&quot; | 699
| [[Моңғолия]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;700&quot; | 700
| [[Борсық]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;701&quot; | 701
| [[Дыбыс үндестігі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;702&quot; | 702
| [[Қазақстанның геологиялық даму тарихы мен тектоникалық құрылымы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;703&quot; | 703
| [[Қанайналым жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;704&quot; | 704
| [[Алпамыс батыр]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;705&quot; | 705
| [[Урсула фон дер Ляйен]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0_%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%9B%D1%8F%D0%B9%D0%B5%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;706&quot; | 706
| [[Омоним]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC 14]
|-
| data-sort-value=&quot;707&quot; | 707
| [[Ләззат Оразханқызы Асанова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;708&quot; | 708
| [[Туыстық атаулары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;709&quot; | 709
| [[Майра Мұхамедқызы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;710&quot; | 710
| [[Қазақ энциклопедиясы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;711&quot; | 711
| [[Шапырашты]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;712&quot; | 712
| [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;713&quot; | 713
| [[Қазақстанның биік тау шыңдары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;714&quot; | 714
| [[Географиялық ақпараттық жүйе]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;715&quot; | 715
| [[Зу-Зу Күлпаш]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 14]
|-
| data-sort-value=&quot;716&quot; | 716
| [[Даосизм]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%B7%D0%BC 14]
|-
| data-sort-value=&quot;717&quot; | 717
| [[Райымбек батыр]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;718&quot; | 718
| [[Аңыз]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 14]
|-
| data-sort-value=&quot;719&quot; | 719
| [[Қазақтың би-шешендері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;720&quot; | 720
| [[Каспий маңы ойпаты]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;721&quot; | 721
| [[Сократ]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;722&quot; | 722
| [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;723&quot; | 723
| [[Тынымбай Нұрмағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;724&quot; | 724
| [[Есентемір]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;725&quot; | 725
| [[Қарағанды облысы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;726&quot; | 726
| [[Мақал-мәтелдер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;727&quot; | 727
| [[Экология]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;728&quot; | 728
| [[Кіші жүз]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14]
|-
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| [[Мұнай өнеркәсібі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;730&quot; | 730
| [[Орталық Азия]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;731&quot; | 731
| [[Әсет пен Ырысжан айтысы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;732&quot; | 732
| [[Ғабиден Мұстафин]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;733&quot; | 733
| [[Палеолит]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;734&quot; | 734
| [[Аққулар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;735&quot; | 735
| [[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;736&quot; | 736
| [[Кенен Әзірбаев]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;737&quot; | 737
| [[Қазақстан жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;738&quot; | 738
| [[Саяси партия]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739
| [[Құмырсқалар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;740&quot; | 740
| [[Шылау]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;741&quot; | 741
| [[Саңырауқұлақтар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;742&quot; | 742
| [[Буддизм]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%BC 14]
|-
| data-sort-value=&quot;743&quot; | 743
| [[Түрксіб]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 14]
|-
| data-sort-value=&quot;744&quot; | 744
| [[Бәйдібек Қарашаұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;745&quot; | 745
| [[Құқықтық мемлекет]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;746&quot; | 746
| [[Тың игеру]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;747&quot; | 747
| [[Мемлекеттік Сақтандыру]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;748&quot; | 748
| [[Көлсай көлдері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;749&quot; | 749
| [[Геологиялық жыл санау және геохронологиялық кесте]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;750&quot; | 750
| [[Жасуша ядросы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0_%D1%8F%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;751&quot; | 751
| [[Қырғыз руы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;752&quot; | 752
| [[Қарасай батыр]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;753&quot; | 753
| [[Бастауыш]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 14]
|-
| data-sort-value=&quot;754&quot; | 754
| [[Қалың елім, қазағым, қайран жұртым (өлең)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;755&quot; | 755
| [[Қазақстан өзендері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;756&quot; | 756
| [[Алаш автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;757&quot; | 757
| [[:Санат:Алфавит бойынша тұлғалар|Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;758&quot; | 758
| [[Түрік руна жазбалары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;759&quot; | 759
| [[Домалақ ана]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;760&quot; | 760
| [[Қазақ әдебиеті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;761&quot; | 761
| [[Бөкей Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;762&quot; | 762
| [[Ақтөбе]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;763&quot; | 763
| [[Айқап]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 14]
|-
| data-sort-value=&quot;764&quot; | 764
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;765&quot; | 765
| [[Күй]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;766&quot; | 766
| [[Талас шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;767&quot; | 767
| [[География]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;768&quot; | 768
| [[Айша бибі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;769&quot; | 769
| [[Атырау облысы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;770&quot; | 770
| [[Үлгі:Құрманғазы күйлері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;771&quot; | 771
| [[Валенттілік]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;772&quot; | 772
| [[Ат әбзелдері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;773&quot; | 773
| [[Өркениет]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;774&quot; | 774
| [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;775&quot; | 775
| [[Үлгі:Шоқжұлдыздар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;776&quot; | 776
| [[Қазақстанның табиғаты]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;777&quot; | 777
| [[Динамо (футбол клубы, Киев)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%BE_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;778&quot; | 778
| [[Қасқыр]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;779&quot; | 779
| [[Тотығу-тотықсыздану реакциялары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%83-%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%8B%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;780&quot; | 780
| [[Сексеуіл]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;781&quot; | 781
| [[Ұлыбритания]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;782&quot; | 782
| [[Табиғат зоналары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;783&quot; | 783
| [[Қорқыт ата кітабы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;784&quot; | 784
| [[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;785&quot; | 785
| [[Тұрақты сөз тіркесі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;786&quot; | 786
| [[Қой малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;787&quot; | 787
| [[Соғыс психологиясы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;788&quot; | 788
| [[Хұсрау мен Шырын]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D2%B1%D1%81%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;789&quot; | 789
| [[Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы...]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D0%B5%D2%A3_-_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B%2C_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 13]
|-
| data-sort-value=&quot;790&quot; | 790
| [[Нұрмолда Алдабергенов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;791&quot; | 791
| [[Хәрри Поттер мен пәлсапа тас]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D3%99%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;792&quot; | 792
| [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;793&quot; | 793
| [[Публицистикалық стиль]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 13]
|-
| data-sort-value=&quot;794&quot; | 794
| [[Төре]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 13]
|-
| data-sort-value=&quot;795&quot; | 795
| [[Мәдениет]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;796&quot; | 796
| [[Арнайы:UrlShortener]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3AUrlShortener 13]
|-
| data-sort-value=&quot;797&quot; | 797
| [[Қытай тарихы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;798&quot; | 798
| [[Еңлік-Кебек]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;799&quot; | 799
| [[Калашников автоматы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;800&quot; | 800
| [[Ақан сері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;801&quot; | 801
| [[Іле]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5 13]
|-
| data-sort-value=&quot;802&quot; | 802
| [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;803&quot; | 803
| [[Төремұрат Тайлыбекұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;804&quot; | 804
| [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;805&quot; | 805
| [[Кек алушылар: Финал]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;806&quot; | 806
| [[Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;807&quot; | 807
| [[Орта ғасырлардағы Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;808&quot; | 808
| [[Баһаи]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B8 13]
|-
| data-sort-value=&quot;809&quot; | 809
| [[Мекемтас Мырзахметұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;810&quot; | 810
| [[Османлы сұлтандарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;811&quot; | 811
| [[Жаужүрек мың бала]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;812&quot; | 812
| [[Қазақстан Жоғарғы Соты]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;813&quot; | 813
| [[Қайым Мұқамедханов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;814&quot; | 814
| [[Столыпин реформасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;815&quot; | 815
| [[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;816&quot; | 816
| [[Алматы метросы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;817&quot; | 817
| [[Қыз Жібек (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;818&quot; | 818
| [[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;819&quot; | 819
| [[Қожаберген жырау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;820&quot; | 820
| [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;821&quot; | 821
| [[Агрегаттық күй]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;822&quot; | 822
| [[Альцгеймер ауруы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;823&quot; | 823
| [[Қазақ киносы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;824&quot; | 824
| [[Шотан батыр Назарұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;825&quot; | 825
| [[Тарих-и Рашиди]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85-%D0%B8_%D0%A0%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B4%D0%B8 13]
|-
| data-sort-value=&quot;826&quot; | 826
| [[Омыртқалылар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;827&quot; | 827
| [[Збигнев Бжезинский]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B1%D0%B8%D0%B3%D0%BD%D0%B5%D0%B2_%D0%91%D0%B6%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;828&quot; | 828
| [[Жұлдыз]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 13]
|-
| data-sort-value=&quot;829&quot; | 829
| [[Тасмола мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;830&quot; | 830
| [[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;831&quot; | 831
| [[Орал]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;832&quot; | 832
| [[Ақпарат]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;833&quot; | 833
| [[Адам қаңқасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;834&quot; | 834
| [[Бақытсыз Жамал]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;835&quot; | 835
| [[АҚШ президенттерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;836&quot; | 836
| [[Байлар-Жандар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;837&quot; | 837
| [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;838&quot; | 838
| [[Аттиланың Галлияға жасаған бірінші жорығы (поэма)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;839&quot; | 839
| [[Ассонанс]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;840&quot; | 840
| [[Сұлтан Бейбарыс]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;841&quot; | 841
| [[Ақтау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;842&quot; | 842
| [[Аяз би (ертегі)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;843&quot; | 843
| [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;844&quot; | 844
| [[Рақымжан Қошқарбаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;845&quot; | 845
| [[Тыныс белгілері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;846&quot; | 846
| [[Мәскеу]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;847&quot; | 847
| [[Салауат]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;848&quot; | 848
| [[Зар Заман ақындары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;849&quot; | 849
| [[Таз руы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;850&quot; | 850
| [[Бейсенбілік (бағыштау)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;851&quot; | 851
| [[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;852&quot; | 852
| [[Сағат]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;853&quot; | 853
| [[Александрия шамшырағы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%88%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%93%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;854&quot; | 854
| [[Роза Айтжанқызы Сүлейменова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;855&quot; | 855
| [[Баланы ұшықтау]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;856&quot; | 856
| [[Мезолит]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;857&quot; | 857
| [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;858&quot; | 858
| [[20]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=20 12]
|-
| data-sort-value=&quot;859&quot; | 859
| [[Мата атаулары мен түрлері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;860&quot; | 860
| [[Эйфель мұнарасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;861&quot; | 861
| [[Асқорыту мүшелері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;862&quot; | 862
| [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;863&quot; | 863
| [[Қазақстан құстары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;864&quot; | 864
| [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;865&quot; | 865
| [[Бақытжан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;866&quot; | 866
| [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;867&quot; | 867
| [[Интерфейс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%84%D0%B5%D0%B9%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;868&quot; | 868
| [[Қаракерей]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;869&quot; | 869
| [[Франция]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;870&quot; | 870
| [[Митоз]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 12]
|-
| data-sort-value=&quot;871&quot; | 871
| [[Il’han Ihsan]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 12]
|-
| data-sort-value=&quot;872&quot; | 872
| [[Гаутама Будда]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;873&quot; | 873
| [[Үлгі:Әбіш Кекілбайұлы шығармалары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;874&quot; | 874
| [[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;875&quot; | 875
| [[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;876&quot; | 876
| [[Шәдібек хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;877&quot; | 877
| [[Орфографиялық сөздік]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;878&quot; | 878
| [[Есім ханның ескі жолы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;879&quot; | 879
| [[Сиқым]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;880&quot; | 880
| [[Түркістан (қала)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;881&quot; | 881
| [[Идеология]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;882&quot; | 882
| [[Уикипедия:Таныстыру]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;883&quot; | 883
| [[Тұрар Рысқұлов ауданы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;884&quot; | 884
| [[Жаһанша Досмұхамедов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;885&quot; | 885
| [[Менің Қазақстаным (ән)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;886&quot; | 886
| [[Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;887&quot; | 887
| [[Жансая Мұратбекқызы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%8F_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;888&quot; | 888
| [[Жапония қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;889&quot; | 889
| [[Феминизм]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;890&quot; | 890
| [[Әкімшілік құқық бұзушылық]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;891&quot; | 891
| [[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;892&quot; | 892
| [[Google]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Google 12]
|-
| data-sort-value=&quot;893&quot; | 893
| [[Ерболат Беделхан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;894&quot; | 894
| [[Сәрсен Аманжолұлы Аманжолов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;895&quot; | 895
| [[Үндестік заңы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;896&quot; | 896
| [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;897&quot; | 897
| [[Саясаттану]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;898&quot; | 898
| [[Саят Темірболатұлы Исембаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;899&quot; | 899
| [[Толағай (аңыз)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;900&quot; | 900
| [[Дидактика]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;901&quot; | 901
| [[Балуан Шолақ]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;902&quot; | 902
| [[Жай сөйлем және оның түрлері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;903&quot; | 903
| [[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;904&quot; | 904
| [[Кенесары - Наурызбай (тарихи жыр)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_-_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B8_%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;905&quot; | 905
| [[Кейкі Көкембайұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;906&quot; | 906
| [[Әлемдік діндер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;907&quot; | 907
| [[Ахмет. Ұлт ұстазы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82._%D2%B0%D0%BB%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;908&quot; | 908
| [[Зәр шығару жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;909&quot; | 909
| [[Орда Ежен хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;910&quot; | 910
| [[Мамаш хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%88_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;911&quot; | 911
| [[Қасым ханның қасқа жолы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;912&quot; | 912
| [[Христофор Колумб]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 12]
|-
| data-sort-value=&quot;913&quot; | 913
| [[Тәкен Әлімқұлов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;914&quot; | 914
| [[Шежіре]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 12]
|-
| data-sort-value=&quot;915&quot; | 915
| [[Алгоритм]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;916&quot; | 916
| [[Азаматтық құқық]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;917&quot; | 917
| [[Көшпенділер (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;918&quot; | 918
| [[Тамыр (өсімдік органы)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80_%28%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;919&quot; | 919
| [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;920&quot; | 920
| [[Көмірсулар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;921&quot; | 921
| [[Батыр Баян (поэма)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;922&quot; | 922
| [[Бұлшық ет]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;923&quot; | 923
| [[Есімше]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 12]
|-
| data-sort-value=&quot;924&quot; | 924
| [[Найзағай]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;925&quot; | 925
| [[Тараз]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 12]
|-
| data-sort-value=&quot;926&quot; | 926
| [[Алаша хан күмбезі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;927&quot; | 927
| [[Жүйке жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;928&quot; | 928
| [[Жер құрылымы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;929&quot; | 929
| [[Қызылқұм (шөл)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%28%D1%88%D3%A9%D0%BB%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;930&quot; | 930
| [[Лимон]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;931&quot; | 931
| [[Қатысушы:IamStivens/Халықаралық пианистер күні]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AIamStivens%2F%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;932&quot; | 932
| [[Программалық жасақтама]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;933&quot; | 933
| [[Ырысбек Мәуіт]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;934&quot; | 934
| [[Сарыағаш ауданы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;935&quot; | 935
| [[Ою-өрнек]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;936&quot; | 936
| [[Көкжиек тұстары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;937&quot; | 937
| [[Күнделік.кз]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 12]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>mi3bee4d2rvxi16kq9nv5ey4jty9q00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Боб Оденкерк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781172</id>
    <revision>
      <id>3681704</id>
      <parentid>3604607</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23376" sha1="b5k7p3qunnuitwst6zh9ggx0ju9o0vz" xml:space="preserve">{{Кинематограф
| есімі               = Боб Оденкерк
| шынайы есімі        = {{lang-en|Bob Odenkirk}}
| сурет               = Bob Odenkirk at 53rd Saturn Awards 2026-02.jpg
| сурет ені           = 
| сурет атауы         = Оденкерк, 2026 жыл
| туған кездегі есімі = Роберт Джон Оденкерк
| туған күні          = 22.10.1962
| туған жері          = [[Беруин (Иллинойс)|Беруин]], [[Кук (округ, Иллинойс)|Кук]], [[Иллинойс]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
| қайтыс болған күні  = 
| қайтыс болған жері  = 
| білімі              = Чикагодағы Колумбия колледжі
| мамандығы           = {{актер|АҚШ телевидение|XX ғасыр|XXI ғасыр}}&lt;br&gt;{{сценарийші|АҚШ|XX ғасыр|XXI ғасыр}}&lt;br&gt;{{кинопродюсер|АҚШ|XX ғасыр|XXI ғасыр}}&lt;br&gt;{{Кинорежиссёр|АҚШ|XXI ғасыр}}&lt;br&gt;комик
| азаматтығы          = {{USA}}
| белсенді жылдары    = 1987 жылдан бері
| бағыты              = 
| киностудия          = 
| жұбайы              = {{marriage|Наоми Оденкерк|1997}}
| серігі              = 
| ата-анасы           = Уолтер Оденкерк, Барбара Оденкерк
| туыстары            = Билл Оденкерк (інісі)
| отбасы              = 
| марапаттары         = «[[Эмми]]» (1989, 1993)&lt;br&gt;«[[Сатурн (сыйлық)|Сатурн]]» (2022)
| imdb_id             = 0644022
| олтаңбасы          = 
| сайты               = [http://bobodenkirk.com bobodenkirk.com]
| ортаққор            = Bob Odenkirk
}}
[[Сурет:Lavell Crawford Bob Odenkirk Breaking Bad.jpg|250px|нобай|оңға||Боб Оденкерк (оң жақта) актер-комик [[Лавелл Кроуфорд]]пен бірге, 2011 жыл]]
'''Роберт Джон «Боб» Оденкерк''' ({{Lang-en|Robert John «Bob» Odenkirk}}; [[22 қазан]] [[1962 жыл|1962]], [[Беруин (Иллинойс)|Беруин]], [[Иллинойс]]) — америкалық актер, комик, сценарист, продюсер және режиссер.

Ол көбінесе «[[Жамандыққа бет бұру]]&lt;nowiki/&gt;» (2008—2013) криминалдық драмасындағы және оның «[[Солды шақырған жөн]]&lt;nowiki/&gt;» (2015—2022) спин-оффындағы адвокат [[Сол Гудман]]ның рөлімен танымал, бұл рөлі үшін ол драмалық сериалдағы үздік ер адам рөлі үшін төрт «[[Эмми]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясын алды. Ол сондай-ақ комик және досы [[Дэвид Кросс (актёр)|Дэвид Кросс]]пен бірге жасаған «[[Боб пен Дэвидтің Мистер Шоуы]]&lt;nowiki/&gt;» (1995—1998) комедиялық сериалымен және «[[Ешкім (фильм)|Ешкім]]&lt;nowiki/&gt;» (2021) боевигіндегі және оның [[Ешкім (фильм)|жалға]]сындағы басты рөлімен белгілі.

== Өмірбаяны ==
Роберт Джон Оденкерк 1962 жылы 22 қазанда [[Иллинойс]] штатының [[Беруин (Иллинойс)|Беруин]] қаласында дүниеге келген, ал сол штаттың [[Нейпервилл]] қаласында өскен. Ата-анасы — Барбара Оденкерк пен Уолтер Оденкерк, неміс және ирланд тектес рим-католиктер.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://chicago.timeout.com/articles/tv/83713/bob-odenkirk-interview|title=Bob Odenkirk - Interview - Time Out Chicago|publisher=archive.is|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2016-04-09|archivedate=2010-03-24|archiveurl=https://archive.today/20100324192500/http://chicago.timeout.com/articles/tv/83713/bob-odenkirk-interview|lang=en}}&lt;/ref&gt; Әкесі баспа бизнесінде жұмыс істеген. Оденкерктің алты аға-қарындасы бар, оның ішінде ағайындылардың бірі {{iw|Билл Оденкерк|Билл||Bill Odenkirk}} (1965 ж.т.) де сценарист-комик болып жұмыс істейді.

Уолтер Оденкерк отбасынан кетіп, 1986 жылы сүйек қатерлі ісігінен қайтыс болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол алкоголизммен ауырған, бұл содан бері ешқашан спирттік ішімдік ішпейтін Бобқа әсер етті. 

Боб {{iw|Чикагодағы Колумбия колледжінде|Чикагодағы Колумбия колледжі||Columbia College Chicago}} оқыды, сонда алғаш рет өзін комик ретінде сынап көрді: ди-джей болды және жергілікті [[Студенттік радио|университеттік радиостанция]] үшін сценарийлер жазды; оның алғашқы ұстазы белгілі актер, режиссер және оқытушы [[Дел Клоуз]] болды.

1988 жылы Боб Оденкерк алғаш рет теледидарға шықты: танымал «[[Saturday Night Live|Сенбі күні кешке тікелей эфир]]де» шоуында әртүрлі комедиялық рөлдерді сомдады, үш жыл ішінде он екі шығарылымға қатысты. Оның осы бағдарламадағы сценарист ретіндегі жұмысы әлдеқайда өнімді болды: сегіз жыл ішінде 133 шығарылым. Продюсер ретіндегі алғашқы тәжірибесі — 1996 жыл, ''Mr. Show with Bob and David: Fantastic Newness'' телефильмі; режиссер ретіндегі дебюті — 1998 жыл, «{{iw|Боб пен Дэвидтің Мистер Шоуы|Боб пен Дэвидтің Мистер Шоуы||Mr. Show with Bob and David}}» скетч-шоуының эпизодтарының бірі.

1997 жылдан бастап Наоми Оденкеркке (қыз күніндегі тегі — Йомтов) үйленген, ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: Натан Уильям (1998 ж.т.) және Эрин Джейн (2000 ж.т.).&lt;ref&gt;[http://articles.latimes.com/2009/dec/28/entertainment/la-et-newyears-kids28-2009dec28 New Year’s Eve — with the kids?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104161139/http://articles.latimes.com/2009/dec/28/entertainment/la-et-newyears-kids28-2009dec28 |date=2012-11-04 }} articles.latimes.com сайтта, 28 желтоқсан 2009&lt;/ref&gt;

=== Денсаулық ===
2021 жылдың шілдесінде актер жүрек талмасына ұшырады. Сұхбатында ол инфаркттан кейін сол күнгі оқиғаларды, сондай-ақ қалпына келтірудің алғашқы екі аптасын еске түсіре алмайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2022/02/21/odenkirk/|title=Звезда сериала «Во все тяжкие» рассказал о потере памяти после инфаркта|website=Lenta.RU|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-21|archivedate=2022-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221124504/https://lenta.ru/news/2022/02/21/odenkirk/}}&lt;/ref&gt;

== Фильмография ==
=== Актёр ===
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Сериалда|1988|1991|[[Сенбі күні кешке тікелей эфир]]|Saturday Night Live|әр түрлі рөлдер (12 шығарылымда)}}
{{Сериалда|1992|1993|{{iw|Бен Стиллер шоуы|||The Ben Stiller Show}}|The Ben Stiller Show|әр түрлі рөлдер (13 шығарылымда)}}
{{Фильмде|1993|[[Уэйн әлемі 2]]|Wayne's World 2|концерттегі жанкүйер}}
{{Сериалда|1993|1998|{{iw|Ларри Сандерс шоуы|||The Larry Sanders Show}}|The Larry Sanders Show|Стиви Грант (11 шығарылымда)}}
{{Фильмде|1994|[[Кіршіксіз таза жады]]|Clean Slate|полицей}}
{{Фильмде|1996|[[Мысықтар мен иттер туралы шындық]]|The Truth About Cats &amp; Dogs|кітап дүкеніндегі адам}}
{{Сериалда|1996||[[Сайнфелд (телехикая)|Сайнфелд]]|Seinfeld|Бен (8 сезон, 9 эпизод)|Ben}}
{{Фильмде|1996|[[Кабельші]]|The Cable Guy|Стивен Ковачтың ағасы}}
{{Фильмде|1996|{{iw|Гаффманды күту|||Waiting for Guffman}}|Waiting for Guffman|ер адам тыңдауда (несиелерде жоқ)}}
{{Сериалда|1997|2001|[[Барлығы Раймондты жақсы көреді]]|Everybody Loves Raymond|Скотт Преман (2 эпизодта)}}
{{Фильмде|1999|[[Күннен үшінші планета]]|3rd Rock from the Sun|сақтандыру агенті (5 сезон 3 серия)}}
{{Фильмде|2001|[[Маймыл сүйегі]]|Monkeybone|бас хирург}}
{{Фильмде|2001|[[Доктор Дулиттл 2]]|Dr. Dolittle 2|бірнеше жануарлардың дауысы}}
{{Фильмде|2002|{{iw|Жүгіру, Ронни, жүгіру|||Run Ronnie Run}}|Run Ronnie Run|әр түрлі рөлдер}}
{{Фильмде|2003|{{iw|Мелвин түскі асқа барады|||Melvin Goes to Dinner}}|Melvin Goes to Dinner|Кит}}
{{Сериалда|2004|2006|[[Том мэрге барады]]|Tom Goes to the Mayor|әр түрлі рөлдер (21 эпизодта дауыстау)}}
{{Фильмде|2005|{{iw|Менің үлкен тәуелсіз фильмім|||My Big Fat Independent Movie}}|My Big Fat Independent Movie|Стив}}
{{Фильмде|2006|[[Біртүрлі туыстар]]|Relative Strangers|Митч Клейтон}}
{{Фильмде|2006|[[Түрмеге бардық]]|Let’s Go to Prison|Дюан Розенберг}}
{{Фильмде|2007|{{iw|Сүлеймен Ағайындылар|||The Brothers Solomon}}|The Brothers Solomon|Джим Тричер}}
{{Сериалда|2007|2010|{{iw|Тим мен Эриктің керемет шоуы, керемет жұмыс!|||Tim and Eric Awesome Show, Great Job!}}|Tim and Eric Awesome Show, Great Job!|диктор (26 эпизодта)}}
{{Сериалда|2008|2012|[[Мен сіздің анаңызды қалай кездестірдім]]|How I Met Your Mother|Артур Хоббс (9 эпизодта)}}
{{Сериалда|2009|2010|[[Америкалық әке!]]|American Dad!|телеведущий / рабочий (озвучивание в 3 эпизодах)}}
{{Сериалда|2009|2013|[[Жамандыққа бет бұру]]|Breaking Bad|[[Сол Гудман]] (43 эпизодта)}}
{{Фильмде|2010|{{iw|Қылмыскерлер фотосуреттері|||Operation: Endgame}}|Operation: Endgame|[[Император (Таро картасы)|«Император»]]}}
{{Фильмде|2010|[[Сымбаттылар]]|Entourage|Кен Остин (3 эпизодта)}}
{{Фильмде|2011|[[Мені үйге апарыңыз]]|Take Me Home Tonight|Майк}}
{{Фильмде|2012|{{iw|Тим мен Эриктің миллиард долларлық фильмі|||Tim and Eric's Billion Dollar Movie}}|Tim and Eric's Billion Dollar Movie|«Шлаанг-Корпорейшн» дикторы}}
{{Фильмде|2012|{{iw|Алып механикалық адам|||The Giant Mechanical Man}}|The Giant Mechanical Man|Марк}}
{{Сериалда|2012||[[Кеңсе (телехикая, АҚШ)|Кеңсе]]|The Office|Марк Фрэнкс ({{comment|1 эпизодта|}})}}
{{Фильмде|2013|[[Қызықты уақыт]]|The Spectacular Now|Саттер Кили бастығы}}
{{Фильмде|2013|[[Небраска (фильм)|Небраска]]|Nebraska|Росс Грант}}
{{Сериалда|2014||[[Фарго (телехикая)|Фарго]]|Fargo|Билл Освальт (9 эпизодта)}}
{{Сериалда|2015|2022|[[Солды шақырған жөн]]|Better Call Saul|[[Сол Гудман|Джимми Макгилл / Сол Гудман]] (63 эпизодта)}}
{{Фильмде|2015|[[Ұста де жүгір (фильм, 2015)|Ұста де жүгір]]|Kitchen Sink|Шутер Паркер}}
{{Фильмде|2015|{{iw|Тозаққа және артқа (мультфильм)|Тозаққа және артқа||Hell and Back (film)}}|Hell &amp; Back|[[Шайтан]] (дауыс беру)}}
{{Фильмде|2017|[[Сәтсіз туындыгер]]|The Disaster Artist|Константин Станиславский}}
{{Фильмде|2017|[[Құпия құжаттама (фильм)|Құпия құжаттама]]|The Post|Бен Багдикян}}
{{МФильмде|2018|[[Супер отбасы 2]]|Incredibles 2|Уинстон Девор}}
{{Фильмде|2019|[[Сүйсең – патшайымды сүй]]|Long Shot|President Chambers}}
{{Фильмде|2019|[[Менің атым Долемайт]]|Dolemite Is My Name|Лоуренс Вулнер}}
{{Фильмде|2019|[[Кішкентай әйелдер (фильм, 2019)|Кішкентай әйелдер]]|Little Women|әкесі Марч}}
{{МСериалда|2019||[[Болдырмау (мультхикая)|Болдырмау]]|Undone|Джейкоб}}
{{Фильмде|2021|[[Ешкім (фильм)|Ешкім]]|Nobody|Хатч Мэнселл}}
{{Фильмде|2021|[[Хэллоуин өлтіреді]]|Halloween Kills|Боб Симмс}}
{{Сериалда|2023|2023|[[Аю (телехикая)|Аю]]|The Bear|Ли ағай (''Fishes'' эпизодында)}}
{{Сериалда|2023||[[Бақытты Хэнк]]|Lucky Hank|кіші Уильям Генри Деверо}}
{{Фильмде|2025|[[Ешкім 2]]|Nobody 2|Хатч Мэнселл}}
{{Фильмде|2025|[[Нормал (фильм)|Нормал]]|Normal|Улисс}}
{{ФильмдеТөм}}

=== Сценарийші ===
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Сериалда|1987|1995|[[Сенбі күні кешке тікелей эфир]]|Saturday Night Live|133 шығарылым}}
{{Сериалда|1992|1993|{{iw|Бен Стиллер шоуы|||The Ben Stiller Show}}|The Ben Stiller Show|12 шығарылым}}
{{Сериалда|1993|1994|{{iw|Конан О’Брайенмен кешкісін кеш|||Late Night with Conan O'Brien}}|Late Night with Conan O'Brien|14 шығарылым}}
{{Сериалда|1995|1998|{{iw|Боб пен Дэвидтің Мырза Шоуы|||Mr. Show with Bob and David}}|Mr. Show with Bob and David|30 шығарылым}}
{{Фильмде|2002|{{iw|Жүгіру, Ронни, жүгіру|||Run Ronnie Run}}|Run Ronnie Run|}}
{{Сериалда|2004|2006|[[Том идёт к мэру]]|Tom Goes to the Mayor|28 эпизод}}
{{Сериалда|2007|2007|{{iw|Дерек пен Саймон|||Derek &amp; Simon}}|Derek &amp; Simon|13 эпизод}}
{{Сериалда|2007||{{iw|Тим мен Эриктің керемет шоуы, керемет жұмыс!|||Tim and Eric Awesome Show, Great Job!}}|Tim and Eric Awesome Show, Great Job!|11 эпизод}}
{{Фильмде|2013|[[Муви 43]]|Movie 43|бір сегмент}}
{{ФильмдеТөм}}

=== Продюсер ===
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Сериалда|1995|1998|{{iw|Боб пен Дэвидтің Мырза Шоуы|||Mr. Show with Bob and David}}|Mr. Show with Bob and David|30 шығарылым}}
{{Фильмде|2003|{{iw|Мелвин түскі асқа барады|||Melvin Goes to Dinner}}|Melvin Goes to Dinner|}}
{{Сериалда|2004|2006|[[Том мэрге барады]]|Tom Goes to the Mayor|31 эпизод}}
{{Сериалда|2007|2007|{{iw|Дерек пен Саймон|||Derek &amp; Simon}}|Derek &amp; Simon|13 эпизод}}
{{Фильмде|2021|[[Ешкім (фильм)|Ешкім]]|Nobody|}}
{{ФильмдеТөм}}

=== Режиссер ===
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|2003|{{iw|Мелвин түскі асқа барады|||Melvin Goes to Dinner}}|Melvin Goes to Dinner|}}
{{Фильмде|2006|[[Түрмеге бардық]]|Let’s Go to Prison|}}
{{Сериалда|2007|2007|{{iw|Дерек пен Саймон|||Derek &amp; Simon}}|Derek &amp; Simon|13 эпизод}}
{{Фильмде|2007|{{iw|Сүлеймен Ағайындылар|||The Brothers Solomon}}|The Brothers Solomon|}}
{{Фильмде|2013|[[Муви 43]]|Movie 43|бір сегмент}}
{{ФильмдеТөм}}

== Таңдалған марапаттар мен номинациялар ==
''&lt;small&gt;Боб Оденкерктің марапаттары мен номинацияларының толық тізімімен [https://www.imdb.com/name/nm0644022/awards IMDB.com сайтында]танысуға болады{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130916013024/http://www.imdb.com/name/nm0644022/awards |date=2013-09-16 }}&lt;/small&gt;''

* 1989 — «[[Saturday Night Live|Сенбі күні кешке тікелей эфирде]]&lt;nowiki/&gt;» телешоуы үшін «Музыкалық немесе варьете-бағдарламаға арналған үздік сценарий» санатында [[Прайм-тайм «Эмми» сыйлығы|«Эмми» прайм-тайм сыйлығы]] (тағы он тоғыз сценаристпен бірге) — '''жеңіс'''.
* 1990 — «Сенбі күні кешке тікелей эфирде» телешоуы үшін «Музыкалық немесе варьете-бағдарламаға арналған үздік сценарий» санатында «Эмми» прайм-тайм сыйлығы (тағы он сегіз сценаристпен бірге) — '''номинация'''.
* 1991 — «Сенбі күні кешке тікелей эфирде» телешоуы үшін «Музыкалық немесе варьете-бағдарламаға арналған үздік сценарий» санатында «Эмми» прайм-тайм сыйлығы (тағы он алты сценаристпен бірге) — '''номинация'''.
* 1993 — {{iw|Бен Стиллер шоуы|«Бен Стиллер шоуы»||The Ben Stiller Show}}» скетч-шоуы үшін «Үздік жеке жетістік (музыкалық немесе варьете-бағдарламаға арналған сценарий)» санатында «Эмми» прайм-тайм сыйлығы (тағы тоғыз сценаристпен бірге) — '''жеңіс'''.
* 1998 — {{iw|Боб пен Дэвид қатысқан Мистер Шоу|«Боб пен Дэвид қатысқан Мистер Шоу»||Mr. Show with Bob and David}} скетч-шоуы үшін «Үздік музыка мен өлеңдер» (тағы төрт композитор және ақынмен бірге) және «Музыкалық немесе варьете-бағдарламаға арналған үздік сценарий» (тағы сегіз сценаристпен бірге) санаттарында «Эмми» прайм-тайм сыйлығы — екі '''номинация''' да.
* 1999 — «Боб пен Дэвид қатысқан Мистер Шоу» скетч-шоуы үшін «Музыкалық немесе варьете-бағдарламаға арналған үздік сценарий» санатында «Эмми» прайм-тайм сыйлығы (тағы сегіз сценаристпен бірге) — '''номинация'''.
* 2014 — «[[Муви 43]]&lt;nowiki/&gt;» үшін ең нашар режиссура (тағы он екі қоюшымен бірге) және ең нашар сценарий (тағы он сегіз сценаристпен бірге) үшін «Алтын таңқурай» — '''жеңіс'''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deadline.com/2014/03/razzie-awards-will-smith-after-earth-movie-43/|title=Объявлены победители премии «Золотая малина» за 2013 год|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2014-03-02|archivedate=2014-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305013758/http://www.deadline.com/2014/03/razzie-awards-will-smith-after-earth-movie-43/|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{Ресми сайт}}
* [http://articles.latimes.com/2003/mar/14/entertainment/et-oksenhorn14 Four comics face reality]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120715050707/http://articles.latimes.com/2003/mar/14/entertainment/et-oksenhorn14 |date=2012-07-15 }} ''articles.latimes.com'' сайтында, 14 наурыз 2003
* [http://www.funnyordie.com/bob_odenkirk Боб Оденкерк]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602190906/http://www.funnyordie.com/bob_odenkirk |date=2013-06-02 }} ''funnyordie.com'' сайтында
* ''Боб Оденкерк''. [http://www.newyorker.com/humor/2012/08/13/120813sh_shouts_odenkirk «Суретшінің портреті»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130612184407/http://www.newyorker.com/humor/2012/08/13/120813sh_shouts_odenkirk |date=2013-06-12 }} ''newyorker.com'' сайтында, 13 тамыз 2012

'''Сұхбат'''
* [https://web.archive.org/web/20111220230837/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2009/04/bob-odenkirk-interview.php Q&amp;A — Bob Odenkirk (Saul Goodman)] ''amctv.com'' сайттағы
* [http://www.avclub.com/articles/bob-odenkirk,39237/ Сұхбат]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520152116/http://www.avclub.com/articles/bob-odenkirk,39237/ |date=2013-05-20 }} ''avclub.com'' сайтында, 18 наурыз 2010
* [http://www.chicagoreader.com/chicago/bob-odenkirk/Content?oid=1141571 How I Made It in Comedy: Bob Odenkirk]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131027025854/http://www.chicagoreader.com/chicago/bob-odenkirk/Content?oid=1141571 |date=2013-10-27 }} ''chicagoreader.com'' сайтында, 2 шілде 2009
* [https://web.archive.org/web/20120723010603/http://www.scenemissingmagazine.com/interview/interview-wbob-odenkirk-director-melvin-goes-to-dinner-comedian-mrshow/ Interview W/Bob Odenkirk — Director, ''Melvin Goes to Dinner'' — Comedian, ''Mr.Show''] ''scenemissingmagazine.com'' сайтында, 15 қазан 2004
* [https://web.archive.org/web/20110714122750/http://mpempire.com/?p=1312 Сұхбат] ''mpempire.com'' сайтында, ақпан 2004

[[Санат:АҚШ комиктері]]</text>
      <sha1>b5k7p3qunnuitwst6zh9ggx0ju9o0vz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астана қаласы мектептерінің тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781718</id>
    <revision>
      <id>3682223</id>
      <parentid>3659121</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130537" sha1="tjbzgi8xdd0qfubx86a3e070pm63o5o" xml:space="preserve">2026 жылғы дерек бойынша Астанада орналасқан мектептер тізімі.&lt;ref&gt;https://findh.org/939-spisok-obshheobrazovatelnyih-shkol-v-kazahstane.html?region=astana&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://egov.kz/cms/ru/articles/2Fspisok_wkol_rk&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://astana-bilim.kz/katalog_shkol?lang=ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://astana-bilim.kz/katalog_shkol?lang=ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/ru/school-registr?map=0&amp;_csrf-frontend=sMkcIBTj96L-AC-a7KTIxiJPXWYSAb51458oM3GbSxL-jW9nRKmGxJRrVu3Y6qawEysFJ11U2yDT0mlbINgJIg%3D%3D&amp;SchoolSearch%5Bsearchtext%5D=&amp;page=NaN&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/747403?lang=kk&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://digitalbusiness.kz/2026-06-15/zolotaya-parta-kto-vladeet-samimi-dorogimi-chastnimi-shkolami-kazahstana-i-skolko-oni-zarabativayut/&lt;/ref&gt;

== Алматы ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983329?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://astana22.edupage.org/? № 22 мектеп-гимназия]||  Ж.Жирентаев, 16|| '''1992'''&lt;ref&gt;http://astana-school22.blogspot.com/2013/03/22.html&lt;/ref&gt;||  орыс|| || Абылайхан даңғ., 16/1, 18, 20а, 20б, 24, 26, 26/1, 28, 32/1, 32/2, 36, 36 а, М.Жұмабаев көшесі, 1, 2, 3, 3/1, 5, 5/1, 6, 7/1, 9, 9/1, 9/2, 10,11, (12, 14, 14/1 ЕНУ жатақханасы), 12 а, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 16/4,  18, 18/1; Жирентаев көшесі 9, 10, 13, 14, 15, 15/1, 16/1, 19, 19/1, 19/2, 20/1, 21,22, 22/1; Петров көшесі 17, 19, 19/1, 21/2, 21/3, 23, 23/1, 23/2, 26, 28/1, 30/1, 31/1, 32, 32/1, 32/2, 34;  Кажымұқан көшесі 22, 26, 28, 13/1; Күйші Дина көшесі, 31. (қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 48 МЛ-ге).  . Күйші Дина көшесі 22, 22/1, 23, 23/1, 23/2, 24, 25, 25/1, 25/2, 26, 28, 28/1, 30, 30/1; Б.Майлин көшесі, 23, 29, 29/1, 30, 31, Ж.Жирентаев көшесі, 2, 4, 4/1. (қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар  № 51 МГ-ге) 
|-
| [https://28-school.edu.kz/?lang=ru № 28 мектеп-лицей]||  А.Петров, 8 || ||  қазақ, орыс|| || Қажымұқан көшесі: 2, 4, Тәуелсіздік даңғылы: 4/1, 4/3, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 16, 21, 21/2, 21/4, 21/5, 21/6, 21/9, Петров көшесі: 1, 1/1, 2, 2/1, 3, 4, 5, 5/2, 5/3, 7, 7/1, 10, 10/1, 12, 12/1, 12/2, 12/3, 14, 14/1, 14/2, 14/3, Күйші Дина көшесі: 1, 1/1, 3/1, 5, 5/1, 7, Еренқабырға көшесі: 10, 14/1, 14/2, 14/3, 14/5, 14/6, 16/1, «Энергетик» т.а.,. Амман көшесі: 21, 21а, 21б, 21/1, 21/2, 21/3, 21/4
|-
| [https://29.astana-bilim.kz/?lang=kz № 29 орта мектеп]||  Жилой массив Железнодорожный, М. Горький, 22|| ||  қазақ, орыс|| || «Теміржолшылар» т.а.. 
|-
| [https://sh30astana.edu.kz/ru/about/about № 30 мектеп-гимназия]||  А.Петров, 11|| '''1978''' ||  қазақ, орыс|| || Петров көшесі: 9, 13, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 18/1, 20, 22. Қажымұқан көшесі: 6, 6/1, 8/1, 10/1, . К. Сәтпаев көшесі: 1, 1/1, 3, 3/1, 5, 7, 7/1, 9, 9/1, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 11/5, 11Б
|-
| [https://32.astana-bilim.kz/ № 32 мектеп-гимназия]||  Абылайхан даңғылы, 25/3|| 1988||  қазақ, орыс|| || Абылай хан даңғылы: 17, 17/1, 19, 19/1, 19/2, 19/3, 23, 25, 25/1, 25/2, 27/1, 27/4, 29/1, 29/2, 33, І. Жансүгіров көшесі: 4/1, 4/3, 4/4, 6/1, 6/2, 8/3, Күйші Дина көшесі: 35, 37, 39, 39/1, Манас көшесі: 3/1, 6, 6/1, 8, 9, 11/1, 11/2, 11/3, 13, 13/1, 13/2
|-
| [https://37mektep-ns.edu.kz/?page_id=10276&amp;lang=kk Сырбай Мәуленов атындағы № 37 мектеп-лицей]||  Күйші Дина 44/3|| 1993, 2017 жылы қосымша құрылыс||  қазақ, орыс|| || Күйші Дина көшесі: 36, 36/1, 36/2, 38, 40, 40/1, 42, 42/2, 44, 44А, 44/1, 44/2, 46, 46/1, 46/2, 46/3,. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 28, 30, 30/1, 32, 36/2, 36/3,. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 5, 7, 7/1, 9, 11/2, 11/3, 17, 19,. Абылай хан даңғылы: 37, 39, 39/1, 41, 41/1, 41/2, 43/1, 45А
|-
| № 38 мектеп-лицей ||  Мусрепова 8/2|| 01.01.1999||  қазақ|| || Ғ. Мүсірепов көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/2, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 10, 10/2, 10/3, 12, 14, 14/1, Абылай хан даңғылы: 47, 55, 57, 57/1, 57/2, 59, 59/1, 59А, Ғ. Мұстафин көшесі: 1, 1/3, 1/2, 3, 3/1, 3/2, 3/3, 5, 5/1, 7/1, 7/2, 9, Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 38, 40, 42, 44, 46, VIP қалашығы, VIP елді мекені . (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ЖББМ-ке);. Ғ. Мүсірепов көшесі: 1, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 7/3, 9,. Абылай хан даңғылы: 49, 49/1, 49/2, 49/3, 51,. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 6, 6А, 8, 8А, 8/1, 8/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 37 МЛ)
|-
| Ахмет Байтұрсынұлы атындағы № 48 мектеп-лицей ||  Жирентаев, 15/2|| 03.01.2003||  қазақ|| || Жирентаев көшесі: 9, 10, 13, 13/1, 14, 15/1, 16/1, 19, 19/1, 19/3, 20/1, 21, 22, 22/1, Қажымұқан көшесі: 13/1, 18, 18/2, 22, 26, 28 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 22 МГ);. Қажымұқан көшесі: 12, 12Б, 12В, 14, 14/1, 16, Қ. Сәтпаев көшесі: 4, 4/1, 4/2, 6, 6/1, 8, 10 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 30 МГ).
|-
| Райымбек батыр атындағы № 50 Қазғарыш» мектеп-лицей  ||  ул. Куйши Дина, 6|| ||  қазақ|| || Б. Майлин көшесі: 3, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 8, 9, 11/1, 13, 14 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 92 МЛ-де);. Тәуелсіздік даңғылы: 20, 22, 23, 23/1, 24А, 24Б, 25, 25-блок 1, 26, 26/1, 28, Күйші Дина көшесі: 2/1, 2/2, 4, 4а, 4/1, 4/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 28 МЛ-де);. Қ. Сәтпаев көшесі: 13, 13/3, 15, 17, 17/1, 17/2. Күйші Дина көшесі: 8, 8/1, 8/2, 11/1, 12, 12/1, 12/2, 13, 15. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 30 МГ-да).
|-
| Мұстафа Шоқай атындағы № 51 мектеп-гимназия ||  Қараөткел, Аманат, 5|| 2005&lt;ref&gt;https://bilimdinews.kz/?p=271822&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Аманат көшесі  4, 6, 8, 9, 9/1, 10, 11, 12, 14, 18, 20, 22, 24, 28, 30, 30/1, 32, 34, 36. Күншуақ көшесі  1, 2, 3, 4, 5/1, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14. Алтыбақан көшесі  1,5, 7, 9,  10, 10/1, 12, 19, 19/1. Ойтуған көшесі   3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 17/1, 17/2, 18, 19. Шашу көшесі 1, 2а, 2б, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14. Ошақты көшесі 5, 7а, 10, 11, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 19/1, 19а, 20, 21, 23, 24, 24а, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 38, 40, 42, 44. Рудаки көшесі  2, 4, 6а, 10, 10а, 12, 14, 16, 18, 20, 22. Манатау көшесі   2а, 3, 3/1, 4, 5, 5/2, 6, 7, 8, 9, 11/1, 12, 13, 13/1, 15 ,17, 19, 21, 21/1, 23, 25, 27, 27а, 29. Сырымбет көшесі  1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 24, 26/2, 27, 28, 29, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 41. Қызылқұм таркөшесі  1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12. Бағаналы көшесі  2, 3, 5, 6, 6а, 7, 8, 9, 10, 11, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 23, 25, 26, 29, 30, 31, 32, 34, 35, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44. Көкпар таркөшесі 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22. Б.Момышұлы көшесі 16, 18, 18/1, 18/2, 20, 23, 23/2, 25, 27, 27а. М.Жұмабаев көшесі 17/1, 17/2, 17/3, 19/1, 21/1, 21/2, 21/4. Талғар көшесі   3, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 9, 11 ,13,15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31. Қ.Сәтпаев көшесі 16/1, 16/3, 18, 19, 19/1, 20, 20/1, 20/2, 21, 23, 23/1, 23/2, 25, 29/1; Б. Майлин көшесі 20/1, 20/2, 20/3, 21, 23, 23/1, 23/2, 25, 29, 29/1, 31. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 53 МЛ-де);. Ж.Жирентаев көшесі, 2, 4, 4/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 22 МГ-да).
|-
| Бейімбет Майлин атындағы № 52 мектеп-гимназия  ||  Бурабай, 38|| 01.01.2006||  қазақ|| || Қобыланды батыр көшесі: 7, 7А, 7Б, 7В, 7Г, 7Д, 7Е, 7К, 7Л, 7М, 7Н, 4, 8, 10, 12, 16, 18, 20, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 34/1, Дегерес таркөшесі: 1, 3, 5, 6, 7/1, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, Дегелен таркөшесі: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, Ақарыс көшесі: 1, 3, 4, 5, 5/1, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 26, 27, 29, 30, 34, 35, 36, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46/1, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 61/1, Бекарыс көшесі: 1/1, 2, 4, 5, 5/1, 8, 9/1, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 21/1, 22, 23, 24, 27, 28, 29, 30, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 41/1, 42, 43, 44, 46, 48, 50, 54, Жанарыс көшесі: 1, 2, 3, 6, 7, 7А, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 24, 25, 27, 28, 30, 32, 34, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 46/1, 47, 49, 51/1, . Бұқтырма көшесі: 1, 2, 3, 4, 7, 9, 10, 11, 11/1, 12, 14, 15, 15/1, 16, 17, 17/1, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27/1, 28, 28/1, 29, 29/1, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 39, 40, 40а, 41,42, 43, 45, 46, 48, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 68, 70, 72, 76/1. Ертіс көшесі: 2, 3/1, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 11а, 11/1, 12, 12/1, 12/2, 13, 13/1, 14, 15, 16, 16/1, 17/1, 18, 18/2, 20, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 41/1, 42, 43, 44, 46, 47, 48, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64,  65,  66,  67,  68, 70. Жайық көшесі: 1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 12,13,14,14/1,16, 16/1, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 25, 26, 27, 28, 31, 33, 35, 37, 37/1. Бурабай көшесі:  1, 2, 2а, 3, 4, 5, 6, 7, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30, 31, 32, 37, 37/1, 39, 41, 42, 43, 45, 46, 48, 52/1, 54, 56. Ыргыз көшесі: 1, 5, 7, 9, 11, 12, 14, 16, 19, 21, 21/1, 23. Есіл көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34/2, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 52а, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 58/1, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72,73, 74, 75, 76,77, 78. Жаркент көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46. ул.Шу: 1, 3, 5, 7, 9, 11, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31, 33, 39, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63а, 67, 69, 71, 73, 75. Ғ.Мұстафин көшесі: 2, 6, 6/1, 8, 10, 10а, 14, 18, 20, 26, 26б, 32, 32/1, 34, 36, 42, 54, 56, 60/1, 62, 64, 66а. Сілеті көшесі: 3, 4, 4а, 5, 6, 6/1, 7, 8, 9, 12,14, 15, 16, 18, 20, 22, 24, 28. Қозыбасы көшесі: 1, 3, 9, 13, 15, 19, 21, 23, 25, 27, 29. Ұ.Субханбердин көшесі: 14,18. Хантау көшесі: 2, 8, 10, 10а. Ш.Құдайбердіұлы даңғылы, 58. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 63 МГ-да)
|-
| Бауыржан Момышұлы атындағы № 53 мектеп-лицей ||  Жилой массив Юго-Восток (правая сторона) . Қаркабат, 17|| 01.01.2006||  қазақ, орыс|| || Талғар көшесі 1,2,3-19 (тақ), Көкпар (барлығы),  Зеренді 1-41 (барлығы),  Көкорай  1-22 (барлығы), 23-41 (тақ), Қалба  2, 10-20 (тақ),  Жанкент  71-157 (тақ), 96-204 (жұп),  Құндызды  1-14 (барлығы), Қарқабат  1, 1/1, 3, 7, 9, 11, 13, 13/1, 17, Жайдарман таркөшесі 2-12, 12а (тақ), 3,  Ақберен  1,3,5,7, Нұрлы  1-14 (барлығы),  Келес таркөшесі (1-19 тақ), Ақсу-Аюлы  1-40 (барлығы),  Қосалқа, Кемел 2-18 (жұп), Аксұңқар 2-19 (барлығы),  Балқантау  110-126  (жұп), 180-нен жұп, 187-213 (тақ), Ақыртас  25-35 (тақ), Б.Момышұлы 4, 4/1, 6/1, 6/2, 6/3, 8/1, 10, 10/1, 10/2,12,14 (жұп), Қ.Сәтпаев көшесі  22-26/11 (жұп), 31, Берен көшесі 1-22; Шырайлы таркөшесі 1-13; Сайрам  таркөшесі 1, 3, 7, 9, 11 (барлығы); Кеген көшесі 1-12; Мерей таркөшесі, 2-12 (жұп); Керуен таркөшесі; Жаңаөзен таркөшесі 2-12, Аршын көшесі, 1-14, 14 а, 14 б; Қ.Сәтпаев көшесі, 33
|-
| [https://63.astana-bilim.kz/pasport?lang=kz № 63 мектеп-гимназия]||  жилой масив «Юго- Восток»                   (левая сторона) Лепсі 38|| 2010||  қазақ, орыс|| || Есіл, Шу, Лепсі, Іле, Еділ, Қошқарбаев көшесі, 68, 72, 80, 80/1, Астана- Қарағанды тасжолы, 23, 23/2 («Денсаулық Бақыт» ТК)  
|-
| [https://cdn1.kdt.kz/files/sites/1383501720745699/files/%D0%9C%D0%95%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%9F%20%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%9E%D0%A0%D0%A2%D0%AB/%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B.pdf?_t=1740043936 № 64 мектеп-лицей]|| ул.Г.Мусрепова 15|| 01.01.2010||  қазақ|| || Қ. Рысқұлбеков көшесі: 16, 16А, 16/1, 16/2, 16/3. Ғ. Мұстафин көшесі: 21, 21/1, 21/2, 21/3, 21/4, 21/5, 21/6, 21/7, 13/1, 15/1, 15/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 63 МГ-да);. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 17 (1/17), 17 (2/17), 17 (3/17), 17 (2/10), 17 (4/10), 17/3, 17/4, 17/5, 17/6, 19/1, 19/2, 19/3. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 27, 27/1, 27/2, 27/3, 29, 29А, 31/1. Манас көшесі: 20, 20/1, 20/2, 22/1, 22/2, . Махтумқұлы көшесі: 3, 3/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 114 ЖББМ-те);. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 23, 25/1, 25/2, 25/3, 25/4, 29/1, 31, 31/1, 33. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 37 МЛ-де).
|-
| [https://70.astana-bilim.kz/mektep-tolkujaty?lang=kz № 70 мектеп-лицей]||  жилой массив Юго-Восток /правая сторона/, Майқайын 1|| 01.01.2012||  қазақ|| || Тәуелсіздік даңғылы: 31/2, 31/3, 31/4, 33, 33/1, 34/1, 34/2, 34/8, 34/9, 34/10, 39, 43, 43/3, 44/5, 45/1, 47а, 47/2, 47/3, 47/4, 49/1, 49/2, 49/4, 49/5, Б. Момышұлы даңғылы: 2/6, 2/7, 2/8, 2/9, 2/10, «Ақбұлақ» т.а.: 2, 3, 4, А. Тоқпанов көшесі: 8, 8/1, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 8/6, Балталы көшесі: 14-20/1, Арқат таркөшесі: 7/1, Тарлан таркөшесі: 1-19, Шертер көшесі: 1-18, Майқайын көшесі: 1-18. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 92 МЛ-де);. Б. Момышұлы даңғылы: 7, 9, 11, 13/1, 13/2, 13/3, 13А, 15А, 15/2, 15/3, 17, 17/2, 19, 19/1, 19/2, Тәуелсіздік даңғылы: 38/2. Жайдарман таркөшесі: 1, Арғанаты көшесі: 33-51 (тақ сандар), Балбырауын көшесі: барлық үйлер. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 53 МЛ-де)
|-
| № 92 мектеп-лицей&lt;ref&gt;https://92ml.edu.kz/o-shkole&lt;/ref&gt;||  Дауылпаз 1/1|| 2021 ||  қазақ, орыс|| || Б. Момышұлы даңғылы: 2, 2А, 2Б, 2В, 2/4А, 2/4Б, Амман көшесі: 2, 2А, 2Б, 4, 6, Дауылпаз көшесі: 7/2, Ақыртас көшесі: 1-21, Балталы көшесі: 2-12, Дауылпаз көшесі: 2-14. Шарль де Голль көшесі: 11, Романтиктер көшесі: 27. Тәуелсіздік даңғылы: 40, 40/3А, 40/4, 40/6, 40/7, 40/8. Балқантау көшесі: 72/1, 74, 76, 78, 80, 84, 86, 88, 90, 90/1, 90/2, 96, 98, 100, 102, 106, 109, 163, 161, 159, 183, 181А, 179, 175, 169, 167, 165, 95, 97, 99, 10/1, 103, 105, 107, 109, 111, 113, 115, 117, 119, 121, 125, 127, 131, 133, 139, 141, 143, 145, 146, 147, Арғанаты көшесі: 1-19, 21, 23, 29, 31. Таскескен көшесі: 1-30, 32, 38, 40, 42, 46, 48, 50, 54, 56, 58, 60, 62, 64, 66, 68, 70, 72, 74, 76, 78, 80, 84. Айнакөл көшесі: 103-163, Кеңгір көшесі: 1-19, 21, 23, 25. Қарасаз көшесі: 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, А.Тоқпанов көшесі, 20, 22
|-
| [https://114-astana.edu.kz/ № 114 жалпы білім беретін мектеп]||  Ілияс Жансүгірұлы көшесі, 1|| 2025|| ||  || Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 2, 2А, 2Б, 2В, 2/1, 2/2, 2/4, 2/6, 2/7, 3, 4, 4/3, 4/4, 5, 12, 14, 18, 20, 22, 24, 24/1, Манас көшесі: 23/1, 23/5, 23/7, Абылай хан даңғылы: 2, 3, 3/1, 4, 4/2, 5/1, 5/2, 5/3, 5А, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 6/5, 6/7, 9, 9/1, 9/2, 10, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 12, 12/1, 12/2, 12/3, 14, 14/1, 14/2;. Орыс тілінде оқытатын сыныптар:. Манас көшесі: 20, 20/1, 20/2, 21, 22/1, 22/2, Қ. Рысқұлбеков көшесі: 27, 27/1, 27/2, 27/3, 29, 29А, 31/1, Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 17/3, 17/4, 17/6, 17-блок 1/10, 17-блок 1/17, 17-блок 2/17, 17-блок 3/17, 17-блок 4/10, 19/1, 19/2, 19/3, Қажымұқан көшесі: 13Б, 15
|-
| № 116 жалпы білім беретін мектеп ||  Юго-Восток (оң жақ), Мұқан Төлебаев көшесі, 3|| 2025|| ||  || Айнакөл көшесі: 1/1, 2, 3, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 19, 21А, 22А, 23, 27, 28, 29, 29А, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 39, 41, 42/1, 46, 47, 48, 50, 54, 54А, 56, 56/1, 58, 58/1, 60, 63, 65, 67, 69, 71, 73, 75, 77, 79, 81, 83, 85, 87, 89, 91, 93, 95А, 97, 101, 103/1, Арқайым көшесі: 1, 7А, 11, М. Төлебаев көшесі: 4, 5, 5А, 5Б, Орхон көшесі: 2, 2А, 6/1, 8, 8А, 10, 12, 16, 29, 36, 37, 39, 41, 43, 44, 45, 46, 48, 49А, 55, 57, 57/2, 63, 65, 67, 69, 71, 73, Шаттық таркөшесі: 1, 1А, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 20, 20/1, Қызылкөл таркөшесі: 1, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 17, 18, 18/1, Теміртау таркөшесі: 1А, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 18/1, 19, Қызан таркөшесі: 1, 2, 3, 4, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, Сұлутөбе көшесі: 1, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27А, 29, 31, 33, 35, 37, 39, 41, 43, 45, Жалаңтөс көшесі: 2, 4, 6, 10, 10/1, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 22/1, Арал таркөшесі: 2, 3, 4, 4А, 5, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, Б. Момышұлы даңғылы: 22/2, 22/4, 22/5, 22/6, 22/7, 22/8, 22/9, 22/12, 24/18, 24/4, 24/5, 28/4, 28/5, 28/7, 28/8, 28/10, 28/12А, 28/15, 28/17, Майдақоңыр көшесі: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 16, 18, 20, 20/2, 22, 22А, 24, 24А, 26, 30, 32, 34, 36, 54, 54/1, 56, 58, Бозторғай көшесі: 6, 8, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24, Ер Тарғын көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 8/1, 9, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 22, 23, 24, 25/1, 26, 27, 28, 29, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 46, 48, 49, 50, 51, Ер Көкше көшесі: 1, 3, 5, 11, 13, 17, 19, 21, 23, 29, 31, 33, 33/1, 39, 43, 45, 47, 49, Ер Қосай көшесі: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 16/1, 22, 24, 26, 34, 36, 40, 42, 44, 46, 48, 50, 52, Р. Қошқарбаев даңғылы: 39, 41, 43, 43/2, 45, 45А, 45Б, 45/1, 54А, 56, 56/1, 60, Қордай көшесі: 2, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 20, 22, 23, 24, 25, 25/1, 26, 27, 28, 29, 31, 32, 33, 34, 35, 36/1, 39а, 40,  41, 43, 44, 45, 46, 49, 51, 52, 53, 54, 57, 58а, 59, 61, 63, 63/1, 65, 67, 69, 70, 71, 71/1, 71/2, 72, 73, 75, 77, 79,  Отыкен көшесі: 1, 5, 7, 9, 11, 15, 16, 17, 19, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 36, 44, Құмкент көшесі: 3-58, 60, 62/1, 66, Сартай таркөшесі: 1-16, Сарыағаш таркөшесі: 1, 3, 5, 6, 7, 9, 10, 17, 19, Сарқан көшесі: 2-54, Түлкібас көшесі: 1-58/1, Мойынты көшесі: 1-56, Баянтау көшесі: 1-49, Алмалы өткелі: 3, 5, 7, Бөрілі көшесі: 2-52, Енесай көшесі: 2-16, Ө. Жәнібек көшесі: 42, 45,  Жанкент көшесі: 3-86, Масаты көшесі: 1-59, Бесбалық көшесі: 7-18, Ақкөл өткелі: 1-12, Қаратал көшесі: 1-34, Ақшатау өткелі: 1-11/1, Таскескен көшесі: 33-130, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы көшесі: 2-17, Шабыт таркөшесі: 4-6, М. Жұмабаева көшесі: 29/2-34/7А, Балқантау көшесі: 8-93, Бесшалқар көшесі: 2А-18, Обаган көшесі: 4-30, Коныраулы көшесі: 3-9, Абылай хан даңғылы: 52-64
|-
|'''[https://nurorda.edu.kz/ Школа-лицей «NURORDA»]'''
|Улица Касыма Аманжолова, 34
Юго-Восток (правая сторона) ж/м,
|2007
|
|
|Жеке меншік
|-
|'''[https://spectrum.edu.kz/ru Spectrum International School]'''
|Проспект Ракымжан Кошкарбаев, 11
Юго-Восток (правая сторона) ж/м
|2008
|
|
|Жеке меншік
|-
|'''[https://riviera.edu.kz/ Riviera International School]''' 
|Проспект Бауыржан Момышулы, 1/1
|
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://flagmanschool.edu.kz/ Физико-Технический Лицей Flagman Флагман] 
|Проспект Шакарим Кудайбердыулы, 22/1, 
|
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://miras-astana.kz/ Мирас Международная частная школа]
|Улица Куйши Дина, 34
|1999
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://bluesail.edu.kz/ Blue sail Astana]
|просп. Абылай Хана, 28/1
|1992&lt;ref&gt;https://bluesail.edu.kz/&lt;/ref&gt;
|
|
|Жеке меншік
|}

== Байқоңыр ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983315?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [http://astana4mg.edu.kz/biz-turaly/mektep-tolk-zhaty.html Жамбыл Жабаев атындағы № 4 мектеп-гимназия]||  Ш.Айманова 3 || 1907, 1919 қайта ашылу кеңес өкіметі, 1958 жңағимарат, 2003 жылы 700 орындық қосымша ғимарат салынды&lt;ref&gt;https://astana4mg.edu.kz/biz-turaly/mektep-shezhiresi.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| Қазақ-татар медресесі, 1940 жылы Жамбыл атында
| С. Торайғыров көшесі: 1, 2, 3, 3/1, 4, 4А, 4/2, 4/3, 4/4, 4/6, 4/6А, 4/6Б, 4/7, 4/8, 7/1, 7/2, 7/5, 7/6, 7/7, 36, 93А, 93Б. С. Сейфуллин көшесі: 33, 35, 40, 41, Республика даңғылы: 34/2, Қарағанды көшесі: 21, 21А, 21Б, 23, 25/3, 36, 36/1, 38. С. Рахымов көшесі: 91, Ш. Айманов көшесі: 1/1, 1/2, 1/3. Ж. Аймауытов көшесі: 4/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 3 МГ-де);. Ж. Аймауытов көшесі: 3/1, 3/4, 3/5, 3/6, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 7/3, 7/4, 7/5, 7/6, 8/2, 8/4, 8/5, 9, 9/1, 9/2, 9/3, 9/4, 9/6, 9/8, 9/9, 9/10, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 10/5, 12/1, 12/2, 12/2А, 12/3, 12/4, 12/5, 33, 49Б, С. Рахымов көшесі: 115А, 115Б, 117А, 17/1, 123, Қарағанды көшесі: 51, 51/1, 51/2, 53, 55,. А. Жангелдин көшесі: 25, 27, 27/1, 27/2, 27/3, 27/5, 27/6, 27/7, 27/8, 27А, 27Б, 40/1, 40/2, 40/3, 40/4, 40/4А, 40/5, 40/7, 40/7А, 40/7Б, 40/8, 25/1, 29/1, 29/2, 29/3, 29/4, 29/5, 41А, 23/3, 30Б, 31/3А, 31/4, 31/5, 31/6, Ш. Айманов көшесі: 5/1, 5/2, 5/3, 5/3К2, 5/6, 5/7, 5/8, 10/1, 10/2, 10/3, 12/2, 12/2А, 12/3, 12/4А, 12/6А, 12/7, 12/5, 12/6, 12/8, 12/8А, 12/8Б, 12/9, 12/10, 12/11, 14/3, 14/4, 14/5, 14/7, 14/11, 14/10, 14/8А, 14/8Б, 14/1, 14/2, 49Б, Республика даңғылы: 38, 40,. Бөгенбай батыр даңғылы: 60/5, 60/6, С. Жүнісов көшесі: 18, 20, 20А, 20А/2, 20Б, 22, 22/2, 28, 29, 30, 31, 31А, 32, 32Б/2, 32Б/3, 33, 33А, 33Б, 34, 34Б, 35, 36, 37, 37А, 39, 41, 42, 43, 43А, 45, 47, 49, 44, 44/3, 44Б, 46В, 46В/2, 45А, 46/1, 46/2, 48/1, 48/2, 50, 52, 54, 56Б, 58Б, 60А, 60Б, 60В. Ш. Уәлиханов көшесі: 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2,. С. Торайғыров көшесі: 6/2, 6/3, 6/4, 10/1, 10/2, 11/4. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 7 МГ-де).
|-
| [https://5.astana-bilim.kz/ № 5 гимназия]||  Ж. Тархана, 16|| '''''1965''''' ||  қазақ, орыс|| || Кравцов көшесі: 3, 3/1, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 9,. Пушкин көшесі: 1, 2, 2/1, 3/1, 4, 6, 6/1, 7, 9,. А.Жұбанов көшесі: 1, 3, 3/1, 3/2, 4, 5, 6, 9, . Брусиловский көшесі: 1/2, 1/3, 2, 3/1, 3/2, 3/3, 4. Макаренко таркөшесі: 4, 6, 8, 10, Янушкевич көшесі: 1, 1/2, Иманов көшесі: 44, 50/1, Жәнібек Тархан көшесі: 17
|-
| № 8 мектеп-лицей  || улица Сәкен Сейфуллин,50|| 2017 жылы жабылды?&lt;ref&gt;https://informburo.kz/novosti/v-astane-shkoly-8-zakryli-a-detey-otpravili-po-drugim-uchebnym-zavedeniyam.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Жангелдин көшесі: 33А-48/5, Әлімжанов көшесі: 45-77,. Қарағанды көшесі: 58/4-137, Толстой көшесі: 1-32, Асанқайғы көшесі: 75/1-146, Уәлиханов көшесі: 22/2-28/6,. С. Жүнісов көшесі: 72-110А, Лермонтов көшесі: 1-28, Абыралы таркөшесі, Жиенқұлов көшесі, Биші Қайың таркөшесі. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 7 МГ-де);. Тараз көшесі: 14-20/7, Абай көшесі: 50, 63, 65/2, 65/3, 67, 67/1, 67/2, 69/1, 69/2, 71/1, 73/2, 73/4,. А. Сембинов көшесі: 7, 8/3, 8/4, 8/5, 9, 9/1, 12/1-26/1. С. Сейфуллин көшесі: 44/2-61/1А, Күлтөбе таркөшесі: барлық үйлер, Ж. Омаров көшесі: 123-192,  Сырдария көшесі: 18-84, Садовая көшесі, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ЖББМ)
|-
| [https://10mektep-ns.edu.kz/mektep-tarihy/ Жұмабек Тәшенов атындағы № 10 мектеп-гимназия]||  улица Мәлік Ғабдуллин,7|| ||  қазақ, орыс|| || Республика даңғылы: 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 6, 6/1, 6/2, 8, 10, 10/1, 16, 16/1, 18А, 18Б, 18В,  Иманов көшесі: 6, 10, 10/1, 10А, 12, Бараев көшесі: 1, 3, 5, 9, 9/1, 13, Ғабдуллин көшесі: 1, 3, 3/1, 4, 4/1, 5, 6, 6/1, 6А, 6Б, 8Б, 9/1, 9/3, 10А, 10Б, 10/2, 10/3, 11, 12, 12/1, 12/2, 12Б,. Иманбаев көшесі: 1, 3, 5, 5Б, 9В, М. Мәметова көшесі: 11, 13, Ғұмар Қараш көшесі: 36, 38, Рамазан көшесі: 33
|-
| № 12 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс улица Қамысты,7|| ||  қазақ, орыс|| || Көксенгір көшесі: 1, 1А, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 16А, 18, 2, 20, 20А, 21А, 22, 23, 29, 3, 30, 31, 32, 32А, 32Б, 33, 37, 37Б, 40, 40А, 44, 46, 47, 47/1, 49, 5, 50, 6, 61А, 9, 9/2, 5/3, 3/2, 1/1, 1/2, 11, 4, 41, 41А, Ойыл көшесі: 1А, 2, 2А, 3, 5, 6, 9, 9А, 10А, 11, 12, 13, 13/1, 14, 15, 16, 17, 19, 24/А, 25А,. Махат көшесі: 1, 6, 9, 13, 22, 28, 34, 38, 38А,. Шет көшесі: 3, 3/1, 1, 12, Айнатас көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 13, 14, 15, Сандықтас таркөшесі: 2, 4, 5, 7,. Чехоев көшесі: 1, 2, 2/1, 3, 4, 6, 7, 8, 10, 10А, 10Б, 11, 13, 13А, 14А, 15, 15А, 19, 21, 26, 35, 36, 37, 39, Ырыс таркөшесі: 2, 3, 4, 5, 5А, 6, 6А, 9, 10, 14, 15А, 16, 17, 19, 23, 25, 26, 31, 31А, Дунаевский көшесі: 4, 5, 6, 7, 8, 8/1, 12, 14, 16, 18, 20, Жолымбет көшесі: 3, 4, 6, 8, 10, 10/1, 12, 13, 19,. Мұрадели көшесі: 1, 1/1, 1А, 6, 8, 9, 10, 11, 13, 12, 14,. Бестөбе көшесі: 1, 4, 5, 6, 7, 8, 13, 15, 18, 20, 24, 28, 28А,. Қамысты көшесі: 2, 3, 6, 7, 8, 10, 14, 15, 19, 20, 21, 26, 31/2, 37, 39, 38, 40/1, 40/2, 40/3, 45/2, 45/3, 47, 56, 58, 59, 62, 66, 69, 70, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 83, 84, 85, 86, 87, 89, 89Б, 89В, 89Г, 93, 95, 101, 103, 110, Қайрақты таркөшесі: 1, 2, 3, 4, Хачатурян көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, Аққайың таркөшесі: 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 12, 22. Балтақөл тұйығы: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 12, 12А, 24
|-
| Төлеген Айбергенов атындағы № 16 орта мектеп || Кенесары,81|| 1979&lt;ref&gt;https://egemen.kz/article/374873-aqyn-tolegen-aybergenov-atyndaghy-mektepke-45-dgyl&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || ул. Пушкина 15, 15б, 25, 25/1, 25/3, 31/1, . ул.Янушкевича 9/2, 9/3, 9/4, 10, 14/1. Абай даңғылы, 92/1, 92/2, 92/3, 96; ул.А.Жубанова, 14/1, 14/2, 14/5,  16/1, 17/1, 17/2, 17/3, 17/4, 17/5, 17/6, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, 19/5, 21, 21а, 22/2, 23, 24, 25, 25/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 31/1, 54а. . ул.Брусиловского 12/1, 12/2, 12/3, 12/4, 12/5, 12/5к2, 12/5к3, 12/5к4, 12/6, 13/1, 13/2, 13/3,13/4, 13/5, 13/6, 14/1, 14/2, 14/3, 15/1, 15/2, 15/3а, 15/4, 15/5, 15/7, 18, 18/1, 20, 22, 22а, 26, 28. ул.Циолковского 1, 1/1, 3. пер.Циолковского 4, 6, 6/2, 8, 10, 10/3, 45. ул.Бейсекбаева 11, 14, 14/2, 19, 21, 21/1.  ул.Кенесары   83/1, 85, 85/1, 85/3, 85/4, 87, 87/1, 87/2, 87/3, 87/4, 87/5, 87/6, 87/7, 89а, 89/1, 89/2, 89/3к3, 89/5, 89/6, 93; ул.Сембинова, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 20, 24, 24/1, 26, 26/1. ул.С.Сейфуллина, 54/2, 54/3, 54/5, 54/4, 54/6, 56, 56/1, 56/2, 56/3, 56/4, 56/5, 56/7, 56а, 56/8, 56/9, 65, 65/1, 67, 69, 69/1, 69/2. ул.Егемен Казақстан,  6/1, 6/3, 6/4, 6/5, 8/1, 8/3, 8/4, 11, 12, 13. пр. Абая, 74а, 74/3, 74/4, 74/10, 76, 78, 80/1, 80/2, 87/1, 87/2, 88/1, 88/2, 92/1, 92/2, 92/3, 95, 95/1, 95/2, 96, 98б, 101, 101/1, 101/2. пер.Изобильный 1, 2-1, 2/2, 3, 4, 4-1, 5, 5/2, 6, 6/2, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, ул. Громовой 2, 5, 7, 9, 11; пер.Волгоградский 1,3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20. пер.Одесский 1, 2/4, 3, 4 к2, 4 к4, 5, 6/1, 6/2, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 19/1. пер.Севастопольский  4, 6, 8, 9, 9/1, 10, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 20, 22, 24/1, 30, 32, 34, 34/3, 36, 36/3, 40; пер.Минский  19, 21а, 21/1,  23, 32.. пер.Чайковский, 1,1а, 1б, 2, 3, 5, 7, 9, 11,13, 19, 21, 23, 25. пер.Лихачева, 56а, 58а, 60а, 
|-
| [https://astana21.edupage.org/? № 21 орта мектеп]||  улица Кошке Кеменгерулы,4|| 1992&lt;ref&gt;https://edu-kz.com/mektep/shkola-21-v-astane&lt;/ref&gt;||  орыс|| || Өндіріс көшесі: 1-27, 27-85, 27/1, 25/1, Бейнеу тұйығы. Теректі тұйығы, Сарыадыр тұйығы, Ақбидай көшесі: 11, 13, 14, 15, 29-47, Қ. Кеменгерұлы көшесі: 18/1, 1-44, 17, 17/1, 17/2, 18, 21, 24, Суриков көшесі, Ақсу-Жабағалы көшесі, Сарытүбек көшесі: 1-33, Мұнайшылар көшесі: 21, 23-39, Матросов көшесі, Бектау көшесі, Көкшетау таркөшесі, Қостанай таркөшесі, Малахов көшесі: 23, 23А, 25, 25А, 27, 33, 35, 35А, 37, 39, 39А. (орыс тілінде оқытатын 4 сыныптан бастап № 49 ОМ-те).
|-
| № 23 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс улица Тайбурыл,17|| '''01.01.1966'''&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/ru/school-registr/view?id=000000031&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Ағадыр көшесі: 38Б-52/1, Сарықұм көшесі: 4-18А, Ақсенгір көшесі: 1-15, Өндіріс көшесі: 1/2-4/1, Ақпан таркөшесі, Ақпан тұйығы, Қарағайлы таркөшесі,. Кеншалғын көшесі, Сартүбек көшесі, Үшқоңыр көшесі,. Семенов-Тяньшанский көшесі, Ақжелкен көшесі,. Кербұлақ таркөшесі, Шаған таркөшесі
|-
| [https://27.astana-bilim.kz/history?lang=kz № 27 мектеп-лицей]||  Таха Хусейн 5/1|| 1984||  қазақ, орыс|| || Тәшенов өткелі: 4, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 7, 8, 8/1, 8/2, 8/3, 9, 10. Таха Хусейн көшесі: 1, 2/1, 3, 3/1, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 4/5, 4/6, 4/7, 4/8, 4/9, 4/10, Тәшенов көшесі: 2, 2А, 2/1, 2/2, 2/3, 6, 7/1, 8, 8А, 8/1, 9/2, 9/3, 10, 10/1, 11/1, 11/2, 12, 12/1, 12/2, 13, 13/1, 13/2, 14, 15, 17, 17/1, 17А, 19, 23, 23/1. Мақын таркөшесі, Астрахан таркөшесі, Балқаш таркөшесі,. Ақкент таркөшесі, Есіл таркөшесі, Кравцов көшесі: 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 10/5, 10/6, 12/1, 12/2, 12/4, 14/1.. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 54 МЛ-де):. А. Бараев көшесі: 2, 2/1, 6, 6/1, 8/1, 10, 10/1, 10/2, 10/4, 10/5, 10/6, 12, 14, 14/1, Кравцов көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4/1, 6,. Таха Хусейн көшесі: 13, 13/1, 15, 15/1, 15/2, 15/3, 15А, 15/4
|-
| [https://www.31mektep.edu.kz/ru/o-shkole1 № 31 мектеп-гимназия]||  Кенесары, 49|| 1976&lt;ref&gt;https://www.31mektep.edu.kz/ru/o-shkole1&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Абай даңғылы: 28, 30, 32, 34, 40А, 41, 42А, 43, 44А, 45/1, 45/2, 46А, 49, 51, 51/2, 53/1, 57/1, 59, 59/1, 61, Отырар көшесі: 2, 2/1, 3, 4/1, 4/2, 4/3, 7, 8/2, 9, 10, 11, Республика даңғылы: 26, 26/1, 28, 30, Луи Пастер көшесі: 69, 73, 91, 93, 95, Кенесары көшесі: 42, 42/1, 44, 45, 46, 47, 50, 51, 54, 57/1, 61, 61/1, 63,  Ж. Омаров көшесі: 10, 100, Уәлиханов көшесі: 9, 9/1, 9/2, 13, 15, 19, Иманбаева көшесі: 9, 11, Иманов көшесі: 7, 9, 11, Баянауыл көшесі: 1, 71, Тараз көшесі: 9, 10/3, 11/1, Ғабдуллин көшесі: 16, 17/1, 18, 19, 19/1
|-
| [https://34.astana-bilim.kz/mektepturli?lang=kz № 34 орта мектеп]||  Жилой массив Өндіріс улица Тайбурыл,23|| 2002||  қазақ|| || Тайбурыл көшесі 9а, 1, 7а, 7б, 13, 13/1, 13а, 15, 15/1, 16, 25, 28, 28а, 24, 30, 34, 34б, 36, 38а,38б, Ағадыр, Игілік, Майтөбе, Ашхабад, Ташкентская, Т.Шонанұлы, ул.Мұнайшылар, Жаңажол,  Көк тамыр, Ақсай, Гоголь,  Құрманғазы көшесі. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 23 ОМ-те).
|-
| № 49 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс Переулок Сарыадыр,3|| '''2005''' &lt;ref&gt;https://www.instagram.com/tv/CfGh9HMIPO3/&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Саржайлау көшесі: 1-54, Саржайлау тұйығы: 1-12, Тоқтаров көшесі: 1-69, Жетісай көшесі, Крылов көшесі:             1-10, Өзен көшесі: 1-33, Сүгіралы көшесі: 1-30, Үстірт көшесі: 1-14, Қатаркөл көшесі: 1-14, Қатаркөл тұйығы:              1-14, Қ. Кеменгерұлы көшесі: 45-142, Қ. Кеменгерұлы тұйығы: 13-76, Теңіз тұйығы: 1-17, Шиелі көшесі: 1-36. Сусамыр көшесі: 1-60, Ақкөл көшесі: 1-20, Шыңғырлау көшесі: 1-20, Ынтымақ көшесі: 1-15, Жезкиік көшесі: 1-20. Қызылжар көшесі: 1-23, Төңкеріс көшесі: 1-33, Шортанды көшесі: 1-25, Киелісай көшесі: 1-20, Қамқалы көшесі: 1-22 (39-разъезд), Найзатас көшесі, Шардара көшесі: 1-25, 34-59. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 21 ОМ-де)
|-
| [https://54sl.edu.kz/kz/ Ақселеу Сейдімбек атындағы   № 54 мектеп-лицей]|| Ш.Иманбаев, 4|| ||  қазақ|| || Ж. Тархан көшесі: 1/7, 1/8, 1/9, А. Бараев көшесі: 18, 18/1, 18/2, 21, 25, Рамазан көшесі: 67, 70А, 72, 74, 774А, 78, 82А, 84Б, С. Рахымов көшесі: 4, 22. Ш. Уәлиханов көшесі: 1, 3, 3/1, 4/4, 4/5, 4/6, 5, Тараз көшесі: 1/2, 1/3, 1/4, 1/5, Ғұмар Қараш көшесі: 68, 76, 78, 80, 82, 84, 87, 87/1, 91, 93, 95, 97, 99, Ағыбай батыр көшесі: 88, 92, 94, Иманбаев көшесі: 2, 5, 5Б, 7, 7Б, 7Г, 8, 8/1, 8/3. Ғабдуллин көшесі: 12, 12Б, 12/1, 12/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 10 МГ-де);. Иманбаева көшесі: 10, 10А,  Иманов көшесі: 16, 17, 18, 18Д, 18/1, 18/2, 26. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 31 МГ-де);. Ш. Уәлиханов көшесі: 5,  С. Рахымов көшесі: 36. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ОМ-те);. Кравцов көшесі: 1, 1/1, 1/2, Ж. Тархан көшесі: 2/6, 10, Асанқайғы көшесі: 1/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 5 гимназияда)
|-
| № 55 орта мектеп ||  Ж.Досмұхамедұлы 2|| ||  қазақ, орыс|| || Алтынқұм көшесі, Қыранқия таркөшесі: 1-11, Анар көшесі. Қарақұм көшесі, Шағыл көшесі, Әл-Фараби даңғылы: 11, 13/1, 17, 18, 18В, 19, 22, 25А, 26/6, 27/1, 28А, 30/1В, 35/1, 35/2, 47/1, 49, 49/3, 49/5, 53/2, 60, 64/1, 64/4, 68/1,. Сәдуақасов көшесі: 1, 1В, 2, 3, 4, 5, 6, 9, 10, 12, 13, 13А, 13Б, 14, 16, 17А, 18, 19, Ж. Досмұхамедұлы көшесі: 1Б, 4, 6, 8, 10, 12, Вячеслав көшесі, Сарысу көшесі, Ақжол көшесі, Жетіген көшесі: 35/1А, Угольный таркөшесі: 12А. 497 км: 1, 2, 3, 4
|-
| [https://abai87mg.edu.kz/ru Абай Құнанбаев атындағы № 87 мектеп-гимназия]|| улица Амангелді Иманов,37|| 2019&lt;ref&gt;https://kazpravda.kz/n/askar-mamin-otkryl-shkolu-gimnaziyu-no87-imeni-abaya-kunanbaeva-v-nur-sultane/&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Кенесары көшесі: 64, 70, 74, 80, 82, Жұбанов көшесі: 10, 10А, 11/3, 11/4, 13/2, 13/3, 13/4, 15/1, Б. Бейсекбаев көшесі: 2, 8/1, 8/2, 8/4, 8/5, 10/1, 10/3, 10/4, 12/1, 12/2,. Брусиловский көшесі: 5, 6, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 10/1, 10/3, 10/4, 11/1, Макаренко таркөшесі: 1, 4, 6, 8, 10, Мирный таркөшесі, Фестивальный таркөшесі, Дубинин таркөшесі,. Киевский таркөшесі, Төрткүл таркөшесі, Мырзашөл таркөшесі, Радищев таркөшесі, Ломоносов таркөшесі, . Чичерин таркөшесі, Кенесары көшесі: 64, 74, 80, 82, 84. Иманов көшесі: 41, 42, 44, 50/1,. Янушкевич көшесі: 3, 5, 7/2, 7/3, 8, 8/1, 8/2, . Ж. Тархан көшесі: 9, Пушкин көшесі: 13. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ОМ-де)
|-
| № 119 орта мектеп  || Аманкелді Иманов көшесі, 27а|| 2025&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/968167&lt;/ref&gt;|| ||  || Кенесары көшесі: 52, 54, 56, 56/1, 56/3, 56/4, 56/5, 56/6, 56/7, 56/8, 56/8А, 56/9, 58, 62, 65, 67/1, 67/2, 67/3, 67/5А, 69, 69А, 73, 73А, 77, 77А, Луи Пастер көшесі: 91, 93, 95, 97, 99, 101, 101А, 115, 117А, 119, 119/1, 121, 123, А. Әлімжанов көшесі: 13, 15, 15-1, 17, Отырар көшесі: 12/2, 14/2, 14/3, 14/9, 15/6, 15/8А, 15/8, 15/10, 15/11, 15/12, 15/13, 15/14, 16/4, 16/8, 16/9, 16/10, 18, Сырдария көшесі: 11, 12, 13, 13А, 14, Б. Бейсекбаев көшесі: 1, 3, 9, 9/3,. Асанқайғы көшесі: 1, 2, 2А, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 12, 16, 18, 20/2, 22, 24, 26, 34, 70А, А. Иманов көшесі: 2/1, 2/2, 2/3, 26, 28/3, 28/5, 28/6, 30/2, 30/3, 30/4, 30/5, 30/6, 30/9, 30/10, 30/11, 30/12, 32, 32/1, 32/2, 34, 36, Иманов таркөшесі: 3, 5, 7, 9, 11, 13, 16А, 17, 19, 21, 23, 25, 26, 27, 29, Ж. Тархан көшесі: 3/2, 3/3, 3/4, 3/5, 3/6, 3/7, 3/8, 3/9, 5, 5А, 5/1, 7, 7/1. А. Сембинов көшесі: 1/1, 1/4, 1/5, 1/6, 1/7, 1/8, 2/1, 2/2, 2/3, 3/1, 3/3, 3/5, 3/6, 5/1, 5/2, 5/4, 7, 10/1, 10/4, Кулибин таркөшесі: 1, 1А, 1Б, 3, 5, 5/1, 5/2, 7, Училищный таркөшесі: 3, 7, В. Перов таркөшесі: 2, 3, 4, 4А, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 17, 19, Сейхун таркөшесі: 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 29, 31, 35, 37, 41, Егемен Қазақстан көшесі: 1, 1А, 2/2, 2/3, 2/4, 2/5, 2/7, 2/7А, 2/8, 3, 3/3, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 5, 5/7, 5/9, 5/10, 5/11, Гастелло таркөшесі: 2А, 3, 4, 7, 8, 9, 9А, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 15Б, 16, 17, 19, 21, 23. Ғұмар Қараш көшесі: 88, 90, 94, 94/2, . Баянауыл көшесі: 85А, 85/1, 87, 87А, 88А, 92, 94, 95А, 96, 97А, 98, 99, 99А, 101, 102, 104, 106, 113, 115, 117,. Тараз көшесі: 2, 2/1, 2/2, 2/3, 3/4, 3/7, 5/1, 5/2, 5/2Б, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 5/6, 6, 8/1, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 9, 10/1, 10/2, 10/2А, 10/3, 11/1, Мұхамед-Хайдар Дулати көшесі: 74, 76, 78, 78/1, 80, 82, 84, 86, 98, 100, 102, 104, 106, 108, 111, 113, 119, 121, 123, Ш. Уәлиханов көшесі: 8/2, 8/3, 8/4, 10, 10/1, 12, Абай даңғылы: 52/2, 52/4, 54/1, 54/3А, 54/4, 66, 66/1, 66/2
|}

== Сарыарқа ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983284?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы
!Қызмет ету аймағы
|-
| Талғат Бигелдинов атындағы № 1 мектеп-лицей  ||  Желтоксан, 9 ||  1874, 2008&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/sh_1_astana_/?hl=ru#:~:text=%D0%9F%D1%83%D1%82%D1%8C%20%D0%B2%20150%20%D0%BB%D0%B5%D1%82%3A%20%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5,%D0%B8%D0%BC%D1%8F%20%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20(2023)%20%E2%9C%A8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://newtimes.kz/eksklyuziv/182408-ot-prikhodskogo-uchilishcha-do-litseia-150-letniaia-istoriia-shkoly-v-astane&lt;/ref&gt;
1989 жаңа екі ғимарат ескі ғимарт орнына салынды
|  орыс||1874 Бірінші приходское училище,
1992 математика-экономика лицейі №1
|мкр.Самал: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, Республика даңғылы: 1, 1/1, 3, 3/1, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 9, 9/1, 9/2, 11, 13, 21, 23, 23/1, Ә.Мәмбетов көшесі: 2, 2/1, 4, 6, 8, 8/1, 8/2, 8/3, 10, 12, 16, 20, Желтоқсан көшесі: 1, 2, 2/1, 2/2, 2/3, 3, 3/1, 6, 7, 8, Бұхарбай батыр көшесі: 21, 24, 25, А.Иманов көшесі: 1, 2, 4, Ағыбай батыр көшесі: 1, 2, 2/1, 3, 4, 5, М.Әуезов көшесі: 1, 2, 4, Ғұмар Қараш көшесі: 3 '''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар  № 10 МГ-да);'''
Жеңіс даңғылы: 2, 4, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 8/1, 10, 

Кенесары көшесі: 16, 17/1, 19, 21, 22, 23, 24, 27, 29, 30, 43, Бейбітшілік көшесі: 1, 3, 5

'''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 56 МЛ-де)'''
|-
| [https://2schoolastana.edu.kz/kz/ Ғафу Қайырбеков атындағы № 2 мектеп-гимназия]||  Сейфуллина, д. 19 ||  01.01.1966&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/kz/school-registr/view?id=000000007&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Абай көшесі: 27, Бейбітшілік көшесі: 23, 27, 29, 31,

Жангелдин көшесі: 7, 8/1, 10, 11, 12, 14, 16, 20, 22, 

Желтоқсан көшесі: 12, 12А, 14, 15, 17, 18, 20/1, 22/1, 22/2, 23, 24/1, 26, 27, 27/1, 28, 29, 30, 30/1, 30/2, 33, 35

Жеңіс даңғылы: 16, 18а, 20, 23, 24, 24/1, 25, 26, 26а, 27/1, 28, Сейфуллин көшесі: 13/1, 22, 23, 24, 25, 26/1
Ж.Омарова көшесі: 53
|-
| [https://mektep3-bilim.edu.kz/ru/shkola/o-nas.html № 3 мектеп-гимназия]||  Республики, 35 ||  01.01.1941||  қазақ, орыс||
|Республика даңғылы: 25, 27, 29, 33, 34/2, 37, 39, 41/1, 43а, Абай даңғылы: 35, 37, Ж.Омаров көшесі: 64, Сейфуллин көшесі: 27/2, 29, 33, 34а, 34б, 35, М.Әуезов көшесі: 12/1, 15, 15/1, 16, 16/1, 17, 19, 21, 22, 24, 25, 26, 27, 28, Жангелдин көшесі: 21, 26, 30, 32, А.Мәмбетов көшесі: 5, 5/1, 30, Бейбітшілік көшесі: 16/1, 20, 20а, 22, 24, 26, 28, Кенесары көшесі: 43
|-
| [https://gim6ast.edu.kz/kz/about № 6 гимназия]||  Бөгенбай даңғылы, 47/1  ||  ||  орыс||1990  жыл средней школы №7
1991 год - средняя школа №7 реорганизована в школу-гимназию №7
2001 Акмолинская школа-гимназия №7 переименована в &quot;Гимназию №6&quot;
2007 №6 переименована в &quot;Гимназию №6 имени Юрия Гурова

2008 год - произошло обрушение здания гимназии №6 им. Ю.Гурова по адресу Ауэзова 31

Коллектив учащихся и учеников был переведен в здание бывшего лицея №9 по адресу Сарыарка 20. 
|Жеңіс даңғылы: 34, Желтоқсан көшесі: 37, 37/1, 38/1, 40, 47, 49, 49/1, М.Әуезов көшесі: 29, 32, 32/1, 35, 
Бейбітшілік көшесі: 30, 32, 33, 34, 34/1, 35, 36, 

Республика даңғылы: 47, 49, Бөгенбай батыр даңғылы: 37, 39, 43/1, 43/2, 48, 50, 50/1, 52, Ы. Дүкенұлы көшесі: 1, 1а, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 13 '''(қазақ тілінде оқытатын 3-11 сыныптар № 62 МЛ-де);''' 

Желтоқсан көшесі: 32, 32/1, 32/2, 32/3, 32/4, Бөгенбай батыр даңғылы: 36, 36а

('''қазақ тілінде оқытатын 3-11 сыныптар № 2 МГ-да)'''
|-
| Ғали Орманов атындағы № 7 мектеп-гимназия  ||  Бөгенбай Батыр даңғылы, 57  ||  1990&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1625{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Республика даңғылы: 46, 48, 48/1, Бөгенбай батыр даңғылы: 53, 54, 54а, 55, 55/1, 56, 59, 61, 61а, 63, 65, 67, 67/1, 77/4, 81, Ш. Айманов көшесі: 9, 11, 16, 16/1, 18, 20, 22/1, Ы. Дүкенұлы көшесі: 15/1, 15/2, 16, 16/1, 17, 21, 21/1, 26, 28, 28/1, 30, 31/5, 32/1, 34, 34/1, 36, 37/1, 37/2, 37/3, 38, 38/1, Ш. Уәлиханов көшесі: 27, 27/1
'''Орыс тілінде оқытатын сыныптар:'''

Ж. Аймауытов көшесі: 8/2, 8/4, 9, 9/1, 9/2, 9/3, 9/4, 9/6, 10/1, 10/2, 10/3, 7/3, 7/4, 7/5, 8/5, 9/8, 9/9, 10/4, 10/5, 12/1, 12/2, 12/3, 12/4, С. Рақымов көшесі: 109, 110, 111, 113, 113а, 113б, 115, 115/а, 115б, 117, 117а, 119, 119а, 123, А. Жангелдин көшесі: 25, 27, 27а, 27/3, 29, 29/1, 29/3, 29/4, 29/5, 29/6, 31, 31/1, 31/2, 31/3, 31/4, 31/5, 93, 93/1, 27, 27/1, 27/2, 27/3, 27/4, 27/6, 27/5, 27/7, 27/8

Павлов көшесі: 21, 29, 31, 33, 34, 35, 35/1, 35/2, 37, 38, 38а, 40, 42, С.Жүнісов көшесі: 7, 7/1, 16а, 20а, 22/2, 19а, 27, 29, 30, 30б, 32, 32а, 32/1б, 33, 34, 34б, 35, 36, 37, 41, 43, 43а, 44, 45а, 46а, 46/1, 47, 48/1, 49, 50, 52, 54, 58б, 60 б, 7д (барлық үйлер)
|-
| [https://zerde.edu.kz/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ № 9 Зерде мамандандырылған мектебі]||  Сарыарка, 20 ||  2005 ||  қазақ, орыс||
|
|-
| Өзбекәлі Жәнібеков атындағы № 11 мектеп-лицей ||  Абая, 6 ||  ||  қазақ, орыс||
|Сарыарқа даңғылы: 11, 14, 16, 18, Кенесары көшесі: 1, 9, 13, 17/1, Күмісбеков көшесі: 1, 2, 4, Абай даңғылы: 8, 10, 10/1, 10/2, 18, Бигелдинов көшесі: 5, 7, 8, 9, 9а, 9/1, 10, 11, Айпара көшесі: 16, 17, Талшын көшесі: 13
|-
| № 12 балабақша-бастауыш мектеп кешені || Қамысты, 7 ||  ||  || 
|
|-
| [https://13.astana-bilim.kz/pasport?lang=ru № 13 орта мектеп]||   «Промышленный, Шалкөде 5 ||  1982|| || 
|
|-
| [https://14.astana-bilim.kz/ № 14 мектеп-гимназия]|| Московская, 23 ||  1974&lt;ref&gt;[https://bilimland.kz/ru/directories/item/1638#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%E2%84%96,%D0%AF%D0%B7%D1%8B%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9. https://bilimland.kz/ru/directories/item/1638#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%E2%84%96,%D0%AF%D0%B7%D1%8B%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9.]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Ә.Молдағұлова көшесі: 4а-24/1, Жеңіс даңғылы: 50, 52, 54, 56, 57, 59, 61, 63, 65, 67, 69, 71, 71/1, 71/2, 73, 75, 75/1, 75/2, 77, 79/1, Карауыл көшесі, Хмельницкий көшесі, Затаевич көшесі, Мыңарал көшесі (барлық үйлер), Майқұтов көшесі, Маралды көшесі, Найзақара көшесі (барлық үйлер), Берел көшесі: 11/4-тен бастап соңына дейін, Бекетай көшесі: 7/2-ден бастап соңына дейін, Потанин көшесі (барлық үйлер), Керегетас көшесі, Дальний таркөшесі, Сеченов көшесі, 
Сарыбұлақ көшесі: 15а, 36, 38, 40, 42, 44, 44/3, 46, 48, 50, Мәскеу көшесі: 13/1, 13/3, 15/1, 15/2, 15/3, 15/4, 15/5, 17/1, 21/4, 27, 29, 31
|-
| [https://astana-lizei15.edu.kz/ru/istoriya-shkoly/ № 15 мектеп-лицей]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|| Сарыарка, 48/1,
немес Сарыарка 20
| 1956, 
жаңа ғимарат 1963&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/school15.astana/&lt;/ref&gt;
|  қазақ, орыс|| средней школы имени А. Матросова
|Мәскеу көшесі: 24, 26/1, 30/1, 32, А.Ділманов көшесі: 22/1, Сарыарқа даңғылы: 46, 48, 48/2, 48/3, 50, Бестерек көшесі: 3, 3а, 18, 21, 32, Жеңіс даңғылы: 37, 37/1, 39, 39/1, 41, 41/1, 41/2, 43/1, 43/2, 43/3, 43/4, 45, 45/1, 45/2, 45/3, 49, 49/1, 51/1, 51/2, 51/3, 51/4, 55, Бөгенбай батыр даңғылы: 31, 33, 35
|-
| [https://18.astana-bilim.kz/historia?lang=ru № 18 орта мектеп]|| Бөгенбай Батыр, 17 ||  '''1981''' ||  қазақ, орыс||
|Мәскеу көшесі: 4, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 12/1, 12/2, 13, 14/3, 16/2, 16/3, 18, 18/1, 18/2, 18/2а, 18/3, 20, 20/1, 20/2
Сарыбұлақ көшесі: 4а, 6, 8, 10, 12, 13, 14, 16, 18, 20, 22, 24, 26, 28, 28а, 30, 34, Берел көшесі: 1-31, Бекетай көшесі: 1/4-6/4, Разинның 1-ші және 2-ші таркөшелері, 

Загородный таркөшесі, Шидерты таркөшесі, Домбыралы көшесі, С.Разин көшесі, Бестерек көшесі

Жамбыл көшесі: 31, 32, 34, 34а, 36, 36а, 36в, 36/1, 38, 40, 40/1, 42, 44, 45, 45а, 46, 48, 55, 57, 59, 58, 69, 71, 75/1, 75/2, 77, 79, 81-2/1, 83, Сарыарқа даңғылы: 32, 35, 35/1, 35/2, 35/3, 36/1, 38, 42, 39, 41, 43, Бөгенбай батыр даңғылы: 3в, 4, 6/1, 6/2, 6/3, 6/6, 7, 7/1, 21, 21а, 23/1, 24/1, 24/2, 28, 30, 32, 32/1, 34, А.Жангелдин көшесі: 1а, 3, Щорс көшесі: барлық үйлер. 
|-
| № 19 орта мектеп ||  Тамшалы, 32 ??? || ||  қазақ, орыс||
|Герцен көшесі, Беляков көшесі, Күршім көшесі, Әулие ата көшесі: 1-64/1, /2, /3, 65-81, Шубин көшесі, Дулатов көшесі: 176, 177, 178, 180, 182, 184, Атакент көшесі,
Карбышева көшесі: 1-28/1, Жалаулы көшесі,Ойжайлау көшесі: 1-20, Кентау көшесі, Ақшағыл көшесі, Ынталы көшесі, Кеншілер көшесі, Тасқұдық көшесі, Ұялы көшесі, Жосалы көшесі, Жерұйық көшесі: 1-13б, Жуков көшесі: 1-20, 49-77, Придорожный көшесі, Шілікті көшесі, Төлебаев көшесі, Бесшатыр көшесі,

Тамшалы көшесі, Жароков көшесі, Медеу көшесі: 46-65, 46-111/1, Оқжетпес көшесі (Герценге, Шубинге дейін), Елек өткелі: 1, 1/3, 2/1, 6, 6/1, 8, 10, 12, 12/1, 12/2, 13, 14, 14а, 15, 16, 17, 17/1, 18, 19, 19а, 19/1, 25,

Р.Дүйсенбаев көшесі: 2-72, 22-ші көше: 2, 49-шы көше: 3-14, Күршім өткелі: 3-13, Ш.Бөкеева көшесі: 11-42/1б

Көктөрек көшесі: 1-41, Орда көшесі: 1-17/1
|-
| [https://20mektep.ucoz.com/index/0-2 '''Ш.Айманов''' '''атындағы''' № 20 орта мектеп]|| Қарталы, 62 ||  1960&lt;ref&gt;https://20mektep.ucoz.com/index/0-2&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Чехов таркөшесі, А.Чехов көшесі: 2-57, Мұзтау көшесі
Ш.Бейсекова көшесі: 7/1-13/9, С.Қожахметов көшесі,

Ақан сері көшесі: 1-10, Алқатерек таркөшесі, М.Жәлел көшесі (жұп сандар) '''(қазақ тілінде оқытатын 11 сыныптар № 58 МГ-да);'''

М.Дулатов көшесі (тақ сандар), Оғыланды көшесі, Абат-Байтақ көшесі, Оқжетпес көшесі: 2-86, К.Байсейітова көшесі: 33-90, Қарталы көшесі: 25-86,

Құрақты өткелі: 3-22, Суворов көшесі: 22-44

'''(қазақ тілінде оқытатын сыныптар № 61 МЛ);'''

В.Бартольд көшесі, Шыршық таркөшесі, Қашаған көшесі, Сүмбе таркөшесі: 2-24, Тайсойған көшесі,

Қоянды таркөшесі, Орда көшесі (тақ сандар)

Қырыққыз таркөшесі, Қырат таркөшесі, Қараой таркөшесі, Мартылоги көшесі

'''(қазақ тілінде оқытатын сыныптар № 19 ЖББМ-де).'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://25.astana-bilim.kz/about?lang=ru № 25 жалпы білім беретін  мектеп]'''
|Ы.Алтынсарин 9
(улице Тимирязева, 17.)
|'''1965''' 
|қазақ, орыс
|'''Средняя школа № 25 имени Победы'''
| valign=&quot;top&quot; |Жеңіс даңғылы: 66, 70, 72, Біржан сал көшесі: 2, 6 ,8, 

Ә. Молдағұлова көшесі: 27а, 29, 29а, 29б, 29г, 33, 37,  37/1, 39, Бейбітшілік көшесі: 75, 77, 77а, 79, Алтынемел көшесі: 1, 3, 5, 7, 8,  Ы.Алтынсарин көшесі: 6, 6/1, 7, 7/2, 8, 10, 14, И.Құтпанұлы: 3-32,33, 33/1, І.Есенберлин  көшесі: 11, 11/1, 12, 13, 13/1, 14, 15, 15/1, 16,16/1, 18, 19, 20, 20/1, 21,  21/2, 22, 23, 23/1, 24, 26, 27/1, 28, 29, 30, 32, 38; Гете көшесі: 10, 22/1.

('''қазақ тілінде  оқытатын 4-11 сыныптар № 46 МЛ-де'''): Бейбітшілік көшесі, 60, 62, 62а, 64, 64а, 

Есенберлин  көшесі, 30, 32, 38, 

Республика  даңғылы, 72, 74, 76, 76/1, 77, 78, 79, 81, Ә.Молдағұлова көшесі, 33, 37,  37/1, 39
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://www.26astana-mektep.edu.kz/kz/o-shkole#:~:text=%D0%92%202016%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%83%20%D0%93%D0%A3%20%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81,%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F%20%D0%BF%D0%BE%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%B8%2C%2024. № 26 мектеп-гимназия]'''
|Конституция 24
|2016 жаңа мәртебе &lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/aset-isekeshev-otkryl-novuyu-stolichnuyu-shkolu-na-meste-avariynoy_a2943919&lt;/ref&gt;
|қазақ, орыс
|
| valign=&quot;top&quot; |Конституция көшесі: 18, 20, 20/2, 22, 

Қарасай батыр көшесі: 20, 22, 22/1, 22а, 22б, 22в, 22г,  24/1, 24/2, 26, 26/2, 29, 31. К.Байсейітова көшесі: 2, 4. 

Қарталы көшесі: 3а, 3/1, 5/1, 
|-
| [https://34.astana-bilim.kz/mektepturli?lang=kz № 34 орта мектеп]|| Тайбурыл, 23 ||  2002 || || 
|
|-
| [https://35.astana-bilim.kz/about?lang=kz Нәзір Төреқұлов атындағы № 35 мектеп-лицей]||  Абая 9/1 ||  1991||  қазақ, орыс||
|Абай даңғылы: 1, 1/1, 1/2, 3, 3/3, 3/4, 3/5, 5, 5/1, 9, 11, 11/1, 15/1, 18, 21; К.Күмісбеков көшесі: 3а, 6, 6/1, 7, 7/1, 8, Сейфуллин көшесі: 1, 2, 2в, 2/2, 3, 4, 4/1, 4/2, 5, 6, 6/1, 7,  8, 9, 9/1, 10, 11, 12, 13/1, 14, 14/2, 14/3, 14/4, 18, 18/1, 18/2, 18/4, 18/5, 20, 23, Челюскинцев көшесі: 71, 73, 73а,75, 77, 79, 83/2, 84, 90, 94;  Ж.Омаров көшесі: 16, 18, 19а, 20, 20 б, 22, 24, 25, 27, 47А, Талшын көшесі: 14, 18, 41, 41а, Сарыарқа даңғылы: 15, 17, 19,  22/1, 24, 26/1, 28, Жеңіс даңғылы: 17, 17а, 17б, 17в, 19, 21, 23, 25, 27/1, 31, Ә.Жангелдин көшесі: 4, 6; К.Күмісбеков көшесі: 3а, 6, 6/1, 7, 7/1, 9, 9/1, 9/2;  
|-
| [https://36mektep.edu.kz/# № 36 орта мектеп]|| Қарасай батыр, 7 ||  1936 ||  орыс||В 1936 году в Акмолинске построено двухэтажное здание школы, получившее номер 30, который она носила до 1958 года. 
В 1958 году школе присвоили №63, 
В 1977 году школе дали №107, 
В 1997 году она получила №36. 
В 1968 году к школе пристроили помещение, её площадь увеличилась вдвое.&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1682{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|Қарасай батыр көшесі: 2в, 6, 15, 16, 25, 25/1, 
Конституция көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 10, 10/1, 10/2, 10/3, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 16, 24/1, 26/1, Бұланты көшесі: 3, 4, 5, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, М.Дулатов көшесі:  2, 2а, 4, 4а, 6, 14, 18/2, 18а, 20, 22, 22/2, 24, 24/2; Жартас көшесі: 1, 2, 3/4, 7;  Ш.Бейсекова көшесі: 15/2, 15/2а, 15/3, 15/4, 15/5, 15/6, 15/7, 15/8, 15/9, 17/1, Гагарин көшесі,  Баркытбел таркөшесі, 28, С.Мұхамеджанов көшесі: 1-43, Абат-байтақ көшесі: 2-10/1, Ұланбел көшесі: 1-7, Есенберлин көшесі: 1, 2а, 3, 4, 5, 6, 7, 8, Біржан сал көшесі: 1, 1/1, 3, 3/1, 3/2, ул.Гете 1, 1/1а, 3, 4, 4 а, А.Диваев көшесі, К.Байсейітова көшесі: 3, Ақбұғы көшесі 1-8/1, Үшқара (барлық үйлер), Шынтас таркөшесі, 8а

('''қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 61 МЛ-де''')
|-
|''&lt;u&gt;[https://39.edu.kz/ № 39 кешкі (ауысымды) мектеп] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251226055445/https://39.edu.kz/ |date=2025-12-26 }}&lt;/u&gt;''
|''&lt;u&gt;Ә.Молдағұлқызы, 22&lt;/u&gt;''
|2000?
|''&lt;u&gt;қазақ, орыс&lt;/u&gt;''
|2000 жылы «№ 1 кешкі мектеп»КМҚК «№ 39 кешкі (ауысымды) мектеп» КММ болып қайта құрылды.
|
|-
| [https://40.astana-bilim.kz/all?lang=kz Әлкей Марғұлан атындағы № 40 мектеп-лицей]|| Көктал кенті, Д.Бабатайұлы, 24 ||  1997||  қазақ||«Ишим Астана» АҚ ''№ 1 толық емес орта мектеп'' ''1997 жылдан''
«Көктал орта мектебі» 1998 бастап
|Ж.м. Көктал 1 мекенжайлары: Актау көшесі: 1-13,
Көкжиек көшесі: 1-6, Байқоныр көшесі: 1-58, Өркен көшесі: 1-18, Жетісу көшесі: 1-19, Болашақ көшесі: 13-120, Күлтұма көшесі: 1-29, Таңжарық көшесі: 1-30,

Жаңақоныс көшесі: 1-70, 70а, Ақтубек таркөшесі: 1-11

Мойнақ көшесі: 1-14, Жаркөл көшесі: 1-28, Нұра көшесі: 1-7, Сүйінбай ақын көшесі: 1-70, Жұмбақтас көшесі: 1-8, Шымбұлақ көшесі: 1-10, Көктөбе көшесі: 1-7, Келешек көшесі: 1-10, Береке көшесі: 1-10, Талас көшесі: 1-13, Тайтөбе көшесі: 1-19, Гагарин көшесі: 1-9

Бидайық көшесі: 1-14, Жаяу Мұса көшесі: 1-47, Шортанбай ақын көшесі: 1-26, Естай көшесі: 1-48, Базарлық көшесі: 1-18, Ақтолқын көшесі: 1-12, Бастаңғы көшесі: 1-8, Бақтыбай ақын көшесі: 1-4/1, Көкжиек көшесі: 1-18, Аққорған көшесі: 1-10, Кербез, Перне көшелері, Абайдың 150 жылдығы көшесі: 1-22/1, Басықара, Мөңкеұлы, Сұлама көшелері, Изенді, Сонар көшелері, Ақыт Үрімжіұлы, Сырғалы, Күршім көшелері, Бәсіре, Батығай көшелері, Майлыкожа ақын, Шөже ақын көшелері, Найзақоңыр, Сәйгүлік көшелері,

С-191, С-192 көшелері, Школьная, Новая көшелері, Алмалық көшесі, Нарын көшесі: 14-28, Сұлукөл көшесі: 15-35, Еңлік-Кебек, Ақ қайың көшелері,

Нұрбесік, Ардагерлер көшелері: 15-38, Дайрабай таркөшесі, Сұлукөл көшесі: 8, 14, 14/1, Шұғыла көшесі: 3, 3/1, 4, 4/1, 5, 6, 7, 8/1, 9, 10, 14а, 17, 18б

Титов көшесі: 4/1, 15-29, Қайыңды көшесі: 20-46

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 41 ЖББМ)'''
|-
| № 41 орта мектеп ||  Көктал кенті, Ардагерлер, 1а ||  05.01.1970||  орыс||
|Ардагерлер көшесі: 1-12, 12а-31, 32-38, Ақтау көшесі: 1, 3, 4, 5, 7, Д. Бабатайұлы көшесі: 1-29, Аққорған көшесі, Новостройка көшесі, Сұлукөл көшесі: 3, 5, 7, 7/1, 7/2, 9, 11, 13, Шыңғыстау көшесі: 1-17,
Болашақ көшесі: 1, 1в, 2, 2/2, 2а, 3-11, 13-120, Шұғыла көшесі: 1/1, 1/2, 2/1, 2/2, 2, 3, 3/2, 4/1, 4/2, 5, 6/1, 6/2, 7, 7/1, 7/2, 9/3, 9/4, 10/1, 10/2, 11-13/2, Көкжиек көшесі: 1/1, 1/2, 3/2, 5/3, 5/4, 5/5, 2/6, 2/7, 2/8, Титов көшесі: 2, 2а, 3-14, Қайыңды көшесі: 1-14а, 16, 18, 18/1, 18/2,

Алмалық көшесі: 2, 3, 4, Нарын көшесі: 1-12, 14-18,

12-1 көшесі: 4, 6, 8, 10, 12, 

'''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар''' 

'''№ 40 МЛ)'''
|-
| [https://komplex46.edu.kz/# № 46 балабақша-мектеп-гимназия кешені]|| А. Молдағұлов, 35  ||  1994 ||  орыс||Немецкий гуманитарный образовательный комплекс
|Бейбітшілік көшесі, 60, 62, 62а, 64, 64а, 
Есенберлин көшесі, 30, 32, 38, 

Республика даңғылы, 72, 74, 76, 76/1, 77, 78, 79, 81, Ә.Молдағұлова көшесі, 33, 37, 37/1, 39

'''(қазақ тілінде оқытатын 5-11 сыныптар''' 

'''№ 25 ЖББМ-ке)'''
|-
| № 47 балабақша-мектеп-гимназия кешені || С.Сейфуллин, 21 ||  1996 &lt;ref&gt;https://astanakids.kz/catalog/astana/gosudarstvennye-detskie-sady/42-gkkp-kgu-kompleks-detskiy-sad-shkola-gimnaziya-47&lt;/ref&gt;||  орыс||
| Қазақстан Республикасы және Орта Азиядағы украин тілі мен әдебиетін оқытатын жалғыз оқу орны.&lt;ref&gt;http://www.kompleks-47.edu.kz/kz/biz-turaly.html&lt;/ref&gt;
|-
| Қошке Кемеңгерұлы атындағы № 49 орта мектеп ||  Өндіріс, Сарыадыр, 3. ||  2005&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/reel/CfGh9HMIPO3/&lt;/ref&gt;|| || 
|
|-
| [https://sh56.edu.kz/ru Шәкәрім атындағы № 56 мектеп-лицей]|| Челюскинцев 29/1, Улица Тарас Шевченко 3?&lt;ref&gt;https://sh56.edu.kz/ru&lt;/ref&gt;||  2006&lt;ref&gt;https://www.sh56.edu.kz/ru/o-nas-292216&lt;/ref&gt;||  қазақ||
|Кенесары көшесі: 4, 4а, 4б, 6, 8, Шығанақ көшесі: 1, 1/1, 3,
Т.Шевченко көшесі: 4, 8, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 10/2, 10/4,

Сарыарқа даңғылы: 1, 1А, 1Б, 3, 5, 5/1, 7/9,  Челюскинцев көшесі: 1, 5, Косыгин көшесі: 14, Тұран даңғылы: 3, 3в, 3д, 3/1, 3/2, 3/3, 3/4, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 5/6, 5/7, 5/8, 5/9

«Газ аппаратурасы» т.а. үйлері,

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 11 МЛ);'''

Сарыарқа даңғылы: 8, 8/1, Жеңіс даңғылы: 1, 3, 5, 5/1

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар №1 МЛ).'''
|-
| [https://58bilim.edu.kz/mektep-tarikhi/ Ілияс Жансүгіров атындағы№ 58 мектеп-гимназия]||  Акан сері, 22 ||  '''2007-2008'''||  қазақ||
|Талапкерская көшесі, Атбасарская көшесі,
Рауан таркөшесі, Қарталы көшесі: 5, 6, 8, 21/1, 95-150

А.Чехов көшесі: 56-68а, Сүмбе таркөшесі: 15-36б

М.Жалел көшесі: 47, 73-85, Ақан сері көшесі: 16, 18, 24, 24/1, 32, 40/8, 47/1, 59/1, К.Байсейітова көшесі: 92-126, Жарсуат таркөшесі, Маралсой таркөшесі, Коғалы таркөшесі, Желдірме таркөшесі, Асаукөк таркөшесі,

Д.Карбышев көшесі: 8/2, Фахд бен Абдулл Азиз көшесі, С.Мұхамеджанов көшесі: 44-110, Ш.Бейсекова көшесі: 3/1-5/10, Шақпақ көшесі (барлық үйлер) 

('''орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 20 ЖББМ''');

Н.Тілендиев даңғылы: 16/1 

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 18 ЖББМ);'''
|-
| № 60 мектеп-лицей  || Кубрина, 21/1 ||  2008 &lt;ref&gt;[https://bilimland.kz/ru/directories/item/1737#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%2D%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%20%E2%84%96,%D0%A1%D1%82%D0%BE%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%20%E2%80%93%20%D1%81%D1%82%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%C2%BB. https://bilimland.kz/ru/directories/item/1737#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%2D%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%20%E2%84%96,%D0%A1%D1%82%D0%BE%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%20%E2%80%93%20%D1%81%D1%82%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%C2%BB.]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Кубрин көшесі: 2/1, 20/1, 22/1, 23/1, Боталы көшесі: 26, 26/1, 26/2, 26/3, 26/4, 26а, 26б, Абай таркөшесі: 2, 3, 4, 5/1, 5а, Абай даңғылы: 4а, Сарыарқа даңғылы: 29, 29/1, 31, 31/2, Күмісбеков көшесі: 9, 9/1, 9/2, 9а, 11, 12/2, 12/5, Б.Соқпақбаев көшесі: 1, 3, 4, 5, 6, Щорс көшесі: 12/2
|-
| [https://61astana-bilim.edu.kz/%d0%b1%d1%96%d0%b7-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ Қаныш Сәтбаев атындағы № 61 орта мектеп] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}||  Қарталы
улица Конституция,33??
| '''2008''' ||  қазақ||
|Қызылсу көшесі: 33-51, Аспара көшесі, Медеу көшесі: 10/1-31/3, 32-65, Өрнек көшесі, Қарталы көшесі: 1/1, 9а, 11, 13, 15/1, 17, 17/1, 18, 18/1, 19а, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 8 март көшесі, Конституция көшесі: 21, 23, 25, 27, Ш.Бөкеева көшесі: 1-38/9, 40, Қазығұрт көшесі, Саққорған көшесі, Құрақты көшесі: 1-12, Карталинский таркөшесі, Суворов көшесі: 12, 14, 16
'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 26 МГ);'''

К.Байсейітова көшесі: 7, 8, 10, 10/1, 11, 13/1-27/1

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 36 ЖББМ);'''

М.Дулатов көшесі: 54-64, Жидебай көшесі, Юбилейная көшесі, Жалын көшесі: 28-51, Медеу 32-65, Қарталы 9а, 11, 13, 15/1, 17, 17/1, 19а, 22, 24, 26, 28, 30, 32

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 20 ЖББМ).'''
|-
| [https://licei62.edu.kz/ru/o-shkole/nasha-istoriya № 62 мектеп-лицей]|| Московская, 41  ||  23.01.2009 ||  қазақ, орыс||
|М.Әуезов көшесі: 38/1, 39, 41/1, 41, 42, 42а, 43/1, 44, 45, 45/1, 47, 48, 50, 52а, 54, 55, 55/2, 56, 57, 57а, 57/1, 57/2, 57/3, 59, Бейбітшілік көшесі: 40, 42, 42а, 44, 44а, 45, 47, 48, 49/1, 50, 52, 54, 55, 56, 58, 61, 63, 65, 67, 69, 71 (59-жатақхана), Республика даңғылы: 55, 57, 61, 71, 71/1,
Ә.Молдағұлова көшесі: 30, 32, 34, 36, Желтоқсан көшесі: 48/1, Мәскеу көшесі: 38а, 38/1, Шеркала таркөшесі: 1-12/2, академик Скрябин бульвары: 6, Орлықөл көшесі: 15/2
|-
|'''[https://65.astana-bilim.kz/ Мағжан Жұмабаев атындағы № 65 мектеп-гимназия]'''
|улица Шәймерден Қосшығұлұлы,18/1
|2010
|қазақ, орыс
|
|Б.Соқпақбаев көшесі: 14, 14/1, 14/2, 14/3, 14/4, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 16/4, 18, 18/1, 18/2, 18/3, Ш.Қосшығұлұлы көшесі: 14, 16, 18, 1-ші Алматы көшесі (барлық үйлер), 
Е.Серкебаев көшесі: 3/1-12/7, С-303 көше: 2-2/5, Н.Тілендиев даңғылы, 1/2
|-
| [https://67gymnasium.edu.kz/kz/o-shkole Ілияс Есенберлин атындағы № 67 гимназия]|| 188, 23/1 улица Шәймерден Қосшығұлұлы,23/1 || '''''2011''''' ||  қазақ||
|Б.Соқпақбаев көшесі: 20, 20/1, 20/2, 20/3, 20/4, 20/5, 21, 21/1, 23, 23/1, 23/2, 23/3, 25, 25/1, 25/2, 27, 27/1, Ш.Қосшығұлұлы көшесі: 20, 20/1, 21, 21/1, 22, 22а, 22б, 22/1, 22/2, 23, 23/2, 24а, 24/1, 24/2, 24/3, 24/4, 25, 25/1
'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 65 МГ);'''

Е.Серкебаев көшесі: 33, 33/1, 33/2, 33/3, 33/4

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 80 МГ)'''
|-
| [https://68gymnaziya.edu.kz/ Міржақып Дулатұлы атындағы № 68 мектеп-гимназия]||  Көктал, Құсмұрын, 2 ||  01.01.2011||  қазақ||
|Ақмола көшесі: 1-57, Ақтөбе 1-12, Ақсуат 1-21, Арқалық 1-66, Айыртау 1-4, Балқаш, Жезді 1-15, Зайсан 1-36, Құланөтпес 1-14, Кима 1-7, Қарасу 1-30, Қайнар 1-41, Кендала, Мойылды 1-30, Мыңжылқы 1-4, Моншақты 1-39, Тастық 1-22, Сарыөзен 1-27, Саумалкөл 1-4, 10, Сарыағаш, Ұлытау 1/1-29/1, Актөбе, Ақсу, Ақсуат, Арқалық, Айыртау, Балқаш, Жезді, Зайсан, Құланөтпес, Кима, Қарасу, Қайнар, Кендала, Мойылды, Мыңжылқы, Моншақты, Тастық, Сарыөзен, Саумалкөл, Сарыағаш, Ұлытау '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар №41 ЖББМ).'''
|-
| [https://school80astana.edu.kz/ru Сәкен Сейфуллин атындағы № 80 мектеп-гимназия]|| 188, 17/2, улица Шәймерден Қосшығұлұлы,17/2 || ||  қазақ, орыс||
|Ш.Қосшығұлұлы көшесі 3/1, 3/2, 4, 6, 6/1, 7, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 10/2, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 13/1, 13/2, 13/4, 13/5, 13/6, 17, 17/1, 17/3, 19, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, Жамбыл көшесі 8, 8/1, 8/2, 10, 15а, Е.Серкебаев көшесі 19/1, 21, 21а, 25, 31, Е-882 көшесі 3а, 5, 7, 15, 15а, Б.Соқпақбаев көшесі 10.
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''№ 105 жалпы білім беретін мектеп''' 

|Құсмұрын 2
|2024
|
|
|Ұлытау көшесі 44, 50, 50а, 50б, 50/1, 50/2, 50/3, 50/4, 50/5, 51, 52, Қызбел көшесі, Бостандық көшесі, Ордабасы көшесі, Жарқайың көшесі, Ордабасы көшесі, Маятас көшесі, Баршын-Ұлытау көшесі, Наурыз-Ұлытау көшесі, Ақсу көшесі, Тарбағатай көшесі, Шаңтөбе көшесі, Торғай көшесі, Наурыз көшесі 54, Айдарлы көшесі, Шаңтөбе көшесі 11, 11/1, Тлендиев даңғылы 36, 38, 40, 42, 44, 44/1, 44а, 44/2, 46, 48, 50, 50/1, 50/2, 52, 52/2 '''(орыс тілінде оқытатын 6-11 сыныптар № 41 ЖББМ-те).'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://106mektep.edu.kz/ № 106 жалпы білім беретін мектеп]'''  


|Бейбарыс Сұлтан, 15
|2024
|
|
|Қараменде би Шақаұлы көшесі 1, 3, 3/1, 3/2, 7, 7/1, 7/2, 7/3, 9, 9/1, 11/1, 64, Бейбарыс Сұлтан көшесі 5, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 7, 9, 11, 12/1, 12/2, 12/3, 13, 13/1, 14, 23, 25, 25/1, 25а, 25/2, 25/3, 25/4, 27, 31, Е.Серкебаев көшесі 41, 43, 45, 47, Тлендиев даңғылы 15/1, 15/2, 15/3, 15/4, Ч.Айтматов көшесі 77, 77/1, 77/2, 77/3, 77/4, 77/6, 77/7, 77/8, 77/9, 77/10, 77/11, 79, 79/1, Жайылма көшесі, Ж.Сейдалин көшесі, Бозбиік көшесі, Ақбөкен көшесі, Қызылкеніш көшесі, Сүйінбай ақын көшесі, &quot;Мирный дом&quot; тұрғын үй кешені, «Зеленая роща 1» СТ, «Зеленая роща 2» СТ, «Полянка» ПК, А.Тұрлыбаев көшесі 1-39, 150 жыл Абай көшесі 23-66, Арықты көшесі 4-28, Ж.Ақпаев көшесі 2-34, Қаражорға көшесі 1-13, Дәулеткерей көшесі 7, 8, 10, 11, 13, 15.
|-
| valign=&quot;top&quot; |[https://bilnurqyz.edupage.org/ Лицей-интернат &quot;Білім-инновация&quot; для одаренных девочек]
|Бердібек Соқпақбаев (ул 187) көшесі, 17
|2003&lt;ref&gt;https://bilnurqyz.edu.kz/ru/ru-about-us/&lt;/ref&gt;
|қазақ, орыс
|Казахско-турецкий лицей-интернат для девочек.
ГУ «Казахско-турецкий лицей-интернат для одарённых девочек» города Астана
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |[https://urbancollege.edu.kz/ Urban School]
|ул. Даулеткерей, 1
|колледж??
|
|
|
|}

== Сарайшық ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983291?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| № 13 жалпы білім беретін мектеп ||  Жилой массив Промышленный улица Шалкөде,5|| 1962 &lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1637 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260528091025/https://bilimland.kz/ru/directories/item/1637 |date=2026-05-28 }}&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Шарбақты көшесі, 1-46, Көкарал көшесі, 1-44а, Бәйшешек көшесі, 1-80, Көкжелек көшесі, 1-52, Қапал батыр көшесі, 1-12, Балуан Шолақ көшесі, Шалқоде көшесі, 1, 2, 2/1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, «Айсу» қонақ үйі, Атамұра көшесі, 1-36, Серікбаева көшесі, 1-17, М.Шоқай көшесі, 1-51, Бастөбе көшесі, 1-39, Маркова көшесі, 1-28, Игішева көшесі, 1-37 («Шебсклад»), А-123 көшесі, 7-үй, (7-11 қазақ тілінде оқытатын сыныптар  № 57 ОМ-те)
|-
| [https://42.astana-bilim.kz/the_histony_of_the_scool?lang=kz № 42 жалпы білім беретін мектеп]||ЖМ Күйгенжар

Жанатұрмыс 6/2 
| 1992, жаңа ғимарат 2012||  қазақ|| || «Күйгенжар» т.а., 
|-
| № 43 мектеп-қосымша білім беру орталығы ||  ЖМ «Мичурино», Алаколь, 18|| ||  қазақ, орыс|| 2000 дейін Мичуринская '''средняя школа'''&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1697 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260528091025/https://bilimland.kz/ru/directories/item/1697 |date=2026-05-28 }}&lt;/ref&gt;|| «Мичурино» т.а.
|-
| [https://44.astana-bilim.kz/passpoutschool?lang=ru Рақымжан Қошқарбаев атындағы № 44 жалпы білім беретін мектеп]||ж/м: Интернациональный,

Нурлыжол 8
| 1972, пристройка 2024||  қазақ, орыс|| || «Интернациональный» т.а.
|-
| [https://57-astana.edu.kz/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d0%b0%d1%80%d0%b8%d1%85%d1%8b/ Мәшһүр Жүсіп атындағы № 57 жалпы білім беретін мектеп]||  Промышленный, Шарбакты 46|| 2007||  қазақ|| || Атамұра көшесі, 1-36, Шалқоде көшесі, 1, 1/2, 2, 2б, 2/1, 9, Серікбаева көшесі, 1-17, М.Шоқай көшесі, 1-51, 105, 107, Бастөбе көшесі, 1-39, Маркова көшесі, 1-28, Игішева көшесі, 2-16/3 («Шебсклад», «Силикатчик»), Құлагер көшесі, 12/6, М.Толебаева көшесі, 25, Сарын көшесі, 1-82, Н.Ахметбеков көшесі, 1-48, Масаты көшесі, 1-62, Тайқазан көшесі, 1-60, Бұлбұл көшесі, 1-35, Сүтбұлақ көшесі, 1-10, А-98 көшесі, Мәшһүр Жүсіп көшесі, 13, 15, Бозінген көшесі, Енесай көшесі, Шалкөде көшесі, 1, 2, 2б, 3, А-123 көшесі, 7, 8 (ТК «Nur Ali Apartments»), А-91 көшесі, 17, А.Бөлекбаев көшесі, 22, Қордай көшесі, 97, 99, 100, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №13 ОМ-те), 
|-
| [https://www.72bilim-ns.edu.kz/ru/o-nas/passport-school.html № 72 мектеп-лицей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260528091025/https://www.72bilim-ns.edu.kz/ru/o-nas/passport-school.html |date=2026-05-28 }}|| А.Байтұрсынов, 25|| 2014||  қазақ, орыс|| || А. Байтұрсынұлы көшесі, 2, 12, 12/1, 17, 17/1, 17/2, 19, 23 блок А, 23 блок Б, 23/1 блок В, 23/2 блок Г, 27, 29а, 29б, 29/2, 31, 31а, Қ. Қуанышбаев көшесі, 14, 15, 15 блок А, 15 блок Б, Қ. Аманжолов көшесі, 32, 32/1,              Р. Қошқарбаев көшесі, 13, 15. 26а, 26б, 28, 32 блок К, 32 блок Л, 32/2 блок Е, 32/3 блок И, 32/4 блок Д, 34, 36, С. Нұрмағамбетов көшесі, 29, 31, 31а
|-
| [https://73.astana-bilim.kz/mekteptolkyzhaty?lang=kz № 73 мектеп-лицей]||  А191, 2|| 2014&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/1-sentyabrya-v-astane-otkroyutsya-4-novye-shkoly_a2687163&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Ж. Нәжімеденов көшесі, 12, 14, 14/1, 16, 16а, 16б, 16е, 20, К. Аманжолов көшесі, 20, 22, 22а, 24,, Ш. Қалдаяқов көшесі, 12, 15, 15/1, 17, 19, 19/1, 21, 21/1, 21/2, Депутаттық қалашық (К. Бекхожин, А. Байжанбаев, Ү. Құлымбетов, Аманжолов, Б. Қарашаұлы, М. Сағдиев, Қ. Оразалин, А.-23, А-24, Б. Әшімов, Қ. Мырзабеков көшелері), (орыс тілінде оқытатын сыныптар №113 ОМ-те);, Тәуелсіздік даңғылы, 56, 56/1, 56/2, 56/3, 58, Райымбек батыр көшесі, 2, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 91 МГ-ға)
|-
| Мұқағали Мақатаев атындағы № 74 мектеп-гимназия ||  Т. Жүргенов 29|| 01.09.2014||  қазақ|| || Қошқарбаев көшесі, 23, 25, 27, 27/1, 27/2, 29, 31, 37, 40, 40/1, 42, 44, 46, 46/1, 46/2, 48, 50, 50/1, 54а, 56, Қордай көшесі, 79, 79а, К. Әзірбаев көшесі, 2, 4, 4/1, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 6/5, 8, 10, 12, 47,  Т. Жүргенов көшесі, 34, Айнакөл көшесі, 62, 62/1, 66 , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ОМ-те);, К. Әзірбаев көшесі, 37/1, А. Бөлекпаев көшесі, 9, 9/1, 13, 14, 15, 16, Т. Жүргенов көшесі, 27, 27/1, Байтұрсынұлы көшесі, 39, 39/1, 39/2, 39/3, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №83 МГ-да)
|-
| [https://83.astana-bilim.kz/about_school?lang=kz Ыбырай Алтынсарин атындағы № 83 мектеп-гимназия]||  А.Байтұрсынов, 35|| ''2016'' ||  қазақ, орыс|| || Байтұрсынұлы көшесі, 33, 33/1, 37, М. Жұмабаев көшесі, 39, К. Әзірбаев көшесі, 14, 14/1, 16, 20, А. Бөлекпаев көшесі, 1, 3, 4, 8, 10, 10/1, 12, Қошқарбаев көшесі, 40, 40/1
|-
| Мұхтар Әуезов атындағы № 86 мектеп-гимназия ||  Аманжол Бөлекбай 20|| 2018?&lt;ref&gt;https://enbek.kz/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B5/260696&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Х. Доспанова көшесі: 1, 1/1, 2, 2/1, 2/2, 2/3, Т. Жүргенов көшесі: 26 (1, 2, 3-блоктар), 28, 28/1, 30, 32,  А. Бөлекпаев көшесі: 17, 19, А. Байтұрсынұлы көшесі: 41 (1, 2, 3-блоктар), 43, 43 (1-блок), 43/2, 43/3, 43/4, А-75 көшесі: 2 (1, 2, 3, 4-блоктар) , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 83 МГ-да);, Қошқарбаев көшесі: 60, Орхон көшесі: 16, Қордай көшесі: 74, 76, 81, 82, 82а, 83, 85, 87, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ОМ-те);, А. Байтұрсынұлы көшесі: 14, 14а, 14/1, 14/2, 14/3, 16, 16/3, 18, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 113 ОМ-те).
|-
| № 91 мектеп-гимназия ||  Храпатый, 10|| 2021&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/262086?lang=ru&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Ш. Қалдаяқов көшесі 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 4/2, 6,, А. Тыныбаев көшесі 2, 4, 5, 6, 6/1, 7, А-32 көшесі 1, 1/1, 3, 5, Панфилов көшесі 1, 1/2, 2, 3/1, 5, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, А. Храпатый көшесі 3, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 9, 11, 11/1, 12, 13, 14, 15, 15/1, 17, 17/1, 19, 21, 21/1, 21/2, 23, 25, 25/1, 25/2
|-
| [https://93ml.edu.kz/ № 93 мектеп-лицей]||  Ж. Нәжімиденов, 24|| '''2022''' ||  қазақ|| || Ш.Қалдаяқов көшесі: 23, 23а, 23/1, 23/2, 24, 25, 25а, 26, 26/1, 28, 44, С.Нұрмағамбетов көшесі: 19, 21, 21/1, 23, 23/1, 25, 25/1, 27, 27/1, Райымбек батыр көшесі: 54, 54/1, А.Байтұрсынұлы көшесі: 4/1,  6, 8, 10/2, 10/3, Ж.Нәжімеденов көшесі: 5/1, 6, 26/1, 28, 28/1, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 113 ОМ-те):
|-
| [https://astana98mektep.edu.kz/ru/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ № 98 мектеп-лицей]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}||  Ж.Нәжмиденов көшесі, 8|| 2018, 
2024
| ||  || Ж. Нәжімеденов көшесі: 2, 4, 4/1, 10, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4; Ш. Қалдаяқов көшесі:,1, 3, 11, 13, Қ. Аманжолов көшесі, 26/1, 26/2, Қ. Қуанышбаев көшесі, 9/1, 9/2, 9/3, 11а.
|-
| № 102 жалпы білім беретін мектеп ||  Ахмет Байтұрсынұлы көшесі, 7|| 2024|| ||  || А.Байтұрсынұлы көшесі, 1, 3, 5, 9, Р.Қошқарбаев көшесі, 2, 8, 10, 10/1, Қ. Аманжолов көшесі, 28, 28/1, 28/2, Қ. Қуанышбаев көшесі, 11б, 11/1, 11/2, 11/3 
|-
| [https://www.102mektep.edu.kz/about-us/index.php № 112 жалпы білім беретін мектеп] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}||  А 102 көшесі, 39|| 2024 || ||  || А-108 көшесі: 20, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 34, А-130 көшесі: 1, 5, А-105 көшесі: 11, 20, 20/1, 20/2, А-102 көшесі: 4/5, 23, 27, 29, С.Шаймерденов көшесі: 4/2, , М.Төлебаев көшесі: 1, Қапал көшесі: 1/1, «Ақбидай» т.а. А-431 көшесі: 21
|-
| № 113 Жайлы жалпы білім беретін мектеп ||  Шәмші Қалдаяқов көшесі, 38|| 2025|| ||  || Ш.Калдаяқов көшесі: 27/4, 29, 34, 40, 40/1, 40/2, 44, 51, 55а, 58, 58/1, 58/2, 59а, 60а, 60б, 61,  Ж.Нәжімеденов көшесі: 7, 7а, 13, 13/1, 13/2, 15, 17, 19, 27, 29, 29/1, 29/2, 29/3, 31, 33, 34, 34а, 34/1, 34/2, 37, 39, 39/1, 44, 44а, 52а, 54/1, 62, 62 к1, 62 к2, 62 к3,  64, Т.Жүргенов көшесі: 3, 4, 5, 6, 10, 12, 14, 18, 18/2, 19, С.Шаймерденов көшесі: 4/3,  А-29 көшесі: 1, 4, 6, 11, 29а, А-42 көшесі: 15, 17, 19, 21, 23, А-52 көшесі: 8, 8/1, Қ.Ахмедияров көшесі: 3, 12, 14, 16, 20, 22, 34, 23-16 көше: 2/2, 2/3, 2/4, 2/7, 2/8, 2/9, 2/11, 2/12, 2/13, 8, 12, 16, Ә.Қайдаров көшесі: 1, 3, 8, А-39 көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, С.Мауленов көшесі: 2, 3, 5, 7, 8, 10, 11, 13, 15, 17, 19, 18, 20, 20/1, 21, 27, 29, 31, 33, 37, О.Бөкей көшесі: 5, 10, Ұ.Қараманов көшесі: 2, 6, 20, Райымбек батыр көшесі: 31, 33, 41, 49, 51, 55, 57, 74, 76, 80, 80/1, 82, 82/1, 84, 86, 88, 94, 96, 98, ТК: «Zurich», «Florence», «Феникс», М.Жұмабаев көшесі, 38, «А-City» ТК, ул.М.Тынышбайұлы, 10, Орыс сыныптары: Райымбек батыр көшесі: 54, 54/1, Ш.Калдаяқов көшесі: 24, 26, 26/1, 28, А.Байтұрсынұлы көшесі: 14, 14/1, 14/2, 14/3, 16, 16/1, 16/3, 18, 20, 20/2, 20а, 36, 36а, 40, 67, С.Шаймерденов көшесі: 1, 8б, 8
|-
| [https://baitursynov.binom.edu.kz/ «А.Байтұрсынұлы атындағы Binom school»]||  Промышленный, Ахмет Байтұрсынұлы көшесі, 49а
| ||  ||  || А-91 көшесі: 12, 14, 16, А.Байтұрсынұлы көшесі: 20, 20а, 20/2,22, 30, 30/1, 32, 32/1, 32/2, 32/3, 32/4, 36, 36а, 38, 40, 47, 49, 49/1, 51, 53, 53/1, 61, 67, М.Тынышбайұлы көшесі: 2, 5, 6, А-92 көшесі: уч. 3, 5, С.Шаймерденов көшесі: 1, 2, 3, 5, 8, 8б, М.Тынышбайұлы көшесі: 2, 5, Малая, Веселая көшелері, , Bilim 1 - ул. Байтурсынова 30, Bilim 2 - ул. Байтурсынова 30/1, Birlik – Байтурсынова, Bailyq - Байтурсынова , Dauletti Qalashyq - Байтурсынова
|-
|[https://www.haileybury.kz/kz/astana Haileybury Astana]
|Улица Ивана Панфилова, 4
|2011
|
|
|жеке меншік
|}

== Есіл ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983308?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://www.24mektep.edu.kz/kz/mektep-turaly-794156 Жүсіпбек Аймауытов атындағы № 24 орта мектеп]||  Пригородный, улица Арнасай,127|| ||  қазақ, орыс|| || Пригородный т.а.,  «Авиатор» саяжай қоғамы, «Garden Village» коттедж кенті, , Е-761 көшесі, 4а, 4б, 4в, 4г., Е-699 көшесі, 8, 8/1, Арнасай көшесі, 5а, 5б, Сарытоғай көшесі, 3а
|-
| № 59 мектеп-лицей ||  Сауран 5/1|| жаңа корпус қосымша 2023&lt;ref&gt;https://kazpravda.kz/n/chetyre-shkoly-otkryli-v-astane/&lt;/ref&gt; ||  қазақ, орыс|| || Сауран көшесі5, 5а, 5б, 5г, 5д, 7, 7а, 7б, 7г, 9, 9а, 9б, 10б, 10в, 12/1, 12/2, 14; Октябрьдің 70-жылдығы көшесі 1а, 3, 6а, 6/1, 8/1, 72, 74, 77; Қабанбай батыр даңғылы, 40, 42, Алматы көшесі, 2, Керей-Жәнібек хандар көшесі, 9, 11, Ақмешіт көшесі, 1, 5, 5а, 7, 7а, 7б, 7/1
|-
| [https://ibschool66.edu.kz/kz/mektep-tarihy-25105451 Дінмұхамед Қонаев № 66  мектеп-лицей]||  Д.Конаев 33/1|| 2011 ||  қазақ|| || Сарайшық көшесі, 2, 4, 5, 5а, 5б, 5в, 5г, 5е, 5д, 5/1, 6, 7, 7а, 7б, 7/1, 7/2, 7/3, 8, 9, 11, 11/1, 34; Қонаев көшесі, 29, Арай көшесі, 35/1, 35а, 35б;  , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 17 МГ-да);, Сарайшық көшесі, 36, 38, 40, , Қонаев көшесі, 12, 12/2,  14, 14/1, 14/2, 14а, 14б, 14д, 14г, 35, 35/1, Достық көшесі 13, 13/1, 13/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 99 МЛ-де)
|-
| [https://75shg-bilim.edu.kz/ № 75 мектеп-гимназия]||  Орынбор 28/1|| '''2014'''&lt;ref&gt;https://75shg-bilim.edu.kz/news/novaja-75-a-shkola&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Керей-Жәнібек хандар көшесі, 28, 30, Мәнгілік ел даңғылы, 28,  А.Бөкейхан көшесі, 14, 14а, 14б, 14в;, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: , Керей-Жанибек хандар көшесі, 22,, Түркестан көшесі, 8, 8/1, 8/2, 10, 14, 14а, 14/1, 14/2, 16/4, 16/5, Мәңгілік Ел даңғ., 19, 19/2, 21, 23, 23/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 29/2, 31, 33/2, 35, 35/1, Е-116 көше, 2., А.Бөкейхан көшесі, 2, 6, 8, 10, 10/1,  Керей-Жәнібек хандар көшесі, 15,  Мәңгілік ел даңғылы, 17, 22, 24, 26, 26а, 26б.
|-
| [https://www.school-lyceum76.edu.kz/kz № 76 мектеп-лицей]|| Түркістан, 10/1|| 2014&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/1-sentyabrya-v-astane-otkroyutsya-4-novye-shkoly_a2687163&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Керей-Жанибек хандар көшесі, 22,, Түркестан көшесі, 8, 8/1, 8/2, 10, 14, 14а, 14/1, 14/2, 16/4, 16/5, Мәңгілік Ел даңғылы, 19, 19/2, 21, 23, 23/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 29/2, 31, 33/2, 35, 35/1, Е-116 көше, 2, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №75 МГ-да).
|-
| [https://77.astana-bilim.kz/m_tolkujat?lang=kz Фариза Оңғарсынова атындағы № 77 мектеп-гимназия]|| Мәңгілік ел, 22/1 || 2015||  қазақ|| || А.Бөкейхан көшесі, 2, 6, 8, 10, 10/1,  Керей-Жәнібек хандар көшесі, 15,  Мәңгілік ел даңғылы, 17, 22, 24, 26, 26а, 26б, , (орыс тілінде оқытатын сыныптар №75 МГ-да);, Түркістан көшесі, 4, 4а, 4/1,  Алматы көшесі,11, 13, Түркістан көшесі, 2 (блок 1, 2, 3), Сығанақ көшесі, 62, 62/3,64, 64/1  (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 99 ОМ).
|-
| № 82 «Дарын» мамандандырылған мектеп-лицей || Түркістан, 32/1|| 2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4761974-v-astane-otkryt-specializirovannyjj.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Қазақ тілінде оқытатын бастауыш сыныптар:, Бұқар жырау көшесі, 36, 36а, 36б, 36/1, Ұлы Дала даңғылы, 65/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар «Қадыр Мырза әлі атындағы Binom school);, Жошы хан көшесі, 6, Ұлы Дала даңғылы, 57, 59, 61, 63, 65, 65/1 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 95 МЛ).
|-
| [https://sh84.edu.kz/ru Шейх Халифа бен Заид әл-Нахаян атындағы № 84 мектеп-лицей]||  Хусейн бен Талал, 7/1|| ||  қазақ, орыс|| || Мәңгілік ел даңғылы, 37, 37/1, 37/1 блок 1, 39, 41, 41/2, 41/3, 41/4, 41/5, 42, 45 блок H, блок J, блок G, 47 блок D, блок E, блок F, 48, 49 блок А, блок В, блок С,   , Бөкейхан көшесі, 28, 30. Түркістан, 18, 18/1, 20, 20/1, 28, 28/1, 28а, 28/2, 30, 30/1, 32, Бухар жырау көшесі, 19, 28, 28а, 28б, 30, 30/1, Ұлы дала даңғылы, 41, 41а, 41б, 41в,  41/2, 41/4, 41/3, 45, 45/1, 47, 47/1, Г.Алиева көшесі, 2, 4, 
|-
| [https://85astana-mektep.edu.kz/ Шейх Тәмим бен Хамад әл-Тәни атындағы № 85 мектеп-лицей]|| Қабанбай батыр 56/1   || 2018||  қазақ, орыс|| || Ұлы Дала даңғылы: 31, 31/1, 33, 33/1, 35, 37, 39, Қабанбай батыр даңғылы: 49, 49А, 51, 56, 56А, 56Б, Тұран даңғылы: 54, 56, 56/1, 58, 60, Бұқар жырау көшесі: 20, 20А, 20Б, 24, 26, 26/2, Г. Әлиев көшесі: 1, 3
|-
| [https://www.88-mektep.edu.kz/kz/informaciya-o-shkole-167847 Қадыр Мырза Әлі атындағы № 88 мектеп-лицей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260528092528/https://www.88-mektep.edu.kz/kz/informaciya-o-shkole-167847 |date=2026-05-28 }}||  31 көше
'''Е-321 көшесі, 18 ғимарат''';
| 2019||  қазақ, орыс|| || Е-321 көшесі: 22, Е-314 көшесі: 20/1, 22, Таунхаус «Ferdinand», «Gold Land» ТК, Коттеджді кент «Family Village», «Forest Park Village», «Family Town», «Vela village» ТК, Қабанбай батыр даңғылы, 57, 57/2, 59, 59/1, 59/2, 59/3, 59А, 59Б, 75а, Тұран даңғылы, 72, 72 к1, 72 к2, 83/1,89/3, ДО «Черемушки» (Солнечная, Рябиновая, Столичная көшелері), Маймекен көшесі: 2, 4, 6, 6/1, «Яссауи» ТК (Қабанбай батыр көшесі, 63), Е-103 көшесі, 1, 1/1,  3, 3/1, 3/2, 5, Әл Фараби даңғылы, 76
|-
| [https://89.astana-bilim.kz/news?lang=ru Дулат Бабатайұлы атындағы № 89 мектеп-лицей]||  Сауран, 5/1
'''Сауран 11.'''
| '''2020''' &lt;ref&gt;https://89.astana-bilim.kz/news?lang=ru&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Керей-Жәнібек хандар көшесі: 12/1, 14А, 14Б, 14В, 14/2А, 14/2В, 14/2С, 14/2Е, 14/2F, 14/2Д, 16,, Сауран көшесі: 13, 15, 15/3, 15/4, 18, 18/1, 20, Ақмешіт көшесі: 9, 9/1, 9/2, 11, 13, 13/1, 13/2, 13/3, 17, Қабанбай батыр даңғылы: 46, 46А, 46Б, 46/1, 48, 48/1, 48А, 48Б, 48/5, 48/7, 48/9, Орынбор көшесі: 1 (блок А, блок Б)
|-
| [https://95school.edu.kz/index.php/ru/ № 95 мектеп-лицей]||  Ұлы-Дала, 73/1|| ||  қазақ, орыс|| || Е-871 көшесі: 1, 1/1, 1/2, 3, «Арнау» ТК: 1, 2, 3, 5, 6, 14, Е-871 көшесі: 1, 1/1, 1/2, 3, 4, Ұлы Дала даңғылы: 73, 75, Әл-Фараби даңғылы: 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24, Аңырақай көшесі: 1А, Е-767 көшесі: 11,, Е-669 көшесі: 13, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:, Әл-Фараби даңғылы: 17, 17/1, Ұлы Дала даңғылы: 17, 17/1, 57, 59, 61, 63, 65, 65/1, 65/2, 67, 69, 71, , Қ. Қайсенов көшесі: 2, Жошы хан көшесі: 6
|-
| [https://96mektep-astana.edu.kz/ru/glavnaya/ № 96 мектеп-гимназия]||  Г.Алиев, 10|| 2023 &lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/obshestvo/6446939-kak-vyglyadit-shkola-postroennaya-na-izyatye-u-korruptsionerov-dengi.html&lt;/ref&gt;|| ||  || Ұлы Дала даңғылы: 54, 56, 56/1, 56/2, 58, 58/1, Қабанбай батыр даңғылы: 58А, 58А к1, 58Б, 58Б к1, 58Б к2, 58Б к3, 58Б к4, 58Б к5, 58Б к6, 58Б к7, 60А/8, 60А/9, 60А/10, 60А/13, 60А/12, 60А/11, 60А/15, 60А/16, 60А/14, 60А/20, 60А/19, 60А/18, 60А/17, 60А/2, 60А/1, 60А, 60А/6, 60А/5, 60А/4, 60А/3, 60/10, 60/11, 60/12, 60/13, 60/16, 60/15, 60/14, 60, 60/1, 60/2, 60/3, 60/4, 60/5, 60/6, 60/7, 60/8, 60/9, 60/17, 60/18, 60/19, 60/20, 64, Т. Рысқұлов көшесі: 1, 1Б, 1Д, 1/1, 3, 5, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 9, 9а, Г. Алиев көшесі: 10, 10/1, Түркістан көшесі: 34, 34А, 34Б, 34/1, Мәңгілік Ел даңғылы: 50, 51, 51/1, 51/2, 51/3, 51/4, 51/5, 51/6, 52 (блок В1, В2, В3), 53, 54, 54/1, 54/2, 56, 59, 61, Ә. Бөкейхан көшесі: 32, 38, 40, 42, 42/1, Тұран даңғылы: 83/1, Ақмешіт көшесі: 19А, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, 19/6, 19/7, 19/8, 19/9, 19/10, 19/11, 19Б
|-
| № 99 орта мектеп  ||  Қабанбай батыр даңғылы, 38а|| 01.09.2024&lt;ref&gt;https://liter.kz/pervogo-sentiabria-v-astane-otkrylis-novye-komfortnye-shkoly-1725188582/&lt;/ref&gt;|| ||  || Қабанбай батыр даңғылы: 19 (блок D), 29, 29/1 (блок А, Б), 29/2, 29/4, 34/1, 38/1, 38/2, 38/3, Сығанақ көшесі: 21, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 33, 35, 35А, 37, 39, 39/1, 41, 48, 48А, 54, 54/1, 58, 58/1, Сауран көшесі: 2, 3, 3/1, 4, 6, Достық көшесі: 1, 1А, 1/2, 5, 5/1, 5/2, 8, 8Б, 8/4, 10, 12, 12/1, Тұран даңғылы: 32/2, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:Түркістан көшесі: 4, 4А, 4/1, Алматы көшесі: 11, 13, Түркістан көшесі: 2 (блок 1, 2, 3), Сығанақ көшесі: 62, 62/3, 64, 64/1
|-
| № 103 орта мектеп ||  Мәңгілік Ел даңғылы, 70|| 2024|| ||  || Е 495 көшесі: 8, Хусейн бен Талал көшесі: 28, 30, 52, Е 496 көшесі: 4, 7, 8, 9, 10, 10/1, 10/2, Мәңгілік Ел даңғылы: 68 блок А1, блок А3, блок В1, блок С1, 72, 72/1, 76, 86, «Аман», «Talmas» ТК
|-
| № 104 орта мектеп  || Жошы хан көшесі, 16|| 2024|| ||  || Мәңгілік Ел даңғылы: 36, 38, 40, 40А, 40/2,, Қаратөбе көшесі: 1, 3, 5, 6, 6/1, 6/1А, 7/2, 8, 10/1, 14/3, 16, 17, 18, 18/1, 19, 20Б, 21, Ақниет көшесі: 2, 2/1, 4/2, 5, 6, 8, 9, 10, Жиделі көшесі: 3 кв1, 5/1, 6, 7/1, 9Б, 9/1, 9/3, 11/2, 12, 15/1, 17, 18, 20, 20/1, 20/2, 22, 23/1, 23/2, 23/3, 24, 25, 25/1, 26, 27, 27/1, Ақселеу көшесі: 2, 4, 6, 8, 8/2, 8/3, 8/4, 9/1, 11, 15, Үшқопыр көшесі: 1, 1А, 1В, 2, 2/2, 3, 3Б, 3Г, 4, 5, 6, 7/1, 13А, 16, 36, Аққұм көшесі: 1Б, 1Д, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 17А, 17/2, 17/3, 19, 20А, 21, 23, 25, 25/1, 25/2, 25/3, , Орынбор көшесі: 13, 22, Ұшқыштар көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 15/1, Орал көшесі: 1/1, 2, 3, 3А, 3Б, 4, 5,, Бағбан көшесі: 1, 2, 8/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі: 1Д, 40, 42, 42/1, 44, 44/1, 44/2, 44/3, 44/4, 46, Ұлы Дала даңғылы: 51, 53, 53/1, 55, 55/1, 55/2, Әлихан Бөкейхан көшесі: 3Б, 11, 11А, 11/1, 13, 15, 15/1, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 17, 17/1, 18, 19, 20, 21, 21/1, 21/2, 21/4, 21А, 21/3, 21/5, 24, 35, Жошы хан көшесі: 1, 1/1, 1/2, 7, 7/1, 7/2, 12, 12/3, 13, 14/1, 16/1, 17, 20, 23, 27, Бұқар жырау көшесі: 12/3, 23, 25/1 (блок 1, блок 2), 27, 32, 34, 34/2, 44-ші көше: 2А/2
|-
| Жайлы № 107 орта мектеп  ||  Қасым Қайсенов көшесі, 4/1|| 2024&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/desyat-komfortnih-shkol-otkrili-v-astane-b60912&lt;/ref&gt;|| ||  || Әл-Фараби даңғылы: 13, 15, 15/1, 17, 17/1, Ұлы Дала даңғылы: 57, 59, 61, 63, 65, 65/1, 65/2, 67, 69, 71, Қ. Қайсенов көшесі: 2, 4, 6, Бұқар жырау көшесі: 40, 42., (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 95 МЛ).
|-
| Средняя школа № 108 ||  Е 117 көшесі, 40а|| 2024&lt;ref&gt;https://ru.elordainfo.kz/index.php/novosti-stolicy-ru/komfortnaya-shkola-otkrylas-v-rayone-stolichnogo-zhk-ba-ystan&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-117 көшесі: 33, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 45, Е-767 көшесі: 11, Е-669 көшесі: 13, 13А, Аңырақай көшесі: 1А, Е-779 көшесі: 32, 32/1, «Тельман» т.а.
|-
| Средняя школа № 109  || Е 669 көшесі, 6|| 2025&lt;ref&gt;https://109school.edu.kz/ru/o-shkole/&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-669 көшесі: 4, Е-915 көшесі: 15, 17, 19, 21, Е-509 көшесі: 7, 9, 11, Е-511 көшесі: 38, 40
|-
| «Қ.Сәтбаев атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Әл-Фараби даңғылы, 40а|| ||  ||  || Әл-Фараби даңғылы: 21/1, 23, 25, 27, 27/1, 29, 30, 30/1, 30/3, 30/4, 32, 33, 34, 34/1, 34/2, 34/3, 34/4, 35, 36/2, 38/2, 40/2, 44, 44/1, 46, Ұлы Дала даңғылы: 80, 80/1, 82, 84, 86, 86/1, 88/1
|-
| «Қадыр Мырза-әлі атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Әл-Фараби даңғылы, 9/5|| ||  ||  || Әл-Фараби даңғылы: 1, 3, 3/2, 5, 7, 7/2, 7/3, 9, 9/1, 9/2, 11, 11/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі: 50, 50/1, 50/3, Бұқар жырау көшесі: 31, 31/1, 33, 33А, 33/1, 33/2, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:Әл-Фараби даңғылы: 13, 15, 15/1Бұқар жырау көшесі: 36, 36А, 36Б, 36/1, 40, 42, Қ. Қайсенов көшесі: 4, 6, Ұлы Дала даңғылы: 65/2
|-
| «Ә.Кекілбаев атындағы Binom school» мектеп-лицейі  ||  Тұрар Рысқұлов көшесі, 20|| 2022&lt;ref&gt;https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/novaya-shkola-binom-na-4000-mest-otkryilas-v-stolitse-487215/&lt;/ref&gt;|| ||  || Фариза Оңғарсынова көшесі: 6, 6/2, 8, 8/1, 8/2, 10, Т. Рысқұлов көшесі: 16, 16А, 16/2, 18, 18/1, 18/4, 18/5, Хусейн бен Талал көшесі: 39, 39/1, 39/2, 41, 41/1, Мәңгілік Ел даңғылы: 56, 58, 60, 62, 62/1, 62/2, 62/3, 62/4, Әлихан Бөкейхан көшесі: 25, 25А, 25Б, 25В, 25Г, 27, 27А, 27/1, 27/2, 27/3, 27/3 (блок К2), 27/4, 29, 29/2, 29Б, 44, 46, 48, 52;, Тұрғын үй кешендері:BI Village Deluxe 3, BI Village Deluxe 4, White Hills, Bi Town, Deluxe Town, Коттеджді қалашықтар: Bi Village Comfort-2, Bi Village Comfort-3, Village Comfort-1,, Bi Village, Bi Village Deluxe-2, Bi Village Deluxe
|-
|[https://astanaboysbil.edupage.org/ Білім-инновация Астана, лицей-интернат]
|Тұрар Рысқұлов көшесі, 14
|
|
|
|
|-
|'''[https://agis.edu.kz/ Международная частная школа «Astana Garden International School»]''' 
|Улица Алихан Бокейхан, 34
|2017
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://quantumtech.edu.kz/ Quantum TECH School]'''
|Улица Турар Рыскулов, 9/1
|2024
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://le-astana.kz/ Экономический лицей]'''
|ЖК Олимп палас, улица Туркестан, 8/3
|1998
|
|
|жеке меншік
|-
|[https://isa.nis.edu.kz/ International Steppe School of Astana]
|ул. Туркестан, 32/1
|2013
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://astana.fizmat.kz/ Республиканская физико-математическая школа] Астана филиалы
|Улица Туркестан, 2/1
|'''2016''' 
|
|
|
|-
|[https://horizon.edu.kz/ Horizon School]
|ул. Сарайшык, 20/1
|
|
|
|
|}

== Нұра ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983303?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://17-astana-bilim.edu.kz/ Ақан Құрманов атындағы № 17 мектеп-гимназия]||  Қабанбай батыр, 9/1|| '''2002''' &lt;ref&gt;https://17-astana-bilim.edu.kz/kz/akparat-1222949&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || «Шұбар» ықшам ауданы: Қ. Ерімбет көшесі: 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15, 17, 19, 27, 29, 31, 37, 39, 41, 43, 45, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63, С. Мендешев көшесі: 1-63,  Х. Досмұхамедұлы көшесі: 2-90, Е. Тайбеков көшесі: 3-96, Алпамыс батыр көшесі: 1-74, Митченко көшесі: 1-46, Н. Оңдасынова көшесі: 1-91, Темірқазық көшесі: 1-85, Қараөткел көшесі: 1-58, 58/1, Ж. Шарденов көшесі: 2-30/1, Айтансық көшесі: 1-12, Күмбел көшесі: 1, 1А-15, Жиембет жырау көшесі: 7-17А, Қарашаш ана көшесі: (барлығы), Арай көшесі: 1, 3, 5, 8А, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 28, 28/1, 29, 29/1, 30, 31/1, 32, 34, 35, 35А, 35Б, 36, 38, 40, 42, 44, 48, 54, К. Тұрсынов көшесі: 4/1, 24А, 24/1-24/3, 30/1-30/3, 35, 37, Атасу көшесі: 3, 9, 11, 12, 13, 15, 17, 22, 23, 23А, Балауса көшесі: 8, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 12, 14 (барлығы), Босаға көшесі: 3-15, Көктем көшесі: 1-16, Толағай көшесі: 1-29, Родниковая көшесі: 1/1, 1, 7, 13, 66, 97, 37, 35, 29, 29/1, 56, 58, 60, 62, 64, Адырна көшесі: 1-25, Космонавттар көшесі: 1-58, Зорге көшесі: 1-7, Мұқанов көшесі: 1-17, Наркескен көшесі: 1, 1/1-27, Көшек батыр көшесі: 7-22, Құлагер көшесі: 1А, 8А, 2А, 12, 13, 14, 15, 19, 54, Құлынды көшесі: 1-18, Қалқаман көшесі: 20А, 6А, 11, 14, 17, 9, 12, 15, 4, 62, 60, 59, Жеке батыр көшесі: 14, 16, 18, 20, 27, 29, 31, 33, 35, 39, 41, 43, 47, 49, 20, 21, Княгинин көшесі: 1-27, Хлудов көшесі: 1-22, Шанин көшесі: 2/7, 15, 19, 21, 25, 27, Меркі көшесі: 1-9, 10, 11, 20, Мақатаев көшесі: 3, 4, 6, 8, 13, 18/1, 21, 23, 25, Маржансу көшесі: 4-30, Тұрғын үй кешендері: «Арай-1», «Арай-2», «Арай-3», «Отырар», Қабанбай батыр даңғылы: 2, 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 2/5, 2/6, 2/7, 4, 4/2, 5/1, 5/3, 6/2, 6/3, 6/5, 6/6, 7/1, 7/2, 7/3, 9, 9/2, 9/3, 9/4, 11, 11/2, 12, 13, 14, 16, 18, 20, 22, 24, 26, Тұран даңғылы: 9, 11, 14, 14/1, 14/2, 14/3, 16/1, 19/1, 22, 22/1, Қ. Мұхамедханов көшесі: 1, 1/1, 1/2 
|-
| [https://33.edu.kz/%d0%b1%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b-%d0%b1%d0%b5%d1%82/ № 33 жалпы білім беретін мектеп]||  Әміре Қашаубаев көшесі, 28а|| 2025&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/1066274?lang=ru&lt;/ref&gt; || ||  || Көшелер: Айғыржал, Жантай батыр, Қамбар ата, Ойсыл қара, Шопан ата, Есет батыр, Мұхамет-Салық Бабажанов, Салбурын, Ақжайлау, Кейкі батыр, Жайлаукөл, Наурызбай батыр, Ақши, Ботақара, Сырым батыр, Малайсары батыр, Таукент, Мәді көшесі, 12-19 үйлер, Мұрын жырау, Омбы, Бойтұмар,У.Танашев, А.Қастеев, Сыпыра жырау, Шалкиіз жырау, 1-32 үйлер, Жасыбай, Байғозы батыр, Қапшағай, Алтын сақа, Байзақ датқа, Киікті, Ағанас, Ақтамберді жырау, Доспамбет жырау, 12-110 үйлер, Үмбетей жырау, Е-584 көшесі, 108 көше, Е-612 көшесі, Е-614 көшесі, Е-616 көшесі, Е-584 көшесі, Әмір Едіге, Р.Жаманова, У.Халфин, Е-588 көшесі, Н.Хикмет, Е-631 көшесі, Т.Шәмелов, Б.Күлманов, С.Абеев, Г.Байтасов, С.Ерубаев, Н.Байғанин, Бәйтерек, Е-805 көшесі, Е-806 көшесі, Е-807 көшесі, Е-575 көшесі, Е-576 көшесі, Е-816 көшесі, Е-582 көшесі, Ш.Руставели, А.Забикулин, С.Ниязбеков, К.Карбаев, Е-578 көшесі, Х.Есенжанова, Р.Есімжанова, Коттеджді қалашық: «Үркер»
|-
| № 45 жалпы білім беретін мектеп  ||  Жилой массив Заречное улица Ұшқыштар,8/1|| ||  қазақ, орыс|| || Қазыбек би көшесі, 35, 35/1, 35/2, 37, 41, 41/1; Төле би көшесі, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 16, 18, 20, 22, 24, 25, 25а, 25/1, 27, 27/1, 35/1, Тұран даңғылы, 57а, 57г, 57/3, 57/4, 57/5, 57/6, 57/7, 59/2 блок В, блок С, 59/3, 65а, 67, 71, Ұлы Дала даңғылы, 25, 27, 27/1, 29, 29/1, 38, 38а, 38/1, 40, Е-54 көше, 5
|-
| [https://69.astana-bilim.kz/tarih?lang=kz Кемел Ақышев атындағы № 69 мектеп-гимназия]||  Жилой массив Үркер, Исатай батыр, №141|| 2012-2013||  қазақ, орыс|| || Көшелер: Доспамбет жырау, Бекет ата, Қастек, Кенсай, Қармақшы, Қаракемер, Кумжарган, Белкарагай, Жанқожа батыр, Ақдала, Ақсуйек, Сыпатай батыр, Исатай батыр, Жумабай Шаяхметова, Батыр Баян, Махамбет, Қожаберген жырау, Сырым батыр, Шалкиіз жырау, Үкілі Ыбырай, Латиф Хамиди, Асы, Сексек ата, Қозыкөш, Исатай батыр, Оспан батыр, Миялы, Текес, Мади, Айғыржал, Зеңгі баба, Домбауыл, А.Кашаубаева, Кейкі батыр, Ойсыл қара, Шопан ата, Қамбар ата, Есет батыр, Таукент, Омбы.
|-
| [https://71.astana-bilim.kz/about_m?lang=kz № 71 мектеп-лицей]||  Проектная 200,  4|| 2013||  қазақ, орыс|| || Ш.Айтматов көшесі, 36, 36/1, 36/2, 36/4, 36/5, 36/6, 36/7; І. Омаров көшесі, 1, 2, 3, 3/1, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 19/1, 21, 21/1; Күлтегін көшесі, 9, 10, 11, 11/1, 11а, 13; Сығанақ көшесі, 1, 
|-
| [https://78astana-bilim.edu.kz/mekteptarihy Смағұл Сәдуақасұлы атындағы № 78 мектеп-гимназия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260422143704/https://78astana-bilim.edu.kz/mekteptarihy |date=2026-04-22 }}||  Әзілхан Нұршайықов көшесі (Е 11), 8|| 2014||  қазақ|| || Ә.Нұршайықов көшесі, 6/1, 10, 10 блок1, 10 блок 2, Е-15 көше, 3, 5, 9, 9/1, 9/2, 9а, Ш.Айтматов көшесі, 27, 29, 29а, 31, 31а, 31б, 33, 34, 34/1, Сығанақ көшесі, 2, 2а, 4, 5, 5/2, 6, 12, Е-429 көше, 24, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 110 ЖББМ)
|-
| [https://79.astana-bilim.kz/ № 79 мектеп-лицей]||  ЖМ «Комсомольский», Мақсұт Нәрікбаев көшесі (Е-246), № 3|| 2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4739503-v-astane-1-sentjabrja-otkrylis-tri.html&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Қ.Мұхамедханов көшесі, 7, 7/1, 9, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 15, 17, 17/1, 19, 21, 21/2, 23, 23а, 25, Е-251 көшесі, 4, 4/1, 4/7, Қорғалжын тас жолы, 4, 4/1, 4/2, 5, 6, 8/1, 8/2, 11, 13/4, 15/1, М.Нәрікбаев көшесі, 4, 5, 6, 6а, 8, 9, 10, 12, 22, Е-489 көшесі, 3 блок 1, 3 блок 2, 4, 5, 6, Әйтеке би көшесі, 15, 16, Домалақ ана көшесі (барлық үйлер), Ақын Сара көшесі, Қарашаш ана көшесі, Баянсұлу көшесі, Тұмар ханым көшесі, Айша бибі көшесі, Ұмай ана көшесі (барлық үйлер), Жұбан ана көшесі (барлық үйлер), Ләйлі-Мәжнүн көшесі (барлық үйлер), Айғаным көшесі (барлық үйлер), Қыз Жібек көшесі (барлық үйлер), Ұлпан таркөшесі, «Қараөткел 1», «Қараөткел 2», «Қараөткел 3» т.а.
|-
|[https://81aes.edu.kz/ № 81 Astana English School халықаралық мамандандырылған гимназия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260607041806/https://81aes.edu.kz/ |date=2026-06-07 }}
|И.Омаров, № 2
ЖМ Батығай
|2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4739503-v-astane-1-sentjabrja-otkrylis-tri.html&lt;/ref&gt;
|қазақ
|
|жеке меншік?
|-
| [https://90gimnaziya.edu.kz/ Қайым Мұхамедханов атындағы № 90 гимназия]||  улица Мақсұт Нәрікбаев,3|| 2020 ||  қазақ|| || Ш.Айтматов көшесі, 42, Қорғалжын тас жолы, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 27а, 27/1, 27/2, 27/3, 28, 30, 31, 31а, 31/1, Е-430 көшесі, 2, 2а, 2/2, 3, 4, Е-435 көшесі, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 41, 45/1, 47, 49/1, Е-247 көшесі, Е-248 көшесі, Е-249 көшесі (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 100 ЖББМ);
|-
| Тұрсынбек Кәкішұлы атындағы № 94 мектеп-лицей, № 94 мектеп-гимназия ||  Сарыарка??Ш.Бөекеев 50??? (удалена) || ||  ||  || Е-584 к. 4, 6, 8, 10, Әмір Едіге к. 1-53, Роза Жаманова к. 5-12/4, 6/1-7/4. Уали Халфин к. 1-49. Е-588 к. 1г -12. Тұрмағамбет Ізтілеуов к. 6-38. Е-631к. Е-612 к. 12-33. Е-616 к. 1/1 а 26/4. Саттар Ерубаев к. 1-34. Тұяқберді Шамелов к. 1-34. Бақтыгерей Құлманов к. 1-62. Уали Халфин к. 1-49. Саят Абеев к. 17-49. Ғазиз Байтасов к.1-30. Назым Хикмет к. 1-82. Е-208 к. 1-49. Е-614 к. 1-49. Е-208 к. 1-49. Е-202 к. Е-204к. Е-205к. Рабиға Есімжанова к. Жаменке абыз к. Ұзак батыр к. Е-610 к. Нияз би к. Әшірбек Сығай к. Шолпан Жандарбекова к. Е-647к. Е-645 к. Е-646 к. Е-108 к. Е-648к. Е-1 к. Е-582 к. Е-575 к. Е-816к. Сабыр Ниязбеков к. Қайреден Карбаев к. Е-578 к. Е-577 к. Е-576 к. Нұрпейіс Байғанин к. Бәйтерек к. Е-805 к. Е-806 к. Е-807 к.Үмбетей жырау к.
|-
| [https://gymnasiumast97.kdt.kz/?lang=kz № 97 мектеп-гимназия]||  Тұран даңғылы, 42/1|| 2024&lt;ref&gt;https://orda.kz/tri-novye-shkoly-otkryli-v-astane-v-chem-ih-osobennost-381140/&lt;/ref&gt;|| ||  || Тұран даңғылы, 34а, 34б, 34/1а, 36/1, 38/1, 40/1, 40/2, 42, 44б, 44/2, 46а, 46Б, 46/4, 46/5, 46/6, 46Б/1, 46Б/2 Керей-Жәнібек хандар көшесі, 2, 2/1, 5, 6, 8/1, Қабанбай батыр даңғылы, 43 блок А, блок В, 43в, 43г блок Д, 45/3, 45/3 к1, 45/3 к2, 45/3 к3, 45/3 к2, Орынбор көшесі, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 12 блок 1, 2, 3
|-
| [https://100mektep.edu.kz/ № 100 жалпы білім беретін мектеп] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251217184830/https://100mektep.edu.kz/ |date=2025-12-17 }}||  Е 535 көшесі, 1|| 2025&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/v-astane-otkrilas-shestnadtsataya-komfortnaya-shkola-bef763&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-535 көшесі, 2, 4, 6, 6/1, Қорғалжын тас жолы, 28, 30, Е-128 көшесі, 1, 7, 7/1, 7/2, 16а, «Onyx Comfort» ТК, Ш.Айтматов көшесі, 37 блок1, 2, 39 блок 1, 2, 38, 40, 40/1, 40/2, 41, 41/1, 41а, 41б, 41/1, 41/2, 41/3, 46, 53, 59, 60, 60/1, 60/2, 62, 62/1, 62/2, Қорғалжын тас жолы, 20/2, 20Б, Е-181 көшесі, 1, 1/1, 1/2, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 20, 20/1, 20/2, 28, 28а, 28б, Е-249 көшесі, 6, 8, 14, 14/1, 14/2, «Западный» саяжайы, І.Омаров көшесі, 23, 23/1, 25, 27, 27/1, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: Ш.Айтматов көшесі, 42, Қорғалжын тас жолы, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 27а, 27/1, 27/2, 27/3, 28, 30, 31, 31а, 31/1, 42/1, Е-430 көшесі, 2, 2а, 2/2, 3, 4, Е-435 көшесі, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 41, 45/1, 47, 49/1, Е-247, Е-248, Е-249 көшелері
|-
| [https://mektep101.edu.kz/ № 101 жалпы білім беретін мектеп]||  Төле би көшесі, 57а|| 2024&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/press/news/details/812076&lt;/ref&gt;|| ||  || А.Бектұров көшесі, 1, 1а, 1/1, 1/2, 3, 3/1, 3/2, 3/3, Тұран даңғылы, 37/9, 39, 39а, 39/1, 39/2, 39/3,41а, 41/1, 43, 43а, 43б, 43в, 43/1, 43/3, 43/5, 43/6, 37/9, 39, 39а, Төле би көшесі, 48, 48/1, 50, 52, 55, 57, 59; Е-899 көшесі, 1, 1/1, Сығанақ көшесі, 15, 15/1, 17 (б, п, р, с, н, у, л, ф, д, в, г, к, е), 28, 32, Е-67 көшесі, 6, 8.
|-
| [https://110mektep.edu.kz/ № 110 жалпы білім беретін мектеп]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}||  Е 17 көшесі, 4|| 2025|| ||  || Ж.Молдағалиев көшесі, 2, 2/1, 2/2, 3, 4, 4 к1, 4 к2, 5, 6, 6к1, 6к2, 7, 9, Күлтегін көшесі, корпус 1, корпус 2, 1, 2, 4, 5, Сығанақ көшесі, 14, 16, 16/1, 18, М.Мәметова көшесі, 2, 2/1, 8, 10, Е-15 көшесі, 11, 11/1, 13, 13/1, 13/2, 15, 15/1, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: Ш.Айтматов көшесі, 27, 29, 29а, 34/1, Е-15 көшесі, 3, 9, 9а, 9/1, 9/2, Сығанақ көшесі, 2, 2а, 4, 5, 5/2, 6, Ә.Нұршайықов көшесі, 10, 10 блок 1, 10 блок 2
|-
| [https://www.111mektep.edu.kz/ № 111 жалпы білім беретін мектеп]||  Төле би көшесі, 32|| 2024|| ||  || Р.Бағланова көшесі, 2, 4, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, Қазбек би көшесі, 11, 11/1, 11/2, 11а, 11б, 13, 13а, 15, 19, 21, 23, 23/1, Тұран даңғылы, 55, 55е, 55к, 55/4, 55/6, 55/5, 55/7, 55/8, 55/10, 55/11, 55/12, 55/13, 52, 52/1, 52/2, 52/4, 52/5, 52/6, 52/7, 50/2, 50/3, 50/4, 50/5, 57/1, Төле би көшесі, 19а, 28/1, 30, 43; Бұқар жырау көшесі, 57/6
|-
| «Ы.Алтынсарин атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Төле би көшесі, 42|| 2022&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/419767&lt;/ref&gt;|| ||  || Тұран даңғылы, 45/1, 55/1, 55/2, 55/3, Қазбек би көшесі, 3, 3/1, 3/2, 5а,7, 7а, 7/1, 7/2, 9, 9/1, 9/2, 9/3, Р.Бағланова көшесі, 1, 3, 3/1, Төле би көшесі, 40, 44, 44/1, 44/2, А.Бектұров көшесі, 4, 4в, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 4/6, 7, 9, 11, 11а, 11б, 11/1, 11/2, 17, 17/1, 17/2, 17/3, 19, Төле би көшесі, 46, 51, 53.
|-
| «А.Бөкейхан атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Шапық Шөкин көшесі, 5|| ||  ||  || М.Мәметова көшесі, 13, Е-18 көшесі, 1, 5, Ш.Чокин көшесі, 6, 9, Ж.Молдағалиев көшесі, 10, 13, Е-36 көшесі, 2, 2/1, 4, 6, 9, 9/1, 9/2, 11, Е-15 көше, 16, Е-18 көше, 1-үй; Е-35 көше, 13-үй
|-
| [https://115-astana.edu.kz/ № 115 жалпы білім беретін мектеп]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}||  Күлтегін көшесі, 18 стр|| 2025|| ||  || С.Асфендияров көшесі, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, Сығанақ көшесі, 11, 13, Анет баба көшесі, 1, 3, 5, 7, 7/1, 7/2, А.Сейдімбек көшесі, 7, 7/1, 7/2, Күлтегін көшесі, 14, 15, 17, 19, 19/1, 21, 23, І.Омаров көшесі, 12в, Қ.Мұхамедханов көшесі, 10, 12, 12/3, 16/2, Әйтеке би көшесі, 3 блок А, 3 блок Б, 5, 7, 9, 11, Е-876 көшесі, 2, 4, 6
|-
| [https://shkola117.edu.kz/ № 117 жалпы білім беретін мектеп]||  Е-899 көшесі, 8|| 2025|| ||  || Қ.Мұхамедханов көшесі, 4 блок А, 4 блок В, 4Б блок А, 4Б блок Н, 4а, 4/1, 4/2, 4/3, 4В, 6, 6а, 6Б, 6/1, 8, Төле би көшесі, 54, 61, 63, 65, Анет баба көшесі, 2, 4, 6, 8, 9, 9/1а, 9/1Б, 9/1в, 9/2, 9/3, 10, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 12, 13, 13/1, 13/2, Әйтеке би көшесі, 14, Е-900 көше, 2, 4, 5, 5/1, 5/2, 5/3, 6, 8, 10; Е-899 көше, 3, 5а, 5/1, 5/1а, 5/3, 10
|-
| № 118 жалпы білім беретін мектеп ||  просп. Улы Дала, 11||  2026, ожидается|| ||  || Сығанақ көшесі, 14, 16, 16/1, 18, 22/1, 24, М. Маметова көшесі, 2, 2/1, 8, 10, 12, Е-15 көше, 11, 11/1, 13, 13/1, 13/2, 15, 15/1, Е-36 көше, 5; Ұлы Дала даңғылы, 10
|-
|«Дарынды ер балаларға арналған «Білім-инновация» лицей-интернаты»
|И.Омаров, 2???
|
|
|
|
|-
|[https://ib.nis.edu.kz/kk/school/nzm-astana/school-page/154?parent_menu=2&amp;menu=20 Химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі]
|Хусейн бен Талал көшесі, 19
|'''''2010''''' 
|
|
|
|-
|[https://ib.nis.edu.kz/kk/school/nzm-astana-nura/school-page/60?parent_menu=2&amp;menu=20 НЗМ Астана-Нұра]
|Хусейн бен Талал көшесі, 21
|2008
|
|
|
|-
|'''[https://quantum.edu.kz/kk/ Quantum STEM School]'''
|Улица Е-899, 2
|2021
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://www.qsi.org/ Международная школа QSI]''' 
|Улица Умай ана, 8/1​улица Баян сулу, 15
|2005
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://www.alpamys.edu.kz/ Alpamys school]'''
|Кабанбай батыр проспект, 49/2
|2018
|
|
|жеке меншік
|-
|'''Школа Zialy Urpaq'''
|​Улица Дулыга, 21/2
|
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://neotechschool.kz/ Neotech Digital School]'''
|Улица Илияс Омаров, 10
|2021
|
|
|жеке меншік
|-
|[https://harmony.edu.kz/ Harmony School]
| Коргалжын, 4А
|2001&lt;ref&gt;https://harmony.edu.kz/kz1{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|[https://montessori-astana.kz/ Центр Монтессори «Жулдыз»]
|Коргалжинское шоссе, ЖК «Кульсай», дом 4, ВП 2-3
|2006
|
|
|
|-
|[http://notaschool.edu.kz/ Nota School]
|ул. Кыз Жибек 65
|
|
|
|
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мектептері]]
[[Санат:Астана мектептері]]</text>
      <sha1>tjbzgi8xdd0qfubx86a3e070pm63o5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>АҚШ кинематографы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786816</id>
    <revision>
      <id>3682299</id>
      <parentid>3657535</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40395" sha1="b3cafsvu31y97e7x0luq8g6cimzsedc" xml:space="preserve">Кем дегенде [[XX ғасыр|ХХ ғасыр]]дың [[1920 жж.|20-жылдары]]нан бастап '''[[АҚШ киноиндустрия]]сы''' шығарылатын [[фильм]]дер саны мен [[кассалық түсімдер]] бойынша әлемдегі ең ірі болып қана қоймай, сонымен қатар әлемдік кинематографияның мазмұны мен технологияларына, кинопроцестің экономикалық және мәдени аспектілеріне шешуші әсер етеді.

АҚШ-тың ірі [[кинокомпания]]ларының кеңселері мен түсірілім павильондары дәстүрлі түрде [[Голливуд]] маңында ([[Лос-Анджелес маңы]], [[Калифорния]] штаты) шоғырланған, сондықтан «америкалық кинематограф» және «Голливуд» ұғымдарының арасында жиі теңдік белгісі қойылады. Бұл толықтай дұрыс емес. Америкалық кино — бұл Голливудтың орасан зор киноиндустриясы ғана емес, сонымен қатар [[АҚШ тәуелсіз кинематографы|тәуелсіз кино]]ның дамыған жүйесі.

АҚШ-та киножылдың қорытындысын 1929 жылдан бастап беделді «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлықтарын беретін [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Америка киноакадемиясы]] шығарады. Ұлттық кино мұрасын сақтаумен және дәріптеумен [[Америка кино институты]] айналысады.

== Голливуд киноиндустриясының тарихы ==

=== Туылуы ===
ХХ ғасырдың басында бірнеше ондаған шағын киностудиялар болды, олар негізінен шығыс жағалауда, [[Нью-Йорк]]те орналасты. Үй-жайларды қымбат жалға алу, бұлтты және жаңбырлы күндердің көптігі киноөндіріске кедергі келтірді. Ал павильондардағы жарықтандыру, жарықтандыру құралдарының нашар дамуы және киноүлдірдің [[Фотоматериалдардың жарыққа сезімталдығы|жарық сезімталдығы]]ның төмендігі себебінен, тікелей күн сәулесіне тәуелді болды. 1909 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] тарапынан жасалған америкалық киноөндірісті монополиялау әрекеті тәуелсіз киноөндірушілердің АҚШ-тың батыс жағалауына жаппай қашуына әкелді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.tut.by/culture/367387.html|title=«Золото молчания». Политреклама, порнография, патентные войны, или Как зарождался кинематограф в США|author=Александр Прищепов|date=2013-09-24|work=Культура|publisher=Беларусьтің «Тут» порталы|access-date=2015-09-12|lang=ru|archive-date=2015-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907222720/http://news.tut.by/culture/367387.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{{Толық мақала|Эдисон кинотресі}}
Эдисон тресінің [[Детектив (мамандық)|детектив]]тері мен [[Сот орындаушысы|сот орындаушы]]ларына [[Калифорния]]дағы Мексика шекарасына жақын жерде жасырынған бәсекелестерді табу қиынырақ болды. Бірте-бірте тәуелсіз кинокәсіпкерлер [[Сан-Франциско]] мен [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]] маңында шоғырлана бастады, ал ең танымал орын Голливуд кенті болды. Ол өз атауын [[XIX ғасыр]]дың аяғында оның орнында болған үлкен ранчодан алды. Шеткері Лос-Анджелестің маңында орналасқан Голливуд айрықша климаттық және географиялық ерекшеліктерге ие болды: жылына 300-ден астам күн шуақты күн, тау массивтерінің (соның ішінде әйгілі [[Үлкен Каньон|Үлкен каньон]]ның) жақындығы, [[прерия]]лардың орасан зор кеңістігі және [[Тынық мұхит]]ы жағалауы. Іргедегі қала құрылыс материалдары мен жұмыс ресурстарын жеткізе алатын, ал уақыт өте келе [[Кино техникасы|киножабдық]]тар мен [[киноматериал]]дар шығаратын орталыққа айналуы мүмкін еді (бұл болашақта жүзеге асты да). [1]

«[[Vitagraph]]&lt;nowiki/&gt;» компаниясы саяси оқиғаларға сергек жауап беріп отырды. 1898 жылы Гавана жағалауында [[Испан-Америка соғысы|америка-испан соғысы]]ның басталуына себеп болған оқиға орын алды — жұмбақ жағдайда америкалық [[USS Maine (ACR-1)|«Мэн» крейсері]] жарылды. Қақтығыстың алғашқы күні-ақ [[Джеймс Стюарт Блэктон]] «[[Испан туы жұлып алынды]]&lt;nowiki/&gt;» атты фильм түсіріп, жарыққа шығарды. Фильмнің жүздеген көшірмесі бірнеше күн ішінде үлкен табыспен таралып кетті. Осылайша, өзінің дамуының ең алғашқы кезеңінде-ақ АҚШ кинематографы болып жатқан саяси оқиғаларға өз көзқарасын ашық білдірді.

Лос-Анджелес маңындағы құрылысқа арналған жерлер іс жүзінде тегінге дерлік берілді, осылайша Голливудта бұрын-соңды болмаған [[құрылыс бумы]] басталды.

* [[1907 жыл]]ы Лос-Анджелесте киноөндіріс басталды.
* [[1913 жыл]]ы Голливудта [[Сесил Блаунт Демилль|Сесил Б. де Милль]]дің «[[Үндіс әйелдің күйеуі (фильм)|Үндіс әйелдің күйеуі]]&lt;nowiki/&gt;» [[вестерн]]і түсірілді, осы фильмнен бастап Голливудтың кинематографиялық орталық ретіндегі тарихы басталды.
* [[1920 жыл]]ға қарай бірқатар ірі студиялардың қарқынды өсуі мен киножұлдыздар жүйесінің пайда болуының арқасында бұл жерде жыл сайын 800-ге жуық фильм түсірілді, ал атаудың өзі сән-салтанаттың, тәтті өмірдің және киноның елес сиқырының символына айналды.

15 жылдың ішінде бұл шағын ауыл Америка [[киноиндустрия]]сының астанасына айналды, өйткені онда америкалық [[киностудия]]лардың шамамен 90%-ы шоғырланды.

=== Қалыптасуы ===
{{See also|Кодекске дейінгі Голливуд}}
Бүгінгі таңдағы ең қуатты салалардың бірі болып табылатын америкалық киноиндустрияның қалыптасуы 1892 жылы [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]] [[кинетоскоп]]ты құрастырған кезде басталды. Алғашқы көпшілік сеанс Нью-Йоркте, Байэл мен Костердің мюзик-холлында өтті. Сеанс шағын әзіл-оспақ және би нөмірлерінен тұрды.

9 жылдан кейін «[[Никелодеон (кинотеатр)|никелодеон]]дар» пайда болды — бұл ХХ ғасырдың басындағы АҚШ-тағы арзан кинотеатрлардың бір түрі, оған кіру құны 5 цент тұратын. Жыл сайын театрлар саны артып, 1908 жылға қарай олардың саны үш мыңнан асып кетті. Әрине, жаңа ойын-сауық көрермендер арасында үлкен табысқа ие болды. Бәсекелестіктің шиеленісуі кішігірім студиялардың күйреуіне әкелді.

Ірі бірлестіктер — кинотрестер деп аталатындар пайда бола бастады. Олар өз кезегінде прокатка шығарушы фирмалармен біріге бастады:

* [[1912 жыл]]ы «[[Universal Studios]]&lt;nowiki/&gt;» пен «[[Paramount Pictures]]&lt;nowiki/&gt;».
* [[1919 жыл]]ы «[[United Artists]]&lt;nowiki/&gt;» (жетекші актерлер: [[Мэри Пикфорд]], [[Дуглас Фэрбэнкс]], [[Чарли Чаплин]] және [[Дэвид Гриффит]]).
* [[1923 жыл]]ы «[[Warner Brothers]]&lt;nowiki/&gt;».
* [[1924 жыл]]ы «[[Metro-Goldwyn-Mayer]]&lt;nowiki/&gt;» мен «[[Columbia Pictures]]&lt;nowiki/&gt;».

Калифорниядағы алғашқы студияны 1911 жылы «Нестор» тәуелсіз компаниясы құрды. Кинопатенттер компаниясына кіретін фирмалардың — «[[Мутоскоп пен Байограф|Biograph]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Vitagraph]]&lt;nowiki/&gt;» және т. б. — жобаларға белсенді қатысуының арқасында 1914 жылға қарай неғұрлым іргелі студиялардың құрылысы басталды.

Америкалық киноиндустрияның жаппай көрерменге бағдарлануы режиссерлердің «авторлық» мүмкіндіктерін айтарлықтай шектеді. Жүйе көбірек пайда әкелетін «тартымды» фильмдерді талап етті, сондықтан алдыңғы қатарға [[Режиссёр|режиссер]]лер емес, [[Актёр|актер]]-[[жұлдыз]]дар (киножұлдыздар жүйесі пайда болды) мен [[продюсер]]лер шықты.

Америкалық кинематографтың дамуы әрдайым тегіс жүрген жоқ. Қарама-қайшылықтар, әртүрлі бағыттар мен үрдістердің қақтығыстары, студиялардың күйреуі мен қайта өрлеуі, олардың бірігуі. Голливуд өмірінде киноөндірісті ірілендіру үрдісі өте айқын көрінді. Мысалы, «Metro-Goldwyn-Mayer» компаниясының негізін 1924 жылдың сәуірінде ірі кинотеатрлар желісінің иесі Маркус Лов қалады, ол үш киноөндірушінің — «Metro Pictures», С. Голдвиннің «Goldwyn Pictures» және Л. Б. Майердің «Louis B. Mayer Pictures» компанияларының бірігуін ұйымдастырды.

== Гүлдену және классикалық Голливуд ==
{{Толық мақала|Голливудтың классикалық киносы}}
[[Сурет:Joan Fontaine and Gary Cooper.jpg|thumb|[[Джоан Фонтейн]] мен [[Гэри Купер]] «Оскар» мүсіншелерімен (1942)]]

Голливуд тарихындағы ең үлкен бетбұрыс 1920-жылдардың соңында дыбысты кино дәуірінің келуі болды. Келесі 20–30 жыл ішінде АҚШ кинематографы орталықтандырылған [[студиялық жүйе]] қағидаты бойынша ұйымдастырылды: сегіз кинотрест АҚШ-тағы фильмдердің өндірісін де, дистрибуциясын да толықтай бақылауға алды.

Кинотеатрлардың негізгі желілері жеті кинокомпанияға тиесілі болды — [[MGM]] (ең үлкені), [[Paramount]] (оның ең жақын бәсекелесі), [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[Warner Bros.]], [[RKO]], [[Universal Pictures|Universal]] және [[Columbia Pictures|Columbia]]. Бұл студияларда, мысалы, [[Ирвинг Тальберг]], [[Дэвид Селзник]] және [[Дэррил Занук]] сияқты ең табысты продюсерлер киноөндіріс шарттарын белгіледі. Ірі кинокомпаниялар [[Анимация|мультипликация]]мен айналысатын бөлімшелерді белсенді дамытты. «Сырттан» келген киноөндірушілер ([[Уолт Дисней]]дің, [[Сэмюэл Голдвин]]нің және т.б. фирмалары) фильмдерді [[United Artists]] арналары арқылы прокатқа шығару мүмкіндігіне ие болды.

Классикалық Голливудқа [[жанр]]лардың егжей-тегжейлі жасалған жүйесі тән:

* [[Комедия]]лар ([[Макс Линдер|М. Линдер]], [[Чарли Чаплин|Ч. Чаплин]], [[Бастер Китон|Б. Китон]], [[ағайынды Маркс]]), соның ішінде:
** [[Эрнст Любич|Э. Любич]] пен [[Джордж Кьюкор|Дж. Кьюкор]]дың [[Романтикалық комедия|лирикалық кинокомедиялар]]ы,
** [[Фрэнк Капра|Ф. Капра]] мен [[Говард Хоукс|Х. Хоукс]]тың [[Эксцентрикалық комедия|бурлеск комедиялар]]ы.
* Әртүрлі [[мелодрама]]лар — [[Эррол Флинн]]нің қатысуымен өткен [[Плащ пен қылыш фильмі|плащ пен қылыш фильмдері]]нен бастап, [[Дуглас Сирк|Д. Сирк]]тің әлеуметтік өткір фильмдеріне дейін.
* [[Джон Форд]] пен Х. Хоукстың [[вестерн]]дері.
* [[Хамфри Богарт|Х. Богарт]] пен [[Барбара Стэнвик|Б. Стэнвик]] қатысқан [[Нуар|фильм-нуар]]лар;
* [[Фред Астер]] мен [[Джин Келли]] қатысқан [[мюзикл]]дер;
* [[Альфред Хичкок|А. Хичкок]]тың қылмыстық [[триллер]]лері және т. б.

Киноиндустрия марапаттарын бөлуге тек «жоғары» жанрдағы фильмдер ғана қатысты. В санатындағы аз бюджетті фильмдер (мысалы, [[Universal құбыжықтары|Universal студиясының қорқынышты фильмдерінің классикалық сериясы]]) ойын-сауық киномакулатурасы ретінде қарастырылды. Кейбір жанрлар (мысалы, фильм-нуар) уақыт өте келе осы бейресми лауазымдар кестесінде жоғарылады. Консерваторлардың қысымымен цензура мақсатында қоғамдық имандылықты қорғауға бағытталған [[Хейс кодексі]] қабылданып, ол бұлжытпай сақталды.

1930 жылдардың аяғынан бастап ең жоғары бюджетті және тартымды фильмдер түрлі-түсті болып түсіріледі ([[текниколор]] дәуірі).
[[Сурет:Griffith_intolerance.jpg|thumb|300px|[[Дэвид Уорк Гриффит|Дэвид Гриффит]]тің «[[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]]» (1916) фильмінен кадр|солға]]
Соғыстан кейінгі кезеңде [[пеплум]] жанры — антикалық сюжеттер бойынша түсірілген, хронометражы үлкен, жаппай көріністердің орасан көптігімен және қиялды таңғалдыратын декорацияларымен ерекшеленетін жоғары бюджетті, ауқымды киноленталар гүлденді, мысалы, «[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]&lt;nowiki/&gt;». [[Кең экранды кино]]ның танымалдығы дәл осылардан басталды, бұл көрерменге кадрда жасалған панорамадан ләззат алып, «көзін кеңірек ашуға» мүмкіндік берді. Сондай-ақ, соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар дәстүрлі Голливуд мюзиклдерінің гүлденген уақыты болып саналады.

==== Жұлдыздар институты ====
{{Толық мақала|Жұлдызды конвейер}}
Голливуд киносындағы «[[Жұлдыз (атақты)|киножұлдыздар]]&lt;nowiki/&gt;» институты сонау [[1920 жж.|1920]] [[1920 жж.|жылдар]]ы пайда болып, [[1930 жж.|1930]] [[1930 жж.|жылдар]]ы біржола қалыптасты және [[1940 жж.|1940]]-[[1950 жж.|1950 жылдар]]ы өзінің гүлдену шегіне жетті. Ол заманда актер-жұлдыздар көрермендерге көктегі құдайдай көрінетін, ал болашақ жұлдыздарды киностудиялар жанындағы арнайы курстарда дайындайтын. Ірі киностудиялардағы орасан зор пиар-индустрия жұлдыздардың имиджін жасаумен және оны қолдаумен айналысты. Сары баспасөз жұлдызды актерлердің әр қадамын жіті бақылап, олардың өміріндегі барлық оқиғалар мен ерсі қылықтары туралы жазып отырды, осылайша олардың танымалдылығының шекарасын тексеретін.

[[Сурет:Golden Age of Hollywood.png|thumb|400px|Голливудтың «Алтын ғасыр» жұлдыздары]]

Тек 1970 жылдары ғана студиялық жүйенің күйреуімен және қазіргі Голливуд кинематографының тууымен жұлдыздарға деген қызығушылық басқа сипатқа ие бола бастады: актер-жұлдыздар көктен жерге түсіп, көрерменге жақындады; олар енді соншалықты қол жетімсіз болып көрінбейтін. Екінші жағынан, олар әлдеқайда дербес бола түсті. [[1980 жж.|1980]] [[1980 жж.|жылдар]]ға қарай актер-жұлдыздар киностудиялардың бақылауынан толықтай босап, өз имиджін өздері қалыптастыруға, тіпті өздері ойнағысы келетін фильмдерді өздері таңдауға мүмкіндік алды.

[[1990 жж.|1990 жылдар]]ға қарай жұлдыздардың дербестігі соншалықты дәрежеге жетті, тіпті олар өздері үшін тиісті фильмдерді таңдай отырып, кинематографтың даму стилі мен бағытын көбіне өздері айқындай бастады десек асыра сілтегендік болмас — өйткені олардың есімдерінің титрде көрінуінің өзі фильмнің кең танымалдылығын бірден қамтамасыз етті және жоғары кассалық түсімдерге кепілдік берді. Осылайша, [[1940 жж.|1940]] [[1940 жж.|жылдар]]мен салыстырғанда жағдай түбегейлі өзгерді: енді киностудиялар актер-жұлдыздарға түсірілім үшін тек қандай да бір материалды ұсынады, ал гонорарлары аспандап кеткен жұлдыздар өздеріне не көбірек сәйкес келетінін таңдап, осылайша бүкіл жанрлардың даму бағытын белгілейді.

=== Жаңа Голливуд ===
{{Толық мақала|Жаңа Голливуд}}
Голливуд киносындағы жаңа кезең 1960 жылдардың аяғында, студиялық жүйенің күйреуімен басталды және 1970 жылдардың ең соңында аяқталды. Кинокөрермендердің телеэкрандарға ағылуы, [[Азаматтық құқықтар қозғалысы|дәуірлік қоғамдық өзгерістер]] мен [[сексуалдық революция]] жағдайында дәстүрлі «жұлдыздар» қатысатын шаблонды студиялық фильмдерге деген қызығушылық тұрақты түрде төмендеді, тіпті ірі көптеген киностудиялар күйреуге жақын қалды. Студия бостары жас көрерменнің қандай кино көргісі келетінін біле алмай дал болды. Эксперимент ретінде үлкен студиялардың басшылары жас режиссерлерге сенім білдіре бастады, оларды түсірілімдерге шақыру сәнге айналды, әсіресе олар киномектептер мен шағын студиялардан шығып, өте аз бюджеттермен жұмыс істей алатын. 1970 жылдардағы жаңа, ерекше, ашық киноның қуатты толқыны көрермендерді баурап алды және Голливуд киносында 1980 жылдардың басына дейін созылған жаңа дәуір басталды.

Жас режиссерлер жұмыс істеген фильмдер көбінесе дәстүрлі жанрлардың негізгі ұстанымдарына күмән келтірді [[ревизионистік вестерн]], [[неонуар]] және т. б.. Олар еуропалық [[Авторлық кино теориясы|авторлық кино]]ның жетістіктерін қолданды және киноиндустрияға студиялардың дәстүрлеріне қайшы келетін тақырыптар мен стилистиканы енгізді. Студия жағдайында ірі бюджеттерге түсірілген [[Стэнли Кубрик]], [[Фрэнсис Форд Коппола|Ф. Ф. Коппола]], [[Мартин Скорсезе]], [[Роман Полански]], [[Вуди Аллен]], [[Роберт Олтмен]] фильмдері оларды авторлық мәлімдемелер ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін ерекше жоғары көркемдік деңгейімен ерекшеленді.

Эксперименттерге деген қызығушылық 1970 жылдардың аяғында, «[[Жұмақ қақпасы]]&lt;nowiki/&gt;» 1980 фильмі сияқты бірнеше ірі бюджеттік эксперименттік жобалар сәтсіздікке ұшырағаннан кейін жоғалды. Ол уақытқа қарай негізгі кассалық түсімді [[Джордж Лукас|Дж. Лукас]]тың «[[Жұлдызды соғыстар]]&lt;nowiki/&gt;» және [[Стивен Спилберг]]тің «[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]&lt;nowiki/&gt;» сияқты өткір сюжетті немесе ғылыми-фантастикалық [[блокбастер]]лері әкелгендіктен, студия басшылығы бұдан былай коммерциялық табыстың тексерілген рецепттеріне сүйенуді шешті. Голливуд тарихындағы қарқынды көркемдік эксперименттер кезеңі аяқталды.

==== Тәуелсіз америкалық кино ====
{{Толық мақала|АҚШ тәуелсіз кинематографы}}
[[Сурет:Sundance-Film-Festival.jpg|thumb|1985 жылдан бастап [[Юта]] штатында жыл сайын «[[Сандэнс кинофестивалі|Сандэнс]]&lt;nowiki/&gt;» тәуелсіз америкалық кинофестивалі өтеді|300x300 нүкте]]
[[Тәуелсіз кинематограф|Тәуелсіз]] ([[артхаус]]) киноны бастапқыда ірі кинокомпаниялар қолдамады. Бір жағынан, бұл аз бюджетті білдірсе, екінші жағынан — режиссерлерге қысымның аз болуын білдіреді. Ірі кинокомпаниялар кинофильмдер өндірісін коммерциялық қызмет ретінде ұйымдастырады, сондықтан продюсерлердің коммерциялық мүдделері әдетте режиссердің көркемдік ұмтылыстарынан басым түсіп жатады. Фильм [[кинопрокат]]та тым ересек рейтинг алып қалмауы үшін, продюсерлерге көбіне ең тәуекелді сахналарды алып тастаған тиімді. Кейде толық режиссерлік нұсқасы DVD-де бөлек тиражбен шығарылады.

1960 жылдары АҚШ-тың тәуелсіз киносы өте әртүрлі болды: бұл [[Культті фильм|культтік]] роуд-муви «[[Қамсыз саяхатшы]]&lt;nowiki/&gt;», [[Энди Уорхол]]дың шығармашылық эксперименттері және көрермендердің тар шеңберіне арналған [[Эксплуатациялық кино|трэш]] түн ортасында кинотеатрларда көрсетілген «түн ортасындағы фильмдер» деп аталатындар. Жаңа Голливуд заманынан бастап тәуелсіз кино мен коммерциялық [[мейнстрим]] арасындағы шекара әр онжылдық сайын барған сайын бұлдырап барады. Тәуелсіз кино көшбасшылары [[ағайынды Коэндер]] мен [[Квентин Тарантино]] сияқты прокатта коммерциялық бағытталған орта қол жобалардан кем түспейтін касса жинайтын фильмдер түсіреді. Кейбір режиссерлер өз фильмдерін саналы түрде кино өнерін бағалаушылар аудиториясына арнайды [[Джефф Николс (режиссёр)|Джефф Николс]], [[Лодж Керриган]]. «Барлығына бірдей емес» киноөнімдеріне мамандандырылған бөлімшелер барлық ірі киностудияларда ашылған: [[Дисней студиясы]] жанындағы [[Miramax Films]], [[Universal Pictures|Universal]] студиясы жанындағы [[Focus Features]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]] жанындағы [[Fox Searchlight]] және т. б.

=== Қазіргі кезеңі ===
Қазіргі америкалық кинонарықтағы ең ірі ойыншылар — бес мейджор-студия: [[Paramount Pictures]], [[Warner Bros.]], [[Columbia Pictures]], [[Universal Studios]] және [[Walt Disney Company]] (Buena Vista сауда маркасымен өнер көрсететін). Кинонарықтың шамамен 10–15%-ын [[DreamWorks Pictures|DreamWorks]], [[Lionsgate]] және [[The Weinstein Company]] тәуелсіз компанияларының өнімдері иеленеді.

Ірі киностудияларға ең үлкен пайданы [[компьютерлік графика]] мен [[арнайы эффекті]]лерді қолдана отырып түсірілген және осы себепті бастапқыда кең экранда көруге арналған тартымды фильмдер әкеледі. Көрерменді танымал хиттердің жалғасымен ([[сиквел]]дерімен) қызықтыру оңайырақ, сондықтан прокаттағы ең табысты фильмдер франшизаның сериялық принципі бойынша ұйымдастырылады.

== АҚШ фильмдерін санаттау ==
{{Толық мақала|Америкалық кино қауымдастығының рейтинг жүйесі}}
Кинокартинаға санатты Жіктеу және бағалау жөніндегі басқарма кеңесі береді. Бұл басқарма Америкалық кино қауымдастығы мен Ұлттық кинотеатр иелері қауымдастығының қолдауымен жұмыс істейді. Фильмге берілген санатқа сүйене отырып, ата-аналар баласының бұл фильмді көргенін қалайтыны немесе қаламайтыны туралы қорытынды жасай алады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Голливуд (телехикая)]]
* [[AFI нұсқасы бойынша 100 жыл ішіндеге американдық фильмдерден 100 танымал цитата|100 жыл ішіндегі америкалық фильмдерден 100 танымал цитата]]
* [[Америка режиссерлер гильдиясы]]
* [[Америка кинооператорлар қоғамы]]
* [[АҚШ-ғы қоғамдық игіліктегі фильмдер тізімі]]
* [[Кинодағы байырғы американдықтар|Кинодағы байырғы америкалықтар]]
* [[Голливудтағы антисемитизм]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* {{кітап|авторы=[[Эдгар Михайлович Арнольди|Арнольди Э. М.]]|бөлімі=Книга 1. Американское и западно-европейское кино|тақырыбы=История кино|lang=ru|орны=[[Санкт-Петербург|Ленинград]]|баспасы=|жылы=1940|барлық беті=92}}
* {{кітап|авторы=[[Валентина Сергеевна Колодяжная|Колодяжная В. С.]]|тақырыбы=Кино США. (1929—1941)|lang=ru|орны=М.|баспасы=[[ВГИК]]|жылы=1967|барлық беті=105}}
* {{кітап|авторы=Колодяжная B. C., Трутко И. И|тақырыбы=История зарубежного кино|lang=ru|орны=М.|баспасы=[[Искусство (издательство)|Искусство]]|жылы=1970|томы=Том 2: 1929—1945 годы|барлық беті=434}}
* {{кітап|авторы=[[Сергей Васильевич Комаров|Комаров С. В.]]|тақырыбы=История зарубежного кино|lang=ru|басылым=2-е, изд., расшир. и доп.|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1965|томы=Том 1: Немое кино|беттері=416, ил.}}
* {{кітап|авторы=[[Жорж Садуль|Садуль Ж.]]|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Пер. с фр.|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1958|томы=Том 2: Кино становится искусством. 1909—1914|беттері=524 с., ил.}}
* {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Под общей ред. С. Юткевича; пер. с фр. А. А. Худадовой, оформл. худ. С. Бершадского|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1961|томы=Том 3: Кино становится искусством. 1914—1920|беттері=626, ил.}}
* {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1982|томы=Том 4. Часть 2: Голливуд. Конец немого кино. 1919—1929|беттері=560, ил.}}
* {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=Всеобщая история кино|lang=ru|жауапты=Ред. С. И. Юткевич; пер. с фр. Л. Ю. Флоровской|орны=М.|баспасы=Искусство|жылы=1963|томы=Том 6: Кино в период войны. 1939—1945|барлық беті=498}}
* {{кітап|авторы=Садуль Ж.|тақырыбы=История киноискусства от его зарождения до наших дней|lang=ru|жауапты=Пер. с 4-го фр. изд. М. К. Левиной; ред., предисл. и примеч. Г. А. Авенариуса|орны=М.|баспасы=Государственное издательство иностранной литературы|жылы=1957|беттері=464, ил.}}
* {{кітап|авторы=[[Ежи Тёплиц|Тёплиц Е.]]|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1968|томы=Том 1 (Книги 1—2): 1895—1927|беттері=413, ил.}}
* {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1971|томы=Том 2 (Книга 3): 1928—1933|беттері=280, ил.}}
* {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1973|томы=Том 3 (Книга 4): 1934—1939|беттері=272, ил.}}
* {{кітап|авторы=Тёплиц Е.|тақырыбы=История киноискусства|lang=ru|жауапты=Пер. с польск.|орны=М.|баспасы=Прогресс|жылы=1974|томы=Том 4 (Книга 5): 1939—1945|беттері=320, ил.}}
* {{кітап|авторы={{iw|Эдвард Эпштейн|Эпштейн Э.||Edward Jay Epstein}}|тақырыбы=Голливуд экономикасы: киноиндустрия шын мәнінде неден табыс табады|шынайы атауы=The Hollywood Economist: The Hidden Financial Reality Behind the Movies|lang=en|жауапты=Ағылш. ауд. [М. Иутина]|орны=М.|баспасы=[[Альпина Паблишер]]|жылы=2011|беттері=199 c., [6] л. табл.: ил.|isbn=978-5-9614-1444-8}}
* {{кітап|авторы=De Vany A.|тақырыбы=Hollywood Economics: How Extreme Uncertainty Shapes the Film Industry|lang=en|баспасы=Routledge|жылы=2003|барлық беті=328|isbn=978-0-4153-1261-5}}
* {{кітап|авторы=Earley, Steven C.|тақырыбы=Америкалық фильмдерге кіріспе|шынайы атауы=An introduction to American movies|url=https://archive.org/details/introductiontoam00earl|lang=en|басылым=Signet edition|орны=New York|баспасы=New American Library|жылы=1978|барлық беті=368|сериясы=A Mentor book series|isbn=978-0-4516-1638-8}}
* {{кітап|авторы=[[Джордж Макдоналд Фрейзер|Fraser G. M.]]|тақырыбы=The Hollywood History of the World, from One Million Years B.C. to 'Apocalypse Now'|lang=en|басылым=1st US ed.|орны=London / New York|баспасы=M. Joseph / Beech Tree Books|жылы=1988|барлық беті=268|isbn=0-7181-2997-0}}
* {{кітап|авторы=Hallett H. A.|тақырыбы=Go West, Young Women! The Rise of Early Hollywood|lang=en|басылым=1st Edition|орны=Berkeley, California|баспасы=University of California Press|жылы=2013|барлық беті=326|isbn=978-0-5202-7409-9}}
* {{кітап|авторы=Ragan D.|тақырыбы=Who’s Who in Hollywood, 1900—1976|lang=en|басылым=1st Edition|орны=New Rochelle, New York|баспасы=Arlington House|жылы=1976|барлық беті=864|isbn=978-0-8700-0349-3}}
* {{кітап|авторы=Edited by Jon Lewis|тақырыбы=The Oxford Handbook of American Film History|lang=en|баспасы=[[Oxford University Press]]|жылы=2025|барлық беті=824|isbn=978-0-1975-5612-2}}
* {{кітап|авторы=Edited By Pamela Robertson Wojcik &amp; Paula J. Massood|тақырыбы=The Routledge Companion to American Film History|lang=en|баспасы=[[Routledge]]|жылы=2025|барлық беті=442|isbn=978-1-0326-1028-3}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* Алғашқы голливудтық фильм («[[Ескі Калифорнияда]]», реж. [[Дэвид Уорк Гриффит]]): [https://www.film.ru/articles/kinoslovar-pervyy-gollivudskiy-film Жасалу тарихы] // [[Film.ru]], 8.07.2016
* [https://web.archive.org/web/20241130183231/https://knife.media/goodcinemafromivan/ Голливудтың құлдырауының қысқаша тарихы: америкалық кинодағы revolution қалай басталды және 2000 жылдар оны неліктен құртты] // 6 маусым 2020
* [https://lenta.ru/articles/2022/11/30/speculation/ Тарантино 1970 жылдардағы голливудтық фильмдер туралы кітап жазды. Ұлы режиссерден қандай киновед шықты?] [https://lenta.ru/news/2023/04/21/tarantino/] // [[Лента.ру]], 30 қараша 2022

[[Санат:АҚШ кинематографы| ]]
[[Санат:Он үш колония тарихы]]</text>
      <sha1>b3cafsvu31y97e7x0luq8g6cimzsedc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1979 (ән)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>787025</id>
    <revision>
      <id>3681636</id>
      <parentid>3665329</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35130" sha1="8npx1louattj3xxclf1a46uleqkfdkc" xml:space="preserve">{{Сингл
 |Атауы                 = 1979
 |Тыс                   = SmashingPumpkins-1979.jpg
 |Орындаушы             = [[The Smashing Pumpkins]]
 |Альбом                = [[Mellon Collie and the Infinite Sadness]]
 |Шығарылған            = 23 қаңтар 1996
 |Формат                = [[күйтабақ]], [[компакт-диск]], [[аудиотаспа]]
 |Жанр                  = {{flatlist|
* [[Альтернативті рок|альтернативті поп]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Gray|first=Scott A.|date=2018-04-04|title=An Essential Guide to the Smashing Pumpkins|url=https://exclaim.ca/music/article/an_essential_guide_to_the_smashing_pumpkins|access-date=2023-02-19|website=[[Exclaim!]]|archive-date=2023-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219221039/https://exclaim.ca/music/article/an_essential_guide_to_the_smashing_pumpkins|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[арт-рок]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/50-greatest-grunge-albums-798851/smashing-pumpkins-mellon-collie-and-the-infinite-sadness-1995-798842/|title=50 Greatest Grunge Albums|date=2019-04-01|website=[[Rolling Stone]]|access-date=2019-05-19|archive-date=2019-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403180419/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/50-greatest-grunge-albums-798851/smashing-pumpkins-mellon-collie-and-the-infinite-sadness-1995-798842/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Поп-музыка|поп]]&lt;ref&gt;{{cite web|date=2022-09-27|title=The 250 Best Songs of the 1990s|url=https://pitchfork.com/features/lists-and-guides/the-best-songs-of-the-1990s/|access-date=2022-10-21|website=[[Pitchfork]]|archive-date=2022-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927130919/https://pitchfork.com/features/lists-and-guides/the-best-songs-of-the-1990s/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Leas|first=Ryan|date=2013-10-29|title=Smashing Pumpkins Albums From Worst To Best|url=https://www.stereogum.com/1541432/smashing-pumpkins-albums-from-worst-to-best/photo/|access-date=2023-02-19|website=[[Stereogum]]|archive-date=2023-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219221031/https://www.stereogum.com/1541432/smashing-pumpkins-albums-from-worst-to-best/photo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[синти-поп]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/adore-19980518 |title=Adore&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2024-02-06 |archive-date=2021-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103211506/https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/adore-107015/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[альтернативті рок]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://consequence.net/2017/07/ranking-every-alternative-rock-hit-from-worst-to-best/|title=Ranking: Every Alternative Rock No. 1 Hit from Worst to Best|website=[[Consequence|Conseqeunce.net]]|author=Philip Cosores|date=2017-07-05|access-date=2024-01-30|archive-date=2023-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209142322/https://consequence.net/2017/07/ranking-every-alternative-rock-hit-from-worst-to-best/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}
 |Өлең авторы           = [[Билли Корган]]
 |Ұзақтығы              = 4:24 (альбомдық нұсқа)&lt;br&gt;4:16 (радио-нұсқа)
 |Лейблі                = ''[[Virgin Records]]''
 |Продюсері             = [[Марк Эллис|Марк «Флад» Эллис]], [[Алан Молдер]], [[Билли Корган]]
 |Алдыңғы               = [[Bullet with Butterfly Wings]]
 |Алд_жыл               = 1995
 |Жыл                   = 1996
 |Келесі                = [[Zero (The Smashing Pumpkins әні)|Zero]]
 |Кел_жыл               = 1996
 |Басқа                 = {{External music video|{{YouTube|4aeETEoNfOg|logo=1|1979}}}}
}}
'''«1979»'''  — америкалық [[The Smashing Pumpkins]] рок тобының үшінші студиялық ''[[Mellon Collie and the Infinite Sadness]]'' альбомында жарық көрген синглі. Композицияны топтың фронтмені [[Билли Корган]] жазған. Ән ұжымның алдыңғы жазбаларына тән емес [[семпл]]дер мен [[Дыбыстық ілмек|луп]]тардың қолданылуымен ерекшеленеді.&lt;ref name=&quot;longtrip&quot;&gt;{{cite news|author=Greg Kot|title=A Long Strange Trip to 1979|newspaper=[[Chicago Tribune]]|url=http://www.starla.org/articles/mtc1.htm|access-date=2011-10-05|archive-date=2011-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928195438/http://www.starla.org/articles/mtc1.htm}}&lt;/ref&gt; Тақырыптық тұрғыдан бұл туынды автордың кәмелетке толу кезеңі туралы ностальгиялық естелігін баяндайды: 1979 жылы Корган 12 жаста еді және ол дәл осы уақытты балалық шағының аяқталуы әрі жасөспірім шаққа өту кезеңі деп санайды.

«1979» Канада хит-парадында екінші, Ирландияда алтыншы, Жаңа Зеландияда тоғызыншы орынға тұрақтады, сондай-ақ Австралия, Ұлыбритания және Америка Құрама Штаттарын қоса алғанда, бірқатар басқа елдердің үздік жиырмалық ''Top-20'' чарттарына енді. Ән «[[Грэмми]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығының «[[Жыл жазбасы үшін Грэмми сыйлығы|Жыл жазбасы]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Дуэт немесе топтың үздік рок вокалдық орындауы» үшін Грэмми сыйлығы|Дуэт немесе топтың үздік вокалды рок орындауы]]&lt;nowiki/&gt;» санаттары бойынша екі номинацияға ие болды, сонымен қатар «[[Үздік баламалы видео үшін MTV Video Music Award|Үздік альтернативті видео]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясында [[MTV Video Music Award]] жүлдесінің лауреаты атанды. 2012 жылы ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының оқырмандары бұл туындыны The Smashing Pumpkins тобының ең үздік әндерінің арасында екінші орынға қойды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/pictures/readers-poll-the-best-smashing-pumpkins-songs-20120613|title=Readers' Poll: The Best Smashing Pumpkins Songs|website=Rolling Stone|access-date=2017-02-03|archive-date=2017-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212195846/http://www.rollingstone.com/music/pictures/readers-poll-the-best-smashing-pumpkins-songs-20120613|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Жазылуы ==
Бірнеше сұхбатқа сәйкес, ''[[Siamese Dream]]'' альбомын қолдауға арналған турне аяқталғаннан кейін, Корган жаңа материалмен іс жүзінде үзіліссіз жұмыс істеді. Ол ''[[Mellon Collie and the Infinite Sadness]]'' үшін шамамен 56 ән жазды,&lt;ref&gt;{{cite interview|last=Corgan|first=Billy|subject-link=Корган, Билли|last2=Iha|first2=James|subject-link2=Иха, Джеймс|last3=Wretzky|first3=D'arcy|subject-link3=Рецки, Д’арси|title=Hora Prima|work=[[MTV Latin America]]|date=1996-12-19}}&lt;/ref&gt; олардың ең соңғысы «1979» болды.&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.songfacts.com/detail.php?id=1924|title=1979 by Smashing Pumpkins - Songfacts&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|access-date=2019-09-18|archive-date=2018-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807185811/http://www.songfacts.com/detail.php?id=1924|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Студиялық сессиялар аяқталуға жақындағанда, бастапқыда «Strolling» деп аталатын демо нұсқадан басталған «1979» туындысы&lt;ref&gt;{{кітап|тілі= en|сілтемесі=https://books.google.ca/books?isbn=1927002206|тақырыбы=Smashing Pumpkins: The Secret History, by Alan Cross|баспасы=Harper Collins|isbn=9781927002209|жылы=2007}}&lt;/ref&gt; тек бірнеше аккордтық тіркестер мен сөзсіз әуен үзіндісінен ғана тұратын. Болашақ альбомға енетін әндерді таңдау кезінде жазба продюсерлерінің бірі [[Марк Эллис|Марк «Флад» Эллис]] «1979» әнін «жеткіліксіз» деп бағалап, оны күйтабақтан алып тастағысы келді. Алайда, бұл сөз Корганға қанат бітіріп, оны төрт сағат ішінде өңдеп шығуға шабыттандырды. Келесі күні Флад әннің жаңа нұсқасын бір-ақ рет тыңдап, оны бірден альбомда қалдыруға шешім қабылдады.&lt;ref name=&quot;longtrip2&quot;&gt;{{cite news |author=Greg Kot|title=A Long Strange Trip to 1979|newspaper=[[Chicago Tribune]]|url=http://www.starla.org/articles/mtc1.htm|access-date=2011-10-05|archive-date=2011-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928195438/http://www.starla.org/articles/mtc1.htm}}&lt;/ref&gt; Билли Корган «1979» туындысын ''Mellon Collie'' альбомындағы өзі үшін ең маңызды ән деп санайды.&lt;ref&gt;{{cite interview|subject=Billy Corgan|title=Billy Corgan interview|others=Karl Daher|date=1998-05-29}}&lt;/ref&gt;

Әннің бойында Корган дауысының бүкіл композиция бойы қайталанып отыратын үзіндісі бар. Жазба жұмыстары кезінде фронтмен әуенге қосылып «today» сөзін қайталап айтып отырған, содан кейін ол Фладпен бірге бұл фразаны әнге қосуды ұйғарды. Нәтижесінде, Корганның дауысы электронды декодерден өткізіліп, [[семпл]]ирленді және барабан [[Үлес (музыка)|бит]]інің арасына [[Дыбыстық ілмек|луп]] ретінде қосылды.&lt;ref&gt;{{мақала|тақырыбы=King B's|басылымы= [[Guitar World]]|нөмірі= January 1997&lt;!——|access-date=2011-10-05|тілі= en|түрі= magazine}}&lt;/ref&gt;

== Сыншылар пікірлері ==
«1979» туындысы [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] чартында 12-орынға дейін көтеріліп, сонымен қатар ''[[Mainstream Rock (чарт)|Mainstream Rock Tracks]]'' пен ''[[Alternative Airplay|Modern Rock Tracks]]'' хит-парадтарының көшін бастап, ''The Smashing Pumpkins'' тобының мансабындағы ең табысты синглге айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/smashing-pumpkins-mn0000036521/awards|title=Charts &amp; Awards: Smashing Pumpkins|work=Allmusic|access-date=2013-08-26|archive-date=2013-07-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6IKdb1YqG?url=http://www.allmusic.com/artist/smashing-pumpkins-mn0000036521/awards|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сингл жарық көрерден сәл бұрын ''[[Virgin Records]]'' басшылығы сатылым көлемін ынталандыру мақсатында оған бонустық тректердің қосылатынын жариялады.&lt;ref&gt;{{мақала|тақырыбы=CD Single Sales Spurred by Addition of Nonalbum Cuts|басылымы=Billboard|нөмірі=March 30, 1996|тілі=en|түрі=journal|авторы=Craig Rosen|баспасы=Lynne Segall}}&lt;/ref&gt; Ән «[[Грэмми]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығының «[[Жыл жазбасы үшін Грэмми сыйлығы|Жыл жазбасы]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Дуэт немесе топтың үздік рок вокалдық орындауы» үшін Грэмми сыйлығы|Дуэт немесе топтың үздік вокалды рок орындауы]]&lt;nowiki/&gt;» номинациялары бойынша бақ сынады. Кейіннен ''[[Pitchfork Media]]'' порталының редакциясы «1979» әнін өздерінің «1990 жылдардың ең үздік 200 әні» тізімінде 21-орынға қойып, былай деп атап өтті: «„1979“ — Билли Корганның „Сен мына [ностальгия] сезімін білесің бе?“ деп сұрағаны іспетті. Әннің гитаралық партиясын естіген сәтте-ақ санаңызда бірден: „Иә, білемін... маған бұл туралы көбірек айтып берші“ деген жауап оралады».&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pitchfork.com/features/staff-lists/7852-the-top-200-tracks-of-the-1990s-50-21/3/|title=The Top 200 Tracks of the 1990s: 50-21|date=2010-09-02|work=Pitchfork|access-date=2011-10-05|archive-date=2011-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110218044518/http://pitchfork.com/features/staff-lists/7852-the-top-200-tracks-of-the-1990s-50-21/3|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1996 жылы ''[[Spin (журнал)|Spin]]'' журналына берген сұхбатында Корган «1979» әні ''The Smashing Pumpkins'' тобының келесі альбомы қалай естілетінінің жалғыз бағдары болуы мүмкін екенін айтты: «Бұл [электрондық] технологияларды, рок сезімталдығын, поп-музыканы және басқа да элементтерді біріктіретін дүние болады — бәрі сәтті әрі үйлесімді шығады деп үміттенемін. „[[Bullet with Butterfly Wings]]&lt;nowiki/&gt;“ пен „1979“ туындыларының дыбысталуындағы айырмашылықтар арқылы сіз ''[[Mellon Collie and the Infinite Sadness]]'' альбомы үстіндегі жұмыстың бастапқы нүктесі мен аяқталуын бақылай аласыз. Сіз біздің рок-дыбысталуымыздың аяқталуын және мүлдем жаңа дүниенің басталғанын нақ сезіне аласыз».&lt;ref&gt;{{мақала|тақырыбы=Zero Worship|басылымы=[[Spin (журнал)|Spin]]|нөмірі=June 1996|access-date=2011-10-05|тілі=en|авторы=Craig Marks|түрі=magazine|баспасы=Spin Media}}&lt;/ref&gt;

Композиция Аустралияның {{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} радиостанциясының нұсқасы бойынша {{iw|Triple J Hottest 100, 1996|«1996 жылғы ең танымал 100 ән»|en|Triple J Hottest 100, 1996}} тізімінде 13-орынға ие болды. Сондай-ақ, ол 1998 жылы радиостанция тыңдаушылары арасында өткізілген {{iw|Triple J Hottest 100 of All Time, 1998|«Барлық уақыттағы ең үздік 100 ән»|en|Triple J Hottest 100 of All Time, 1998}} рейтингінде 71-позициядан көрінсе, {{iw|Triple J Hottest 100 of All Time, 2009|2009 жылғы дәл осындай дауыс беруде|en|Triple J Hottest 100 of All Time, 2009}} 35-орынға жайғасты. 2013 жылы осы радиостанция тыңдаушыларының дауыс беруі арқылы жасалған {{iw|Triple J Hottest 100 of the Past 20 Years, 2013|«Соңғы 20 жылдағы ең үздік 100 ән»|en|Triple J Hottest 100 of the Past 20 Years, 2013}} рейтингінде «1979» туындысы 21-орынға тұрақтады.

== Музыкалық бейнебаян ==
Бейнебаянның режиссері — бұған дейін топтың «Rocket» әніне түсірілген клипінде бірге жұмыс істеген [[Джонатан Дейтон]] мен [[Валери Фарис]] дуэті. Бастапқыда топ басқа режиссерге (болжам бойынша [[Спайк Джонз]]ға)&lt;ref name=&quot;longtrip3&quot;&gt;{{cite news |author=Greg Kot|title=A Long Strange Trip to 1979|newspaper=[[Chicago Tribune]]|url=http://www.starla.org/articles/mtc1.htm|access-date=2011-10-05|archive-date=2011-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928195438/http://www.starla.org/articles/mtc1.htm}}&lt;/ref&gt; жүгінген болатын. Оның идеясы бойынша клип сюжетінде музыканттар өзге ғаламшарлықтар қонақүйінде тұрып, өздері үшін арнайы жасалған өзге ғаламшарлық пілдердің маскаларын киіп жүруі тиіс еді. Алайда, бейнебаянның бюджеті тым қымбат — шамамен 1 000 000 доллар болып шықты.&lt;ref name=&quot;commentary&quot;&gt;{{cite video|title=[[The Smashing Pumpkins – Greatest Hits Video Collection (1991–2000)]]|date=2001|medium=DVD|publisher=Virgin Records&lt;!--|access-date=2011-10-05--&gt;}}&lt;/ref&gt;

Видео сюжеті [[Dodge Charger]] автомобилімен серуендеп жүрген [[қала маңындағы]] қиын жасөспірімдер өмірінің бір күні туралы баяндайды. Клиптің тұжырымдамасын Билли Корган ойлап тапқан, ол жасөспірімдік шақтың идеалдандырылған нұсқасын көрсетеді, сондай-ақ музыканттың балалық шағы өткен [[Чикаго]] қаласының маңындағы іш пысу сезімін жеткізуге тырысады. Бейнебаянда көрсетілген Dodge Charger көлігінде [[Иллинойс]] штатының нөмірлері бар, дегенмен көлік жүргізу сахналарында артқы фонда [[Калифорния]]да орналасқан таулар анық көрінеді. Бастапқыда Корган клиптің соңына жасөспірімдердің дүкенді толығымен қиратып жатқан зорлық-зомбылық сахнасын қосқысы келген, бірақ режиссерлер музыкантты жұмсағырақ нұсқаға көндірді. Бүкіл бейнебаян бойы көліктің артқы орындығында отыратын Корганнан бөлек, ''The Smashing Pumpkins'' тобының басқа мүшелері де клипте кішігірім рөлдерді сомдады: [[Джеймс Иха]] дүкендегі сатушының рөлін, [[Д’арси Рецки]] — кейістік танытқан көршіні, ал [[Джимми Чемберлин]] — полиция қызметкерін ойнады. Сонымен қатар бұл үшеуі де кеште өнер көрсететін музыкалық топ ретінде көрінеді. Топ менеджері Гуч ({{Lang-en|Gooch}}) Чемберлиннің серіктесі — екінші полиция қызметкерінің рөлін сомдады.&lt;ref name=&quot;commentary&quot; /&gt;

Түсірілім аяқталғаннан кейін топ жоспарланған концертке қатысу үшін [[Нью-Йорк]]ке ұшып кетті. Алайда, жазылған материалы бар барлық таспалар көліктің төбесінде кездейсоқ ұмыт қалдырылып, жүргізуші оны байқамай қозғалып кеткендіктен, жоғалып кетті. Мән-жай анықталғаннан кейін, музыканттарға кеш сахнасын қайта түсіру үшін кері ұшып келуге тура келді.&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;commentary&quot; /&gt;

Бейнебаянды әртүрлі музыка сыншылары жоғары бағалады. 1996 жылы клип «[[Үздік баламалы видео үшін MTV Video Music Award|Үздік альтернативті видео]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясы бойынша [[MTV Video Music Award]] сыйлығының лауреаты атанды. Бұған қоса, Канаданың [[MuchMusic]] музыкалық телеарнасы оны 1996 жылдың ең үздік бейнебаяндарының бірі деп таныды. Кейіннен Билли Корган «1979» туындысын ''The Smashing Pumpkins'' мансабындағы ең үздік клип деп санайтынын айтып,&lt;ref name=&quot;commentary&quot; /&gt; оны «біздің ойымыздағы дүниенің ең дәл жүзеге асуы» деп атады.&lt;ref name=&quot;longtrip&quot; /&gt;

1998 жылы жарық көрген «{{iw|Perfect (The Smashing Pumpkins әні)|«Perfect»|en|Perfect (The Smashing Pumpkins song)}}» әнінің бейнебаяны «1979» клипінің сюжеттік жалғасы болып табылады: онда есейіп, ересек адамдарға айналған дәл сол кейіпкерлер бой көрсетеді. Клипте жоғарыда аталған бейнетаспаны жоғалту оқиғасы да ишара ретінде ойнатылады — соңғы көріністердің бірінде аудиотаспа көліктің төбесінде қалып қояды және кейіпкерлердің бірі автотұрақтан жоғары жылдамдықпен шыққан сәтте, ол өтіп бара жатқан көліктердің дөңгелектерінің астына түсіп, қирайды.

== Композициялар тізімі ==
'''US 7&quot; double A-side single'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=224570 |title=Archived copy |access-date=2012-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150204183120/http://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=224570 |archive-date=2015-02-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{tracklist
| collapsed       = no
| title1          = 1979
| writer1         = [[Билли Корган]]
| note1           =
| length1         = 4:24
| title2          = [[Bullet with Butterfly Wings]]
| writer2          = Билли Корган
| length2         = 4:16
}}

'''UK/US CD single/UK 12&quot;'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=61852 |title=Smashing Pumpkins 1979 - Nineteen Seventy Nine UK CD single (CD5 / 5&quot;) (61852)&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2019-09-18 |archive-date=2020-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724124434/https://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=61852 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=65234 |title=Smashing Pumpkins 1979 US CD single (CD5 / 5&quot;) (65234)&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2019-09-18 |archive-date=2020-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724124537/https://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=65234 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=85444 |title=Smashing Pumpkins 1979 - Nineteen Seventy Nine UK 12&quot; vinyl single (12 inch record / Maxi-single) (85444)&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2019-09-18 |archive-date=2020-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724124659/https://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=85444 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{tracklist
| collapsed       = yes
| title1          = 1979
| writer1         = Билли Корган
| note1           =
| length1         = 4:24
| title2          = Ugly
|writer2          = Билли Корган
| length2         = 2:28
| title3          = Believe
|writer3          = [[Джеймс Иха]]
| length3         = 3:15
| title4          = Cherry
|writer4          = Билли Корган
| length4         = 4:02
}}

'''1996 Re-issue/Max-CD'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=76593 |title=Archived copy |access-date=2012-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530130243/http://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=76593 |archive-date=2010-05-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{tracklist
| collapsed       = yes
| title1          = 1979
| writer1         = Билли Корган
| note1           =
| length1         = 4:24
| title2          = Ugly
|writer2          = Билли Корган
| length2         = 2:28
| title3          = The Boy
|writer3          = Джеймс Иха
| length3         = 3:04
| title4          = Cherry
|writer4          = Билли Корган
| length4         = 4:02
| title5          = Believe
|writer5          = Джеймс Иха
| length5         = 3:15
| title6          = Set The Ray To Jerry
|writer6          = Билли Корган
| length6         = 4:10
}}

'''1979 Mixes'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=217070 |title=Smashing Pumpkins 1979 Nineteen Seventy Nine Mixes UK CD single (CD5 / 5&quot;) (217070)&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2019-09-18 |archive-date=2020-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724123609/https://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=217070 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{tracklist
| collapsed       = yes
| title1          = 1979 (Vocal Mix)
| writer1         = Билли Корган
| note1           =
| length1         = 5:08
| title2          = 1979 (Instrumental Mix)
|writer2          = Билли Корган
| length2         = 5:17
| title3          = 1979 ([[Moby]] Mix)
|writer3          = Билли Корган
| length3         = 6:39
| title4          = 1979 (Cement Mix)
|writer4          = Билли Корган
| length4         = 4:40
}}

1, 2 және 4-тректердің [[Ремикс|ремикс]]терін {{iw|Роли Мосиманн|Роли Мосиманн|en|Roli Mosimann}} жасады; ал үшінші трек ремиксінің авторы [[Moby]] болды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/gallery/s/smashing970528.html |title=Moby Tries To Collect Debt From Pumpkins Corgan |date=1997-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970614024458/http://www.mtv.com/news/gallery/s/smashing970528.html |archive-date=1997-06-14 |access-date=2011-10-05}}&lt;/ref&gt;

== Мәдениетте қолданылуы ==
Ән ''[[Grand Theft Auto IV]]'' видео ойынында қолданылған, оны ойын ішіндегі ''[[Grand Theft Auto IV саундтрегі|Liberty Rock Radio 97.8]]'' рок-радиостанциясынан естуге болады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=l7vADESU5N8&amp;list=PLffQpMcmLcI972txaSi1yFN4te4BcREFz&amp;index=1|title=GTA IV (GTA 4) - Liberty Rock Radio {{!}} The Smashing Pumpkins - &quot;1979&quot;|lang=ru|access-date=2023-10-25|archive-date=2023-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20231025220246/https://www.youtube.com/watch?v=l7vADESU5N8&amp;list=PLffQpMcmLcI972txaSi1yFN4te4BcREFz&amp;index=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Сонымен қатар бұл туынды «[[Клерктер 2]]&lt;nowiki/&gt;» көркем фильмінде де қолданылған.

== Чарттары және сертификаттары ==
{{col-begin}}
{{col-2}}

=== Апталық чарттары ===
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Чарты (1996)
!scope=&quot;col&quot;|Жоғары&lt;br&gt;позициясы
|-
{{Single chart|Australia|16|artist=The Smashing Pumpkins|song=1979|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|Flanders|37|artist=The Smashing Pumpkins|song=1979|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|Wallonia|21|artist=The Smashing Pumpkins|song=1979|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{single chart|Canada RPM|2|chartid=1902|access-date=2016-11-24|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Canada RPM Dance|7|chartid=10025|access-date=2019-08-13|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Canada RPM Rock|3|chartid=6872|access-date=2016-11-24|rowheader=true}}
|-
{{Single chart|Finland|11|artist=The Smashing Pumpkins|song=1979|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|France|38|artist=The Smashing Pumpkins|song=1979|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|Ireland2|6|artist=The Smashing Pumpkins|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|Dutch40|38|year=1996|week=10|rowheader=true|accessdate=2018-07-16}}
|-
{{Single chart|Dutch100|29|artist=The Smashing Pumpkins|song=1979|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|New Zealand|9|artist=The Smashing Pumpkins|song=1979|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
|{{Байрақ|Польша}} ([[Lista Przebojów Programu Trzeciego|LP3]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lp3.polskieradio.pl/notowania/?numer=746|title=Notowanie nr746|publisher=[[Lista Przebojów Programu Trzeciego|LP3]]|language=pl|date=1996-05-17|access-date=2019-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906111513/http://lp3.polskieradio.pl/notowania/?numer=746|archive-date=2019-09-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|18
|-
{{Single chart|Scotland|17|date=1996-02-10|rowheader=true|accessdate=2018-07-16}}
|-
{{Single chart|UK|16|date=1996-02-10|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|Billboardhot100|12|artist=The Smashing Pumpkins|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|Billboardadultalternativesongs|3|artist=The Smashing Pumpkins|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|Billboardadultpopsongs|30|artist=The Smashing Pumpkins|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|Billboardalternativesongs|1|artist=The Smashing Pumpkins|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|Billboarddanceclubplay|17|artist=The Smashing Pumpkins|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|Billboardmainstreamrock|1|artist=The Smashing Pumpkins|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|-
{{Single chart|Billboardpopsongs|10|artist=The Smashing Pumpkins|rowheader=true|accessdate=2016-11-24}}
|}
{{col-2}}

=== Қорытынды, жылдық чарттары ===
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Чарты (1996)
!scope=&quot;col&quot;|Позициясы
|-
!scope=&quot;row&quot;|Australia (ARIA)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://i.imgur.com/t1PYbhG.jpg |title=The ARIA Australian Top 100 Singles 1996 |publisher=Imgur.com (original document published by [[Australian Recording Industry Association|ARIA]]) |access-date=2016-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151102010347/http://i.imgur.com/t1PYbhG.jpg |archive-date=2015-11-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|94
|-
!scope=&quot;row&quot;|Canada Top Singles (''RPM'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.9730&amp;URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.9730.gif&amp;Ecopy=nlc008388.9730|title=RPM Year End Top 100 Hit Tracks|work=[[RPM (журнал)|RPM]]|publisher=[[Library and Archives Canada]]|access-date=2018-07-16|archive-date=2018-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715235756/https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.9730&amp;URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.9730.gif&amp;Ecopy=nlc008388.9730|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|15
|-
!scope=&quot;row&quot;|Canada Dance/Urban (''RPM'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.9738&amp;URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.9738.gif&amp;Ecopy=nlc008388.9738|title=RPM Year End Dance Top 50|work=[[RPM (журнал)|RPM]]|publisher=[[Library and Archives Canada]]|access-date=2018-07-16|archive-date=2018-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717014053/https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.9738&amp;URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.9738.gif&amp;Ecopy=nlc008388.9738|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|35
|-
!scope=&quot;row&quot;|Canada Rock/Alternative (''RPM'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.9740&amp;URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.9740.gif&amp;Ecopy=nlc008388.9740|title=RPM Year End Alternative Top 50|work=[[RPM (журнал)|RPM]]|publisher=[[Library and Archives Canada]]|access-date=2018-07-16|archive-date=2018-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613050013/https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.9740&amp;URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.9740.gif&amp;Ecopy=nlc008388.9740|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|3
|-
!scope=&quot;row&quot;|US ''Billboard'' Hot 100&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://longboredsurfer.com/charts.php?year=1996 |title=Billboard Top 100 - 1996 |work=longboredsurfer.com |access-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301121523/http://longboredsurfer.com/charts.php?year=1996 |archive-date=2009-03-01 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|44
|}

{{col-end}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20190718154053/http://www.metrolyrics.com/1979-lyrics-smashing-pumpkins.html MetroLyrics сайтындағы әннің мәтіні]
* [https://www.youtube.com/watch?v=FWZx4ZEKFzk The Making of '1979' (With Commentary)]

{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Billboard Mainstream Rock Airplay чартында көш бастаған әндер]]
[[Санат:Billboard Alternative Airplay чартында көш бастаған әндер]]
[[Санат:Флад продюсерлік еткен әндер]]
[[Санат:Рок-балладалар]]
[[Санат:Virgin Records синглдары]]
[[Санат:The Smashing Pumpkins әндері]]
[[Санат:Алан Молдер продюсерлік еткен әндер]]
[[Санат:1990 жж. балладалар]]</text>
      <sha1>8npx1louattj3xxclf1a46uleqkfdkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>RPM (журнал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>787335</id>
    <revision>
      <id>3681734</id>
      <parentid>3665430</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2794" sha1="gdu7tdai0ma6nrex0rvs6ogeyo3g3wk" xml:space="preserve">{{Журнал
 |атауы          = RPM
 |шынайы атауы   = 
 |логотипі       = 
 |сурет          = 
 |өлшемі         = 
 |сурет атауы    = 
 |бұрынғы атауы  = 
 |қысқарту       = 
 |мамандануы     = музыкалық журнал
 |мерзімділік    = апталық
 |тілі           = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |редакция мекен-жайы  = 
 |бас редактор   = Уолт Грилис
 |құрылтайшылары = Уолт Грилис, Стэн Клиз
 |ел             = {{Байрақ|Канада}}
 |орны           = 
 |баспашы        = RPM
 |тарихы         = 
 |құрылғаны      = [[24 ақпан]] [[1964 жыл|1964]]
 |соңғы шығарылымы   = [[13 қараша]] [[2000 жыл|2000]]
 |көлемі         = 
 |жиынтықтылауы  = 
 |таралым        = 
 |ISSN           = 
 |eISSN          =  
 |марапаттары    = 
 |сайты          = [http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/index-e.html RPM — Library and Archives Canada]
 |ортаққор       = 
}}
'''RPM''' — [[Канада]]дағы ең танымал әндер мен альбомдардың [[Музыкалық чарт|чарт]]тарын жариялаған канадалық музыкалық журнал. Басылым 1964 жылы ақпанда құрылды және 2000 жылдың қарашасында жұмысын тоқтатты. Журналдың отыз алты жылдық тарихында он мыңнан астам хит-парад жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/index-e.html|title=RPM — Library and Archives Canada|access-date=2010-08-19|archive-date=2013-07-09|archive-url=https://www.webcitation.org/6HyucJ2JO?url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/index-e.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Журнал бірнеше атаумен шықты: ''RPM Weekly'', ''RPM Music Weekly'', ''RPM Magazine'' және т. б.

RPM аббревиатурасы «Records, Promotion, Music» дегенді білдіреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=U1ARTU0003057 Канад энциклопедиясындағы RPM]{{ref|en}}
* [https://web.archive.org/web/20200401061600/http://rpmmusicweekly.com/ RPM тарихы]{{ref|en}}
* [http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/index-e.html RPM тарихы және хит-парадтар мұрағаты]{{ref|en}}

{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Канада журналдары]]
[[Санат:Музыкалық журналдар]]</text>
      <sha1>gdu7tdai0ma6nrex0rvs6ogeyo3g3wk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Say Say Say</title>
    <ns>0</ns>
    <id>787949</id>
    <revision>
      <id>3681735</id>
      <parentid>3668282</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55046" sha1="kxx0lq666jibpw8xm4j0k50fx29ceh5" xml:space="preserve">{{Сингл
 |Атауы                 = Say Say Say
 |Тыс                   = 
 |Орындаушы             = [[Пол Маккартни]] мен [[Майкл Джексон]]
 |Альбом                = ''[[Pipes of Peace]]''
 |Шығарылған            = 3 қазан 1983
 |Формат                = [[Граммофон табағы|7&quot; пластинка]], [[Граммофон табағы|12&quot; пластинка]]
 |Б жағы                = 
 |Жазылған              = 1981
 |Жанр                  = [[Поп-музыка|поп]]
 |Тілі                  = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Композиторы           = 
 |Өлең авторы           = [[Пол Маккартни]]
 |Ұзақтығы              = 3:55&lt;br /&gt; 6:59 (2015 жылғы ремикс)
 |Лейблі                = [[Parlophone]],&lt;br /&gt; [[Columbia Records]]
 |Продюсері             = [[Джордж Мартин (продюсер)|Джордж Мартин]]
 |Чарттар               = 
 |Шолулар               = 
 |Алдыңғы               = 
 |Алд_жыл               = 
 |Жыл                   = 
 |Келесі                = 
 |Кел_жыл               = 
 |Басқа                 = {{Қосымша хронология
 | Орындаушы = [[Пол Маккартни]]
 | Түрі = сингл
 | Атауы = Say Say Say
 | Алдыңғы = [[The Girl Is Mine]]
 | Алд_жыл = 1982
 | Жыл = 1983
 | Келесі = [[Pipes of Peace (ән)|Pipes of Peace]]
 | Кел_жыл = 1983
}}
{{Қосымша хронология
 | Орындаушы = [[Майкл Джексон]]
 | Түрі = сингл
 | Атауы = Say Say Say
 | Алдыңғы = [[P.Y.T. (Pretty Young Thing)]]
 | Алд_жыл = 1983
 | Жыл = 1983
 | Келесі = [[Thriller (ән)|Thriller]]
 | Кел_жыл = 1983
}}}}
«'''Say Say Say'''» — [[Пол Маккартни]] мен [[Майкл Джексон]] дуэтінің орындауындағы ән. Ол ''[[Pipes of Peace]]'' альбомынан шыққан алғашқы сингл ретінде 1983 жылғы қазанда жарық көріп, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және көптеген басқа елдердің чарттарында бірінші орынға көтерілді. Ән Маккартнидің 1982 жылғы ''[[Tug of War]]'' альбомы бойынша жұмыс барысында, Джексонның ''[[Thriller]]'' альбомындағы дуэттің алғашқы әні — «[[The Girl Is Mine]]» композициясы жарыққа шыққанға шамамен бір жыл қалғанда жазылған.

1983 жылғы қазанда шыққаннан кейін «Say Say Say» Джексонның сол жылғы алғашқы ондыққа енген жетінші хиті болды. Ән АҚШ-та (оның алтыншы бірінші орын алған синглі), Канадада, Норвегияда, Швецияда және бірқатар басқа елдерде бірінші орынға көтерілді, Ұлыбританияда екінші орынға жетті, ал Аустралия, Аустрия, Жаңа Зеландия, Нидерланд, Швейцария және 20-дан астам басқа елде алғашқы ондыққа енді. 2013 жылы ''[[Billboard]]'' журналы бұл әнді [[Billboard Hot 100]] чартындағы барлық уақыттағы 41-үздік хит деп атады&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=http://www.billboard.com/charts/greatest-hot-100-singles|title=Greatest of All Time Hot 100 Singles|lang=en|magazine=Billboard|access-date=2016-09-07|archive-date=2016-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124174233/http://www.billboard.com/charts/greatest-hot-100-singles|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' оқырмандарының сауалнамасында ән барлық уақыттағы тоғызыншы үздік бірлескен жұмыс деп танылды&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/pictures/readers-poll-best-collaborations-of-all-time-20110810|title=Readers Poll: Best Collaborations of All Time|lang=en|magazine=Rolling Stone|date=2011-08-10|access-date=2018-03-04|archive-date=2018-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304231829/https://www.rollingstone.com/music/pictures/readers-poll-best-collaborations-of-all-time-20110810|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Сингл 1983 жылғы желтоқсанда [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Американың дыбыс жазу индустриясы қауымдастығынан]] алтын сертификат алды, бұл 1 000 000 дананың сатылымына сәйкес келеді. Ән режиссері Боб Джиральди болған музыкалық бейнеклипінің арқасында кең танымалдыққа ие болды. Қысқаметражды фильмнің орталығында «Мак пен Джек» деп аталатын екі алаяқ бар, олардың рөлдерін Маккартни мен Джексон сомдады.

== Тарихы ==
Синглді [[Пол Маккартни|Пол Маккартнидің]] бесінші жеке альбомы ''[[Pipes of Peace]]'' (1983) үшін [[Джордж Мартин (продюсер)|Джордж Мартин]] продюсерлік етті. «Say Say Say» әні 1981 жылы мамыр-қыркүйек айларында 1982 жылы шығуы жоспарланған ''[[Tug of War]]'' альбомын дайындау барысында [[Эбби-Роуд (студия)|Abbey Road Studios]] студиясында жазылды. Бұл Майклдың ''[[Thriller]]'' альбомындағы (1982) Пол мен Майклдың алғашқы ресми дуэті болған «The Girl Is Mine» синглінің шығарылуынан шамамен бір жыл бұрын болды. Синглдің соңғы микстелуі мен дайындығы 1983 жылғы ақпанда Калифорниядағы Cherokee Studios студиясында өтті&lt;ref&gt;Stephen Thomas Erlewine &amp; William Ruhlmann. [http://www.mtv.com/music/artist/mccartney_paul/artist.jhtml «Paul McCartney biography»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101003011818/http://www.mtv.com/music/artist/mccartney_paul/artist.jhtml |date=2010-10-03 }}. MTV. Retrieved on 3 March 2009.&lt;/ref&gt;.

«Say Say Say» әнінен бөлек, альбомға Маккартни мен Джексонның тағы бір дуэті — «The Man» композициясы да енгізілді, алайда ол сингл ретінде шығарылған жоқ.

== Шығарылымы және қабылдануы ==
Шығарылымы 1983 жылы 3 қазанда Англияда [[Parlophone|Parlophone Records]], ал АҚШ-та [[Columbia Records]] лейблдерінде өтті. «Say Say Say» синглі шыққаннан кейін Майкл Джексон үшін бір жыл ішінде Top 10-ға енген жетінші хит болды. Сингл [[Billboard Hot 100]] чартында 6 апта бойы бірінші орында&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.billboard.com/#/charts/hot-100?chartDate=1984-01-07 |title=Billboard Hot 100 1984-01-07|date=1984-01-07|publisher=Billboard.com|access-date=2011-01-01|archive-date=2009-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20091020115513/http://www.billboard.com/#/charts/hot-100?chartDate=1984-01-07 |lang=en}}&lt;/ref&gt;, [[Ритм-н-блюз|R&amp;B]] чартында екінші орында және [[Adult Contemporary (чарт)|Hot Adult Contemporary Tracks]] чартында үшінші орында тұрды.

Ән Ұлыбританияда оныншы орынға жеткенімен, оның танымалдығы біртіндеп төмендей бастады. Кейін Маккартни жұмыс күнінің таңғы уақытында тікелей эфирде сұхбат беріп, әннің бейнеклипін талқылады. Бұл, сондай-ақ бейнеклиптің ''[[Top of the Pops]]'', ''The Tube'' және Ноэль Эдмондстың ''The Late, Late Breakfast Show'' бағдарламасында көрсетілуі әннің [[UK Singles Chart]] чартында екінші орынға көтерілуіне ықпал етті&lt;ref&gt;Barrow, p. 92.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Heryanto, p. 92.&lt;/ref&gt;. «Say Say Say» синглі Норвегия мен Швецияда бірінші орынға көтерілді, сондай-ақ Аустрия, Аустралия, Жаңа Зеландия, Нидерланд және Швейцарияда алғашқы ондыққа енді. Синглдің сатылымы бір миллион данадан асқандықтан, АҚШ-та [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Recording Industry Association of America]] тарапынан платина мәртебесімен сертификатталды&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|title=RIAA database|lang=en|publisher=Recording Industry Association of America|access-date=2009-04-30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070626050454/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|archive-date=2007-06-26}} (Чтобы найти в базе данных песню «Say Say Say», введите «Paul McCartney» или «Michael Jackson» в поле Artist и «Say Say Say» в поле Title)&lt;/ref&gt;.

«Say Say Say» әні музыка сыншылары тарапынан әртүрлі пікірлерге ие болды. ''The Buffalo News'' газетінің сыншысы Энтони Виоланти ән мәтінін 1983 жылғы ең нашар мәтін деп атады&lt;ref&gt;Violanti, Anthony (18 August 1996). «Schlock: An Unusually Confused and Nasal Dylan». ''The Buffalo News''. Retrieved on 19 March 2009.&lt;/ref&gt;, ал ''Lexington Herald-Leader'' газеті Pipes of Peace альбомына жасаған шолуында «Say Say Say» және «The Man» әндерінен басқа «Маккартни альбомның қалған бөлігін батоспен және оғаштықтармен толтырды» деп мәлімдеді&lt;ref&gt;«Paul McCartney’s New Album Is Just 'Embarrassing Fluff'». ''Lexington Herald-Leader''. (15 January 1983). Retrieved on 19 March 2009.&lt;/ref&gt;. ''[[Los Angeles Times]]'' газетінің Пол Грейні де Маккартнидің альбомына шолу жасап, әншінің «жігерлі» әннің жетістігімен өз қателігін өтегенін, бірақ кейін «[[No More Lonely Nights]]» әнімен қайтадан тұйыққа тірелгенін жазды&lt;ref&gt;Grein, Paul (3 January 1988). «Hits That Hurt In Some Cases, That Top 10 Smash Can Smash an Artist’s Image». ''Los Angeles Times''. Retrieved on 19 March 2009.&lt;/ref&gt;. Журналист Уитни Пасторек бұл әнді Маккартнидің [[Стиви Уандер|Стиви Уандермен]] бірге 1982 жылы жазған «[[Ebony and Ivory]]» дуэтімен салыстырды. Оның пікірінше, «Say Say Say» жақсырақ ән болған және оның музыкалық бейнеклипі де жақсырақ, «сәл мағынасыздау» болғанымен, әнде «ауыр әлеуметтік мазмұн» болмаған&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Whitney|last=Pastorek|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20037860_2,00.html|title=This Week in ’82|lang=en|magazine=Entertainment Weekly|date=2007-05-03|access-date=2009-03-19|archive-date=2012-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20121009042335/http://www.ew.com/ew/article/0,,20037860_2,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пенсильвания штатының ''The Daily Collegian'' газеті трек үздіксіз қайталанып көрсетілгеніне қарамастан, оны жақсы ән деп атады&lt;ref&gt;{{cite web|first=Ron|last=Yeany|url=http://digitalnewspapers.libraries.psu.edu/Default/Skins/BasicArch/Client.asp?Skin=BasicArch&amp;&amp;AppName=2&amp;enter=true&amp;BaseHref=DCG%2F1983%2F11%2F09&amp;EntityId=Ar01400|title=McCartney and Simon|work=The Daily Collegian|date=1990-11-22|access-date=2009-03-02|archive-date=2011-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720032749/http://digitalnewspapers.libraries.psu.edu/Default/Skins/BasicArch/Client.asp?Skin=BasicArch&amp;&amp;AppName=2&amp;enter=true&amp;BaseHref=DCG%2F1983%2F11%2F09&amp;EntityId=Ar01400|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

''[[Deseret News]]'' газеті «махаббат туралы жалынған әнде» «шебер әрі есте қаларлық хук» бар екенін атап өтті&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=DwcPAAAAIBAJ&amp;pg=7210,1553388&amp;dq=say-say-say+jackson|title=McCartney, Jackson together again|lang=en|work=Deseret News|date=1993-11-18|access-date=2009-03-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының шолуында трек «жағымды, бірақ әлсіз би грувы» деп сипатталды. Рецензент Парк Путербо бұл әнді «бірден хитке айналған фрост-фанк, бірақ соңында қарапайымдылыққа ойысатын» композиция деп атады&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Parke|last=Puterbaugh|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/pipes-of-peace-99878/|title=Pipes of Peace review|lang=en|magazine=Rolling Stone|date=1984-01-19|access-date=2009-03-07|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181157/https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/pipes-of-peace-99878/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Музыка сыншысы Нельсон Джордж «Say Say Say» әні Маккартни мен Джексонсыз мұндай эфирлік уақытқа ие болмас еді» деп мәлімдеді&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=ZSQEAAAAMBAJ&amp;q=%22say+say+say%22&amp;pg=PA50|title=Black &lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;84|last=George|first=Nelson|date=1984-12-22|magazine=Billboard|volume=96|issue=51|issn=0006-2510|access-date=2010-02-11}}&lt;/ref&gt;. Кейін ''Salon.com'' басылымы әнді «тым мәймөңке дуэт» деп атап, Маккартни музыкалық қауымдастық үшін «мінезсіз қарт осыраққа» айналды деген пікір білдірді&lt;ref&gt;{{cite web|first=Gilbert|last=Garcia |url=http://dir.salon.com/story/ent/music/feature/2003/01/27/paul_yoko/index1.html|title=The ballad of Paul and Yoko|lang=en|work=Salon.com|date=2003-01-27|access-date=2009-03-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619035553/http://dir.salon.com/story/ent/music/feature/2003/01/27/paul_yoko/index1.html|archive-date=2009-06-19}}&lt;/ref&gt;. ''[[Billboard]]'' журналы «Say Say Say» әнін Майкл Джексонның [[Billboard Hot 100|Hot 100]] чартындағы ең танымал синглі деп атады&lt;ref&gt;{{cite magazine|title='Say Say Say' ranks as Michael Jackson’s biggest Billboard hit|lang=en|magazine=Billboard|url=http://www.billboard.com/articles/news/957728/say-say-say-ranks-as-michael-jacksons-biggest-billboard-hit|access-date=2016-04-12|archive-date=2016-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404174707/http://www.billboard.com/articles/news/957728/say-say-say-ranks-as-michael-jacksons-biggest-billboard-hit|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2007 жылы ''[[Vibe]]'' журналының авторы «Say Say Say» әнін барлық уақыттағы ең ұлы 22-дуэттің қатарына қосты. Автор әннің «нағыз фальцет қиялы» болғанын және «осы уақытқа дейін тәтті дауысты дуэттің қайырмада гармониялармен алмасуын тыңдау ерекше жағымды» екенін атап өтті&lt;ref&gt;{{cite news|last=Caramanica|first=Jon|url=https://books.google.com/books?id=rSYEAAAAMBAJ&amp;q=%22say+say+say%22+jackson&amp;pg=PA88|title=The 50 greatest duets of all time|lang=en|date=2007-02|work=Vibe|access-date=2010-02-11|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101204555/https://books.google.com/books?id=rSYEAAAAMBAJ&amp;q=%22say+say+say%22+jackson&amp;pg=PA88|archive-date=2022-01-01}}&lt;/ref&gt;. 2005 жылы нидерланд музыканттары Hi Tack «Say Say Say» әнінен семпл алып, оны өздерінің дебюттік синглі «Say Say Say (Waiting 4 U)» композициясында пайдаланды. Әнде бастапқы жазбадағы Джексонның вокалы және Маккартнидің «Baby» әні қолданылды&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=2BQEAAAAMBAJ&amp;q=%22say+say+say%22+%22waiting+4+u%22&amp;pg=PA15|title=Upfront|lang=en|date=2006-01-07|magazine=Billboard|volume=118|issue=1|issn=0006-2510|access-date=2010-02-24|last1=Nielsen Business Media|first1=Inc|archive-date=2022-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117145940/https://books.google.com/books?id=2BQEAAAAMBAJ&amp;q=%22say+say+say%22+%22waiting+4+u%22&amp;pg=PA15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2015 жылғы нұсқасы ===
2015 жылы 6 қазанда Маккартни әннің жаңа нұсқасын шығарды, онда оның және Джексонның вокалдық партиялары орындарымен ауыстырылды. Ремиксті Стив Орчард пен Марк «Спайк» Стент жасады. Бастапқы нұсқадан үш минуттан астам уақытқа ұзағырақ жаңа нұсқада кіріспе бөлігін алғашында Маккартни емес, Джексон орындайды. Орчард ремикс туралы былай деді: «Пол Майкл мен өзінің пайдаланылмаған екі вокалдық жазбасы бар екенін есіне түсірді. Біз вокалдардың ретін өзгертіп, бастапқы орындауды кері айналдырдық: әннің алғашқы шумағын Пол емес, Майкл бастайтын болды. Осылайша ән бастапқы нұсқадан ерекшеленді»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.yahoo.com/music/sir-paul-mccartney-switches-vocals-1272344086667318.html|title=Sir Paul McCartney Switches Vocals with Michael Jackson in Remixed Duet|lang=en|access-date=2022-11-17|archive-date=2015-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120085112/https://www.yahoo.com/music/sir-paul-mccartney-switches-vocals-1272344086667318.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нақтырақ айтқанда, әннің басым бөлігінде Джексон бастапқы нұсқада Маккартни орындаған партияларды, ал Маккартни Джексон орындаған партияларды орындайды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mjworld.net/news/2015/10/02/must-hear-new-say-say-say/|title=Must Hear: New 'Say Say Say' – Michael Jackson World Network|lang=en|date=2015-10-02|access-date=2022-11-17|archive-date=2021-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615191647/https://www.mjworld.net/news/2015/10/02/must-hear-new-say-say/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Трек 2015 жылы ''[[Pipes of Peace]]'' альбомының қайта шығарылған нұсқасына енгізілді&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2015/10/08/song-week-paul-mccartney-and-michael-jackson-together-again/73581018/|title=Song of the week: Paul McCartney and Michael Jackson, together again|lang=en|website=USA Today|access-date=2022-11-17|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214145848/https://www.usatoday.com/story/life/music/2015/10/08/song-week-paul-mccartney-and-michael-jackson-together-again/73581018/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Жаңа ремикстің радиоға арналған нұсқасы 2015 жылғы 30 қазанда стримингтік платформаларда шығарылды&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://play.spotify.com/album/2VANZtyaZ8Y5B2Z33xRXBZ?play=true|title=Say Say Say (Radio Edit / 2015 Remix)|lang=en|date=2015-10-16}}&lt;/ref&gt;, ал оның аспаптық нұсқасын paulmccartney.com сайтынан жүктеп алуға мүмкіндік берілді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.paulmccartney.com/downloads|title=Downloads|access-date=2022-11-17|archive-date=2016-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917025746/https://www.paulmccartney.com/downloads|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Радиоға арналған нұсқа кейін ''Pure McCartney'' антологиясына да енгізілді.

Осы жазбаның шығуына байланысты Маккартни 2015 жылғы 6 қазанда өзінің [[Facebook]] парақшасында жаңа музыкалық бейнеклип жариялады. Режиссер әрі хореограф Райан Хеффингтон&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsweek.com/paul-mccartney-revives-michael-jackson-video-say-say-say-remix-380473|title=Paul McCartney Revives Michael Jackson in Video for 'Say Say Say' Remix|lang=en|website=Newsweek|date=2015-10-06|access-date=2022-11-17|archive-date=2022-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628123531/https://www.newsweek.com/paul-mccartney-revives-michael-jackson-video-say-say-say-remix-380473|url-status=live}}&lt;/ref&gt; түсірген бейнеклипте Лос-Анджелес аудандарында қара-ақ түсте түсірілген жас бишілер тобы көрсетілді. Олардың қимылдары Майкл Джексонның би қимылдарына ұқсайды&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/6721855/paul-mccartney-say-say-say-remix-video-michael-jackson|title=Paul McCartney Debuts 'Say, Say, Say' Remix Video Featuring New Michael Jackson Vocals: Watch|lang=en|magazine=Billboard|access-date=2022-11-17|archive-date=2021-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412074452/https://www.billboard.com/articles/news/6721855/paul-mccartney-say-say-say-remix-video-michael-jackson|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/watch-the-new-say-say-say-2015-remix-video|title=Watch the new 'Say Say Say [2015 Remix]' video|date=2015-10-06|access-date=2022-11-17|archive-date=2021-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417080901/https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/watch-the-new-say-say-say-2015-remix-video|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Музыкалық бейне ==
Бейнеклип Калифорнияда, Лос-Оливос пен Санта-Инес аңғарында түсірілді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/677046232.html?dids=677046232:677046232&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic&amp;date=Mar+01,+1984&amp;author=&amp;pub=Los+Angeles+Times&amp;desc=You&amp;pqatl=google|title=You|last=Reba|first=Bonnie Churchill|date=1984-03-01|publisher=''Los Angeles Times''|format=Payment required to access full article.|access-date=2010-03-19|archive-date=2012-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105143730/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/677046232.html?dids=677046232:677046232&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic&amp;date=Mar+01,+1984&amp;author=&amp;pub=Los+Angeles+Times&amp;desc=You&amp;pqatl=google}}&lt;/ref&gt;. Режиссері Боб Джиральди болды, ол «[[Beat It]]» әнінің бейнеклипін де түсірген. Бейнеклипке Полдың әйелі [[Линда Маккартни]] мен Майклдың әпкесі [[Ла Тойя Джексон]] да түсті&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1425543/19980420/beatles.jhtml|title=Linda McCartney Dies of Cancer|lang=en|publisher=MTV|date=1998-04-20|access-date=2009-03-08|archive-url=https://www.webcitation.org/698oEJGIQ?url=http://www.mtv.com/news/articles/1425543/linda-mccartney-dies-cancer.jhtml|archive-date=2012-07-14}}&lt;/ref&gt;. Бейнеклиптегі басты кейіпкерлер «Мак пен Джек» рөлдерін Пол мен Майклдың өздері орындады.

Ла Тойя Джексонның айтуынша, бейнеклип түсіріліп жатқан кезде Маккартнилер Калифорниядағы Лос-Оливос қаласынан бес миль жерде, Санта-Инес аңғарында орналасқан ''Sycamore Valley Ranch'' ранчосында тұрған. Джексон оларға барып, бір күні осы жерді сатып алуға қызығушылық білдірді. 1988 жылы ол бұл ойына сай ранчоны сатып алып, оның атауын Neverland Ranch деп өзгертті&lt;ref&gt;{{cite book|author1=La Toya Jackson|author2=Jeffré Phillips|title=Starting Over|url=https://books.google.com/books?id=SeQfvRHvZfwC&amp;pg=PA69|access-date=2016-05-12|date=2012-05-29|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4516-2059-7|page=69|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220020813/https://books.google.com/books?id=SeQfvRHvZfwC&amp;pg=PA69|archive-date=2016-12-20}}&lt;/ref&gt;. Салун Лос-Аламостағы ''1880 Union Hotel'' қонақүйінде түсірілді&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/travel/the-historic-saloons-of-central-california-23040632/|title=The Historic Saloons of Central California|lang=en|access-date=2022-11-17|archive-date=2022-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128062756/https://www.smithsonianmag.com/travel/the-historic-saloons-of-central-california-23040632/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Маккартни түсірілімге арнайы ұшып келді&lt;ref&gt;{{cite web|last=Reba|first=Bonnie Churchill|url=https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/677046232.html?dids=677046232:677046232&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic&amp;date=Mar+01%2C+1984&amp;author=&amp;pub=Los+Angeles+Times&amp;desc=You&amp;pqatl=google|title=You|lang=en|date=1984-03-01|work=Los Angeles Times|format=Payment required to access full article.|access-date=2010-03-19|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628232700/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/677046232.html?dids=677046232:677046232&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic&amp;date=Mar+01,+1984&amp;author=&amp;pub=Los+Angeles+Times&amp;desc=You&amp;pqatl=google|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Campbell 69&quot;&gt;Campbell, p. 69.&lt;/ref&gt;. Бейнеклипті түсіру құны 500 000 долларды құрады.

Қысқаметражды фильмде дуэт «Мак пен Джек» атты «Кезбе шипагерлер» шоуынан шыққан, «ғажайып сусын» сататын екі алаяқтың рөлін ойнайды. Сатушы (Маккартни) Джексонға сусын ұсынып, оның «буырқанған бұқадай күш беруге кепілдік беретінін» айтады. Джексон сусынды ішіп, ірі денелі ер адамды қол күресінен жарысуға шақырады. Мұны білмеген ер адам Линдамен бірге алаяқтыққа қатысады. Джексон алдын ала келісілген жарыста жеңіске жеткеннен кейін, адамдар тобы алға ұмтылып, сусынды сатып ала бастайды. Мак пен Джек алаяқтықтан түскен барлық ақшаны балалар үйіне береді. Осы көріністен кейін Маккартни мен Джексон барда ән айтып, би билейтін [[Водевиль|водевиль]] әртістерінің рөлінде көрінеді&lt;ref&gt;Curtis, p. 323.&lt;/ref&gt;. Сахнада дуэт бір сәтте сайқымазақ гримімен пайда болып, бірнеше костюмді жылдам ауыстырады&lt;ref&gt;Lhamon, p. 219.&lt;/ref&gt;. Джексон өзінің туған әпкесі Ла Тойя бейнелеген қызға қырындап, онымен сырласады&lt;ref&gt;{{cite web|first=Davina|last=Morris|url=http://www.voice-online.co.uk/content.php?show=14158|title=Happy birthday MJ|lang=en|work=The Voice |date=2008-08-24|access-date=2009-03-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Залдың артқы жағында құқық қорғау органдарының қызметкерлері пайда болған кезде, Мак сахнада кішкентай от жағып, ал Линда залды босатып, топтың сахна сырты арқылы қашып кетуіне мүмкіндік беру үшін «FIRE!» деп айқайлайды. Бұл кезде олар әуелі смокинг киіп үлгеріп алады. Бейнеклиптің соңында Пол, Линда және Майкл көлікпен күн батып бара жатқан жаққа қарай кетеді. Маккартни гүл шоғын берген Ла Тойя жол жиегінде қалып қояды.

=== Тақырыптары ===
Кейінірек екі автор қысқаметражды фильмді қайта қарап, оның екі негізгі тақырыбын анықтады. Біріншісі — «бала/ер адам» тақырыбы. Жазушы Джеймс М. Кёртистің пікірінше, Джексон «Say Say Say» әнінің бейнеклипі бойында баланың да, ересек адамның да рөлін сомдайды. Кёртис қырынуға арналған көбігі бар жуынатын бөлмедегі көрініс ұлдардың әкелеріне еліктеуін еске түсіретінін жазады. Оның айтуынша, бұл көрініс «Майклдың бала және ер адам ретіндегі рөлдерінің арасындағы айырмашылықты» білдіреді. Автор сондай-ақ әншінің ғажайып сусынның көмегімен күшейетіндей көрінетін бөлігін атап өтіп, мұнда да «бала/ер адам» тақырыбы көрсетілгенін айтады. Сонымен қатар Кёртис қысқаметражды фильмде Пол мен Линда Маккартни Джексонға оның ата-анасы секілді қарайтынын атап өтеді. Автор сондай-ақ Джексонға қыздан гүл шоғы табысталатын көрініс 1931 жылы түсірілген, әнші қатты жақсы көрген [[Чарли Чаплин]] ойнаған «Үлкен қаланың оттары» фильміндегі көріністің кері нұсқасы екенін атап көрсетеді.

Клиптің екі негізгі тақырыбының екіншісі — афроамерикалықтардың тарихы мен мәдениеті. Себебі қысқаметражды фильмнің кейбір водевиль көріністерінде [[Менестрел-шоу|менестрель-шоулар]] мен [[Блэкфейс|блэкфейс]] туралы ишаралар кездеседі. Блэкфейс — комиктер өз қойылымдары мен водевильдерінде қолданған, қара нәсілді адамның бет-бейнесін карикатуралық түрде бейнелейтін грим. Автор В. Т. Лхамон клиптің оқиғасы Ұлы депрессия кезеңінде өтетінін және Маккартни мен Джексон Мак пен Джектің шоуы арқылы байлыққа жетуге ұмтылған кезде «блэкфейстің бұрмаланған тарихын ықшам түрде жеткізетінін» жазады. Лхамон бұл жұп пен клипті сынға алды, өйткені оның пікірінше, афроамерикалықтар тақырыбы анық ашылмаған. Автор қысқаметражды фильмнің кейбір тарихи тұстары нәсіларалық қатынастарға сәйкес келмейді деп есептеді. Ол былай деді: «Бұл бейнеклиптегі дерлік барлық нәрсе кері қойылған. Мысалы, қара нәсілді Джектің вагонға мінуіне үнемі көмектесіп тұрған Мактың ақ қолы мен қара нәсілділердің ақ нәсілділерге қолдау көрсететін қимылдарын көрсеткен мен сипаттаған жалпы үдерісті кері айналдырады». Лхамон: «Әділетті әлемде Джексон Маккартниді вагонға сүйреп кіргізуі керек еді, керісінше емес», — деп қосты.

== Жазба қатысушылары ==
* Пол Маккартни — вокал, перкуссия, синтезатор, гитара, бас-гитара
* Майкл Джексон — вокал
* Крис Хаммер Смит — ерін гармоникасы
* Натан Уоттс — бас
* Билл Вулфер&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.allmusic.com/artist/bill-wolfer-mn0000080681/credits|title = Bill Wolfer &amp;#124; Credits|lang = en|website = AllMusic|access-date = 2022-11-17|archive-date = 2018-09-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20180902084511/https://www.allmusic.com/artist/bill-wolfer-mn0000080681/credits|url-status = live}}&lt;/ref&gt; — клавишные
* [[Линда Маккартни]], [[Эрик Стюарт]] — бэк-вокал
* Рики Лоусон — соқпалы аспаптар
* Джерри Хей, Эрни Уоттс, Гэри Э. Грант, Гэри Хербиг — валторна
* Дэвид Уильямс — ритм-гитара
* [[Джефф Эмерик]] — дыбыс инженері
* Джордж Мартин — продюсер

== Чарттардағы орны ==
{{col-begin}}
{{col-2}}

=== Апталық чарттар ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; &lt;!-- style=&quot;text-align: center;&quot;--&gt;
! scope=&quot;col&quot; | Чарт (1983—84)
! scope=&quot;col&quot; | Ең жоғары&lt;br&gt;позиция
|-
| {{ту|Аустралия}} ([[Kent Music Report]])&lt;ref&gt;Kent D. Australian Chart Book 1970–1992 : [ағыл.]. — 1st. — St Ives[d] : Australian Chart Book[d], 1993. — 444 p. — ISBN 978-0-646-11917-5. — WD Q115605500.&lt;/ref&gt;
|align=center| 4
|-
| {{ту|Аустрия}} ([[Ö3 Austria Top 40]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Paul+McCartney+%26+Michael+Jackson&amp;titel=Say+Say+Say&amp;cat=s|title=Austrian Singles Chart Archives|access-date=2009-03-03|work=austriancharts.at|publisher=Hung Medien|archive-date=2011-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129045839/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Paul+McCartney+%26+Michael+Jackson&amp;titel=Say+Say+Say&amp;cat=s|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=center| 10
|-
|{{Single chart|Flanders|16|artist=Paul McCartney &amp; Michael Jackson|song=Say Say Say|rowheader=true}}
|-
| {{ту|Канада}} ([[RPM (журнал)|RPM Magazine]])
|align=center| 1
|-
| {{ту|Канада}} (Top Singles, ''[[RPM (журнал)|RPM]]'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/obj/028020/f2/nlc008388.4426.pdf|title=RPM Top 100 Singles - December 17, 1983|access-date=2022-11-17|archive-date=2016-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501035731/http://www.collectionscanada.gc.ca/obj/028020/f2/nlc008388.4426.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=center| 1
|-
| {{ту|Канада}} (AC, ''[[RPM (журнал)|RPM]]'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/obj/028020/f2/nlc008388.4380.pdf|title=RPM Top 50 AC - December 3, 1983|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626020219/https://www.collectionscanada.gc.ca/obj/028020/f2/nlc008388.4380.pdf|archive-date=2023-06-26|access-date=2022-11-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=center| 2
|-
| {{ту|Канада}} (''[[The Record (журнал)|The Record]]'')&lt;ref&gt;{{cite book|author=Nanda Lwin|author-link=Nanda Lwin|title=Top 40 Hits: The Essential Chart Guide|publisher=Music Data Canada|year=1999|isbn=1-896594-13-01}}&lt;/ref&gt;
|align=center| 1
|-
| {{ту|Финляндия}} ([[Suomen virallinen lista|Suomen virallinen singlelista]])&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://musiikkiarkisto.fi/oa/_tiedostot/julkaisut/sisaltaa-hitin.pdf#page=113|first=Timo|last=Pennanen|year=2021|title=Sisältää hitin - 2. laitos Levyt ja esittäjät Suomen musiikkilistoilla 1.1.1960–30.6.2021|section=Michael Jackson|page=113|publisher=Kustannusosakeyhtiö Otava|location=Helsinki|access-date=2022-05-29}} {{Wayback|url=https://musiikkiarkisto.fi/oa/_tiedostot/julkaisut/sisaltaa-hitin.pdf#page=113 |date=20220122233715 }} {{Cite web |url=https://musiikkiarkisto.fi/oa/_tiedostot/julkaisut/sisaltaa-hitin.pdf |title=Источник |access-date=2022-11-17 |archive-date=2022-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122233715/https://musiikkiarkisto.fi/oa/_tiedostot/julkaisut/sisaltaa-hitin.pdf |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;
|align=center| 1
|-
| {{ту|Финляндия}} (Jukebox, [[Suomen virallinen lista|Suomen virallinen singlelista]])
|align=center| 4
|-
| {{ту|Франция}} ([[Institut français d'opinion publique|IFOP]])
|style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
| {{ту|Германия}} ([[GfK Entertainment charts|Media Control Charts]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/titel-details-1007|title=Offizielle Deutsche Charts|publisher=www.offiziellecharts.de|access-date=2016-04-27|archive-date=2016-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531083934/https://www.offiziellecharts.de/titel-details-1007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=center| 12
|-
| {{ту|Ирландия}} ([[Irish Singles Chart|IRMA]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irishcharts.ie/search/placement?page=14|title=The Irish Charts|publisher=www.irishcharts.ie|access-date=2016-04-27|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194809/http://www.irishcharts.ie/search/placement?page=14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=center| 3
|-
|{{ту|Италия|1946}} ([[Federazione Industria Musicale Italiana|FIMI]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hitparadeitalia.it/indici/per_interprete/am.htm|title=Hit Parade Italia - Indice per Interprete: M|access-date=2012-07-06|publisher=Hit Parade Italia|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://www.webcitation.org/6BUTPnYwh?url=http://www.hitparadeitalia.it/indici/per_interprete/am.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
| {{ту|Нидерланд}} ([[Nederlandse Top 40|Single Top 100]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Paul+McCartney+%26+Michael+Jackson&amp;titel=Say+Say+Say&amp;cat=s|title=Dutch Charts|publisher=www.dutchcharts.nl|access-date=2016-04-27|archive-date=2016-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425035057/http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Paul+McCartney+%26+Michael+Jackson&amp;titel=Say+Say+Say&amp;cat=s|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=center| 8
|-
| {{ту|Жаңа Зеландия}} ([[Recorded Music NZ]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Paul+McCartney+%26+Michael+Jackson&amp;titel=Say+Say+Say&amp;cat=s|title=New Zealand Charts|publisher=www.charts.org.nz|access-date=2016-04-27|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408033436/http://charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Paul+McCartney+%26+Michael+Jackson&amp;titel=Say+Say+Say&amp;cat=s|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=center| 10
|-
| {{ту|Норвегия}} ([[VG-lista]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Paul+McCartney+%26+Michael+Jackson&amp;titel=Say+Say+Say&amp;cat=s|title=VG Lista|publisher=www.norwegiancharts.com|access-date=2016-04-27|archive-date=2016-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328034520/http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Paul+McCartney+%26+Michael+Jackson&amp;titel=Say+Say+Say&amp;cat=s|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=center| 1
|-
| {{ту|Испания}} ([[Productores de Música de España|PROMUSICAE]])
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
|-
| {{ту|Швеция}} ([[Sverigetopplistan]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Paul+McCartney+%26+Michael+Jackson&amp;titel=Say+Say+Say&amp;cat=s |title=Swedish Charts |publisher=www.swedishcharts.com |access-date=2016-04-27 |archive-date=2016-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508010454/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Paul+McCartney+%26+Michael+Jackson&amp;titel=Say+Say+Say&amp;cat=s |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|align=center| 1
|-
| {{ту|Швейцария}} ([[Swiss Singles Chart|Schweizer Hitparade]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hitparade.ch/song/Paul-McCartney-&amp;-Michael-Jackson/Say-Say-Say-1007 |title=Swiss Charts |publisher=www.hitparade.ch |access-date=2016-04-27 |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415085745/http://hitparade.ch/song/Paul-McCartney-%26-Michael-Jackson/Say-Say-Say-1007 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|align=center| 2
|-
| {{ту|Ұлыбритания}} UK Singles ([[UK Singles Chart|Official Charts Company]])&lt;ref&gt;George, Nelson (2004). Michael Jackson: The Ultimate Collection booklet. Sony BMG, p. 39.&lt;/ref&gt;
|align=center| 2
|-
| {{ту|АҚШ}} [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]
|align=center| 1
|-
| {{ту|АҚШ}} [[R&amp;B singles chart|R&amp;B Singles Chart]]
|align=center| 2
|-
| {{ту|АҚШ}} ''Billboard'' [[Adult Contemporary (чарт)|Adult Contemporary]]
|align=&quot;center&quot;|3
|-
| {{ту|АҚШ}} (''[[Cashbox|Cash Box]]'')&lt;ref&gt;{{cite book|last=Whitburn|first=Joel|title=Cash Box Pop Hits 1952-1996|publisher=Sheridan Books, Inc.|year=2014|isbn=978-0-89820-209-0}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|1
|-
| {{ту|АҚШ}} ([[Mainstream Rock (чарт)|Album Rock Tracks]])
|align=&quot;center&quot;| 24
|-
| {{ту|АҚШ}} (''[[Radio &amp; Records]]'', [[Contemporary Hit Radio|CHR/Pop]] Airplay Chart&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wweb.uta.edu/faculty/gghunt/charts/mjackson.html|title=Michael Jackson|access-date=2022-11-17|archive-date=2012-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112022952/http://wweb.uta.edu/faculty/gghunt/charts/mjackson.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;| 1
|}
{{col-2}}

=== Жылдық қорытынды чарттар ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Чарт (1983)
! col=&quot;col&quot; | Орны
|-
|{{Байрақ|Ұлыбритания}} (Top 50 Singles)
|style=&quot;text-align:center&quot;|22
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Чарт (1984)
! col=&quot;col&quot; | Орны
|-
|{{ту|Аустралия}} Аустралия
|align=&quot;center&quot;|57
|-
|{{ту|Канада}} Канада&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?brws_s=1&amp;file_num=nlc008388.9638&amp;type=1&amp;interval=24&amp;PHPSESSID=mhe12pta2k83e08udtq66ot062 |title= Top 100 Singles of 1984 – Volume 41, No. 17, January 05 1985 |work= RPM|publisher= Library and Archives Canada |access-date= 2018-05-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160509051421/http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?brws_s=1&amp;file_num=nlc008388.9638&amp;type=1&amp;interval=24&amp;PHPSESSID=mhe12pta2k83e08udtq66ot062 |archive-date= 2016-05-09 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|39
|-
|{{ту|ОАР}} ОАР&lt;ref&gt;{{cite web|title=Top 20 Hit Singles of 1984|url=http://www.rock.co.za/files/sahits_1984.html|access-date=2018-12-26|archive-date=2003-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20031112155418/http://www.rock.co.za/files/sahits_1984.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|14
|-
| {{ту|АҚШ}} АҚШ [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bobborst.com/popculture/top-100-songs-of-the-year/?year=1984|title=Top 100 Songs of 1984 – Billboard Year End Charts|website=Bob Borst's Home of Pop Culture|access-date=2019-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102062243/http://www.bobborst.com/popculture/top-100-songs-of-the-year/?year=1984|archive-date=2016-01-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| &lt;center&gt;3&lt;/center&gt;
|-
|{{ту|АҚШ}} АҚШ (''Billboard'' [[Billboard Year-End|Top Dance Singles]])
|style=&quot;text-align:center&quot;|41
|}

=== Чарттар онжылдығы ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
!Чарт (1980—89)
!Орны
|-
|{{Байрақ|АҚШ}} (''Billboard'' Top Songs of the 80s)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Billboard's Top Songs of the '80s |lang=en |url=https://www.billboard.com/charts/greatest-billboards-top-songs-80s |publisher=MRC |access-date=2020-08-24 |archive-date=2022-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808234346/https://www.billboard.com/charts/greatest-billboards-top-songs-80s/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|8
|}

=== Барлық уақыттардағы чарттар ===
{|class=&quot;wikitable&quot;
!Чарт (1958—2018)
!Орны
|-
|{{Байрақ|АҚШ}} ([[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/hot-100-60th-anniversary|title=Hot 100 turns 60|lang=en|website=Billboard|access-date=2018-08-06|archive-date=2018-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180803021324/https://www.billboard.com/charts/hot-100-60th-anniversary|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|44
|}
{{col-end}}

== Сертификациялары ==
{{Certification Table Top}}
{{Certification Table Entry|type=single|relyear=1983|title=Say, Say, Say|artist=Paul Mccartney|region=Canada|award=Platinum|certyear=1984}}
{{Certification Table Entry|type=single|relyear=1983|title=Say Say Say|artist=Paul McCARTNEY &amp; Michael JACKSON|region=France|award=Gold|certyear=1983|source=infodisc}}
{{Certification Table Entry|type=single|relyear=1983|title=Say, Say, Say|artist=PAUL McCARTNEY &amp; MICHAEL JACKSON|region=United Kingdom|award=Silver|certyear=1983|id=5707-530-1}}
{{Certification Table Entry|type=single|title=Say Say Say|artist=Paul Mc Cartney &amp; Michael Jackson|region=United States|award=Platinum|relyear=1983|certyear=1992}}
{{Certification Table Bottom}}


== Kygo нұсқасы ==
{{Сингл
 |Атауы                 = Say Say Say
 |Тыс                   = 
 |Орындаушы             = [[Kygo]], [[Пол Маккартни]] мен [[Майкл Джексон]]
 |Альбом                = 
 |Шығарылған            = 31 наурыз 2023
 |Формат                = 
 |Б жағы                = 
 |Жазылған              = 
 |Жанр                  = [[Тропикал-хаус|тропикал-хаус]]
 |Тілі                  = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Композиторы           = 
 |Өлең авторы           = [[Пол Маккартни]]&lt;br /&gt; [[Майкл Джексон]]
 |Ұзақтығы              = 2:55
 |Лейблі                = [[Sony Music Entertainment]]
 |Продюсері             = [[Kygo]]&lt;br /&gt; [[Джордж Мартин (продюсер)|Джордж Мартин]]
 |Чарттар               = 
 |Шолулар               = 
 |Алдыңғы               = 
 |Алд_жыл               = 
 |Жыл                   = 
 |Келесі                = 
 |Кел_жыл               = 
 |Басқа                 = {{Қосымша хронология
 | Орындаушы = [[Kygo]]
 | Түрі = сингл
 | Атауы = Say Say Say
 | Алдыңғы = Woke Up in Love
 | Алд_жыл = 2022
 | Жыл = 2023
 | Келесі = [[Whatever (Kygo мен Эйва Макс әні)|Whatever]]
 | Кел_жыл = 2024
}}
{{Қосымша хронология
 | Орындаушы = [[Пол Маккартни]]
 | Түрі = 
 | Атауы = Say Say Say
 | Алдыңғы = The Kiss of Venus
 | Алд_жыл = 2021
 | Жыл = 2023
 | Келесі = 
 | Кел_жыл = 
}}
{{Қосымша хронология
 | Орындаушы = [[Майкл Джексон]]
 | Түрі = 
 | Атауы = Say Say Say
 | Алдыңғы = [[Diamonds Are Invincible]]
 | Алд_жыл = 2018
 | Жыл = 2023
 | Келесі = 
 | Кел_жыл = 
}}}}
2023 жылы 31 наурызда норвегиялық диджей Kygo әннің ремейкін шығарды&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.vg.no/rampelys/musikk/i/69Ver3/kygo-slipper-remiks-av-michael-jackson-paul-mccartney-klassiker | title=Kygo slipper remiks av Michael Jackson/Paul McCartney-klassiker | date=2023-03-27 | access-date=2023-09-23 | archive-date=2023-05-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230527071658/https://www.vg.no/rampelys/musikk/i/69Ver3/kygo-slipper-remiks-av-michael-jackson-paul-mccartney-klassiker | url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Чарттар ===
==== Апталық чарттар ====
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot;| Чарт (2023)
! scope=&quot;col&quot;| Ең жоғары&lt;br&gt;орны
|-
|{{single chart|CIS|14|artist=Kygo feat. Paul McCartney &amp; Michael Jackson|song=Say Say Say|rowheader=true|songid=171146|access-date=2023-09-22}}
|-
|{{single chart|Wallonia|33|artist=Kygo feat. Paul McCartney · Michael Jackson|song=Say Say S·A·Y|rowheader=true|access-date=2023-07-02}}
|-
| {{Байрақ|Франция}} ([[Syndicat National de l’Édition Phonographique|SNEP]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://snepmusique.com/les-tops/le-top-de-la-semaine/top-albums/?semaine=26&amp;annee=2023&amp;categorie=Top%20Singles|title=Top Singles (Week 26, 2023)|publisher=Syndicat National de l'Édition Phonographique|lang=fr|access-date=2023-07-03|archive-date=2023-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703120716/https://snepmusique.com/les-tops/le-top-de-la-semaine/top-albums/?semaine=26&amp;annee=2023&amp;categorie=Top%20Singles|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|style=&quot;text-align:center&quot;| 78
|-
| {{Байрақ|Жапония}} (''[[Billboard Japan]]'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=d_and_a_overseas&amp;year=2023&amp;month=04&amp;day=17|title=Billboard Japan Hot Overseas – Week of April 12, 2023|website=Billboard Japan|lang=ja|access-date=2023-04-12|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416081120/https://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=d_and_a_overseas&amp;year=2023&amp;month=04&amp;day=17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|style=&quot;text-align:center&quot;| 17
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} ([[Recorded Music NZ|RMNZ]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=5537|title=NZ Hot Singles Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=2023-04-10|access-date=2023-04-08|archive-date=2023-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230422155502/https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=5537|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|style=&quot;text-align:center&quot;| 38
|-
|{{single chart|Norway|16|artist=Kygo feat. Paul McCartney · Michael Jackson|song=Say Say S·A·Y|rowheader=true|access-date=2023-04-30}}
|-
|{{single chart|Russia|9|artist=Kygo feat. Paul McCartney &amp; Michael Jackson|song=Say Say Say|date=20230623-20230629|access-date=2026-03-13|rowheader=true}}
|-
|{{single chart|Sweden|41|artist=Kygo feat. Paul McCartney · Michael Jackson|song=Say Say S·A·Y|rowheader=true|access-date=2023-04-30}}
|-
|{{single chart|Ukraine|2|artist=Kygo feat. Paul McCartney &amp; Michael Jackson|song=Say Say Say|date=20240705-20240711|access-date=2026-03-13|rowheader=true}}
|-
|{{single chart|Billboarddanceelectronic|16|artist=Kygo|rowheader=true|access-date=2023-04-11}}
|}

==== Айлық чарттар ====
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot;| Чарт (2023)
! scope=&quot;col&quot;| Ең жоғары&lt;br&gt;орны
|-
| {{Байрақ|Ресей}} (TopHit)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tophit.com/chart/top/radio/hits/russia/monthly/2023-06-01|title=Top Radio Hits Russia Monthly Chart June 2023|publisher=TopHit|access-date=2023-07-07|archive-date=2023-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708085148/https://tophit.com/chart/top/radio/hits/russia/monthly/2023-06-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|style=&quot;text-align:center&quot;| 12
|}

=== Сертификациялар ===
{{Certification Table Top|caption=Kygo «Say Say Say» нұсқасының сертификациясы}}
{{Certification Table Entry|region=France|artist=Kygo feat. Paul McCartney &amp; Michael Jackson|title=Say Say Say|award=Gold|type=single|relyear=2023|certyear=2023|access-date=2024-01-04}}
{{Certification Table Bottom|streaming=true|nosales=true|noshipments=true}}

== Сілтеме ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=LjTgm3lrODM&amp;list=PLNZ4pVtD8MsGCCkklZUavq1C6J-k5QFId&amp;index=22 Say Say Say (1983 Official Music Video)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=FDHaYzZyyk0&amp;list=PLNZ4pVtD8MsGCCkklZUavq1C6J-k5QFId&amp;index=17 Say Say Say (2015 Remix / Remastered)]
* [http://www.paulmccartney.com/ Paul McCartney’s official website]{{ref-en}} 
* [http://www.michaeljackson.com/ Michael Jackson’s official website]{{ref-en}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1983 жылғы әндер]]
[[Санат:1983 жылғы синглдер]]
[[Санат:Майкл Джексонның синглдері]]
[[Санат:Майкл Джексонның әндері]]
[[Санат:Пол Маккартнидің әндері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі әндер]]
[[Санат:Billboard Hot 100 чартында бірінші орынға шыққан әндер]]
[[Санат:RPM Top Singles чартында бірінші орынға шыққан әндер]]
[[Санат:Майкл Джексон жазған әндер]]</text>
      <sha1>kxx0lq666jibpw8xm4j0k50fx29ceh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>European Hot 100 Singles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788025</id>
    <revision>
      <id>3681651</id>
      <parentid>3673935</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7190" sha1="hic7ej7copmv49bsaz1cr5wzah2st74" xml:space="preserve">'''European Hot 100 Singles''' — бұл [[1984 жыл]]дың наурызынан бастап ''[[Billboard]]'' пен ''[[Music &amp; Media]]'' журналдары (1976—1983 жылдары — «'''Europarade'''») құрастырған Еуропаның кейбір елдеріндегі ең танымал әндердің тізімі («Еуропаның ыстық жүздігі», «Еурочарт»). Хит-парад Еуропаның 15 еліндегі синглдерді сатудың ұлттық чарттарына негізделген: [[Аустрия]], [[Бельгия]] (бөлек [[Фландрия]] мен [[Валлония]]), [[Ұлыбритания]], [[Мажарстан]], [[Германия]], [[Дания]], [[Ирландия]], [[Испания]], [[Италия]], [[Нидерланд]], [[Норвегия]], [[Финляндия]], [[Франция]], [[Швеция]], [[Швейцария]]. ''European Hot 100'' чартын өзінің бүкіл тарихында дәл 400 № 1 хит басқарды, содан кейін ол жабылды. 2010 жылдың желтоқсан айының ортасында ''[[Billboard]]'' журналы оны жариялауды тоқтатты, сондай-ақ [[Лондон]]дағы өз өкілдігін жапты.&lt;ref name=&quot;closing&quot;&gt;[http://www.thecmuwebsite.com/article/billboard-closing-london-office/ Billboard closing London office.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716225530/http://www.thecmuwebsite.com/article/billboard-closing-london-office/ |date=2011-07-16 }}{{ref|en}}{{v|20|08|2011}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Алғашқы біріккен Еурочарт «'''Europarade'''» деп аталды және [[1976 жыл]]дың басында Нидерландтағы [[TROS]] Radio толқынында іске қосылды. Ол тек Батыс Еуропаның 6 елінің ([[Бельгия]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Испания]], [[Нидерланд]], [[Франция]]) деректерін ғана есепке алды. [[Дания]] мен [[Италия]] 1979 жылы, [[Аустрия]] мен [[Швейцария]] 1980 жылы, ал [[Ирландия]] (11-ел болып) — 1983 жылы қосылды.&lt;ref name=&quot;ukmix&quot;&gt;[http://ukmix.org/forums/viewtopic.php?t=52563 The Europarade — 1983 to 1985] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620201523/http://ukmix.org/forums/viewtopic.php?t=52563 |date=2010-06-20 }}{{ref|en}}{{v|02|01|2011}}&lt;/ref&gt;

[[1984 жыл]]дың наурызында [[Амстердам]]да ''Music &amp; Media'' журналы өздерінің жеке «The Eurochart Hot 100» Еурочартын бастады, оны алғашқы екі жылда Euro Tip ретінде жариялап тұрды.&lt;ref&gt;[http://www.singleeurope.com/ref-01.html www.singleeurope.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509155316/http://www.singleeurope.com/ref-01.html |date=2008-05-09 }}{{ref|en}}{{v|02|01|2011}}&lt;/ref&gt; 1986—87 жылдары ресми Еурочарт голландиялық жүргізуші {{iw|Эрик де Зварт|Эрик де Звартпен|nl|Erik de Zwart}} бірге «[[Music Box (телевизия)|Music Box]]&lt;nowiki/&gt;» телешоуы түрінде де шығып тұрды.

1986 жылдың қаңтарынан бастап Еурочарт ''[[Billboard]]'' журналында жариялана бастады, ал 1982—1986 жылдары «Europarade» чарты сонымен қатар ''[[Music Week]]'' журналында және голландиялық [[Hitkrant]] журналында да жарық көрді.

Еурочарт 2010 жылдың соңына дейін өмір сүрді, содан кейін оны дайындаған ''[[Billboard]]'' журналында Еуропа хиттерінің жалғыз шолуы қалды: {{iw|List of Euro Digital Songs number-one hits of 2011|List of Euro Digital Songs|en|List of Euro Digital Songs number-one hits of 2011}}. ''European Hot 100 Singles'' хит-парадының соңғы саны 11 желтоқсанмен мерзімделген, содан кейін ''Billboard'' журналы оны өз сайтында да, баспа нұсқасында да жариялауды тоқтатты, сондай-ақ Лондондағы өзінің еуропалық өкілдігін жапты.&lt;ref name=&quot;closing&quot; /&gt;

== Рекордтары ==

=== № 1 хиттердің саны бойынша ===
* [[Мадонна (әнші)|Мадонна]] (15)
* [[ABBA]] (13)
* [[Майкл Джексон]] (10)
* [[Эминем]] (8)
* [[Boney M.]] (6)
* [[Бритни Спирс]] (6)
* [[Джастин Тимберлейк]] (6)
* [[Black Eyed Peas]] (5)
* [[Элтон Джон]] (5)
* [[Уитни Хьюстон]] (5)

=== № 1 сатыда тұрған апталар саны бойынша ===
* '''18 апта'''
: «[[(Everything I Do) I Do It for You]]» — [[Брайан Адамс]] (1991)

* '''17 апта'''
: «[[My Heart Will Go On]]» — [[Селин Дион]] (1998)
: «[[The Ketchup Song|The Ketchup Song (Asereje)]]» — [[Las Ketchup]] (2002)

* '''16 апта'''
: «[[Can't Get You Out of My Head]]» — [[Кайли Миноуг]] (2001)
: «[[Poker Face (песня Леди Гаги)|Poker Face]]» — [[Леди Гага]] (2009), қатарынан емес

* '''15 апта'''
: «[[Ламбада|Lambada]]» — [[Kaoma]] (1989)
: «[[Rhythm Is a Dancer]]» — [[Snap!]] (1992), қатарынан емес
: «[[Without Me]]» — [[Eminem|Эминем]] (2002)
: «[[Hips Don't Lie]]» — [[Shakira|Шакира]] мен [[Wyclef Jean]] (2006), қатарынан емес
: «[[Apologize]]» — [[Timbaland]] пен [[OneRepublic]] (2007), қатарынан емес

* '''14 апта'''
: «[[I Just Called to Say I Love You]]» — [[Стиви Уандер]] (1984)
: «[[Gangsta’s Paradise (песня)|Gangsta’s Paradise]]» — [[Coolio]] мен [[L.V.]] (1995), қатарынан емес
: «[[Believe (песня Шер)|Believe]]» — [[Шер]] (1999)

* '''13 апта'''
: «[[Rivers of Babylon]]»/«[[Brown Girl in the Ring]]» — [[Boney M.]] (1978)
: «[[I Will Always Love You]]» — [[Уитни Хьюстон]] (1993)
: «[[No Limit]]» — [[2 Unlimited]] (1993)
: «[[Love Is All Around]]» — [[Wet Wet Wet]] (1994)
: «[[Children (песня)|Children]]» — [[Роберт Майлс]] (1996)
: «[[Whenever, Wherever]]» — [[Shakira|Шакира]] (2002)
: «[[Shut Up (песня Black Eyed Peas)|Shut Up]]» — [[Black Eyed Peas]] (2003)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.billboard.com/#/charts/european-hot-100 ''Billboard'' European Hot 100 Singles]{{ref-en}}

{{Еуропадағы №1 хиттер тізімі}}
{{Billboard}}

[[Санат:Музыкалық чарттар]]
[[Санат:Billboard чарттары]]
[[Санат:Еуропа мәдениеті]]</text>
      <sha1>hic7ej7copmv49bsaz1cr5wzah2st74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жылыой кентінде балық кәсіпшілігінің дамуы (1900-1915 жж.)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788316</id>
    <revision>
      <id>3681698</id>
      <parentid>3676978</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1901-1910 жылдарғы Жылойдағы балық кәсіпшілігі */</comment>
      <origin>3681698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11873" sha1="c0eb9kq74xvwfazgcya2ho64217c2h5" xml:space="preserve">'''Жылыой кентінде балық кәсіпшілігінің дамуы (1900-1915 жж.)''' — Кентте, 1900 жылдың мамыр айындағы есеп бойынша, балық аулаумен айналысатын 75 кәсіпорын болды, олардың 20-сы науқандық еді. XIX ғасырдың аяғында — 1899-1900 жылдары балық байлығын игеруді өз қолдарымен атқарған жұмысшылардың жағдайы ауыр болды, ең басты себебі — балық аулау мен оның өнімдерін өңдеу жұмыстары 99 пайыздық ретте қолмен атқарылатын. Техника жоққа тән еді. Кәсіпшіліктік құрылыстар да нағыз еңбек адамының талабына толық сәйкес келмеді. Қазақтар еңбек ақысын орыстарға қарағанда едәуір аз алды, мысалы, көктемгі балық аулау маусымында жұмыс жасаған 1857 қазақтарға — бір адамға 22 рубль 43 копейкадан берсе, ал осындай кәсіптегі орыс жұмысшысы 31 рубль 67 копейка алды. Сонда, негізгі жердің қожайындары қазақтар келімсектерден 9 рубль 24 копейка кем алады екен.

== 1901-1910 жылдарғы Жылойдағы балық кәсіпшілігі ==
XX-ғасырдың алғашқы он бес жылы ішінде Жылой кентінде және оның айналасындағы барлық балық аулау кәсіпшіліктерінде де балық аулау ісі біршама қарқынды дамыды. 1901 жылы Балық кәсіпшіліктерінің Астрахан басқармасыны (оған құрамында Жылой кенті бар XIX балық телімі де кіреді) тиісті деректер түспей қалған.&lt;ref&gt;«Статистический обзор». 1903 г. cс.84,85&lt;/ref&gt;

1902 жылы қазақ жерінде орналасқан төрт орыс кентінде 52 балық тұздайтын орын болды. Тек денесін алғандағы қызыл балықтың ауланғаны — 16.613 пұт 31 фунт, уылдырығы - 1.358 пұт 34 фунт, ал, қара балықтың уылдырын - 33.874 пұт болды.
[[Сурет:Рыбнца.jpg|нобай|оңға|200px|Рыбница - балық аулау кемесі]]      
1903 жылы теңізде ауланған балықтан өнім алумен жағаға орналасқан 57 кәсіпшілік айналысты, судағы қозғалыстың құралдары жазда — рыбница мен будара, қыста - 4 ат шана болды.
Жыл ішінде 1 миллион 302 мың 808 дана майшабақ ауланған.&lt;ref&gt;«Статистический обзор». 1905 г. c.78&lt;/ref&gt;

1904 жылы басқалармен бірге ауланған ақбалық 638 пұт болған. Осы тұста Жылой кентінде 110 дүкен (лавка), 12 ұстахана, 31 басқа да өнеркәсіптік орындар жұмыс жасады.&lt;ref&gt;«Статистический обзор». 1906 г., с.76&lt;/ref&gt;

1905 жылы 1.681 пұт сазан мен көксерке ауланған.&lt;ref&gt;«Статистический обзор». 1907 г., с.70&lt;/ref&gt;

1906 жылы Жылой аймағында балықшылар ауына 12 миллион 631 мың дана қаракөз  түскен.&lt;ref&gt;«Статистический обзор». 1908 г., с.95&lt;/ref&gt;

1907 жылы балық аулау телімі бұрынғы калпын сақтады. Жылдың өне бойында барлығы 29 кәсіпшілік жұмыс жасады, оның 25-і Жылой кентінде болыпты. Телім бойынша 264 дана (890 пұт) қортпа (белуга), 963 дана (922 пұт 5 фунт) бекіре (осетр), 173 дана (85 пұт 25 фунт) шоқыр (севрюга) ауланды. Алайда, барлық ұсталған балықты шынайы есептеу мүмкін болмапты, себебі, Астраханнан келген екі жүз-үш жүз балық қабылдайтын және сатып алатын кемелердің жасырып алып кеткен ұрлығы ауланғаннан да көп бөлікті құрайды екен.&lt;ref&gt;«Статистический обзор». 1909 г., с.111&lt;/ref&gt;

1908 жылы 17 кәсіпшілік балық аулаумен айналысты. Басқаларымен бірге 73.400 дана (8.697 пұт) бершовник балығы балықшыларға олжа болды.&lt;ref&gt;«Статистический обзор». 1910 г.
c.113&lt;/ref&gt;

1909 жылы Жылой кентінде 18 батаға мен 1 плашкоут, Қияқ өзенінде — 4 батаға, Қара өзек өзенінде — 4 батаға, Жаршықта — 1 батаға балықшыларға қызмет көрсетті. Жалпы өнімдердің ішінде 6 мың дана (120 пұт) сазан мен 15.585 пұт болып дайындалған қаракөз уылдырығын да дайындалды.&lt;ref&gt;«Статистический обзор». 1911 г., с.14&lt;/ref&gt;

1910 жылы 329 пұт 30 фунт немесе 4899 дана — қызыл балық, 5.625 дана ақбалық, 39.863 пұт 30 фунт немесе 24.081.705 дана қара балық ауланыпты.&lt;ref&gt;«Статистический обзор» 1912 г. с.25&lt;/ref&gt;

== 1911 жылғы Жылойдағы балық кәсіпшілігі ==
1911 жылы бұл шаруашылық барлық жағынан да едәуір қиыншылықтарға кезікті: өзен мен теңіздің қайраңдануы көбейді, ол өз кезегінде балықтың өрісіне кедергі жасады, балықтың барлық түрі де аз келді. Табиғаттың күрт кұбылуы да кері әсерін тигізді, теңіздік дауылдар жиілеп кетті, жағадағы балықшыларға әрі отын, әрі құрылыс болып кеткен қамыс тапшы шықты, балық аулауды бастау мен аяқтау мерзімдері әдеттегі уақыттарға қайшы келді, балық аулау ісі тоқтауға мәжбүр болды.

Теңіз көпке дейін қатпай қойды, қысқы маусым 17 қаңтарда ғана басталды, бірақ, балығы, әсіресе, бекіресі көп болды, көнекөздердің айтуына қарағанда, мұндай сәтті балық аулау соңғы он бес жылда болмаған екен. Алайда, ақбалықты аулау 1910 жылмен салыстырғанда азайып кетулі. Көктемгі маусым да кеш басталды, мұз бұзылып болмады.
Балық аулауға Жылой кентіндегілер 9 сәуірде ғана шықты, астрахандықтар мен жамбайлықтар сәуірдің ортасында келді. Қаракөзді, майшабақ пен қарынсауды (бозанканы) аулау 17 сәуірден бастап тоқтатылды. Басқа тұқымдық балықтар өте аз кездесті. Салқын жел үнемі соғып тұрды. Бірақ, балықшылар қазасы болған жоқ.
Дейтұрғанмен, материалдық зардаптар орасан зор еді: 23 және 28 тамыздағы, 30 қыркүйек пен 23 желтоқсандағы теңіздік дауылдар ауларды, ыдыстарды, қайықтарды, багроуштар мен рыбницаларды теңізге үйіріп әкетіп, қиратты, жағадағы кәсіпшіліктерге айтарлықтай зиян шектірді.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Жем жағасындағы жауһар|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=«Ақ-Жайық» |жыл= 2016|томы=1 |беттері=160-167 |барлық беті=204 |сериясы= |isbn=978-601-7876-04-3|тиражы= }}&lt;/ref&gt;

Бұл жылы көбіне-көп зардап шеккендер жергілікті қазақтар болыпты: олар балықты тар көзді аулармен аулайтын, сондай- ақ, балықтың көпшілігі 1911 жылғы 9 мамырдағы заңға сәйкес жалпы базарға өтпейтін еді. Бұл бұрын болмаған жағдайды туғызады: базарға өткізе алмаған балықтарын қазақтар өздері тұздап алып, тек қана уылдырықтарын сатты, ал балықты амалсыздан өздері жей бастайды. Мұндайды аңдып отырған алыпсатарлар қазақ ауылдарын аралап, әлгі балықтарды өте төмен бағаларға көтере сатып алған.&lt;ref&gt;«Статистический обзор». 1913 г., сс.24,25, 26&lt;/ref&gt;

== 1914-1915 жылдарғы Жылойдағы балық кәсіпшілігі ==
1914-1915 жылы да біршама балық ауланды, оның көрсеткіштері төмендегі кестеде көрсетілген:&lt;ref&gt;«Статистический обзор». 1917 г., с.60&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 1914-1915 жылдар
|-
! Рет саны !! Балық түрі !! 1914 (қыс) !! 1915 (қыс) !! 1914 (көктем) !! 1915 (көктем) !! 1914 (күз) !! 1915 (күз) !! 1914 (барлық басы) !! 1915 (барлық басы)  
|-
| 1. || Қортпа || 66 || 87 || 310 || 737 ||394  || 666 || 770 || 1490 
|-
| 2. || Бекіре || 733 || 10.506 || 384 || 746 || 359 || 326 || 1.476 || 11.578
|-
| 3. || Шоқыр || - || - || 1.293 || 3.365 || 155 || 247 || 1.448 || 3.612 
|-
| 4. || Шип || 1 || - || 18 || 14 || 9 || 16 || 28 || 30
|-
| 5. || Майшабақ || - || - || 768.150 || 603.000 || 56.000 || - || 824.150 || 603.000
|-
| 6. || Қарынсау || - || - || 6.810.000 || 7.033.000 || - || - || 6.810.000 || 7.033.000
|-
| 7. || Қаракөз || - || - || 1.105.700 || 24.000.000 || 1.715.300 || 4.682.000 || 2.821.000 || 28.682.000
|-
| 8. || Көксерке || - || - || 20.660 || - || 38.000 || 1.325.000 || 58.660 || 1.325.000
|-
| 9. || Сазан || - || - || 3.600 || 30.000 || 86.200 || 590.000 || 89.800 || 620.000
|-
| 10. || Табан || - || - || 24.650 || 11.100 || 1.500 || 129.000 || 26.150 || 140.100
|-
| 11. || Берш || - || - || - || - || - || 34.000 || - || 34.000
|-
| 12. || Ақбалық || 7.677 || 1.161 || - || - || - || - || 7.677 || 1.161
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жылыой ауданы]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>c0eb9kq74xvwfazgcya2ho64217c2h5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пауэр-поп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788338</id>
    <revision>
      <id>3682011</id>
      <parentid>3676957</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3682011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25518" sha1="fizwxud3vpaz5b0ayuu7slepbb336ma" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы = Пауэр-поп
| Суреті = Elivis Costello 1980 1.jpg
| Бағыт = [[Поп-рок]]
| Бастаулары = [[Поп-рок]], [[Хард-рок]], [[Гараждық рок]]
| Пайда болуы = [[1960 жж.|1960 жылдар]], {{UK}}, {{USA}}
| Өркендеуі = 1970 жылдардың соңы — 1980 жылдардың басы, 1990 жылдардың басы — ортасы
| Ұқсас жанрлар = [[Джэнгл-поп]]
| Туыстас жанрлар = 
| Туынды жанрлар = [[Брит-поп]], [[Поп-панк]], [[Нойз-рок|Нойз-поп]], [[Инди-поп]]
| Тағы_қараңыз = 
}}
'''Пауэр-поп''' ({{lang-en|Power pop}}) — 1960 жылдардың соңында пайда болған және вокалдық үйлесімділік, әуезділік пен аспаптық соло барынша азайтылған [[рифф]]тік ән құрылымын біріктірген [[The Who]], [[The Beatles]], [[The Beach Boys|Beach Boys]] және [[The Byrds|Byrds]] сияқты топтардың ерте шығармашылығына негізделген [[поп-рок]]тың бір түрі.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{кітап|url=https://books.google.ru/books?id=pqtGTJgE4rEC&amp;redir_esc=y|авторы=John M. Borack|тақырыбы=Shake Some Action - The Ultimate Guide To Power Pop|жылы=2007|баспасы=Shake Some Action - PowerPop|беттері=212|isbn=978-0-9797714-0-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.allmusic.com/style/power-pop-ma0000002793|title=Power Pop Music Genre Overview|website=AllMusic|access-date=2020-11-21|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028084538/https://www.allmusic.com/style/power-pop-ma0000002793|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://music.avclub.com/a-beginners-guide-to-the-heyday-of-power-pop-1972-198-1798234154|title=A beginners’ guide to the heyday of power-pop, 1972-1986|website=Music|access-date=2020-11-21|archive-date=2017-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816061041/http://www.avclub.com/article/a-beginners-guide-to-the-heyday-of-power-pop-1972--86527|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Пауэр-поп композициялары әдетте жинақы құрылымға ие және [[Ритм-топ|ырғақ-секция]]ның қуатты жұмысымен ерекшеленеді. 

Power pop терминін айналымға алғаш рет [[The Who]] тобының гитаристі [[Пит Таунсенд]] енгізді: ол 1967 жылы өз ұжымының стилін дәл осылай атады. «I Can’t Explain», «The Kids Are Alright», «Substitute», «I’m a Boy», «Happy Jack», «So Sad About Us», «[[Pictures of Lily]]&lt;nowiki/&gt;» сияқты туындылар пауэр-поп бағытының ерте классикасы болып саналады.

Осы тектес бұрынғы мысалдар ретінде [[The Everly Brothers]] («I’ll See Your Light», «It Only Costs A Dime»), [[The Kinks]] («You Really Got Me») және [[The Beatles]] («[[Paperback Writer]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Day Tripper]]&lt;nowiki/&gt;») композицияларын атауға болады. Көптеген зерттеушілер [[The Beatles|Битлз]]дің ерте кезеңдегі «[[From Me to You]]&lt;nowiki/&gt;», «[[She Loves You]]&lt;nowiki/&gt;», «[[I Want to Hold Your Hand]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Can’t Buy Me Love]]&lt;nowiki/&gt;» сияқты хиттерін пауэр-поп бағыты бастау алатын негізгі қайнар көзі деп есептейді. Бұл стильдің дамуында [[The Byrds]], [[The Beach Boys]], [[The Beau Brummels]], [[The Hollies]], [[The Zombies]], [[The Small Faces]] ұжымдары маңызды рөл атқарды.

1970—1971 жылдары пауэр-поп бағытының жаңа көшбасшысы ретінде британдық [[Badfinger]] ұжымы шықты, олардың «No Matter What», «Baby Blue», «Day After Day», «Come and Get It» сияқты туындылары хитке айналды. АҚШ-та екі-үш жылдан кейін бұл рөлді [[The Raspberries]] өз қолына алды. [[Big Star]] тобының алғашқы альбомы да [[Blue Ash]], [[The Flamin Groovies]], [[Artful Dodger]] шығармаларымен қатар бұл стильдің дамуында маңызды кезең болып саналады.

Осы уақытта Ұлыбританияда музыкалық үрдіс басқа арнаға бұрылды: пауэр-поп жұлдыздарына айнала алатын талантты ұжымдар [[глэм-рок]] қозғалысының көшбасшыларына айналды. Ал пауэр-попқа жақын стильде ойнаған [[The Bay City Rollers]] тобы [[бабблгам-поп]] өкілдерінің қатарына жатқызылды. 1970 жылдардың соңында [[жаңа толқын]]ның келуімен пауэр-поп бағыты екінші тынысын ашты: [[Cheap Trick]], [[The Knack]], [[Boomtown Rats]], [[The Jam]], [[Blondie]], [[The Cars]], [[Buzzcocks]], [[XTC]] сияқты топтар үлкен жетістікке жетті. Кейінгі жылдары [[Элвис Костелло]] да пауэр-поп музыкасына айрықша ықпал етті.

Бұлардан бөлек, жаңа толқындық пауэр-поп топтарының буынына [[The Kids]], [[Shoes]], [[The Records]], [[The Motels]], [[Bliff Bang Pow]] және басқалары жатты. Кейіннен пауэр-поп бағыты [[поп-панк]] музыкасына ([[Green Day]], [[Weezer]], [[The Offspring]], [[Rancid]]) және [[брит-поп]] стилінің, соның ішінде [[Blur]], [[Oasis (топ)|Oasis]], [[Pulp (топ)|Pulp]] сияқты топтардың қалыптасуына әсер етті. 2000 жылдары пауэр-поп бағытына негізделген [[альтернативті рок]] топтары да пайда болды, олардың қатарында [[The New Pornographers]], [[Super Furry Animals]] және басқалары бар.

== Анықтамасы мен этимологиясы ==
Пауэр-поп — поп-роктың анағұрлым агрессивті формасы.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[AllMusic]] бұл стильді The Who тобының [[хард-рок]]ы мен The Beatles және The Beach Boys ұжымдарының тәтті әуезділігі арасындағы үйлесім, сондай-ақ дыбыстың толықтығы үшін The Byrds тобының зыңылдаған гитаралары қосылған туынды ретінде сипаттайды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Пит Таунсенд «пауэр-поп» атауын 1967 жылдың мамыр айында берген сұхбатында өзінің соңғы «[[Pictures of Lily]]&lt;nowiki/&gt;» синглін таныстыру барысында ойлап тапты.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=http://magnetmagazine.com/2002/09/07/power-pop-the-70s-the-birth-of-uncool/|title=Power Pop: The '70s, The Birth Of Uncool|website=Magnet Magazine|date=2002-09-08|access-date=2020-11-21|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821062637/http://magnetmagazine.com/2002/09/07/power-pop-the-70s-the-birth-of-uncool/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{кітап|url=https://books.google.ru/books?id=-MVrM3zKrHQC&amp;redir_esc=y|авторы=Theo Cateforis|тақырыбы=Are We Not New Wave?: Modern Pop at the Turn of the 1980s|жылы=2011-06-07|баспасы=University of Michigan Press|беттері=305|isbn=978-0-472-03470-3}}&lt;/ref&gt; Ол: «Пауэр-поп — бұл біздің ойнап жүрген музыкамыз, дәлірек айтсақ, The Small Faces тобының ойнағаны және The Beach Boys ұжымының мен ерекше ұнатқан «Fun, Fun, Fun» кезеңінде орындаған [[поп-музыка]]сының түрі» — деді.&lt;ref&gt;{{мақала|url=|авторы=Altham, Keith.|тақырыбы=Lily Isn't Pornographic, Say Who|жылы=1967|тілі=en|басылым=NME|түрі=|ай=May|күні=20|томы=|нөмірі=|беттері=|issn=}}&lt;/ref&gt; Bomp! журналының редакторы Грег Шоу пауэр-поп туралы жазған көптеген музыка сыншыларының ішіндегі ең танымалы болды. Жанкүйерлер арасында бұл бағытқа нақты нені жатқызу керектігі туралы үлкен пікірталас бар. Шоу 1978 жылы бұл жанрды жүйелеуді өз қолына алып, оны поп-музыка мен [[Панк-рок|панк]]тің будан стилі ретінде сипаттады. Кейінірек ол: «Мені қатты өкіндіргені, бұл терминді көпшілік оларды панктің қауіпсіз баламасы ретінде көреді деп үміттенген көптеген сылбыр әрі екінші дәрежелі топтар иемденіп кетті» — деп жазды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bomp.com/history.html|title=bomp.com - main|website=web.archive.org|date=2009-12-12|access-date=2020-11-21|archive-date=2009-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20091212135740/http://www.bomp.com/history.html|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;

Пауэр-поп өзінің сыни қабылдануымен үнемі күресіп келеді және кейде жасөспірімдер аудиториясына арналған музыканың үстірт стилі ретінде қарастырылады. Бұл түсінік 1980 жылдардың басында бұл терминді [[Поп-панк|постпанк]] стильдерін белгілеу үшін қолданған дыбыс жазу компанияларының кесірінен одан әрі ушыға түсті.&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{кітап|url=https://books.google.ru/books?id=7iIlDwAAQBAJ&amp;pg=PA268&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|авторы=Roy Shuker|тақырыбы=Popular Music: The Key Concepts|жылы=2017-03-27|баспасы=Taylor &amp; Francis|беттері=381|isbn=978-1-317-18954-1}}&lt;/ref&gt; Музыка сыншысы Кен Шарп бұл жағдайды: «Пауэр-поп — бұл рок-н-ролдың [[Родни Дэнджерфилд]]і секілді... ең құрметті әртістердің — The Who, The Beach Boys, The Beatles шығармашылығының тікелей жаңартылған нұсқасы, бірақ ол лайықты құрметке ие емес» — деп тұжырымдады.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 1996 жылы әнші әрі автор-орындаушы Томми Кин 1980 жылдардан бастап бұл терминмен байланысты кез келген ұқсастықты «пластинкалары сатылмаған көптеген топтармен салыстыру керек, бұл бейне бір індет сияқты» деп атап өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://magnetmagazine.com/2002/09/05/power-pop-the-’90s-attack-of-the-clones/|title=Power Pop: The ’90s, Attack Of The Clones|website=Magnet Magazine|date=2002-09-06|access-date=2020-11-21|archive-date=2019-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029020229/http://magnetmagazine.com/2002/09/05/power-pop-the-%E2%80%9990s-attack-of-the-clones/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Даму тарихы ==
Пауэр-поп 1960 жылдардың соңында, жас музыка әуесқойлары рок-музыканың жаңадан қалыптасып келе жатқан асқақ амбицияларына қарсы шыға бастаған кезде пайда болды.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Осы кезеңде поп-музыканы тәрк еткен «байсалды» әртістер мен өздерінің жасөспірім аудиториясын баурап алған «аса коммерциялық» поп-орындаушылар арасында жік пайда болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Грег Шоу The Who тобын пауэр-поп бағытының бастау нүктесі деп атады, ал Карл Каферелли (Борактың кітабында жазған) «бұл тарих іс жүзінде шамамен 1964 жылы, The Beatles тобының Америкадағы коммерциялық жетістігінен басталады» деп атап өтті. Каферелли сонымен қатар The Beatles ұжымын «поп-топ» идеалының шынайы бейнесі деп таныды. ''Rolling Stone рок-н-ролл энциклопедиясына'' сәйкес, The Beatles алғаш рет танымал еткен [[мерсибит]] дыбысы және оған тән «зыңылдаған гитаралар, жағымды әуендер, мінсіз вокалдық үйлесімділік пен жасөспірімдік пәктіктің жалпы атмосферасы» Raspberries, [[Big Star]], [[The Knack]] және [[XTC (топ)|XTC]] сияқты 1970 жылдардағы пауэр-поп топтарының шығармашылығына шешуші ықпал етті.&lt;ref&gt;{{кітап|url=https://archive.org/details/newrollingstonee00patr|авторы=Patricia Romanowski, Holly George-Warren, Jon Pareles|тақырыбы=The New Rolling Stone encyclopedia of rock &amp; roll|жылы=1995|баспасы=New York : Fireside|беттері=1142|isbn=978-0-684-81044-7}}&lt;/ref&gt;

Пит Таунсенд бұл терминді ойлап тапқан кезде, ол «[[I Can’t Explain]]&lt;nowiki/&gt;» (1965) және «Substitute» (1966) сияқты әндер The Beatles сияқты басқа топтар бет бұрған құбылмалы, анағұрлым эксперименталды бағыттарға қарағанда тыңдаушыға әлдеқайда түсінікті болды деп есептеді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Алайда, бұл термин The Who тобымен бірден кеңінен шендестіріле қойған жоқ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ecentral.my/news/story.asp?file=/2007/9/4/music/20070904092526&amp;sec=music|title=With Raspberries reunion, Eric Carmen's no longer all by himself|website=web.archive.org|date=2012-03-24|access-date=2020-11-22|archive-date=2012-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324114946/http://ecentral.my/news/story.asp?file=/2007/9/4/music/20070904092526&amp;sec=music|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; сондай-ақ жанрдың стилистикалық элементтері біртұтас танымал формаға біріккенге дейін бірнеше жыл өтті.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=http://michaelchabon.com/uncollected/musical/tragic-magic/|title=Michael Chabon {{!}} Tragic Magic|website=|date=2013-04-11|access-date=2020-11-22|archive-date=2017-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709003243/http://michaelchabon.com/uncollected/musical/tragic-magic/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[The A.V. Club]] басылымынан А. В. Ноэль Мюррей «бұл дыбыс өміршеңдігін дәлелдеп, кеңінен еліктеу нысанына айналған бойда, жанрдың тамырын [[рокабилли]], [[ду-воп]] бағыттарынан және The Beatles, The Byrds, The Beach Boys, The Kinks және The Who ұжымдарының алғашқы жазбаларынан іздеу әлдеқайда жеңілдей түсті» деп мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Пауэр-поп бағытында орталық орынға ие болған бұл стильдің алғашқы жарқын мысалдарының бірі ретінде The Beach Boys тобының 1968 жылғы «Do It Again» синглін атауға болады.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://thefederalist.com/2018/06/08/12-summer-power-pop-gems-you-need-in-your-life-right-now/|title=12 Summer Power Pop Gems You Need In Your Life Right Now|author=Music|website=The Federalist|date=2018-06-08|access-date=2020-11-22|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129151200/https://thefederalist.com/2018/06/08/12-summer-power-pop-gems-you-need-in-your-life-right-now/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Рой Шукер сол дәуірдегі жетекші американдық пауэр-поп орындаушылары ретінде The Byrds, [[Tommy James &amp; the Shondells]] және [[Paul Revere &amp; the Raiders]] ұжымдарын атап көрсетті.&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt; Сондай-ақ 1960 жылдардағы пауэр-поп музыкасы үшін [[The Dave Clark Five|Dave Clark Five]], [[The Creation]], [[The Easybeats]], [[The Move]] және Nazz топтарының да маңызы зор болды.

1970 жылдары рок сахнасы көптеген жаңа стильдерге бөлінді. Әртістер The Beatles тобының алғашқы әндерінің ықпалынан алыстай бастады, ал өз шығармашылығында The Beatles немесе The Who ұжымдарына сілтеме жасағандар айтарлықтай азшылықты құрады.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Пол Лестердің айтуынша, «пауэр-поп — бұл шынымен де 70-жылдардың туындысы. Мұнда әңгіме 60-жылдардың музыкасын сағынған, бірақ өз дыбыстарын жаңа бағыттарға қарай бұрған жас музыканттар туралы болып отыр».&lt;ref&gt;{{Cite news|access-date=2020-11-22|first=Paul|last=Lester|date=2015-02-11|website=The Guardian|title=Powerpop: 10 of the best|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2015/feb/11/power-pop-10-of-the-best|archive-date=2018-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010111532/https://www.theguardian.com/music/musicblog/2015/feb/11/power-pop-10-of-the-best}}&lt;/ref&gt; Жазушы [[Майкл Шейбон]] бұл жанр 1970 жылдардың басында «екінші буын» пауэр-поп топтары пайда болғанға дейін дербес бағыт ретінде толық қалыптаса қоймаған еді деп есептеді.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Онжылдықтың басынан ортасына дейінгі кезеңде тек санаулы орындаушылар ғана The Beatles стиліндегі поп-музыка дәстүрін жалғастырды. Олардың кейбіреулері [[глэм-рок]] бағытындағы жас орындаушылар болса, басқалары өз дыбысталуын жаңартудан бас тартқан «60-жылдардың сарқыншақтары» еді. Соңғы санаттағы ең көрнекті ұжымдардың бірі [[Apple Records]] лейблымен келісімшартқа отырған алғашқы әртістер — [[Badfinger]] тобы болды. Олар «[[Come and Get It (ән)|Come and Get It]]&lt;nowiki/&gt;» (1969), «No Matter What» (1970) және «Day After Day» (1971) әндерімен халықаралық топ-10 чарттарында үлкен табысқа жеткеніне қарамастан, музыкалық баспасөз оларды The Beatles тобына тым қатты еліктегені үшін сынға алды. Каферелли оларды пауэр-поп бағытының «алғашқы әрі ең үздік өкілдерінің бірі» деп сипаттайды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Керісінше, AllMusic басылымы Badfinger тобы жанрдың дыбысталуын анықтаған ұжымдардың қатарында болғанымен, сол дәуірде тек The Raspberries қана хитке айналған синглдері бар жалғыз пауэр-поп тобы болғанын алға тартады.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ноэль Мюррей Badfinger ұжымында «бұл жанр ресми түрде пайда болғанға дейін-ақ» пауэр-поп стилінде жазылған «бірнеше негізгі әндер» болғанын жазды.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Пауэр-поптың танымалдығы 1990 жылдардан бастап әртүрлі деңгейде көрініс тапты.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://louderthanwar.com/cheap-tricks-and-big-stars-in-praise-of-power-pop/|title=Cheap Tricks and Big Stars: In Praise of Power Pop|author=Sam Lambeth|website=Louder Than War|date=2017-04-24|access-date=2020-11-23|archive-date=2019-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905144937/https://louderthanwar.com/cheap-tricks-and-big-stars-in-praise-of-power-pop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1994 жылы [[Green Day]] мен [[Weezer]] топтары [[поп-панк]]ті — пауэр-поптың үйлесімділігі мен панктің өзекті көңіл-күйі ұштасқан [[панк-рок]]ты балама нұсқасын танымал етті.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://louderthanwar.com/cheap-tricks-and-big-stars-in-praise-of-power-pop/|title=Cheap Tricks and Big Stars: In Praise of Power Pop|author=Sam Lambeth|website=Louder Than War|date=2017-04-24|access-date=2020-11-23|archive-date=2019-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905144937/https://louderthanwar.com/cheap-tricks-and-big-stars-in-praise-of-power-pop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1998 жылдан бастап жыл сайын пауэр-поп музыкасына арналған халықаралық ''International Pop Overthrow'' (IPO) фестивалі өткізіле бастады, ол Material Issue тобының дәл сондай атпен шыққан альбомының құрметіне аталды. Фестиваль бастапқыда [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]]те ұйымдастырылды, бірақ уақыт өте келе оның географиясы бірнеше аймаққа, соның ішінде [[Канада]] мен [[Ливерпуль]]ге ([[Англия]]) дейін кеңейді, ал соңғы аталған жердегі іс-шара аясында концерттер әйгілі [[Cavern Club]]-та өтті.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Paul Collins' [[Beat (топ)|Beat]] және The Nerves топтарының мүшесі Пол Коллинз 2011 және 2013 жылдары Power Pop-A-Licious музыкалық фестивалін өткізді, онда негізгі назар пауэр-поп, панк-рок, [[гараждық рок]] және [[рутс-рок]] бағыттарына аударылып, классикалық әрі жаңадан танылып келе жатқан ұжымдар өнер көрсетті. Концерттер [[Нью-Джерси]] штатының [[Асбери-Парк (Нью-Джерси)|Асбери-Парк]] қаласындағы Asbury Lanes сахнасында өтті. Пол Коллинз бен оның The Beat тобы екі күндік іс-шаралардың басты хедлайнерлері болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.thevinyldistrict.com/dc/2011/04/first-annual-power-pop-a-licious-music-fest-kicks-off-in-asbury-park-nj/|title=First Annual POWER POP-A-LICIOUS! Music Fest Kicks Off in Asbury Park, NJ|author=Angie Sugrim|website=The Vinyl District|date=2011-04-12|access-date=2020-11-23|archive-date=2018-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063534/http://www.thevinyldistrict.com/dc/2011/04/first-annual-power-pop-a-licious-music-fest-kicks-off-in-asbury-park-nj/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Поп-рок}}
{{Рок-музыка}}

[[Санат:Поп-музыка жанрлары]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]
[[Санат:Пауэр-поп| ]]
[[Санат:Ұлыбританияның музыкалық жанрлары]]
[[Санат:АҚШ музыкалық жанрлары]]
[[Санат:Поп-рокерлер]]
[[Санат:1960-шы жылдар музыкада]]
[[Санат:1970-ші жылдар музыкада]]
[[Санат:1980-ші жылдар музыкада]]
[[Санат:1990-шы жылдар музыкада]]
[[Санат:2000-шы жылдар музыкада]]</text>
      <sha1>fizwxud3vpaz5b0ayuu7slepbb336ma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ар Джей Митт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788364</id>
    <revision>
      <id>3681703</id>
      <parentid>3678148</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43429" sha1="pqj9ngq1flbpjv0w6vq0ntefkvjgsj6" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі                 = Ар Джей Митт
|шынайы есімі          = {{lang-en|RJ Mitte}}
|сурет                 = R. J. Mitte by Gage Skidmore.jpg
|сурет ені             = 250px
|сурет атауы           = Митт, 2012 жыл
|туған кездегі есімі   = Рой Франк Митт III
|туған күні            = 21.08.1992
|туған жері            = [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]], [[Миссисипи]], [[АҚШ]]
|қайтыс болған күні    = 12.10.2026
|қайтыс болған жері    = [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]], [[Техас]], [[АҚШ]]
|мамандығы             = {{актер|АҚШ|XXI ғасыр|АҚШ телевизия}}, {{кинопродюсер|АҚШ|XXI ғасыр}}
|азаматтығы            = {{байрақ|АҚШ}}
|белсенді жылдары      = 2006–2026
|марапаттары           = 
|imdb_id               = 2666409
|сайты                 = RJ Mitte
|ортаққор              = David Fincher
}}
'''Рой Франк «Ар Джей» Митт III''' ({{lang-en|Roy Frank &quot;RJ&quot; Mitte III}}; {{Туғанкүні|21|8|1992}} [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]], [[Миссисипи]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — {{Қайтысболғанкүні|12|10|2026}} [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]], [[Техас]], [[АҚШ]]) — Америкалық актер және мүгедектердің құқығын қорғау белсендісі. [[Миссисипи]] штатының [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]] қаласында дүниеге келген Миттке үш жасында [[Балалар милық салдануы|балалар милық салдануы]] (БМС) диагнозы қойылды. 2006 жылы Лос-Анджелес қаласына көшіп, мүгедектік туралы көрермендерге ақпарат беріп, оларды оқытуға болатын актерлік жобаларды табу үшін жеке талант-менеджермен бірге жұмыс істейді. [[Ситуациялық комедия|Ситком]]дардағы шағын рөлдерден кейін ол [[AMC]] телеарнасының «[[Жамандыққа бет бұру|Breaking Bad]]» (2008–2013) криминалды драмасындағы басты серпінді рөлі – Уолтер Уайт Кіші рөлін сомдады.&lt;ref name=gazette&gt;{{cite news | author=Tina Calabro | title='Breaking Bad' actor RJ Mitte finds 'perfect role' prepared him to become an activist | url=http://www.post-gazette.com/pg/10076/1043265-67.stm#ixzz0yfZw7wEF | work=The Pittsburgh Post-Gazette | date=2010-03-17 | accessdate=2010-09-05 | archivedate=2010-03-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100322204457/http://www.post-gazette.com/pg/10076/1043265-67.stm#ixzz0yfZw7wEF }}&lt;/ref&gt;

Митт балалар милық салдануы мен басқа да мүгедектік түрлерінің мәселелерін белсенді түрде көтерді. Ол [[Screen Actors Guild]] (SAG) ұйымының мүмкіндігі шектеулі актерлер өкілі, United Cerebral Palsy ұйымының атақты елшісі және Mitte Foundation [[бейкоммерциялық ұйым]]ының президенті болды.&lt;ref name=&quot;BBC Death&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/ |title=''Breaking Bad'' actor RJ Mitte dies aged 34 |publisher=[[BBC News]] |location=[[Los Angeles]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012210537/https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/ |archive-date=October 12, 2026 |date=October 13, 2026 |access-date=October 13, 2026 |author=Saad, Nardine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kbtx.com/2026/10/12/breaking-bad-actor-disability-rights-activist-rj-mitte-dies-34/ |title=''Breaking Bad'' actor, disability rights activist RJ Mitte dies at 34 |publisher=[[KBTX-TV]] |orig-date=October 12, 2026 |date=October 12, 2026 |access-date=October 13, 2026 |author=Beard, Brandy}}&lt;/ref&gt; 2013 жылы SAG-AFTRA ұйымының [[Гарольд Рассел]] сыйлығымен марапатталды.

== Өмірбаяны ==
[[Сурет:Aaron Paul, Dean Norris, Anna Gunn, RJ Mitte and Betsy Brandt, May 2009 (14) (RJ Mitte).jpg|thumb|upright|Митт 2009 жылғы [[Пибоди сыйлығы|Пибоди марапаттау рәсімінде]]]]
Рой Франк Митт III 1992 жылы 21 тамызда [[Миссисипи]] штатының [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]] қаласында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot;&gt;{{Cite web |date=9 June 2020 |title=RJ Mitte of 'Breaking Bad' on Living with Cerebral Palsy |url=https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00 |website=YouTube |access-date=April 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425132109/https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00&amp;t=0 |archive-date=April 25, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html | title=Birthday: RJ Mitte | date=August 18, 2017 | access-date=June 21, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230623114919/https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html | archive-date=June 23, 2023 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол шұғыл түрде [[кесар тілігі]] арқылы дүниеге келіп, туған кезде тыныс алмағандықтан, мидың тұрақты зақымдануына (гипоксиялық-ишемиялық энцефалопатияға) ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=R.J. Mitte: 'I have devoted my life to my mom and my sister' |url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-my-sister-20190822-p52jty.html |website=www.smh.com.au |date=August 24, 2019 |access-date=November 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251209200752/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-main-family-etc |archive-date=December 9, 2025 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бірнеше аптадан кейін оны Рой Франк Митт кіші мен Дина Митт асырап алды, кейін олар бала екі айлық кезінде ажырасып кеткен.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Tumin |first=Remy |date=2026-10-12 |title=RJ Mitte, Who Played Walter White's Son on 'Breaking Bad,' Dies at 34 |url=https://www.nytimes.com/2026/10/12/arts/television/rj-mitte-dead.html |access-date=2026-10-13 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Үш жасында оған [[балалар милық салдануы]] диагнозы қойылды, ал дәрігерлер оның табанын түзу мақсатында аяғына алты ай бойы гипс салды.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot;/&gt;

Ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін оны анасы тәрбиелеп, ол [[Лафейет (Луизиана)|Лафайет]] пен [[Остин]] арасында уақыт бөліп өмір сүрді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Epstein |first=Elena |date=April 6, 2015 |title=BREAKING BAD'S RJ MITTE ON GROWING UP WITH CP |url=https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte |access-date=2026-10-12 |website=LA Parent |archive-url=https://web.archive.org/web/20260410083634/https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte |archive-date=April 10, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Анасы көлік апатынан кейін сал болып қалған соң,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AOL |date=2026-10-13 |title=What was RJ Mitte’s net worth? Breaking Bad star once revealed how his manager stole his money - AOL |url=https://www.aol.com/articles/rj-mitte-net-worth-breaking-082557000.html |access-date=2026-10-13 |website=AOL.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Митт 13 жасында отбасы үшін қаржылық жауапкершілікті өзіне алды. Бұл кезде отбасында ол 11 жаста болғанда дүниеге келген қарындасы Ласианна Карриер де болған. 2015 жылғы жағдай бойынша ол анасы мен қарындасын толықтай қаржылық қамтамасыз етіп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ferguson |first=Donna |date=2016-02-17 |title=RJ Mitte: 'Breaking Bad didn't even make me a millionaire' |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/money/fame-fortune/rj-mitte-breaking-bad-didnt-even-make-me-a-millionaire/ |access-date=2022-04-03 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150601231432/http://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/fameandfortune/11591741/Steve-Backshall-My-starting-pay-with-the-BBC-was-bonkers.html |archive-date=June 1, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Митт балалық шағының көп бөлігінде ортопедиялық аяқ киім кигізіліп, балдақтар қолданылды. Спорт пен жаттығулардың арқасында оның денесі уақыт өте келе шынығып, жасөспірім шағында жүру құрылғыларын пайдалануды тоқтатты.&lt;ref name=&quot;CST&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|title='Breaking Bad's' R.J. Mitte talks about living with cerebral palsy|author=Natasha Wasinkski|date=October 10, 2013|work=Chicago Sun-Times|access-date=January 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105060504/https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|archive-date=January 5, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2006 жылы кіші қарындасы киноөндірістен жұмыс ұсынысын алғаннан кейін ол отбасымен бірге Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласына қоныс аударды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Calabro|first1=Tina|title='Breaking Bad' actor RJ Mitte finds 'perfect role' prepared him to become an activist|url=https://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|access-date=October 20, 2015|work=Pittsburgh Post-Gazette|date=March 17, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007205329/http://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|archive-date=October 7, 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Turnquist|first1=Kristi|title='Breaking Bad' costar RJ Mitte on ability, disabilities, and filming in Portland|url=https://www.oregonlive.com/movies/2010/10/breaking_bad_costar_rj_mitte_o.html|access-date=October 20, 2015|work=The Oregonian|date=October 21, 2010}}&lt;/ref&gt;

Митт 2018 жылдан бері Кеннеди Суареспен қарым-қатынаста болды (олар бұған дейін де ұзақ уақыт бойы дос болған). Ол 2025 жылдың қазан айында олардың үйлену тойына атастырылғаны туралы жариялады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Robinette|first=Ashlyn|url=https://people.com/breaking-bad-star-rj-mitte-is-engaged-to-kennedy-suarez-exclusive-11830890|title=Breaking Bad Star RJ Mitte Is Engaged! All the Details of His Proposal to Kennedy Suarez (Exclusive)|date=October 16, 2025|access-date=October 16, 2025|website=People|language=En-US}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
[[Disney Channel|Disney]] жасөспірімдерге арналған «[[Ханна Монтана]]» ситкомындағы рөлдерді қоса алғанда, бірнеше эпизодта көпшілік көріністерде ойнағаннан кейін, Митт киноға қызығушылық танытып, актерлік шеберлік сабақтарын алуға шешім қабылдады.&lt;ref name=&quot;HuffPost&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/09/18/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385.html |title=RJ Mitte, Miley Cyrus Appeared On ''Hannah Montana'' Together |last=Clements |first=Erin |date=September 18, 2013 |website=The Huffington Post |access-date=September 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722115347/http://www.huffingtonpost.com/2013/09/18/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385.html |archive-date=July 22, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Көп ұзамай оған AMC арнасының «[[Жамандыққа бет бұру|Брекинг Бэд]]» сериалынан балалар милық салдануы бар Уолтер Уайт кіші рөлі ұсынылды. Бұл кейіпкер сериал авторы [[Винс Гиллиган]]ның балалар милық салдануы бар және балдақ қолданатын досының бейнесі негізінде жасалған еді;&lt;ref name=&quot;BBC Death&quot;/&gt; сериалда кейіпкер жүру үшін балдақ қолданғанымен, Миттің өзі ол кезде шынайы өмірде балдаққа мұқтаж болмаған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-mar-02-ca-mitte2-story.html |title=For once, his disability was an advantage |last=Gajewski |first=Josh |work=Los Angeles Times |date=March 2, 2008 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt; [[Variety]] журналының шолушысы Дэниел Д'Аддарио Миттің ойынын «мүгедектік өкілдігі үшін үлкен серпіліс» деп атады. Миттің пікірінше, бұл рөл «мен ешқашан жете алмайтын ... өте жоғары стандарттар орнатты».&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2026/tv/columns/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-1236909529/ |title=''Breaking Bad'' Star RJ Mitte's Heartbreaking Performance as Walter White Jr. Was a Breakthrough for Disability Representation |last=D'Addario |first=Daniel |work=Variety |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы Media Access Awards марапаттау рәсімінде Митт сериалындағы Уолтер Уайт кіші рөлі үшін SAG-AFTRA ұйымының Гарольд Рассел сыйлығын алды, сондай-ақ саңырау актер [[Райан Лейнге]] өз атындағы RJ Mitte Diversity Award марапатын табыстады.&lt;ref name=&quot;2013MAA&quot;&gt;{{cite web |date=November 1, 2013 |title=2013 Media Access Awards |url=https://www.wga.org/content/default.aspx?id=5341 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103072313/http://www.wga.org/content/default.aspx?id=5341 |archive-date=January 3, 2014 |work=Writers Guild of America }}&lt;/ref&gt; Screen Actors Guild Митті мүмкіндігі шектеулі актерлердің ресми өкілі етіп тағайындады, сонымен қатар ол мүмкіндігі шектеулі әртістерді жұмыспен қамтитын Inclusion in the Arts and Media of Performers with Disabilities ұйымының өкілі болды.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wolfe |first=Kathi |url=http://www.itodaynews.com/2012-issues/april2012/Mitte.htm |title=For Mitte, 'Bad' Rep is Good |work=Independence Today |date=April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192518/http://www.itodaynews.com/2012-issues/april2012/Mitte.htm |archive-date=March 3, 2016 |access-date=February 19, 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Aaron Paul, Bryan Cranston, Anna Gunn, RJ Mitte &amp; Dean Norris (42699855465).jpg|left|thumb|2018 жылғы [[San Diego Comic-Con|Сан-Диего Комик-Кондағы]] «Брекинг Бэд» сериалының актерлік құрамы. ({{abbr|Солдан оңға қарай|Left to right}}): [[Аарон Пол]], [[Брайан Крэнстон]], [[Анна Ганн]], Митт, [[Дин Норрис]].]]
2011 жылы Митт «Стумп» (Stump) қысқа метражды хоррор фильмінде басты рөлді сомдады.&lt;ref name=&quot;WSU Stump&quot;/&gt; Сол жылы ол Тара Каликоның жоғалу оқиғасына арналған «Жоғалғандар: Тара Каликоның хикаясы» (Vanished: The Tara Calico Story) деректі фильмінің атқарушы продюсері ретінде жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indiegogo.com/TaraCalico |title=Vanished: The Tara Calico Story |publisher=Indiegogo |access-date=March 10, 2013 |archive-date=September 21, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921175059/http://www.indiegogo.com/projects/vanished-the-tara-calico-story |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; «Брекинг Бэд» сериалы аяқталғаннан кейін (және аяқталар тұста) Митт «Соңғы заттар үйі» (House of Last Things, 2013),&lt;ref name=&quot;Influx House&quot;/&gt; «Диксиленд» (Dixieland, 2015)&lt;ref name=&quot;THR Dixieland&quot;/&gt; фильмдерінде ойнады және «Дагты кім айдап келеді?» (Who's Driving Doug, 2016) фильмінде басты рөлді сомдады.&lt;ref name=&quot;THR Doug&quot;/&gt; Сонымен қатар ол 2012 жылы «Вегас» (Vegas) сериалында эпизодтық рөлде көрініп,&lt;ref name=&quot;THR Vegas&quot;/&gt; 2014 жылы «Туғаннан ауысқандар» (Switched at Birth) сериалында тұрақты кейіпкердің рөлін атқарды.&lt;ref name=&quot;Digital Spy Switched&quot;/&gt; 2017 жылы ол «Беар Гриллспен бірге атақтылар аралы» (Celebrity Island with Bear Grylls) шоуының екінші маусымына қатысып,&lt;ref name=&quot;Radio Times Grylls&quot;/&gt; лагерьдің ұйымдастырылмағанына байланысты екінші сериясында жобадан кетіп қалды.&lt;ref name=&quot;Digital Spy Grylls&quot;/&gt;

Митт 2014 жылғы көктемгі Gap жарнамалық науқанына модель ретінде қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/gap-spring-campaign-2014_n_4810110|title=Gap Goes Back To Basics For Spring|first1=Chanel|date=February 18, 2014|website=HuffPost|last1=Parks|access-date=October 12, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208123811/https://www.huffpost.com/entry/gap-spring-campaign-2014_n_4810110|archive-date=December 8, 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ол Америка неврология академиясы шығаратын [[Neurology Now]] журналының 2015 жылғы ақпан/наурыз айындағы санының мұқабасына шықты. Бұл санда оның қысқаша өмірбаяны, сондай-ақ балалар милық салдануы, буллинг және актерлік мансабы туралы ойлары қамтылды.&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.brainhealth.com/voices/celebrity-profiles/rj-mitte-busting-cerebral-palsy-stereotypes/ |last=Childers |first=Linda |date=February 2015  |title=Breaking Good: After the role of a lifetime, Breaking Bad's RJ Mitte is busting stereotypes about cerebral palsy and speaking out against bullying |journal=Neurology Now |volume=11 |issue=1 |pages=22–25  |publisher=American Academy of Neurology &lt;!--|doi=10.1097/01.NNN.0000461241.05321.d5|doi-broken-date=October 12, 2026--&gt; |doi=10.1097/01.NNN.0000461241.05321.d5 |doi-broken-date=October 13, 2026 |s2cid=147052248 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ 2015 жылы ол United Cerebral Palsy атақты елшісі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrity Ambassadors |url=https://ucp.org/about/celebrity-ambassadors/ |access-date=June 18, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609225117/http://ucp.org/about/celebrity-ambassadors/ |archive-date=June 9, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2015 жылдың маусымында ол [[Вивьен Вествуд]]тың сән көрсетілімінде подиумға шықты.&lt;ref&gt;{{cite magazine | last=Locker | first=Melissa | title=Breaking Bad's Walt Jr. Walked In A Vivienne Westwood Fashion Show | magazine=TIME | date=June 22, 2015 | url=https://time.com/3930251/breaking-bad-walt-jr-vivienne-westwood-fashion-show/ | access-date=July 13, 2025}}&lt;/ref&gt; 2015 жылдың қарашасында Миттің Британдық [[Channel 4]] арнасының 2016 жылғы Рио жазғы Паралимпиада ойындарын көрсету аясында жүргізушілердің бірі болатыны жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Breaking Bad actor RJ Mitte joins Channel 4's Paralympics presenters |url=https://www.channel4.com/press/news/breaking-bad-actor-rj-mitte-joins-channel-4s-paralympics-presenters |access-date=January 21, 2021 |website=Channel 4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119133724/https://www.channel4.com/press/news/breaking-bad-actor-rj-mitte-joins-channel-4s-paralympics-presenters |archive-date=January 19, 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2016 жылы ол ағылшынның Nothing but Thieves рок-тобының «If I Get High» әніне түсірілген бейнебаянында өнер көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nothing But Thieves hire 'Breaking Bad's RJ Mitte for emotional 'If I Get High' video |url=https://nbhap.com/blog/nothing-but-thieves-if-i-get-high |website=nbhap.com |date=February 10, 2016 |access-date=April 17, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425131757/https://nbhap.com/blog/nothing-but-thieves-if-i-get-high |archive-date=April 25, 2025 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:RJ Mitte by Gage Skidmore 3.jpg|thumb|Митт 2024 жылғы [[Rose City Comic Con]] фестивалде|275x275px]]

Митт «Еске түсіру» (The Recall, 2017),&lt;ref name=&quot;Slant Recall&quot;/&gt; «Уақытты бөлісу» (Time Share, 2018)&lt;ref name=&quot;THR Time Share&quot;/&gt; және «Өзен қанға боялғанда» (River Runs Red, 2018)&lt;ref name=&quot;THR River&quot;/&gt; сияқты бірнеше ғылыми-фантастикалық және триллер фильмдерінде ойнады, сондай-ақ 2019 жылы балалар милық салдануы бар адамның рөлін сомдаған «Санни үшін күрес» (Standing Up for Sunny) комедиялық фильмінде басты рөлді атқарды.&lt;ref name=&quot;SMH Sunny&quot;/&gt; Теледидарда ол 2018 жылы «Бұл жақын» (This Close) сериалының бір эпизодында,&lt;ref name=&quot;Paste Close&quot;/&gt; 2019 жылы «Қазіргі апокалипсис» (Now Apocalypse) сериалының екі эпизодында көрінді,&lt;ref name=&quot;Deadline Apocalypse&quot;/&gt; ал 2022 жылы «Әділдік сақшылары» (The Guardians of Justice) сериалында басты рөлдердің бірін ойнады.&lt;ref name=&quot;BGR Guardians&quot;/&gt; Митт «Оук бөлмесі» (The Oak Room, 2020),&lt;ref name=&quot;Guardian Oak Room&quot;/&gt; «Көрінбейтін» (The Unseen, 2023)&lt;ref name=&quot;Deadline Unseen&quot;/&gt; және «Триумф» (Triumph, 2021) фильмдерінде басты кейіпкерлерді сомдады (соңғысының атқарушы продюсері де болды),&lt;ref name=&quot;Independent Triumph&quot;/&gt; кейін «Мені өлтір, сүйіктім» (Love Me Dead, 2024) және «Уэстгемптон» (Westhampton, 2026) фильмдерінде рөлдер алды.&lt;ref name=&quot;Variety Westhampton&quot;/&gt; Ол Джош Уэббердің «Мені өлтір, сүйіктім» фильмінде басты рөлді сомдады, бұл фильм 2024 жылы Германияда көрсетілді; кейінгі өзгерістер мен қайта түсірілімдерден кейін ол 2026 немесе 2027 жылы «Кэсси» (Cassi) деген атпен шығарылуы жоспарланған.&lt;ref name=&quot;Deadline Cassi&quot;/&gt; Миттің соңғы рөлдерінің қатарына «Бейтаныс адамдармен сөйлесу» (Talking to Strangers) және «Бір көзі ашық» (One Eye Open) фильмдері кірді (екеуі де 2026 жылы шыққан), және ол қайтыс болуына бірнеше күн қалғанда осы фильмдерді белсенді түрде жарнамалап жүрді.&lt;ref name=&quot;Variety Death&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;People Open&quot;/&gt;

2025 жылдың қараша айында «Iced Coffee Hour» подкастына берген сұхбатында Митт салық төлеуге арналған ақшаны ұрлады деп айыптаған және өзіне жалған салық декларацияларын ұсынған бизнес-менеджерді жалдағаннан кейін қаржылық қиындықтарға тап болғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, туындаған салық міндеттемелері мен пайыздарын төлеуге он жыл уақыт кеткен, және ол: «Мен «Брекинг Бэдтен» алған ақшама қарағанда салыққа көбірек төледім», - деп атап өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Davies |first=Matt |title=RJ Mitte 'barely saw Breaking Bad money' as financial manager left him in years of debt |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/rj-mitte-barely-saw-breaking-37766633 |access-date=October 13, 2026 |website=www.mirror.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Art |first=Pop Culture &amp; |date=October 13, 2026 |title=RJ Mitte’s financial ordeal resurfaces following his death: ‘I’ve paid more in taxes than I got from Breaking Bad’ |url=https://tribune.com.pk/story/2634616/rj-mittes-financial-ordeal-resurfaces-following-his-death |access-date=October 13, 2026 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Қайтыс болуы==
Митт 2026 жылы 12 қазанда [[Техас]] штатының [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]] қаласындағы өз үйінде 34 жасында қайтыс болды. Жедел жәрдем қызметіне сағат 12:50-де қоңырау түсіп, олар оның тұрғылықты жеріне келді,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |date=October 12, 2026 |title=Breaking Bad Star RJ Mitte, Disability Advocate Who Played Walter White's Son, Dies at 34 |url=https://people.com/breaking-bad-actor-rj-mitte-dies-at-34-12170791 |access-date=October 12, 2026 |work=People|last1=Blanchet|first1=Brenton|last2=Mandell|first2=Sean|last3=Bacher|first3=Danielle}}&lt;/ref&gt; жергілікті билік өкілдері оның сағат 1:32-де қайтыс болғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 12, 2026 |title=RJ Mitte, actor best known for playing Walter White Jr. on 'Breaking Bad,' dies at 34 |url=https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081 |access-date=October 13, 2026 |website=NBC News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012211934/https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081 |archive-date=October 12, 2026 |url-status=live|last1=Helsel|first1=Phil|last2=Gandhi|first2=Insiya|last3=Arcodia|first3=Juliette}}&lt;/ref&gt; Оның өкілі Миттің [[Өзін-өзі өлтіру|өзіне-өзі қол жұмсау]] арқылы қайтыс болғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Breaking Bad Actor and Disability Activist RJ Mitte's Death at 34 Confirmed as Suicide: Rep |url=https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018 |date=October 12, 2026 |last1=Hurtado |first1=Yamillah |website=People |last2=Mandell |first2=Sean |archive-url=https://web.archive.org/web/20261013085736/https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018 |archive-date=October 13, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ол соңғы рет көпшілік алдында қайтыс болуынан сегіз күн бұрын 2026 жылғы Альбукерке халықаралық әуе шары фестивалінде «Брекинг Бэд» сериалындағы әріптесі Луис Монкадамен бірге көрінген еді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flam |first=Charna |date=October 12, 2026 |title=RJ Mitte Made His Final Appearance Alongside Breaking Bad Costar Luis Moncada in New Mexico 8 Days Before His Death |url=https://people.com/rj-mitte-final-appearance-alongside-breaking-bad-costar-luis-moncada-new-mexico-8-days-before-death-12171014 |access-date=October 12, 2026 |work=People}}&lt;/ref&gt;

Митттің бірнеше әріптестері, соның ішінде «Брекинг Бэд» актерлері [[Брайан Крэнстон]], [[Аарон Пол]], [[Дин Норрис]] және «Туғаннан ауысқандар» сериалының әріптестары [[Марли Матлин]] мен [[Лиа Томпсон]] көңіл айтып, естеліктерімен бөлісті. Миттің экрандағы әкесінің рөлін сомдаған Крэнстон оның табандылығын жоғары бағалап: «Ол ешқашан, ешқашан бұл қиындықты [балалар милық салдануын] ештеңеге сылтау етіп пайдаланған жоқ», деп жазды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flam |first=Charna |date=October 12, 2026 |title=Bryan Cranston Mourns Breaking Bad Son RJ Mitte's Death by Suicide: 'Why?' |url=https://people.com/bryan-cranston-mourns-breaking-bad-son-rj-mitte-death-by-suicide-why-12171294 |access-date=October 13, 2026 |work=People}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/breaking-bad-stars-react-r-j-mitte-death-1236728237/ |title=''Breaking Bad'' Stars Bryan Cranston, Aaron Paul, Others Remember R.J. Mitte: 'Sweetheart of a Young Man' |last=Thomas |first=Carly |work=The Hollywood Reporter |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2026/10/rj-mitte-reactions-breaking-bad-stars-1237155093/ |title=RJ Mitte Remembered By ''Breaking Bad'' Co-Stars: 'This Is So Heartbreaking' |last=Tinoco |first=Armando |work=Deadline Hollywood |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;

==Фильмография==
===Кино===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Жыл
! Атауы
! Рөлі
! class=&quot;unsortable&quot; | Д
|-
| 2011
| ''Stump''
| Тим
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;WSU Stump&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakata |first=Steve |date=March 22, 2022 |title='Breaking Bad' star to discuss how cerebral palsy helped shape his career |url=https://news.wsu.edu/news/2022/03/22/breaking-bad-star-to-discuss-how-cerebral-palsy-helped-shape-his-career/ |work=WSU Insider |publisher=Washington State University}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013
| ''House of Last Things''
| Тим
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Influx House&quot;&gt;{{Cite news |last=Qateel |first=Nav |title=An undeniably effective movie |url=https://influxmagazine.com/house-of-last-things/ |access-date=October 12, 2026 |work=Influx Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518060914/https://influxmagazine.com/house-of-last-things/ |archive-date=May 18, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
| ''Dixieland''
| Си-Джей
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR Dixieland&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/dixieland-tribeca-review-788994/ |title=''Dixieland'': Tribeca Review |last=Linden |first=Sheri |work=The Hollywood Reporter |date=April 19, 2015 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ''Who's Driving Doug''
| Даг
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR Doug&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/whos-driving-doug-film-review-864570/ |title=''Who's Driving Doug'': Film Review |last=Farber |first=Stephen |work=The Hollywood Reporter |date=February 12, 2016 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ''The Recall''
| Брендан
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Slant Recall&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.slantmagazine.com/film/the-recall/ |title=Review: ''The Recall'' |last=Smith |first=Derek |work=Slant Magazine |date=June 14, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018
| ''Time Share''
| Том
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR Time Share&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/time-share-1077061/ |title=''Time Share'': Film Review {{!}} Sundance 2018 |last=Scheck |first=Frank |work=The Hollywood Reporter |date=January 22, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''River Runs Red''
| Томас офицер
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR River&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/river-runs-red-trailer-taye-diggs-george-lopez-revenge-thriller-1146857/ |title=Taye Diggs, George Lopez Revenge Thriller ''River Runs Red'' Acquired by Cinedigm (Exclusive) |last=Lewis |first=Hilary |work=The Hollywood Reporter |date=September 25, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2019
| ''Standing Up for Sunny''
| Трэвис
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;SMH Sunny&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.smh.com.au/entertainment/movies/why-the-kid-from-breaking-bad-walked-out-of-his-new-australian-comedy-20190613-p51xej.html |title=Why the kid from ''Breaking Bad'' walked out of his new Australian comedy |last=Maddox |first=Garry |work=The Sydney Morning Herald |date=June 13, 2019 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Carol of the Bells''
| Скотт Джонсон
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://specialneedsresourcefoundationofsandiego.com/inclusion-films-produces-the-award-winning-film-carol-of-the-bells/|title=Inclusion Films Produces the Award-Winning Film, Carol of the Bells|date=February 28, 2020|publisher=Special Needs Resource Foundation of San Diego|access-date=February 28, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516005634/https://specialneedsresourcefoundationofsandiego.com/inclusion-films-produces-the-award-winning-film-carol-of-the-bells/|archive-date=May 16, 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
| ''The Oak Room''
| Стив
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Guardian Oak Room&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/film/2021/apr/20/the-oak-room-review-rj-mitte-bar-room-tales |title=''The Oak Room'' review – bar-room tales brew up a storm |last=Hoad |first=Phil |work=The Guardian |date=April 21, 2021 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ''Triumph''
| Майк (сонымен қатар атқарушы продюсер)
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Independent Triumph&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/rj-mitte-interview-triumph-breaking-bad-b1871880.html |title=RJ Mitte: 'My goal is to show people how normal disability is' |last=Rampton |first=James |work=The Independent |date=June 24, 2021 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| ''The Unseen''
| Томми Олсон
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Deadline Unseen&quot;&gt;{{cite web |title=Jennifer A. Goodman Thriller 'The Unseen' Starring 'Breaking Bad's RJ Mitte Acquired By Gravitas Ventures |url=https://deadline.com/2023/03/rj-mitte-movie-the-unseen-release-date-gravitas-ventures-1235301702/ |website=Deadline |author-first1=Matt |author-last1=Grobar |date=March 16, 2023 |access-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720092452/https://deadline.com/2023/03/rj-mitte-movie-the-unseen-release-date-gravitas-ventures-1235301702/ |archive-date=July 20, 2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2024
| ''Love Me Dead''
| Исаак
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Deadline Cassi&quot;/&gt;
|-
| 2025
| ''Westhampton''
| Фитц
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Variety Westhampton&quot;&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2025/film/markets-festivals/westhampton-finn-wittrock-rj-mitte-jake-weary-acquired-new-distributor-obscured-releasing-1236607490/ |title=''Westhampton'' With Finn Wittrock, RJ Mitte and Jake Weary Acquired by New Distributor Obscured Releasing (EXCLUSIVE) |last=Lang |first=Brent |work=Variety |date=December 12, 2025 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2026
| ''Talking to Strangers''
| Джошуа
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Variety Death&quot;&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2026/tv/news/rj-mitte-dead-breaking-bad-1236909451/ |title=RJ Mitte, ''Breaking Bad'' Star, Dies at 34 |last=Shanfeld |first=Ethan |work=Variety |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''One Eye Open''
| Брэд Эверетт
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;People Open&quot;&gt;{{cite web |url=https://people.com/rj-mitte-s-heartbroken-costars-on-breaking-bad-speak-out-after-his-death-at-34-12171021 |title=RJ Mitte's 'Heartbroken' Costars on ''Breaking Bad'' Speak Out After His Death at 34 |last=Moore |first=Julia |work=People |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| TBA
| ''Cassi''
| Исаак
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Deadline Cassi&quot;&gt;{{cite web |url= https://deadline.com/2026/09/dove-cameron-rj-mitte-thriller-cassi-sales-launch-toronto-1237101557/ |title=Dove Cameron &amp; RJ Mitte Thriller ''Cassi'' Gets Sales Launch At TIFF Market |last=Wiseman |first=Andreas |work=Deadline Hollywood |date=September 14, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|}

===Телевизия===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Жыл
! Атауы
! Рөлі
! class=&quot;unsortable&quot; | Ескертпелер
! class=&quot;unsortable&quot; | Д
|-
| 2006
| ''Everybody Hates Chris''
| Көрермен
| Титрде көрсетілмеген; эпизод: &quot;Everybody Hates Elections&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 30, 2014 |title=RJ MITTE OPENS UP ABOUT LIVING WITH A DISABILITY, ACTING, DATING AND HOLLYWOOD - EXCLUSIVE INTERVIEW |work=THE UNTITLED MAGAZINE |url=https://untitled-magazine.com/rj-mitte-opens-up-about-living-with-a-disability-acting-dating-and-hollywood-exclusive-interview/ |access-date=October 12, 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909001707/https://untitled-magazine.com/rj-mitte-opens-up-about-living-with-a-disability-acting-dating-and-hollywood-exclusive-interview/ |archive-date=September 9, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- 
| 2007
| ''Hannah Montana''
| Мектеп споршысы
| Титрде көрсетілмеген; эпизод: &quot;Schooly Bully&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |first=Erin |last=Clements |title=RJ Mitte, Miley Cyrus Appeared On 'Hannah Montana' Together |url=https://www.huffpost.com/entry/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385 |website=Huffington Post |date=September 18, 2013 |access-date=September 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612235720/https://www.huffpost.com/entry/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385 |archive-date=June 12, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008–2013 
| ''[[Жамандыққа бет бұру|Breaking Bad]]''
| Уолтер Уайт кіші
| Басты рөл
|&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
|-
| 2013
| ''Vegas''
| Расс Остер 
| Эпизод: &quot;Paiutes&quot;
|&lt;ref name=&quot;THR Vegas&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/breaking-bads-rj-mitte-books-385802/ |title=''Breaking Bad''{{'}}s RJ Mitte Books Ticket to CBS' ''Vegas'' (Exclusive) |last=Goldberg |first=Lesley |work=The Hollywood Reporter |date=November 2, 2012 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014
|''Switched at Birth''
| Кэмпбелл Бингман
| Тұрақты рөл; 9 эпизод
|&lt;ref name=&quot;Digital Spy Switched&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a520860/breaking-bad-rj-mitte-joins-switched-at-birth/ |title=''Breaking Bad'' RJ Mitte joins ''Switched at Birth'' |last=Harp |first=Justin |work=Digital Spy |date=October 4, 2013 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ''Robot Chicken''
| Уолтер Уайт кіші (дауыс)
| Эпизод: &quot;Food&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |first=Jake |last=Rohn |title=Exclusive: RJ Mitte Is Down To Voice 'Walter White Jr.' In A Robot Chicken Movie |url=https://www.movieranker.com/articles/rj-mitte-exclusive |website=Movie Ranker |access-date=September 1, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ''The Celebrity Island with Bear Grylls'' 
| Қатысушы
| 2-маусым; 2 эпизод
|&lt;ref name=&quot;Radio Times Grylls&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.radiotimes.com/tv/entertainment/reality-tv/breaking-bad-star-rj-mitte-on-surviving-bullying-trolls-and-the-celebrity-island-with-bear-grylls/ |title=''Breaking Bad'' star RJ Mitte on surviving bullying, trolls and ''Celebrity Island with Bear Grylls'' |last=Harrison |first=Ellie |work=Radio Times |date=August 29, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Digital Spy Grylls&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.digitalspy.com/tv/reality-tv/a837335/breaking-bad-rj-mitte-quits-celebrity-island-with-bear-grylls/ |title=''Breaking Bad''{{'}}s RJ Mitte QUITS ''Celebrity Island with Bear Grylls'' |last=Houghton |first=Rianne |work=Digital Spy |date=September 6, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018
| ''This Close''
| Ти-Джей Блэк
| Эпизод: &quot;Who We Are&quot;
|&lt;ref name=&quot;Paste Close&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.pastemagazine.com/tv/this-close/this-close-wastes-its-compelling-premise |title=''This Close'' Wastes Its Compelling Premise |last=Oller |first=Jacob |work=Paste |date=February 16, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019
| ''Now Apocalypse''
| Лейф
| Тұрақты рөл; 2 эпизод
|&lt;ref name=&quot;Deadline Apocalypse&quot;&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2018/06/now-apocalypse-rj-mitte-grace-victoria-cox-recur-starz-comedy-series-1202418759/ |title=''Now Apocalypse'': RJ Mitte &amp; Grace Victoria Cox Set To Recur On Starz Comedy Series |last=Petski |first=Denise |work=Deadline Hollywood |date=June 28, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''The Guardians of Justice''
| Майнд Мастер
| Басты рөл
|&lt;ref name=&quot;BGR Guardians&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bgr.com/entertainment/netflixs-new-superhero-show-might-be-the-weirdest-thing-you-ever-watch/ |title=Netflix' New Superhero Show Might Be The Weirdest Thing You Ever Watch |last=Meek |first=Andy |work=BGR |date=March 4, 2022 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}</text>
      <sha1>pqj9ngq1flbpjv0w6vq0ntefkvjgsj6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681706</id>
      <parentid>3681703</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43392" sha1="bnr05nmmz6fc1j43px64ksyypd0tkkv" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі                 = Ар Джей Митт
|шынайы есімі          = {{lang-en|RJ Mitte}}
|сурет                 = R. J. Mitte by Gage Skidmore.jpg
|сурет ені             = 250px
|сурет атауы           = Митт, 2012 жыл
|туған кездегі есімі   = III Рой Франк Митт
|туған күні            = 21.08.1992
|туған жері            = [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]], [[Миссисипи]], [[АҚШ]]
|қайтыс болған күні    = 12.10.2026
|қайтыс болған жері    = [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]], [[Техас]], [[АҚШ]]
|мамандығы             = {{актер|АҚШ|XXI ғасыр|АҚШ телевизия}}, {{кинопродюсер|АҚШ|XXI ғасыр}}
|азаматтығы            = {{байрақ|АҚШ}}
|белсенді жылдары      = 2006–2026
|марапаттары           = 
|imdb_id               = 2666409
|сайты                 = RJ Mitte
|ортаққор              = David Fincher
}}
'''III Рой Франк «Ар Джей» Митт''' ({{lang-en|Roy Frank &quot;RJ&quot; Mitte III}}; {{Туғанкүні|21|8|1992}}, [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]], [[Миссисипи]] – {{Қайтысболғанкүні|12|10|2026}}, [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]], [[Техас]]) — америкалық актёр және мүгедектердің құқығын қорғау белсендісі. [[Миссисипи]] штатының [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]] қаласында дүниеге келген Миттке үш жасында [[Балалар милық салдануы|балалар милық салдануы]] (БМС) диагнозы қойылды. 2006 жылы Лос-Анджелес қаласына көшіп, мүгедектік туралы көрермендерге ақпарат беріп, оларды оқытуға болатын актёрлік жобаларды табу үшін жеке талант-менеджермен бірге жұмыс істейді. [[Ситуациялық комедия|Ситком]]дардағы шағын рөлдерден кейін ол [[AMC]] телеарнасының «[[Жамандыққа бет бұру|Breaking Bad]]» (2008–2013) криминалды драмасындағы басты серпінді рөлі – Уолтер Уайт Кіші рөлін сомдады.&lt;ref name=gazette&gt;{{cite news | author=Tina Calabro | title='Breaking Bad' actor RJ Mitte finds 'perfect role' prepared him to become an activist | url=http://www.post-gazette.com/pg/10076/1043265-67.stm#ixzz0yfZw7wEF | work=The Pittsburgh Post-Gazette | date=2010-03-17 | accessdate=2010-09-05 | archivedate=2010-03-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100322204457/http://www.post-gazette.com/pg/10076/1043265-67.stm#ixzz0yfZw7wEF }}&lt;/ref&gt;

Митт балалар милық салдануы мен басқа да мүгедектік түрлерінің мәселелерін белсенді түрде көтерді. Ол [[Screen Actors Guild]] (SAG) ұйымының мүмкіндігі шектеулі актёрлер өкілі, United Cerebral Palsy ұйымының атақты елшісі және Mitte Foundation [[бейкоммерциялық ұйым]]ының президенті болды.&lt;ref name=&quot;BBC Death&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/ |title=''Breaking Bad'' actor RJ Mitte dies aged 34 |publisher=[[BBC News]] |location=[[Los Angeles]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012210537/https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/ |archive-date=October 12, 2026 |date=October 13, 2026 |access-date=October 13, 2026 |author=Saad, Nardine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kbtx.com/2026/10/12/breaking-bad-actor-disability-rights-activist-rj-mitte-dies-34/ |title=''Breaking Bad'' actor, disability rights activist RJ Mitte dies at 34 |publisher=[[KBTX-TV]] |orig-date=October 12, 2026 |date=October 12, 2026 |access-date=October 13, 2026 |author=Beard, Brandy}}&lt;/ref&gt; 2013 жылы SAG-AFTRA ұйымының [[Гарольд Рассел]] сыйлығымен марапатталды.

== Өмірбаяны ==
[[Сурет:Aaron Paul, Dean Norris, Anna Gunn, RJ Mitte and Betsy Brandt, May 2009 (14) (RJ Mitte).jpg|thumb|upright|Митт 2009 жылғы [[Пибоди сыйлығы|Пибоди марапаттау рәсімінде]]]]
Рой Франк Митт III 1992 жылы 21 тамызда [[Миссисипи]] штатының [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]] қаласында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot;&gt;{{Cite web |date=9 June 2020 |title=RJ Mitte of 'Breaking Bad' on Living with Cerebral Palsy |url=https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00 |website=YouTube |access-date=April 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425132109/https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00&amp;t=0 |archive-date=April 25, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html | title=Birthday: RJ Mitte | date=August 18, 2017 | access-date=June 21, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230623114919/https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html | archive-date=June 23, 2023 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол шұғыл түрде [[кесар тілігі]] арқылы дүниеге келіп, туған кезде тыныс алмағандықтан, мидың тұрақты зақымдануына (гипоксиялық-ишемиялық энцефалопатияға) ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=R.J. Mitte: 'I have devoted my life to my mom and my sister' |url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-my-sister-20190822-p52jty.html |website=www.smh.com.au |date=August 24, 2019 |access-date=November 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251209200752/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-main-family-etc |archive-date=December 9, 2025 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бірнеше аптадан кейін оны Рой Франк Митт кіші мен Дина Митт асырап алды, кейін олар бала екі айлық кезінде ажырасып кеткен.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Tumin |first=Remy |date=2026-10-12 |title=RJ Mitte, Who Played Walter White's Son on 'Breaking Bad,' Dies at 34 |url=https://www.nytimes.com/2026/10/12/arts/television/rj-mitte-dead.html |access-date=2026-10-13 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Үш жасында оған [[балалар милық салдануы]] диагнозы қойылды, ал дәрігерлер оның табанын түзу мақсатында аяғына алты ай бойы гипс салды.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot;/&gt;

Ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін оны анасы тәрбиелеп, ол [[Лафейет (Луизиана)|Лафайет]] пен [[Остин]] арасында уақыт бөліп өмір сүрді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Epstein |first=Elena |date=April 6, 2015 |title=BREAKING BAD'S RJ MITTE ON GROWING UP WITH CP |url=https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte |access-date=2026-10-12 |website=LA Parent |archive-url=https://web.archive.org/web/20260410083634/https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte |archive-date=April 10, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Анасы көлік апатынан кейін сал болып қалған соң,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AOL |date=2026-10-13 |title=What was RJ Mitte’s net worth? Breaking Bad star once revealed how his manager stole his money - AOL |url=https://www.aol.com/articles/rj-mitte-net-worth-breaking-082557000.html |access-date=2026-10-13 |website=AOL.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Митт 13 жасында отбасы үшін қаржылық жауапкершілікті өзіне алды. Бұл кезде отбасында ол 11 жаста болғанда дүниеге келген қарындасы Ласианна Карриер де болған. 2015 жылғы жағдай бойынша ол анасы мен қарындасын толықтай қаржылық қамтамасыз етіп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ferguson |first=Donna |date=2016-02-17 |title=RJ Mitte: 'Breaking Bad didn't even make me a millionaire' |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/money/fame-fortune/rj-mitte-breaking-bad-didnt-even-make-me-a-millionaire/ |access-date=2022-04-03 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150601231432/http://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/fameandfortune/11591741/Steve-Backshall-My-starting-pay-with-the-BBC-was-bonkers.html |archive-date=June 1, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Митт балалық шағының көп бөлігінде ортопедиялық аяқ киім кигізіліп, балдақтар қолданылды. Спорт пен жаттығулардың арқасында оның денесі уақыт өте келе шынығып, жасөспірім шағында жүру құрылғыларын пайдалануды тоқтатты.&lt;ref name=&quot;CST&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|title='Breaking Bad's' R.J. Mitte talks about living with cerebral palsy|author=Natasha Wasinkski|date=October 10, 2013|work=Chicago Sun-Times|access-date=January 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105060504/https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|archive-date=January 5, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2006 жылы кіші қарындасы киноөндірістен жұмыс ұсынысын алғаннан кейін ол отбасымен бірге Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласына қоныс аударды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Calabro|first1=Tina|title='Breaking Bad' actor RJ Mitte finds 'perfect role' prepared him to become an activist|url=https://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|access-date=October 20, 2015|work=Pittsburgh Post-Gazette|date=March 17, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007205329/http://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|archive-date=October 7, 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Turnquist|first1=Kristi|title='Breaking Bad' costar RJ Mitte on ability, disabilities, and filming in Portland|url=https://www.oregonlive.com/movies/2010/10/breaking_bad_costar_rj_mitte_o.html|access-date=October 20, 2015|work=The Oregonian|date=October 21, 2010}}&lt;/ref&gt;

Митт 2018 жылдан бері Кеннеди Суареспен қарым-қатынаста болды (олар бұған дейін де ұзақ уақыт бойы дос болған). Ол 2025 жылдың қазан айында олардың үйлену тойына атастырылғаны туралы жариялады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Robinette|first=Ashlyn|url=https://people.com/breaking-bad-star-rj-mitte-is-engaged-to-kennedy-suarez-exclusive-11830890|title=Breaking Bad Star RJ Mitte Is Engaged! All the Details of His Proposal to Kennedy Suarez (Exclusive)|date=October 16, 2025|access-date=October 16, 2025|website=People|language=En-US}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
[[Disney Channel|Disney]] жасөспірімдерге арналған «[[Ханна Монтана]]» ситкомындағы рөлдерді қоса алғанда, бірнеше эпизодта көпшілік көріністерде ойнағаннан кейін, Митт киноға қызығушылық танытып, актёрлік шеберлік сабақтарын алуға шешім қабылдады.&lt;ref name=&quot;HuffPost&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/09/18/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385.html |title=RJ Mitte, Miley Cyrus Appeared On ''Hannah Montana'' Together |last=Clements |first=Erin |date=September 18, 2013 |website=The Huffington Post |access-date=September 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722115347/http://www.huffingtonpost.com/2013/09/18/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385.html |archive-date=July 22, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Көп ұзамай оған AMC арнасының «[[Жамандыққа бет бұру|Брекинг Бэд]]» сериалынан балалар милық салдануы бар Уолтер Уайт кіші рөлі ұсынылды. Бұл кейіпкер сериал авторы [[Винс Гиллиган]]ның балалар милық салдануы бар және балдақ қолданатын досының бейнесі негізінде жасалған еді;&lt;ref name=&quot;BBC Death&quot;/&gt; сериалда кейіпкер жүру үшін балдақ қолданғанымен, Миттің өзі ол кезде шынайы өмірде балдаққа мұқтаж болмаған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-mar-02-ca-mitte2-story.html |title=For once, his disability was an advantage |last=Gajewski |first=Josh |work=Los Angeles Times |date=March 2, 2008 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt; [[Variety]] журналының шолушысы Дэниел Д'Аддарио Миттің ойынын «мүгедектік өкілдігі үшін үлкен серпіліс» деп атады. Миттің пікірінше, бұл рөл «мен ешқашан жете алмайтын ... өте жоғары стандарттар орнатты».&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2026/tv/columns/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-1236909529/ |title=''Breaking Bad'' Star RJ Mitte's Heartbreaking Performance as Walter White Jr. Was a Breakthrough for Disability Representation |last=D'Addario |first=Daniel |work=Variety |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы Media Access Awards марапаттау рәсімінде Митт сериалындағы Уолтер Уайт кіші рөлі үшін SAG-AFTRA ұйымының Гарольд Рассел сыйлығын алды, сондай-ақ саңырау актёр [[Райан Лейнге]] өз атындағы RJ Mitte Diversity Award марапатын табыстады.&lt;ref name=&quot;2013MAA&quot;&gt;{{cite web |date=November 1, 2013 |title=2013 Media Access Awards |url=https://www.wga.org/content/default.aspx?id=5341 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103072313/http://www.wga.org/content/default.aspx?id=5341 |archive-date=January 3, 2014 |work=Writers Guild of America }}&lt;/ref&gt; Screen Actors Guild Митті мүмкіндігі шектеулі актёрлердің ресми өкілі етіп тағайындады, сонымен қатар ол мүмкіндігі шектеулі әртістерді жұмыспен қамтитын Inclusion in the Arts and Media of Performers with Disabilities ұйымының өкілі болды.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wolfe |first=Kathi |url=http://www.itodaynews.com/2012-issues/april2012/Mitte.htm |title=For Mitte, 'Bad' Rep is Good |work=Independence Today |date=April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192518/http://www.itodaynews.com/2012-issues/april2012/Mitte.htm |archive-date=March 3, 2016 |access-date=February 19, 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Aaron Paul, Bryan Cranston, Anna Gunn, RJ Mitte &amp; Dean Norris (42699855465).jpg|left|thumb|2018 жылғы [[San Diego Comic-Con|Сан-Диего Комик-Кондағы]] «Брекинг Бэд» сериалының актёрлік құрамы. ({{abbr|Солдан оңға қарай|Left to right}}): [[Аарон Пол]], [[Брайан Крэнстон]], [[Анна Ганн]], Митт, [[Дин Норрис]].]]
2011 жылы Митт «Стумп» (Stump) қысқа метражды хоррор фильмінде басты рөлді сомдады.&lt;ref name=&quot;WSU Stump&quot;/&gt; Сол жылы ол Тара Каликоның жоғалу оқиғасына арналған «Жоғалғандар: Тара Каликоның хикаясы» (Vanished: The Tara Calico Story) деректі фильмінің атқарушы продюсері ретінде жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indiegogo.com/TaraCalico |title=Vanished: The Tara Calico Story |publisher=Indiegogo |access-date=March 10, 2013 |archive-date=September 21, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921175059/http://www.indiegogo.com/projects/vanished-the-tara-calico-story |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; «Брекинг Бэд» сериалы аяқталғаннан кейін (және аяқталар тұста) Митт «Соңғы заттар үйі» (House of Last Things, 2013),&lt;ref name=&quot;Influx House&quot;/&gt; «Диксиленд» (Dixieland, 2015)&lt;ref name=&quot;THR Dixieland&quot;/&gt; фильмдерінде ойнады және «Дагты кім айдап келеді?» (Who's Driving Doug, 2016) фильмінде басты рөлді сомдады.&lt;ref name=&quot;THR Doug&quot;/&gt; Сонымен қатар ол 2012 жылы «Вегас» (Vegas) сериалында эпизодтық рөлде көрініп,&lt;ref name=&quot;THR Vegas&quot;/&gt; 2014 жылы «Туғаннан ауысқандар» (Switched at Birth) сериалында тұрақты кейіпкердің рөлін атқарды.&lt;ref name=&quot;Digital Spy Switched&quot;/&gt; 2017 жылы ол «Беар Гриллспен бірге атақтылар аралы» (Celebrity Island with Bear Grylls) шоуының екінші маусымына қатысып,&lt;ref name=&quot;Radio Times Grylls&quot;/&gt; лагерьдің ұйымдастырылмағанына байланысты екінші сериясында жобадан кетіп қалды.&lt;ref name=&quot;Digital Spy Grylls&quot;/&gt;

Митт 2014 жылғы көктемгі Gap жарнамалық науқанына модель ретінде қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/gap-spring-campaign-2014_n_4810110|title=Gap Goes Back To Basics For Spring|first1=Chanel|date=February 18, 2014|website=HuffPost|last1=Parks|access-date=October 12, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208123811/https://www.huffpost.com/entry/gap-spring-campaign-2014_n_4810110|archive-date=December 8, 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ол Америка неврология академиясы шығаратын [[Neurology Now]] журналының 2015 жылғы ақпан/наурыз айындағы санының мұқабасына шықты. Бұл санда оның қысқаша өмірбаяны, сондай-ақ балалар милық салдануы, буллинг және актёрлік мансабы туралы ойлары қамтылды.&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.brainhealth.com/voices/celebrity-profiles/rj-mitte-busting-cerebral-palsy-stereotypes/ |last=Childers |first=Linda |date=February 2015  |title=Breaking Good: After the role of a lifetime, Breaking Bad's RJ Mitte is busting stereotypes about cerebral palsy and speaking out against bullying |journal=Neurology Now |volume=11 |issue=1 |pages=22–25  |publisher=American Academy of Neurology &lt;!--|doi=10.1097/01.NNN.0000461241.05321.d5|doi-broken-date=October 12, 2026--&gt; |doi=10.1097/01.NNN.0000461241.05321.d5 |doi-broken-date=October 13, 2026 |s2cid=147052248 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ 2015 жылы ол United Cerebral Palsy атақты елшісі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrity Ambassadors |url=https://ucp.org/about/celebrity-ambassadors/ |access-date=June 18, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609225117/http://ucp.org/about/celebrity-ambassadors/ |archive-date=June 9, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2015 жылдың маусымында ол [[Вивьен Вествуд]]тың сән көрсетілімінде подиумға шықты.&lt;ref&gt;{{cite magazine | last=Locker | first=Melissa | title=Breaking Bad's Walt Jr. Walked In A Vivienne Westwood Fashion Show | magazine=TIME | date=June 22, 2015 | url=https://time.com/3930251/breaking-bad-walt-jr-vivienne-westwood-fashion-show/ | access-date=July 13, 2025}}&lt;/ref&gt; 2015 жылдың қарашасында Миттің Британдық [[Channel 4]] арнасының 2016 жылғы Рио жазғы Паралимпиада ойындарын көрсету аясында жүргізушілердің бірі болатыны жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Breaking Bad actor RJ Mitte joins Channel 4's Paralympics presenters |url=https://www.channel4.com/press/news/breaking-bad-actor-rj-mitte-joins-channel-4s-paralympics-presenters |access-date=January 21, 2021 |website=Channel 4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119133724/https://www.channel4.com/press/news/breaking-bad-actor-rj-mitte-joins-channel-4s-paralympics-presenters |archive-date=January 19, 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2016 жылы ол ағылшынның Nothing but Thieves рок-тобының «If I Get High» әніне түсірілген бейнебаянында өнер көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nothing But Thieves hire 'Breaking Bad's RJ Mitte for emotional 'If I Get High' video |url=https://nbhap.com/blog/nothing-but-thieves-if-i-get-high |website=nbhap.com |date=February 10, 2016 |access-date=April 17, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425131757/https://nbhap.com/blog/nothing-but-thieves-if-i-get-high |archive-date=April 25, 2025 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:RJ Mitte by Gage Skidmore 3.jpg|thumb|Митт 2024 жылғы [[Rose City Comic Con]] фестивалде|275x275px]]

Митт «Еске түсіру» (The Recall, 2017),&lt;ref name=&quot;Slant Recall&quot;/&gt; «Уақытты бөлісу» (Time Share, 2018)&lt;ref name=&quot;THR Time Share&quot;/&gt; және «Өзен қанға боялғанда» (River Runs Red, 2018)&lt;ref name=&quot;THR River&quot;/&gt; сияқты бірнеше ғылыми-фантастикалық және триллер фильмдерінде ойнады, сондай-ақ 2019 жылы балалар милық салдануы бар адамның рөлін сомдаған «Санни үшін күрес» (Standing Up for Sunny) комедиялық фильмінде басты рөлді атқарды.&lt;ref name=&quot;SMH Sunny&quot;/&gt; Теледидарда ол 2018 жылы «Бұл жақын» (This Close) сериалының бір эпизодында,&lt;ref name=&quot;Paste Close&quot;/&gt; 2019 жылы «Қазіргі апокалипсис» (Now Apocalypse) сериалының екі эпизодында көрінді,&lt;ref name=&quot;Deadline Apocalypse&quot;/&gt; ал 2022 жылы «Әділдік сақшылары» (The Guardians of Justice) сериалында басты рөлдердің бірін ойнады.&lt;ref name=&quot;BGR Guardians&quot;/&gt; Митт «Оук бөлмесі» (The Oak Room, 2020),&lt;ref name=&quot;Guardian Oak Room&quot;/&gt; «Көрінбейтін» (The Unseen, 2023)&lt;ref name=&quot;Deadline Unseen&quot;/&gt; және «Триумф» (Triumph, 2021) фильмдерінде басты кейіпкерлерді сомдады (соңғысының атқарушы продюсері де болды),&lt;ref name=&quot;Independent Triumph&quot;/&gt; кейін «Мені өлтір, сүйіктім» (Love Me Dead, 2024) және «Уэстгемптон» (Westhampton, 2026) фильмдерінде рөлдер алды.&lt;ref name=&quot;Variety Westhampton&quot;/&gt; Ол Джош Уэббердің «Мені өлтір, сүйіктім» фильмінде басты рөлді сомдады, бұл фильм 2024 жылы Германияда көрсетілді; кейінгі өзгерістер мен қайта түсірілімдерден кейін ол 2026 немесе 2027 жылы «Кэсси» (Cassi) деген атпен шығарылуы жоспарланған.&lt;ref name=&quot;Deadline Cassi&quot;/&gt; Миттің соңғы рөлдерінің қатарына «Бейтаныс адамдармен сөйлесу» (Talking to Strangers) және «Бір көзі ашық» (One Eye Open) фильмдері кірді (екеуі де 2026 жылы шыққан), және ол қайтыс болуына бірнеше күн қалғанда осы фильмдерді белсенді түрде жарнамалап жүрді.&lt;ref name=&quot;Variety Death&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;People Open&quot;/&gt;

2025 жылдың қараша айында «Iced Coffee Hour» подкастына берген сұхбатында Митт салық төлеуге арналған ақшаны ұрлады деп айыптаған және өзіне жалған салық декларацияларын ұсынған бизнес-менеджерді жалдағаннан кейін қаржылық қиындықтарға тап болғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, туындаған салық міндеттемелері мен пайыздарын төлеуге он жыл уақыт кеткен, және ол: «Мен «Брекинг Бэдтен» алған ақшама қарағанда салыққа көбірек төледім», - деп атап өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Davies |first=Matt |title=RJ Mitte 'barely saw Breaking Bad money' as financial manager left him in years of debt |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/rj-mitte-barely-saw-breaking-37766633 |access-date=October 13, 2026 |website=www.mirror.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Art |first=Pop Culture &amp; |date=October 13, 2026 |title=RJ Mitte’s financial ordeal resurfaces following his death: ‘I’ve paid more in taxes than I got from Breaking Bad’ |url=https://tribune.com.pk/story/2634616/rj-mittes-financial-ordeal-resurfaces-following-his-death |access-date=October 13, 2026 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Қайтыс болуы==
Митт 2026 жылы 12 қазанда [[Техас]] штатының [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]] қаласындағы өз үйінде 34 жасында қайтыс болды. Жедел жәрдем қызметіне сағат 12:50-де қоңырау түсіп, олар оның тұрғылықты жеріне келді,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |date=October 12, 2026 |title=Breaking Bad Star RJ Mitte, Disability Advocate Who Played Walter White's Son, Dies at 34 |url=https://people.com/breaking-bad-actor-rj-mitte-dies-at-34-12170791 |access-date=October 12, 2026 |work=People|last1=Blanchet|first1=Brenton|last2=Mandell|first2=Sean|last3=Bacher|first3=Danielle}}&lt;/ref&gt; жергілікті билік өкілдері оның сағат 1:32-де қайтыс болғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 12, 2026 |title=RJ Mitte, actor best known for playing Walter White Jr. on 'Breaking Bad,' dies at 34 |url=https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081 |access-date=October 13, 2026 |website=NBC News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012211934/https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081 |archive-date=October 12, 2026 |url-status=live|last1=Helsel|first1=Phil|last2=Gandhi|first2=Insiya|last3=Arcodia|first3=Juliette}}&lt;/ref&gt; Оның өкілі Миттің [[Өзін-өзі өлтіру|өзіне-өзі қол жұмсау]] арқылы қайтыс болғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Breaking Bad Actor and Disability Activist RJ Mitte's Death at 34 Confirmed as Suicide: Rep |url=https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018 |date=October 12, 2026 |last1=Hurtado |first1=Yamillah |website=People |last2=Mandell |first2=Sean |archive-url=https://web.archive.org/web/20261013085736/https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018 |archive-date=October 13, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ол соңғы рет көпшілік алдында қайтыс болуынан сегіз күн бұрын 2026 жылғы Альбукерке халықаралық әуе шары фестивалінде «Брекинг Бэд» сериалындағы әріптесі Луис Монкадамен бірге көрінген еді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flam |first=Charna |date=October 12, 2026 |title=RJ Mitte Made His Final Appearance Alongside Breaking Bad Costar Luis Moncada in New Mexico 8 Days Before His Death |url=https://people.com/rj-mitte-final-appearance-alongside-breaking-bad-costar-luis-moncada-new-mexico-8-days-before-death-12171014 |access-date=October 12, 2026 |work=People}}&lt;/ref&gt;

Митттің бірнеше әріптестері, соның ішінде «Breaking Bad» актёрлері [[Брайан Крэнстон]], [[Аарон Пол]], [[Дин Норрис]] және «Туғаннан ауысқандар» сериалының әріптестары [[Марли Матлин]] мен [[Лиа Томпсон]] көңіл айтып, естеліктерімен бөлісті. Миттің экрандағы әкесінің рөлін сомдаған Крэнстон оның табандылығын жоғары бағалап: «Ол ешқашан, ешқашан бұл қиындықты [балалар милық салдануын] ештеңеге сылтау етіп пайдаланған жоқ», деп жазды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flam |first=Charna |date=October 12, 2026 |title=Bryan Cranston Mourns Breaking Bad Son RJ Mitte's Death by Suicide: 'Why?' |url=https://people.com/bryan-cranston-mourns-breaking-bad-son-rj-mitte-death-by-suicide-why-12171294 |access-date=October 13, 2026 |work=People}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/breaking-bad-stars-react-r-j-mitte-death-1236728237/ |title=''Breaking Bad'' Stars Bryan Cranston, Aaron Paul, Others Remember R.J. Mitte: 'Sweetheart of a Young Man' |last=Thomas |first=Carly |work=The Hollywood Reporter |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2026/10/rj-mitte-reactions-breaking-bad-stars-1237155093/ |title=RJ Mitte Remembered By ''Breaking Bad'' Co-Stars: 'This Is So Heartbreaking' |last=Tinoco |first=Armando |work=Deadline Hollywood |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;

==Фильмография==
===Кино===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Жыл
! Атауы
! Рөлі
! class=&quot;unsortable&quot; | Д
|-
| 2011
| ''Stump''
| Тим
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;WSU Stump&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakata |first=Steve |date=March 22, 2022 |title='Breaking Bad' star to discuss how cerebral palsy helped shape his career |url=https://news.wsu.edu/news/2022/03/22/breaking-bad-star-to-discuss-how-cerebral-palsy-helped-shape-his-career/ |work=WSU Insider |publisher=Washington State University}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013
| ''House of Last Things''
| Тим
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Influx House&quot;&gt;{{Cite news |last=Qateel |first=Nav |title=An undeniably effective movie |url=https://influxmagazine.com/house-of-last-things/ |access-date=October 12, 2026 |work=Influx Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518060914/https://influxmagazine.com/house-of-last-things/ |archive-date=May 18, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
| ''Dixieland''
| Си-Джей
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR Dixieland&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/dixieland-tribeca-review-788994/ |title=''Dixieland'': Tribeca Review |last=Linden |first=Sheri |work=The Hollywood Reporter |date=April 19, 2015 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ''Who's Driving Doug''
| Даг
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR Doug&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/whos-driving-doug-film-review-864570/ |title=''Who's Driving Doug'': Film Review |last=Farber |first=Stephen |work=The Hollywood Reporter |date=February 12, 2016 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ''The Recall''
| Брендан
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Slant Recall&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.slantmagazine.com/film/the-recall/ |title=Review: ''The Recall'' |last=Smith |first=Derek |work=Slant Magazine |date=June 14, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018
| ''Time Share''
| Том
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR Time Share&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/time-share-1077061/ |title=''Time Share'': Film Review {{!}} Sundance 2018 |last=Scheck |first=Frank |work=The Hollywood Reporter |date=January 22, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''River Runs Red''
| Томас офицер
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR River&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/river-runs-red-trailer-taye-diggs-george-lopez-revenge-thriller-1146857/ |title=Taye Diggs, George Lopez Revenge Thriller ''River Runs Red'' Acquired by Cinedigm (Exclusive) |last=Lewis |first=Hilary |work=The Hollywood Reporter |date=September 25, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2019
| ''Standing Up for Sunny''
| Трэвис
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;SMH Sunny&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.smh.com.au/entertainment/movies/why-the-kid-from-breaking-bad-walked-out-of-his-new-australian-comedy-20190613-p51xej.html |title=Why the kid from ''Breaking Bad'' walked out of his new Australian comedy |last=Maddox |first=Garry |work=The Sydney Morning Herald |date=June 13, 2019 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Carol of the Bells''
| Скотт Джонсон
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://specialneedsresourcefoundationofsandiego.com/inclusion-films-produces-the-award-winning-film-carol-of-the-bells/|title=Inclusion Films Produces the Award-Winning Film, Carol of the Bells|date=February 28, 2020|publisher=Special Needs Resource Foundation of San Diego|access-date=February 28, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516005634/https://specialneedsresourcefoundationofsandiego.com/inclusion-films-produces-the-award-winning-film-carol-of-the-bells/|archive-date=May 16, 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
| ''The Oak Room''
| Стив
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Guardian Oak Room&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/film/2021/apr/20/the-oak-room-review-rj-mitte-bar-room-tales |title=''The Oak Room'' review – bar-room tales brew up a storm |last=Hoad |first=Phil |work=The Guardian |date=April 21, 2021 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ''Triumph''
| Майк (сонымен қатар атқарушы продюсер)
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Independent Triumph&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/rj-mitte-interview-triumph-breaking-bad-b1871880.html |title=RJ Mitte: 'My goal is to show people how normal disability is' |last=Rampton |first=James |work=The Independent |date=June 24, 2021 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| ''The Unseen''
| Томми Олсон
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Deadline Unseen&quot;&gt;{{cite web |title=Jennifer A. Goodman Thriller 'The Unseen' Starring 'Breaking Bad's RJ Mitte Acquired By Gravitas Ventures |url=https://deadline.com/2023/03/rj-mitte-movie-the-unseen-release-date-gravitas-ventures-1235301702/ |website=Deadline |author-first1=Matt |author-last1=Grobar |date=March 16, 2023 |access-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720092452/https://deadline.com/2023/03/rj-mitte-movie-the-unseen-release-date-gravitas-ventures-1235301702/ |archive-date=July 20, 2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2024
| ''Love Me Dead''
| Исаак
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Deadline Cassi&quot;/&gt;
|-
| 2025
| ''Westhampton''
| Фитц
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Variety Westhampton&quot;&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2025/film/markets-festivals/westhampton-finn-wittrock-rj-mitte-jake-weary-acquired-new-distributor-obscured-releasing-1236607490/ |title=''Westhampton'' With Finn Wittrock, RJ Mitte and Jake Weary Acquired by New Distributor Obscured Releasing (EXCLUSIVE) |last=Lang |first=Brent |work=Variety |date=December 12, 2025 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2026
| ''Talking to Strangers''
| Джошуа
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Variety Death&quot;&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2026/tv/news/rj-mitte-dead-breaking-bad-1236909451/ |title=RJ Mitte, ''Breaking Bad'' Star, Dies at 34 |last=Shanfeld |first=Ethan |work=Variety |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''One Eye Open''
| Брэд Эверетт
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;People Open&quot;&gt;{{cite web |url=https://people.com/rj-mitte-s-heartbroken-costars-on-breaking-bad-speak-out-after-his-death-at-34-12171021 |title=RJ Mitte's 'Heartbroken' Costars on ''Breaking Bad'' Speak Out After His Death at 34 |last=Moore |first=Julia |work=People |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| TBA
| ''Cassi''
| Исаак
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Deadline Cassi&quot;&gt;{{cite web |url= https://deadline.com/2026/09/dove-cameron-rj-mitte-thriller-cassi-sales-launch-toronto-1237101557/ |title=Dove Cameron &amp; RJ Mitte Thriller ''Cassi'' Gets Sales Launch At TIFF Market |last=Wiseman |first=Andreas |work=Deadline Hollywood |date=September 14, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|}

===Телевизия===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Жыл
! Атауы
! Рөлі
! class=&quot;unsortable&quot; | Ескертпелер
! class=&quot;unsortable&quot; | Д
|-
| 2006
| ''Everybody Hates Chris''
| Көрермен
| Титрде көрсетілмеген; эпизод: &quot;Everybody Hates Elections&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 30, 2014 |title=RJ MITTE OPENS UP ABOUT LIVING WITH A DISABILITY, ACTING, DATING AND HOLLYWOOD - EXCLUSIVE INTERVIEW |work=THE UNTITLED MAGAZINE |url=https://untitled-magazine.com/rj-mitte-opens-up-about-living-with-a-disability-acting-dating-and-hollywood-exclusive-interview/ |access-date=October 12, 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909001707/https://untitled-magazine.com/rj-mitte-opens-up-about-living-with-a-disability-acting-dating-and-hollywood-exclusive-interview/ |archive-date=September 9, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- 
| 2007
| ''Hannah Montana''
| Мектеп споршысы
| Титрде көрсетілмеген; эпизод: &quot;Schooly Bully&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |first=Erin |last=Clements |title=RJ Mitte, Miley Cyrus Appeared On 'Hannah Montana' Together |url=https://www.huffpost.com/entry/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385 |website=Huffington Post |date=September 18, 2013 |access-date=September 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612235720/https://www.huffpost.com/entry/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385 |archive-date=June 12, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008–2013 
| ''[[Жамандыққа бет бұру|Breaking Bad]]''
| Уолтер Уайт кіші
| Басты рөл
|&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
|-
| 2013
| ''Vegas''
| Расс Остер 
| Эпизод: &quot;Paiutes&quot;
|&lt;ref name=&quot;THR Vegas&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/breaking-bads-rj-mitte-books-385802/ |title=''Breaking Bad''{{'}}s RJ Mitte Books Ticket to CBS' ''Vegas'' (Exclusive) |last=Goldberg |first=Lesley |work=The Hollywood Reporter |date=November 2, 2012 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014
|''Switched at Birth''
| Кэмпбелл Бингман
| Тұрақты рөл; 9 эпизод
|&lt;ref name=&quot;Digital Spy Switched&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a520860/breaking-bad-rj-mitte-joins-switched-at-birth/ |title=''Breaking Bad'' RJ Mitte joins ''Switched at Birth'' |last=Harp |first=Justin |work=Digital Spy |date=October 4, 2013 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ''Robot Chicken''
| Уолтер Уайт кіші (дауыс)
| Эпизод: &quot;Food&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |first=Jake |last=Rohn |title=Exclusive: RJ Mitte Is Down To Voice 'Walter White Jr.' In A Robot Chicken Movie |url=https://www.movieranker.com/articles/rj-mitte-exclusive |website=Movie Ranker |access-date=September 1, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ''The Celebrity Island with Bear Grylls'' 
| Қатысушы
| 2-маусым; 2 эпизод
|&lt;ref name=&quot;Radio Times Grylls&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.radiotimes.com/tv/entertainment/reality-tv/breaking-bad-star-rj-mitte-on-surviving-bullying-trolls-and-the-celebrity-island-with-bear-grylls/ |title=''Breaking Bad'' star RJ Mitte on surviving bullying, trolls and ''Celebrity Island with Bear Grylls'' |last=Harrison |first=Ellie |work=Radio Times |date=August 29, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Digital Spy Grylls&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.digitalspy.com/tv/reality-tv/a837335/breaking-bad-rj-mitte-quits-celebrity-island-with-bear-grylls/ |title=''Breaking Bad''{{'}}s RJ Mitte QUITS ''Celebrity Island with Bear Grylls'' |last=Houghton |first=Rianne |work=Digital Spy |date=September 6, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018
| ''This Close''
| Ти-Джей Блэк
| Эпизод: &quot;Who We Are&quot;
|&lt;ref name=&quot;Paste Close&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.pastemagazine.com/tv/this-close/this-close-wastes-its-compelling-premise |title=''This Close'' Wastes Its Compelling Premise |last=Oller |first=Jacob |work=Paste |date=February 16, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019
| ''Now Apocalypse''
| Лейф
| Тұрақты рөл; 2 эпизод
|&lt;ref name=&quot;Deadline Apocalypse&quot;&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2018/06/now-apocalypse-rj-mitte-grace-victoria-cox-recur-starz-comedy-series-1202418759/ |title=''Now Apocalypse'': RJ Mitte &amp; Grace Victoria Cox Set To Recur On Starz Comedy Series |last=Petski |first=Denise |work=Deadline Hollywood |date=June 28, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''The Guardians of Justice''
| Майнд Мастер
| Басты рөл
|&lt;ref name=&quot;BGR Guardians&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bgr.com/entertainment/netflixs-new-superhero-show-might-be-the-weirdest-thing-you-ever-watch/ |title=Netflix' New Superhero Show Might Be The Weirdest Thing You Ever Watch |last=Meek |first=Andy |work=BGR |date=March 4, 2022 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{DEFAULTSORT:Митт, Ар Джей}}</text>
      <sha1>bnr05nmmz6fc1j43px64ksyypd0tkkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681721</id>
      <parentid>3681706</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылауы]]) істеген нөмір 3681706 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]  Қазақша ресми — актер</comment>
      <origin>3681721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43429" sha1="pqj9ngq1flbpjv0w6vq0ntefkvjgsj6" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі                 = Ар Джей Митт
|шынайы есімі          = {{lang-en|RJ Mitte}}
|сурет                 = R. J. Mitte by Gage Skidmore.jpg
|сурет ені             = 250px
|сурет атауы           = Митт, 2012 жыл
|туған кездегі есімі   = Рой Франк Митт III
|туған күні            = 21.08.1992
|туған жері            = [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]], [[Миссисипи]], [[АҚШ]]
|қайтыс болған күні    = 12.10.2026
|қайтыс болған жері    = [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]], [[Техас]], [[АҚШ]]
|мамандығы             = {{актер|АҚШ|XXI ғасыр|АҚШ телевизия}}, {{кинопродюсер|АҚШ|XXI ғасыр}}
|азаматтығы            = {{байрақ|АҚШ}}
|белсенді жылдары      = 2006–2026
|марапаттары           = 
|imdb_id               = 2666409
|сайты                 = RJ Mitte
|ортаққор              = David Fincher
}}
'''Рой Франк «Ар Джей» Митт III''' ({{lang-en|Roy Frank &quot;RJ&quot; Mitte III}}; {{Туғанкүні|21|8|1992}} [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]], [[Миссисипи]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — {{Қайтысболғанкүні|12|10|2026}} [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]], [[Техас]], [[АҚШ]]) — Америкалық актер және мүгедектердің құқығын қорғау белсендісі. [[Миссисипи]] штатының [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]] қаласында дүниеге келген Миттке үш жасында [[Балалар милық салдануы|балалар милық салдануы]] (БМС) диагнозы қойылды. 2006 жылы Лос-Анджелес қаласына көшіп, мүгедектік туралы көрермендерге ақпарат беріп, оларды оқытуға болатын актерлік жобаларды табу үшін жеке талант-менеджермен бірге жұмыс істейді. [[Ситуациялық комедия|Ситком]]дардағы шағын рөлдерден кейін ол [[AMC]] телеарнасының «[[Жамандыққа бет бұру|Breaking Bad]]» (2008–2013) криминалды драмасындағы басты серпінді рөлі – Уолтер Уайт Кіші рөлін сомдады.&lt;ref name=gazette&gt;{{cite news | author=Tina Calabro | title='Breaking Bad' actor RJ Mitte finds 'perfect role' prepared him to become an activist | url=http://www.post-gazette.com/pg/10076/1043265-67.stm#ixzz0yfZw7wEF | work=The Pittsburgh Post-Gazette | date=2010-03-17 | accessdate=2010-09-05 | archivedate=2010-03-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100322204457/http://www.post-gazette.com/pg/10076/1043265-67.stm#ixzz0yfZw7wEF }}&lt;/ref&gt;

Митт балалар милық салдануы мен басқа да мүгедектік түрлерінің мәселелерін белсенді түрде көтерді. Ол [[Screen Actors Guild]] (SAG) ұйымының мүмкіндігі шектеулі актерлер өкілі, United Cerebral Palsy ұйымының атақты елшісі және Mitte Foundation [[бейкоммерциялық ұйым]]ының президенті болды.&lt;ref name=&quot;BBC Death&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/ |title=''Breaking Bad'' actor RJ Mitte dies aged 34 |publisher=[[BBC News]] |location=[[Los Angeles]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012210537/https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/ |archive-date=October 12, 2026 |date=October 13, 2026 |access-date=October 13, 2026 |author=Saad, Nardine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kbtx.com/2026/10/12/breaking-bad-actor-disability-rights-activist-rj-mitte-dies-34/ |title=''Breaking Bad'' actor, disability rights activist RJ Mitte dies at 34 |publisher=[[KBTX-TV]] |orig-date=October 12, 2026 |date=October 12, 2026 |access-date=October 13, 2026 |author=Beard, Brandy}}&lt;/ref&gt; 2013 жылы SAG-AFTRA ұйымының [[Гарольд Рассел]] сыйлығымен марапатталды.

== Өмірбаяны ==
[[Сурет:Aaron Paul, Dean Norris, Anna Gunn, RJ Mitte and Betsy Brandt, May 2009 (14) (RJ Mitte).jpg|thumb|upright|Митт 2009 жылғы [[Пибоди сыйлығы|Пибоди марапаттау рәсімінде]]]]
Рой Франк Митт III 1992 жылы 21 тамызда [[Миссисипи]] штатының [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]] қаласында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot;&gt;{{Cite web |date=9 June 2020 |title=RJ Mitte of 'Breaking Bad' on Living with Cerebral Palsy |url=https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00 |website=YouTube |access-date=April 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425132109/https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00&amp;t=0 |archive-date=April 25, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html | title=Birthday: RJ Mitte | date=August 18, 2017 | access-date=June 21, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230623114919/https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html | archive-date=June 23, 2023 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол шұғыл түрде [[кесар тілігі]] арқылы дүниеге келіп, туған кезде тыныс алмағандықтан, мидың тұрақты зақымдануына (гипоксиялық-ишемиялық энцефалопатияға) ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=R.J. Mitte: 'I have devoted my life to my mom and my sister' |url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-my-sister-20190822-p52jty.html |website=www.smh.com.au |date=August 24, 2019 |access-date=November 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251209200752/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-main-family-etc |archive-date=December 9, 2025 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бірнеше аптадан кейін оны Рой Франк Митт кіші мен Дина Митт асырап алды, кейін олар бала екі айлық кезінде ажырасып кеткен.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Tumin |first=Remy |date=2026-10-12 |title=RJ Mitte, Who Played Walter White's Son on 'Breaking Bad,' Dies at 34 |url=https://www.nytimes.com/2026/10/12/arts/television/rj-mitte-dead.html |access-date=2026-10-13 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Үш жасында оған [[балалар милық салдануы]] диагнозы қойылды, ал дәрігерлер оның табанын түзу мақсатында аяғына алты ай бойы гипс салды.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot;/&gt;

Ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін оны анасы тәрбиелеп, ол [[Лафейет (Луизиана)|Лафайет]] пен [[Остин]] арасында уақыт бөліп өмір сүрді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Epstein |first=Elena |date=April 6, 2015 |title=BREAKING BAD'S RJ MITTE ON GROWING UP WITH CP |url=https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte |access-date=2026-10-12 |website=LA Parent |archive-url=https://web.archive.org/web/20260410083634/https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte |archive-date=April 10, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Анасы көлік апатынан кейін сал болып қалған соң,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AOL |date=2026-10-13 |title=What was RJ Mitte’s net worth? Breaking Bad star once revealed how his manager stole his money - AOL |url=https://www.aol.com/articles/rj-mitte-net-worth-breaking-082557000.html |access-date=2026-10-13 |website=AOL.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Митт 13 жасында отбасы үшін қаржылық жауапкершілікті өзіне алды. Бұл кезде отбасында ол 11 жаста болғанда дүниеге келген қарындасы Ласианна Карриер де болған. 2015 жылғы жағдай бойынша ол анасы мен қарындасын толықтай қаржылық қамтамасыз етіп отырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ferguson |first=Donna |date=2016-02-17 |title=RJ Mitte: 'Breaking Bad didn't even make me a millionaire' |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/money/fame-fortune/rj-mitte-breaking-bad-didnt-even-make-me-a-millionaire/ |access-date=2022-04-03 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150601231432/http://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/fameandfortune/11591741/Steve-Backshall-My-starting-pay-with-the-BBC-was-bonkers.html |archive-date=June 1, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Митт балалық шағының көп бөлігінде ортопедиялық аяқ киім кигізіліп, балдақтар қолданылды. Спорт пен жаттығулардың арқасында оның денесі уақыт өте келе шынығып, жасөспірім шағында жүру құрылғыларын пайдалануды тоқтатты.&lt;ref name=&quot;CST&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|title='Breaking Bad's' R.J. Mitte talks about living with cerebral palsy|author=Natasha Wasinkski|date=October 10, 2013|work=Chicago Sun-Times|access-date=January 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105060504/https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|archive-date=January 5, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2006 жылы кіші қарындасы киноөндірістен жұмыс ұсынысын алғаннан кейін ол отбасымен бірге Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласына қоныс аударды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Calabro|first1=Tina|title='Breaking Bad' actor RJ Mitte finds 'perfect role' prepared him to become an activist|url=https://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|access-date=October 20, 2015|work=Pittsburgh Post-Gazette|date=March 17, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007205329/http://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|archive-date=October 7, 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Turnquist|first1=Kristi|title='Breaking Bad' costar RJ Mitte on ability, disabilities, and filming in Portland|url=https://www.oregonlive.com/movies/2010/10/breaking_bad_costar_rj_mitte_o.html|access-date=October 20, 2015|work=The Oregonian|date=October 21, 2010}}&lt;/ref&gt;

Митт 2018 жылдан бері Кеннеди Суареспен қарым-қатынаста болды (олар бұған дейін де ұзақ уақыт бойы дос болған). Ол 2025 жылдың қазан айында олардың үйлену тойына атастырылғаны туралы жариялады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Robinette|first=Ashlyn|url=https://people.com/breaking-bad-star-rj-mitte-is-engaged-to-kennedy-suarez-exclusive-11830890|title=Breaking Bad Star RJ Mitte Is Engaged! All the Details of His Proposal to Kennedy Suarez (Exclusive)|date=October 16, 2025|access-date=October 16, 2025|website=People|language=En-US}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
[[Disney Channel|Disney]] жасөспірімдерге арналған «[[Ханна Монтана]]» ситкомындағы рөлдерді қоса алғанда, бірнеше эпизодта көпшілік көріністерде ойнағаннан кейін, Митт киноға қызығушылық танытып, актерлік шеберлік сабақтарын алуға шешім қабылдады.&lt;ref name=&quot;HuffPost&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/09/18/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385.html |title=RJ Mitte, Miley Cyrus Appeared On ''Hannah Montana'' Together |last=Clements |first=Erin |date=September 18, 2013 |website=The Huffington Post |access-date=September 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722115347/http://www.huffingtonpost.com/2013/09/18/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385.html |archive-date=July 22, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Көп ұзамай оған AMC арнасының «[[Жамандыққа бет бұру|Брекинг Бэд]]» сериалынан балалар милық салдануы бар Уолтер Уайт кіші рөлі ұсынылды. Бұл кейіпкер сериал авторы [[Винс Гиллиган]]ның балалар милық салдануы бар және балдақ қолданатын досының бейнесі негізінде жасалған еді;&lt;ref name=&quot;BBC Death&quot;/&gt; сериалда кейіпкер жүру үшін балдақ қолданғанымен, Миттің өзі ол кезде шынайы өмірде балдаққа мұқтаж болмаған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-mar-02-ca-mitte2-story.html |title=For once, his disability was an advantage |last=Gajewski |first=Josh |work=Los Angeles Times |date=March 2, 2008 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt; [[Variety]] журналының шолушысы Дэниел Д'Аддарио Миттің ойынын «мүгедектік өкілдігі үшін үлкен серпіліс» деп атады. Миттің пікірінше, бұл рөл «мен ешқашан жете алмайтын ... өте жоғары стандарттар орнатты».&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2026/tv/columns/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-1236909529/ |title=''Breaking Bad'' Star RJ Mitte's Heartbreaking Performance as Walter White Jr. Was a Breakthrough for Disability Representation |last=D'Addario |first=Daniel |work=Variety |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы Media Access Awards марапаттау рәсімінде Митт сериалындағы Уолтер Уайт кіші рөлі үшін SAG-AFTRA ұйымының Гарольд Рассел сыйлығын алды, сондай-ақ саңырау актер [[Райан Лейнге]] өз атындағы RJ Mitte Diversity Award марапатын табыстады.&lt;ref name=&quot;2013MAA&quot;&gt;{{cite web |date=November 1, 2013 |title=2013 Media Access Awards |url=https://www.wga.org/content/default.aspx?id=5341 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103072313/http://www.wga.org/content/default.aspx?id=5341 |archive-date=January 3, 2014 |work=Writers Guild of America }}&lt;/ref&gt; Screen Actors Guild Митті мүмкіндігі шектеулі актерлердің ресми өкілі етіп тағайындады, сонымен қатар ол мүмкіндігі шектеулі әртістерді жұмыспен қамтитын Inclusion in the Arts and Media of Performers with Disabilities ұйымының өкілі болды.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wolfe |first=Kathi |url=http://www.itodaynews.com/2012-issues/april2012/Mitte.htm |title=For Mitte, 'Bad' Rep is Good |work=Independence Today |date=April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192518/http://www.itodaynews.com/2012-issues/april2012/Mitte.htm |archive-date=March 3, 2016 |access-date=February 19, 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Aaron Paul, Bryan Cranston, Anna Gunn, RJ Mitte &amp; Dean Norris (42699855465).jpg|left|thumb|2018 жылғы [[San Diego Comic-Con|Сан-Диего Комик-Кондағы]] «Брекинг Бэд» сериалының актерлік құрамы. ({{abbr|Солдан оңға қарай|Left to right}}): [[Аарон Пол]], [[Брайан Крэнстон]], [[Анна Ганн]], Митт, [[Дин Норрис]].]]
2011 жылы Митт «Стумп» (Stump) қысқа метражды хоррор фильмінде басты рөлді сомдады.&lt;ref name=&quot;WSU Stump&quot;/&gt; Сол жылы ол Тара Каликоның жоғалу оқиғасына арналған «Жоғалғандар: Тара Каликоның хикаясы» (Vanished: The Tara Calico Story) деректі фильмінің атқарушы продюсері ретінде жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indiegogo.com/TaraCalico |title=Vanished: The Tara Calico Story |publisher=Indiegogo |access-date=March 10, 2013 |archive-date=September 21, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921175059/http://www.indiegogo.com/projects/vanished-the-tara-calico-story |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; «Брекинг Бэд» сериалы аяқталғаннан кейін (және аяқталар тұста) Митт «Соңғы заттар үйі» (House of Last Things, 2013),&lt;ref name=&quot;Influx House&quot;/&gt; «Диксиленд» (Dixieland, 2015)&lt;ref name=&quot;THR Dixieland&quot;/&gt; фильмдерінде ойнады және «Дагты кім айдап келеді?» (Who's Driving Doug, 2016) фильмінде басты рөлді сомдады.&lt;ref name=&quot;THR Doug&quot;/&gt; Сонымен қатар ол 2012 жылы «Вегас» (Vegas) сериалында эпизодтық рөлде көрініп,&lt;ref name=&quot;THR Vegas&quot;/&gt; 2014 жылы «Туғаннан ауысқандар» (Switched at Birth) сериалында тұрақты кейіпкердің рөлін атқарды.&lt;ref name=&quot;Digital Spy Switched&quot;/&gt; 2017 жылы ол «Беар Гриллспен бірге атақтылар аралы» (Celebrity Island with Bear Grylls) шоуының екінші маусымына қатысып,&lt;ref name=&quot;Radio Times Grylls&quot;/&gt; лагерьдің ұйымдастырылмағанына байланысты екінші сериясында жобадан кетіп қалды.&lt;ref name=&quot;Digital Spy Grylls&quot;/&gt;

Митт 2014 жылғы көктемгі Gap жарнамалық науқанына модель ретінде қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/gap-spring-campaign-2014_n_4810110|title=Gap Goes Back To Basics For Spring|first1=Chanel|date=February 18, 2014|website=HuffPost|last1=Parks|access-date=October 12, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208123811/https://www.huffpost.com/entry/gap-spring-campaign-2014_n_4810110|archive-date=December 8, 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ол Америка неврология академиясы шығаратын [[Neurology Now]] журналының 2015 жылғы ақпан/наурыз айындағы санының мұқабасына шықты. Бұл санда оның қысқаша өмірбаяны, сондай-ақ балалар милық салдануы, буллинг және актерлік мансабы туралы ойлары қамтылды.&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.brainhealth.com/voices/celebrity-profiles/rj-mitte-busting-cerebral-palsy-stereotypes/ |last=Childers |first=Linda |date=February 2015  |title=Breaking Good: After the role of a lifetime, Breaking Bad's RJ Mitte is busting stereotypes about cerebral palsy and speaking out against bullying |journal=Neurology Now |volume=11 |issue=1 |pages=22–25  |publisher=American Academy of Neurology &lt;!--|doi=10.1097/01.NNN.0000461241.05321.d5|doi-broken-date=October 12, 2026--&gt; |doi=10.1097/01.NNN.0000461241.05321.d5 |doi-broken-date=October 13, 2026 |s2cid=147052248 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ 2015 жылы ол United Cerebral Palsy атақты елшісі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrity Ambassadors |url=https://ucp.org/about/celebrity-ambassadors/ |access-date=June 18, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609225117/http://ucp.org/about/celebrity-ambassadors/ |archive-date=June 9, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2015 жылдың маусымында ол [[Вивьен Вествуд]]тың сән көрсетілімінде подиумға шықты.&lt;ref&gt;{{cite magazine | last=Locker | first=Melissa | title=Breaking Bad's Walt Jr. Walked In A Vivienne Westwood Fashion Show | magazine=TIME | date=June 22, 2015 | url=https://time.com/3930251/breaking-bad-walt-jr-vivienne-westwood-fashion-show/ | access-date=July 13, 2025}}&lt;/ref&gt; 2015 жылдың қарашасында Миттің Британдық [[Channel 4]] арнасының 2016 жылғы Рио жазғы Паралимпиада ойындарын көрсету аясында жүргізушілердің бірі болатыны жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Breaking Bad actor RJ Mitte joins Channel 4's Paralympics presenters |url=https://www.channel4.com/press/news/breaking-bad-actor-rj-mitte-joins-channel-4s-paralympics-presenters |access-date=January 21, 2021 |website=Channel 4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119133724/https://www.channel4.com/press/news/breaking-bad-actor-rj-mitte-joins-channel-4s-paralympics-presenters |archive-date=January 19, 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2016 жылы ол ағылшынның Nothing but Thieves рок-тобының «If I Get High» әніне түсірілген бейнебаянында өнер көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nothing But Thieves hire 'Breaking Bad's RJ Mitte for emotional 'If I Get High' video |url=https://nbhap.com/blog/nothing-but-thieves-if-i-get-high |website=nbhap.com |date=February 10, 2016 |access-date=April 17, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425131757/https://nbhap.com/blog/nothing-but-thieves-if-i-get-high |archive-date=April 25, 2025 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:RJ Mitte by Gage Skidmore 3.jpg|thumb|Митт 2024 жылғы [[Rose City Comic Con]] фестивалде|275x275px]]

Митт «Еске түсіру» (The Recall, 2017),&lt;ref name=&quot;Slant Recall&quot;/&gt; «Уақытты бөлісу» (Time Share, 2018)&lt;ref name=&quot;THR Time Share&quot;/&gt; және «Өзен қанға боялғанда» (River Runs Red, 2018)&lt;ref name=&quot;THR River&quot;/&gt; сияқты бірнеше ғылыми-фантастикалық және триллер фильмдерінде ойнады, сондай-ақ 2019 жылы балалар милық салдануы бар адамның рөлін сомдаған «Санни үшін күрес» (Standing Up for Sunny) комедиялық фильмінде басты рөлді атқарды.&lt;ref name=&quot;SMH Sunny&quot;/&gt; Теледидарда ол 2018 жылы «Бұл жақын» (This Close) сериалының бір эпизодында,&lt;ref name=&quot;Paste Close&quot;/&gt; 2019 жылы «Қазіргі апокалипсис» (Now Apocalypse) сериалының екі эпизодында көрінді,&lt;ref name=&quot;Deadline Apocalypse&quot;/&gt; ал 2022 жылы «Әділдік сақшылары» (The Guardians of Justice) сериалында басты рөлдердің бірін ойнады.&lt;ref name=&quot;BGR Guardians&quot;/&gt; Митт «Оук бөлмесі» (The Oak Room, 2020),&lt;ref name=&quot;Guardian Oak Room&quot;/&gt; «Көрінбейтін» (The Unseen, 2023)&lt;ref name=&quot;Deadline Unseen&quot;/&gt; және «Триумф» (Triumph, 2021) фильмдерінде басты кейіпкерлерді сомдады (соңғысының атқарушы продюсері де болды),&lt;ref name=&quot;Independent Triumph&quot;/&gt; кейін «Мені өлтір, сүйіктім» (Love Me Dead, 2024) және «Уэстгемптон» (Westhampton, 2026) фильмдерінде рөлдер алды.&lt;ref name=&quot;Variety Westhampton&quot;/&gt; Ол Джош Уэббердің «Мені өлтір, сүйіктім» фильмінде басты рөлді сомдады, бұл фильм 2024 жылы Германияда көрсетілді; кейінгі өзгерістер мен қайта түсірілімдерден кейін ол 2026 немесе 2027 жылы «Кэсси» (Cassi) деген атпен шығарылуы жоспарланған.&lt;ref name=&quot;Deadline Cassi&quot;/&gt; Миттің соңғы рөлдерінің қатарына «Бейтаныс адамдармен сөйлесу» (Talking to Strangers) және «Бір көзі ашық» (One Eye Open) фильмдері кірді (екеуі де 2026 жылы шыққан), және ол қайтыс болуына бірнеше күн қалғанда осы фильмдерді белсенді түрде жарнамалап жүрді.&lt;ref name=&quot;Variety Death&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;People Open&quot;/&gt;

2025 жылдың қараша айында «Iced Coffee Hour» подкастына берген сұхбатында Митт салық төлеуге арналған ақшаны ұрлады деп айыптаған және өзіне жалған салық декларацияларын ұсынған бизнес-менеджерді жалдағаннан кейін қаржылық қиындықтарға тап болғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, туындаған салық міндеттемелері мен пайыздарын төлеуге он жыл уақыт кеткен, және ол: «Мен «Брекинг Бэдтен» алған ақшама қарағанда салыққа көбірек төледім», - деп атап өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Davies |first=Matt |title=RJ Mitte 'barely saw Breaking Bad money' as financial manager left him in years of debt |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/rj-mitte-barely-saw-breaking-37766633 |access-date=October 13, 2026 |website=www.mirror.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Art |first=Pop Culture &amp; |date=October 13, 2026 |title=RJ Mitte’s financial ordeal resurfaces following his death: ‘I’ve paid more in taxes than I got from Breaking Bad’ |url=https://tribune.com.pk/story/2634616/rj-mittes-financial-ordeal-resurfaces-following-his-death |access-date=October 13, 2026 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Қайтыс болуы==
Митт 2026 жылы 12 қазанда [[Техас]] штатының [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]] қаласындағы өз үйінде 34 жасында қайтыс болды. Жедел жәрдем қызметіне сағат 12:50-де қоңырау түсіп, олар оның тұрғылықты жеріне келді,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |date=October 12, 2026 |title=Breaking Bad Star RJ Mitte, Disability Advocate Who Played Walter White's Son, Dies at 34 |url=https://people.com/breaking-bad-actor-rj-mitte-dies-at-34-12170791 |access-date=October 12, 2026 |work=People|last1=Blanchet|first1=Brenton|last2=Mandell|first2=Sean|last3=Bacher|first3=Danielle}}&lt;/ref&gt; жергілікті билік өкілдері оның сағат 1:32-де қайтыс болғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 12, 2026 |title=RJ Mitte, actor best known for playing Walter White Jr. on 'Breaking Bad,' dies at 34 |url=https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081 |access-date=October 13, 2026 |website=NBC News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012211934/https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081 |archive-date=October 12, 2026 |url-status=live|last1=Helsel|first1=Phil|last2=Gandhi|first2=Insiya|last3=Arcodia|first3=Juliette}}&lt;/ref&gt; Оның өкілі Миттің [[Өзін-өзі өлтіру|өзіне-өзі қол жұмсау]] арқылы қайтыс болғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Breaking Bad Actor and Disability Activist RJ Mitte's Death at 34 Confirmed as Suicide: Rep |url=https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018 |date=October 12, 2026 |last1=Hurtado |first1=Yamillah |website=People |last2=Mandell |first2=Sean |archive-url=https://web.archive.org/web/20261013085736/https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018 |archive-date=October 13, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ол соңғы рет көпшілік алдында қайтыс болуынан сегіз күн бұрын 2026 жылғы Альбукерке халықаралық әуе шары фестивалінде «Брекинг Бэд» сериалындағы әріптесі Луис Монкадамен бірге көрінген еді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flam |first=Charna |date=October 12, 2026 |title=RJ Mitte Made His Final Appearance Alongside Breaking Bad Costar Luis Moncada in New Mexico 8 Days Before His Death |url=https://people.com/rj-mitte-final-appearance-alongside-breaking-bad-costar-luis-moncada-new-mexico-8-days-before-death-12171014 |access-date=October 12, 2026 |work=People}}&lt;/ref&gt;

Митттің бірнеше әріптестері, соның ішінде «Брекинг Бэд» актерлері [[Брайан Крэнстон]], [[Аарон Пол]], [[Дин Норрис]] және «Туғаннан ауысқандар» сериалының әріптестары [[Марли Матлин]] мен [[Лиа Томпсон]] көңіл айтып, естеліктерімен бөлісті. Миттің экрандағы әкесінің рөлін сомдаған Крэнстон оның табандылығын жоғары бағалап: «Ол ешқашан, ешқашан бұл қиындықты [балалар милық салдануын] ештеңеге сылтау етіп пайдаланған жоқ», деп жазды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flam |first=Charna |date=October 12, 2026 |title=Bryan Cranston Mourns Breaking Bad Son RJ Mitte's Death by Suicide: 'Why?' |url=https://people.com/bryan-cranston-mourns-breaking-bad-son-rj-mitte-death-by-suicide-why-12171294 |access-date=October 13, 2026 |work=People}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/breaking-bad-stars-react-r-j-mitte-death-1236728237/ |title=''Breaking Bad'' Stars Bryan Cranston, Aaron Paul, Others Remember R.J. Mitte: 'Sweetheart of a Young Man' |last=Thomas |first=Carly |work=The Hollywood Reporter |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2026/10/rj-mitte-reactions-breaking-bad-stars-1237155093/ |title=RJ Mitte Remembered By ''Breaking Bad'' Co-Stars: 'This Is So Heartbreaking' |last=Tinoco |first=Armando |work=Deadline Hollywood |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;

==Фильмография==
===Кино===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Жыл
! Атауы
! Рөлі
! class=&quot;unsortable&quot; | Д
|-
| 2011
| ''Stump''
| Тим
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;WSU Stump&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakata |first=Steve |date=March 22, 2022 |title='Breaking Bad' star to discuss how cerebral palsy helped shape his career |url=https://news.wsu.edu/news/2022/03/22/breaking-bad-star-to-discuss-how-cerebral-palsy-helped-shape-his-career/ |work=WSU Insider |publisher=Washington State University}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013
| ''House of Last Things''
| Тим
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Influx House&quot;&gt;{{Cite news |last=Qateel |first=Nav |title=An undeniably effective movie |url=https://influxmagazine.com/house-of-last-things/ |access-date=October 12, 2026 |work=Influx Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518060914/https://influxmagazine.com/house-of-last-things/ |archive-date=May 18, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
| ''Dixieland''
| Си-Джей
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR Dixieland&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/dixieland-tribeca-review-788994/ |title=''Dixieland'': Tribeca Review |last=Linden |first=Sheri |work=The Hollywood Reporter |date=April 19, 2015 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ''Who's Driving Doug''
| Даг
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR Doug&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/whos-driving-doug-film-review-864570/ |title=''Who's Driving Doug'': Film Review |last=Farber |first=Stephen |work=The Hollywood Reporter |date=February 12, 2016 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ''The Recall''
| Брендан
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Slant Recall&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.slantmagazine.com/film/the-recall/ |title=Review: ''The Recall'' |last=Smith |first=Derek |work=Slant Magazine |date=June 14, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018
| ''Time Share''
| Том
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR Time Share&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/time-share-1077061/ |title=''Time Share'': Film Review {{!}} Sundance 2018 |last=Scheck |first=Frank |work=The Hollywood Reporter |date=January 22, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''River Runs Red''
| Томас офицер
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;THR River&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/river-runs-red-trailer-taye-diggs-george-lopez-revenge-thriller-1146857/ |title=Taye Diggs, George Lopez Revenge Thriller ''River Runs Red'' Acquired by Cinedigm (Exclusive) |last=Lewis |first=Hilary |work=The Hollywood Reporter |date=September 25, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2019
| ''Standing Up for Sunny''
| Трэвис
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;SMH Sunny&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.smh.com.au/entertainment/movies/why-the-kid-from-breaking-bad-walked-out-of-his-new-australian-comedy-20190613-p51xej.html |title=Why the kid from ''Breaking Bad'' walked out of his new Australian comedy |last=Maddox |first=Garry |work=The Sydney Morning Herald |date=June 13, 2019 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Carol of the Bells''
| Скотт Джонсон
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://specialneedsresourcefoundationofsandiego.com/inclusion-films-produces-the-award-winning-film-carol-of-the-bells/|title=Inclusion Films Produces the Award-Winning Film, Carol of the Bells|date=February 28, 2020|publisher=Special Needs Resource Foundation of San Diego|access-date=February 28, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516005634/https://specialneedsresourcefoundationofsandiego.com/inclusion-films-produces-the-award-winning-film-carol-of-the-bells/|archive-date=May 16, 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
| ''The Oak Room''
| Стив
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Guardian Oak Room&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/film/2021/apr/20/the-oak-room-review-rj-mitte-bar-room-tales |title=''The Oak Room'' review – bar-room tales brew up a storm |last=Hoad |first=Phil |work=The Guardian |date=April 21, 2021 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ''Triumph''
| Майк (сонымен қатар атқарушы продюсер)
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Independent Triumph&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/rj-mitte-interview-triumph-breaking-bad-b1871880.html |title=RJ Mitte: 'My goal is to show people how normal disability is' |last=Rampton |first=James |work=The Independent |date=June 24, 2021 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| ''The Unseen''
| Томми Олсон
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Deadline Unseen&quot;&gt;{{cite web |title=Jennifer A. Goodman Thriller 'The Unseen' Starring 'Breaking Bad's RJ Mitte Acquired By Gravitas Ventures |url=https://deadline.com/2023/03/rj-mitte-movie-the-unseen-release-date-gravitas-ventures-1235301702/ |website=Deadline |author-first1=Matt |author-last1=Grobar |date=March 16, 2023 |access-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720092452/https://deadline.com/2023/03/rj-mitte-movie-the-unseen-release-date-gravitas-ventures-1235301702/ |archive-date=July 20, 2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2024
| ''Love Me Dead''
| Исаак
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Deadline Cassi&quot;/&gt;
|-
| 2025
| ''Westhampton''
| Фитц
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Variety Westhampton&quot;&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2025/film/markets-festivals/westhampton-finn-wittrock-rj-mitte-jake-weary-acquired-new-distributor-obscured-releasing-1236607490/ |title=''Westhampton'' With Finn Wittrock, RJ Mitte and Jake Weary Acquired by New Distributor Obscured Releasing (EXCLUSIVE) |last=Lang |first=Brent |work=Variety |date=December 12, 2025 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2026
| ''Talking to Strangers''
| Джошуа
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Variety Death&quot;&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2026/tv/news/rj-mitte-dead-breaking-bad-1236909451/ |title=RJ Mitte, ''Breaking Bad'' Star, Dies at 34 |last=Shanfeld |first=Ethan |work=Variety |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''One Eye Open''
| Брэд Эверетт
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;People Open&quot;&gt;{{cite web |url=https://people.com/rj-mitte-s-heartbroken-costars-on-breaking-bad-speak-out-after-his-death-at-34-12171021 |title=RJ Mitte's 'Heartbroken' Costars on ''Breaking Bad'' Speak Out After His Death at 34 |last=Moore |first=Julia |work=People |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| TBA
| ''Cassi''
| Исаак
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Deadline Cassi&quot;&gt;{{cite web |url= https://deadline.com/2026/09/dove-cameron-rj-mitte-thriller-cassi-sales-launch-toronto-1237101557/ |title=Dove Cameron &amp; RJ Mitte Thriller ''Cassi'' Gets Sales Launch At TIFF Market |last=Wiseman |first=Andreas |work=Deadline Hollywood |date=September 14, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|}

===Телевизия===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Жыл
! Атауы
! Рөлі
! class=&quot;unsortable&quot; | Ескертпелер
! class=&quot;unsortable&quot; | Д
|-
| 2006
| ''Everybody Hates Chris''
| Көрермен
| Титрде көрсетілмеген; эпизод: &quot;Everybody Hates Elections&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 30, 2014 |title=RJ MITTE OPENS UP ABOUT LIVING WITH A DISABILITY, ACTING, DATING AND HOLLYWOOD - EXCLUSIVE INTERVIEW |work=THE UNTITLED MAGAZINE |url=https://untitled-magazine.com/rj-mitte-opens-up-about-living-with-a-disability-acting-dating-and-hollywood-exclusive-interview/ |access-date=October 12, 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909001707/https://untitled-magazine.com/rj-mitte-opens-up-about-living-with-a-disability-acting-dating-and-hollywood-exclusive-interview/ |archive-date=September 9, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|- 
| 2007
| ''Hannah Montana''
| Мектеп споршысы
| Титрде көрсетілмеген; эпизод: &quot;Schooly Bully&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |first=Erin |last=Clements |title=RJ Mitte, Miley Cyrus Appeared On 'Hannah Montana' Together |url=https://www.huffpost.com/entry/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385 |website=Huffington Post |date=September 18, 2013 |access-date=September 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612235720/https://www.huffpost.com/entry/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385 |archive-date=June 12, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008–2013 
| ''[[Жамандыққа бет бұру|Breaking Bad]]''
| Уолтер Уайт кіші
| Басты рөл
|&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
|-
| 2013
| ''Vegas''
| Расс Остер 
| Эпизод: &quot;Paiutes&quot;
|&lt;ref name=&quot;THR Vegas&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/breaking-bads-rj-mitte-books-385802/ |title=''Breaking Bad''{{'}}s RJ Mitte Books Ticket to CBS' ''Vegas'' (Exclusive) |last=Goldberg |first=Lesley |work=The Hollywood Reporter |date=November 2, 2012 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014
|''Switched at Birth''
| Кэмпбелл Бингман
| Тұрақты рөл; 9 эпизод
|&lt;ref name=&quot;Digital Spy Switched&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a520860/breaking-bad-rj-mitte-joins-switched-at-birth/ |title=''Breaking Bad'' RJ Mitte joins ''Switched at Birth'' |last=Harp |first=Justin |work=Digital Spy |date=October 4, 2013 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ''Robot Chicken''
| Уолтер Уайт кіші (дауыс)
| Эпизод: &quot;Food&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |first=Jake |last=Rohn |title=Exclusive: RJ Mitte Is Down To Voice 'Walter White Jr.' In A Robot Chicken Movie |url=https://www.movieranker.com/articles/rj-mitte-exclusive |website=Movie Ranker |access-date=September 1, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ''The Celebrity Island with Bear Grylls'' 
| Қатысушы
| 2-маусым; 2 эпизод
|&lt;ref name=&quot;Radio Times Grylls&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.radiotimes.com/tv/entertainment/reality-tv/breaking-bad-star-rj-mitte-on-surviving-bullying-trolls-and-the-celebrity-island-with-bear-grylls/ |title=''Breaking Bad'' star RJ Mitte on surviving bullying, trolls and ''Celebrity Island with Bear Grylls'' |last=Harrison |first=Ellie |work=Radio Times |date=August 29, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Digital Spy Grylls&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.digitalspy.com/tv/reality-tv/a837335/breaking-bad-rj-mitte-quits-celebrity-island-with-bear-grylls/ |title=''Breaking Bad''{{'}}s RJ Mitte QUITS ''Celebrity Island with Bear Grylls'' |last=Houghton |first=Rianne |work=Digital Spy |date=September 6, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018
| ''This Close''
| Ти-Джей Блэк
| Эпизод: &quot;Who We Are&quot;
|&lt;ref name=&quot;Paste Close&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.pastemagazine.com/tv/this-close/this-close-wastes-its-compelling-premise |title=''This Close'' Wastes Its Compelling Premise |last=Oller |first=Jacob |work=Paste |date=February 16, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019
| ''Now Apocalypse''
| Лейф
| Тұрақты рөл; 2 эпизод
|&lt;ref name=&quot;Deadline Apocalypse&quot;&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2018/06/now-apocalypse-rj-mitte-grace-victoria-cox-recur-starz-comedy-series-1202418759/ |title=''Now Apocalypse'': RJ Mitte &amp; Grace Victoria Cox Set To Recur On Starz Comedy Series |last=Petski |first=Denise |work=Deadline Hollywood |date=June 28, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''The Guardians of Justice''
| Майнд Мастер
| Басты рөл
|&lt;ref name=&quot;BGR Guardians&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bgr.com/entertainment/netflixs-new-superhero-show-might-be-the-weirdest-thing-you-ever-watch/ |title=Netflix' New Superhero Show Might Be The Weirdest Thing You Ever Watch |last=Meek |first=Andy |work=BGR |date=March 4, 2022 |accessdate=October 13, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}</text>
      <sha1>pqj9ngq1flbpjv0w6vq0ntefkvjgsj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арена-рок</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788440</id>
    <revision>
      <id>3681614</id>
      <parentid>3678873</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9567" sha1="rh9oyscvdn7fddwfs33oqu37aijvcen" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы            = Арена-рок
| Бағыт            = [[рок-музыка]]
| Бастаулары       = [[хард-рок]], [[поп-рок]], [[хеви-метал]]
| Пайда болуы      = 1960 жылдардың соңы — 1970 жылдардың ортасы
| Өркендеуі        = 1980 жылдар
| Ұқсас жанрлар    = стадиондық рок, корпоративтік рок, помп-рок
| Туыстас жанрлар  = [[прогрессивті рок]], [[глэм-рок]], [[пауэр-поп]]
| Туынды жанрлар   = [[глэм-метал]] — [[поп-метал]]
| Тағы_қараңыз     = [[AOR]]
}}
'''Арена-рок''' ({{Lang-en|arena rock}}) немесе '''стадиондық рок''' ({{Lang-en|stadium rock}})&lt;ref name=&quot;Waksman2009&quot;/&gt; (кейде ''anthem rock'',&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Donaldson G.|тақырыбы=The Making of Modern America: the Nation from 1945 to the Present|lang=en|баспасы=Rowman and Littlefield|жылы=2009|беттері=248|isbn=0742548201}}&lt;/ref&gt; ''corporate rock'',&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Scrivani-Tidd L. M.|тақырыбы=The Greenwood Encyclopedia of Rock History: From Arenas to the Underground, 1974—1980|lang=en|баспасы=Greenwood Press|жылы=2006|беттері=74|isbn=0313329370}}&lt;/ref&gt; немесе ''pomp rock''&lt;ref name=&quot;words&quot;&gt;{{кітап|авторы=David Crystal|тақырыбы=Words in Time and Place: Exploring Language Through the Historical Thesaurus of the Oxford English Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=STv_AwAAQBAJ&amp;pg=PA220|lang=en|баспасы=[[Оксфорд университетінің баспасы|Oxford University Press]]|жылы=2014|беттері=220|isbn=0-19-968047-7}}&lt;/ref&gt; да қолданылады) — үлкен алаңдарда, стадиондарда орындауға және ауқымды турларға арналған [[рок-музыка]]. «Арена-рок» жеке жанр болып табылмайды, ол тек бұқаралық өнер көрсетуге бағытталған музыка үшін қолданылатын термин. Арена-роктың негізгі ерекшеліктері — радио ротациясына бағытталған композициялар форматы, [[AOR]]-ға жақын коммерциялық бағыттағы [[мелодика]] мен [[рок-баллада]]лардың көп мөлшері.&lt;ref name=&quot;allmusicArenaRock&quot;&gt;[http://www.allmusic.com/explore/style/arena-rock-d2694 «Arena rock»] {{Wayback|url=http://www.allmusic.com/explore/style/arena-rock-d2694|date=20130808114844}} // ''Allmusic'', retrieved 20 January 2011.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
[[Сурет:Queen 12041982 01 800b.jpg|нобай|оңға|1982 жылы Норвегиядағы [[Queen]] рок тобының өнер көрсетуі, стадиондық рокқа тән мысал]]
Дәстүр бойынша, арена-роктың басталуы 1965 жылы [[Нью-Йорк]]тегі {{Iw|Shea Stadium|Shea Stadium-да|en|Shea Stadium}} [[The Beatles]] қойылымы болып саналады. Бұл жетістікке сәйкесінше 1967 және 1969 жылдары [[Монтерей фестивалі|Монтерей]] мен [[Вудсток (фестиваль)|Вудсток]]тың өте сәтті фестивальдары қол жеткізді.&lt;ref name=&quot;Weisbard&quot;&gt;{{кітап|авторы=Weisbard E.|тақырыбы=This is Pop: in Search of the Elusive at Experience Music Project|lang=en|баспасы=Harvard University Press|жылы=2004|беттері=62|isbn=0674013212}}&lt;/ref&gt; 1960 жылдардың аяғы — 1970 жылдардың басында стадион форматының жетістігін [[The Rolling Stones|Rolling Stones]], [[Led Zeppelin]] және [[Grand Funk Railroad]] сияқты топтардың турлары дәлелдейді. Сонымен қатар, дыбыстық жүйелердің қуаттылығында серпіліс бар, бұл арена-роктың танымал болуына ықпал етті, концерттердің ықтимал көлемін ұлғайту және арттыру. Пиротехника, эффекттер және шоудың басқа элементтері біртіндеп белсенді қолданыла бастайды.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Shuker R.|тақырыбы=Popular Music: the Key Concepts|lang=en|басылым=2nd. ed.|орны=London|баспасы=Routledge|жылы=2002|беттері=158|isbn=0415284252}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, кейбір сыншылар бұл уақыт 1960 жылдардағы рок идеализмінің соңы болғанын атап өтті, өйткені рок біртіндеп негізгі ағымға еніп, [[софт-рок]] немесе [[глэм-рок]] сияқты ерекше коммерциялық рок жанрларының пайда болуы түрінде коммерцияға беріле бастады.&lt;ref name=&quot;Waksman2009&quot;&gt;{{кітап |авторы=Steve Waksman |тақырыбы=This Ain’t the Summer of Love: Conflict and Crossover in Heavy Metal and Punk |url=https://archive.org/details/thisaintsummerof0000waks |lang=en |басылым=1 |орны=Berkeley |баспасы=[[University of California Press]] |жылы=2009 |беттері=21–31 |барлық беті=412 |isbn=978-0-520-94388-9 }}&lt;/ref&gt; Жас арена-роктың негізгі топтары [[Journey]], [[REO Speedwagon]], [[Boston (топ)|Boston]], [[Led Zeppelin]], [[Foreigner]], [[Styx (топ)|Styx]],&lt;ref name=&quot;allmusicArenaRock&quot; /&gt; [[Kiss]], [[Peter Frampton]]&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Shepherd J. (ed.)|тақырыбы=Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World, Volume 1|lang=en|баспасы=Continuum|жылы=2003|беттері=423|isbn=0826463215}}
&lt;/ref&gt; және [[Queen]].&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Buckley P.|тақырыбы=The Rough Guide to Rock|lang=en|басылым=3rd edn.|орны=London|баспасы=Rough Guides|жылы=2003|беттері=835|isbn=1843531054}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DMail&quot;&gt;''Thrills A.'' [http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/reviews/article-1365179/We-STILL-rock-Re-releases-chart-Queens-rise-power.html We STILL rock you: Re-releases chart Queen’s rise to power] {{Wayback|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/reviews/article-1365179/We-STILL-rock-Re-releases-chart-Queens-rise-power.html|date=20110920151204}} // Daily Mail, 11.03.2011. Retrieved June 16, 2011&lt;/ref&gt;

Үлкен қаржылық шығындар мен шоудың жоғары деңгейі стадиондық қойылымдардың лақап атқа ие болуына әкелді — корпоративті рок ({{Lang-en|corporate rock}}).&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{кітап|авторы=Reynolds W. M., Webber J. A.|тақырыбы=Expanding Curriculum Theory: Dis/positions and Lines of Flight|lang=en|орны=London|баспасы=Routledge|жылы=2004|беттері=24|isbn=0805846646}}&lt;/ref&gt; Бірақ арена-роктың коммерциялық бағыты сонымен бірге 70 жылдардағы [[панк-рок]] пен [[паб-рок]]тың дамуына әсер етті. Бұл әдетте роктың коммерциялануына және музыканттар мен көрермендердің байланысының жоғалуына наразылықпен түсіндіріледі.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; 80 жылдары [[глэм-метал]] дәуірі және сәйкесінше [[AOR]] форматы келеді, бұл арена-роктың негізгі ағымдағы орнын одан әрі нығайтты. Бірақ 90 жылдардың басында мұның бәрі альтернативті рок музыкасы мен [[Nirvana]] сияқты топтардың танымалдылығымен жойылды. [[AllMusic]] сайтының пікірінше, глам металды 1991 жылы өлі деп атауға болады, өйткені керемет және патетикалық глам мен арена рок [[гранж]] және басқа альтернативті жанрлар жариялаған идеялармен бәсекеге түсе алмады.&lt;ref name=&quot;AllmusicHairMetal&quot;&gt;{{AllMusic|class=explore|id=style/d2693|pure_url=yes|accessdate=2010-07-06}}&lt;/ref&gt;

== Белгілі өкілдері ==
* [[Journey]]
* [[Styx (топ)|Styx]]
* [[Toto]]
* [[Boston (топ)|Boston]]
* [[Foreigner]]
* [[REO Speedwagon]]
* [[Kiss]]
* [[Kansas]]
* [[Billy Joel]]
* [[Rod Stewart]]
* [[Queen]]
* [[Led Zeppelin]]
* [[Asia (топ)|Asia]]
* [[The Kinks]] (70 жылдардың аяғынан бастап)
* [[Survivor]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{AllMusic|class=explore|id=style/d2693|pure_url=yes}} — термин туралы қысқаша ақпарат, сонымен қатар arena-rock стиліндегі ең үздік орындаушылар, альбомдар мен әндердің тобы.

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Рок]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]</text>
      <sha1>rh9oyscvdn7fddwfs33oqu37aijvcen</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681731</id>
      <parentid>3681614</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Рок|Рок]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3681731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9545" sha1="e5zeduj1zorehbxuxklqyliqtpnbvei" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы            = Арена-рок
| Бағыт            = [[рок-музыка]]
| Бастаулары       = [[хард-рок]], [[поп-рок]], [[хеви-метал]]
| Пайда болуы      = 1960 жылдардың соңы — 1970 жылдардың ортасы
| Өркендеуі        = 1980 жылдар
| Ұқсас жанрлар    = стадиондық рок, корпоративтік рок, помп-рок
| Туыстас жанрлар  = [[прогрессивті рок]], [[глэм-рок]], [[пауэр-поп]]
| Туынды жанрлар   = [[глэм-метал]] — [[поп-метал]]
| Тағы_қараңыз     = [[AOR]]
}}
'''Арена-рок''' ({{Lang-en|arena rock}}) немесе '''стадиондық рок''' ({{Lang-en|stadium rock}})&lt;ref name=&quot;Waksman2009&quot;/&gt; (кейде ''anthem rock'',&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Donaldson G.|тақырыбы=The Making of Modern America: the Nation from 1945 to the Present|lang=en|баспасы=Rowman and Littlefield|жылы=2009|беттері=248|isbn=0742548201}}&lt;/ref&gt; ''corporate rock'',&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Scrivani-Tidd L. M.|тақырыбы=The Greenwood Encyclopedia of Rock History: From Arenas to the Underground, 1974—1980|lang=en|баспасы=Greenwood Press|жылы=2006|беттері=74|isbn=0313329370}}&lt;/ref&gt; немесе ''pomp rock''&lt;ref name=&quot;words&quot;&gt;{{кітап|авторы=David Crystal|тақырыбы=Words in Time and Place: Exploring Language Through the Historical Thesaurus of the Oxford English Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=STv_AwAAQBAJ&amp;pg=PA220|lang=en|баспасы=[[Оксфорд университетінің баспасы|Oxford University Press]]|жылы=2014|беттері=220|isbn=0-19-968047-7}}&lt;/ref&gt; да қолданылады) — үлкен алаңдарда, стадиондарда орындауға және ауқымды турларға арналған [[рок-музыка]]. «Арена-рок» жеке жанр болып табылмайды, ол тек бұқаралық өнер көрсетуге бағытталған музыка үшін қолданылатын термин. Арена-роктың негізгі ерекшеліктері — радио ротациясына бағытталған композициялар форматы, [[AOR]]-ға жақын коммерциялық бағыттағы [[мелодика]] мен [[рок-баллада]]лардың көп мөлшері.&lt;ref name=&quot;allmusicArenaRock&quot;&gt;[http://www.allmusic.com/explore/style/arena-rock-d2694 «Arena rock»] {{Wayback|url=http://www.allmusic.com/explore/style/arena-rock-d2694|date=20130808114844}} // ''Allmusic'', retrieved 20 January 2011.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
[[Сурет:Queen 12041982 01 800b.jpg|нобай|оңға|1982 жылы Норвегиядағы [[Queen]] рок тобының өнер көрсетуі, стадиондық рокқа тән мысал]]
Дәстүр бойынша, арена-роктың басталуы 1965 жылы [[Нью-Йорк]]тегі {{Iw|Shea Stadium|Shea Stadium-да|en|Shea Stadium}} [[The Beatles]] қойылымы болып саналады. Бұл жетістікке сәйкесінше 1967 және 1969 жылдары [[Монтерей фестивалі|Монтерей]] мен [[Вудсток (фестиваль)|Вудсток]]тың өте сәтті фестивальдары қол жеткізді.&lt;ref name=&quot;Weisbard&quot;&gt;{{кітап|авторы=Weisbard E.|тақырыбы=This is Pop: in Search of the Elusive at Experience Music Project|lang=en|баспасы=Harvard University Press|жылы=2004|беттері=62|isbn=0674013212}}&lt;/ref&gt; 1960 жылдардың аяғы — 1970 жылдардың басында стадион форматының жетістігін [[The Rolling Stones|Rolling Stones]], [[Led Zeppelin]] және [[Grand Funk Railroad]] сияқты топтардың турлары дәлелдейді. Сонымен қатар, дыбыстық жүйелердің қуаттылығында серпіліс бар, бұл арена-роктың танымал болуына ықпал етті, концерттердің ықтимал көлемін ұлғайту және арттыру. Пиротехника, эффекттер және шоудың басқа элементтері біртіндеп белсенді қолданыла бастайды.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Shuker R.|тақырыбы=Popular Music: the Key Concepts|lang=en|басылым=2nd. ed.|орны=London|баспасы=Routledge|жылы=2002|беттері=158|isbn=0415284252}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, кейбір сыншылар бұл уақыт 1960 жылдардағы рок идеализмінің соңы болғанын атап өтті, өйткені рок біртіндеп негізгі ағымға еніп, [[софт-рок]] немесе [[глэм-рок]] сияқты ерекше коммерциялық рок жанрларының пайда болуы түрінде коммерцияға беріле бастады.&lt;ref name=&quot;Waksman2009&quot;&gt;{{кітап |авторы=Steve Waksman |тақырыбы=This Ain’t the Summer of Love: Conflict and Crossover in Heavy Metal and Punk |url=https://archive.org/details/thisaintsummerof0000waks |lang=en |басылым=1 |орны=Berkeley |баспасы=[[University of California Press]] |жылы=2009 |беттері=21–31 |барлық беті=412 |isbn=978-0-520-94388-9 }}&lt;/ref&gt; Жас арена-роктың негізгі топтары [[Journey]], [[REO Speedwagon]], [[Boston (топ)|Boston]], [[Led Zeppelin]], [[Foreigner]], [[Styx (топ)|Styx]],&lt;ref name=&quot;allmusicArenaRock&quot; /&gt; [[Kiss]], [[Peter Frampton]]&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Shepherd J. (ed.)|тақырыбы=Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World, Volume 1|lang=en|баспасы=Continuum|жылы=2003|беттері=423|isbn=0826463215}}
&lt;/ref&gt; және [[Queen]].&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Buckley P.|тақырыбы=The Rough Guide to Rock|lang=en|басылым=3rd edn.|орны=London|баспасы=Rough Guides|жылы=2003|беттері=835|isbn=1843531054}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DMail&quot;&gt;''Thrills A.'' [http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/reviews/article-1365179/We-STILL-rock-Re-releases-chart-Queens-rise-power.html We STILL rock you: Re-releases chart Queen’s rise to power] {{Wayback|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/reviews/article-1365179/We-STILL-rock-Re-releases-chart-Queens-rise-power.html|date=20110920151204}} // Daily Mail, 11.03.2011. Retrieved June 16, 2011&lt;/ref&gt;

Үлкен қаржылық шығындар мен шоудың жоғары деңгейі стадиондық қойылымдардың лақап атқа ие болуына әкелді — корпоративті рок ({{Lang-en|corporate rock}}).&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{кітап|авторы=Reynolds W. M., Webber J. A.|тақырыбы=Expanding Curriculum Theory: Dis/positions and Lines of Flight|lang=en|орны=London|баспасы=Routledge|жылы=2004|беттері=24|isbn=0805846646}}&lt;/ref&gt; Бірақ арена-роктың коммерциялық бағыты сонымен бірге 70 жылдардағы [[панк-рок]] пен [[паб-рок]]тың дамуына әсер етті. Бұл әдетте роктың коммерциялануына және музыканттар мен көрермендердің байланысының жоғалуына наразылықпен түсіндіріледі.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; 80 жылдары [[глэм-метал]] дәуірі және сәйкесінше [[AOR]] форматы келеді, бұл арена-роктың негізгі ағымдағы орнын одан әрі нығайтты. Бірақ 90 жылдардың басында мұның бәрі альтернативті рок музыкасы мен [[Nirvana]] сияқты топтардың танымалдылығымен жойылды. [[AllMusic]] сайтының пікірінше, глам металды 1991 жылы өлі деп атауға болады, өйткені керемет және патетикалық глам мен арена рок [[гранж]] және басқа альтернативті жанрлар жариялаған идеялармен бәсекеге түсе алмады.&lt;ref name=&quot;AllmusicHairMetal&quot;&gt;{{AllMusic|class=explore|id=style/d2693|pure_url=yes|accessdate=2010-07-06}}&lt;/ref&gt;

== Белгілі өкілдері ==
* [[Journey]]
* [[Styx (топ)|Styx]]
* [[Toto]]
* [[Boston (топ)|Boston]]
* [[Foreigner]]
* [[REO Speedwagon]]
* [[Kiss]]
* [[Kansas]]
* [[Billy Joel]]
* [[Rod Stewart]]
* [[Queen]]
* [[Led Zeppelin]]
* [[Asia (топ)|Asia]]
* [[The Kinks]] (70 жылдардың аяғынан бастап)
* [[Survivor]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{AllMusic|class=explore|id=style/d2693|pure_url=yes}} — термин туралы қысқаша ақпарат, сонымен қатар arena-rock стиліндегі ең үздік орындаушылар, альбомдар мен әндердің тобы.

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]</text>
      <sha1>e5zeduj1zorehbxuxklqyliqtpnbvei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682110</id>
      <parentid>3681731</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9633" sha1="qtpkrx1tw37xrpmjkxgqwfzpus1kda4" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы            = Арена-рок
| Бағыт            = [[рок-музыка]]
| Бастаулары       = [[хард-рок]], [[поп-рок]], [[хеви-метал]]
| Пайда болуы      = 1960 жылдардың соңы — 1970 жылдардың ортасы
| Өркендеуі        = 1980 жылдар
| Ұқсас жанрлар    = стадиондық рок, корпоративтік рок, помп-рок
| Туыстас жанрлар  = [[прогрессивті рок]], [[глэм-рок]], [[пауэр-поп]]
| Туынды жанрлар   = [[глэм-метал]] — [[поп-метал]]
| Тағы_қараңыз     = [[AOR]]
}}
'''Арена-рок''' ({{Lang-en|arena rock}}) немесе '''стадиондық рок''' ({{Lang-en|stadium rock}})&lt;ref name=&quot;Waksman2009&quot;/&gt; (кейде ''anthem rock'',&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Donaldson G.|тақырыбы=The Making of Modern America: the Nation from 1945 to the Present|lang=en|баспасы=Rowman and Littlefield|жылы=2009|беттері=248|isbn=0742548201}}&lt;/ref&gt; ''corporate rock'',&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Scrivani-Tidd L. M.|тақырыбы=The Greenwood Encyclopedia of Rock History: From Arenas to the Underground, 1974—1980|lang=en|баспасы=Greenwood Press|жылы=2006|беттері=74|isbn=0313329370}}&lt;/ref&gt; немесе ''pomp rock''&lt;ref name=&quot;words&quot;&gt;{{кітап|авторы=David Crystal|тақырыбы=Words in Time and Place: Exploring Language Through the Historical Thesaurus of the Oxford English Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=STv_AwAAQBAJ&amp;pg=PA220|lang=en|баспасы=[[Оксфорд университетінің баспасы|Oxford University Press]]|жылы=2014|беттері=220|isbn=0-19-968047-7}}&lt;/ref&gt; да қолданылады) — үлкен алаңдарда, стадиондарда орындауға және ауқымды турларға арналған [[рок-музыка]]. «Арена-рок» жеке жанр болып табылмайды, ол тек бұқаралық өнер көрсетуге бағытталған музыка үшін қолданылатын термин. Арена-роктың негізгі ерекшеліктері — радио ротациясына бағытталған композициялар форматы, [[AOR]]-ға жақын коммерциялық бағыттағы [[мелодика]] мен [[рок-баллада]]лардың көп мөлшері.&lt;ref name=&quot;allmusicArenaRock&quot;&gt;[http://www.allmusic.com/explore/style/arena-rock-d2694 «Arena rock»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130808114844/http://www.allmusic.com/explore/style/arena-rock-d2694 |date=2013-08-08 }} // ''Allmusic'', retrieved 20 January 2011.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
[[Сурет:Queen 12041982 01 800b.jpg|нобай|оңға|1982 жылы Норвегиядағы [[Queen]] рок тобының өнер көрсетуі, стадиондық рокқа тән мысал]]
Дәстүр бойынша, арена-роктың басталуы 1965 жылы [[Нью-Йорк]]тегі {{Iw|Shea Stadium|Shea Stadium-да|en|Shea Stadium}} [[The Beatles]] қойылымы болып саналады. Бұл жетістікке сәйкесінше 1967 және 1969 жылдары [[Монтерей фестивалі|Монтерей]] мен [[Вудсток (фестиваль)|Вудсток]]тың өте сәтті фестивальдары қол жеткізді.&lt;ref name=&quot;Weisbard&quot;&gt;{{кітап|авторы=Weisbard E.|тақырыбы=This is Pop: in Search of the Elusive at Experience Music Project|lang=en|баспасы=Harvard University Press|жылы=2004|беттері=62|isbn=0674013212}}&lt;/ref&gt; 1960 жылдардың аяғы — 1970 жылдардың басында стадион форматының жетістігін [[The Rolling Stones|Rolling Stones]], [[Led Zeppelin]] және [[Grand Funk Railroad]] сияқты топтардың турлары дәлелдейді. Сонымен қатар, дыбыстық жүйелердің қуаттылығында серпіліс бар, бұл арена-роктың танымал болуына ықпал етті, концерттердің ықтимал көлемін ұлғайту және арттыру. Пиротехника, эффекттер және шоудың басқа элементтері біртіндеп белсенді қолданыла бастайды.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Shuker R.|тақырыбы=Popular Music: the Key Concepts|lang=en|басылым=2nd. ed.|орны=London|баспасы=Routledge|жылы=2002|беттері=158|isbn=0415284252}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, кейбір сыншылар бұл уақыт 1960 жылдардағы рок идеализмінің соңы болғанын атап өтті, өйткені рок біртіндеп негізгі ағымға еніп, [[софт-рок]] немесе [[глэм-рок]] сияқты ерекше коммерциялық рок жанрларының пайда болуы түрінде коммерцияға беріле бастады.&lt;ref name=&quot;Waksman2009&quot;&gt;{{кітап |авторы=Steve Waksman |тақырыбы=This Ain’t the Summer of Love: Conflict and Crossover in Heavy Metal and Punk |url=https://archive.org/details/thisaintsummerof0000waks |lang=en |басылым=1 |орны=Berkeley |баспасы=[[University of California Press]] |жылы=2009 |беттері=21–31 |барлық беті=412 |isbn=978-0-520-94388-9 }}&lt;/ref&gt; Жас арена-роктың негізгі топтары [[Journey]], [[REO Speedwagon]], [[Boston (топ)|Boston]], [[Led Zeppelin]], [[Foreigner]], [[Styx (топ)|Styx]],&lt;ref name=&quot;allmusicArenaRock&quot; /&gt; [[Kiss]], [[Peter Frampton]]&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Shepherd J. (ed.)|тақырыбы=Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World, Volume 1|lang=en|баспасы=Continuum|жылы=2003|беттері=423|isbn=0826463215}}
&lt;/ref&gt; және [[Queen]].&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Buckley P.|тақырыбы=The Rough Guide to Rock|lang=en|басылым=3rd edn.|орны=London|баспасы=Rough Guides|жылы=2003|беттері=835|isbn=1843531054}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DMail&quot;&gt;''Thrills A.'' [http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/reviews/article-1365179/We-STILL-rock-Re-releases-chart-Queens-rise-power.html We STILL rock you: Re-releases chart Queen’s rise to power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110920151204/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/reviews/article-1365179/We-STILL-rock-Re-releases-chart-Queens-rise-power.html |date=2011-09-20 }} // Daily Mail, 11.03.2011. Retrieved June 16, 2011&lt;/ref&gt;

Үлкен қаржылық шығындар мен шоудың жоғары деңгейі стадиондық қойылымдардың лақап атқа ие болуына әкелді — корпоративті рок ({{Lang-en|corporate rock}}).&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{кітап|авторы=Reynolds W. M., Webber J. A.|тақырыбы=Expanding Curriculum Theory: Dis/positions and Lines of Flight|lang=en|орны=London|баспасы=Routledge|жылы=2004|беттері=24|isbn=0805846646}}&lt;/ref&gt; Бірақ арена-роктың коммерциялық бағыты сонымен бірге 70 жылдардағы [[панк-рок]] пен [[паб-рок]]тың дамуына әсер етті. Бұл әдетте роктың коммерциялануына және музыканттар мен көрермендердің байланысының жоғалуына наразылықпен түсіндіріледі.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; 80 жылдары [[глэм-метал]] дәуірі және сәйкесінше [[AOR]] форматы келеді, бұл арена-роктың негізгі ағымдағы орнын одан әрі нығайтты. Бірақ 90 жылдардың басында мұның бәрі альтернативті рок музыкасы мен [[Nirvana]] сияқты топтардың танымалдылығымен жойылды. [[AllMusic]] сайтының пікірінше, глам металды 1991 жылы өлі деп атауға болады, өйткені керемет және патетикалық глам мен арена рок [[гранж]] және басқа альтернативті жанрлар жариялаған идеялармен бәсекеге түсе алмады.&lt;ref name=&quot;AllmusicHairMetal&quot;&gt;{{AllMusic|class=explore|id=style/d2693|pure_url=yes|accessdate=2010-07-06}}&lt;/ref&gt;

== Белгілі өкілдері ==
* [[Journey]]
* [[Styx (топ)|Styx]]
* [[Toto]]
* [[Boston (топ)|Boston]]
* [[Foreigner]]
* [[REO Speedwagon]]
* [[Kiss]]
* [[Kansas]]
* [[Billy Joel]]
* [[Rod Stewart]]
* [[Queen]]
* [[Led Zeppelin]]
* [[Asia (топ)|Asia]]
* [[The Kinks]] (70 жылдардың аяғынан бастап)
* [[Survivor]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{AllMusic|class=explore|id=style/d2693|pure_url=yes}} — термин туралы қысқаша ақпарат, сонымен қатар arena-rock стиліндегі ең үздік орындаушылар, альбомдар мен әндердің тобы.

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]</text>
      <sha1>qtpkrx1tw37xrpmjkxgqwfzpus1kda4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рок-баллада</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788448</id>
    <revision>
      <id>3682007</id>
      <parentid>3678728</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3682007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8655" sha1="6lc213h7auizwzx7snwpaymikil0xyw" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы            = Рок-баллада
| Суреті           = Ec-hasslau.de 010.jpg
| Сурет атауы      = Жанкүйерлер арасында балладаларды орындау кезінде шамдарды немесе [[оттық]]тарды жағу және оларды әннің [[Оттықтарды шайқау|ырғағымен шайқау]] дәстүрі бар.&lt;ref&gt;[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E07E4D8173AF932A35751C0A96E958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=print «POP VIEW; The Male Rock Anthem: Going All to Pieces»]. ''[[The New York Times]]''. Published February 1, 1998.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.livescience.com/technology/060715_popsci_lighters.html «Rock Concert Question: Are Lighter Salutes Bad for the Environment?»] {{Wayback|url=http://www.livescience.com/technology/060715_popsci_lighters.html|date=20100106112647}} ''[http://www.livescience.com/ Live Science] {{Wayback|url=http://www.livescience.com/|date=20081217201835}}''. Published July 15, 2006.&lt;/ref&gt;
| Бағыт            = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Арена-рок]]
* [[поп-рок]]
* [[хард-рок]]
* [[хеви-метал]]
* [[софт-рок]]
&lt;/div&gt;
| Бастаулары       = 1970 жылдардың басы
| Пайда болуы      = 
| Өркендеуі        = 
| Ұқсас жанрлар    = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Софт-рок]]
* [[глэм-метал]]
* [[пауэр-поп]]
* [[пост-гранж]]
* [[заманауи ересектер музыкасы]]
&lt;/div&gt;
| Туыстас жанрлар  = 
| Туынды жанрлар   = 
| Тағы_қараңыз     = 
}}

{{External media
| width = 200
| topic = Рок-баллада мысалдары
| subtopic = 
| video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=YkgkThdzX-8 John Lennon - Imagine]
| video2 = [https://www.youtube.com/watch?v=OMD8hBsA-RI Journey - Faithfully]
| video3 = [https://www.youtube.com/watch?v=_Jtpf8N5IDE Queen - Who Wants To Live Forever]
| video4 = [https://www.youtube.com/watch?v=tAGnKpE4NCI Metallica - Nothing Else Matters]
| video5 = [https://www.youtube.com/watch?v=8SbUC-UaAxE Guns N' Roses - November Rain]
| video6 = [https://www.youtube.com/watch?v=JkK8g6FMEXE Aerosmith - I Don't Want to Miss a Thing]
}}

'''Рок-баллада''' ({{Lang-en|rock ballad}}; ағылшын тілінде ''power ballad'' атауы да қолданылады) — баяу, әуезді, лирикалық композиция болып табылатын рок-музыкадағы ән түрі.

== Музыкасы ==
Балладалар көбінесе [[акустикалық гитара]]ларды және/немесе оркестрлік [[аранжировка]]ларды, [[фортепиано]]ны (соның салдарынан [[кавер-нұсқа]]лардың үлкен саны дәл осы балладаларға жасалады) қолдана отырып жазылады, кейде [[Электрогитара|электрлі гитара]]лар әннің аяқталар бөлігінде қосылады. Балладалардағы [[Ұрмалы музыкалық аспаптар|ұрмалы аспаптар]]дың партиялары болмауы немесе елеусіз рөл атқаруы мүмкін. Балладаларда ең әртүрлі акустикалық аспаптарды қолдану мысалдары бар: [[скрипка]], [[виолончель]], [[флейта]], [[мандолина]], сонымен қатар топ құрамында [[Пернелі музыкалық аспаптар|пернелі аспапшы]] болмаған кезде де пернелі аспаптарды қолдану; бұл ретте жазбада пернелі партияларды топ мүшелерінің бірі орындайды, ал жанды дауыстағы өнер көрсетулерде — [[Портастудия|портативті студия]]мен ойнатылады. Көбінесе балладалар акустикалық (акустикалық гитаралармен), симфониялық ([[симфониялық оркестр]]мен), оркестрлік (оркестрдің кейбір аспаптарымен) аранжировкаларда жазылады.

[[Гитара солосы|Гитара сололары]] әдетте композицияның соңында ойналады, дегенмен ортасында да кездесетін мысалдар бар.&lt;ref&gt;''Мұндай балладаның мысалы ретінде [[Megadeth]] [[трэш-метал]] тобының In My Darkest Hour әнін келтіруге болады''&lt;/ref&gt;

== Мәтіндері ==
«[[Баллада]]&lt;nowiki/&gt;» термині аттас поэтикалық жанрдан бастау алады, бірақ онымен байланысы өте аз. Классикалық мағынадағы баллада — өлеңмен баяндалған лиро-эпикалық қысқа оқиға. Рок-балладалар [[лирика]]ға жақынырақ, олардың мәтіндері сюжетсіз болуы және автор мен орындаушының эмоцияларын білдіруі мүмкін. Рок-балладалардың мәтіндері кейде стандартты рок-мәтіндерден ерекшеленіп, [[лирика]]лық әрі меланхолиялық және агрессивтілігі азырақ болып келеді. Көбінесе рок-балладалардың мәтіндері [[Махаббат|махаббатқа]], [[мұңға]] немесе басқа да асқақ сезімдерге арналады.

== Танымалдығы ==
Балладалар рок-әндердің «радиоға ыңғайлы» түрлеріне жатады. Олар жиі бөлек [[сингл]] ретінде шығарылады, оларға [[бейнеклип]]тер түсіріледі. Балладаларды аудитория оңайырақ қабылдайды және олар тіпті рокерлердің «мақсатты аудиториясынан» тыс жерлерде де танымал бола алады деп есептеледі. Олар сондай-ақ [[Радио үйі|радиостанция]]лар мен [[Телевизиялық арна (БАҚ)|телеарна]]лардың «форматына» оңайырақ өтеді. ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының нұсқасы бойынша ұлы рок-әндердің тізіміне [[Imagine (ән)|Imagine]], [[Yesterday]], [[Let It Be (ән)|Let It Be]], [[Stairway to Heaven]], [[Bridge Over Troubled Water (ән)|Bridge Over Troubled Water]] балладалары кірді.&lt;ref&gt;[https://www.rollingstone.com/music/music-lists/500-greatest-songs-of-all-time-151127/the-eagles-hotel-california-67578/ 500 Greatest Songs of All Time] {{Wayback|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/500-greatest-songs-of-all-time-151127/the-eagles-hotel-california-67578/|date=20191219231907}} - Rolling Stone&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}} 

== Сыртқы сілтемелер ==
'''Рейтингілер'''
* [http://digitaldreamdoor.com/pages/best_balladsddd.html 100 Greatest Rock Ballads]
* [http://www.vh1.com/shows/dyn/the_greatest/66390/episode_countdown.jhtml] {{Wayback|url=http://www.vh1.com/shows/dyn/the_greatest/66390/episode_countdown.jhtml |date=20081219112910 }}
* [http://www.misterpoll.com/polls/180633 Greatest Rock Ballad сауалнамасы]
* [http://www.jugi3.ch/homepage/rockballads.htm Great Rock Ballads]

'''Кітаптар'''
* [https://books.google.com/books?id=NooKAAAACAAJ&amp;dq=rock+ballad&amp;lr Rock Ballads By Dave Limina]
* [https://books.google.com/books?id=N4oKAAAACAAJ&amp;dq=rock+ballad&amp;lr Rock Ballads By Ashma Menken]


[[Санат:Балладалар]]
[[Санат:Өлең құрылысы]]
[[Санат:Хабар тарату форматтары]]
[[Санат:Ән формалары]]
[[Санат:Софт-рок]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]
[[Санат:Музыкалық жанрлар]]
[[Санат:Жеңіл музыка]]
[[Санат:XX ғасырдағы музыкалық жанрлар]]
[[Санат:XXI ғасырдағы музыкалық жанрлар]]
[[Санат:Поп-музыка]]</text>
      <sha1>6lc213h7auizwzx7snwpaymikil0xyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Іргіт (тайпа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788482</id>
    <revision>
      <id>3681613</id>
      <parentid>3679938</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3021" sha1="01pduuckvyoumoutlpsv25goxq9c6ud" xml:space="preserve">{{Қысқа мақала}}
{{Этникалық топ
|атауы      = Іргіт
|төл атауы  = Іргіт, эрхүд, эрхид, ирхид
|сурет      = 
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 
|аймақ      = 
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[алтай тілі]], [[тува тілі]], [[хакас тілі]] және т.б.
|діні       = 
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}
'''Іргіт''', кейде '''іркіт''' ([[хакас тілі|хак.]] ''іpгіт'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''эрхүд'', ''эрхид'', [[бурят тілі|бур.]] ''ирхид'') - кейбір [[түркі]] және [[моңғол]] халықтарының құрамындағы тайпа. Олар [[хакастар|хакастардың]] сағай этникалық тобында, [[алтайлықтар|алтайлықтарда]], [[тывалар|тываларда]] кездеседі.

== Тарихы ==
[[File:С.У. Ремезовтың картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы.png|thumb|left|[[Семен Ульянович Ремезов|С.У. Ремезовтың]] картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы (''Іргить'')]]

== Әдебиет ==

*Дугаров Б. С. О происхождении рода иркит (эрхид) // Problems of Ethnic History of Nomadic Peoples in Central Asia. — Ulaanbaatar, 2002. — P. 147—155.
*Балдаев С. П. Родословные легенды и предания бурят. Ч. 1 — Улан-Удэ, 1970.
*Очир А. Монгольские этнонимы: вопросы происхождения и этнического состава монгольских народов / д.и.н. Э. П. Бакаева, д.и.н. К. В. Орлова. — Элиста: КИГИ РАН, 2016. — 286 с. — ISBN 978-5-903833-93-1.

[[Санат:Сібір тарихы]]</text>
      <sha1>01pduuckvyoumoutlpsv25goxq9c6ud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681639</id>
      <parentid>3681613</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown Alash</username>
        <id>96268</id>
      </contributor>
      <origin>3681639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3393" sha1="d8tdk5v0h3donadvks6ahzaxo3ba2rx" xml:space="preserve">{{Қысқа мақала}}
{{Этникалық топ
|атауы      = Іргіт
|төл атауы  = Іргіт, эрхүд, эрхид, ирхид
|сурет      = 
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 
|аймақ      = 
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[алтай тілі]], [[тува тілі]], [[хакас тілі]] және т.б.
|діні       = 
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}
'''Іргіт''', кейде '''іркіт''' ([[хакас тілі|хак.]] ''іpгіт'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''эрхүд'', ''эрхид'', [[бурят тілі|бур.]] ''ирхид'') - кейбір [[түркі]] және [[моңғол]] халықтарының құрамындағы тайпа. Олар [[хакастар|хакастардың]] сағай этникалық тобында, [[алтайлықтар|алтайлықтарда]], [[тывалар|тываларда]] кездеседі.

== Тарихы ==
[[File:С.У. Ремезовтың картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы.png|thumb|left|[[Семен Ульянович Ремезов|С.У. Ремезовтың]] картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы (''Іргить'')]]
[[Моңғолия|Моңғолияның]] [[Ховд]] аймағында ак иргит, улуг иргит, адай иргит, моол иргит, калчан иргит, джод иргит, ал [[Баян-Өлгей]] аймағында ар иргит, шунгуур иргит, адай иргит, чооду иргит рулары мекендейді.

== Әдебиет ==

*Дугаров Б. С. О происхождении рода иркит (эрхид) // Problems of Ethnic History of Nomadic Peoples in Central Asia. — Ulaanbaatar, 2002. — P. 147—155.
*Балдаев С. П. Родословные легенды и предания бурят. Ч. 1 — Улан-Удэ, 1970.
*Очир А. Монгольские этнонимы: вопросы происхождения и этнического состава монгольских народов / д.и.н. Э. П. Бакаева, д.и.н. К. В. Орлова. — Элиста: КИГИ РАН, 2016. — 286 с. — ISBN 978-5-903833-93-1.

[[Санат:Сібір тарихы]]</text>
      <sha1>d8tdk5v0h3donadvks6ahzaxo3ba2rx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681640</id>
      <parentid>3681639</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown Alash</username>
        <id>96268</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3681640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3426" sha1="rs2sg3cfcwwu0ie49w6me4qoan9elst" xml:space="preserve">{{Қысқа мақала}}
{{Этникалық топ
|атауы      = Іргіт
|төл атауы  = Іргіт, эрхүд, эрхид, ирхид
|сурет      = 
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 
|аймақ      = 
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[алтай тілі]], [[тува тілі]], [[хакас тілі]] және т.б.
|діні       = 
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}
'''Іргіт''', кейде '''іркіт''' ([[хакас тілі|хак.]] ''іpгіт'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''эрхүд'', ''эрхид'', [[бурят тілі|бур.]] ''ирхид'') - кейбір [[түркі]] және [[моңғол]] халықтарының құрамындағы тайпа. Олар [[хакастар|хакастардың]] сағай этникалық тобында, [[алтайлықтар|алтайлықтарда]], [[тывалар|тываларда]] кездеседі.

== Тарихы ==
[[File:С.У. Ремезовтың картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы.png|thumb|left|[[Семен Ульянович Ремезов|С.У. Ремезовтың]] картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы (''Іргить'')]]
[[Моңғолия|Моңғолияның]] [[Ховд]] аймағында ак иргит, улуг иргит, адай иргит, моол иргит, калчан иргит, джод иргит, ал [[Баян-Өлгей аймағы|Баян-Өлгей]] аймағында ар иргит, шунгуур иргит, адай иргит, чооду иргит рулары мекендейді.

== Әдебиет ==

*Дугаров Б. С. О происхождении рода иркит (эрхид) // Problems of Ethnic History of Nomadic Peoples in Central Asia. — Ulaanbaatar, 2002. — P. 147—155.
*Балдаев С. П. Родословные легенды и предания бурят. Ч. 1 — Улан-Удэ, 1970.
*Очир А. Монгольские этнонимы: вопросы происхождения и этнического состава монгольских народов / д.и.н. Э. П. Бакаева, д.и.н. К. В. Орлова. — Элиста: КИГИ РАН, 2016. — 286 с. — ISBN 978-5-903833-93-1.

[[Санат:Сібір тарихы]]</text>
      <sha1>rs2sg3cfcwwu0ie49w6me4qoan9elst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681644</id>
      <parentid>3681640</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown Alash</username>
        <id>96268</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3681644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3882" sha1="g61bt3gm32dx31wyofqk6jswyddqg56" xml:space="preserve">{{Қысқа мақала}}
{{Этникалық топ
|атауы      = Іргіт
|төл атауы  = Іргіт, эрхүд, эрхид, ирхид
|сурет      = 
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 
|аймақ      = 
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[алтай тілі]], [[тува тілі]], [[хакас тілі]] және т.б.
|діні       = 
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}
'''Іргіт''', кейде '''іркіт''' ([[хакас тілі|хак.]] ''іpгіт'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''эрхүд'', ''эрхид'', [[бурят тілі|бур.]] ''ирхид'') - кейбір [[түркі]] және [[моңғол]] халықтарының құрамындағы тайпа. Олар [[хакастар|хакастардың]] сағай этникалық тобында, [[алтайлықтар|алтайлықтарда]], [[тывалар|тываларда]] кездеседі.

== Тарихы ==
[[File:С.У. Ремезовтың картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы.png|thumb|left|[[Семен Ульянович Ремезов|С.У. Ремезовтың]] картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы (''Іргить'')]]
Іргіт атауының пайда болуы туралы бірнеші пікір қалыптасты. Ғалымдардың бірінші тобы оны көне түрік, екіншісі моңғол, ал үшіншісі тунгус-маньчжур нұсқаларын ұсынды.  
[[Моңғолия|Моңғолияның]] [[Ховд]] аймағында ак иргит, улуг иргит, адай иргит, моол иргит, калчан иргит, джод иргит, ал [[Баян-Өлгей аймағы|Баян-Өлгей]] аймағында ар иргит, шунгуур иргит, адай иргит, чооду иргит рулары мекендейді. [[Қытай Халық Республикасы|Қытайда]] улуг иргит және бичии иргит рулары кездеседі.

== Әдебиет ==

*Дугаров Б. С. О происхождении рода иркит (эрхид) // Problems of Ethnic History of Nomadic Peoples in Central Asia. — Ulaanbaatar, 2002. — P. 147—155.
*Балдаев С. П. Родословные легенды и предания бурят. Ч. 1 — Улан-Удэ, 1970.
*Очир А. Монгольские этнонимы: вопросы происхождения и этнического состава монгольских народов / д.и.н. Э. П. Бакаева, д.и.н. К. В. Орлова. — Элиста: КИГИ РАН, 2016. — 286 с. — ISBN 978-5-903833-93-1.

[[Санат:Сібір тарихы]]</text>
      <sha1>g61bt3gm32dx31wyofqk6jswyddqg56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681645</id>
      <parentid>3681644</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown Alash</username>
        <id>96268</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3681645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3875" sha1="f66ymay87tj25cfpe67uz5mrc3yg3af" xml:space="preserve">{{Қысқа мақала}}
{{Этникалық топ
|атауы      = Іргіт
|төл атауы  = Іргіт, эрхүд, эрхид, ирхид
|сурет      = 
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 
|аймақ      = 
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[алтай тілі]], [[тува тілі]], [[хакас тілі]] және т.б.
|діні       = 
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}
'''Іргіт''', кейде '''іркіт''' ([[хакас тілі|хак.]] ''іpгіт'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''эрхүд'', ''эрхид'', [[бурят тілі|бур.]] ''ирхид'') - кейбір [[түркі]] және [[моңғол]] халықтарының құрамындағы тайпа. Олар [[хакастар|хакастардың]] сағай этникалық тобында, [[алтайлықтар|алтайлықтарда]], [[тывалар|тываларда]] кездеседі.

== Тарихы ==
[[File:С.У. Ремезовтың картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы.png|thumb|left|[[Семен Ульянович Ремезов|С.У. Ремезовтың]] картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы (''Іргить'')]]
Іргіт атауының пайда болуы туралы бірнеші пікір қалыптасты. Ғалымдардың бірінші тобы көне түрік, екіншісі моңғол, ал үшіншісі тунгус-маньчжур нұсқаларын ұсынды.  
[[Моңғолия|Моңғолияның]] [[Ховд]] аймағында ак иргит, улуг иргит, адай иргит, моол иргит, калчан иргит, джод иргит, ал [[Баян-Өлгей аймағы|Баян-Өлгей]] аймағында ар иргит, шунгуур иргит, адай иргит, чооду иргит рулары мекендейді. [[Қытай Халық Республикасы|Қытайда]] улуг иргит және бичии иргит рулары кездеседі.

== Әдебиет ==

*Дугаров Б. С. О происхождении рода иркит (эрхид) // Problems of Ethnic History of Nomadic Peoples in Central Asia. — Ulaanbaatar, 2002. — P. 147—155.
*Балдаев С. П. Родословные легенды и предания бурят. Ч. 1 — Улан-Удэ, 1970.
*Очир А. Монгольские этнонимы: вопросы происхождения и этнического состава монгольских народов / д.и.н. Э. П. Бакаева, д.и.н. К. В. Орлова. — Элиста: КИГИ РАН, 2016. — 286 с. — ISBN 978-5-903833-93-1.

[[Санат:Сібір тарихы]]</text>
      <sha1>f66ymay87tj25cfpe67uz5mrc3yg3af</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682097</id>
      <parentid>3681645</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown Alash</username>
        <id>96268</id>
      </contributor>
      <origin>3682097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4002" sha1="choht4620l1pwdamh5xs7plm9e8i5ir" xml:space="preserve">{{Қысқа мақала}}
{{Этникалық топ
|атауы      = Іргіт
|төл атауы  = Іргіт, эрхүд, эрхид, ирхид
|сурет      = 
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = белгісіз
|аймақ      = [[Ресей Федерациясы]], [[Моңғолия]], [[Қытай Халық Республикасы]]
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[алтай тілі]], [[тува тілі]], [[хакас тілі]] және т.б.
|діні       = 
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}
'''Іргіт''', кейде '''іркіт''' ([[хакас тілі|хак.]] ''іpгіт'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''эрхүд'', ''эрхид'', [[бурят тілі|бур.]] ''ирхид'') - кейбір [[түркі]] және [[моңғол]] халықтарының құрамындағы тайпа. Олар [[хакастар|хакастардың]] сағай этникалық тобында, [[алтайлықтар|алтайлықтарда]], [[тывалар|тываларда]] кездеседі.

== Тарихы ==
[[File:С.У. Ремезовтың картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы.png|thumb|left|[[Семен Ульянович Ремезов|С.У. Ремезовтың]] картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы (''Іргить'')]]
Іргіт атауының пайда болуы туралы бірнеші пікір қалыптасты. Ғалымдардың бірінші тобы көне түрік, екіншісі моңғол, ал үшіншісі тунгус-маньчжур нұсқаларын ұсынды.  
[[Моңғолия|Моңғолияның]] [[Ховд]] аймағында ак иргит, улуг иргит, адай иргит, моол иргит, калчан иргит, джод иргит, ал [[Баян-Өлгей аймағы|Баян-Өлгей]] аймағында ар иргит, шунгуур иргит, адай иргит, чооду иргит рулары мекендейді. [[Қытай Халық Республикасы|Қытайда]] улуг иргит және бичии иргит рулары кездеседі.

== Әдебиет ==

*Дугаров Б. С. О происхождении рода иркит (эрхид) // Problems of Ethnic History of Nomadic Peoples in Central Asia. — Ulaanbaatar, 2002. — P. 147—155.
*Балдаев С. П. Родословные легенды и предания бурят. Ч. 1 — Улан-Удэ, 1970.
*Очир А. Монгольские этнонимы: вопросы происхождения и этнического состава монгольских народов / д.и.н. Э. П. Бакаева, д.и.н. К. В. Орлова. — Элиста: КИГИ РАН, 2016. — 286 с. — ISBN 978-5-903833-93-1.

[[Санат:Сібір тарихы]]</text>
      <sha1>choht4620l1pwdamh5xs7plm9e8i5ir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682098</id>
      <parentid>3682097</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown Alash</username>
        <id>96268</id>
      </contributor>
      <origin>3682098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3974" sha1="e44gyl9hxxzy3d2mnn6sb9jwkc3u4w8" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Іргіт
|төл атауы  = Іргіт, эрхүд, эрхид, ирхид
|сурет      = 
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = белгісіз
|аймақ      = [[Ресей Федерациясы]], [[Моңғолия]], [[Қытай Халық Республикасы]]
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[алтай тілі]], [[тува тілі]], [[хакас тілі]] және т.б.
|діні       = 
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}
'''Іргіт''', кейде '''іркіт''' ([[хакас тілі|хак.]] ''іpгіт'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''эрхүд'', ''эрхид'', [[бурят тілі|бур.]] ''ирхид'') - кейбір [[түркі]] және [[моңғол]] халықтарының құрамындағы тайпа. Олар [[хакастар|хакастардың]] сағай этникалық тобында, [[алтайлықтар|алтайлықтарда]], [[тывалар|тываларда]] кездеседі.

== Тарихы ==
[[File:С.У. Ремезовтың картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы.png|thumb|left|[[Семен Ульянович Ремезов|С.У. Ремезовтың]] картасындағы іргіт тайпасының қоныстануы (''Іргить'')]]
Іргіт атауының пайда болуы туралы бірнеші пікір қалыптасты. Ғалымдардың бірінші тобы көне түрік, екіншісі моңғол, ал үшіншісі тунгус-маньчжур нұсқаларын ұсынды.  
[[Моңғолия|Моңғолияның]] [[Ховд]] аймағында ак иргит, улуг иргит, адай иргит, моол иргит, калчан иргит, джод иргит, ал [[Баян-Өлгей аймағы|Баян-Өлгей]] аймағында ар иргит, шунгуур иргит, адай иргит, чооду иргит рулары мекендейді. [[Қытай Халық Республикасы|Қытайда]] улуг иргит және бичии иргит рулары кездеседі.

== Әдебиет ==

*Дугаров Б. С. О происхождении рода иркит (эрхид) // Problems of Ethnic History of Nomadic Peoples in Central Asia. — Ulaanbaatar, 2002. — P. 147—155.
*Балдаев С. П. Родословные легенды и предания бурят. Ч. 1 — Улан-Удэ, 1970.
*Очир А. Монгольские этнонимы: вопросы происхождения и этнического состава монгольских народов / д.и.н. Э. П. Бакаева, д.и.н. К. В. Орлова. — Элиста: КИГИ РАН, 2016. — 286 с. — ISBN 978-5-903833-93-1.

[[Санат:Сібір тарихы]]</text>
      <sha1>e44gyl9hxxzy3d2mnn6sb9jwkc3u4w8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афиша (басылым)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788516</id>
    <revision>
      <id>3682281</id>
      <parentid>3678991</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 11 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3682281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36065" sha1="cocn34er1rnvxdnlx5tpkstf2gohzpk" xml:space="preserve">{{Журнал
 |атауы          = Афиша
 |шынайы атауы   = 
 |логотипі       = Afisha logo.svg
 |сурет          = 
 |өлшемі         = 
 |сурет атауы    = журналдың алғашқы нөмірінің мұқабасы
 |бұрынғы атауы  = 
 |қысқарту       = 
 |мамандануы     = мәдениет, ойын-сауық, қоғам
 |мерзімділік    = айына екі рет&lt;br&gt;(2015 жылы — ай сайын)
 |тілі           = [[Орыс тілі|орысша]]
 |редакция мекен-жайы  = [[Мәскеу]]
 |бас редактор   = [[Александра Рустемовна Левина|Александра Левина]]
 |құрылтайшылары = «Компания Афиша» ЖШҚ
 |ел             = {{Байрақ|Ресей}}
 |орны           = 
 |баспашы        = «Компания Афиша» ЖШҚ
 |тарихы         = баспа журналы: 1999—2015&lt;br&gt;веб-басылым: 2010 — қазіргі уақыт
 |құрылғаны      = сәуір 1999
 |соңғы шығарылымы   = желтоқсан 2015
 |көлемі         = 
 |жиынтықтылауы  = 
 |таралым        = 84 000
 |ISSN           = 
 |eISSN          =  
 |марапаттары    = [[РОТОР]]-2007
 |сайты          = {{URL|https://afisha.ru}}
 |ортаққор       = 
}}
'''«Афиша»''' — ресейлік [[интернет-басылым]], ал өткенде сонымен қатар қалалық оқиғалар мен ойын-сауық саласы туралы [[журнал]]. Баспа түрінде журнал 1999 жылдың сәуірінен 2015 жылдың желтоқсанына дейін шығып тұрды. 2013 жылы жарияланған таралымы 84,3 мың дананы құрады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2013/06/21/krasilshchik/|title=У журнала «Афиша» сменится главный редактор|lang=ru|date=2013-06-21|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2013-06-21|archive-date=2013-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130625062459/http://lenta.ru/news/2013/06/21/krasilshchik}}&lt;/ref&gt; 2015 жылға дейін журнал айына екі рет, 2015 жылы ай сайын басылды. 2016 жылдан бастап қағаз журнал жабылды, жарияланымдар «Афиша Daily» интернет-басылымында шығуын жалғастыруда.

«Афиша» жобасына Мәскеу, Санкт-Петербург және Ресейдің басқа да ірі қалаларындағы оқиғалардың кестесі мен анонстары берілген afisha.ru сайт-агрегаторы, [[YouTube]]-тегі канал және әртүрлі уақытта бірқатар басқа да қосымша сайттар кіреді. 2020-жылдарға дейін басылым [[Пикник «Афиши»]] музыкалық фестивалін ұйымдастырып келді.

== Тарихы ==

=== Баспа журналы ===
[[Сурет:Ilya Oskolkov-Tsentsiper.jpg|нобай|«Афишаның» негізін қалаушы Илья Осколков-Ценципер (2014 жылғы сурет)]]
«Афиша» журналын 1999 жылы журналист [[Илья Осколков-Ценципер]] құрды, ол оның алғашқы бас редакторы болды. Алғашқы арт-редакторы комикстердің авторы [[Павел Валерьевич Сухих|Павел Сухих]] болды. «Афишаға» үлгі ретінде бұған дейін Ценципер жұмыс істеген «[[Вечерняя Москва (журнал)|Вечерняя Москва]]&lt;nowiki/&gt;» басылымы мен дәл сондай lifestyle және ойын-сауық бағытындағы «[[Time Out|Time]] [[Time Out|Out]]&lt;nowiki/&gt;» басылымы алынды. Бірақ жобаны жасаушылар басынан бастап олардан ерекшеленуге тырысты, оқырманды жай ғана хабардар етуге емес, журналистердің жеке пікірлеріне баса назар аударды.&lt;ref&gt;[http://adindustry.ru/doc/479 Вне расписания. Илья Осколков-Ценципер ищет интересную работу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220221162754/http://adindustry.ru/doc/479 |date=2022-02-21 }} | Индустрия рекламы&lt;/ref&gt;

Жобаның бастапқы кезеңінде шамамен $ 1 млн инвестиция салынды. Журналдың құрылтайшылары мен инвесторлары [[Антон Владимирович Кудряшов|Антон Кудряшов]] («Афиша» баспа үйі акцияларының 51%-ы) және баспа үйінің бас директоры болған [[Эндрю Полсон]] (15%-ы) еді. Кейінірек акциялардың 100%-ын «Спутник» инвестициялық компаниясы сатып алды.

2003 жылы [[Юрий Геннадьевич Сапрыкин|Юрий Сапрыкин]] жаңа бас редактор болды, ол «Афишаға» 2000 жылы келіп, бірден бас редактордың орынбасары қызметіне кіріскен еді. 2005 жылы баспа үйі «[[Проф-Медиа]]&lt;nowiki/&gt;» холдингіне сатылды. Бұл ретте Осколков-Ценципер Полсонның орнына бас директор қызметіне келді.

2008 жылдың шілдесінде «Афиша» журналының бас редакторы қызметіне жасы жиырмадан жаңа ғана асқан жас журналист [[Илья Иосифович Красильщик|Илья Красильщик]] тағайындалды.&lt;ref name=&quot;lp26&quot;&gt;{{cite news|title=Директор ИД «Афиша» Юрий Сапрыкин назначен главредом интернет-проекта Slon.Ru.|date=2011-03-18|work=[[Газета.Ru]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lp28&quot;&gt;{{cite news|title=Юрий Сапрыкин. Биографическая справка.|date=2011-03-18|work=[[РИА Новости]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lp36&quot;&gt;{{cite news|title=Бэби-бум в «Афише».|date=2008-07-02|work=[[OpenSpace.ru]]}}&lt;/ref&gt; Сапрыкин өзінің кету себебін журналға жастарға тән «жаңа нәрселерге деген қызығушылық» қажет екендігімен түсіндірді, ал өзі болса «шаршағанын» және «өмірінің соңына дейін осы „Мәскеудің ойын-сауықтарымен“ айналысып өтетінін ойлаудың өзі қорқынышты» екенін айтты.&lt;ref name=&quot;lp37&quot;&gt;{{cite news|title=«Афиша» сделана, пардон, от души.|author=Глеб Морев|date=2008-07-02|work=[[OpenSpace.ru]]}}&lt;/ref&gt; Бір жылдан кейін баспадан Осколков-Ценципер де күтпеген жерден жұмыстан шығарылды. Отставкаға кетуге «ПрофМедиа» холдингінің басшылығымен туындаған келіспеушіліктер себеп болды: холдинг президенті Рафаэль Акопов мәлімдегендей, «Жұмыс берушіге ультиматум қоятын қызметкер — жаман қызметкер».&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/articles/2009/08/13/tsetse/ Илью Осколкова-Ценципера «ушли» из «Афиши»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714144424/https://lenta.ru/articles/2009/08/13/tsetse/ |date=2020-07-14 }}: Медиа: Lenta.ru&lt;/ref&gt;

2013 жылдың сәуірінде журналдың құрылымы мен безендірілуінде айтарлықтай өзгерістер орын алды; оқиғалар кестесі мен рецензиялар басылымнан алынып тасталды, содан кейін олар тек журналдың веб-сайтында және мобильді құрылғыларға арналған қосымшаларда ғана жарияланатын болды.&lt;ref&gt;{{мақала|тақырыбы=Внимание…|басылымы=Афиша. Все развлечения вселенной|күні=2013|нөмірі=7 (156)|беттері=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2013/04/18/afisha/|title=Журнал «Афиша» отказался от рубрик и рецензий|lang=ru|date=2013-04-18|publisher=// [[Lenta.ru]]|access-date=2013-06-21|archive-date=2013-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130628170103/http://lenta.ru/news/2013/04/18/afisha/}}&lt;/ref&gt; 2013 жылдың маусымында Красильщик «Афиша» баспа үйінің өнім жөніндегі директоры болды, ал оның орнын [[Александр Витальевич Горбачёв|Александр Горбачёв]] басты. Ол журналда 2005 жылдан бастап жұмыс істеді — алдымен музыкалық шолушы, кейіннен шеф-редактор қызметтерін атқарды.

Горбачёв бас редактор қызметінде тек бір жыл ғана, 2014 жылдың 1 тамызына дейін болды, содан кейін бұл қызметтен кетті. «Менің кетуімнің себептері Б. Н. Ельциннің 1999 жылғы 31 желтоқсандағы Жаңа жылдық үндеуінде азды-көпті баяндалған», — деп атап өтті Горбачёв. Оның орнын бұған дейін [[Look At Me]] веб-сайтын басқарған [[Даниил Гаврилович Трабун|Даниил Трабун]] басты. Оның тұсында 2014 жылы «Афиша. Мир» және «Афиша. Еда» қосымша журналдарының баспа нұсқалары тоқтатылып, бұл басылымдар сайт форматтарына ауысты.&lt;ref&gt;[http://www.the-village.ru/village/city/city/224849-afisha-mir «Афиша-Мир» перезапустилась онлайн] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314175009/http://www.the-village.ru/village/city/city/224849-afisha-mir |date=2018-03-14 }} — The Village&lt;/ref&gt;

2015 жылдың желтоқсанында баспа журналының барлық редакциясы жұмыстан шығарылды. Бастапқыда бұл сәттен бастап журнал жаңа командамен тоқсанына бір рет шығып тұрады деп жарияланған еді,&lt;ref&gt;[http://newsru.com/russia/03dec2015/afisha.html Редакцию журнала «Афиша» уволили в полном составе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160420221425/http://newsru.com/russia/03dec2015/afisha.html |date=2016-04-20 }} // [[NEWSru.com]], 3 декабря 2015.&lt;/ref&gt; алайда іс жүзінде бұдан кейін журнал мүлдем шығуын тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vc.ru/n/afisha-no-magazine-year|title=«Афиша» не выпустила ни одного журнала за год с момента перехода на ежеквартальный график выхода|access-date=2016-11-30|archive-date=2016-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201082321/https://vc.ru/n/afisha-no-magazine-year|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.afisha.ru/about/archive/|title=Об «Афише»: архив номеров|access-date=2016-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081032/https://www.afisha.ru/about/archive/|archive-date=2016-12-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2016 жылдың соңында баспа үйі журналдың шығарылымы қайта басталмайтынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://izvestia.ru/news/649265|title=Афиша окончательно закрыла свой ежемесячный журнал|access-date=2016-12-03|archive-date=2017-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428075629/http://izvestia.ru/news/649265|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Сайт ===
afisha.ru сайты журналдың негізі қалануымен бір уақытта дерлік, 1999 жылы іске қосылды. Негізгі www.afisha.ru сайты ойын-сауық туралы ақпарат агрегаторы болып табылады.

2007 жылдың шілдесінде сайтта пайдаланушылардың блог платформасы іске қосылып, ол төрт ай бойы жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://www.afisha.ru/blogcomments/475/page1|title=Афиша: Петербург / Блоги / Об «Афише» / Новые блоги|author=[[Илья Красильщик]]|website=Афиша|date=2007-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109133158/http://www.afisha.ru/blogcomments/475/page1|archive-date=2007-11-09|access-date=2023-07-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2007 жылдың қарашасында пайдаланушы блогтары жабылып, мұрағатқа көшірілді,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.afisha.ru/article/blogs_archive|title=Афиша: Архив блогов|website=|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052419/http://www.afisha.ru/article/blogs_archive|archive-date=2007-11-07|access-date=2023-07-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ал редакцияның заттар, кино, кітаптар, музыка, мейрамханалар және «Афиша» туралы 6 тақырыптық блогы өз жұмысын жалғастырды. 2008 жылдың қыркүйегінде «Афиша-Еда» сайты іске қосылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.afisha.ru/about/|title=Об Афише|archive-url=https://web.archive.org/web/20161203055913/http://www.afisha.ru/about/|archive-date=2016-12-03|access-date=2016-11-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2010 жылдың сәуірінде сайтта редакциялық рецензиялармен қатар пайдаланушылардың рецензия қалдыру функциясы пайда болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2010/04/07/afisha/|title=Журнал &quot;Афиша&quot; полностью сменил дизайн|website=[[Lenta.ru]]|date=2009-12-28|access-date=2016-04-09|archive-date=2016-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407152627/https://lenta.ru/news/2010/04/07/afisha/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2010 жылдың қарашасынан бастап, сайтты қайта іске қосумен бірге,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.afisha.ru/article/7833/|title=Новая «Афиша» : Здесь мы будем жить - Музыка, Новости - Афиша|website=web.archive.org|date=2010-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20101112093923/http://www.afisha.ru/article/7833/|archive-date=2010-11-12|access-date=2023-07-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; afisha.ru/daily мекенжайы бойынша редакциялық мақалалар бөлімі жұмыс істей бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://www.afisha.ru/daily/|title=Журнал - Афиша|website=Афиша|date=2010-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20101102224545/http://www.afisha.ru/daily/|archive-date=2010-11-02|access-date=2023-07-11|deadlink=yes|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

2013 жылдың қазанында «Афиша Daily» бөлімі «мәңгілікке жабылды» деп жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://adindex.ru/news/media/2013/10/16/103242.phtml|title=«Афиша» запускает три новых издания вместо Afisha Daily|last=|website=AdIndex|date=2013-10-16|access-date=2023-07-11|archive-date=2023-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711191741/https://adindex.ru/news/media/2013/10/16/103242.phtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оның орнына «Афиша» үш жаңа қосымша сайтты іске қосты: «Афиша-Волна» (музыка туралы), «Афиша-Воздух» (басқа да мәдениет туралы) және «Афиша-Город» (қала өмірі туралы).&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2013/10/21/afisha/|title=«Афиша» запустила три новых сайта|lang=ru|date=2013-04-18|publisher=// [[Lenta.ru]]|access-date=2014-07-21|archive-date=2014-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709062547/http://lenta.ru/news/2013/10/21/afisha/}}&lt;/ref&gt; 2015 жылы «Афиша-Волна» сайты «Афиша-Воздух» құрамына енді. 2015 жылдың желтоқсанында бұл тәжірибе сәтсіз деп танылып, үш сайт қайтадан «[https://daily.afisha.ru/ Афиша-Daily]» болып біріктірілді,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daily.afisha.ru/cities/64-afisha-daily-kazhdyj-raz-kak-v-pervyj-raz/|title=От редакции. Афиша Daily: каждый раз как в первый раз|access-date=2016-04-09|archive-date=2016-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424112908/https://daily.afisha.ru/cities/64-afisha-daily-kazhdyj-raz-kak-v-pervyj-raz/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ол белгілі бір мағынада жабылған баспа журналының орнын басты.&lt;ref&gt;Состав.ру. [https://www.sostav.ru/publication/afisha-ne-smogla-spasti-pechatnuyu-versiyu-zhurnala-24795.html «Афиша» не смогла спасти печатную версию журнала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230713095541/https://www.sostav.ru/publication/afisha-ne-smogla-spasti-pechatnuyu-versiyu-zhurnala-24795.html |date=2023-07-13 }}: ''«Никто из читателей, которые когда-то читали бумажную версию ничего не потеряли после закрытия — „Афиша“ продолжает развивать свои онлайн версии»''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://daily.afisha.ru/about/ Что такое «Афиша Daily»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230713095541/https://daily.afisha.ru/about/ |date=2023-07-13 }}: ''«Афиша Daily» выросла из легендарного журнала «Афиша».''&lt;/ref&gt; Сол кезде біріккен басылымды Екатерина Дементьева басқарды, бірақ 2017 жылы ол өз еркімен жұмыстан кететінін хабарлап, оның орнына сол сәтте «Афиша» холдингі бас директорының орынбасары қызметін атқарған Юлия Рабкина келді.&lt;ref&gt;{{мақала|тақырыбы=В «Афише» поменяется главный редактор|тілі=ru|сілтеме=https://www.kommersant.ru/doc/3434431|басылымы=Коммерсантъ|күні=2017-09-10|archive-date=2018-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816194615/https://www.kommersant.ru/doc/3434431}}&lt;/ref&gt;

2016 жылы Мәскеу, Санкт-Петербург және Ресейдің басқа да ірі қалаларында квесттер ұйымдастыратын компаниялардың тізімін қамтитын «Афиша Квесты» жобасы іске қосылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.afisha.ru/msk/quests/|title=Квесты в Москве – все квеструмы в реальности: цены, отзывы, фото, описание, обзоры, скидки – Афиша-Квесты|publisher=www.afisha.ru|access-date=2017-10-27|archive-date=2017-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027182025/https://www.afisha.ru/msk/quests/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ онда квесттер жинағы мен олардың рейтингі берілген.

2019 жылы «Афиша» компаниясынан afisha.ru сайтының бас редакторы Филипп Вуячич пен digital-директоры Александр Крушин кетті.&lt;ref&gt;[https://lenizdat.ru/articles/1155540/ Из «Афиши» уходят шеф-редактор и digital-директор] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402091845/https://lenizdat.ru/articles/1155540/ |date=2019-04-02 }} › Лениздат.ру&lt;/ref&gt; Вуячичтің орнын бұған дейін жаңалықтар редакторы қызметін атқарған Роман Бобылев басты.&lt;ref&gt;[https://vc.ru/media/62555-izdanie-afisha-smenit-glavnogo-redaktora Издание «Афиша» сменит главного редактора] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402091842/https://vc.ru/media/62555-izdanie-afisha-smenit-glavnogo-redaktora |date=2019-04-02 }} — Медиа на vc.ru&lt;/ref&gt;

2022 жылы басылым өзінің «100 үздік посткеңестік альбом» рейтингін түзіп шықты. Редакция 30 жыл ішіндегі ең үздік альбом ретінде [[Иван Александрович Дорн|Иван Дорн]]ның «[[Co’n’dorn]]&lt;nowiki/&gt;» күйтабағын таныды. Тізімге сонымен қатар «[[АукцЫон]]&lt;nowiki/&gt;» тобының посткеңестік кезеңдегі барлық дерлік альбомдары және оның көшбасшысы Леонид Фёдоровтың 2 альбомы енді. Тізімнің шамамен 25%-ын [[Орыс хип-хоп|орыс рэпі]] құрады. 

2022 жылы сайттың мәскеулік редакциясы бірқатар арнайы жобаларды жарыққа шығарды: «Басқа жағалаулар» ([[Философиялық пароход]]тың 100 жылдығы), «Жою мәдениеті — мәдениеттің жойылуы» (Ресейдің мәдени оқшаулануы туралы) и «Оставанцы» ([[Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейінгі Ресейден эмиграция|жаппай эмиграция]] кезінде Ресейде қалып қойған адамдар туралы). «[[Важные истории]]&lt;nowiki/&gt;» басылымының мәлімдеуінше, бұл материалдар үгіт-насихат мақсатында [[Интернетті дамыту институты]]ның тапсырысы бойынша дайындалған, сонымен бірге материалдардың өзінде олардың тапсырыс берушісі туралы еш жерде айтылмайтыны алға тартылған.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=«Чистыми руками взять патриотические деньги и не зашквариться»|url=https://istories.media/stories/2023/06/06/chistimi-rukami-vzyat-patrioticheskie-dengi-i-ne-zashkvaritsya/|website=Важные истории|date=2023-06-06|access-date=2023-06-07|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606103109/https://istories.media/stories/2023/06/06/chistimi-rukami-vzyat-patrioticheskie-dengi-i-ne-zashkvaritsya/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;На самом деле участие ИРИ было указано в выходных данных [https://citizens.afisha.ru/ спецпроектов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240615040722/https://citizens.afisha.ru/ |date=2024-06-15 }}.&lt;/ref&gt;

2023 жылдан 2024 жылға дейін басылымды 2018 жылдан бастап редакцияда жұмыс істеп, арнайы жобалармен және музыка индустриясы туралы материалдармен айналысқан Яна Циноева басқарды. Оның басшылығы кезінде пайдаланушының басылым сайтында болуының орташа уақыты 27%-ға, ал қаралым тереңдігі 12%-ға артты.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://daily.afisha.ru/news/92599-novym-glavredom-afishi-daily-stala-ilyana-erdneeva/|title=Новым главредом «Афиши Daily» стала Иляна Эрднеева|date=2024-11-08|access-date=2025-10-16|publisher=Афиша Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20250929094024/https://daily.afisha.ru/news/92599-novym-glavredom-afishi-daily-stala-ilyana-erdneeva/|archive-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt; «Афиша Daily» басылымынан кеткеннен кейін Циноева [[Музыкалық бастамалар институты]]&lt;nowiki/&gt;ның (МБИ) бас редакторы болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://i-m-i.ru/profiles/yana-tsinoeva|title=Яна Циноева – профиль на сайте ИМИ|access-date=2025-10-16|publisher=ИМИ|archive-url=https://web.archive.org/web/20251125213154/https://i-m-i.ru/profiles/yana-tsinoeva|archive-date=2025-11-25}}&lt;/ref&gt;

2024 жылдың қарашасында «Афиша Daily» басылымының бас редакторы болып бұған дейін «Glamour» журналын басқарған Иляна Эрднеева тағайындалды. Келесі жылдың наурыз айында-ақ ол қызметінен босатылды. Диджитал-сарапшы Евгений Гуцал Эрднееваның басылымнан уәде етілгендей оффлайнда да, бейнеформатта да ешқандай ауқымды жобаларды іске қосып үлгермей кеткенін, бірақ осы уақыт ішінде ұжымның бірнеше бұрынғы мүшелері басылымнан өз еркімен кетіп қалғанын атап өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/igutsal/13357|title=Резюме Евгения Гуцала о ситуации в «Афише Daily»|access-date=2025-10-16|website=Telegram|author=Евгений Гуцал|archive-url=https://web.archive.org/web/20251125202711/https://t.me/igutsal/13357|archive-date=2025-11-25}}&lt;/ref&gt; Жұмыстан кеткеннен кейін Эрднеева әлеуметтік желілердегі парақшаларынан «Афиша Daily» басылымындағы жұмысы туралы ақпаратты өшіріп тастады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/ilyana.erdneeva/|title=Instagram Иляны Эрднеевой|access-date=2025-10-16|website=Instagram}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың наурызында редакцияны оған дейін басылымның шеф-редакторы қызметін атқарған Александра Левина басқарды.

== Афиша Видео ==
«Афиша» [[YouTube]] арнасында әр жылдары «Узнать за 10 секунд», «IQYT», «Фейсконтроль», «Что послушать?» және «Поясни за тренд» сияқты шоулар жарық көрді. 2025 жылдың басында арнаның бір миллионнан астам жазылушысы болды.

== Белгілі қызметкерлері ==
=== Журналдың бас редакторлары ===
* [[Илья Владимирович Осколков-Ценципер|Илья Осколков-Ценципер]] (1999—2003), журналдың негізін қалаушы, 2009 жылға дейін — «Афиша» компаниясының бас директоры.
* [[Юрий Геннадьевич Сапрыкин|Юрий Сапрыкин]] (2003—2008)
* [[Илья Иосифович Красильщик|Илья Красильщик]] (2008—2013)&lt;ref&gt;[http://the-village.ru У «Афиши» сменился главный редактор] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308231536/http://the-village.ru/ |date=2018-03-08 }} — The Village&lt;/ref&gt;
* [[Александр Витальевич Горбачёв|Александр Горбачев]] (2013—2014)&lt;ref&gt;[https://abnews.ru В журнале «Афиша» сменился главный редактор] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101103850/https://abnews.ru/ |date=2016-01-01 }} — Агентство Бизнес Новостей&lt;/ref&gt;
* [[Даниил Трабун]] (2014—2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Главный редактор журнала «Афиша» Даниил Трабун объявил об уходе из Rambler&amp;Co|url=https://vc.ru|access-date=2018-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308232735/https://vc.ru|archive-date=2018-03-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== «Афиша Daily» басылымының бас редакторы ===
* Екатерина Дементьева (2015—2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Главный редактор «Афиши» Екатерина Дементьева покинет издание ― Спутник / Новости|url=https://sputnik.ru|publisher=news.sputnik.ru|access-date=2018-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816194457/https://sputnik.ru|archive-date=2018-08-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Б. а. Юлия Рабкина (2017—2017)&lt;ref&gt;{{мақала|басылымы=Коммерсантъ|тақырыбы=В «Афише» поменяется главный редактор|тілі=ru|сілтеме=https://kommensant.ru|archive-date=2018-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816194615/https://kommensant.ru}}&lt;/ref&gt;
* Егор Беляков (2017—2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Егор Беляков покинет пост главного редактора «Афиши Daily»|url=https://afisha.ru|publisher=Афиша|access-date=2019-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191123021009/https://afisha.ru|archive-date=2019-11-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Бебутов, Трифон Михайлович|Трифон Бебутов]] (2019—2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В «Афиша Daily» сменился главный редактор|url=https://lenta.ru|publisher=lenta.ru|lang=ru|access-date=2019-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029092435/https://lenta.ru|archive-date=2021-10-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Яна Циноева (2023—2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Трифон Бебутов уходит с поста главного редактора &quot;Афиши Daily&quot;|url=https://tass.ru|website=TACC|lang=ru|access-date=2023-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711183025/https://tass.ru|archive-date=2023-07-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Иляна Эрднеева (қараша 2024 — наурыз 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Новым главредом «Афиши Daily» стала Иляна Эрднеева|url=https://afisha.ru|website=Афиша|lang=ru|access-date=2024-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119182954/https://afisha.ru|archive-date=2024-11-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Левина, Александра Рустемовна|Александра Левина]] (наурыз 2025 — қазіргі уақыт)

=== ''Afisha'' басылымының бас редакторы ===
* Александр Каныгин (2015—2017)
* Филипп Вуячич (2017—2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Новым главным редактором &quot;Афиши&quot; станет Роман Бобылев|url=https://tass.ru|publisher=ТАСС|lang=ru|access-date=2019-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714135457/https://tass.ru|archive-date=2020-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Роман Бобылев — бас редактор лауазымы жойылды, өкілеттік шеф-редакторға өтті (2019—2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Издание «Афиша» сменит главного редактора — Медиа на vc.ru|url=https://vc.ru|author=Лера Михайлова|publisher=vc.ru|date=2019-03-26|access-date=2019-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402131320/https://vc.ru|archive-date=2019-04-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- «Афиша» туралы материалдар, бұл жерден дереккөздерді табуға болады:
http://sostav.ru
http://sostav.ru
http://adindustry.ru
https://lenta.ru
http://colta.ru
--&gt;
* Мария Масальцева (2021—2022)

=== Белгілі авторлары ===
* [[Лев Александрович Данилкин|Лев Данилкин]] — әдеби сыншы.
* [[Диана Юрьевна Мачулина|Диана Мачулина]] — заманауи ресейлік суретші, «Афишада» арт-сыншы (көрмелер бөлімінің шолушысы) болды.
* [[Ирина Владимировна Меглинская|Ирина Меглинская]] — фотосурет саласының маманы, куратор және оқытушы, журналда фотодиректор болды.
* [[Авдотья Андреевна Смирнова|Дуня Смирнова]] — тележүргізушіshift және кинорежиссёр, журналда кітап шолушысы және колумнист болды.
* [[Станислав Игоревич Зельвенский|Станислав Зельвенский]] — киношолушы.
* [[Роман Олегович Волобуев|Роман Волобуев]] — киношолушы.
* [[Михаил Иосифович Брашинский|Михаил Брашинский]] — киношолушы.
* [[Антон Владимирович Долин|Антон Долин]] — киношолушы.

== Марапаттары ==
«Афиша.ру» сайты [[РОТОР]]-2007 сыйлығын алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Состоялось вручение интернет-премии «РОТОР»|url=http://net.compulenta.ru/313237/|access-date=2009-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080924002026/http://net.compulenta.ru/313237/|archive-date=2008-09-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Пикник «Афиши»]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://mag.afisha.ru/ Баспа журналы нөмірлерінің мұрағаты]
* [http://www.afisha.ru/ «Афиша.ру» анонстар агрегаторы]

{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:2016 жылы жабылған баспа басылымдары]]
[[Санат:Әліпби бойынша Ресей журналдары]]
[[Санат:Ресейдің ойын-сауық сайттары]]
[[Санат:Интернеттегі фильмдер базасы]]
[[Санат:Лайфстайл-журналдар]]
[[Санат:Онлайн форматқа ауысқан баспа басылымдары]]</text>
      <sha1>cocn34er1rnvxdnlx5tpkstf2gohzpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esquire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788524</id>
    <revision>
      <id>3681650</id>
      <parentid>3679123</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>3681650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5462" sha1="7om1zx6kdpqq7widl28r399y6k7xv2k" xml:space="preserve">{{Журнал
| атауы          = Esquire
| шынайы атауы   = {{lang-en|Esquire}}
| логотипі       = Esquire logo (2017).svg
| сурет          = 
| өлшемі         = 
| сурет атауы    = 
| бұрынғы атауы  = 
| қысқарту       = 
| мамандануы     = ерлерге арналған журнал
| мерзімділік    = айына 1 рет
| тілі           = [[ағылшын тілі|ағылшын]], сонымен қатар 30-ға жуық ұлттық басылымдар
| редакция мекен-жайы  = 
| бас редактор   = Майкл Себастьян
| құрылтайшылары = {{iw|Арнольд Гингрич|Арнольд Гингрич|en|Arnold Gingrich}}, [[Дэвид Смарт]] және Генри Л. Джексон
| ел             = АҚШ
| орны           = 
| баспашы        = [[Hearst Corporation|Hearst Magazines]]
| тарихы         = 
| құрылғаны      = қазан 1933
| соңғы шығарылымы   = 
| көлемі         = 
| жиынтықтылауы  = 
| таралым        = 721 399&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://abcas3.auditedmedia.com/ecirc/magtitlesearch.asp |title= eCirc for Consumer Magazines |date= 2012-06-30 |publisher= [[Alliance for Audited Media]] |access-date= 2012-12-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130509152354/http://abcas3.auditedmedia.com/ecirc/magtitlesearch.asp |archive-date= 2013-05-09 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; (желтоқсан 2012)
| ISSN           = 0014-0791
| eISSN          =  
| марапаттары    = 
| сайты          = https://www.esquire.com/
| ортаққор       = 
}}
'''''Esquire''''' ({{tr-en|[[эсквайр]]}}) — 1933 жылы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та негізі қаланған халықаралық ай сайынғы журнал. Негізгі тақырыптары: мәдениет пен өнер, сән мен стиль, бизнес пен саясат, технологиялар мен автомобильдер, тамақ пен денсаулық, кейіпкерлер мен сұхбаттар.

Журналдың негізін 1933 жылдың қазан айында&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bill Osgerby|s2cid=193234935|title=The Bachelor Pad as Cultural Icon|journal=Journal of Design History|date=Spring 2005|volume=18|issue=1|pages=99–113|jstor=3527021|doi=10.1093/jdh/epi008}}&lt;/ref&gt; [[Дэвид Смарт]], Генри Джексон&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://artsandculture.google.com/entity/henry-l-jackson/m0t51j85|title=Henry L. Jackson|website=Google Arts &amp; Culture|access-date=2021-07-05|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185034/https://artsandculture.google.com/entity/henry-l-jackson/m0t51j85|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және {{iw|Арнольд Гингрич|Арнольд Гингрич|en|Arnold Gingrich}} қалады. 1937 жылдың қаңтар айында журналдың ай сайынғы таралымы бір жарым миллион данаға жетеді. 1963 жылдың қазан айында журналдың таралымы екі миллионға дейін артады.

== Басылым географиясы ==
Журнал келесі елдерде шығарылады:
{{div col|13em}}
* [[Болгария]] (2014 жылдан бастап)
* [[Ұлыбритания]] (1991 жылдан бастап)
* [[Вьетнам]]
* [[Германия]]
* [[Гонконг]]
* [[Грекия]] (2013 жылдан бастап)
* [[Индонезия]]
* [[Испания]]
* [[Италия]] (2018)
* [[Қазақстан]] (2005 жылдан бастап)
* [[Қытай]]
* [[Колумбия]] (2012—2019)
* [[Малайзия]]
* [[Мексика]]
* [[Нидерланд]]
* [[БАӘ]] (2009 жылдан бастап)
* [[Польша]] (2015 жылдан бастап)
* [[Ресей]] (2005—2022, қазіргі уақытта «[[Правила жизни]]»)
* [[Румыния]]
* [[Сальвадор]] (2009 жылдан бастап)
* [[Сербия]]
* [[Сингапур]]
* [[АҚШ]]
* [[Тайвань]]
* [[Таиланд]]
* [[Түркия]]
* [[Украина]] (2012—2014)
* [[Филиппин]]
* [[Чехия]]
* [[Оңтүстік Корея]]
* [[Жапония]] (1987 жылдан бастап)
{{div col|соңы}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.esquire.com/ Esquire сайты]
* [http://www.esquire.es/ Испандық Esquire сайты]
* [https://web.archive.org/web/20080604141632/http://www.esquire.cz/ Чехиялық Esquire сайты]
* [http://www.esquire.co.uk/ Британдық Esquire сайты]
* [http://www.esquire.kz/ Қазақстандық Esquire сайты]
* [http://www.esquireme.com/ БӘӘ Esquire сайты]
* [https://www.esquirelat.com/ Мексикалық Esquire сайты]
* [http://www.esquire.rs/ Сербиялық Esquire сайты]
* [https://web.archive.org/web/20171214072022/http://www.esquire.pl/ Польшалық Esquire сайты]

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Халықаралық журналдар]]
[[Санат:Ерлерге арналған журналдар]]
[[Санат:Лайфстайл журналдар]]</text>
      <sha1>7om1zx6kdpqq7widl28r399y6k7xv2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дастан Мұхамедрахым</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788530</id>
    <revision>
      <id>3681611</id>
      <parentid>3679312</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10721" sha1="qy0eucuol5hfrapsfvlrn0bck7urbux" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Дастан Мұхамедрахым
 |Шынайы есімі          = Дастан Мұхамедрахым
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 
 |Туған жері            = Абай облысы Ақсуат ауданына қарасты Қызылкесік ауылы
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Азаматтығы            = {{Байрақ|Қазақстан}}
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = видеограф, саяхат блогері
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі
 |Не үшін белгілі       = Инстаграмдағы табиғат туралы түсірген видеолары үшін 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = &lt;!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --&gt;
 |Балалары              = 
 |Отбасы                = &lt;!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --&gt;
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Дастан Мұхамедрахым''' (1998, [[Абай облысы]], [[Ақсуат ауданы]], [[Қызылкесік ауылдық округі|Қызылкесік ауылы]] (бұрынғы [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Тарбағатай ауданы]]) — қазақстандық [[тревел-блогер]], [[видеограф]] және контент авторы. Ол Қазақстан табиғатын [[Дрон|дронмен]] түсірілген бейнероликтер арқылы таныстырады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мұғалімнен халықаралық блогерге дейін: Дастан Мұхамедрахымның дара жолы|url=https://madeniportal.kz/news/mugalimnen-xalyqaralyq-blogerge-deiin-dastan-muxamedraxymnyn-dara-zoly}}&lt;/ref&gt;

2026 жылы WIBA Awards (World Influencers and Bloggers Awards) халықаралық сыйлығында «Әлемнің үздік тревел-блогері» атанды. Бұл марапатты алған алғашқы қазақстандық.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дастан Мұхамедрахым|url=https://tatlerasia.kz/kk/people/dastan-mukhamedrahim}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Дастан Мұхамедрахым [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Тарбағатай ауданы|Тарбағатай ауданындағы]] Қызылтесік ауылында туып-өскен (қазіргі [[Абай облысы]] [[Ақсуат ауданы|Ақсуат ауданына]] қарасты [[Қызылкесік ауылдық округі|Қызылкесік ауылы]])&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ақсуаттан шыққан тревел-блогер Дастан Мұхамедрахым әкімнен мақтау естіді|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/aqsuattan-shyqqan-trevel-bloger-dastan-muhamedrahym-aekimnen-maqtau-estidi/}}&lt;/ref&gt;.  Алтыншы сыныптан бастап [[Семей|Семей қаласындағы]] [[Білім инновациялық лицейлері|Білім-инновация лицейінде]] (БИЛ) оқиды. Кейін  Қазақ гуманитарлы-заң инновациялық университетін аяқтайды. Лицейде тәрбиесі ал кейін сол лицейде екі жылдай қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ берген&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Қазақстанды әлемге танытқан кадрлар: тревел-блогер Дастан Мұхамедрахыммен сұхбат|url=https://egemen.kz/news/article415374-qazaqstandy-alemge-tanytqan-kadrlar-trevel-bloger-dastan-mukhamedrakhymmen-sukhb}}&lt;/ref&gt;.

Мұғалім болып жүргенде мектеп директоры оған мектептің әлеуметтік желідегі жұмысын ([[Social media marketing|SMM]]) жүргізуді ұсынып, камера алып берген. Видеоға қызығушылығы осыдан басталған.

2019 жылы ол [[Астана|Астанаға]]  Білім-инновация халықаралық қорына видеограф болып жұмысқа шақырылып, мұғалімдікті тастады. Жаңа жұмысында алғашқы дронын алды. Ол кезде әлеуметтік желіде дронмен түсірілген видео сирек болатын, сондықтан Дастан бұл бағытты алғашқылардың бірі болып бастады. Түнгі Астананы гиперлапс форматында түсірген видеолары көпшіліктің назарын аударды. Гиперлапс — қозғалыс үстінде түсіріліп, жылдамдатылған видео түрі.

Блогердің айтуынша, ол барлық дағдыны [[YouTube]]-тағы оқу видеоларынан өзі үйренген. Алғашқы миллион қаралымды шамамен 2022 жылы жинаған. Кейін оны басқа өңірлерге де жұмысқа шақыра бастады&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Блогер с «оскаром»: Не успокоюсь, пока не сниму всю природу Казахстана|url=https://forbes.kz/articles/bloger-soskarom-neuspokoyus-poka-nesnimu-vsyu-prirodu-kazahstana}}&lt;/ref&gt;.

Жұмыс барысымен іссапарларға барып жүрген кезде түсірген видеосы 2023 жылы инстраграмда 10 миллион қаралым жинайды. Содан бастап Қазақстанның барлық табиғатын түсіруге ниет етеді. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Халықаралық жобалар ===
Танымалдығы артқан соң шетелден ұсыныстар келе бастады. [[Түрік Әуе Жолдары|Turkish Airlines]] өкілдері Қазақстан бағытын дамыту үшін онымен өздері байланысқа шықты. [[Нью-Йорк|Нью-Йоркке]] сапары кезінде [[Instagram]] оның видеоларын ресми парақшасында жариялауды ұсынды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[Түркия|Түркияда]] жүргенде ол аспаз Бурактың мейрамханасына барып, кейін оған желі арқылы бірлескен түсірілім ұсынған, аспаз бұған келіскен. Дастан [[Дубай|Дубайдағы]] [[Rixos]] қонақүй желісімен келісімшарт бойынша жұмыс істеген. Сондай-ақ ол [[Қайрат Нұртас|Қайрат Нұртаспен]] бірге видео түсірген. 2026 жылы халықаралық контент авторлары Joe Hattab және MegaAmerican-мен бірге Қазақстанның көрікті жерлерін аралап, түсірілім жасады.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Дастан Мұхамедрахымның видеоларында Қазақстанның табиғаты көп түрлі екені көрсетіледі: таулар, дала, шөл, тұзды көлдер және каньондар. Ол таныс жерлерді ерекше ракурстан, жаңа визуалдық шешімдермен көрсетуге тырысады. Оның видеоларын әлемдегі танымал парақшалар қайта жариялайды. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

2025 жылдың қараша айында Инстаграмның ресми парақшасы (700  миллион оқырманы бар) Дастанның видеосын жариялады. Видео 114 миллион қаралым, 267 мың коментарий жинады. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

Кейін Дастанлы әлемдік блогерлер шарасы 1 Billion Followers Summit шақыртты. Бұл жиынды танымал блогер Джимми Дональдсон ([[MrBeast]]) ұйымдастырды. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

Әлемге танымал деректі фильм түсіруші [[Джо Хаттаб|Джо Хаттабтың]] Қазақстанға арналған жаңа фильмін таныстырды. Джо Хаттаб пен Дастан Мұхамедрахымның Қазақстан бойынша сапарына Instagram желісінде [[MegaAmerican]] атымен танымал тағы бір тревел-блогер де қатысты&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дастан Мұхамедрахым Джо Хаттабтың Қазақстан туралы жаңа фильмін таныстырды|url=https://egemen.kz/news/dastan-muhamedrahym-dzho-hattabtyn-qazaqstan-turaly-zhana-filmin-tanystyrdy}}&lt;/ref&gt;. 

=== Марапаттары ===

* 2026 жылғы 22 мамыр: Франциядағы Канн қаласында өткен WIBA Awards 2026 сыйлығында «Әлемнің үздік тревел-блогері» атанды. Бұл сыйлық блогерлер арасындағы [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] деп аталады. Сол жылы марапат алғандардың арасында Хаби Лейм де болды&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Тревел-блогер Дастан Мұхамедрахим әлемдік WIBA Awards сыйлығына ие болды|url=https://egemen.kz/news/article413256-trevel-bloger-dastan-mukhamedrakhim-alemdik-wiba-awards-syylyghyna-ie-boldy}}&lt;/ref&gt;.
* [[Forbes Kazakhstan]] басылымының &quot;30-ға дейінгі 30&quot; тізіміне кірді. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>qy0eucuol5hfrapsfvlrn0bck7urbux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асыл Сөздер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788552</id>
    <revision>
      <id>3681609</id>
      <parentid>3680174</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3681609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="b3m64lb7i5356a8zr1h7u7cs72al029" xml:space="preserve">'''Асыл Сөздер''' — [[Баһаи]] сенімінің негізін қалаушысы [[Баһаулла]] шамамен 1858 жылы жазған кітап. Ол бұл еңбекті [[Бағдат]]та айдауда жүрген кезінде, Тигр өзенінің жағалауымен серуендеп жүріп жазған. Кітаптың бір бөлігі араб тілінде, ал екінші бөлігі парсы тілінде жазылған.

'''Асыл Сөздер''' 153 қысқа афоризмнен (оның 71-і [[араб тілі]]нде, 82-сі [[парсы тілі]]нде) тұратын жинақ түрінде жазылған. Баһаулланың айтуынша, ол мұнда белгілі бір рухани ақиқаттардың негізгі мәнін алып, оларды қысқаша түрде баяндаған. Баһаулланың ұлы әрі оның ілімінің ресми түсіндірушісі [[Абдул-Баһа]] баһаиларға бұл мәтіндерді күн сайын, таңертең және кешке оқып, ондағы жасырын даналықты күнделікті өмірде қолдануға кеңес берген. Сондай-ақ ол '''Асыл Сөздерді''' — «тәңірлік құпиялар қазынасы» деп атап, оның мазмұны жайлы терең ойланған адам үшін «құпиялар есігі ашылатынын» айтқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hidden Words: References of ʻAbdu'l-Bahá and Shoghi Effendi |url=http://bahai-library.com/compilation_hidden_words_bwc |website=Baháʼí Library Online |publisher=Research Department of the Universal House of Justice |access-date=23 May 2017}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Санатсыз мақала}}</text>
      <sha1>b3m64lb7i5356a8zr1h7u7cs72al029</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлемдік Баһаи Орталығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788553</id>
    <revision>
      <id>3681607</id>
      <parentid>3679950</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1742" sha1="gmvpait765cdse13ougqg5rig37a7pv" xml:space="preserve">[[Сурет:Baha'i arc from archives.jpg|thumb|300px|right|]]
'''Әлемдік Баһаи Орталығы''' — [[Баһаи|Баһаи Сенімі]]нің рухани және әкімшілік орталығына берілген атау, ол Израильдегі Акка және Хайфа қалаларындағы немесе оларға жақын орналасқан орындарды білдіреді. 

Баһаи Сенімінің халықаралық басқаруы мен үйлестіруінің көп бөлігі, соның ішінде жаһандық оқыту жоспарлары, сондай-ақ Баһаи қасиетті жазбаларын зерттеу және аудару Әлемдік Баһаи Орталығы жүзеге асады. Баһаи Сенімінің жоғарғы басқарушы органы болып табылатын Әлемдік Әділет Үйі Хайфада орналасқан. Әлемдік Баһаи Орталығы сонымен қатар діни туризмнің ірі орталығы және баһаи қажылығының қазіргі бағыты болып табылады, ол жыл сайын шамамен бір миллион келушіні тартады. 

Әлемдік Баһаи Орталығы Баһаулланың 1868 жылы Аккада тұтқындалуына байланысты осы жерде құрылған. Кармел тауының солтүстік беткейіндегі баһаи террасалары мен Баб кесенесі 2008 жылдың шілдесінде [[Әлемдік мұра]] тізіміне енгізілді.
[[Санат:Баһаи]]</text>
      <sha1>gmvpait765cdse13ougqg5rig37a7pv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681608</id>
      <parentid>3681607</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1790" sha1="187foizv3zgw8i9kn0wutp4uq4b6fex" xml:space="preserve">{{Дереккөздер жетіспейді}}
[[Сурет:Baha'i arc from archives.jpg|thumb|300px|right|]]
'''Әлемдік Баһаи Орталығы''' — [[Баһаи|Баһаи Сенімі]]нің рухани және әкімшілік орталығына берілген атау, ол Израильдегі Акка және Хайфа қалаларындағы немесе оларға жақын орналасқан орындарды білдіреді. 

Баһаи Сенімінің халықаралық басқаруы мен үйлестіруінің көп бөлігі, соның ішінде жаһандық оқыту жоспарлары, сондай-ақ Баһаи қасиетті жазбаларын зерттеу және аудару Әлемдік Баһаи Орталығы жүзеге асады. Баһаи Сенімінің жоғарғы басқарушы органы болып табылатын Әлемдік Әділет Үйі Хайфада орналасқан. Әлемдік Баһаи Орталығы сонымен қатар діни туризмнің ірі орталығы және баһаи қажылығының қазіргі бағыты болып табылады, ол жыл сайын шамамен бір миллион келушіні тартады. 

Әлемдік Баһаи Орталығы Баһаулланың 1868 жылы Аккада тұтқындалуына байланысты осы жерде құрылған. Кармел тауының солтүстік беткейіндегі баһаи террасалары мен Баб кесенесі 2008 жылдың шілдесінде [[Әлемдік мұра]] тізіміне енгізілді.
[[Санат:Баһаи]]</text>
      <sha1>187foizv3zgw8i9kn0wutp4uq4b6fex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Жанат Балтақызы</title>
    <ns>2</ns>
    <id>788635</id>
    <revision>
      <id>3681593</id>
      <parentid>3681589</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T12:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жанат Балтақызы</username>
        <id>187102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3681593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="kjcpq2r9dfwxgt8e2q4ark2lglnxhsd" xml:space="preserve">Мен қазақ тілді контентті өзгертуге келдім.</text>
      <sha1>kjcpq2r9dfwxgt8e2q4ark2lglnxhsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Sl0rpx</title>
    <ns>3</ns>
    <id>788636</id>
    <revision>
      <id>3681603</id>
      <timestamp>2026-10-16T12:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3681603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="gqqpwame4yhblh6twklubyjxd3cn4tf" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Sl0rpx}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:23, 2026 ж. қазанның 16 (+05)</text>
      <sha1>gqqpwame4yhblh6twklubyjxd3cn4tf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Aibarkozhranov</title>
    <ns>3</ns>
    <id>788637</id>
    <revision>
      <id>3681615</id>
      <timestamp>2026-10-16T12:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3681615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="233" sha1="5tt8sgxjxtjdvwy69wn5sd57635pnpz" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Aibarkozhranov}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 17:40, 2026 ж. қазанның 16 (+05)</text>
      <sha1>5tt8sgxjxtjdvwy69wn5sd57635pnpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қызылқорған қаласы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788638</id>
    <revision>
      <id>3681629</id>
      <timestamp>2026-10-16T13:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Қызылқорған қаласы''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]], [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 31 км, Ақкиізтоғай ауылынан солтүстік-шығысқа 15 км қашықтықта және Құлсары-Мұқыр тас жолының шығысына қарай 3 км жерде орналасқан.  == Дереккөздер == {{дереккө...</comment>
      <origin>3681629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="545" sha1="284te2upmneirtjsx1zdbmujaotnign" xml:space="preserve">'''Қызылқорған қаласы''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]], [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 31 км, Ақкиізтоғай ауылынан солтүстік-шығысқа 15 км қашықтықта және Құлсары-Мұқыр тас жолының шығысына қарай 3 км жерде орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]</text>
      <sha1>284te2upmneirtjsx1zdbmujaotnign</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681630</id>
      <parentid>3681629</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері|Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3681630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="1u80sqbvwz09j5f6iyyldmfrj7lo02x" xml:space="preserve">'''Қызылқорған қаласы''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]], [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 31 км, Ақкиізтоғай ауылынан солтүстік-шығысқа 15 км қашықтықта және Құлсары-Мұқыр тас жолының шығысына қарай 3 км жерде орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]</text>
      <sha1>1u80sqbvwz09j5f6iyyldmfrj7lo02x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681631</id>
      <parentid>3681630</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Атырау облысы тарихы|Атырау облысы тарихы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3681631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="bs3t61hsr14yedsasum47ha6e8hho2p" xml:space="preserve">'''Қызылқорған қаласы''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]], [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 31 км, Ақкиізтоғай ауылынан солтүстік-шығысқа 15 км қашықтықта және Құлсары-Мұқыр тас жолының шығысына қарай 3 км жерде орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>bs3t61hsr14yedsasum47ha6e8hho2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681632</id>
      <parentid>3681631</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстандағы археология|Қазақстандағы археология]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3681632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="750" sha1="s1c9harpbfg9aj0idmhyzklhr8n5pto" xml:space="preserve">'''Қызылқорған қаласы''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]], [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 31 км, Ақкиізтоғай ауылынан солтүстік-шығысқа 15 км қашықтықта және Құлсары-Мұқыр тас жолының шығысына қарай 3 км жерде орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]</text>
      <sha1>s1c9harpbfg9aj0idmhyzklhr8n5pto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681634</id>
      <parentid>3681632</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3681634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="897" sha1="keyh89geoxxh0atpkwe6djlg4zf8j0j" xml:space="preserve">'''Қызылқорған қаласы''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]], [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 31 км, Ақкиізтоғай ауылынан солтүстік-шығысқа 15 км қашықтықта және Құлсары-Мұқыр тас жолының шығысына қарай 3 км жерде орналасқан. 2006 жылы оны археолог М.С.Касенов ашқан.

== Орналасуы ==
Кординаты: N 47°.11.217. 54°.14.924. 


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]</text>
      <sha1>keyh89geoxxh0atpkwe6djlg4zf8j0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681635</id>
      <parentid>3681634</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3681635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1305" sha1="rtucb736gyseb3993n3gpr817q63iyc" xml:space="preserve">'''Қызылқорған қаласы''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]], [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 31 км және Құлсары-Мұқыр тас жолының шығысына қарай 3 км жерде орналасқан. 2006 жылы оны археолог М.С.Касенов ашқан.&lt;ref&gt;Қорғанша қаласындағы, Жолайшағыл құмтөбелі қабіріндегі археологиялық жұмысының және Атырау облысында жүргізілген археологиялық барлау жұмысының жылғы есебі. - Атырау, 2007. «Ағатай», баспасы. - 2011. - 113 б. - 54-б.&lt;/ref&gt;

== Орналасуы ==
Кординаты: N 47°.11.217. 54°.14.924. Ақкиізтоғай ауылынан солтүстік-шығысқа 15 км қашықтықта орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]</text>
      <sha1>rtucb736gyseb3993n3gpr817q63iyc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681637</id>
      <parentid>3681635</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3681637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="ta6eqxtxcxqgg8g59ighkoxgwxyd22w" xml:space="preserve">'''Қызылқорған қаласы''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]], [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 31 км және Құлсары-Мұқыр тас жолының шығысына қарай 3 км жерде орналасқан. 2006 жылы оны археолог М.С.Касенов ашқан.&lt;ref&gt;Қорғанша қаласындағы, Жолайшағыл құмтөбелі қабіріндегі археологиялық жұмысының және Атырау облысында жүргізілген археологиялық барлау жұмысының жылғы есебі. - Атырау, 2007. «Ағатай», баспасы. - 2011. - 113 б. - 54-б.&lt;/ref&gt;

== Орналасуы ==
Кординаты: N 47°.11.217. 54°.14.924. Ақкиізтоғай ауылынан солтүстік-шығысқа 15 км қашықтықта орналасқан. Қаланың оңтүстігінде 1,5 км қашықтықта құрғаған өзен арнасы кездеседі, Солтүстік жағында 600 м қашықтықта да құрғақ өзен арнасы бар. 

== Сипаттама ==
Қалашықтың көлемі 400 х 400 м, қорғанның сыртқы қоршауының биіктігі 2 м, ені 2,7 м., қоршаудың сыртынан ені 10 м, тереңдігі 1 м болатын ормен қоршалған. Қалашық ішінен орталығынан батыстан шығысқа қарай көлемі 100х30 метр, биіктігі 1 метр болатын құрлыс қирандыларының үйіндісі созылып жатыр. Қалашық бетін шөп басқан. Беткі беттен қыш ыдыс сынықтарының қалдықтары жиналды. Қыш ыдыстар қыш ұнтақтардың (шамот), қамыс үлпегінің және кварц құм қосындыларынан жасалған. Бұл сынық қалдықтары өте ұсақ майда қара және қызыл түсті болып келеді. Қалашыққа кіретін қақпаның орны байқалмайды. Биік қамалы мен сыртындағы су толтырылған оры оны берік бекініске айналдырған. Қалашық орта ғасырда өмір сүрген (XV - XVI ғ.).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]</text>
      <sha1>ta6eqxtxcxqgg8g59ighkoxgwxyd22w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681638</id>
      <parentid>3681637</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттама */ дереккөз</comment>
      <origin>3681638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3331" sha1="6idyu9xeo1w9nbt6q6u7vp6u75qd0ni" xml:space="preserve">'''Қызылқорған қаласы''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]], [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 31 км және Құлсары-Мұқыр тас жолының шығысына қарай 3 км жерде орналасқан. 2006 жылы оны археолог М.С.Касенов ашқан.&lt;ref&gt;Қорғанша қаласындағы, Жолайшағыл құмтөбелі қабіріндегі археологиялық жұмысының және Атырау облысында жүргізілген археологиялық барлау жұмысының жылғы есебі. - Атырау, 2007. «Ағатай», баспасы. - 2011. - 113 б. - 54-б.&lt;/ref&gt;

== Орналасуы ==
Кординаты: N 47°.11.217. 54°.14.924. Ақкиізтоғай ауылынан солтүстік-шығысқа 15 км қашықтықта орналасқан. Қаланың оңтүстігінде 1,5 км қашықтықта құрғаған өзен арнасы кездеседі, Солтүстік жағында 600 м қашықтықта да құрғақ өзен арнасы бар. 

== Сипаттама ==
Қалашықтың көлемі 400 х 400 м, қорғанның сыртқы қоршауының биіктігі 2 м, ені 2,7 м., қоршаудың сыртынан ені 10 м, тереңдігі 1 м болатын ормен қоршалған. Қалашық ішінен орталығынан батыстан шығысқа қарай көлемі 100х30 метр, биіктігі 1 метр болатын құрлыс қирандыларының үйіндісі созылып жатыр. Қалашық бетін шөп басқан. Беткі беттен қыш ыдыс сынықтарының қалдықтары жиналды. Қыш ыдыстар қыш ұнтақтардың (шамот), қамыс үлпегінің және кварц құм қосындыларынан жасалған. Бұл сынық қалдықтары өте ұсақ майда қара және қызыл түсті болып келеді. Қалашыққа кіретін қақпаның орны байқалмайды. Биік қамалы мен сыртындағы су толтырылған оры оны берік бекініске айналдырған. Қалашық орта ғасырда өмір сүрген (XV - XVI ғ.).&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының тарихы көне заманнан бүгінге дейін|шынайы атауы =|сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Литера М |жыл= 2023|томы=1 |беттері=151|барлық беті=368 |сериясы= |isbn=978-601-80874-9-3|тиражы= }}&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]</text>
      <sha1>6idyu9xeo1w9nbt6q6u7vp6u75qd0ni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681696</id>
      <parentid>3681638</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттама */</comment>
      <origin>3681696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3320" sha1="898psgyz7y0ilpsghl44d3hgumfqfpf" xml:space="preserve">'''Қызылқорған қаласы''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]], [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 31 км және Құлсары-Мұқыр тас жолының шығысына қарай 3 км жерде орналасқан. 2006 жылы оны археолог М.С.Касенов ашқан.&lt;ref&gt;Қорғанша қаласындағы, Жолайшағыл құмтөбелі қабіріндегі археологиялық жұмысының және Атырау облысында жүргізілген археологиялық барлау жұмысының жылғы есебі. - Атырау, 2007. «Ағатай», баспасы. - 2011. - 113 б. - 54-б.&lt;/ref&gt;

== Орналасуы ==
Кординаты: N 47°.11.217. 54°.14.924. Ақкиізтоғай ауылынан солтүстік-шығысқа 15 км қашықтықта орналасқан. Қаланың оңтүстігінде 1,5 км қашықтықта құрғаған өзен арнасы кездеседі, Солтүстік жағында 600 м қашықтықта да құрғақ өзен арнасы бар. 

== Сипаттама ==
Қалашықтың көлемі 400 х 400 м, қорғанның сыртқы қоршауының биіктігі 2 м, ені 2,7 м., қоршаудың сыртынан ені 10 м, тереңдігі 1 м болатын ормен қоршалған. Қалашық ішінен орталығынан батыстан шығысқа қарай көлемі 100х30 метр, биіктігі 1 метр болатын құрлыс қирандыларының үйіндісі созылып жатыр. Қалашық бетін шөп басқан. Беткі беттен қыш ыдыс сынықтарының қалдықтары жиналды. Қыш ыдыстар қыш ұнтақтардың (шамот), қамыс үлпегінің және кварц құм қосындыларынан жасалған. Бұл сынық қалдықтары өте ұсақ майда қара және қызыл түсті болып келеді. Қалашыққа кіретін қақпаның орны байқалмайды. Биік қамалы мен сыртындағы су толтырылған оры оны берік бекініске айналдырған. Қалашық орта ғасырда өмір сүрген (XV - XVI ғ.).&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының тарихы көне заманнан бүгінге дейін|шынайы атауы =|сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Литера М |жыл= 2023|томы=1 |беттері=151|барлық беті=368 |сериясы= |isbn=978-601-80874-9-3|тиражы= }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]</text>
      <sha1>898psgyz7y0ilpsghl44d3hgumfqfpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Автодидактика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788639</id>
    <revision>
      <id>3681657</id>
      <timestamp>2026-10-16T15:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодида...</comment>
      <origin>3681657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1956" sha1="s0355npnrn2xjo4pfsa8ujhf2lfql8p" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.</text>
      <sha1>s0355npnrn2xjo4pfsa8ujhf2lfql8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681658</id>
      <parentid>3681657</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2013" sha1="3odlntni9y8r27mf2eydw0b5slm382m" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>3odlntni9y8r27mf2eydw0b5slm382m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681659</id>
      <parentid>3681658</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="c8r2bvuzayq340z6q2v25vjr7tmkziq" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>c8r2bvuzayq340z6q2v25vjr7tmkziq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681660</id>
      <parentid>3681659</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1975" sha1="ftdgg42sx9i7u4qixywkq514aigv1nx" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ftdgg42sx9i7u4qixywkq514aigv1nx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681661</id>
      <parentid>3681660</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3382" sha1="04zmw90xe3bzxli1xru02qmmscg2t2i" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>04zmw90xe3bzxli1xru02qmmscg2t2i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681662</id>
      <parentid>3681661</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5197" sha1="qp8qj57ed9qvda5j2aab9juslvhqj1f" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>qp8qj57ed9qvda5j2aab9juslvhqj1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681663</id>
      <parentid>3681662</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10028" sha1="hip8dii8p16m8ip8duvgi1fwa6boior" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

&lt;CodeBlock language=&quot;wikitext&quot; editable&gt;''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>hip8dii8p16m8ip8duvgi1fwa6boior</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681664</id>
      <parentid>3681663</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9988" sha1="lxnlvgq6boluo4fh7kvh6swelbgrm5r" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>lxnlvgq6boluo4fh7kvh6swelbgrm5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681665</id>
      <parentid>3681664</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Терминология */</comment>
      <origin>3681665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14212" sha1="iaipwxjxiry9lihk4aalfvzjfbxycrm" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[жоғарғы мектеп]]ті аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>iaipwxjxiry9lihk4aalfvzjfbxycrm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681666</id>
      <parentid>3681665</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14234" sha1="m8n7sjrqfmz3wqrbyj62udfn62do4wt" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>m8n7sjrqfmz3wqrbyj62udfn62do4wt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681667</id>
      <parentid>3681666</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қазіргі кезең */</comment>
      <origin>3681667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16474" sha1="9pusyv4zquj6uh9guhts848d7wnk4q6" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>9pusyv4zquj6uh9guhts848d7wnk4q6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681669</id>
      <parentid>3681667</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қазіргі кезең */</comment>
      <origin>3681669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18717" sha1="95frz8fjbakwf7av4elx270a06satps" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>95frz8fjbakwf7av4elx270a06satps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681670</id>
      <parentid>3681669</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қазіргі кезең */</comment>
      <origin>3681670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19886" sha1="0m5awofqvchmxs8r1q4qc1hqe5x6u0q" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>0m5awofqvchmxs8r1q4qc1hqe5x6u0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681671</id>
      <parentid>3681670</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қазіргі кезең */</comment>
      <origin>3681671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22835" sha1="izbloox4gctcmolxrbgsa3t9bhy63jt" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>izbloox4gctcmolxrbgsa3t9bhy63jt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681672</id>
      <parentid>3681671</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22854" sha1="d30sqwk38f1izaaz9o43htw6l5e3wqo" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>d30sqwk38f1izaaz9o43htw6l5e3wqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681673</id>
      <parentid>3681672</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қазіргі кезең */</comment>
      <origin>3681673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24184" sha1="s2h0h4ngz17ekjnx3l9vl4ubu1dbgv3" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>s2h0h4ngz17ekjnx3l9vl4ubu1dbgv3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681674</id>
      <parentid>3681673</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қазіргі кезең */</comment>
      <origin>3681674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26356" sha1="tw98u4zajhb0tbhfry5vymxbcz4dknv" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу жүйесі|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>tw98u4zajhb0tbhfry5vymxbcz4dknv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681675</id>
      <parentid>3681674</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26373" sha1="cnfht3alghmggkke3y2pwyjvbhwjpll" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу жүйесі|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>cnfht3alghmggkke3y2pwyjvbhwjpll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681676</id>
      <parentid>3681675</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26360" sha1="pijsfevxvkw5tmkikgmrus486rlm4ts" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>pijsfevxvkw5tmkikgmrus486rlm4ts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681677</id>
      <parentid>3681676</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26380" sha1="8384jjgx5fpd4zrqia7c699t8bpl7nf" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>8384jjgx5fpd4zrqia7c699t8bpl7nf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681678</id>
      <parentid>3681677</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3681678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29047" sha1="3gf2y1g0g495njn5yudxy0riissm2vr" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>3gf2y1g0g495njn5yudxy0riissm2vr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681679</id>
      <parentid>3681678</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3681679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30344" sha1="3kh67xtjgthrvtdnf17odkf0nl88kmv" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>3kh67xtjgthrvtdnf17odkf0nl88kmv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681680</id>
      <parentid>3681679</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3681680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31774" sha1="qbibtaugrlp6jad1yq0yd3yzfeqzozz" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>qbibtaugrlp6jad1yq0yd3yzfeqzozz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681681</id>
      <parentid>3681680</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3681681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32808" sha1="2an8sz8e51z1kv8wnevu59zu7755ch0" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[АҚШ-тағы Азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>2an8sz8e51z1kv8wnevu59zu7755ch0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681682</id>
      <parentid>3681681</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32815" sha1="atuph736l9dixgmisbo3axbupce30gy" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>atuph736l9dixgmisbo3axbupce30gy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681683</id>
      <parentid>3681682</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3681683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36337" sha1="5kuapn7hjof4adquhjy5b9gvi3xbmyc" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Болашақтағы рөлі ==
Өздігінен бағытталған оқытудың рөлі білім мазмұнын меңгеру, танымдық тәжірибелер мен ынтымақтастық сияқты білім берудің басқа да маңызды мақсаттарымен қатар, әртүрлі оқыту тәсілдері аясында зерттелуін жалғастыруда.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hmelo-Silver|first=C.E. |author2=R.G. Duncan |author3=C.A Chinn|title=Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark|journal=Educational Psychologist|year=2007|volume=42|issue=2|page=99|doi=10.1080/00461520701263368|s2cid=1360735 }}&lt;/ref&gt; Колледждер мен университеттер [[қашықтан оқыту]] арқылы академиялық дәреже алу бағдарламаларын ұсынып, ал орта мектептер 1–12-сынып оқушыларына арналған [[виртуалды мектеп]]терде білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етіп жатқандықтан, технологиялар адамдардың өздігінен білім алуына жағдай жасайтын көптеген ресурстарды ұсынады. Бірқатар зерттеулер мұндай бағдарламалардың «мұғалім» немесе оқу үдерісін ұйымдастырушы виртуалды кеңістікті толық бақылауында ұстап, әртүрлі тәжірибелерді онлайн форматта біріктіруге ықпал еткен жағдайда барынша тиімді жұмыс істейтінін көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Barab|first=S.A. |author2=J.G. MaKinster |author3=J.A. Moore |author4=D.J. Cunningham|title=Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum|journal=Educational Technology Research and Development|year=2001|volume=49|issue=4|page=71|doi=10.1007/bf02504948|s2cid=17614349 }}&lt;/ref&gt; Бұл өздігінен бағытталған оқытудың ақпаратты зерттеудің таңдалған бағытын, өзін-өзі реттеу әдістерін, сондай-ақ белгілі бір саладағы сарапшылар мен жаңадан үйренушілер арасындағы рефлексиялық талқылауларды қамтуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар [[жаппай ашық онлайн курстар]] (MOOC) автодидактика арқылы білім алуды жеңілдетіп, оның кеңінен таралуына ықпал етеді.

2016 жылы [[Stack Overflow]] жүргізген сауалнамаға&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | title=Stack Overflow Developer Survey 2016 | access-date=Nov 16, 2016 | archive-date=20 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093453/https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; сәйкес, автодидактиканың кең таралуына байланысты [[бағдарламалық жасақтама әзірлеуші]]лердің 69,1%-ы өздігінен білім алған болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>5kuapn7hjof4adquhjy5b9gvi3xbmyc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681684</id>
      <parentid>3681683</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36394" sha1="4c4c6wwxriqj2k9d0s4zavurnmxgxb7" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Болашақтағы рөлі ==
Өздігінен бағытталған оқытудың рөлі білім мазмұнын меңгеру, танымдық тәжірибелер мен ынтымақтастық сияқты білім берудің басқа да маңызды мақсаттарымен қатар, әртүрлі оқыту тәсілдері аясында зерттелуін жалғастыруда.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hmelo-Silver|first=C.E. |author2=R.G. Duncan |author3=C.A Chinn|title=Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark|journal=Educational Psychologist|year=2007|volume=42|issue=2|page=99|doi=10.1080/00461520701263368|s2cid=1360735 }}&lt;/ref&gt; Колледждер мен университеттер [[қашықтан оқыту]] арқылы академиялық дәреже алу бағдарламаларын ұсынып, ал орта мектептер 1–12-сынып оқушыларына арналған [[виртуалды мектеп]]терде білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етіп жатқандықтан, технологиялар адамдардың өздігінен білім алуына жағдай жасайтын көптеген ресурстарды ұсынады. Бірқатар зерттеулер мұндай бағдарламалардың «мұғалім» немесе оқу үдерісін ұйымдастырушы виртуалды кеңістікті толық бақылауында ұстап, әртүрлі тәжірибелерді онлайн форматта біріктіруге ықпал еткен жағдайда барынша тиімді жұмыс істейтінін көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Barab|first=S.A. |author2=J.G. MaKinster |author3=J.A. Moore |author4=D.J. Cunningham|title=Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum|journal=Educational Technology Research and Development|year=2001|volume=49|issue=4|page=71|doi=10.1007/bf02504948|s2cid=17614349 }}&lt;/ref&gt; Бұл өздігінен бағытталған оқытудың ақпаратты зерттеудің таңдалған бағытын, өзін-өзі реттеу әдістерін, сондай-ақ белгілі бір саладағы сарапшылар мен жаңадан үйренушілер арасындағы рефлексиялық талқылауларды қамтуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар [[жаппай ашық онлайн курстар]] (MOOC) автодидактика арқылы білім алуды жеңілдетіп, оның кеңінен таралуына ықпал етеді.

2016 жылы [[Stack Overflow]] жүргізген сауалнамаға&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | title=Stack Overflow Developer Survey 2016 | access-date=Nov 16, 2016 | archive-date=20 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093453/https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; сәйкес, автодидактиканың кең таралуына байланысты [[бағдарламалық жасақтама әзірлеуші]]лердің 69,1%-ы өздігінен білім алған болуы мүмкін.

== Тағы қараңыз ==
* [[Сыни ойлау]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>4c4c6wwxriqj2k9d0s4zavurnmxgxb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681685</id>
      <parentid>3681684</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36427" sha1="mqb5luig1pyidprv9pamcnz704nb1d5" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Болашақтағы рөлі ==
Өздігінен бағытталған оқытудың рөлі білім мазмұнын меңгеру, танымдық тәжірибелер мен ынтымақтастық сияқты білім берудің басқа да маңызды мақсаттарымен қатар, әртүрлі оқыту тәсілдері аясында зерттелуін жалғастыруда.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hmelo-Silver|first=C.E. |author2=R.G. Duncan |author3=C.A Chinn|title=Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark|journal=Educational Psychologist|year=2007|volume=42|issue=2|page=99|doi=10.1080/00461520701263368|s2cid=1360735 }}&lt;/ref&gt; Колледждер мен университеттер [[қашықтан оқыту]] арқылы академиялық дәреже алу бағдарламаларын ұсынып, ал орта мектептер 1–12-сынып оқушыларына арналған [[виртуалды мектеп]]терде білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етіп жатқандықтан, технологиялар адамдардың өздігінен білім алуына жағдай жасайтын көптеген ресурстарды ұсынады. Бірқатар зерттеулер мұндай бағдарламалардың «мұғалім» немесе оқу үдерісін ұйымдастырушы виртуалды кеңістікті толық бақылауында ұстап, әртүрлі тәжірибелерді онлайн форматта біріктіруге ықпал еткен жағдайда барынша тиімді жұмыс істейтінін көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Barab|first=S.A. |author2=J.G. MaKinster |author3=J.A. Moore |author4=D.J. Cunningham|title=Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum|journal=Educational Technology Research and Development|year=2001|volume=49|issue=4|page=71|doi=10.1007/bf02504948|s2cid=17614349 }}&lt;/ref&gt; Бұл өздігінен бағытталған оқытудың ақпаратты зерттеудің таңдалған бағытын, өзін-өзі реттеу әдістерін, сондай-ақ белгілі бір саладағы сарапшылар мен жаңадан үйренушілер арасындағы рефлексиялық талқылауларды қамтуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар [[жаппай ашық онлайн курстар]] (MOOC) автодидактика арқылы білім алуды жеңілдетіп, оның кеңінен таралуына ықпал етеді.

2016 жылы [[Stack Overflow]] жүргізген сауалнамаға&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | title=Stack Overflow Developer Survey 2016 | access-date=Nov 16, 2016 | archive-date=20 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093453/https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; сәйкес, автодидактиканың кең таралуына байланысты [[бағдарламалық жасақтама әзірлеуші]]лердің 69,1%-ы өздігінен білім алған болуы мүмкін.

== Тағы қараңыз ==
* [[Сыни ойлау]]
* [[Индивидуализм]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>mqb5luig1pyidprv9pamcnz704nb1d5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681686</id>
      <parentid>3681685</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тағы қараңыз */</comment>
      <origin>3681686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36452" sha1="7b2w29u07g1kngi4y6inu3ll7ioi2qj" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Болашақтағы рөлі ==
Өздігінен бағытталған оқытудың рөлі білім мазмұнын меңгеру, танымдық тәжірибелер мен ынтымақтастық сияқты білім берудің басқа да маңызды мақсаттарымен қатар, әртүрлі оқыту тәсілдері аясында зерттелуін жалғастыруда.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hmelo-Silver|first=C.E. |author2=R.G. Duncan |author3=C.A Chinn|title=Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark|journal=Educational Psychologist|year=2007|volume=42|issue=2|page=99|doi=10.1080/00461520701263368|s2cid=1360735 }}&lt;/ref&gt; Колледждер мен университеттер [[қашықтан оқыту]] арқылы академиялық дәреже алу бағдарламаларын ұсынып, ал орта мектептер 1–12-сынып оқушыларына арналған [[виртуалды мектеп]]терде білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етіп жатқандықтан, технологиялар адамдардың өздігінен білім алуына жағдай жасайтын көптеген ресурстарды ұсынады. Бірқатар зерттеулер мұндай бағдарламалардың «мұғалім» немесе оқу үдерісін ұйымдастырушы виртуалды кеңістікті толық бақылауында ұстап, әртүрлі тәжірибелерді онлайн форматта біріктіруге ықпал еткен жағдайда барынша тиімді жұмыс істейтінін көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Barab|first=S.A. |author2=J.G. MaKinster |author3=J.A. Moore |author4=D.J. Cunningham|title=Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum|journal=Educational Technology Research and Development|year=2001|volume=49|issue=4|page=71|doi=10.1007/bf02504948|s2cid=17614349 }}&lt;/ref&gt; Бұл өздігінен бағытталған оқытудың ақпаратты зерттеудің таңдалған бағытын, өзін-өзі реттеу әдістерін, сондай-ақ белгілі бір саладағы сарапшылар мен жаңадан үйренушілер арасындағы рефлексиялық талқылауларды қамтуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар [[жаппай ашық онлайн курстар]] (MOOC) автодидактика арқылы білім алуды жеңілдетіп, оның кеңінен таралуына ықпал етеді.

2016 жылы [[Stack Overflow]] жүргізген сауалнамаға&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | title=Stack Overflow Developer Survey 2016 | access-date=Nov 16, 2016 | archive-date=20 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093453/https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; сәйкес, автодидактиканың кең таралуына байланысты [[бағдарламалық жасақтама әзірлеуші]]лердің 69,1%-ы өздігінен білім алған болуы мүмкін.

== Тағы қараңыз ==
* [[Сыни ойлау]]
* [[Индивидуализм]]
* [[Интеллект]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>7b2w29u07g1kngi4y6inu3ll7ioi2qj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681687</id>
      <parentid>3681686</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36471" sha1="2bgnxo178tdph3tgm98aa4zp865xt7j" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Болашақтағы рөлі ==
Өздігінен бағытталған оқытудың рөлі білім мазмұнын меңгеру, танымдық тәжірибелер мен ынтымақтастық сияқты білім берудің басқа да маңызды мақсаттарымен қатар, әртүрлі оқыту тәсілдері аясында зерттелуін жалғастыруда.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hmelo-Silver|first=C.E. |author2=R.G. Duncan |author3=C.A Chinn|title=Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark|journal=Educational Psychologist|year=2007|volume=42|issue=2|page=99|doi=10.1080/00461520701263368|s2cid=1360735 }}&lt;/ref&gt; Колледждер мен университеттер [[қашықтан оқыту]] арқылы академиялық дәреже алу бағдарламаларын ұсынып, ал орта мектептер 1–12-сынып оқушыларына арналған [[виртуалды мектеп]]терде білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етіп жатқандықтан, технологиялар адамдардың өздігінен білім алуына жағдай жасайтын көптеген ресурстарды ұсынады. Бірқатар зерттеулер мұндай бағдарламалардың «мұғалім» немесе оқу үдерісін ұйымдастырушы виртуалды кеңістікті толық бақылауында ұстап, әртүрлі тәжірибелерді онлайн форматта біріктіруге ықпал еткен жағдайда барынша тиімді жұмыс істейтінін көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Barab|first=S.A. |author2=J.G. MaKinster |author3=J.A. Moore |author4=D.J. Cunningham|title=Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum|journal=Educational Technology Research and Development|year=2001|volume=49|issue=4|page=71|doi=10.1007/bf02504948|s2cid=17614349 }}&lt;/ref&gt; Бұл өздігінен бағытталған оқытудың ақпаратты зерттеудің таңдалған бағытын, өзін-өзі реттеу әдістерін, сондай-ақ белгілі бір саладағы сарапшылар мен жаңадан үйренушілер арасындағы рефлексиялық талқылауларды қамтуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар [[жаппай ашық онлайн курстар]] (MOOC) автодидактика арқылы білім алуды жеңілдетіп, оның кеңінен таралуына ықпал етеді.

2016 жылы [[Stack Overflow]] жүргізген сауалнамаға&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | title=Stack Overflow Developer Survey 2016 | access-date=Nov 16, 2016 | archive-date=20 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093453/https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; сәйкес, автодидактиканың кең таралуына байланысты [[бағдарламалық жасақтама әзірлеуші]]лердің 69,1%-ы өздігінен білім алған болуы мүмкін.

== Тағы қараңыз ==
* [[Сыни ойлау]]
* [[Индивидуализм]]
* [[Интеллект]]
* [[Үйрену]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>2bgnxo178tdph3tgm98aa4zp865xt7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681689</id>
      <parentid>3681687</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36496" sha1="lfz6wahhwmnxkkwjgsdgd0gs9r8dd5m" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Болашақтағы рөлі ==
Өздігінен бағытталған оқытудың рөлі білім мазмұнын меңгеру, танымдық тәжірибелер мен ынтымақтастық сияқты білім берудің басқа да маңызды мақсаттарымен қатар, әртүрлі оқыту тәсілдері аясында зерттелуін жалғастыруда.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hmelo-Silver|first=C.E. |author2=R.G. Duncan |author3=C.A Chinn|title=Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark|journal=Educational Psychologist|year=2007|volume=42|issue=2|page=99|doi=10.1080/00461520701263368|s2cid=1360735 }}&lt;/ref&gt; Колледждер мен университеттер [[қашықтан оқыту]] арқылы академиялық дәреже алу бағдарламаларын ұсынып, ал орта мектептер 1–12-сынып оқушыларына арналған [[виртуалды мектеп]]терде білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етіп жатқандықтан, технологиялар адамдардың өздігінен білім алуына жағдай жасайтын көптеген ресурстарды ұсынады. Бірқатар зерттеулер мұндай бағдарламалардың «мұғалім» немесе оқу үдерісін ұйымдастырушы виртуалды кеңістікті толық бақылауында ұстап, әртүрлі тәжірибелерді онлайн форматта біріктіруге ықпал еткен жағдайда барынша тиімді жұмыс істейтінін көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Barab|first=S.A. |author2=J.G. MaKinster |author3=J.A. Moore |author4=D.J. Cunningham|title=Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum|journal=Educational Technology Research and Development|year=2001|volume=49|issue=4|page=71|doi=10.1007/bf02504948|s2cid=17614349 }}&lt;/ref&gt; Бұл өздігінен бағытталған оқытудың ақпаратты зерттеудің таңдалған бағытын, өзін-өзі реттеу әдістерін, сондай-ақ белгілі бір саладағы сарапшылар мен жаңадан үйренушілер арасындағы рефлексиялық талқылауларды қамтуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар [[жаппай ашық онлайн курстар]] (MOOC) автодидактика арқылы білім алуды жеңілдетіп, оның кеңінен таралуына ықпал етеді.

2016 жылы [[Stack Overflow]] жүргізген сауалнамаға&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | title=Stack Overflow Developer Survey 2016 | access-date=Nov 16, 2016 | archive-date=20 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093453/https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; сәйкес, автодидактиканың кең таралуына байланысты [[бағдарламалық жасақтама әзірлеуші]]лердің 69,1%-ы өздігінен білім алған болуы мүмкін.

== Тағы қараңыз ==
* [[Сыни ойлау]]
* [[Индивидуализм]]
* [[Интеллект]]
* [[Үйрену]]
* [[Метатаным]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>lfz6wahhwmnxkkwjgsdgd0gs9r8dd5m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681690</id>
      <parentid>3681689</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36523" sha1="rbmuy4me5p30rx9lzca4wu9uzgazn5f" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Болашақтағы рөлі ==
Өздігінен бағытталған оқытудың рөлі білім мазмұнын меңгеру, танымдық тәжірибелер мен ынтымақтастық сияқты білім берудің басқа да маңызды мақсаттарымен қатар, әртүрлі оқыту тәсілдері аясында зерттелуін жалғастыруда.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hmelo-Silver|first=C.E. |author2=R.G. Duncan |author3=C.A Chinn|title=Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark|journal=Educational Psychologist|year=2007|volume=42|issue=2|page=99|doi=10.1080/00461520701263368|s2cid=1360735 }}&lt;/ref&gt; Колледждер мен университеттер [[қашықтан оқыту]] арқылы академиялық дәреже алу бағдарламаларын ұсынып, ал орта мектептер 1–12-сынып оқушыларына арналған [[виртуалды мектеп]]терде білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етіп жатқандықтан, технологиялар адамдардың өздігінен білім алуына жағдай жасайтын көптеген ресурстарды ұсынады. Бірқатар зерттеулер мұндай бағдарламалардың «мұғалім» немесе оқу үдерісін ұйымдастырушы виртуалды кеңістікті толық бақылауында ұстап, әртүрлі тәжірибелерді онлайн форматта біріктіруге ықпал еткен жағдайда барынша тиімді жұмыс істейтінін көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Barab|first=S.A. |author2=J.G. MaKinster |author3=J.A. Moore |author4=D.J. Cunningham|title=Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum|journal=Educational Technology Research and Development|year=2001|volume=49|issue=4|page=71|doi=10.1007/bf02504948|s2cid=17614349 }}&lt;/ref&gt; Бұл өздігінен бағытталған оқытудың ақпаратты зерттеудің таңдалған бағытын, өзін-өзі реттеу әдістерін, сондай-ақ белгілі бір саладағы сарапшылар мен жаңадан үйренушілер арасындағы рефлексиялық талқылауларды қамтуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар [[жаппай ашық онлайн курстар]] (MOOC) автодидактика арқылы білім алуды жеңілдетіп, оның кеңінен таралуына ықпал етеді.

2016 жылы [[Stack Overflow]] жүргізген сауалнамаға&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | title=Stack Overflow Developer Survey 2016 | access-date=Nov 16, 2016 | archive-date=20 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093453/https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; сәйкес, автодидактиканың кең таралуына байланысты [[бағдарламалық жасақтама әзірлеуші]]лердің 69,1%-ы өздігінен білім алған болуы мүмкін.

== Тағы қараңыз ==
* [[Сыни ойлау]]
* [[Индивидуализм]]
* [[Интеллект]]
* [[Үйрену]]
* [[Метатаным]]
* [[Педагогика]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>rbmuy4me5p30rx9lzca4wu9uzgazn5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681691</id>
      <parentid>3681690</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36553" sha1="4k3jtyurr2jqk66i8kb8nr6euqegs5i" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Болашақтағы рөлі ==
Өздігінен бағытталған оқытудың рөлі білім мазмұнын меңгеру, танымдық тәжірибелер мен ынтымақтастық сияқты білім берудің басқа да маңызды мақсаттарымен қатар, әртүрлі оқыту тәсілдері аясында зерттелуін жалғастыруда.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hmelo-Silver|first=C.E. |author2=R.G. Duncan |author3=C.A Chinn|title=Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark|journal=Educational Psychologist|year=2007|volume=42|issue=2|page=99|doi=10.1080/00461520701263368|s2cid=1360735 }}&lt;/ref&gt; Колледждер мен университеттер [[қашықтан оқыту]] арқылы академиялық дәреже алу бағдарламаларын ұсынып, ал орта мектептер 1–12-сынып оқушыларына арналған [[виртуалды мектеп]]терде білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етіп жатқандықтан, технологиялар адамдардың өздігінен білім алуына жағдай жасайтын көптеген ресурстарды ұсынады. Бірқатар зерттеулер мұндай бағдарламалардың «мұғалім» немесе оқу үдерісін ұйымдастырушы виртуалды кеңістікті толық бақылауында ұстап, әртүрлі тәжірибелерді онлайн форматта біріктіруге ықпал еткен жағдайда барынша тиімді жұмыс істейтінін көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Barab|first=S.A. |author2=J.G. MaKinster |author3=J.A. Moore |author4=D.J. Cunningham|title=Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum|journal=Educational Technology Research and Development|year=2001|volume=49|issue=4|page=71|doi=10.1007/bf02504948|s2cid=17614349 }}&lt;/ref&gt; Бұл өздігінен бағытталған оқытудың ақпаратты зерттеудің таңдалған бағытын, өзін-өзі реттеу әдістерін, сондай-ақ белгілі бір саладағы сарапшылар мен жаңадан үйренушілер арасындағы рефлексиялық талқылауларды қамтуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар [[жаппай ашық онлайн курстар]] (MOOC) автодидактика арқылы білім алуды жеңілдетіп, оның кеңінен таралуына ықпал етеді.

2016 жылы [[Stack Overflow]] жүргізген сауалнамаға&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | title=Stack Overflow Developer Survey 2016 | access-date=Nov 16, 2016 | archive-date=20 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093453/https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; сәйкес, автодидактиканың кең таралуына байланысты [[бағдарламалық жасақтама әзірлеуші]]лердің 69,1%-ы өздігінен білім алған болуы мүмкін.

== Тағы қараңыз ==
* [[Сыни ойлау]]
* [[Индивидуализм]]
* [[Интеллект]]
* [[Үйрену]]
* [[Метатаным]]
* [[Педагогика]]
* [[Әмбебап адам]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>4k3jtyurr2jqk66i8kb8nr6euqegs5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681693</id>
      <parentid>3681691</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36961" sha1="2a95rtdic65gvw1ptn6x8goqt8jmteg" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Болашақтағы рөлі ==
Өздігінен бағытталған оқытудың рөлі білім мазмұнын меңгеру, танымдық тәжірибелер мен ынтымақтастық сияқты білім берудің басқа да маңызды мақсаттарымен қатар, әртүрлі оқыту тәсілдері аясында зерттелуін жалғастыруда.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hmelo-Silver|first=C.E. |author2=R.G. Duncan |author3=C.A Chinn|title=Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark|journal=Educational Psychologist|year=2007|volume=42|issue=2|page=99|doi=10.1080/00461520701263368|s2cid=1360735 }}&lt;/ref&gt; Колледждер мен университеттер [[қашықтан оқыту]] арқылы академиялық дәреже алу бағдарламаларын ұсынып, ал орта мектептер 1–12-сынып оқушыларына арналған [[виртуалды мектеп]]терде білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етіп жатқандықтан, технологиялар адамдардың өздігінен білім алуына жағдай жасайтын көптеген ресурстарды ұсынады. Бірқатар зерттеулер мұндай бағдарламалардың «мұғалім» немесе оқу үдерісін ұйымдастырушы виртуалды кеңістікті толық бақылауында ұстап, әртүрлі тәжірибелерді онлайн форматта біріктіруге ықпал еткен жағдайда барынша тиімді жұмыс істейтінін көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Barab|first=S.A. |author2=J.G. MaKinster |author3=J.A. Moore |author4=D.J. Cunningham|title=Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum|journal=Educational Technology Research and Development|year=2001|volume=49|issue=4|page=71|doi=10.1007/bf02504948|s2cid=17614349 }}&lt;/ref&gt; Бұл өздігінен бағытталған оқытудың ақпаратты зерттеудің таңдалған бағытын, өзін-өзі реттеу әдістерін, сондай-ақ белгілі бір саладағы сарапшылар мен жаңадан үйренушілер арасындағы рефлексиялық талқылауларды қамтуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар [[жаппай ашық онлайн курстар]] (MOOC) автодидактика арқылы білім алуды жеңілдетіп, оның кеңінен таралуына ықпал етеді.

2016 жылы [[Stack Overflow]] жүргізген сауалнамаға&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | title=Stack Overflow Developer Survey 2016 | access-date=Nov 16, 2016 | archive-date=20 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093453/https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; сәйкес, автодидактиканың кең таралуына байланысты [[бағдарламалық жасақтама әзірлеуші]]лердің 69,1%-ы өздігінен білім алған болуы мүмкін.

== Тағы қараңыз ==
* [[Сыни ойлау]]
* [[Индивидуализм]]
* [[Интеллект]]
* [[Үйрену]]
* [[Метатаным]]
* [[Педагогика]]
* [[Әмбебап адам]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Баламалы білім беру]]
[[Санат:Білім беру теориясы]]
[[Санат:Оқу әдістері]]
[[Санат:Оқуды үйрену]]
[[Санат:Оқу]]
[[Санат:Әдіснама]]
[[Санат:Білім беру философиясы]]
[[Санат:Зерттеу әдістері]]
[[Санат:Өзін-өзі күту]]
[[Санат:Оқыту]]</text>
      <sha1>2a95rtdic65gvw1ptn6x8goqt8jmteg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681694</id>
      <parentid>3681693</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3681694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36965" sha1="der0jeozuh16ceiei1t1hsr75u5ma3k" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[формалды білім беру]]дің бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Болашақтағы рөлі ==
Өздігінен бағытталған оқытудың рөлі білім мазмұнын меңгеру, танымдық тәжірибелер мен ынтымақтастық сияқты білім берудің басқа да маңызды мақсаттарымен қатар, әртүрлі оқыту тәсілдері аясында зерттелуін жалғастыруда.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hmelo-Silver|first=C.E. |author2=R.G. Duncan |author3=C.A Chinn|title=Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark|journal=Educational Psychologist|year=2007|volume=42|issue=2|page=99|doi=10.1080/00461520701263368|s2cid=1360735 }}&lt;/ref&gt; Колледждер мен университеттер [[қашықтан оқыту]] арқылы академиялық дәреже алу бағдарламаларын ұсынып, ал орта мектептер 1–12-сынып оқушыларына арналған [[виртуалды мектеп]]терде білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етіп жатқандықтан, технологиялар адамдардың өздігінен білім алуына жағдай жасайтын көптеген ресурстарды ұсынады. Бірқатар зерттеулер мұндай бағдарламалардың «мұғалім» немесе оқу үдерісін ұйымдастырушы виртуалды кеңістікті толық бақылауында ұстап, әртүрлі тәжірибелерді онлайн форматта біріктіруге ықпал еткен жағдайда барынша тиімді жұмыс істейтінін көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Barab|first=S.A. |author2=J.G. MaKinster |author3=J.A. Moore |author4=D.J. Cunningham|title=Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum|journal=Educational Technology Research and Development|year=2001|volume=49|issue=4|page=71|doi=10.1007/bf02504948|s2cid=17614349 }}&lt;/ref&gt; Бұл өздігінен бағытталған оқытудың ақпаратты зерттеудің таңдалған бағытын, өзін-өзі реттеу әдістерін, сондай-ақ белгілі бір саладағы сарапшылар мен жаңадан үйренушілер арасындағы рефлексиялық талқылауларды қамтуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар [[жаппай ашық онлайн курстар]] (MOOC) автодидактика арқылы білім алуды жеңілдетіп, оның кеңінен таралуына ықпал етеді.

2016 жылы [[Stack Overflow]] жүргізген сауалнамаға&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | title=Stack Overflow Developer Survey 2016 | access-date=Nov 16, 2016 | archive-date=20 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093453/https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; сәйкес, автодидактиканың кең таралуына байланысты [[бағдарламалық жасақтама әзірлеуші]]лердің 69,1%-ы өздігінен білім алған болуы мүмкін.

== Тағы қараңыз ==
* [[Сыни ойлау]]
* [[Индивидуализм]]
* [[Интеллект]]
* [[Үйрену]]
* [[Метатаным]]
* [[Педагогика]]
* [[Әмбебап адам]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Баламалы білім беру]]
[[Санат:Білім беру теориясы]]
[[Санат:Оқу әдістері]]
[[Санат:Оқуды үйрену]]
[[Санат:Үйрену]]
[[Санат:Әдістер]]
[[Санат:Білім беру философиясы]]
[[Санат:Зерттеу әдістері]]
[[Санат:Өзін-өзі күту]]
[[Санат:Оқыту]]</text>
      <sha1>der0jeozuh16ceiei1t1hsr75u5ma3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682153</id>
      <parentid>3681694</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3682153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36985" sha1="t2hb3epw2nvl1l5a0hhbpbtvtig40x0" xml:space="preserve">'''Автодидактика''' (сондай-ақ '''автодидактизм''') немесе '''өздігінен білім алу''' (сондай-ақ '''өздігінен оқу''', '''өз бетінше оқу''' және '''өзін-өзі оқыту''') — [[мұғалім]]дердің жетекшілігінсіз жүзеге асырылатын [[Практика (оқыту әдісі)|білім алу тәжірибесі]]. '''Автодидакттар''' — белгілі бір [[Оқу бағдарламаларын зерттеу|пәнді]] өз бетінше оқып меңгеретін, өздігінен білім алған&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| website = Merriam-Webster Dictionary
| quote = a self-taught person
}}&lt;/ref&gt; адамдар.&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://www.dictionary.com/browse/autodidact
| title = autodidact
| date = 2024
| dictionary = Dictionary.com
| quote = a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/autodidact
| title = Autodidact
| date = 2024
| dictionary = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| quote = a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher}}&lt;/ref&gt; Өздігінен білім алу [[Білім беру|формалды білім берудің]] бір бөлігі болуы, оны толықтыруы немесе оған балама ретінде қолданылуы мүмкін. Формалды білім берудің өзінде жаңадан білім алушылардан өздігінен оқуды талап ететін [[жасырын оқу бағдарламасы]] болуы мүмкін.

Әдетте автодидакттар оқитын пәнін, оқу материалдарын, оқу қарқыны мен уақытын өздері таңдайды. Автодидакттардың формалды білімі болуы да, болмауы да мүмкін, ал олардың өздігінен оқуы формалды білім беруді толықтыруы немесе оған балама болуы мүмкін. Автодидакттар [[Автодидакттар тізімі|көптеген елеулі жетістіктерге]] қол жеткізген.

Өздігінен білім алудың [[оқу бағдарламасы]] шексіз. Адам [[Білім алудың балама жолдары|білім алудың балама жолдарын]] іздестіріп, оларды [[Құзыреттілікке негізделген оқыту|құзыреттілік]] қалыптастыру үшін пайдалана алады. Өздігінен оқу [[Тәжірибеге негізделген білім беру|тәжірибеге негізделген білім алуға]] немесе [[Шәкірттік оқыту|шәкірттік оқуға]] қажетті алдын ала оқу бағдарламасының кейбір талаптарын қанағаттандыруы мүмкін.

Өздігінен білім алу&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/self-educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = Cambridge Dictionary
| publisher = Cambridge University Press
| access-date = 10 April 2024
| quote = A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
}}&lt;/ref&gt; әдістеріне оқу кітаптары мен білім беретін веб-сайттарды оқу,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.britannica.com/dictionary/self%E2%80%93educated
| title = self-educated
| date = 2024
| website = The Britannica Dictionary
| access-date = 10 April 2024
| quote = educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
}}&lt;/ref&gt; танымдық бейнематериалдарды көру, білім беруге арналған аудиожазбаларды тыңдау немесе [[инфошоп]]тарға бару жатады. Білім алушы белгілі бір орынды [[оқу кеңістігі]] ретінде пайдаланып, кеңірек [[білім беру ортасы]] аясында [[сыни ойлау]] арқылы [[оқу дағдылары]]н дамытады. Бұл үдеріс академиялық [[жайлылық аймағы]]на жеткенге дейін жалғасады. Аталған деңгей өздігінен білім алушының бастапқы ізденіс кезеңінен зерттейтін пәнін тереңірек түсініп, оның мазмұнымен күрделі деңгейде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін таныстық дәрежесіне өткенін сипаттайды.

== Терминология ==
''Автодидакт'' термині [[көне грек тілі]]ндегі ''[[wikt:αὐτός|αὐτός]]'' (''autós'' — «өзім») және ''[[wikt:διδακτικός|διδακτικός]]'' (''didaktikos'' — «оқыту») сөздерінен шыққан. Онымен байланысты ''[[дидактизм]]'' термині [[білім беру философиясы]]ның бір бағытын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Lees | first1=Clare A. | title=Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England | publisher=U of Minnesota Press | isbn=978-1-4529-0388-0 | url=https://books.google.com/books?id=2J-0EETJvJ8C&amp;dq=didacticism&amp;pg=PA106 }}&lt;/ref&gt;

Өздігінен білім алуды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады. Солардың бірі — '''''хьютагогика'''''. Бұл терминді 2000 жылы Аустралиядағы [[Оңтүстік Крест университеті]]нің зерттеушілері Стюарт Хейз бен Крис Кеньон енгізген. Басқа терминдерге '''''өздігінен бағытталған оқу''''' және '''''өз бетінше айқындалатын оқу''''' жатады. Хьютагогика парадигмасы бойынша білім алушы өзінің оқу үдерісінің орталығында болуы тиіс.&lt;ref name= ChapnickMeloy&gt;{{cite book|title=Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences|series=Essential resources for training and HR professionals|author1=Samantha Chapnick |author2=Jimm Meloy |name-list-style=amp|publisher=[[John Wiley and Sons]]|date=2005|isbn=9780787971472|pages=36&amp;ndash;37|chapter=From Andragogy to Heutagogy}}&lt;/ref&gt; Өз бетінше айқындалатын оқытудың шынайы тәсілі білім алушының білімді меңгерудің әртүрлі жолдарын зерттеуін де көздейді. Бұл үдерісте жеке қызығушылыққа негізделген тәжірибе жасау элементі бар.&lt;ref&gt;Hase Stewart and Chris Kenyon. ''Self-Determined Learning : Heutagogy in Action''. Bloomsbury Academic 2015.&lt;/ref&gt;

''Андрагогика'' «оқу үдерісінде дербестікке және өзін-өзі бағыттауға ұмтылса», ''хьютагогика'' «жаңа тәжірибелерден үйрену мүмкіндігін табиғи үдеріс ретінде танып, [...] өз оқуын басқаруға» мән береді.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.uis.edu/colrs/teaching-resources/foundations-good-teaching/pedagogy-andragogy-heutagogy
| title = Pedagogy, Andragogy, &amp; Heutagogy
| last = 
| first = 
| date = 
| website = Center for Online Learning, Research and Service
| publisher = University of Illinois Springfield
| access-date = 10 April 2024}}&lt;/ref&gt; ''Убунтогогика'' — [[Африка диаспорасы]]на қатысты [[саналылық]] пен [[ұжымшылдық]] этикасына негізделген [[космополитизм]]нің бір түрі.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = Bangura
| first1 = A. K.
| date = 2005
| title = Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy
| url = http://www.jstor.org/stable/45198556
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 22
| issue = 2
| pages = 13–53
| jstor = 45198556
| access-date = 10 April 2024
| quote = [T]he essence of ubuntugogy is that it is imperative and urgent for African educators to be concerned about broader education as well as training and to be concerned about approaches to learning and teaching which are undergirded by humanity or fellow feeling toward others.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last1 = van der Walt
| first1 = J. L.
| date = 2010
| title = 'Ubuntugogy' for the 21st Century
| url = https://www.jstor.org/stable/45194719
| journal = Journal of Third World Studies
| volume = 27
| issue = 2
| pages = 249–266
| jstor = 45194719
| access-date = 11 April 2024
| quote = Ubuntu rejects this modernistic and atomistic individualism since it overemphasizes the seemingly solitary aspects of human existence at the expense of the communal aspects and interests. It also rejects Western-style collectivism which views society as a collection of separately existing and detached individuals or small groups. Ubuntu views the individual in terms of his or her relationship with others; individuals only exist only in and through their relationships and bonds with others.}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі кезең ==
[[Сурет:Tadao Ando 2004.jpg|thumb|1941 жылы туған әйгілі [[Жапония|жапон]] сәулетшісі [[Тадао Андо]].]]

Автодидактика кейде қазіргі формалды білім беруді толықтыратын құрал ретінде қолданылады.&lt;ref&gt;&quot;University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession&quot;. Extract from: ''The student's guide to learning at university'', by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, {{ISBN|1-86335-510-3}}&lt;/ref&gt; Формалды білім беруді толықтыру мақсатында студенттердің өз бетінше көбірек жұмыс істеуі ынталандырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public:main.file&amp;fileID=3459 |title=Natural Learning in Higher Education |author=J. Scott Armstrong |journal=Encyclopedia of the Sciences of Learning |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075300/https://marketing.wharton.upenn.edu/files/?whdmsaction=public%3Amain.file&amp;fileID=3459 |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

XX ғасырға дейін адамдардың аз ғана бөлігі тереңдетілген академиялық білім алды. [[Джозеф Уитуорт]]тың 1853 жылы жарияланған өнеркәсіп пен өнертапқыштарға қатысты ықпалды баяндамасында [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы сауаттылық деңгейі [[Англия]]ға қарағанда жоғары болғаны айтылған.&lt;!-- Тұжырым екіұшты. Талқылау бетінде дереккөзді тексеру нәтиже бермегені көрсетілген. 2024 жылғы қыркүйек. --&gt; Алайда АҚШ-тың өзінде де балалардың көпшілігі [[Орта мектеп|жоғарғы мектепті]] аяқтамады. Мұғалім болу үшін жоғарғы мектепте білім алу қажет болды. Қазіргі кезеңде жоғарғы мектепті бітіргендердің едәуір көп бөлігі колледжде де оқиды. Әдетте олар құқық немесе медицина саласындағы кәсіби дәреже не теология саласындағы ғылыми дәреже алуға ұмтылады.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;/&gt;

XIX ғасырдың басына дейін колледждердегі оқыту классикалық пәндерге (латын тілі, философия, ежелгі тарих және теология) негізделді. 1800 жылға дейін инженерия немесе жаратылыстану ғылымдары бойынша білім беретін жоғары оқу орындары өте аз болды немесе мүлде болмады. [[Лондон корольдік қоғамы]] сияқты мекемелер ғылыми білімнің таралуына, соның ішінде көпшілікке арналған дәрістер ұйымдастыру арқылы елеулі үлес қосты. Англияда өз қызметін әдетте ақылы түрде ұсынатын көшпелі дәріскерлер де болды.&lt;ref name=&quot;Robinson and Musson&quot;&gt;{{cite book
| title = Science and Technology in the Industrial Revolution
| url = https://archive.org/details/sciencetechnolog00aemu
| url-access = registration
| last = Musson
| author2 = Robinson
| year = 1969
| publisher = University of Toronto Press
| isbn = 9780802016379
}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырға дейін көптеген көрнекті өнертапқыштар диірмен шеберлері немесе механиктер болып жұмыс істеді. Олар әдетте бастауыш білім алып, кейін тәжірибелі шеберлердің шәкірті ретінде кәсіп үйренген.&lt;ref name=&quot;Thomson 2009&quot;&gt;{{cite book
| title      = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865
| last       = Thomson
| first      = Ross
| year       = 2009
| publisher  = [[The Johns Hopkins University Press]]
| location   = Baltimore, MD
| isbn       = 978-0-8018-9141-0
| url-access = registration
| url        = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom
}}&lt;/ref&gt; Механиктердің, аспап жасаушылар мен жер өлшеушілердің математикалық даярлық деңгейлері әртүрлі болды. [[Джеймс Уатт]] жер өлшеуші әрі аспап жасаушы болған және ол «негізінен өздігінен білім алған» адам ретінде сипатталады.&lt;ref&gt;{{cite book
| title    = Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black
| last1    = Robinson
| first1   = Eric
| last2    = McKie
| first2   = Doublas
| location = Cambridge, Massachusetts
| page     = 4
}}&lt;/ref&gt; Сол дәуірдегі кейбір басқа автодидакттар сияқты, Уатт та [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі және [[Ай қоғамы]]ның мүшесі атанды. XVIII ғасырда бұл қоғамдар көпшілікке арналған дәрістерді жиі ұйымдастырып, дәстүрлі университеттер жеткілікті көңіл бөлмеген химия мен өнеркәсіпте қолданылатын басқа да ғылымдарды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ғылыми және техникалық білім беру мақсатында академиялар да құрыла бастады.

XX ғасырдың басында АҚШ-та мектепте оқу ұзақтығы күрт арта бастады. Бұл құбылыс [[Балалар еңбегі|балалар еңбегін]] ығыстырған өндірісті механикаландырудың күшеюімен байланысты болған тәрізді. Шыны бөтелкелерді автоматты түрде жасайтын машинаның пайда болуы білім беру ісіне балалар еңбегін шектейтін заңдардан да көбірек ықпал етті деп есептеледі, өйткені өндірісте ұл балалардың көмегі енді қажет болмады.&lt;ref&gt;{{Cite book
| publisher = ABC-CLIO
| isbn = 978-0-313-39862-9
| last = Jr
| first = Quentin R. Skrabec
| title = The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia
| date = 4 May 2012
| url = https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| access-date = 4 February 2013
| archive-date = 30 March 2017
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170330211407/https://books.google.com/books?id=IBYJbFS52f0C&amp;pg=PA128
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Алайда бұл өндіріс саласында жұмыс істеген ұл балалардың саны көп болған жоқ. Балалар еңбегінің қысқаруына және балалардың жұмыс істеудің орнына білім алуына өнеркәсіптің бірнеше саласындағы механикаландыру ықпал етті. АҚШ-та 1886–1890 жылдары туған ер адамдардың мектепте оқу ұзақтығы орта есеппен 7,86 жыл болса, 1926–1930 жылдары туғандар арасында бұл көрсеткіш 11,46 жылды құрады.&lt;ref&gt;[http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120723192618/http://129.3.20.41/eps/mac/papers/0502/0502021.pdf |date=23 July 2012 }}&lt;/ref&gt;

Білім беру саласындағы соңғы үрдістердің бірі — сыныптағы оқу ортасын оқушылардың жеке қажеттіліктеріне, мақсаттары мен қызығушылықтарына бейімдеу. Бұл модель [[Зерттеуге негізделген оқыту|зерттеуге негізделген оқыту]] тұжырымдамасына сүйенеді. Мұнда оқушыларға белгілі бір жағдаяттар ұсынылып, олар сол салаға қатысты зерттеу бағыттарын, сұрақтары мен білімдерін өз бетінше анықтайды. [[Жаңалық ашу арқылы оқыту]]дың бір түрі ретінде қазіргі сыныптарда оқушыларға білімді «тәжірибе арқылы меңгеруге және онымен өзара әрекеттесуге» көбірек мүмкіндік беріледі. Бұл тәсілдің негізі автодидактикадан бастау алады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Өздігінен табысты білім алу үшін өзін-өзі тәртіпке бағындыру және рефлексия жасау қабілеті қажет болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер оқушылардың белсенді білім алушыға айналуы үшін олардың бір бөлігіне өз оқуын реттеу тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, үйрету қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ал басқалары саналы бақылаудан тыс жүретін үдеріс арқылы серпінді түрде білім алады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iran-Nejad|first=Asghar|author2=Brad Chissom|title=Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning|journal=Innovative Higher Education|year=1992|volume=17|issue=2|page=125|doi=10.1007/bf00917134|s2cid=143153340}}&lt;/ref&gt; Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін кез келген оқыту жүйесінің құрамдас бөліктерін анықтайтын тұжырымдамалық негіз ұсынылды. Оған марапаттау функциясы, әрекеттердің құндылығын біртіндеп бағалау функциялары және әрекеттерді таңдау әдістері кіреді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arentze|first=Theo|author2=Harry Timmermans|title=Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment|journal=Transportation|year=2003|volume=30|issue=1 |page=37|doi=10.1023/A:1021290725727|s2cid=142721970|url=https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activitytravel-choice-a-framework-and-numerical-experiments(b7207ff1-83b9-44b7-8f58-d4cf15da6cf9).html|access-date=25 October 2020|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814081926/https://research.tue.nl/nl/publications/modeling-learning-and-adaptation-processes-in-activity-travel-cho|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Марапаттау тәсілдері әр оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкес таңдалғанда, білім алуға ынталандыруда барынша тиімді болады. Жаңа білімнің құндылығын бағалау үшін оны бұрыннан бар біліммен ұштастыру қажет. Сайып келгенде, [[Лев Семёнович Выготский|Выготский]] (1978) сипаттаған [[Оқытудағы скаффолдинг|скаффолдинг]] әдістері мен мәселелерді шешу тәсілдері серпінді шешім қабылдау үдерісінің нәтижесі болып табылады.{{Citation needed|date=May 2026}}

Философ [[Иван Иллич]] өзінің ''[[Мектепсіз қоғам]]'' атты кітабында XX ғасырдағы білім беру мәдениетін және білім мен оқу үдерісінің институционалдануын қатаң сынға алды. Ол институционалдық мектеп жүйесінің білім беру моделі ретінде түбегейлі кемшіліктері бар және оны түзету мүмкін емес деп тұжырымдады. Оның орнына Иллич автодидакттар белгілі бір дағдыны немесе тақырыпты өз бетінше меңгеруге қызығушылық танытатын басқа адамдарды таба алатын, қажеттілікке қарай құрылатын ынтымақтастық желілерін ұсынды. Мұндай желілердің қатысушылары ресурстарын, оқу материалдары мен білімдерін біріктіру арқылы бір-біріне қолдау көрсете алады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Illich |first1=Ivan |title=Deschooling Society |year=1995 |orig-year=1971 |publisher=Marion Boyars Publishers |location=London}}&lt;/ref&gt;

Зайырлы әрі заманауи қоғамдар білім берудің жаңа жүйелері мен автодидакттардың жаңа түрлерінің қалыптасуына негіз қалады. [[Интернет]]ке қолжетімділік кеңейген сайын [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері арқылы пайдаланылатын [[Ғаламтор|Дүниежүзілік өрмек]] тұтастай алғанда, сондай-ақ [[Уикипедия]] (оның [[кітап]]тарға енгізілген немесе оқуға ұсынылған әдебиеттер тізімінде көрсетілген материалдарын қоса алғанда), [[YouTube]], [[Udemy]], [[Udacity]] және [[Khan Academy]] сияқты веб-сайттар көптеген адамдардың белсенді әрі еркін түрде бірлесіп білім алуына мүмкіндік беретін оқу орталықтарына айналды. Өздігінен бағытталған білім беруді насихаттау және осы бағытта әдістемелік қолдау көрсету мақсатында The Alliance for Self-Directed Education (ASDE) сияқты ұйымдар құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Alliance|url=https://www.self-directed.org/about/|access-date=2021-04-27|website=Alliance for Self-Directed Education|language=en-US|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427025234/https://www.self-directed.org/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Генри Форд]], [[Стив Джобс]] және [[Билл Гейтс]] сияқты кәсіпкерлер өздігінен білім алған ықпалды тұлғалар ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Berger |first=Rod |title=The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur |url=https://www.forbes.com/sites/rodberger/2022/12/30/the-rise-of-the-autodidactic-millennial-as-todays-entrepreneur/ |access-date=2024-05-27 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Табиғат пен Құдайды өздігінен танып-білуге негізделген бағдарламаны қолдаған алғашқы философиялық тұжырым [[философиялық роман]] жанрындағы ''[[Хай ибн Яқзан]]'' («Ояудың ұлы Тірі») шығармасында ұсынылды. Шығарманың басты кейіпкері автодидакттың архетипі саналады.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;&gt;{{Cite book
| publisher = Johns Hopkins University Press
| isbn = 978-0-8018-9739-9
| last = Ben-Zaken
| first = Avner
| title = Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism
| location = Baltimore
| year = 2010
| url = https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| access-date = 25 October 2020
| archive-date = 14 August 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210814081924/https://books.google.com/books?id=17g6pHkql5oC&amp;pg=PP1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; Бұл шығарма — ортағасырлық автодидактикалық утопия әрі көркем әдебиет түрінде жазылған философиялық трактат. Оны андалусиялық философ [[Ибн Туфайл]] 1160 жылдары [[Марракеш]]те жазған. Шығармада адамдардан оқшау, жабайы табиғат аясында өскен, құралдар мен ақыл-ойдың көмегімен табиғатты танып-білген, тәжірибелік зерттеулер мен эксперименттер арқылы табиғат заңдарын ашқан және мистикалық толғаныс пен Құдаймен рухани байланыс орнату арқылы ''[[жоғарғы игілік]]ке'' қол жеткізген ерекше дарынды автодидакт бала туралы баяндалады. Басты кейіпкер қажетті табиғи тәжірибелерден өтіп, бастапқы ''[[табула раса]]'' күйінен Құдайды мистикалық немесе тікелей тану деңгейіне көтеріледі. Шығарманың негізгі идеясы — адам ақыл-ойы қоғамның, оның қалыптасқан қағидалары мен діннің көмегінсіз-ақ ғылыми білімге қол жеткізе алады және сол арқылы адам танымының мистикалық немесе ең жоғарғы түріне жетуге жол ашады.

Әдетте «Өздігінен білім алған философ» немесе «Адам ақыл-ойын жетілдіру» деп аударылатын Ибн Туфайлдың ''Хай ибн Яқзан'' шығармасы классикалық ислам философиясынан бастап Қайта өрлеу дәуіріндегі гуманизм мен Еуропадағы Ағарту дәуіріне дейінгі әртүрлі тарихи кезеңдерде автодидактика туралы пікірталастардың өрбуіне ықпал етті. [[Авнер Бен-Закен]] өзінің ''«Хай ибн Яқзанды оқу: автодидактиканың мәдениетаралық тарихы»'' атты кітабында бұл шығарманың кейінгі ортағасырлық Андалусиядан ерте жаңа дәуірдегі Еуропаға қалай таралғанын көрсетіп, автодидактиканың әртүрлі мәдени ортада қалай пікірталас тудырғанын және сол орталардың ерекшеліктеріне қарай бейімделгенін жан-жақты түсіндірді.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot;/&gt;

Автодидактика XII ғасырдағы Марракеште [[сопылық]]қа қатысты тартыстармен, XIV ғасырдағы [[Барселона]]да педагогикадағы философияның рөлі жөніндегі пікірталастармен, [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуіріндегі]] [[Флоренция]]да [[астрология]] төңірегіндегі даулармен және XVII ғасырдағы Оксфордта [[экспериментализм]]ге қатысты пікірталастармен тығыз байланысты болған тәрізді. Флоренциядағы пікірталастарда [[Джованни Пико делла Мирандола]] тағдырдың алдын ала белгіленуі туралы үстем интеллектуалдық ортаның беделді тұжырымдарына қарсы шығып, автодидактиканы жақтады. Автодидактиканы қолдауға бағытталған үндеулер тек философиялық пікірталастар аясында ғана айтылған жоқ; олар жеке тұлғалар мен мекемелер арасындағы бақылау орнату жолындағы күрестерде де көрініс тапты.&lt;ref name=&quot;ben-zaken&quot; /&gt;

Қара нәсілді америкалықтардың өздігінен білім алу тарихын зерттеген [[Хезер Андреа Уильямс]] [[құлдық]] кезеңінде, [[Америкадағы азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде және азаттық алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олардың сауаттылықпен байланысын тарихи тұрғыдан қарастырады.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Williams|first=H.A.|title=Self-taught: Black American Education in slavery and freedom|year=2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807829202|url=https://books.google.com/books?id=TiWSrlpTTTIC}}&lt;/ref&gt; Көптеген жеке естеліктерде білім беру саласындағы [[нәсілдік кемсітушілік]] салдарынан өздігінен білім алуға мәжбүр болған адамдардың өмірі баяндалады.

== Болашақтағы рөлі ==
Өздігінен бағытталған оқытудың рөлі білім мазмұнын меңгеру, танымдық тәжірибелер мен ынтымақтастық сияқты білім берудің басқа да маңызды мақсаттарымен қатар, әртүрлі оқыту тәсілдері аясында зерттелуін жалғастыруда.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hmelo-Silver|first=C.E. |author2=R.G. Duncan |author3=C.A Chinn|title=Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark|journal=Educational Psychologist|year=2007|volume=42|issue=2|page=99|doi=10.1080/00461520701263368|s2cid=1360735 }}&lt;/ref&gt; Колледждер мен университеттер [[қашықтан оқыту]] арқылы академиялық дәреже алу бағдарламаларын ұсынып, ал орта мектептер 1–12-сынып оқушыларына арналған [[виртуалды мектеп]]терде білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етіп жатқандықтан, технологиялар адамдардың өздігінен білім алуына жағдай жасайтын көптеген ресурстарды ұсынады. Бірқатар зерттеулер мұндай бағдарламалардың «мұғалім» немесе оқу үдерісін ұйымдастырушы виртуалды кеңістікті толық бақылауында ұстап, әртүрлі тәжірибелерді онлайн форматта біріктіруге ықпал еткен жағдайда барынша тиімді жұмыс істейтінін көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Barab|first=S.A. |author2=J.G. MaKinster |author3=J.A. Moore |author4=D.J. Cunningham|title=Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum|journal=Educational Technology Research and Development|year=2001|volume=49|issue=4|page=71|doi=10.1007/bf02504948|s2cid=17614349 }}&lt;/ref&gt; Бұл өздігінен бағытталған оқытудың ақпаратты зерттеудің таңдалған бағытын, өзін-өзі реттеу әдістерін, сондай-ақ белгілі бір саладағы сарапшылар мен жаңадан үйренушілер арасындағы рефлексиялық талқылауларды қамтуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар [[жаппай ашық онлайн курстар]] (MOOC) автодидактика арқылы білім алуды жеңілдетіп, оның кеңінен таралуына ықпал етеді.

2016 жылы [[Stack Overflow]] жүргізген сауалнамаға&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | title=Stack Overflow Developer Survey 2016 | access-date=Nov 16, 2016 | archive-date=20 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093453/https://stackoverflow.com/research/developer-survey-2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; сәйкес, автодидактиканың кең таралуына байланысты [[бағдарламалық жасақтама әзірлеуші]]лердің 69,1%-ы өздігінен білім алған болуы мүмкін.

== Тағы қараңыз ==
* [[Сыни ойлау]]
* [[Индивидуализм]]
* [[Интеллект]]
* [[Үйрену]]
* [[Метатаным]]
* [[Педагогика]]
* [[Әмбебап адам]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Баламалы білім беру]]
[[Санат:Білім беру теориясы]]
[[Санат:Оқу әдістері]]
[[Санат:Оқуды үйрену]]
[[Санат:Үйрену]]
[[Санат:Әдістер]]
[[Санат:Білім беру философиясы]]
[[Санат:Зерттеу әдістері]]
[[Санат:Өзін-өзі күту]]
[[Санат:Оқыту]]</text>
      <sha1>t2hb3epw2nvl1l5a0hhbpbtvtig40x0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хеви-метал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788640</id>
    <revision>
      <id>3681688</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Музыкалық жанр | Атауы            = Хеви-метал | Сурет            = Tony Iommi at the New Haven Coliseum.jpg | Бағыт            = [[Метал (музыка)|Метал]] | Бастаулары        = [[эйсид-рок]], [[блюз-рок]], [[психоделикалық рок]] | Пайда болуы      = 1960 жж [[Ұлыбритания]] және [[АҚШ]] | Өркендеуі        = 1980 жж бүкіл әлем...</comment>
      <origin>3681688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6619" sha1="03zygigrmly0wbgafg1ob8upqdxmis5" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы            = Хеви-метал
| Сурет            = Tony Iommi at the New Haven Coliseum.jpg
| Бағыт            = [[Метал (музыка)|Метал]]
| Бастаулары        = [[эйсид-рок]], [[блюз-рок]], [[психоделикалық рок]]
| Пайда болуы      = 1960 жж [[Ұлыбритания]] және [[АҚШ]]
| Өркендеуі        = 1980 жж бүкіл әлем
| Ұқсас жанрлар    = 
| Туыстас жанрлар  = [[Глэм-метал]], [[спид-метал]], [[христиандық метал]]
| Туынды жанрлар   = [[альтернативті метал]], [[гранж]], [[дум-метал]], [[индустриалды метал]], [[неоклассикалық метал]], [[ню-метал]], [[прогрессивті метал]], [[пауэр-метал]], [[стоунер-рок]], [[трэш-метал]], [[фанк-метал]]
| Тағы_қараңыз     = 
}}
'''Хеви-метал''' (немесе жай ғана '''метал''') — негізінен 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында [[Ұлыбритания]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Havers |first1=Richard |title=Heavy Metal Thunder: The Origins of Heavy Metal |url=https://www.udiscovermusic.com/in-depth-features/metal-music-heavy-thunder/ |website=udiscovermusic |date=29 March 2022 |access-date=2 October 2022 |archive-date=30 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430030409/https://www.udiscovermusic.com/in-depth-features/metal-music-heavy-thunder/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; топырағында қалыптасқан [[рок-музыка]] жанры. [[Блюз-рок]], [[Психоделикалық рок|психоделикалық рок]] және [[Эйсид-рок|эйсид-рок]] бағыттарынан бастау алған хеви-метал топтары бұрмаланған (дисторшн) гитара үнімен, созылыңқы гитаралық сололарымен, қатаң да ырғақты соқпаларымен және құлақ тұндырарлық қуатымен ерекшеленетін қалың да сүбелі әуенді дүниеге әкелді.

1968 жылы бұл жанрдың ең атақты пионерлерінің үштігі — Британияның [[Led Zeppelin]], [[Black Sabbath]] және [[Deep Purple]] топтары дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;Larson2004a&quot;&gt;{{cite book|author=Tom Larson|title=History of Rock and Roll|url=https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&amp;pg=PA183|year=2004|publisher=Kendall/Hunt Pub.|isbn=978-0-7872-9969-9|pages=183–187}}&lt;/ref&gt; Олар қалың көрерменнің ықыласына бөленгенімен, сыншылар тарапынан жиі мазаққа ұшырады. 1970 жылдары бірқатар америкалық топтар хеви-металды жұртқа қолжетімдірек формаларға бейімдеді: [[Alice Cooper]] мен [[Kiss]] топтарының шикі, арзанқол әуені мен [[шок-рок|шок-рогы]]; [[Aerosmith]]-тің [[блюз]] тамырынан нәр алған рогы; сондай-ақ [[Van Halen]]-нің жарқын гитаралық сололары мен думанды рок стилі.&lt;ref&gt;[https://www.allmusic.com/subgenre/heavy-metal-ma0000002721 Heavy Metal Music Genre Overview]. AllMusic. Retrieved 9 January 2022&lt;/ref&gt; 1970 жылдардың ортасында [[Judas Priest]] блюздік ықпалдың денінен бас тарта отырып, жанрдың дамуына тың серпін берсе,&lt;ref name=&quot;Walser 1993, p. 6&quot;&gt;Walser (1993), p. 6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bowe, Brian J. ''Judas Priest: Metal Gods''. ISBN 0-7660-3621-9&lt;/ref&gt; [[Motörhead]] [[панк-рок]] рухын енгізіп, жылдамдыққа айрықша мән берді. 1970 жылдардың соңынан бастап [[Iron Maiden]] мен [[Saxon]] сияқты британдық хеви-металдың жаңа толқынының өкілдері осы бағытты жалғастырды. Онжылдықтың соңына қарай хеви-метал жанкүйерлері «[[Хеви-метал субмәдениеті|металхедтер]]» немесе «[[хедбенгинг|хедбенгерлер]]» ретінде таныла бастады. Кейбір метал жанрларының ән мәтіндері агрессия мен мачоизмге ұласып,&lt;ref name=fast&gt;Fast (2005), pp. 89–91; Weinstein (2000), pp. 7, 8, 23, 36, 103, 104&lt;/ref&gt; бұл жайт кей сәттерде мизогиния айыптауларына соқтырды.

1980 жылы [[Mötley Crüe]], [[W.A.S.P.]] және [[Quiet Riot]] сынды топтардың арқасында [[глэм-метал]] кеңінен танымал болды. Дегенмен, бұл уақытта [[Андерграунд музыка|андерграундтық ортада]] әлдеқайда қатыгез стилистикалар қатары пайда болды: [[Metallica]], [[Slayer]], [[Megadeth]] және [[Anthrax]] сияқты топтардың арқасында [[трэш-метал]] негізгі ағымға шықса, [[дэт-метал]] мен [[блэк-метал]] секілді басқа да экстрим-субжанрлар субмәдени құбылысқа айналды және әлі де солай қалып отыр. 1990 жылдардың ортасынан бастап танымал стильдер жанрдың аясын кеңейте түсті. Олардың қатарына [[грув-метал]] мен [[ню-метал]] кіреді, ал соңғысы көбінесе [[гранж]] мен хип-хоп элементтерін кіріктіреді. Бүгінгі таңда «хеви-метал» термині барлық субжанрларды қамтитын ортақ ұғым ретінде де, сондай-ақ тек дәстүрлі стилистиканы ғана білдіретін тар мағынада да қолданылады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Хеви-метал]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]</text>
      <sha1>03zygigrmly0wbgafg1ob8upqdxmis5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681697</id>
      <parentid>3681688</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3681697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24440" sha1="s0fsgsrgulnywdff9dkunfb19tucwme" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы            = Хеви-метал
| Сурет            = Tony Iommi at the New Haven Coliseum.jpg
| Бағыт            = [[Метал (музыка)|Метал]]
| Бастаулары        = [[эйсид-рок]], [[блюз-рок]], [[психоделикалық рок]]
| Пайда болуы      = 1960 жж [[Ұлыбритания]] және [[АҚШ]]
| Өркендеуі        = 1980 жж бүкіл әлем
| Ұқсас жанрлар    = 
| Туыстас жанрлар  = [[Глэм-метал]], [[спид-метал]], [[христиандық метал]]
| Туынды жанрлар   = [[альтернативті метал]], [[гранж]], [[дум-метал]], [[индустриалды метал]], [[неоклассикалық метал]], [[ню-метал]], [[прогрессивті метал]], [[пауэр-метал]], [[стоунер-рок]], [[трэш-метал]], [[фанк-метал]]
| Тағы_қараңыз     = 
}}
'''Хеви-метал''' (немесе жай ғана '''метал'''; {{lang-en|heavy metal}} — «'''ауыр металл'''») — негізінен 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында [[Ұлыбритания]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Havers |first1=Richard |title=Heavy Metal Thunder: The Origins of Heavy Metal |url=https://www.udiscovermusic.com/in-depth-features/metal-music-heavy-thunder/ |website=udiscovermusic |date=29 March 2022 |access-date=2 October 2022 |archive-date=30 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430030409/https://www.udiscovermusic.com/in-depth-features/metal-music-heavy-thunder/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; топырағында қалыптасқан [[рок-музыка]] жанры. [[Блюз-рок]], [[Психоделикалық рок|психоделикалық рок]] және [[Эйсид-рок|эйсид-рок]] бағыттарынан бастау алған хеви-метал топтары бұрмаланған (дисторшн) гитара үнімен, созылыңқы гитаралық сололарымен, қатаң да ырғақты соқпаларымен және құлақ тұндырарлық қуатымен ерекшеленетін қалың да сүбелі әуенді дүниеге әкелді.

1968 жылы бұл жанрдың ең атақты пионерлерінің үштігі — Британияның [[Led Zeppelin]], [[Black Sabbath]] және [[Deep Purple]] топтары дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;Larson2004a&quot;&gt;{{cite book|author=Tom Larson|title=History of Rock and Roll|url=https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&amp;pg=PA183|year=2004|publisher=Kendall/Hunt Pub.|isbn=978-0-7872-9969-9|pages=183–187}}&lt;/ref&gt; Олар қалың көрерменнің ықыласына бөленгенімен, сыншылар тарапынан жиі мазаққа ұшырады. 1970 жылдары бірқатар америкалық топтар хеви-металды жұртқа қолжетімдірек формаларға бейімдеді: [[Alice Cooper]] мен [[Kiss]] топтарының шикі, арзанқол әуені мен [[шок-рок|шок-рогы]]; [[Aerosmith]]-тің [[блюз]] тамырынан нәр алған рогы; сондай-ақ [[Van Halen]]-нің жарқын гитаралық сололары мен думанды рок стилі.&lt;ref&gt;[https://www.allmusic.com/subgenre/heavy-metal-ma0000002721 Heavy Metal Music Genre Overview]. AllMusic. Retrieved 9 January 2022&lt;/ref&gt; 1970 жылдардың ортасында [[Judas Priest]] блюздік ықпалдың денінен бас тарта отырып, жанрдың дамуына тың серпін берсе,&lt;ref name=&quot;Walser 1993, p. 6&quot;&gt;Walser (1993), p. 6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bowe, Brian J. ''Judas Priest: Metal Gods''. ISBN 0-7660-3621-9&lt;/ref&gt; [[Motörhead]] [[панк-рок]] рухын енгізіп, жылдамдыққа айрықша мән берді. 1970 жылдардың соңынан бастап [[Iron Maiden]] мен [[Saxon]] сияқты британдық хеви-металдың жаңа толқынының өкілдері осы бағытты жалғастырды. Онжылдықтың соңына қарай хеви-метал жанкүйерлері «[[Хеви-метал субмәдениеті|металхедтер]]» немесе «[[хедбенгинг|хедбенгерлер]]» ретінде таныла бастады. Кейбір метал жанрларының ән мәтіндері агрессия мен мачоизмге ұласып,&lt;ref name=fast&gt;Fast (2005), pp. 89–91; Weinstein (2000), pp. 7, 8, 23, 36, 103, 104&lt;/ref&gt; бұл жайт кей сәттерде мизогиния айыптауларына соқтырды.

1980 жылы [[Mötley Crüe]], [[W.A.S.P.]] және [[Quiet Riot]] сынды топтардың арқасында [[глэм-метал]] кеңінен танымал болды. Дегенмен, бұл уақытта [[Андерграунд музыка|андерграундтық ортада]] әлдеқайда қатыгез стилистикалар қатары пайда болды: [[Metallica]], [[Slayer]], [[Megadeth]] және [[Anthrax]] сияқты топтардың арқасында [[трэш-метал]] негізгі ағымға шықса, [[дэт-метал]] мен [[блэк-метал]] секілді басқа да экстрим-субжанрлар субмәдени құбылысқа айналды және әлі де солай қалып отыр. 1990 жылдардың ортасынан бастап танымал стильдер жанрдың аясын кеңейте түсті. Олардың қатарына [[грув-метал]] мен [[ню-метал]] кіреді, ал соңғысы көбінесе [[гранж]] мен хип-хоп элементтерін кіріктіреді. Бүгінгі таңда «хеви-метал» термині барлық субжанрларды қамтитын ортақ ұғым ретінде де, сондай-ақ тек дәстүрлі стилистиканы ғана білдіретін тар мағынада да қолданылады.

== Сипаттамасы ==

Хеви-метал дәстүрлі түрде қатты, бұрмаланған гитара үндерімен, баса айтылатын ырғақтармен, қалың бас және соқпалы аспаптар үнімен, сондай-ақ қуатты вокалмен сипатталады. Хеви-металдың субжанрлары осы белгілердің бірін немесе бірнешеуін түрліше күшейтеді, өзгертеді немесе мүлде алып тастайды. 1988 жылғы мақаласында ''[[The New York Times]]'' басылымының сыншысы [[Джон Парелес]]: «Поп музыканың жүйесінде хеви-метал — хард-роктың негізгі тармағы, яғни синкопасы мен блюзі азырақ, ал шоу элементтері мен айуандық күші басымырақ тұқымы», — деп жазды.&lt;ref name=JP&gt;Pareles, Jon. [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE2DB113DF933A25754C0A96E948260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all &quot;Heavy Metal, Weighty Words&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112160658/http://www.nytimes.com/1988/07/10/magazine/heavy-metal-weighty-words.html |date=12 November 2012 }} ''[[The New York Times]]'', 10 July 1988. Retrieved on 14 November 2007&lt;/ref&gt; Әдеттегі метал тобының құрамына соқпалы аспаптарда ойнаушы, бас-гитарист, ырғақтық гитарист, соло-гитарист және аспапта ойнауы да, ойнамауы да мүмкін әнші кіреді. Музыканың үйлесімділігі мен толықтығын арттыру үшін кейде пернелі аспаптар да қолданылады.&lt;ref name=W25&gt;Weinstein (2000), p. 25&lt;/ref&gt; [[Deep Purple]] тобының мүшесі [[Джон Лорд]] қатты күшейтілген [[Hammond органы]]нда ойнаған. 1970 жылы [[Джон Пол Джонс (музыкант)|Джон Пол Джонс]] [[Led Zeppelin III]] альбомында [[Moog синтезаторы]]н қолданды; ал 1990 жылдарға қарай синтезаторлар «хеви-металдың дерлік әрбір субжанрында» қолданыла бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vice.com/en/article/synthesizers-impact-heavy-metal/ |title=Instigate Sonic Violence: A Not-so-Brief History of the Synthesizer's Impact on Heavy Metal |last=Hannum |first=Terence |date=18 March 2016 |website=noisey.vice.com |publisher=Vice |access-date=7 January 2017 |quote=In almost every subgenre of heavy metal, synthesizers held sway. Look at Cynic, who on their progressive death metal opus Focus (1993) had keyboards appear on the album and during live performances, or British gothic doom band My Dying Bride, who relied heavily on synths for their 1993 album, Turn Loose the Swans. American noise band Today is the Day used synthesizers on their 1996 self titled album to powerfully add to their din. Voivod even put synthesizers to use for the first time on 1991's Angel Rat and 1993's The Outer Limits, played by both guitarist Piggy and drummer Away. The 1990s were a gold era for the use of synthesizers in heavy metal, and only paved the way for the further explorations of the new millennia.}}&lt;/ref&gt;

[[File:Judas Priest Retribution 2005 Tour.jpg|thumb|alt=The band Judas Priest are onstage at a concert. From left to right are the singer, two electric guitarists, the bass player, and the drummer, who is seated behind a drumkit. The singer is wearing a black trenchcoat with metal studs.|[[Judas Priest]] 2005 жылы өнер көрсетуде]]
Электр гитара және оның күшейткіштер арқылы тарататын дыбыстық қуаты тарихи тұрғыдан хеви-металдың негізгі элементі болып табылады.&lt;ref name=W23&gt;Weinstein (2000), p. 23&lt;/ref&gt; Хеви-металдың гитаралық үні жоғары дыбыс деңгейі мен қалың [[фузз (электр гитара)|фуздың]] бірлескен қолданылуынан пайда болады.&lt;ref&gt;Walser, Robert (1993). ''Running with the Devil: Power, Gender, and Madness in Heavy Metal Music''. [[Wesleyan University Press]]. p. 10. {{ISBN|0-8195-6260-2}}&lt;/ref&gt; Классикалық хеви-метал гитара үнін шығару үшін музыканттар музыкада бос кеңістік пен ауаны сақтау мақсатында гейнді шамадан тыс алдын ала күшейткіштерсіз (преамп) немесе педальдік бұрмалауларсыз орташа деңгейде ұстайды; гитара күшейткіші тән «серпінді және сықырлаған» дыбысты тудыру үшін қатты қосылады.&lt;ref name=&quot;Hodgson&quot;&gt;{{cite web |url=http://iheartguitarblog.com/2011/04/metal-101-face-melting-guitar-tones.html#sthash.10w443jx.dpbs |title=METAL 101: Face-melting guitar tones |last=Hodgson |first=Peter |date=9 April 2011 |website=I Heart Guitar |archive-date=13 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110413235946/http://iheartguitarblog.com/2011/04/metal-101-face-melting-guitar-tones.html |access-date=24 January 2022 }}&lt;/ref&gt; Трэш-метал гитарасының үні орта жиіліктерден айырылған және бірнеше бас жиіліктері бар [[Динамикалық диапазонды сығу|тығыз сығылған]] дыбысқа ие.&lt;ref name=&quot;Hodgson&quot;/&gt; Гитаралық сололар — бұл «жанр үшін гитараның маңыздылығын көрсететін... хеви-метал кодексінің маңызды элементі».&lt;ref&gt;Weinstein, p. 24&lt;/ref&gt; Көптеген хеви-метал әндерінде «кем дегенде бір гитаралық соло болады»,&lt;ref&gt;Walser, p. 50&lt;/ref&gt; бұл «хеви-метал орындаушысының өз шеберлігін көрсететін басты құралы».&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dickinson |first=Kay |date=2003 |title=Movie Music, the Film Reader|publisher=Psychology Press |page=158 }}&lt;/ref&gt; Кейбір ерекшеліктер қатарына [[ню-метал]] мен [[грайндкор]] топтары жатады, олар әдетте гитаралық сололардан бас тартады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.revolvermag.com/lists-2/final-six-the-six-best-worst-things-to-come-out-of-nu-metal.html |title=Final Six: The Six Best/Worst Things to Come out of Nu-Metal |last1=Grow |first1=Kory |work=Revolvermag |date=26 February 2010 |publisher=Revolver magazine |access-date=21 September 2015 |quote=The death of the guitar solo[:] In its efforts to tune down and simplify riffs, nu-metal effectively drove a stake through the heart of the guitar solo |archive-date=11 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611050855/http://www.revolvermag.com/lists-2/final-six-the-six-best-worst-things-to-come-out-of-nu-metal.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ритм-гитара партияларындағы «хеви-металдағы қатты сықырлаған дыбыс... ішекті оң қолмен [[палм-мьютинг|басып тұру]] (palm muting) және бұрмалау арқылы жасалады».&lt;ref&gt;{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070819035422/http://www.marshallamps.com/images/web%20tuition/lesson4.html &quot;Lesson four- Power chords&quot;.]}} Marshall Amps&lt;/ref&gt; Палм-мьютинг тығызырақ, дәлірек дыбыс тудырып, төменгі жиіліктерге баса назар аударады.&lt;ref&gt;''Damage Incorporated: Metallica and the Production of Musical Identity''. By Glenn Pillsbury. Routledge, 2013&lt;/ref&gt;

Хеви-металдағы гитараның жетекші рөлі көбінесе вокалисттің дәстүрлі «фронтмен» немесе топ жетекшісі рөлімен қақтығысып, екеуінің «сүйіспеншілікпен бәсекелесу» рухында «басымдық үшін таласуына» әкеліп соғады.&lt;ref name=W25/&gt; Хеви-метал «дауысты топтың жалпы үніне бағындыруды талап етеді». Металдың 1960 жылдардың контрмәдениетінен бастау алатынын көрсететіндей, шынайылық белгісі ретінде вокалдан «эмоцияның анық көрінісі» талап етіледі.&lt;ref&gt;Weinstein (2000), p. 26&lt;/ref&gt; Сыншы [[Саймон Фрит]] метал әншісінің «дауыс ырғағы» ән мәтінінен де маңыздырақ екенін алға тартады.&lt;ref&gt;Cited in Weinstein (2000), p. 26&lt;/ref&gt;

Бастың айрықша рөлі де метал дыбысы үшін өте маңызды, ал бас пен гитараның өзара үйлесімі — басты элемент. Бас музыканы «ауыр» ету үшін шешуші маңызы бар төменгі жиілікті дыбысты қамтамасыз етеді.&lt;ref name=W24&gt;Weinstein (2000), p. 24&lt;/ref&gt; Бас гитара «хеви-металда роктын басқа жанрларына қарағанда әлдеқайда маңызды рөл атқарады».&lt;ref&gt;Weinstein (2009), p. 24&lt;/ref&gt; Метал бас-партияларының күрделілігі әртүрлі болып келеді: іргетас ретінде төменгі педальдік нотаны ұстап тұрудан бастап, соло немесе ритм-гитаралармен бірге күрделі [[рифф]]тер мен ликтерді қайталауға дейін жетеді. Кейбір топтар басты жетекші аспап ретінде көрсетеді, бұл тәсілді 1980 жылдардың басында [[Metallica]] тобының мүшесі [[Клифф Бертон]] бас-сололарға ерекше мән беру және бас гитарада ойнау кезінде аккордтарды қолдану арқылы танымал етті.&lt;ref&gt;[http://www.bassplayer.com/article/the-king-metal/Feb-05/164 &quot;Cliff Burton's Legendary Career: The King of Metal Bass&quot;.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106164523/http://www.bassplayer.com/article/the-king-metal/Feb-05/164 |date=6 November 2015 }} ''Bass Player'', February 2005. Retrieved on 13 November 2007&lt;/ref&gt; [[Motörhead]] тобынан [[Лемми]] өз бас-партияларында жиі күшейтілген пауэр-аккордтарды қолданып ойнаған.&lt;ref&gt;Wall, Mick. ''Lemmy: The Definitive Biography''. Orion Publishing Group, 2016&lt;/ref&gt;

Хеви-метал соқпалы аспаптар партиясы топты алға жетелейтін «жылдамдық, қуат және дәлдік үштігіне сүйенетін» қатты, тұрақты ырғақпен анықталады.&lt;ref&gt;Dawson, Michael. [http://www.moderndrummer.com/site/2006/08/chris-adler/ &quot;Lamb of God's Chris Adler: More than Meets the Eye&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305131313/http://www.moderndrummer.com/site/2006/08/chris-adler/ |date=5 March 2016 }}, 17 August 2006. ''Modern Drummer Online''. Retrieved on 13 November 2007&lt;/ref&gt; Хеви-металда тайпалу «ерекше төзімділікті талап етеді», ал барабаншылар хеви-металда қолданылатын «күрделі өрнектерді орындау үшін айтарлықтай жылдамдық, үйлесімділік пен ептілік дамытуға» тиіс.&lt;ref name=Berry&gt;Berry and Gianni (2003), p. 85&lt;/ref&gt; Метал соқпалы аспаптарының тән техникасы — бұл табақшаны тұншықтыру (cymbal choke), ол табақшаны соғып, бірден екінші қолмен (немесе кей жағдайда соққан қолдың өзімен) ұстап қалу арқылы дыбысты дереу өшіруден тұрады. Метал барабан жиынтығы рок музыканың басқа түрлерінде қолданылатын жиынтықтарға қарағанда әлдеқайда үлкен болады.&lt;ref name=W24/&gt; Блэк-метал, дэт-метал және кейбір «негізгі ағымдағы метал» топтары «төбелесу ырғақтарына және қос педальге толығымен сүйенеді».&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cope |first=Andrew L. |date= 2010|title=Black Sabbath and the Rise of Heavy Metal Music |publisher=Ashgate Publishing Ltd. |page=130 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Girlschool enid and lemmy-2.jpg|thumb|left|upright=0.9|alt=Female musician Enid Williams from the band Girlschool and Lemmy Kilmeister from Motörhead are shown onstage. Both are singing and playing bass guitar. A drumkit is seen behind them.|[[Girlschool]] тобынан Энид Уильямс пен [[Motörhead]] тобынан Леми 2009 жылғы концерті кезінде.]]
Концерттік қойылымдарда социолог [[Дина Вайнштейн]]нің сипаттамасы бойынша «дыбыс шабуылы» — қаттылық өте маңызды деп саналады.&lt;ref name=W23/&gt; Психолог Джеффри Арнетт өзінің «Metalheads» кітабында хеви-метал концерттерін «соғыстың сенсорлық эквиваленті» деп атайды.&lt;ref&gt;Arnett (1996), p. 14&lt;/ref&gt; [[Джими Хендрикс]], [[Cream (band)|Cream]] және [[the Who]] топтарының жолын қуа отырып, ертеректегі хеви-метал ұжымдары ([[Blue Cheer]] сияқты) дыбыс деңгейі бойынша жаңа көрсеткіштер орнатты. Blue Cheer тобынан [[Дики Петерсон]] айтқандай: «Біздің білгеніміз — тек көбірек қуат қажет болды».&lt;ref name=vdqxbw&gt;Walser (1993), p. 9&lt;/ref&gt; Motörhead концертіне берілген 1977 жылғы шолулардың бірінде «атап айтқанда шамадан тыс дауыс деңгейі топтың әсеріне қалай әсер еткені» атап өтілді.&lt;ref&gt;Paul Sutcliffe quoted in Waksman, Steve. {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070618140351/http://www.echo.ucla.edu/volume6-issue2/waksman/waksman3.html &quot;Metal, Punk, and Motörhead: Generic Crossover in the Heart of the Punk Explosion&quot;.]}} ''Echo: A Music-Centered Journal'' 6.2 (Fall 2004). Retrieved on 15 November 2007&lt;/ref&gt; Вайнштейн поп-музыканың негізгі элементі әуен және хаус-музыканың негізгі бағыты ырғақ болатыны сияқты, қуатты дыбыс, тембр мен дыбыс қаттылығы металдың басты элементтері екенін алға тарды. Оның пайымынша, дыбыс қаттылығы «тыңдаушыны дыбыс әлеміне тартып кету» және «жасөспірімдік қуат үлесін беру» үшін жасалған.&lt;ref name=W23/&gt;

Хеви-метал орындаушылары кем дегенде 1980 жылдардың ортасына дейін дерлік тек ер адамдардан тұрды,&lt;ref name=&quot;Brake 1990 87–91&quot;&gt;{{cite book |last=Brake |first=Mike |editor1-last=Frith |editor1-first=Simon |editor2-last=Goodwin |editor2-first=Andrew |title=On Record: Rock, Pop and the Written Word |publisher=Routledge |date=1990 |pages=87–91 |chapter=Heavy Metal Culture, Masculinity and Iconography }}&lt;/ref&gt; алайда [[Girlschool]] сияқты кейбір ерекшеліктер де болды.&lt;ref name=&quot;Brake 1990 87–91&quot;/&gt; Дегенмен, 2010 жылдарға қарай әйелдер де айтарлықтай ықпал ете бастады,&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Eddy |first=Chuck |date=1 July 2011 |title=Women of Metal |journal=Spin |publisher=SpinMedia Group}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Kelly |first=Kim |date=17 January 2013 |title=Queens of noise: heavy metal encourages heavy-hitting women |newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}&lt;/ref&gt; ал [[PopMatters]] шолушысы Крейг Хейс метал «әйелдерге айқын түрде күш береді» деп тұжырымдайды.&lt;ref&gt;Hayes, Craig. &quot;[https://www.popmatters.com/a-very-dirty-lens-2495726632.html A Very Dirty Lens: How Can We Listen to Offensive Metal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029095121/https://www.popmatters.com/a-very-dirty-lens-2495726632.html |date=29 October 2019 }}&quot;. ''PopMatters''. 20 September 2013&lt;/ref&gt; Пауэр-метал және симфониялық метал субжанрларында [[Nightwish]], [[Delain]] және [[Within Temptation]] сияқты әйел адамдар жетекші әнші болып табылатын топтардың саны едәуір көп.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Хеви-метал]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]</text>
      <sha1>s0fsgsrgulnywdff9dkunfb19tucwme</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681705</id>
      <parentid>3681697</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3681705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38496" sha1="e237ygva9ze8smatf00lw8qb1v6odp7" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы            = Хеви-метал
| Сурет            = Tony Iommi at the New Haven Coliseum.jpg
| Бағыт            = [[Метал (музыка)|Метал]]
| Бастаулары        = [[эйсид-рок]], [[блюз-рок]], [[психоделикалық рок]]
| Пайда болуы      = 1960 жж [[Ұлыбритания]] және [[АҚШ]]
| Өркендеуі        = 1980 жж бүкіл әлем
| Ұқсас жанрлар    = 
| Туыстас жанрлар  = [[Глэм-метал]], [[спид-метал]], [[христиандық метал]]
| Туынды жанрлар   = [[альтернативті метал]], [[гранж]], [[дум-метал]], [[индустриалды метал]], [[неоклассикалық метал]], [[ню-метал]], [[прогрессивті метал]], [[пауэр-метал]], [[стоунер-рок]], [[трэш-метал]], [[фанк-метал]]
| Тағы_қараңыз     = 
}}
'''Хеви-метал''' (немесе жай ғана '''метал'''; {{lang-en|heavy metal}} — «'''ауыр металл'''») — негізінен 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында [[Ұлыбритания]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Havers |first1=Richard |title=Heavy Metal Thunder: The Origins of Heavy Metal |url=https://www.udiscovermusic.com/in-depth-features/metal-music-heavy-thunder/ |website=udiscovermusic |date=29 March 2022 |access-date=2 October 2022 |archive-date=30 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430030409/https://www.udiscovermusic.com/in-depth-features/metal-music-heavy-thunder/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; топырағында қалыптасқан [[рок-музыка]] жанры. [[Блюз-рок]], [[Психоделикалық рок|психоделикалық рок]] және [[Эйсид-рок|эйсид-рок]] бағыттарынан бастау алған хеви-метал топтары бұрмаланған (дисторшн) гитара үнімен, созылыңқы гитаралық сололарымен, қатаң да ырғақты соқпаларымен және құлақ тұндырарлық қуатымен ерекшеленетін қалың да сүбелі әуенді дүниеге әкелді.

1968 жылы бұл жанрдың ең атақты пионерлерінің үштігі — Британияның [[Led Zeppelin]], [[Black Sabbath]] және [[Deep Purple]] топтары дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;Larson2004a&quot;&gt;{{cite book|author=Tom Larson|title=History of Rock and Roll|url=https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&amp;pg=PA183|year=2004|publisher=Kendall/Hunt Pub.|isbn=978-0-7872-9969-9|pages=183–187}}&lt;/ref&gt; Олар қалың көрерменнің ықыласына бөленгенімен, сыншылар тарапынан жиі мазаққа ұшырады. 1970 жылдары бірқатар америкалық топтар хеви-металды жұртқа қолжетімдірек формаларға бейімдеді: [[Alice Cooper]] мен [[Kiss]] топтарының шикі, арзанқол әуені мен [[шок-рок|шок-рогы]]; [[Aerosmith]]-тің [[блюз]] тамырынан нәр алған рогы; сондай-ақ [[Van Halen]]-нің жарқын гитаралық сололары мен думанды рок стилі.&lt;ref&gt;[https://www.allmusic.com/subgenre/heavy-metal-ma0000002721 Heavy Metal Music Genre Overview]. AllMusic. Retrieved 9 January 2022&lt;/ref&gt; 1970 жылдардың ортасында [[Judas Priest]] блюздік ықпалдың денінен бас тарта отырып, жанрдың дамуына тың серпін берсе,&lt;ref name=&quot;Walser 1993, p. 6&quot;&gt;Walser (1993), p. 6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bowe, Brian J. ''Judas Priest: Metal Gods''. ISBN 0-7660-3621-9&lt;/ref&gt; [[Motörhead]] [[панк-рок]] рухын енгізіп, жылдамдыққа айрықша мән берді. 1970 жылдардың соңынан бастап [[Iron Maiden]] мен [[Saxon]] сияқты британдық хеви-металдың жаңа толқынының өкілдері осы бағытты жалғастырды. Онжылдықтың соңына қарай хеви-метал жанкүйерлері «[[Хеви-метал субмәдениеті|металхедтер]]» немесе «[[хедбенгинг|хедбенгерлер]]» ретінде таныла бастады. Кейбір метал жанрларының ән мәтіндері агрессия мен мачоизмге ұласып,&lt;ref name=fast&gt;Fast (2005), pp. 89–91; Weinstein (2000), pp. 7, 8, 23, 36, 103, 104&lt;/ref&gt; бұл жайт кей сәттерде мизогиния айыптауларына соқтырды.

1980 жылы [[Mötley Crüe]], [[W.A.S.P.]] және [[Quiet Riot]] сынды топтардың арқасында [[глэм-метал]] кеңінен танымал болды. Дегенмен, бұл уақытта [[Андерграунд музыка|андерграундтық ортада]] әлдеқайда қатыгез стилистикалар қатары пайда болды: [[Metallica]], [[Slayer]], [[Megadeth]] және [[Anthrax]] сияқты топтардың арқасында [[трэш-метал]] негізгі ағымға шықса, [[дэт-метал]] мен [[блэк-метал]] секілді басқа да экстрим-субжанрлар субмәдени құбылысқа айналды және әлі де солай қалып отыр. 1990 жылдардың ортасынан бастап танымал стильдер жанрдың аясын кеңейте түсті. Олардың қатарына [[грув-метал]] мен [[ню-метал]] кіреді, ал соңғысы көбінесе [[гранж]] мен хип-хоп элементтерін кіріктіреді. Бүгінгі таңда «хеви-метал» термині барлық субжанрларды қамтитын ортақ ұғым ретінде де, сондай-ақ тек дәстүрлі стилистиканы ғана білдіретін тар мағынада да қолданылады.

== Сипаттамасы ==

Хеви-метал дәстүрлі түрде қатты, бұрмаланған гитара үндерімен, баса айтылатын ырғақтармен, қалың бас және соқпалы аспаптар үнімен, сондай-ақ қуатты вокалмен сипатталады. Хеви-металдың субжанрлары осы белгілердің бірін немесе бірнешеуін түрліше күшейтеді, өзгертеді немесе мүлде алып тастайды. 1988 жылғы мақаласында ''[[The New York Times]]'' басылымының сыншысы [[Джон Парелес]]: «Поп музыканың жүйесінде хеви-метал — хард-роктың негізгі тармағы, яғни синкопасы мен блюзі азырақ, ал шоу элементтері мен айуандық күші басымырақ тұқымы», — деп жазды.&lt;ref name=JP&gt;Pareles, Jon. [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE2DB113DF933A25754C0A96E948260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all &quot;Heavy Metal, Weighty Words&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112160658/http://www.nytimes.com/1988/07/10/magazine/heavy-metal-weighty-words.html |date=12 November 2012 }} ''[[The New York Times]]'', 10 July 1988. Retrieved on 14 November 2007&lt;/ref&gt; Әдеттегі метал тобының құрамына соқпалы аспаптарда ойнаушы, бас-гитарист, ырғақтық гитарист, соло-гитарист және аспапта ойнауы да, ойнамауы да мүмкін әнші кіреді. Музыканың үйлесімділігі мен толықтығын арттыру үшін кейде пернелі аспаптар да қолданылады.&lt;ref name=W25&gt;Weinstein (2000), p. 25&lt;/ref&gt; [[Deep Purple]] тобының мүшесі [[Джон Лорд]] қатты күшейтілген [[Hammond органы]]нда ойнаған. 1970 жылы [[Джон Пол Джонс (музыкант)|Джон Пол Джонс]] [[Led Zeppelin III]] альбомында [[Moog синтезаторы]]н қолданды; ал 1990 жылдарға қарай синтезаторлар «хеви-металдың дерлік әрбір субжанрында» қолданыла бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vice.com/en/article/synthesizers-impact-heavy-metal/ |title=Instigate Sonic Violence: A Not-so-Brief History of the Synthesizer's Impact on Heavy Metal |last=Hannum |first=Terence |date=18 March 2016 |website=noisey.vice.com |publisher=Vice |access-date=7 January 2017 |quote=In almost every subgenre of heavy metal, synthesizers held sway. Look at Cynic, who on their progressive death metal opus Focus (1993) had keyboards appear on the album and during live performances, or British gothic doom band My Dying Bride, who relied heavily on synths for their 1993 album, Turn Loose the Swans. American noise band Today is the Day used synthesizers on their 1996 self titled album to powerfully add to their din. Voivod even put synthesizers to use for the first time on 1991's Angel Rat and 1993's The Outer Limits, played by both guitarist Piggy and drummer Away. The 1990s were a gold era for the use of synthesizers in heavy metal, and only paved the way for the further explorations of the new millennia.}}&lt;/ref&gt;

[[File:Judas Priest Retribution 2005 Tour.jpg|thumb|alt=The band Judas Priest are onstage at a concert. From left to right are the singer, two electric guitarists, the bass player, and the drummer, who is seated behind a drumkit. The singer is wearing a black trenchcoat with metal studs.|[[Judas Priest]] 2005 жылы өнер көрсетуде]]
Электр гитара және оның күшейткіштер арқылы тарататын дыбыстық қуаты тарихи тұрғыдан хеви-металдың негізгі элементі болып табылады.&lt;ref name=W23&gt;Weinstein (2000), p. 23&lt;/ref&gt; Хеви-металдың гитаралық үні жоғары дыбыс деңгейі мен қалың [[фузз (электр гитара)|фуздың]] бірлескен қолданылуынан пайда болады.&lt;ref&gt;Walser, Robert (1993). ''Running with the Devil: Power, Gender, and Madness in Heavy Metal Music''. [[Wesleyan University Press]]. p. 10. {{ISBN|0-8195-6260-2}}&lt;/ref&gt; Классикалық хеви-метал гитара үнін шығару үшін музыканттар музыкада бос кеңістік пен ауаны сақтау мақсатында гейнді шамадан тыс алдын ала күшейткіштерсіз (преамп) немесе педальдік бұрмалауларсыз орташа деңгейде ұстайды; гитара күшейткіші тән «серпінді және сықырлаған» дыбысты тудыру үшін қатты қосылады.&lt;ref name=&quot;Hodgson&quot;&gt;{{cite web |url=http://iheartguitarblog.com/2011/04/metal-101-face-melting-guitar-tones.html#sthash.10w443jx.dpbs |title=METAL 101: Face-melting guitar tones |last=Hodgson |first=Peter |date=9 April 2011 |website=I Heart Guitar |archive-date=13 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110413235946/http://iheartguitarblog.com/2011/04/metal-101-face-melting-guitar-tones.html |access-date=24 January 2022 }}&lt;/ref&gt; Трэш-метал гитарасының үні орта жиіліктерден айырылған және бірнеше бас жиіліктері бар [[Динамикалық диапазонды сығу|тығыз сығылған]] дыбысқа ие.&lt;ref name=&quot;Hodgson&quot;/&gt; Гитаралық сололар — бұл «жанр үшін гитараның маңыздылығын көрсететін... хеви-метал кодексінің маңызды элементі».&lt;ref&gt;Weinstein, p. 24&lt;/ref&gt; Көптеген хеви-метал әндерінде «кем дегенде бір гитаралық соло болады»,&lt;ref&gt;Walser, p. 50&lt;/ref&gt; бұл «хеви-метал орындаушысының өз шеберлігін көрсететін басты құралы».&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dickinson |first=Kay |date=2003 |title=Movie Music, the Film Reader|publisher=Psychology Press |page=158 }}&lt;/ref&gt; Кейбір ерекшеліктер қатарына [[ню-метал]] мен [[грайндкор]] топтары жатады, олар әдетте гитаралық сололардан бас тартады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.revolvermag.com/lists-2/final-six-the-six-best-worst-things-to-come-out-of-nu-metal.html |title=Final Six: The Six Best/Worst Things to Come out of Nu-Metal |last1=Grow |first1=Kory |work=Revolvermag |date=26 February 2010 |publisher=Revolver magazine |access-date=21 September 2015 |quote=The death of the guitar solo[:] In its efforts to tune down and simplify riffs, nu-metal effectively drove a stake through the heart of the guitar solo |archive-date=11 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611050855/http://www.revolvermag.com/lists-2/final-six-the-six-best-worst-things-to-come-out-of-nu-metal.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ритм-гитара партияларындағы «хеви-металдағы қатты сықырлаған дыбыс... ішекті оң қолмен [[палм-мьютинг|басып тұру]] (palm muting) және бұрмалау арқылы жасалады». Палм-мьютинг тығызырақ, дәлірек дыбыс тудырып, төменгі жиіліктерге баса назар аударады.&lt;ref&gt;''Damage Incorporated: Metallica and the Production of Musical Identity''. By Glenn Pillsbury. Routledge, 2013&lt;/ref&gt;

Хеви-металдағы гитараның жетекші рөлі көбінесе вокалисттің дәстүрлі «фронтмен» немесе топ жетекшісі рөлімен қақтығысып, екеуінің «сүйіспеншілікпен бәсекелесу» рухында «басымдық үшін таласуына» әкеліп соғады.&lt;ref name=W25/&gt; Хеви-метал «дауысты топтың жалпы үніне бағындыруды талап етеді». Металдың 1960 жылдардың контрмәдениетінен бастау алатынын көрсететіндей, шынайылық белгісі ретінде вокалдан «эмоцияның анық көрінісі» талап етіледі.&lt;ref&gt;Weinstein (2000), p. 26&lt;/ref&gt; Сыншы [[Саймон Фрит]] метал әншісінің «дауыс ырғағы» ән мәтінінен де маңыздырақ екенін алға тартады.&lt;ref&gt;Cited in Weinstein (2000), p. 26&lt;/ref&gt;

Бастың айрықша рөлі де метал дыбысы үшін өте маңызды, ал бас пен гитараның өзара үйлесімі — басты элемент. Бас музыканы «ауыр» ету үшін шешуші маңызы бар төменгі жиілікті дыбысты қамтамасыз етеді.&lt;ref name=W24&gt;Weinstein (2000), p. 24&lt;/ref&gt; Бас гитара «хеви-металда роктын басқа жанрларына қарағанда әлдеқайда маңызды рөл атқарады».&lt;ref&gt;Weinstein (2009), p. 24&lt;/ref&gt; Метал бас-партияларының күрделілігі әртүрлі болып келеді: іргетас ретінде төменгі педальдік нотаны ұстап тұрудан бастап, соло немесе ритм-гитаралармен бірге күрделі [[рифф]]тер мен ликтерді қайталауға дейін жетеді. Кейбір топтар басты жетекші аспап ретінде көрсетеді, бұл тәсілді 1980 жылдардың басында [[Metallica]] тобының мүшесі [[Клифф Бертон]] бас-сололарға ерекше мән беру және бас гитарада ойнау кезінде аккордтарды қолдану арқылы танымал етті.&lt;ref&gt;[http://www.bassplayer.com/article/the-king-metal/Feb-05/164 &quot;Cliff Burton's Legendary Career: The King of Metal Bass&quot;.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106164523/http://www.bassplayer.com/article/the-king-metal/Feb-05/164 |date=6 November 2015 }} ''Bass Player'', February 2005. Retrieved on 13 November 2007&lt;/ref&gt; [[Motörhead]] тобынан [[Лемми]] өз бас-партияларында жиі күшейтілген пауэр-аккордтарды қолданып ойнаған.&lt;ref&gt;Wall, Mick. ''Lemmy: The Definitive Biography''. Orion Publishing Group, 2016&lt;/ref&gt;

Хеви-метал соқпалы аспаптар партиясы топты алға жетелейтін «жылдамдық, қуат және дәлдік үштігіне сүйенетін» қатты, тұрақты ырғақпен анықталады.&lt;ref&gt;Dawson, Michael. [http://www.moderndrummer.com/site/2006/08/chris-adler/ &quot;Lamb of God's Chris Adler: More than Meets the Eye&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305131313/http://www.moderndrummer.com/site/2006/08/chris-adler/ |date=5 March 2016 }}, 17 August 2006. ''Modern Drummer Online''. Retrieved on 13 November 2007&lt;/ref&gt; Хеви-металда тайпалу «ерекше төзімділікті талап етеді», ал барабаншылар хеви-металда қолданылатын «күрделі өрнектерді орындау үшін айтарлықтай жылдамдық, үйлесімділік пен ептілік дамытуға» тиіс.&lt;ref name=Berry&gt;Berry and Gianni (2003), p. 85&lt;/ref&gt; Метал соқпалы аспаптарының тән техникасы — бұл табақшаны тұншықтыру (cymbal choke), ол табақшаны соғып, бірден екінші қолмен (немесе кей жағдайда соққан қолдың өзімен) ұстап қалу арқылы дыбысты дереу өшіруден тұрады. Метал барабан жиынтығы рок музыканың басқа түрлерінде қолданылатын жиынтықтарға қарағанда әлдеқайда үлкен болады.&lt;ref name=W24/&gt; Блэк-метал, дэт-метал және кейбір «негізгі ағымдағы метал» топтары «төбелесу ырғақтарына және қос педальге толығымен сүйенеді».&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cope |first=Andrew L. |date= 2010|title=Black Sabbath and the Rise of Heavy Metal Music |publisher=Ashgate Publishing Ltd. |page=130 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Girlschool enid and lemmy-2.jpg|thumb|left|upright=0.9|alt=Female musician Enid Williams from the band Girlschool and Lemmy Kilmeister from Motörhead are shown onstage. Both are singing and playing bass guitar. A drumkit is seen behind them.|[[Girlschool]] тобынан Энид Уильямс пен [[Motörhead]] тобынан Леми 2009 жылғы концерті кезінде.]]
Концерттік қойылымдарда социолог [[Дина Вайнштейн]]нің сипаттамасы бойынша «дыбыс шабуылы» — қаттылық өте маңызды деп саналады.&lt;ref name=W23/&gt; Психолог Джеффри Арнетт өзінің «Metalheads» кітабында хеви-метал концерттерін «соғыстың сенсорлық эквиваленті» деп атайды.&lt;ref&gt;Arnett (1996), p. 14&lt;/ref&gt; [[Джими Хендрикс]], [[Cream (band)|Cream]] және [[the Who]] топтарының жолын қуа отырып, ертеректегі хеви-метал ұжымдары ([[Blue Cheer]] сияқты) дыбыс деңгейі бойынша жаңа көрсеткіштер орнатты. Blue Cheer тобынан [[Дики Петерсон]] айтқандай: «Біздің білгеніміз — тек көбірек қуат қажет болды».&lt;ref name=vdqxbw&gt;Walser (1993), p. 9&lt;/ref&gt; Motörhead концертіне берілген 1977 жылғы шолулардың бірінде «атап айтқанда шамадан тыс дауыс деңгейі топтың әсеріне қалай әсер еткені» атап өтілді.&lt;ref&gt;Paul Sutcliffe quoted in Waksman, Steve. {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070618140351/http://www.echo.ucla.edu/volume6-issue2/waksman/waksman3.html &quot;Metal, Punk, and Motörhead: Generic Crossover in the Heart of the Punk Explosion&quot;.]}} ''Echo: A Music-Centered Journal'' 6.2 (Fall 2004). Retrieved on 15 November 2007&lt;/ref&gt; Вайнштейн поп-музыканың негізгі элементі әуен және хаус-музыканың негізгі бағыты ырғақ болатыны сияқты, қуатты дыбыс, тембр мен дыбыс қаттылығы металдың басты элементтері екенін алға тарды. Оның пайымынша, дыбыс қаттылығы «тыңдаушыны дыбыс әлеміне тартып кету» және «жасөспірімдік қуат үлесін беру» үшін жасалған.&lt;ref name=W23/&gt;

Хеви-метал орындаушылары кем дегенде 1980 жылдардың ортасына дейін дерлік тек ер адамдардан тұрды,&lt;ref name=&quot;Brake 1990 87–91&quot;&gt;{{cite book |last=Brake |first=Mike |editor1-last=Frith |editor1-first=Simon |editor2-last=Goodwin |editor2-first=Andrew |title=On Record: Rock, Pop and the Written Word |publisher=Routledge |date=1990 |pages=87–91 |chapter=Heavy Metal Culture, Masculinity and Iconography }}&lt;/ref&gt; алайда [[Girlschool]] сияқты кейбір ерекшеліктер де болды.&lt;ref name=&quot;Brake 1990 87–91&quot;/&gt; Дегенмен, 2010 жылдарға қарай әйелдер де айтарлықтай ықпал ете бастады,&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Eddy |first=Chuck |date=1 July 2011 |title=Women of Metal |journal=Spin |publisher=SpinMedia Group}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Kelly |first=Kim |date=17 January 2013 |title=Queens of noise: heavy metal encourages heavy-hitting women |newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}&lt;/ref&gt; ал [[PopMatters]] шолушысы Крейг Хейс метал «әйелдерге айқын түрде күш береді» деп тұжырымдайды.&lt;ref&gt;Hayes, Craig. &quot;[https://www.popmatters.com/a-very-dirty-lens-2495726632.html A Very Dirty Lens: How Can We Listen to Offensive Metal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029095121/https://www.popmatters.com/a-very-dirty-lens-2495726632.html |date=29 October 2019 }}&quot;. ''PopMatters''. 20 September 2013&lt;/ref&gt; Пауэр-метал және симфониялық метал субжанрларында [[Nightwish]], [[Delain]] және [[Within Temptation]] сияқты әйел адамдар жетекші әнші болып табылатын топтардың саны едәуір көп.

=== Музыкалық тілі ===
==== Ырғақ пен темп ====
[[File:Heavy rythmic pattern2.png|upright=2|thumb|Хеви-металда қолданылатын ырғақтық үлгі мысалы. Жоғарғы стан — ішегі [[палм-мьютинг|басылған]] [[ритм-гитара]] партиясы. Төменгі стан — барабан партиясы.{{Listen|title=Rhythmic Pattern Audio|filename=Heavy rythmic pattern audio.ogg|plain=yes|style=float:right}}]]
Метал әндеріндеги ырғақ қатаң екпінмен және мақсатты түрде баса көрсетіледі. Вайнштейн метал барабаншыларына қолжетімді дыбыстық әсерлердің кең ауқымы «ырғақтық үлгіге өз ерекшелігі мен табандылығы шеңберінде күрделілік беретінін» атап өтеді.&lt;ref name=W24/&gt; Көптеген хеви-метал әндерінде негізгі грув қысқа, екі-үш ноталық ырғақтық фигуралармен — әдетте [[сегіздік нота|сегіздік]] немесе [[он алтылық нота|16-лық ноталардан]] тұрады. Бұл ырғақтық фигуралар әдетте ритм-гитарада [[палм-мьютинг]] техникасын қолдану арқылы жасалатын [[стаккато]] шабуылымен орындалады.&lt;ref&gt;&quot;Master of Rhythm: The Importance of Tone and Right-hand Technique&quot;, ''Guitar Legends'', April 1997, p. 99&lt;/ref&gt;

Қысқа, кенеттен үзілетін және бөлек ырғақтық жасушалар өзіне тән, жиі сілкіністі құрылымы бар ырғақтық фразаларға біріктіріледі. Бұл фразалар тақырыптық хенгтерді орнатуға көмектесетін рифф деп аталатын ырғақтық сүйемелдеу мен әуендік фигураларды жасау үшін қолданылады. Хеви-метал әндерінде сондай-ақ баяу темптегі пауэр-балладаларда бүтін нота немесе нүктелі ширек нота ұзындығындағы аккордтар сияқты ұзағырақ ырғақтық фигуралар қолданылады. Ерте кезеңдегі хеви-метал музыкасындағы темптер «баяу, тіпті ауыр» болуға бейім еді.&lt;ref name=W24/&gt; Алайда 1970 жылдардың соңына қарай метал топтары темптердің кең ауқымын қолдана бастады, ал 2000 жылдары метал темптері баяу баллада темптерінен (ширек нота = минутына 60 соқпа]) өте жылдам [[бласт-бит]] темптеріне дейін (ширек нота = минутына 350 соқпа) ауытқиды.&lt;ref name=Berry/&gt;

==== Гармония ====
Жанрдың басты ерекшеліктерінің бірі — гитаралық пауэр-аккорд.&lt;ref&gt;Walser (1993), p. 2&lt;/ref&gt; Техникалық тұрғыдан алғанда, пауэр-аккорд салыстырмалы түрде қарапайым: ол тек бір негізгі [[Интервал (музыка)|интервал]]ды, әдетте таза квинтаны қамтиды, дегенмен [[октава]] тониканың (түбір нотаның) қосарлануы ретінде қосылуы мүмкін. Пауэр-аккордтар төменгі ішектерде жоғары дыбыс деңгейінде және бұрмалаумен (дисторшн) ойналған кезде, қосымша төмен жиілікті дыбыстар пайда болады, бұл «дыбыс салмағын» арттырып, «орасан зор қуат» әсерін тудырады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Walser |first1=Robert|date=2014|title=Running With the Devil: Power, Gender, and Madness in Heavy Metal Music|page=43 |publisher=Wesleyan University Press}}&lt;/ref&gt; Таза квинта интервалы пауэр-аккордтың ең көп тараған негізі болғанымен,&lt;ref&gt;See, e.g., [http://www.melbay.com/guitarglossary.asp Glossary of Guitar Terms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421103225/http://www.melbay.com/guitarglossary.asp |date=21 April 2012 }}. Mel Bay Publications. Retrieved on 15 November 2007&lt;/ref&gt; пауэр-аккордтар сондай-ақ кіші терция, үлкен терция, таза кварта, кемитін квинта немесе кіші секста сияқты басқа да интервалдарға негізделеді.&lt;ref&gt;&quot;Shaping Up and Riffing Out: Using Major and Minor Power Chords to Add Colour to Your Parts&quot;, ''Guitar Legends'', April 1997, p. 97&lt;/ref&gt; Сондай-ақ көптеген пауэр-аккордтар гриф бойымен оңай жылжытуға болатын тұрақты саусақ орналасуымен ойналады.&lt;ref&gt;Schonbrun (2006), p. 22&lt;/ref&gt;

==== Әдеттегі гармоникалық құрылымдар ====
Хеви-метал әдетте үш негізгі гармоникалық белгі бойынша жасалған рифтерге негізделеді: модальді гамма прогрессиялары, тритондық және хроматикалық прогрессиялар, сондай-ақ педальдік ноталарды қолдану. Дәстүрлі хеви-метал модальді гаммаларды, әсіресе эолий және фригий ладтарын қолдануға бейім.&lt;ref&gt;Walser (1993), p. 46&lt;/ref&gt; Гармоникалық тұрғыдан алғанда, бұл жанр әдетте эолийлік прогрессияларды (мысалы, I-♭VI-♭VII, I-♭VII-(♭VI) немесе I-♭VI-IV-♭VII) және I пен ♭II арасындағы қатынасты білдіретін фригийлік прогрессияларды (мысалы, I-♭II-I, I-♭II-III немесе I-♭II-VII) қамтитынын білдіреді. Кернеулі естілетін хроматикалық немесе тритондық қатынастар металдың бірқатар аккордтық прогрессияларында қолданылады.&lt;ref&gt;Marshall, Wolf. &quot;Power Lord—Climbing Chords, Evil Tritones, Giant Callouses&quot;, ''Guitar Legends'', April 1997, p. 29&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MH&gt;Dunn, Sam (2005). {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20180807081407/http://metalhistory.com/ &quot;Metal: A Headbanger's Journey&quot;.]}} Warner Home Video (2006). Retrieved on 19 March 2007&lt;/ref&gt; Модальді гармоникалық қатынастарды пайдаланумен қатар, хеви-метал сондай-ақ «пентатоникалық және блюзден бастау алатын ерекшеліктерді» де қолданады.&lt;ref name=&quot;Lilja 2009&quot;&gt;{{cite journal |last=Lilja |first=Esa |date=2009 |title=Theory and Analysis of Classic Heavy Metal Harmony |journal=[[Advanced Musicology]] |publisher=IAML Finland |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

Үш тұтас тонды қамтитын интервал – тритон (мысалы, Додан Фа-диезге дейін) ортағасырлық және қайта өрлеу дәуірінің музыка теорияшылары тарапынан өте диссонансты және тұрақсыз деп есептелген. Оған ''diabolus in musica'' – «музыкадағы шайтан» деген лақап ат берілді.&lt;ref&gt;The first explicit prohibition of that interval seems to occur with the &quot;development of Guido of Arezzo's hexachordal system which made B flat a diatonic note, namely as the 4th degree of the hexachordal on F. From then until the end of Renaissance the tritone, nicknamed the 'diabolus in musica', was regarded as an unstable interval and rejected as a consonance&quot; (Sadie, Stanley [1980]. &quot;Tritone&quot;, in ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'', 1st ed. MacMillan, pp. 154–155. {{ISBN|0-333-23111-2}}. See also Arnold, Denis [1983]. &quot;Tritone&quot;, in ''The New Oxford Companion to Music, Volume 1: A–J''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-311316-3}}&lt;/ref&gt;

Хеви-метал әндері көбінесе гармоникалық негіз ретінде педальдік нотаны кеңінен пайдаланады. Педальдік нота — әдетте бас диапазонындағы созылыңқы дыбыс, оның кезінде басқа бөліктерде кем дегенде бір бөгде (яғни диссонансты) гармония естіледі.&lt;ref&gt;Kennedy (1985), &quot;Pedal Point&quot;, p. 540&lt;/ref&gt; Роберт Вальсердің айтуынша, хеви-металдың гармоникалық қатынастары «көбінесе өте күрделі» және метал орындаушылары мен оқытушылары жасайтын гармоникалық талдау «көбінесе өте жетілдірілген».&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Walser |first1=Robert|date=2014|title=Running With the Devil: Power, Gender, and Madness in Heavy Metal Music|page=47 |publisher=Wesleyan University Press}}&lt;/ref&gt; Хеви-метал аккорд құрылымдарын зерттеу барысында «хеви-метал музыкасы басқа музыка зерттеушілері түсінгеннен әлдеқайда күрделі болып шыққаны» анықталды.&lt;ref name=&quot;Lilja 2009&quot;/&gt;

==== Классикалық музыкамен байланысы ====
[[File:Ritchie Blackmore 1977.jpg|thumb|left|alt=A guitarist, Ritchie Blackmore, is shown playing a Fender electric guitar onstage. He has long hair.|[[Deep Purple]] және [[Rainbow]] топтарының негізін қалаушы, гитарада ойнаудағы неоклассикалық стилімен танымал [[Ричи Блэкмор]].]]
Роберт Вальсер блюз бен R&amp;B-ден бөлек, жанрдың ең алғашқы күндерінен бері «[[классикалық музыка]]» ретінде белгілі әр алуан музыкалық стильдер жиынтығы хеви-металға зор әсер еткенін және металдың «ең ықпалды музыканттары классикалық музыканы да оқыған гитаристер болғанын» мәлімдеді. Олардың классикалық үлгілерді иемденіп, бейімдеуі гитаралық виртуоздықтың жаңа түрінің дамуына [және] хеви-металдың гармониялық пен әуендік тіліндегі өзгерістерге түрткі болды.&lt;ref&gt;Walser (1993), p. 58&lt;/ref&gt;

''[[Grove Music Online]]'' үшін жазылған мақалада Вальсер «1980 жылдар... 18 ғасырдағы еуропалық үлгілердің, әсіресе [[И. С. Бах|Бах]] пен [[Антонио Вивальди]]дің аккордтық прогрессиялары мен виртуоздық тәжірибелерінің [[Ричи Блэкмор]], [[Марти Фридман]], [[Джейсон Бекер]], [[Ули Джон Рот]], [[Эдди Ван Хален]], [[Рэнди Роудс]] және [[Ингви Мальмстин]] сияқты ықпалды гитаристер тарапынан кеңінен бейімделуін әкелді» деп атап өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Walser, Robert|title=Heavy metal|publisher=Grove Music Online|access-date=6 March 2010|url=http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo|archive-date=7 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207071607/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo|url-status=live}}{{subscription required|date=June 2018}}&lt;/ref&gt; [[Believer (топ)|Believer]] тобынан Курт Бахманн «егер дұрыс жасалса, метал мен классика өте жақсы үйлеседі. Классика мен метал сезім, текстура, шығармашылық тұрғыдан ең көп ортақ қасиеттері бар екі жанр шығар» деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;Wagner, Wilson, p. 156&lt;/ref&gt;

Бірқатар метал музыканттары классикалық композиторларды шабыт көзі ретінде атағанымен, классикалық музыка мен метал әртүрлі мәдени дәстүрлер мен тәжірибелерден бастау алады – классикалық музыка [[академиялық музыка]] дәстүріне, ал метал [[танымал музыка]] дәстүріне жатады. Музыканттар [[Николас Кук]] пен [[Никола Диббен]] атап өткендей: «Поп музыканы талдау кейде «өнер дәстүрлерінің» ықпалын да ашып көрсетеді. Мұның бір мысалы — Вальсердің хеви-метал музыкасын он тоғызыншы ғасырдағы [[романтизм]]нің идеяларымен және тіпті кейбір орындаушылық тәжірибелерімен байланыстыруы. Дегенмен, блюз, рок, хеви-метал, рэп немесе би музыкасы сияқты дәстүрлер бірінші кезекте «көркем музыкадан» тараған деп мәлімдеу қате болар еді».&lt;ref&gt;See Cook and Dibben (2001), p. 56&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Хеви-метал]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]</text>
      <sha1>e237ygva9ze8smatf00lw8qb1v6odp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681711</id>
      <parentid>3681705</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3681711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38479" sha1="n7vha3ly56ftpzinjcjrom0kbtowlh3" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы            = Хеви-метал
| Сурет            = Tony Iommi at the New Haven Coliseum.jpg
| Бағыт            = [[рок-музыка]]
| Бастаулары        = [[эйсид-рок]], [[блюз-рок]], [[психоделикалық рок]]
| Пайда болуы      = 1960 жж [[Ұлыбритания]] және [[АҚШ]]
| Өркендеуі        = 1980 жж бүкіл әлем
| Ұқсас жанрлар    = 
| Туыстас жанрлар  = [[Глэм-метал]], [[спид-метал]], [[христиандық метал]]
| Туынды жанрлар   = [[альтернативті метал]], [[гранж]], [[дум-метал]], [[индустриалды метал]], [[неоклассикалық метал]], [[ню-метал]], [[прогрессивті метал]], [[пауэр-метал]], [[стоунер-рок]], [[трэш-метал]], [[фанк-метал]]
| Тағы_қараңыз     = 
}}
'''Хеви-метал''' (немесе жай ғана '''метал'''; {{lang-en|heavy metal}} — «'''ауыр металл'''») — негізінен 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында [[Ұлыбритания]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Havers |first1=Richard |title=Heavy Metal Thunder: The Origins of Heavy Metal |url=https://www.udiscovermusic.com/in-depth-features/metal-music-heavy-thunder/ |website=udiscovermusic |date=29 March 2022 |access-date=2 October 2022 |archive-date=30 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430030409/https://www.udiscovermusic.com/in-depth-features/metal-music-heavy-thunder/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; топырағында қалыптасқан [[рок-музыка]] жанры. [[Блюз-рок]], [[Психоделикалық рок|психоделикалық рок]] және [[Эйсид-рок|эйсид-рок]] бағыттарынан бастау алған хеви-метал топтары бұрмаланған (дисторшн) гитара үнімен, созылыңқы гитаралық сололарымен, қатаң да ырғақты соқпаларымен және құлақ тұндырарлық қуатымен ерекшеленетін қалың да сүбелі әуенді дүниеге әкелді.

1968 жылы бұл жанрдың ең атақты пионерлерінің үштігі — Британияның [[Led Zeppelin]], [[Black Sabbath]] және [[Deep Purple]] топтары дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;Larson2004a&quot;&gt;{{cite book|author=Tom Larson|title=History of Rock and Roll|url=https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&amp;pg=PA183|year=2004|publisher=Kendall/Hunt Pub.|isbn=978-0-7872-9969-9|pages=183–187}}&lt;/ref&gt; Олар қалың көрерменнің ықыласына бөленгенімен, сыншылар тарапынан жиі мазаққа ұшырады. 1970 жылдары бірқатар америкалық топтар хеви-металды жұртқа қолжетімдірек формаларға бейімдеді: [[Alice Cooper]] мен [[Kiss]] топтарының шикі, арзанқол әуені мен [[шок-рок|шок-рогы]]; [[Aerosmith]]-тің [[блюз]] тамырынан нәр алған рогы; сондай-ақ [[Van Halen]]-нің жарқын гитаралық сололары мен думанды рок стилі.&lt;ref&gt;[https://www.allmusic.com/subgenre/heavy-metal-ma0000002721 Heavy Metal Music Genre Overview]. AllMusic. Retrieved 9 January 2022&lt;/ref&gt; 1970 жылдардың ортасында [[Judas Priest]] блюздік ықпалдың денінен бас тарта отырып, жанрдың дамуына тың серпін берсе,&lt;ref name=&quot;Walser 1993, p. 6&quot;&gt;Walser (1993), p. 6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bowe, Brian J. ''Judas Priest: Metal Gods''. ISBN 0-7660-3621-9&lt;/ref&gt; [[Motörhead]] [[панк-рок]] рухын енгізіп, жылдамдыққа айрықша мән берді. 1970 жылдардың соңынан бастап [[Iron Maiden]] мен [[Saxon]] сияқты британдық хеви-металдың жаңа толқынының өкілдері осы бағытты жалғастырды. Онжылдықтың соңына қарай хеви-метал жанкүйерлері «[[Хеви-метал субмәдениеті|металхедтер]]» немесе «[[хедбенгинг|хедбенгерлер]]» ретінде таныла бастады. Кейбір метал жанрларының ән мәтіндері агрессия мен мачоизмге ұласып,&lt;ref name=fast&gt;Fast (2005), pp. 89–91; Weinstein (2000), pp. 7, 8, 23, 36, 103, 104&lt;/ref&gt; бұл жайт кей сәттерде мизогиния айыптауларына соқтырды.

1980 жылы [[Mötley Crüe]], [[W.A.S.P.]] және [[Quiet Riot]] сынды топтардың арқасында [[глэм-метал]] кеңінен танымал болды. Дегенмен, бұл уақытта [[Андерграунд музыка|андерграундтық ортада]] әлдеқайда қатыгез стилистикалар қатары пайда болды: [[Metallica]], [[Slayer]], [[Megadeth]] және [[Anthrax]] сияқты топтардың арқасында [[трэш-метал]] негізгі ағымға шықса, [[дэт-метал]] мен [[блэк-метал]] секілді басқа да экстрим-субжанрлар субмәдени құбылысқа айналды және әлі де солай қалып отыр. 1990 жылдардың ортасынан бастап танымал стильдер жанрдың аясын кеңейте түсті. Олардың қатарына [[грув-метал]] мен [[ню-метал]] кіреді, ал соңғысы көбінесе [[гранж]] мен хип-хоп элементтерін кіріктіреді. Бүгінгі таңда «хеви-метал» термині барлық субжанрларды қамтитын ортақ ұғым ретінде де, сондай-ақ тек дәстүрлі стилистиканы ғана білдіретін тар мағынада да қолданылады.

== Сипаттамасы ==

Хеви-метал дәстүрлі түрде қатты, бұрмаланған гитара үндерімен, баса айтылатын ырғақтармен, қалың бас және соқпалы аспаптар үнімен, сондай-ақ қуатты вокалмен сипатталады. Хеви-металдың субжанрлары осы белгілердің бірін немесе бірнешеуін түрліше күшейтеді, өзгертеді немесе мүлде алып тастайды. 1988 жылғы мақаласында ''[[The New York Times]]'' басылымының сыншысы [[Джон Парелес]]: «Поп музыканың жүйесінде хеви-метал — хард-роктың негізгі тармағы, яғни синкопасы мен блюзі азырақ, ал шоу элементтері мен айуандық күші басымырақ тұқымы», — деп жазды.&lt;ref name=JP&gt;Pareles, Jon. [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE2DB113DF933A25754C0A96E948260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all &quot;Heavy Metal, Weighty Words&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112160658/http://www.nytimes.com/1988/07/10/magazine/heavy-metal-weighty-words.html |date=12 November 2012 }} ''[[The New York Times]]'', 10 July 1988. Retrieved on 14 November 2007&lt;/ref&gt; Әдеттегі метал тобының құрамына соқпалы аспаптарда ойнаушы, бас-гитарист, ырғақтық гитарист, соло-гитарист және аспапта ойнауы да, ойнамауы да мүмкін әнші кіреді. Музыканың үйлесімділігі мен толықтығын арттыру үшін кейде пернелі аспаптар да қолданылады.&lt;ref name=W25&gt;Weinstein (2000), p. 25&lt;/ref&gt; [[Deep Purple]] тобының мүшесі [[Джон Лорд]] қатты күшейтілген [[Hammond органы]]нда ойнаған. 1970 жылы [[Джон Пол Джонс (музыкант)|Джон Пол Джонс]] [[Led Zeppelin III]] альбомында [[Moog синтезаторы]]н қолданды; ал 1990 жылдарға қарай синтезаторлар «хеви-металдың дерлік әрбір субжанрында» қолданыла бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vice.com/en/article/synthesizers-impact-heavy-metal/ |title=Instigate Sonic Violence: A Not-so-Brief History of the Synthesizer's Impact on Heavy Metal |last=Hannum |first=Terence |date=18 March 2016 |website=noisey.vice.com |publisher=Vice |access-date=7 January 2017 |quote=In almost every subgenre of heavy metal, synthesizers held sway. Look at Cynic, who on their progressive death metal opus Focus (1993) had keyboards appear on the album and during live performances, or British gothic doom band My Dying Bride, who relied heavily on synths for their 1993 album, Turn Loose the Swans. American noise band Today is the Day used synthesizers on their 1996 self titled album to powerfully add to their din. Voivod even put synthesizers to use for the first time on 1991's Angel Rat and 1993's The Outer Limits, played by both guitarist Piggy and drummer Away. The 1990s were a gold era for the use of synthesizers in heavy metal, and only paved the way for the further explorations of the new millennia.}}&lt;/ref&gt;

[[File:Judas Priest Retribution 2005 Tour.jpg|thumb|alt=The band Judas Priest are onstage at a concert. From left to right are the singer, two electric guitarists, the bass player, and the drummer, who is seated behind a drumkit. The singer is wearing a black trenchcoat with metal studs.|[[Judas Priest]] 2005 жылы өнер көрсетуде]]
Электр гитара және оның күшейткіштер арқылы тарататын дыбыстық қуаты тарихи тұрғыдан хеви-металдың негізгі элементі болып табылады.&lt;ref name=W23&gt;Weinstein (2000), p. 23&lt;/ref&gt; Хеви-металдың гитаралық үні жоғары дыбыс деңгейі мен қалың [[фузз (электр гитара)|фуздың]] бірлескен қолданылуынан пайда болады.&lt;ref&gt;Walser, Robert (1993). ''Running with the Devil: Power, Gender, and Madness in Heavy Metal Music''. [[Wesleyan University Press]]. p. 10. {{ISBN|0-8195-6260-2}}&lt;/ref&gt; Классикалық хеви-метал гитара үнін шығару үшін музыканттар музыкада бос кеңістік пен ауаны сақтау мақсатында гейнді шамадан тыс алдын ала күшейткіштерсіз (преамп) немесе педальдік бұрмалауларсыз орташа деңгейде ұстайды; гитара күшейткіші тән «серпінді және сықырлаған» дыбысты тудыру үшін қатты қосылады.&lt;ref name=&quot;Hodgson&quot;&gt;{{cite web |url=http://iheartguitarblog.com/2011/04/metal-101-face-melting-guitar-tones.html#sthash.10w443jx.dpbs |title=METAL 101: Face-melting guitar tones |last=Hodgson |first=Peter |date=9 April 2011 |website=I Heart Guitar |archive-date=13 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110413235946/http://iheartguitarblog.com/2011/04/metal-101-face-melting-guitar-tones.html |access-date=24 January 2022 }}&lt;/ref&gt; Трэш-метал гитарасының үні орта жиіліктерден айырылған және бірнеше бас жиіліктері бар [[Динамикалық диапазонды сығу|тығыз сығылған]] дыбысқа ие.&lt;ref name=&quot;Hodgson&quot;/&gt; Гитаралық сололар — бұл «жанр үшін гитараның маңыздылығын көрсететін... хеви-метал кодексінің маңызды элементі».&lt;ref&gt;Weinstein, p. 24&lt;/ref&gt; Көптеген хеви-метал әндерінде «кем дегенде бір гитаралық соло болады»,&lt;ref&gt;Walser, p. 50&lt;/ref&gt; бұл «хеви-метал орындаушысының өз шеберлігін көрсететін басты құралы».&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dickinson |first=Kay |date=2003 |title=Movie Music, the Film Reader|publisher=Psychology Press |page=158 }}&lt;/ref&gt; Кейбір ерекшеліктер қатарына [[ню-метал]] мен [[грайндкор]] топтары жатады, олар әдетте гитаралық сололардан бас тартады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.revolvermag.com/lists-2/final-six-the-six-best-worst-things-to-come-out-of-nu-metal.html |title=Final Six: The Six Best/Worst Things to Come out of Nu-Metal |last1=Grow |first1=Kory |work=Revolvermag |date=26 February 2010 |publisher=Revolver magazine |access-date=21 September 2015 |quote=The death of the guitar solo[:] In its efforts to tune down and simplify riffs, nu-metal effectively drove a stake through the heart of the guitar solo |archive-date=11 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611050855/http://www.revolvermag.com/lists-2/final-six-the-six-best-worst-things-to-come-out-of-nu-metal.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ритм-гитара партияларындағы «хеви-металдағы қатты сықырлаған дыбыс... ішекті оң қолмен [[палм-мьютинг|басып тұру]] (palm muting) және бұрмалау арқылы жасалады». Палм-мьютинг тығызырақ, дәлірек дыбыс тудырып, төменгі жиіліктерге баса назар аударады.&lt;ref&gt;''Damage Incorporated: Metallica and the Production of Musical Identity''. By Glenn Pillsbury. Routledge, 2013&lt;/ref&gt;

Хеви-металдағы гитараның жетекші рөлі көбінесе вокалисттің дәстүрлі «фронтмен» немесе топ жетекшісі рөлімен қақтығысып, екеуінің «сүйіспеншілікпен бәсекелесу» рухында «басымдық үшін таласуына» әкеліп соғады.&lt;ref name=W25/&gt; Хеви-метал «дауысты топтың жалпы үніне бағындыруды талап етеді». Металдың 1960 жылдардың контрмәдениетінен бастау алатынын көрсететіндей, шынайылық белгісі ретінде вокалдан «эмоцияның анық көрінісі» талап етіледі.&lt;ref&gt;Weinstein (2000), p. 26&lt;/ref&gt; Сыншы [[Саймон Фрит]] метал әншісінің «дауыс ырғағы» ән мәтінінен де маңыздырақ екенін алға тартады.&lt;ref&gt;Cited in Weinstein (2000), p. 26&lt;/ref&gt;

Бастың айрықша рөлі де метал дыбысы үшін өте маңызды, ал бас пен гитараның өзара үйлесімі — басты элемент. Бас музыканы «ауыр» ету үшін шешуші маңызы бар төменгі жиілікті дыбысты қамтамасыз етеді.&lt;ref name=W24&gt;Weinstein (2000), p. 24&lt;/ref&gt; Бас гитара «хеви-металда роктын басқа жанрларына қарағанда әлдеқайда маңызды рөл атқарады».&lt;ref&gt;Weinstein (2009), p. 24&lt;/ref&gt; Метал бас-партияларының күрделілігі әртүрлі болып келеді: іргетас ретінде төменгі педальдік нотаны ұстап тұрудан бастап, соло немесе ритм-гитаралармен бірге күрделі [[рифф]]тер мен ликтерді қайталауға дейін жетеді. Кейбір топтар басты жетекші аспап ретінде көрсетеді, бұл тәсілді 1980 жылдардың басында [[Metallica]] тобының мүшесі [[Клифф Бертон]] бас-сололарға ерекше мән беру және бас гитарада ойнау кезінде аккордтарды қолдану арқылы танымал етті.&lt;ref&gt;[http://www.bassplayer.com/article/the-king-metal/Feb-05/164 &quot;Cliff Burton's Legendary Career: The King of Metal Bass&quot;.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106164523/http://www.bassplayer.com/article/the-king-metal/Feb-05/164 |date=6 November 2015 }} ''Bass Player'', February 2005. Retrieved on 13 November 2007&lt;/ref&gt; [[Motörhead]] тобынан [[Лемми]] өз бас-партияларында жиі күшейтілген пауэр-аккордтарды қолданып ойнаған.&lt;ref&gt;Wall, Mick. ''Lemmy: The Definitive Biography''. Orion Publishing Group, 2016&lt;/ref&gt;

Хеви-метал соқпалы аспаптар партиясы топты алға жетелейтін «жылдамдық, қуат және дәлдік үштігіне сүйенетін» қатты, тұрақты ырғақпен анықталады.&lt;ref&gt;Dawson, Michael. [http://www.moderndrummer.com/site/2006/08/chris-adler/ &quot;Lamb of God's Chris Adler: More than Meets the Eye&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305131313/http://www.moderndrummer.com/site/2006/08/chris-adler/ |date=5 March 2016 }}, 17 August 2006. ''Modern Drummer Online''. Retrieved on 13 November 2007&lt;/ref&gt; Хеви-металда тайпалу «ерекше төзімділікті талап етеді», ал барабаншылар хеви-металда қолданылатын «күрделі өрнектерді орындау үшін айтарлықтай жылдамдық, үйлесімділік пен ептілік дамытуға» тиіс.&lt;ref name=Berry&gt;Berry and Gianni (2003), p. 85&lt;/ref&gt; Метал соқпалы аспаптарының тән техникасы — бұл табақшаны тұншықтыру (cymbal choke), ол табақшаны соғып, бірден екінші қолмен (немесе кей жағдайда соққан қолдың өзімен) ұстап қалу арқылы дыбысты дереу өшіруден тұрады. Метал барабан жиынтығы рок музыканың басқа түрлерінде қолданылатын жиынтықтарға қарағанда әлдеқайда үлкен болады.&lt;ref name=W24/&gt; Блэк-метал, дэт-метал және кейбір «негізгі ағымдағы метал» топтары «төбелесу ырғақтарына және қос педальге толығымен сүйенеді».&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cope |first=Andrew L. |date= 2010|title=Black Sabbath and the Rise of Heavy Metal Music |publisher=Ashgate Publishing Ltd. |page=130 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Girlschool enid and lemmy-2.jpg|thumb|left|upright=0.9|alt=Female musician Enid Williams from the band Girlschool and Lemmy Kilmeister from Motörhead are shown onstage. Both are singing and playing bass guitar. A drumkit is seen behind them.|[[Girlschool]] тобынан Энид Уильямс пен [[Motörhead]] тобынан Леми 2009 жылғы концерті кезінде.]]
Концерттік қойылымдарда социолог [[Дина Вайнштейн]]нің сипаттамасы бойынша «дыбыс шабуылы» — қаттылық өте маңызды деп саналады.&lt;ref name=W23/&gt; Психолог Джеффри Арнетт өзінің «Metalheads» кітабында хеви-метал концерттерін «соғыстың сенсорлық эквиваленті» деп атайды.&lt;ref&gt;Arnett (1996), p. 14&lt;/ref&gt; [[Джими Хендрикс]], [[Cream (band)|Cream]] және [[the Who]] топтарының жолын қуа отырып, ертеректегі хеви-метал ұжымдары ([[Blue Cheer]] сияқты) дыбыс деңгейі бойынша жаңа көрсеткіштер орнатты. Blue Cheer тобынан [[Дики Петерсон]] айтқандай: «Біздің білгеніміз — тек көбірек қуат қажет болды».&lt;ref name=vdqxbw&gt;Walser (1993), p. 9&lt;/ref&gt; Motörhead концертіне берілген 1977 жылғы шолулардың бірінде «атап айтқанда шамадан тыс дауыс деңгейі топтың әсеріне қалай әсер еткені» атап өтілді.&lt;ref&gt;Paul Sutcliffe quoted in Waksman, Steve. {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070618140351/http://www.echo.ucla.edu/volume6-issue2/waksman/waksman3.html &quot;Metal, Punk, and Motörhead: Generic Crossover in the Heart of the Punk Explosion&quot;.]}} ''Echo: A Music-Centered Journal'' 6.2 (Fall 2004). Retrieved on 15 November 2007&lt;/ref&gt; Вайнштейн поп-музыканың негізгі элементі әуен және хаус-музыканың негізгі бағыты ырғақ болатыны сияқты, қуатты дыбыс, тембр мен дыбыс қаттылығы металдың басты элементтері екенін алға тарды. Оның пайымынша, дыбыс қаттылығы «тыңдаушыны дыбыс әлеміне тартып кету» және «жасөспірімдік қуат үлесін беру» үшін жасалған.&lt;ref name=W23/&gt;

Хеви-метал орындаушылары кем дегенде 1980 жылдардың ортасына дейін дерлік тек ер адамдардан тұрды,&lt;ref name=&quot;Brake 1990 87–91&quot;&gt;{{cite book |last=Brake |first=Mike |editor1-last=Frith |editor1-first=Simon |editor2-last=Goodwin |editor2-first=Andrew |title=On Record: Rock, Pop and the Written Word |publisher=Routledge |date=1990 |pages=87–91 |chapter=Heavy Metal Culture, Masculinity and Iconography }}&lt;/ref&gt; алайда [[Girlschool]] сияқты кейбір ерекшеліктер де болды.&lt;ref name=&quot;Brake 1990 87–91&quot;/&gt; Дегенмен, 2010 жылдарға қарай әйелдер де айтарлықтай ықпал ете бастады,&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Eddy |first=Chuck |date=1 July 2011 |title=Women of Metal |journal=Spin |publisher=SpinMedia Group}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Kelly |first=Kim |date=17 January 2013 |title=Queens of noise: heavy metal encourages heavy-hitting women |newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}&lt;/ref&gt; ал [[PopMatters]] шолушысы Крейг Хейс метал «әйелдерге айқын түрде күш береді» деп тұжырымдайды.&lt;ref&gt;Hayes, Craig. &quot;[https://www.popmatters.com/a-very-dirty-lens-2495726632.html A Very Dirty Lens: How Can We Listen to Offensive Metal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029095121/https://www.popmatters.com/a-very-dirty-lens-2495726632.html |date=29 October 2019 }}&quot;. ''PopMatters''. 20 September 2013&lt;/ref&gt; Пауэр-метал және симфониялық метал субжанрларында [[Nightwish]], [[Delain]] және [[Within Temptation]] сияқты әйел адамдар жетекші әнші болып табылатын топтардың саны едәуір көп.

=== Музыкалық тілі ===
==== Ырғақ пен темп ====
[[File:Heavy rythmic pattern2.png|upright=2|thumb|Хеви-металда қолданылатын ырғақтық үлгі мысалы. Жоғарғы стан — ішегі [[палм-мьютинг|басылған]] [[ритм-гитара]] партиясы. Төменгі стан — барабан партиясы.{{Listen|title=Rhythmic Pattern Audio|filename=Heavy rythmic pattern audio.ogg|plain=yes|style=float:right}}]]
Метал әндеріндеги ырғақ қатаң екпінмен және мақсатты түрде баса көрсетіледі. Вайнштейн метал барабаншыларына қолжетімді дыбыстық әсерлердің кең ауқымы «ырғақтық үлгіге өз ерекшелігі мен табандылығы шеңберінде күрделілік беретінін» атап өтеді.&lt;ref name=W24/&gt; Көптеген хеви-метал әндерінде негізгі грув қысқа, екі-үш ноталық ырғақтық фигуралармен — әдетте [[сегіздік нота|сегіздік]] немесе [[он алтылық нота|16-лық ноталардан]] тұрады. Бұл ырғақтық фигуралар әдетте ритм-гитарада [[палм-мьютинг]] техникасын қолдану арқылы жасалатын [[стаккато]] шабуылымен орындалады.&lt;ref&gt;&quot;Master of Rhythm: The Importance of Tone and Right-hand Technique&quot;, ''Guitar Legends'', April 1997, p. 99&lt;/ref&gt;

Қысқа, кенеттен үзілетін және бөлек ырғақтық жасушалар өзіне тән, жиі сілкіністі құрылымы бар ырғақтық фразаларға біріктіріледі. Бұл фразалар тақырыптық хенгтерді орнатуға көмектесетін рифф деп аталатын ырғақтық сүйемелдеу мен әуендік фигураларды жасау үшін қолданылады. Хеви-метал әндерінде сондай-ақ баяу темптегі пауэр-балладаларда бүтін нота немесе нүктелі ширек нота ұзындығындағы аккордтар сияқты ұзағырақ ырғақтық фигуралар қолданылады. Ерте кезеңдегі хеви-метал музыкасындағы темптер «баяу, тіпті ауыр» болуға бейім еді.&lt;ref name=W24/&gt; Алайда 1970 жылдардың соңына қарай метал топтары темптердің кең ауқымын қолдана бастады, ал 2000 жылдары метал темптері баяу баллада темптерінен (ширек нота = минутына 60 соқпа]) өте жылдам [[бласт-бит]] темптеріне дейін (ширек нота = минутына 350 соқпа) ауытқиды.&lt;ref name=Berry/&gt;

==== Гармония ====
Жанрдың басты ерекшеліктерінің бірі — гитаралық пауэр-аккорд.&lt;ref&gt;Walser (1993), p. 2&lt;/ref&gt; Техникалық тұрғыдан алғанда, пауэр-аккорд салыстырмалы түрде қарапайым: ол тек бір негізгі [[Интервал (музыка)|интервал]]ды, әдетте таза квинтаны қамтиды, дегенмен [[октава]] тониканың (түбір нотаның) қосарлануы ретінде қосылуы мүмкін. Пауэр-аккордтар төменгі ішектерде жоғары дыбыс деңгейінде және бұрмалаумен (дисторшн) ойналған кезде, қосымша төмен жиілікті дыбыстар пайда болады, бұл «дыбыс салмағын» арттырып, «орасан зор қуат» әсерін тудырады.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Walser |first1=Robert|date=2014|title=Running With the Devil: Power, Gender, and Madness in Heavy Metal Music|page=43 |publisher=Wesleyan University Press}}&lt;/ref&gt; Таза квинта интервалы пауэр-аккордтың ең көп тараған негізі болғанымен,&lt;ref&gt;See, e.g., [http://www.melbay.com/guitarglossary.asp Glossary of Guitar Terms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421103225/http://www.melbay.com/guitarglossary.asp |date=21 April 2012 }}. Mel Bay Publications. Retrieved on 15 November 2007&lt;/ref&gt; пауэр-аккордтар сондай-ақ кіші терция, үлкен терция, таза кварта, кемитін квинта немесе кіші секста сияқты басқа да интервалдарға негізделеді.&lt;ref&gt;&quot;Shaping Up and Riffing Out: Using Major and Minor Power Chords to Add Colour to Your Parts&quot;, ''Guitar Legends'', April 1997, p. 97&lt;/ref&gt; Сондай-ақ көптеген пауэр-аккордтар гриф бойымен оңай жылжытуға болатын тұрақты саусақ орналасуымен ойналады.&lt;ref&gt;Schonbrun (2006), p. 22&lt;/ref&gt;

==== Әдеттегі гармоникалық құрылымдар ====
Хеви-метал әдетте үш негізгі гармоникалық белгі бойынша жасалған рифтерге негізделеді: модальді гамма прогрессиялары, тритондық және хроматикалық прогрессиялар, сондай-ақ педальдік ноталарды қолдану. Дәстүрлі хеви-метал модальді гаммаларды, әсіресе эолий және фригий ладтарын қолдануға бейім.&lt;ref&gt;Walser (1993), p. 46&lt;/ref&gt; Гармоникалық тұрғыдан алғанда, бұл жанр әдетте эолийлік прогрессияларды (мысалы, I-♭VI-♭VII, I-♭VII-(♭VI) немесе I-♭VI-IV-♭VII) және I пен ♭II арасындағы қатынасты білдіретін фригийлік прогрессияларды (мысалы, I-♭II-I, I-♭II-III немесе I-♭II-VII) қамтитынын білдіреді. Кернеулі естілетін хроматикалық немесе тритондық қатынастар металдың бірқатар аккордтық прогрессияларында қолданылады.&lt;ref&gt;Marshall, Wolf. &quot;Power Lord—Climbing Chords, Evil Tritones, Giant Callouses&quot;, ''Guitar Legends'', April 1997, p. 29&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MH&gt;Dunn, Sam (2005). {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20180807081407/http://metalhistory.com/ &quot;Metal: A Headbanger's Journey&quot;.]}} Warner Home Video (2006). Retrieved on 19 March 2007&lt;/ref&gt; Модальді гармоникалық қатынастарды пайдаланумен қатар, хеви-метал сондай-ақ «пентатоникалық және блюзден бастау алатын ерекшеліктерді» де қолданады.&lt;ref name=&quot;Lilja 2009&quot;&gt;{{cite journal |last=Lilja |first=Esa |date=2009 |title=Theory and Analysis of Classic Heavy Metal Harmony |journal=[[Advanced Musicology]] |publisher=IAML Finland |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

Үш тұтас тонды қамтитын интервал – тритон (мысалы, Додан Фа-диезге дейін) ортағасырлық және қайта өрлеу дәуірінің музыка теорияшылары тарапынан өте диссонансты және тұрақсыз деп есептелген. Оған ''diabolus in musica'' – «музыкадағы шайтан» деген лақап ат берілді.&lt;ref&gt;The first explicit prohibition of that interval seems to occur with the &quot;development of Guido of Arezzo's hexachordal system which made B flat a diatonic note, namely as the 4th degree of the hexachordal on F. From then until the end of Renaissance the tritone, nicknamed the 'diabolus in musica', was regarded as an unstable interval and rejected as a consonance&quot; (Sadie, Stanley [1980]. &quot;Tritone&quot;, in ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'', 1st ed. MacMillan, pp. 154–155. {{ISBN|0-333-23111-2}}. See also Arnold, Denis [1983]. &quot;Tritone&quot;, in ''The New Oxford Companion to Music, Volume 1: A–J''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-311316-3}}&lt;/ref&gt;

Хеви-метал әндері көбінесе гармоникалық негіз ретінде педальдік нотаны кеңінен пайдаланады. Педальдік нота — әдетте бас диапазонындағы созылыңқы дыбыс, оның кезінде басқа бөліктерде кем дегенде бір бөгде (яғни диссонансты) гармония естіледі.&lt;ref&gt;Kennedy (1985), &quot;Pedal Point&quot;, p. 540&lt;/ref&gt; Роберт Вальсердің айтуынша, хеви-металдың гармоникалық қатынастары «көбінесе өте күрделі» және метал орындаушылары мен оқытушылары жасайтын гармоникалық талдау «көбінесе өте жетілдірілген».&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Walser |first1=Robert|date=2014|title=Running With the Devil: Power, Gender, and Madness in Heavy Metal Music|page=47 |publisher=Wesleyan University Press}}&lt;/ref&gt; Хеви-метал аккорд құрылымдарын зерттеу барысында «хеви-метал музыкасы басқа музыка зерттеушілері түсінгеннен әлдеқайда күрделі болып шыққаны» анықталды.&lt;ref name=&quot;Lilja 2009&quot;/&gt;

==== Классикалық музыкамен байланысы ====
[[File:Ritchie Blackmore 1977.jpg|thumb|left|alt=A guitarist, Ritchie Blackmore, is shown playing a Fender electric guitar onstage. He has long hair.|[[Deep Purple]] және [[Rainbow]] топтарының негізін қалаушы, гитарада ойнаудағы неоклассикалық стилімен танымал [[Ричи Блэкмор]].]]
Роберт Вальсер блюз бен R&amp;B-ден бөлек, жанрдың ең алғашқы күндерінен бері «[[классикалық музыка]]» ретінде белгілі әр алуан музыкалық стильдер жиынтығы хеви-металға зор әсер еткенін және металдың «ең ықпалды музыканттары классикалық музыканы да оқыған гитаристер болғанын» мәлімдеді. Олардың классикалық үлгілерді иемденіп, бейімдеуі гитаралық виртуоздықтың жаңа түрінің дамуына [және] хеви-металдың гармониялық пен әуендік тіліндегі өзгерістерге түрткі болды.&lt;ref&gt;Walser (1993), p. 58&lt;/ref&gt;

''[[Grove Music Online]]'' үшін жазылған мақалада Вальсер «1980 жылдар... 18 ғасырдағы еуропалық үлгілердің, әсіресе [[И. С. Бах|Бах]] пен [[Антонио Вивальди]]дің аккордтық прогрессиялары мен виртуоздық тәжірибелерінің [[Ричи Блэкмор]], [[Марти Фридман]], [[Джейсон Бекер]], [[Ули Джон Рот]], [[Эдди Ван Хален]], [[Рэнди Роудс]] және [[Ингви Мальмстин]] сияқты ықпалды гитаристер тарапынан кеңінен бейімделуін әкелді» деп атап өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Walser, Robert|title=Heavy metal|publisher=Grove Music Online|access-date=6 March 2010|url=http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo|archive-date=7 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207071607/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo|url-status=live}}{{subscription required|date=June 2018}}&lt;/ref&gt; [[Believer (топ)|Believer]] тобынан Курт Бахманн «егер дұрыс жасалса, метал мен классика өте жақсы үйлеседі. Классика мен метал сезім, текстура, шығармашылық тұрғыдан ең көп ортақ қасиеттері бар екі жанр шығар» деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;Wagner, Wilson, p. 156&lt;/ref&gt;

Бірқатар метал музыканттары классикалық композиторларды шабыт көзі ретінде атағанымен, классикалық музыка мен метал әртүрлі мәдени дәстүрлер мен тәжірибелерден бастау алады – классикалық музыка [[академиялық музыка]] дәстүріне, ал метал [[танымал музыка]] дәстүріне жатады. Музыканттар [[Николас Кук]] пен [[Никола Диббен]] атап өткендей: «Поп музыканы талдау кейде «өнер дәстүрлерінің» ықпалын да ашып көрсетеді. Мұның бір мысалы — Вальсердің хеви-метал музыкасын он тоғызыншы ғасырдағы [[романтизм]]нің идеяларымен және тіпті кейбір орындаушылық тәжірибелерімен байланыстыруы. Дегенмен, блюз, рок, хеви-метал, рэп немесе би музыкасы сияқты дәстүрлер бірінші кезекте «көркем музыкадан» тараған деп мәлімдеу қате болар еді».&lt;ref&gt;See Cook and Dibben (2001), p. 56&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Хеви-метал]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]</text>
      <sha1>n7vha3ly56ftpzinjcjrom0kbtowlh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэви-метал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788641</id>
    <redirect title="Хеви-метал" />
    <revision>
      <id>3681692</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Хеви-метал]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3681692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="8rdirw9mh8t8smnhcs4uzrwmp0mo5e6" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Хеви-метал]]</text>
      <sha1>8rdirw9mh8t8smnhcs4uzrwmp0mo5e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Баламалы білім беру</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788642</id>
    <revision>
      <id>3681699</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Оқыту әдістері бойынша білім беру]] [[Санат:Оқу бағдарламалары]] [[Санат:Мектеп түрлері]]</comment>
      <origin>3681699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="te8ywjn0w6ti9linprkogw1bngut1ta" xml:space="preserve">[[Санат:Оқыту әдістері бойынша білім беру]]
[[Санат:Оқу бағдарламалары]]
[[Санат:Мектеп түрлері]]</text>
      <sha1>te8ywjn0w6ti9linprkogw1bngut1ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Оқыту әдістері бойынша білім беру</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788643</id>
    <revision>
      <id>3681700</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Білім беру]] [[Санат:Тәсілдер]]</comment>
      <origin>3681700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="t30la489jfsi9hffnwto4hv1al41ljz" xml:space="preserve">[[Санат:Білім беру]]
[[Санат:Тәсілдер]]</text>
      <sha1>t30la489jfsi9hffnwto4hv1al41ljz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Refccdcvb</title>
    <ns>3</ns>
    <id>788644</id>
    <revision>
      <id>3681702</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3681702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="26y20xcomhnj1qwy26dztdczs8yvns5" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Refccdcvb}}

-- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 21:46, 2026 ж. қазанның 16 (+05)</text>
      <sha1>26y20xcomhnj1qwy26dztdczs8yvns5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таскешу керуен сарайы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788645</id>
    <revision>
      <id>3681708</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған,...</comment>
      <origin>3681708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1355" sha1="64pnlemwgr7r939dwlotiamv96l1q1x" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]</text>
      <sha1>64pnlemwgr7r939dwlotiamv96l1q1x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681709</id>
      <parentid>3681708</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстандағы археология|Қазақстандағы археология]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3681709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1418" sha1="sqw1va7xamvcjri65sto3rrjyilqjya" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]</text>
      <sha1>sqw1va7xamvcjri65sto3rrjyilqjya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681710</id>
      <parentid>3681709</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Атырау облысы тарихы|Атырау облысы тарихы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3681710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="kcp5mellp2zc1mvxmn9yoooko3mu7wp" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>kcp5mellp2zc1mvxmn9yoooko3mu7wp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681712</id>
      <parentid>3681710</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3681712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1683" sha1="i4y882hy3p4u1v99s3vbxznlk516clf" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>i4y882hy3p4u1v99s3vbxznlk516clf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681715</id>
      <parentid>3681712</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3681715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2343" sha1="k6t1wqozr4zps47jliud52zgsorhriu" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>k6t1wqozr4zps47jliud52zgsorhriu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681717</id>
      <parentid>3681715</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Орналасуы */ дереккөз</comment>
      <origin>3681717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2538" sha1="el3lw3a15i44v88wnzgqttp7rd9drs5" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>el3lw3a15i44v88wnzgqttp7rd9drs5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681718</id>
      <parentid>3681717</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Орналасуы */ толықтыру</comment>
      <origin>3681718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2685" sha1="eo9znejcot7otkg88ipuknk9obo2bm3" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>eo9znejcot7otkg88ipuknk9obo2bm3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681722</id>
      <parentid>3681718</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Орналасуы */</comment>
      <origin>3681722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3348" sha1="abxjruv1b3sxicperbrnxxxms86u0cd" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>abxjruv1b3sxicperbrnxxxms86u0cd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681725</id>
      <parentid>3681722</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қала туралы деректер */ толықтыру</comment>
      <origin>3681725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3650" sha1="2l6imunjfwsklp11v5y8hndm8cvvago" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>2l6imunjfwsklp11v5y8hndm8cvvago</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681726</id>
      <parentid>3681725</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қала туралы деректер */ дереккөз</comment>
      <origin>3681726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3847" sha1="hl7jxcrcqtj33h0e326qlbd1t9ydi7n" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>hl7jxcrcqtj33h0e326qlbd1t9ydi7n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681728</id>
      <parentid>3681726</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қала туралы деректер */ толықтыру</comment>
      <origin>3681728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4199" sha1="3fmbxexn3hu08paauh18er8alfi6pvy" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>3fmbxexn3hu08paauh18er8alfi6pvy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682056</id>
      <parentid>3681728</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қала туралы деректер */ толықтыру</comment>
      <origin>3682056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5175" sha1="0vd7m9uxui730k3qccdi2e3sinqi13x" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>0vd7m9uxui730k3qccdi2e3sinqi13x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682057</id>
      <parentid>3682056</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қала туралы деректер */ дереккөз</comment>
      <origin>3682057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5422" sha1="rjs7dtcees9cxksz1eu729fe3uqep5p" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>rjs7dtcees9cxksz1eu729fe3uqep5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682058</id>
      <parentid>3682057</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3682058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6462" sha1="1tirhvmjnk07vruwfgiippp5pciqxz8" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>1tirhvmjnk07vruwfgiippp5pciqxz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682069</id>
      <parentid>3682058</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттама */ толықтыру</comment>
      <origin>3682069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7349" sha1="glcuva3qgjdaupl3zzij68vvutqpyzd" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>glcuva3qgjdaupl3zzij68vvutqpyzd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682077</id>
      <parentid>3682069</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттама */ дереккөз</comment>
      <origin>3682077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7556" sha1="81xsm03y213nvutu9evyfrtsluox4fm" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>81xsm03y213nvutu9evyfrtsluox4fm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682082</id>
      <parentid>3682077</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттама */ толықтыру</comment>
      <origin>3682082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8208" sha1="p2egfzcsorx6l027wgpt28q2sjxzdus" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.&lt;/ref&gt;

Солтүстіктен оңтүстікке қарай, керуен сарайдың батыс қабырғасында орналасқан 8 бөлме бар. Оның ішінде 6 бөлме керуен сарайдың батыс қабырғасына қатарласа орналасқан, бөлмелердің ішкі көлемі 3,7×3,7 м. Бөлмелердік ішінде қабырғаларды бойлай суфалар орналасқан. Кейбір суфалардың ішімен көлденең арналар, жылу жүйесі жүргізіліп, ошақпен жылытылатын болған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>p2egfzcsorx6l027wgpt28q2sjxzdus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682084</id>
      <parentid>3682082</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттама */ толықтыру</comment>
      <origin>3682084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9245" sha1="r9qyaja8spmgcmzvo4rsjyz5yzi8vyu" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.&lt;/ref&gt;

Солтүстіктен оңтүстікке қарай, керуен сарайдың батыс қабырғасында орналасқан 8 бөлме бар. Оның ішінде 6 бөлме керуен сарайдың батыс қабырғасына қатарласа орналасқан, бөлмелердің ішкі көлемі 3,7×3,7 м. Бөлмелердік ішінде қабырғаларды бойлай суфалар орналасқан. Кейбір суфалардың ішімен көлденең арналар, жылу жүйесі жүргізіліп, ошақпен жылытылатын болған. Бұрыштарында мұнаралар бар. Оның тек батыс жақ бөлігі, төрт қатар кірпіш қаландысы түрінде сақталған.

=== Мұнаралар ===
Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>r9qyaja8spmgcmzvo4rsjyz5yzi8vyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682085</id>
      <parentid>3682084</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттама */ толықтыру</comment>
      <origin>3682085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9874" sha1="4hxg7thju6etzt11blvzziysccr5gr3" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.&lt;/ref&gt;

Солтүстіктен оңтүстікке қарай, керуен сарайдың батыс қабырғасында орналасқан 8 бөлме бар. Оның ішінде 6 бөлме керуен сарайдың батыс қабырғасына қатарласа орналасқан, бөлмелердің ішкі көлемі 3,7×3,7 м. Бөлмелердік ішінде қабырғаларды бойлай суфалар орналасқан. Кейбір суфалардың ішімен көлденең арналар, жылу жүйесі жүргізіліп, ошақпен жылытылатын болған. Бұрыштарында мұнаралар бар. Оның тек батыс жақ бөлігі, төрт қатар кірпіш қаландысы түрінде сақталған.

=== Мұнаралар ===
Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.

=== Қақпа ===
Қақпа керуен сарайдың оңтүстік жағында, ортасында оналасқан. Қақпаның екі жағында, керуен сарайдың қасбетіне шығыңкы сақталған биіктігі 95 см-ге дейін жететін портал пилондары ашылды. Олар көлемі 28×28×5 см және 28×14×5 см болатын қыш кірпіштерден тұрғызылған. Батыс жақ пилон сыртқа қарай 2,72 м шығыңқы орналасқан. Қалыңдығы 2,37 м болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>4hxg7thju6etzt11blvzziysccr5gr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682094</id>
      <parentid>3682085</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттама */ толықтыру</comment>
      <origin>3682094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10619" sha1="goeztuhgzckg04csrcaexyjpo0sbbrs" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.&lt;/ref&gt;

Солтүстіктен оңтүстікке қарай, керуен сарайдың батыс қабырғасында орналасқан 8 бөлме бар. Оның ішінде 6 бөлме керуен сарайдың батыс қабырғасына қатарласа орналасқан, бөлмелердің ішкі көлемі 3,7×3,7 м. Бөлмелердік ішінде қабырғаларды бойлай суфалар орналасқан. Кейбір суфалардың ішімен көлденең арналар, жылу жүйесі жүргізіліп, ошақпен жылытылатын болған. Бұрыштарында мұнаралар бар. Оның тек батыс жақ бөлігі, төрт қатар кірпіш қаландысы түрінде сақталған.

=== Мұнаралар ===
Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.

=== Қақпа ===
Қақпа керуен сарайдың оңтүстік жағында, ортасында оналасқан. Қақпаның екі жағында, керуен сарайдың қасбетіне шығыңкы сақталған биіктігі 95 см-ге дейін жететін портал пилондары ашылды. Олар көлемі 28×28×5 см және 28×14×5 см болатын қыш кірпіштерден тұрғызылған. Батыс жақ пилон сыртқа қарай 2,72 м шығыңқы орналасқан. Қалыңдығы 2,37 м болады. Бұл пилонның іргесі, қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан жалпақтығы 64 см қақпаға қараған, ішкі жағынан жалпақтығы 48 см қаланып бекітілген. Қаландының сакталған биіктігі 7-24 см аралығы. Шығыс пилон 2,80 м оңтүстікке қарай шығынқы тұрғызылған, қалыңдығы 2,33 м. Іргесі қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан және қақпаға қараған ішкі жағынан 55 см қалыңдықта қапталып бекітілген. Бұл каландының сақталған биіктігі 20 см.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>goeztuhgzckg04csrcaexyjpo0sbbrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682096</id>
      <parentid>3682094</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қақпа */ толықтыру</comment>
      <origin>3682096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11540" sha1="ih8x6u9l68f7rdwzr5n1icgomp0062j" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.&lt;/ref&gt;

Солтүстіктен оңтүстікке қарай, керуен сарайдың батыс қабырғасында орналасқан 8 бөлме бар. Оның ішінде 6 бөлме керуен сарайдың батыс қабырғасына қатарласа орналасқан, бөлмелердің ішкі көлемі 3,7×3,7 м. Бөлмелердік ішінде қабырғаларды бойлай суфалар орналасқан. Кейбір суфалардың ішімен көлденең арналар, жылу жүйесі жүргізіліп, ошақпен жылытылатын болған. Бұрыштарында мұнаралар бар. Оның тек батыс жақ бөлігі, төрт қатар кірпіш қаландысы түрінде сақталған.

=== Мұнаралар ===
Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.

=== Қақпа ===
Қақпа керуен сарайдың оңтүстік жағында, ортасында оналасқан. Қақпаның екі жағында, керуен сарайдың қасбетіне шығыңкы сақталған биіктігі 95 см-ге дейін жететін портал пилондары ашылды. Олар көлемі 28×28×5 см және 28×14×5 см болатын қыш кірпіштерден тұрғызылған. Батыс жақ пилон сыртқа қарай 2,72 м шығыңқы орналасқан. Қалыңдығы 2,37 м болады. Бұл пилонның іргесі, қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан жалпақтығы 64 см қақпаға қараған, ішкі жағынан жалпақтығы 48 см қаланып бекітілген. Қаландының сакталған биіктігі 7-24 см аралығы. Шығыс пилон 2,80 м оңтүстікке қарай шығынқы тұрғызылған, қалыңдығы 2,33 м. Іргесі қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан және қақпаға қараған ішкі жағынан 55 см қалыңдықта қапталып бекітілген. Бұл каландының сақталған биіктігі 20 см.

Қақпа ағаштан жасалған, осы айналадан шіріген ағаш қалдықтары кездесті. Қақпа қақпа босағасы астына көлденеңінен, ұзына бойы екі қатар қыш кірпіштер төселгені анықталды. Төсеніштің ені 57 см, ұзындығы, шамамен, 4,90 м, екі порталдың арасын жалғап жатыр. Осы төсеніштің батыс жақ порталға жалғанған жерінде қақпаның қыш кірпіштен қаланған, бекіткіш құрылыс қуыс орны бар. Оның биіктігі 50 см, порталдан шығысқа 30 см шығыңқы және жалпақтығы 80 см. Жоғарғы шығыс жағындағы бұрыштан бірнеше кірпіш түсіп қалған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>ih8x6u9l68f7rdwzr5n1icgomp0062j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682099</id>
      <parentid>3682096</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қақпа */ толықтыру</comment>
      <origin>3682099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12301" sha1="ao9b7abkdn7nilt18a3ny0nxbywrbj2" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.&lt;/ref&gt;

Солтүстіктен оңтүстікке қарай, керуен сарайдың батыс қабырғасында орналасқан 8 бөлме бар. Оның ішінде 6 бөлме керуен сарайдың батыс қабырғасына қатарласа орналасқан, бөлмелердің ішкі көлемі 3,7×3,7 м. Бөлмелердік ішінде қабырғаларды бойлай суфалар орналасқан. Кейбір суфалардың ішімен көлденең арналар, жылу жүйесі жүргізіліп, ошақпен жылытылатын болған. Бұрыштарында мұнаралар бар. Оның тек батыс жақ бөлігі, төрт қатар кірпіш қаландысы түрінде сақталған.

=== Мұнаралар ===
Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.

=== Қақпа ===
Қақпа керуен сарайдың оңтүстік жағында, ортасында оналасқан. Қақпаның екі жағында, керуен сарайдың қасбетіне шығыңкы сақталған биіктігі 95 см-ге дейін жететін портал пилондары ашылды. Олар көлемі 28×28×5 см және 28×14×5 см болатын қыш кірпіштерден тұрғызылған. Батыс жақ пилон сыртқа қарай 2,72 м шығыңқы орналасқан. Қалыңдығы 2,37 м болады. Бұл пилонның іргесі, қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан жалпақтығы 64 см қақпаға қараған, ішкі жағынан жалпақтығы 48 см қаланып бекітілген. Қаландының сакталған биіктігі 7-24 см аралығы. Шығыс пилон 2,80 м оңтүстікке қарай шығынқы тұрғызылған, қалыңдығы 2,33 м. Іргесі қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан және қақпаға қараған ішкі жағынан 55 см қалыңдықта қапталып бекітілген. Бұл каландының сақталған биіктігі 20 см.

Қақпа ағаштан жасалған, осы айналадан шіріген ағаш қалдықтары кездесті. Қақпа қақпа босағасы астына көлденеңінен, ұзына бойы екі қатар қыш кірпіштер төселгені анықталды. Төсеніштің ені 57 см, ұзындығы, шамамен, 4,90 м, екі порталдың арасын жалғап жатыр. Осы төсеніштің батыс жақ порталға жалғанған жерінде қақпаның қыш кірпіштен қаланған, бекіткіш құрылыс қуыс орны бар. Оның биіктігі 50 см, порталдан шығысқа 30 см шығыңқы және жалпақтығы 80 см. Жоғарғы шығыс жағындағы бұрыштан бірнеше кірпіш түсіп қалған.&lt;br /&gt;
Керуен сарай қақпасының ені 3,90 м, ұзындығы 8,70 м. Қақпаның екі жағында порталдың төртбұрышты пилондары сақталған. Қыш кірпіштен қаланған пилондар ғимараттың қасбетіне қарай 2,80 м шығыңқы салынған. Керуен сарай қақпасының порталдарын тұрғызурға көлемі 28×28×5 см қыш кірпіштер пайдаланылған. Бұл керуен сарай тұрғызылған әдеттегі кірпіштен көлемі кішірек. Соған қарағанда керуен сарай қақпасы кейінірек салынған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>ao9b7abkdn7nilt18a3ny0nxbywrbj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682100</id>
      <parentid>3682099</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қақпа */ дереккөз</comment>
      <origin>3682100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12659" sha1="dz5mocataj5kjdfyurqhuzrtut39eqf" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.&lt;/ref&gt;

Солтүстіктен оңтүстікке қарай, керуен сарайдың батыс қабырғасында орналасқан 8 бөлме бар. Оның ішінде 6 бөлме керуен сарайдың батыс қабырғасына қатарласа орналасқан, бөлмелердің ішкі көлемі 3,7×3,7 м. Бөлмелердік ішінде қабырғаларды бойлай суфалар орналасқан. Кейбір суфалардың ішімен көлденең арналар, жылу жүйесі жүргізіліп, ошақпен жылытылатын болған. Бұрыштарында мұнаралар бар. Оның тек батыс жақ бөлігі, төрт қатар кірпіш қаландысы түрінде сақталған.

=== Мұнаралар ===
Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.

=== Қақпа ===
Қақпа керуен сарайдың оңтүстік жағында, ортасында оналасқан. Қақпаның екі жағында, керуен сарайдың қасбетіне шығыңкы сақталған биіктігі 95 см-ге дейін жететін портал пилондары ашылды. Олар көлемі 28×28×5 см және 28×14×5 см болатын қыш кірпіштерден тұрғызылған. Батыс жақ пилон сыртқа қарай 2,72 м шығыңқы орналасқан. Қалыңдығы 2,37 м болады. Бұл пилонның іргесі, қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан жалпақтығы 64 см қақпаға қараған, ішкі жағынан жалпақтығы 48 см қаланып бекітілген. Қаландының сакталған биіктігі 7-24 см аралығы. Шығыс пилон 2,80 м оңтүстікке қарай шығынқы тұрғызылған, қалыңдығы 2,33 м. Іргесі қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан және қақпаға қараған ішкі жағынан 55 см қалыңдықта қапталып бекітілген. Бұл каландының сақталған биіктігі 20 см.

Қақпа ағаштан жасалған, осы айналадан шіріген ағаш қалдықтары кездесті. Қақпа қақпа босағасы астына көлденеңінен, ұзына бойы екі қатар қыш кірпіштер төселгені анықталды. Төсеніштің ені 57 см, ұзындығы, шамамен, 4,90 м, екі порталдың арасын жалғап жатыр. Осы төсеніштің батыс жақ порталға жалғанған жерінде қақпаның қыш кірпіштен қаланған, бекіткіш құрылыс қуыс орны бар. Оның биіктігі 50 см, порталдан шығысқа 30 см шығыңқы және жалпақтығы 80 см. Жоғарғы шығыс жағындағы бұрыштан бірнеше кірпіш түсіп қалған.&lt;br /&gt;
Керуен сарай қақпасының ені 3,90 м, ұзындығы 8,70 м. Қақпаның екі жағында порталдың төртбұрышты пилондары сақталған. Қыш кірпіштен қаланған пилондар ғимараттың қасбетіне қарай 2,80 м шығыңқы салынған. Керуен сарай қақпасының порталдарын тұрғызурға көлемі 28×28×5 см қыш кірпіштер пайдаланылған. Бұл керуен сарай тұрғызылған әдеттегі кірпіштен көлемі кішірек. Соған қарағанда керуен сарай қақпасы кейінірек салынған.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайына 2014 жылы жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. - Атырау, 2014. - 29 б. 131. Касенов М.С. Таскешу. - Атырау: Х.Досмұхамедов атындағы АМУ баспасы, 2019.- 105 б. - 35 - б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>dz5mocataj5kjdfyurqhuzrtut39eqf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682104</id>
      <parentid>3682100</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3682104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14381" sha1="6x8doc0c8q8tuevit7f49jqe77dkutr" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.&lt;/ref&gt;

Солтүстіктен оңтүстікке қарай, керуен сарайдың батыс қабырғасында орналасқан 8 бөлме бар. Оның ішінде 6 бөлме керуен сарайдың батыс қабырғасына қатарласа орналасқан, бөлмелердің ішкі көлемі 3,7×3,7 м. Бөлмелердік ішінде қабырғаларды бойлай суфалар орналасқан. Кейбір суфалардың ішімен көлденең арналар, жылу жүйесі жүргізіліп, ошақпен жылытылатын болған. Бұрыштарында мұнаралар бар. Оның тек батыс жақ бөлігі, төрт қатар кірпіш қаландысы түрінде сақталған.

=== Мұнаралар ===
Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.

=== Қақпа ===
Қақпа керуен сарайдың оңтүстік жағында, ортасында оналасқан. Қақпаның екі жағында, керуен сарайдың қасбетіне шығыңкы сақталған биіктігі 95 см-ге дейін жететін портал пилондары ашылды. Олар көлемі 28×28×5 см және 28×14×5 см болатын қыш кірпіштерден тұрғызылған. Батыс жақ пилон сыртқа қарай 2,72 м шығыңқы орналасқан. Қалыңдығы 2,37 м болады. Бұл пилонның іргесі, қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан жалпақтығы 64 см қақпаға қараған, ішкі жағынан жалпақтығы 48 см қаланып бекітілген. Қаландының сакталған биіктігі 7-24 см аралығы. Шығыс пилон 2,80 м оңтүстікке қарай шығынқы тұрғызылған, қалыңдығы 2,33 м. Іргесі қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан және қақпаға қараған ішкі жағынан 55 см қалыңдықта қапталып бекітілген. Бұл каландының сақталған биіктігі 20 см.

Қақпа ағаштан жасалған, осы айналадан шіріген ағаш қалдықтары кездесті. Қақпа қақпа босағасы астына көлденеңінен, ұзына бойы екі қатар қыш кірпіштер төселгені анықталды. Төсеніштің ені 57 см, ұзындығы, шамамен, 4,90 м, екі порталдың арасын жалғап жатыр. Осы төсеніштің батыс жақ порталға жалғанған жерінде қақпаның қыш кірпіштен қаланған, бекіткіш құрылыс қуыс орны бар. Оның биіктігі 50 см, порталдан шығысқа 30 см шығыңқы және жалпақтығы 80 см. Жоғарғы шығыс жағындағы бұрыштан бірнеше кірпіш түсіп қалған.&lt;br /&gt;
Керуен сарай қақпасының ені 3,90 м, ұзындығы 8,70 м. Қақпаның екі жағында порталдың төртбұрышты пилондары сақталған. Қыш кірпіштен қаланған пилондар ғимараттың қасбетіне қарай 2,80 м шығыңқы салынған. Керуен сарай қақпасының порталдарын тұрғызурға көлемі 28×28×5 см қыш кірпіштер пайдаланылған. Бұл керуен сарай тұрғызылған әдеттегі кірпіштен көлемі кішірек. Соған қарағанда керуен сарай қақпасы кейінірек салынған.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайына 2014 жылы жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. - Атырау, 2014. - 29 б. 131. Касенов М.С. Таскешу. - Атырау: Х.Досмұхамедов атындағы АМУ баспасы, 2019.- 105 б. - 35 - б.&lt;/ref&gt;

XIV ғасырдағы Алтын Орда аумағындағы қалалардың өркендеуінде орын алатын сәулеттік композициялар Таскешу керуен сарайы құрылысында да көрініс тапқан. XIII ғасырдың ортасында Алтын Орда мемлекетінің құрылуымен Төменгі Еділ мен Батыс Қазақстанды түрлі этникалық топтардын көшпелілері белсенді игерді. Алтын Орда қалаларында сауда үнемі жүрді, өйткені хандар оны қорғап, тауар айналымынан пайыз пайда алды. Су жолдарынан басқа Каспий теңізінен кең дала және шөлейт кеңістігінен өтетін құрлық жолдары да болды. Сонымен қатар бір керуен жолы ғана емес, сондай-ақ бір-біріне жақын орналасқан жолдар таяз судағы өзен арқылы өтетін жерлерді, көпірлерде тоғысатын болған. Мұндай жерлерге Сағыз өзенінің сол жағалауында орналасқан Таскешу көпірі жатады. Таскешу керуен сарайы сәулеті Батыс Қазақстан аумағындағы осы үлгідегі ескерткіштердің даму динамикасын, сондай-ақ орта ғасырдағы халықтың экономикалық және мәдени байланысын көрсетеді.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>6x8doc0c8q8tuevit7f49jqe77dkutr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682105</id>
      <parentid>3682104</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қақпа */</comment>
      <origin>3682105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14861" sha1="obhaxfzzcpibufo33mzbpoxla9g78f7" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. Атырау облысы, Қызылқоға ауданында, қазіргі Мақат кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының Кенбай елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, Жамансор стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, Құлсары қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.&lt;/ref&gt;

Солтүстіктен оңтүстікке қарай, керуен сарайдың батыс қабырғасында орналасқан 8 бөлме бар. Оның ішінде 6 бөлме керуен сарайдың батыс қабырғасына қатарласа орналасқан, бөлмелердің ішкі көлемі 3,7×3,7 м. Бөлмелердік ішінде қабырғаларды бойлай суфалар орналасқан. Кейбір суфалардың ішімен көлденең арналар, жылу жүйесі жүргізіліп, ошақпен жылытылатын болған. Бұрыштарында мұнаралар бар. Оның тек батыс жақ бөлігі, төрт қатар кірпіш қаландысы түрінде сақталған.

=== Мұнаралар ===
Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.

=== Қақпа ===
Қақпа керуен сарайдың оңтүстік жағында, ортасында оналасқан. Қақпаның екі жағында, керуен сарайдың қасбетіне шығыңкы сақталған биіктігі 95 см-ге дейін жететін портал пилондары ашылды. Олар көлемі 28×28×5 см және 28×14×5 см болатын қыш кірпіштерден тұрғызылған. Батыс жақ пилон сыртқа қарай 2,72 м шығыңқы орналасқан. Қалыңдығы 2,37 м болады. Бұл пилонның іргесі, қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан жалпақтығы 64 см қақпаға қараған, ішкі жағынан жалпақтығы 48 см қаланып бекітілген. Қаландының сакталған биіктігі 7-24 см аралығы. Шығыс пилон 2,80 м оңтүстікке қарай шығынқы тұрғызылған, қалыңдығы 2,33 м. Іргесі қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан және қақпаға қараған ішкі жағынан 55 см қалыңдықта қапталып бекітілген. Бұл каландының сақталған биіктігі 20 см.

Қақпа ағаштан жасалған, осы айналадан шіріген ағаш қалдықтары кездесті. Қақпа қақпа босағасы астына көлденеңінен, ұзына бойы екі қатар қыш кірпіштер төселгені анықталды. Төсеніштің ені 57 см, ұзындығы, шамамен, 4,90 м, екі порталдың арасын жалғап жатыр. Осы төсеніштің батыс жақ порталға жалғанған жерінде қақпаның қыш кірпіштен қаланған, бекіткіш құрылыс қуыс орны бар. Оның биіктігі 50 см, порталдан шығысқа 30 см шығыңқы және жалпақтығы 80 см. Жоғарғы шығыс жағындағы бұрыштан бірнеше кірпіш түсіп қалған.&lt;br /&gt;
Керуен сарай қақпасының ені 3,90 м, ұзындығы 8,70 м. Қақпаның екі жағында порталдың төртбұрышты пилондары сақталған. Қыш кірпіштен қаланған пилондар ғимараттың қасбетіне қарай 2,80 м шығыңқы салынған. Керуен сарай қақпасының порталдарын тұрғызурға көлемі 28×28×5 см қыш кірпіштер пайдаланылған. Бұл керуен сарай тұрғызылған әдеттегі кірпіштен көлемі кішірек. Соған қарағанда керуен сарай қақпасы кейінірек салынған.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайына 2014 жылы жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. - Атырау, 2014. - 29 б. 131. Касенов М.С. Таскешу. - Атырау: Х.Досмұхамедов атындағы АМУ баспасы, 2019.- 105 б. - 35 - б.&lt;/ref&gt;

XIV ғасырдағы Алтын Орда аумағындағы қалалардың өркендеуінде орын алатын сәулеттік композициялар Таскешу керуен сарайы құрылысында да көрініс тапқан. XIII ғасырдың ортасында Алтын Орда мемлекетінің құрылуымен Төменгі Еділ мен Батыс Қазақстанды түрлі этникалық топтардын көшпелілері белсенді игерді. Алтын Орда қалаларында сауда үнемі жүрді, өйткені хандар оны қорғап, тауар айналымынан пайыз пайда алды. Су жолдарынан басқа Каспий теңізінен кең дала және шөлейт кеңістігінен өтетін құрлық жолдары да болды. Сонымен қатар бір керуен жолы ғана емес, сондай-ақ бір-біріне жақын орналасқан жолдар таяз судағы өзен арқылы өтетін жерлерді, көпірлерде тоғысатын болған. Мұндай жерлерге Сағыз өзенінің сол жағалауында орналасқан Таскешу көпірі жатады. Таскешу керуен сарайы сәулеті Батыс Қазақстан аумағындағы осы үлгідегі ескерткіштердің даму динамикасын, сондай-ақ орта ғасырдағы халықтың экономикалық және мәдени байланысын көрсетеді.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының тарихы көне заманнан бүгінге дейін|шынайы атауы =|сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Литера М |жыл= 2023|томы=1 |беттері=151-154|барлық беті=368 |сериясы= |isbn=978-601-80874-9-3|тиражы= }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>obhaxfzzcpibufo33mzbpoxla9g78f7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682221</id>
      <parentid>3682105</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3682221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14939" sha1="ry6riujo1ssao4ybityj629e177ytjw" xml:space="preserve">'''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]]нда, қазіргі [[Мақат]] кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Орналасуы ==
Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының [[Кенбай (Мұқыр ауылдық округі)|Кенбай]] елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, [[Жамансор]] стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}&lt;/ref&gt; Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған.

== Қала туралы деректер ==
Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда &lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt; «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»&lt;/blockquote&gt; деп көрсетілген.&lt;br /&gt;
1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.&lt;ref&gt;Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.&lt;/ref&gt;
А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар &quot;Ұзынтам&quot; керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен.

1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар &quot;Тас-Кечу&quot; керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.&lt;ref&gt;Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см.
Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.&lt;/ref&gt;

Солтүстіктен оңтүстікке қарай, керуен сарайдың батыс қабырғасында орналасқан 8 бөлме бар. Оның ішінде 6 бөлме керуен сарайдың батыс қабырғасына қатарласа орналасқан, бөлмелердің ішкі көлемі 3,7×3,7 м. Бөлмелердік ішінде қабырғаларды бойлай суфалар орналасқан. Кейбір суфалардың ішімен көлденең арналар, жылу жүйесі жүргізіліп, ошақпен жылытылатын болған. Бұрыштарында мұнаралар бар. Оның тек батыс жақ бөлігі, төрт қатар кірпіш қаландысы түрінде сақталған.

=== Мұнаралар ===
Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.

=== Қақпа ===
Қақпа керуен сарайдың оңтүстік жағында, ортасында оналасқан. Қақпаның екі жағында, керуен сарайдың қасбетіне шығыңкы сақталған биіктігі 95 см-ге дейін жететін портал пилондары ашылды. Олар көлемі 28×28×5 см және 28×14×5 см болатын қыш кірпіштерден тұрғызылған. Батыс жақ пилон сыртқа қарай 2,72 м шығыңқы орналасқан. Қалыңдығы 2,37 м болады. Бұл пилонның іргесі, қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан жалпақтығы 64 см қақпаға қараған, ішкі жағынан жалпақтығы 48 см қаланып бекітілген. Қаландының сакталған биіктігі 7-24 см аралығы. Шығыс пилон 2,80 м оңтүстікке қарай шығынқы тұрғызылған, қалыңдығы 2,33 м. Іргесі қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан және қақпаға қараған ішкі жағынан 55 см қалыңдықта қапталып бекітілген. Бұл каландының сақталған биіктігі 20 см.

Қақпа ағаштан жасалған, осы айналадан шіріген ағаш қалдықтары кездесті. Қақпа қақпа босағасы астына көлденеңінен, ұзына бойы екі қатар қыш кірпіштер төселгені анықталды. Төсеніштің ені 57 см, ұзындығы, шамамен, 4,90 м, екі порталдың арасын жалғап жатыр. Осы төсеніштің батыс жақ порталға жалғанған жерінде қақпаның қыш кірпіштен қаланған, бекіткіш құрылыс қуыс орны бар. Оның биіктігі 50 см, порталдан шығысқа 30 см шығыңқы және жалпақтығы 80 см. Жоғарғы шығыс жағындағы бұрыштан бірнеше кірпіш түсіп қалған.&lt;br /&gt;
Керуен сарай қақпасының ені 3,90 м, ұзындығы 8,70 м. Қақпаның екі жағында порталдың төртбұрышты пилондары сақталған. Қыш кірпіштен қаланған пилондар ғимараттың қасбетіне қарай 2,80 м шығыңқы салынған. Керуен сарай қақпасының порталдарын тұрғызурға көлемі 28×28×5 см қыш кірпіштер пайдаланылған. Бұл керуен сарай тұрғызылған әдеттегі кірпіштен көлемі кішірек. Соған қарағанда керуен сарай қақпасы кейінірек салынған.&lt;ref&gt;Таскешу керуен-сарайына 2014 жылы жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. - Атырау, 2014. - 29 б. 131. Касенов М.С. Таскешу. - Атырау: Х.Досмұхамедов атындағы АМУ баспасы, 2019.- 105 б. - 35 - б.&lt;/ref&gt;

XIV ғасырдағы Алтын Орда аумағындағы қалалардың өркендеуінде орын алатын сәулеттік композициялар Таскешу керуен сарайы құрылысында да көрініс тапқан. XIII ғасырдың ортасында Алтын Орда мемлекетінің құрылуымен Төменгі Еділ мен Батыс Қазақстанды түрлі этникалық топтардын көшпелілері белсенді игерді. Алтын Орда қалаларында сауда үнемі жүрді, өйткені хандар оны қорғап, тауар айналымынан пайыз пайда алды. Су жолдарынан басқа Каспий теңізінен кең дала және шөлейт кеңістігінен өтетін құрлық жолдары да болды. Сонымен қатар бір керуен жолы ғана емес, сондай-ақ бір-біріне жақын орналасқан жолдар таяз судағы өзен арқылы өтетін жерлерді, көпірлерде тоғысатын болған. Мұндай жерлерге Сағыз өзенінің сол жағалауында орналасқан Таскешу көпірі жатады. Таскешу керуен сарайы сәулеті Батыс Қазақстан аумағындағы осы үлгідегі ескерткіштердің даму динамикасын, сондай-ақ орта ғасырдағы халықтың экономикалық және мәдени байланысын көрсетеді.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының тарихы көне заманнан бүгінге дейін|шынайы атауы =|сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Литера М |жыл= 2023|томы=1 |беттері=151-154|барлық беті=368 |сериясы= |isbn=978-601-80874-9-3|тиражы= }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>ry6riujo1ssao4ybityj629e177ytjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дәстүрлі хеви-метал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788646</id>
    <redirect title="Хеви-метал" />
    <revision>
      <id>3681716</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Хеви-метал]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3681716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="8rdirw9mh8t8smnhcs4uzrwmp0mo5e6" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Хеви-метал]]</text>
      <sha1>8rdirw9mh8t8smnhcs4uzrwmp0mo5e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Метал (музыка)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788647</id>
    <redirect title="Хеви-метал" />
    <revision>
      <id>3681719</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Хеви-метал]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3681719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="8rdirw9mh8t8smnhcs4uzrwmp0mo5e6" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Хеви-метал]]</text>
      <sha1>8rdirw9mh8t8smnhcs4uzrwmp0mo5e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рифф (музыка)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788648</id>
    <revision>
      <id>3681724</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Рифф''' ({{lang-en|riff}}, [[этимология]]сы түсініксіз) — музыкалық шығарманың [[рефрен]] функциясын орындайтын шағын [[Остинато|остинатты]] әуезді фраза. Афроамерикалық діни музыкасына ([[Респонсорлық ән айту|респонсорлық]] құрылымы бар [[госпел]]ге), [[блюз]]ге, [[джаз]]ға...</comment>
      <origin>3681724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8810" sha1="0u5qb39yg04c9h1y3b1mvbhhs2skmy4" xml:space="preserve">'''Рифф''' ({{lang-en|riff}}, [[этимология]]сы түсініксіз) — музыкалық шығарманың [[рефрен]] функциясын орындайтын шағын [[Остинато|остинатты]] әуезді фраза. Афроамерикалық діни музыкасына ([[Респонсорлық ән айту|респонсорлық]] құрылымы бар [[госпел]]ге), [[блюз]]ге, [[джаз]]ға және рок-музыканың кейбір түрлеріне тән. Блюз бен джаздағы рифф үшін қайта [[гармониялау]] тән (қайталанған кезде бірдей әуезді фраза әртүрлі гармонияланады). Кейде риффтер академиялық емес музыканың басқа тектері мен түрлерінде қолданылады.

== Қысқаша сипаттамасы ==
[[Остинато]] орта ғасырлардан бері белгілі ([[Ars antiqua]] полифониясындағы [[модальді ритмика]], [[Изоритмия|изоритмдік]] мотеттердегі колор және талья), Қайта өрлеу дәуірінің аспаптық музыкасында жиі кездеседі (қараңыз: [[пассамеццо]], [[романеска]], [[фолия]], [[Руджеро (музыка)|Руджеро]] және т. б.), барокко (мысалы, [[Иоганн Себастьян Бах|И. С. Бах]]тың c-moll Пассакалиясында, BWV 582), Вена классиктерінде (Л. ван Бетховеннің [[№ 5 симфония (Бетховен)|Бесінші симфония]]сының басындағы мотив) және т. б. ХХ ғасырда рифф ерекше джаздық клише ретінде көбінесе ұжымдық музыкалық шығармашылық формаларында (ансамбльде және оркестрде) қайырма ретінде қызмет етеді және, пайымдаулар бойынша, композицияның академиялық техникасына емес, [[Респонсорлық ән айту|респонсорлық]] афроамерикалық [[госпел]]ге саяды.

1930 жылдардан бастап джазда риффтер әр алуан қолданылады, мысалы, аспаптық топтардың кезектесіп үн қатуы түрінде, [[импровизация]]ны мезгіл-мезгіл үзіп отыратын қайырма түрінде, тікелей тақырыптың өзінде немесе тән қайта [[гармониялау]]ы бар сүйемелдеудегі [[Облигато|облигатты]] фраза ретінде (қайталанған кезде бір әуезді фраза әртүрлі гармонияланады). Джаз риффінің өлшемі әдетте 2 тактіден аспайды, 4 тактілі риффтер сирек кездеседі.&lt;ref&gt;Jazzführer 1980, S. 121.&lt;/ref&gt;

Алғаш рет риффтер [[джаз-бэнд]]терде [[Свинг (музыкалық жанр)|свинг]] дәуірі деп аталатын уақытта кеңінен таралды; рифф техникасын белсенді қолданатын пьесалар ({{lang-en|riffing technique}}) ''riff tunes'' ретінде белгіленеді.&lt;ref&gt;[[Гюнтер Шуллер|''Schuller G.'']] Early jazz: its roots and musical development. N.Y.; Oxford: Oxford University Press, 1968.– P. 48.&lt;/ref&gt; Тақырыпта және сүйемелдеуде қайта гармониялауы бар риффтің мысалы — [[Томми Дорси]]дің [https://www.youtube.com/watch?v=8N2aEmcEbyg джаз-бэндке арналған аранжировкасындағы] {{iw|Сая Оливер|Сай Оливердің|en|Sy Oliver}} «Opus one» шығармасы. Облигатты риффтердің мысалы — [[Каунт Бейси]]дің аранжировкасындағы «{{iw|One O'Clock Jump}}» блюзі: композицияның соңында тромбондар, кернейлер мен саксофондар топтары [[контрапункт]]пен үш түрлі риффті орындайды ([https://www.youtube.com/watch?v=g3JyQnYPkZk 1943 жылғы жазба]да 2’22-ден бастап).&lt;ref&gt;Табысты контрапункттік үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін риффтер қажеттілікке байланысты өте қысқа етіп жасалған.&lt;/ref&gt; [[Бенни Гудмен]], [[Дюк Эллингтон]], [[Гленн Миллер]] және басқа да көптеген музыканттардың джаз-бэндтік аранжировкаларында риффтердің көптеген мысалдары кездеседі.&lt;ref&gt;Ноталық үлгілерді, мысалы, [http://www.cs.uml.edu/~stu/JazzTheory.pdf С. Смиттің «Jazz theory» (4th ed., 2008)] оқу құралынан қараңыз. {{Wayback|url=http://www.cs.uml.edu/~stu/JazzTheory.pdf|date=20161130152712}}, p. 25-26.&lt;/ref&gt;

Джаздан риффтер рок-музыканың кейбір түрлеріне көшті, мысалы, гитара риффтері (көбінесе [[электроорган]]мен қосарланған) хард-роктың тән белгісіне айналды, бұл [[Deep Purple]] («[[Smoke on the Water]]&lt;nowiki/&gt;», «Rat Bat Blue», «Sail Away», «Lady Double Dealer» және басқа композициялар) және [[Led Zeppelin]] — «[[Whole Lotta Love]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Black Dog]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Immigrant Song]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Kashmir]]&lt;nowiki/&gt;» топтарының шығармашылығынан көрінеді, мұнда «шығыстық» әсер қарапайым хроматикалық мотивтің (a-b-h-c&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;-d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) тоникадағы [[органдық пункт]]пен (d) үйлесуі арқылы жасалады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* {{кітап|бөлімі=Riff|тақырыбы=Jazzführer. Sachteil|lang=de|жауапты=C. Bohländer u. K.-H. Holler|орны=Leipzig|баспасы=Peters|жылы=1980|беттері=121}}
* {{кітап|авторы=Schuller G.|тақырыбы=Early jazz: its roots and musical development|lang=en|басылым=4th ed.|орны=N.Y.; Oxford|баспасы=Oxford University Press|жылы=1986}}
* {{кітап|авторы=Robinson E.B.|бөлімі=Riff|тақырыбы=[[Гроув музыкалық сөздігі|The New Grove Dictionary of Music and Musicians]]|lang=en|орны=New York; London|жылы=2001|томы=21}}
* {{кітап|авторы=Monson I.|бөлімі=Jazz improvisation|тақырыбы=The Cambridge companion to jazz|lang=en|орны=Cambridge|жылы=2002|беттері=127-130}}
* {{кітап|авторы=Rooksby R.|тақырыбы=Riffs: how to create and play great guitar riffs|lang=en|орны=San Francisco|баспасы=Backbeat|жылы=2002}}
* {{кітап|бөлімі=Riff|тақырыбы=[[Гарвард музыкалық сөздігі|Harvard Dictionary of Music]]|lang=en|жауапты=D.M. Randel|орны=Cambridge, Mass.|жылы=2003|беттері=731}}
* {{кітап|авторы=Middleton R.|тақырыбы=Studying popular music|lang=en|орны=Milton Keynes|баспасы=Open University Press|жылы=2010|isbn=0-335-15275-9}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://books.google.de/books?id=PfwfMTWBGgYC&amp;lpg=PA29&amp;dq=Benny%20Moten%20riff&amp;hl=de&amp;pg=PA48#v=onepage&amp;q=define%20a%20riff&amp;f=false ''Schuller G.'' Early jazz: its roots and musical development. 4th ed. Oxford, 1986] (48 беттегі рифф анықтамасы)
* [https://www.youtube.com/watch?v=DLNjJytddVU ''Jumpin’ at the Woodside''] (Каунт Бейси оркестрі, 1938) 
* [https://www.youtube.com/watch?v=g3JyQnYPkZk ''One o’clock jump''] (Каунт Бейси оркестрі, 1943)
* [https://www.cs.uml.edu/~stu/JazzTheory.pdf ''Stuart Smith''. Jazz theory. 4th revised edition] (Lowell: University of Massachusetts, 2008, p.&amp;nbsp;25-26)

{{сыртқы сілтемелер}}
{{Джаз}}

[[Санат:Музыкалық терминдер]]
[[Санат:Джаз]]
[[Санат:Рок]]
[[Санат:Музыкалық талдаудағы формальды секциялар]]</text>
      <sha1>0u5qb39yg04c9h1y3b1mvbhhs2skmy4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681729</id>
      <parentid>3681724</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қысқаша сипаттамасы */</comment>
      <origin>3681729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9069" sha1="o14hwgmd0buvwdjl52m72kc8xsxzwmk" xml:space="preserve">'''Рифф''' ({{lang-en|riff}}, [[этимология]]сы түсініксіз) — музыкалық шығарманың [[рефрен]] функциясын орындайтын шағын [[Остинато|остинатты]] әуезді фраза. Афроамерикалық діни музыкасына ([[Респонсорлық ән айту|респонсорлық]] құрылымы бар [[госпел]]ге), [[блюз]]ге, [[джаз]]ға және рок-музыканың кейбір түрлеріне тән. Блюз бен джаздағы рифф үшін қайта [[гармониялау]] тән (қайталанған кезде бірдей әуезді фраза әртүрлі гармонияланады). Кейде риффтер академиялық емес музыканың басқа тектері мен түрлерінде қолданылады.

== Қысқаша сипаттамасы ==
[[Остинато]] орта ғасырлардан бері белгілі ([[Ars antiqua]] полифониясындағы [[модальді ритмика]], [[Изоритмия|изоритмдік]] мотеттердегі колор және талья), Қайта өрлеу дәуірінің аспаптық музыкасында жиі кездеседі (қараңыз: [[пассамеццо]], [[романеска]], [[фолия]], [[Руджеро (музыка)|Руджеро]] және т. б.), барокко (мысалы, [[Иоганн Себастьян Бах|И. С. Бах]]тың c-moll Пассакалиясында, BWV 582), Вена классиктерінде (Л. ван Бетховеннің [[№ 5 симфония (Бетховен)|Бесінші симфония]]сының басындағы мотив) және т. б. ХХ ғасырда рифф ерекше джаздық клише ретінде көбінесе ұжымдық музыкалық шығармашылық формаларында (ансамбльде және оркестрде) қайырма ретінде қызмет етеді және, пайымдаулар бойынша, композицияның академиялық техникасына емес, [[Респонсорлық ән айту|респонсорлық]] афроамерикалық [[госпел]]ге саяды.

1930 жылдардан бастап джазда риффтер әр алуан қолданылады, мысалы, аспаптық топтардың кезектесіп үн қатуы түрінде, [[импровизация]]ны мезгіл-мезгіл үзіп отыратын қайырма түрінде, тікелей тақырыптың өзінде немесе тән қайта [[гармониялау]]ы бар сүйемелдеудегі [[Облигато|облигатты]] фраза ретінде (қайталанған кезде бір әуезді фраза әртүрлі гармонияланады). Джаз риффінің өлшемі әдетте 2 тактіден аспайды, 4 тактілі риффтер сирек кездеседі.&lt;ref&gt;Jazzführer 1980, S. 121.&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Riff-example.jpg|thumb|right|600px|Томми Дорси нұсқасындағы Сай Оливердің ''Opus one'' композициясынан алынған рифф (гармониялануы шамамен көрсетілген)]]

Алғаш рет риффтер [[джаз-бэнд]]терде [[Свинг (музыкалық жанр)|свинг]] дәуірі деп аталатын уақытта кеңінен таралды; рифф техникасын белсенді қолданатын пьесалар ({{lang-en|riffing technique}}) ''riff tunes'' ретінде белгіленеді.&lt;ref&gt;[[Гюнтер Шуллер|''Schuller G.'']] Early jazz: its roots and musical development. N.Y.; Oxford: Oxford University Press, 1968.– P. 48.&lt;/ref&gt; Тақырыпта және сүйемелдеуде қайта гармониялауы бар риффтің мысалы — [[Томми Дорси]]дің [https://www.youtube.com/watch?v=8N2aEmcEbyg джаз-бэндке арналған аранжировкасындағы] {{iw|Сая Оливер|Сай Оливердің|en|Sy Oliver}} «Opus one» шығармасы. Облигатты риффтердің мысалы — [[Каунт Бейси]]дің аранжировкасындағы «{{iw|One O'Clock Jump}}» блюзі: композицияның соңында тромбондар, кернейлер мен саксофондар топтары [[контрапункт]]пен үш түрлі риффті орындайды ([https://www.youtube.com/watch?v=g3JyQnYPkZk 1943 жылғы жазба]да 2’22-ден бастап).&lt;ref&gt;Табысты контрапункттік үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін риффтер қажеттілікке байланысты өте қысқа етіп жасалған.&lt;/ref&gt; [[Бенни Гудмен]], [[Дюк Эллингтон]], [[Гленн Миллер]] және басқа да көптеген музыканттардың джаз-бэндтік аранжировкаларында риффтердің көптеген мысалдары кездеседі.&lt;ref&gt;Ноталық үлгілерді, мысалы, [http://www.cs.uml.edu/~stu/JazzTheory.pdf С. Смиттің «Jazz theory» (4th ed., 2008)] оқу құралынан қараңыз. {{Wayback|url=http://www.cs.uml.edu/~stu/JazzTheory.pdf|date=20161130152712}}, p. 25-26.&lt;/ref&gt;

Джаздан риффтер рок-музыканың кейбір түрлеріне көшті, мысалы, гитара риффтері (көбінесе [[электроорган]]мен қосарланған) хард-роктың тән белгісіне айналды, бұл [[Deep Purple]] («[[Smoke on the Water]]&lt;nowiki/&gt;», «Rat Bat Blue», «Sail Away», «Lady Double Dealer» және басқа композициялар) және [[Led Zeppelin]] — «[[Whole Lotta Love]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Black Dog]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Immigrant Song]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Kashmir]]&lt;nowiki/&gt;» топтарының шығармашылығынан көрінеді, мұнда «шығыстық» әсер қарапайым хроматикалық мотивтің (a-b-h-c&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;-d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) тоникадағы [[органдық пункт]]пен (d) үйлесуі арқылы жасалады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* {{кітап|бөлімі=Riff|тақырыбы=Jazzführer. Sachteil|lang=de|жауапты=C. Bohländer u. K.-H. Holler|орны=Leipzig|баспасы=Peters|жылы=1980|беттері=121}}
* {{кітап|авторы=Schuller G.|тақырыбы=Early jazz: its roots and musical development|lang=en|басылым=4th ed.|орны=N.Y.; Oxford|баспасы=Oxford University Press|жылы=1986}}
* {{кітап|авторы=Robinson E.B.|бөлімі=Riff|тақырыбы=[[Гроув музыкалық сөздігі|The New Grove Dictionary of Music and Musicians]]|lang=en|орны=New York; London|жылы=2001|томы=21}}
* {{кітап|авторы=Monson I.|бөлімі=Jazz improvisation|тақырыбы=The Cambridge companion to jazz|lang=en|орны=Cambridge|жылы=2002|беттері=127-130}}
* {{кітап|авторы=Rooksby R.|тақырыбы=Riffs: how to create and play great guitar riffs|lang=en|орны=San Francisco|баспасы=Backbeat|жылы=2002}}
* {{кітап|бөлімі=Riff|тақырыбы=[[Гарвард музыкалық сөздігі|Harvard Dictionary of Music]]|lang=en|жауапты=D.M. Randel|орны=Cambridge, Mass.|жылы=2003|беттері=731}}
* {{кітап|авторы=Middleton R.|тақырыбы=Studying popular music|lang=en|орны=Milton Keynes|баспасы=Open University Press|жылы=2010|isbn=0-335-15275-9}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://books.google.de/books?id=PfwfMTWBGgYC&amp;lpg=PA29&amp;dq=Benny%20Moten%20riff&amp;hl=de&amp;pg=PA48#v=onepage&amp;q=define%20a%20riff&amp;f=false ''Schuller G.'' Early jazz: its roots and musical development. 4th ed. Oxford, 1986] (48 беттегі рифф анықтамасы)
* [https://www.youtube.com/watch?v=DLNjJytddVU ''Jumpin’ at the Woodside''] (Каунт Бейси оркестрі, 1938) 
* [https://www.youtube.com/watch?v=g3JyQnYPkZk ''One o’clock jump''] (Каунт Бейси оркестрі, 1943)
* [https://www.cs.uml.edu/~stu/JazzTheory.pdf ''Stuart Smith''. Jazz theory. 4th revised edition] (Lowell: University of Massachusetts, 2008, p.&amp;nbsp;25-26)

{{сыртқы сілтемелер}}
{{Джаз}}

[[Санат:Музыкалық терминдер]]
[[Санат:Джаз]]
[[Санат:Рок]]
[[Санат:Музыкалық талдаудағы формальды секциялар]]</text>
      <sha1>o14hwgmd0buvwdjl52m72kc8xsxzwmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681730</id>
      <parentid>3681729</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3681730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9069" sha1="9qc9d0rx83ohludhmpjjjeb72h06tyi" xml:space="preserve">'''Рифф''' ({{lang-en|riff}}, [[этимология]]сы түсініксіз) — музыкалық шығарманың [[рефрен]] функциясын орындайтын шағын [[Остинато|остинатты]] әуезді фраза. Афроамерикалық діни музыкасына ([[Респонсорлық ән айту|респонсорлық]] құрылымы бар [[госпел]]ге), [[блюз]]ге, [[джаз]]ға және рок-музыканың кейбір түрлеріне тән. Блюз бен джаздағы рифф үшін қайта [[гармониялау]] тән (қайталанған кезде бірдей әуезді фраза әртүрлі гармонияланады). Кейде риффтер академиялық емес музыканың басқа тектері мен түрлерінде қолданылады.

== Қысқаша сипаттамасы ==
[[Остинато]] орта ғасырлардан бері белгілі ([[Ars antiqua]] полифониясындағы [[модальді ритмика]], [[Изоритмия|изоритмдік]] мотеттердегі колор және талья), Қайта өрлеу дәуірінің аспаптық музыкасында жиі кездеседі (қараңыз: [[пассамеццо]], [[романеска]], [[фолия]], [[Руджеро (музыка)|Руджеро]] және т. б.), барокко (мысалы, [[Иоганн Себастьян Бах|И. С. Бах]]тың c-moll Пассакалиясында, BWV 582), Вена классиктерінде (Л. ван Бетховеннің [[№ 5 симфония (Бетховен)|Бесінші симфония]]сының басындағы мотив) және т. б. ХХ ғасырда рифф ерекше джаздық клише ретінде көбінесе ұжымдық музыкалық шығармашылық формаларында (ансамбльде және оркестрде) қайырма ретінде қызмет етеді және, пайымдаулар бойынша, композицияның академиялық техникасына емес, [[Респонсорлық ән айту|респонсорлық]] афроамерикалық [[госпел]]ге саяды.

1930 жылдардан бастап джазда риффтер әр алуан қолданылады, мысалы, аспаптық топтардың кезектесіп үн қатуы түрінде, [[импровизация]]ны мезгіл-мезгіл үзіп отыратын қайырма түрінде, тікелей тақырыптың өзінде немесе тән қайта [[гармониялау]]ы бар сүйемелдеудегі [[Облигато|облигатты]] фраза ретінде (қайталанған кезде бір әуезді фраза әртүрлі гармонияланады). Джаз риффінің өлшемі әдетте 2 тактіден аспайды, 4 тактілі риффтер сирек кездеседі.&lt;ref&gt;Jazzführer 1980, S. 121.&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Riff-example.jpg|thumb|right|600px|Томми Дорси нұсқасындағы Сай Оливердің ''Opus one'' композициясынан алынған рифф (гармониялануы шамамен көрсетілген)]]

Алғаш рет риффтер [[джаз-бэнд]]терде [[Свинг (музыкалық жанр)|свинг]] дәуірі деп аталатын уақытта кеңінен таралды; рифф техникасын белсенді қолданатын пьесалар ({{lang-en|riffing technique}}) ''riff tunes'' ретінде белгіленеді.&lt;ref&gt;[[Гюнтер Шуллер|''Schuller G.'']] Early jazz: its roots and musical development. N.Y.; Oxford: Oxford University Press, 1968.– P. 48.&lt;/ref&gt; Тақырыпта және сүйемелдеуде қайта гармониялауы бар риффтің мысалы — [[Томми Дорси]]дің [https://www.youtube.com/watch?v=8N2aEmcEbyg джаз-бэндке арналған аранжировкасындағы] {{iw|Сая Оливер|Сай Оливердің|en|Sy Oliver}} «Opus one» шығармасы. Облигатты риффтердің мысалы — [[Каунт Бейси]]дің аранжировкасындағы «{{iw|One O'Clock Jump}}» блюзі: композицияның соңында тромбондар, кернейлер мен саксофондар топтары [[контрапункт]]пен үш түрлі риффті орындайды ([https://www.youtube.com/watch?v=g3JyQnYPkZk 1943 жылғы жазбада] 2’22-ден бастап).&lt;ref&gt;Табысты контрапункттік үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін риффтер қажеттілікке байланысты өте қысқа етіп жасалған.&lt;/ref&gt; [[Бенни Гудмен]], [[Дюк Эллингтон]], [[Гленн Миллер]] және басқа да көптеген музыканттардың джаз-бэндтік аранжировкаларында риффтердің көптеген мысалдары кездеседі.&lt;ref&gt;Ноталық үлгілерді, мысалы, [http://www.cs.uml.edu/~stu/JazzTheory.pdf С. Смиттің «Jazz theory» (4th ed., 2008)] оқу құралынан қараңыз. {{Wayback|url=http://www.cs.uml.edu/~stu/JazzTheory.pdf|date=20161130152712}}, p. 25-26.&lt;/ref&gt;

Джаздан риффтер рок-музыканың кейбір түрлеріне көшті, мысалы, гитара риффтері (көбінесе [[электроорган]]мен қосарланған) хард-роктың тән белгісіне айналды, бұл [[Deep Purple]] («[[Smoke on the Water]]&lt;nowiki/&gt;», «Rat Bat Blue», «Sail Away», «Lady Double Dealer» және басқа композициялар) және [[Led Zeppelin]] — «[[Whole Lotta Love]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Black Dog]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Immigrant Song]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Kashmir]]&lt;nowiki/&gt;» топтарының шығармашылығынан көрінеді, мұнда «шығыстық» әсер қарапайым хроматикалық мотивтің (a-b-h-c&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;-d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) тоникадағы [[органдық пункт]]пен (d) үйлесуі арқылы жасалады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* {{кітап|бөлімі=Riff|тақырыбы=Jazzführer. Sachteil|lang=de|жауапты=C. Bohländer u. K.-H. Holler|орны=Leipzig|баспасы=Peters|жылы=1980|беттері=121}}
* {{кітап|авторы=Schuller G.|тақырыбы=Early jazz: its roots and musical development|lang=en|басылым=4th ed.|орны=N.Y.; Oxford|баспасы=Oxford University Press|жылы=1986}}
* {{кітап|авторы=Robinson E.B.|бөлімі=Riff|тақырыбы=[[Гроув музыкалық сөздігі|The New Grove Dictionary of Music and Musicians]]|lang=en|орны=New York; London|жылы=2001|томы=21}}
* {{кітап|авторы=Monson I.|бөлімі=Jazz improvisation|тақырыбы=The Cambridge companion to jazz|lang=en|орны=Cambridge|жылы=2002|беттері=127-130}}
* {{кітап|авторы=Rooksby R.|тақырыбы=Riffs: how to create and play great guitar riffs|lang=en|орны=San Francisco|баспасы=Backbeat|жылы=2002}}
* {{кітап|бөлімі=Riff|тақырыбы=[[Гарвард музыкалық сөздігі|Harvard Dictionary of Music]]|lang=en|жауапты=D.M. Randel|орны=Cambridge, Mass.|жылы=2003|беттері=731}}
* {{кітап|авторы=Middleton R.|тақырыбы=Studying popular music|lang=en|орны=Milton Keynes|баспасы=Open University Press|жылы=2010|isbn=0-335-15275-9}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://books.google.de/books?id=PfwfMTWBGgYC&amp;lpg=PA29&amp;dq=Benny%20Moten%20riff&amp;hl=de&amp;pg=PA48#v=onepage&amp;q=define%20a%20riff&amp;f=false ''Schuller G.'' Early jazz: its roots and musical development. 4th ed. Oxford, 1986] (48 беттегі рифф анықтамасы)
* [https://www.youtube.com/watch?v=DLNjJytddVU ''Jumpin’ at the Woodside''] (Каунт Бейси оркестрі, 1938) 
* [https://www.youtube.com/watch?v=g3JyQnYPkZk ''One o’clock jump''] (Каунт Бейси оркестрі, 1943)
* [https://www.cs.uml.edu/~stu/JazzTheory.pdf ''Stuart Smith''. Jazz theory. 4th revised edition] (Lowell: University of Massachusetts, 2008, p.&amp;nbsp;25-26)

{{сыртқы сілтемелер}}
{{Джаз}}

[[Санат:Музыкалық терминдер]]
[[Санат:Джаз]]
[[Санат:Рок]]
[[Санат:Музыкалық талдаудағы формальды секциялар]]</text>
      <sha1>9qc9d0rx83ohludhmpjjjeb72h06tyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рифф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788649</id>
    <redirect title="Рифф (музыка)" />
    <revision>
      <id>3681727</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Рифф (музыка)]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3681727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="jxainy8zdquxn3sfmtv2sg9dhzrjzfw" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Рифф (музыка)]]</text>
      <sha1>jxainy8zdquxn3sfmtv2sg9dhzrjzfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларусьтегі президент сайлауы (2020)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788650</id>
    <revision>
      <id>3681737</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Сайлау  | алдыңғы сайлау        = Беларусьтегі президент сайлауы (2015)  | алдыңғы сайлау жылы   = 2015  | байрақ                =   | ел                    = Беларусь  | вариант               =   | келесі сайлау         = Беларусьтегі президент сайлауы (2025)  | келесі сайлау жылы    = 2025  | сайлау атауы...</comment>
      <origin>3681737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12845" sha1="gb5z0yz8tfsj1cxuay0oub6s37vz2nx" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау        = Беларусьтегі президент сайлауы (2015)
 | алдыңғы сайлау жылы   = 2015
 | байрақ                = 
 | ел                    = Беларусь
 | вариант               = 
 | келесі сайлау         = Беларусьтегі президент сайлауы (2025)
 | келесі сайлау жылы    = 2025
 | сайлау атауы          = 
 | тақырып               = 
 | қосымша               = 
 | сайлау күні           = 9 тамыз 2020
 | түрі                  = [[Президенттік сайлау]]
 | қосымша2              = 
 | жалпы кандидат        = 5
 | кезең                 = 
 | тіркелгендер          = 6904649
 | сайлаушылар           = 5818955
 | жарамды               = 
 | жарамсыз              = 
 | бос                   = 
 | халық                 = 
 | сайлаушылар2          = 
 | қатысқандар           = 84.28
 | қатысқандар қатынасы  = 
 | алдыңғы қатысқандар   = 
 | босжәнежарамсыз       = 
 | қатысқандар2          = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2  = 
 | жарамды2              = 
 | босжәнежарамсыз2      = 
 | бос2                  = 
 | жарамсыз2             = 
 | науқан                = 
 | Дебат                 = 
 | сурет1                = 2020 Moscow Victory Day Parade 001 (cropped).jpg
 | түс1                  = #CDCDCD
 | кандидат1             = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
 | серіктес1             = 
 | жыныс1                = ер
 | партия1               = [[Партиясыз]] ([[Белая Русь]])
 | коалиция1             = 
 | партия1 коалиция1     = 
 | партия2 коалиция1     = 
 | партия3 коалиция1     = 
 | партия4 коалиция1     = 
 | партия5 коалиция1     = 
 | партия6 коалиция1     = 
 | партия7 коалиция1     = 
 | басшы1                = 
 | сайлаушылар даусы1    = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы1 = 
 | дауыс1                = 4 661 075
 | алдыңғы дауыс1        = 
 | дауыс2v1              = 
 | пайыз1                = 81.04
 | пайыз2v1              = 
 | алдыңғы пайыз1        = 
 | ref пайыз1            = 
 | орын1                 = 
 | алдыңғы орын1         = 
 | сайланған атауы       = 
 | сайланған1            = 
 | алдыңғы сайланған1    = 
 | сайланған атауы2      = 
 | сурет2                = Svjatlana Cichanouská, Praha, 7.6.2021.jpg
 | түс2                  = #CDCDCD
 | кандидат2             = [[Светлана Георгиевна Тихановская|Светлана Тихановская]]
 | серіктес2             = 
 | жыныс2                = әйел
 | партия2               = [[Партиясыз]]
 | коалиция2             = 
 | партия1 коалиция2     = 
 | партия2 коалиция2     = 
 | партия3 коалиция2     = 
 | партия4 коалиция2     = 
 | партия5 коалиция2     = 
 | партия6 коалиция2     = 
 | партия7 коалиция2     = 
 | басшы2                = 
 | сайлаушылар даусы2    = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = 
 | дауыс2                = 588 619
 | алдыңғы дауыс2        = 
 | дауыс2v2              = 
 | пайыз2                = 10.23
 | пайыз2v2              = 
 | алдыңғы пайыз2        = 
 | орын2                 = 
 | алдыңғы орын2         = 
 | сайланған2            = 
 | алдыңғы сайланған2    = 
 | сайланған атауы       = 
 | қарта атауы           = 
 | қарта                 = Proportion of votes for Alexander Lukashenko in the 2020 presidential election in Belarus.svg
 | қарта өлшемі          = 
 | қарта шарты1          = Облыстар бойынша жіктелген ресми нәтижелер картасы
 | қарта шарты2          = 
 | fond                  = 
 | қарта тақарыбы        = 
 | диаграмма атауы       = 
 | диаграмма             = 
 | диаграмма өлшемі      = 
 | шарт1                 = 
 | шарт2                 = 
 | диаграмма2 атауы      = 
 | диаграмма2            = 
 | диаграмма өлшемі2     = 
 | шарт1 2               = 
 | шарт2 2               = 
 | жолақ атауы           = 
 | жолақ1                = 
 | түс жолақ1            = 
 | пайыз жолақ1          = 
 | төменгі-жолақ атауы   = 
 | ізашар                = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
 | ізашар партия         = [[Партиясыз]]
 | ізбасар               = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
 | ізбасар партия        = [[Партиясыз]]
 | соңы                  = 
 | ізашар атауы          = 
 | ізашар жынысы         = 
 | ізбасар атауы         = 
 | ізбасар жынысы        = 
 | төменгі тақырып       = 
 | мазмұн                = 
 | сайт                  =
}}
'''[[Беларусь|Беларусь Республикасы]]ның 2020 жылғы президентін сайлау''' ({{lang-be|Выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 2020 года}}; {{lang-ru|Выборы президента Республики Беларусь 2020 года}}) 2020 жылғы 9 тамызда өтті. Бұл ел тарихындағы 6-[[президенттік сайлау]] болды.

[[Беларусь Орталық сайлау комиссиясы]] қызметтегі президент [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] дауыстың 80%-нен астамын жинап, қайта сайланды деді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Belarus Election Commission says Lukashenko was re-elected|publisher=[[Reuters]]|language=en|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-commission-idUSKCN2560EK}}&lt;/ref&gt; Лукашенко 1994 жылғы сайлаудан бергі әр президенттік сайлауды жеңіп көрген болатын,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2019-11-17|title=As Belarus Elects New Parliament, Lukashenka Says He Will Seek Another Presidential Term|url=https://www.rferl.org/a/belarus-parliament-elections-lukashenka-russia-us-china-eu/30276098.html|accessdate=2020-02-05|publisher=[[Азаттық радиосы]]|language=en}}&lt;/ref&gt; алайда халықаралық бақылаушылар тұңғыш сайлаудан басқа әр сайлауды еркін емес, әрі әділ емес деп бағалаған.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Оппозиция үміткері [[Светлана Георгиевна Тихановская|Светлана Тихановская]] бірінші айналымда дауыстың 60%-нен астамын жинадым, осылайша жеңдім деп, Лукашенко үкіметімен келіссөздер жүргізбек болды. Тихановскаяның ресми нәтижемен келіспей «ұзақ наразылық шараларын», биліктің ауысуын ұйымдастырмақ болған сайлауалды кампаниясы көп ұзамай [[Беларус оппозициясының координация кеңесі]]н құрды.&lt;ref name=&quot;BBC148&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тихановская объявила себя победителем президентских выборов и предложила переговоры Лукашенко|url=https://meduza.io/news/2020/08/10/tihanovskaya-ob-yavila-sebya-pobeditelem-prezidentskih-vyborov-i-predlozhila-peregovory-lukashenko|accessdate=2020-08-10|publisher=[[meduza.io]]|language=ru}}&lt;/ref&gt; Координация кеңесінің президиумы жеті мүшелерінің бәрі де кейін тұтқын болды, не [[Қуғындағы үкімет|қуғын көрді]].

Барлық оппозиция үміткерлері сайлау нәтижелерін жарамсыз деп тануды талап етіп, Орталық сайлау комиссиясына шағым түсірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2020/08/12/vse-kandidaty-v-prezidenty-belarusi-krome-lukashenko-reshili-obzhalovat-rezultaty-vyborov|accessdate=2020-08-12|work=meduza.io|title=Все кандидаты в президенты Беларуси, кроме Лукашенко, оспорили результаты выборов|language=ru}}&lt;/ref&gt; Сайлау нәтижелері жалған болды деген мәлімдемелер жаппай жүрді.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Belarus poll workers describe fraud in Aug. 9 election |url=https://apnews.com/article/international-news-ap-top-news-europe-72e43a8b9e4c56362d4c1d6393bd54fb |language=en |accessdate=2022-03-01 |publisher=AP |date=2020-09-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Belarus_election_notdemo&quot;&gt;{{Cite web|title=Presidential and Legislative Elections|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23|last=Jones|first=Mark P.|editor3-first=Matthew S|editor3-last=Shugart|editor2-first=Robert J|editor2-last=Pekkanen|editor1-first=Erik S|editor1-last=Herron|date=2018|website=The Oxford Handbook of Electoral Systems|language=en|doi=10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001|isbn=9780190258658|accessdate=2020-05-21|quote=&quot;unanimous agreement among serious scholars that... Lukashenko's 2015 election occurred within an authoritarian context.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;atlanticcouncil_about_elections&quot;&gt;{{cite news|title = Lukashenka vs. democracy: Where is Belarus heading? |quote= However, the vote was marred by allegations of widespread fraud. These suspicions appeared to be confirmed by data from a limited number of polling stations that broke ranks with the government and identified opposition candidate Svyatlana Tsikhanouskaya as the clear winner. |language=en |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/ |date=2020-08-10 |publisher=AtlanticCouncil}}&lt;/ref&gt; Көптеген елдер, сондай-ақ [[Еуропа Одағы]] сайлау нәтижелерін мойындаудан бас тартты. Еуропа Одағы «зорлық-зомбылық, қуғын-сүргін және сайлауды бұрмалау» әрекеттеріне жауапты деп танылған Беларусь шенеуніктеріне санкциялар енгізді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Belarus: EU imposes sanctions as Lukashenko orders police to clear the streets |url=https://news.sky.com/story/eu-threatens-belarus-sanctions-as-it-rejects-election-result-12052472 |publisher=Sky News |accessdate=2020-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt; Сайлау нәтижелері [[Беларусьтегі наразылық шаралары (2020—2021)|жаппай наразылық шерулеріне]] әкелді.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kalavur |first1=A. |last2=Holzer |first2=J. |date=2025 |title=The 2020 Belarusian Presidential Election Campaign: Crisis Performance as a Pillar of Lukashenka’s Communication Strategy |journal=Journal of Belarusian Studies |doi=10.30965/20526512-bja10024 |accessdate=2025-07-11 |url=https://doi.org/10.30965/20526512-bja10024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;protestCarnegie57013076&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20200403221918/https://carnegieendowment.org/publications/interactive/protest-tracker Global Protest Tracker], [[Карнеги қоры]] (2021-10-21)&lt;br /&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-57013076 Why wearing the wrong socks is risky in Belarus], [[BBC News]] (2021-05-06)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Беларусьтегі президент сайлаулары]]</text>
      <sha1>gb5z0yz8tfsj1cxuay0oub6s37vz2nx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681738</id>
      <parentid>3681737</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13266" sha1="mhpc39p3r4o0sw62f1winpjlanbnszm" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау        = Беларусьтегі президент сайлауы (2015)
 | алдыңғы сайлау жылы   = 2015
 | байрақ                = 
 | ел                    = Беларусь
 | вариант               = 
 | келесі сайлау         = Беларусьтегі президент сайлауы (2025)
 | келесі сайлау жылы    = 2025
 | сайлау атауы          = 
 | тақырып               = 
 | қосымша               = 
 | сайлау күні           = 9 тамыз 2020
 | түрі                  = [[Президенттік сайлау]]
 | қосымша2              = 
 | жалпы кандидат        = 5
 | кезең                 = 
 | тіркелгендер          = 6904649
 | сайлаушылар           = 5818955
 | жарамды               = 
 | жарамсыз              = 
 | бос                   = 
 | халық                 = 
 | сайлаушылар2          = 
 | қатысқандар           = 84.28
 | қатысқандар қатынасы  = 
 | алдыңғы қатысқандар   = 
 | босжәнежарамсыз       = 
 | қатысқандар2          = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2  = 
 | жарамды2              = 
 | босжәнежарамсыз2      = 
 | бос2                  = 
 | жарамсыз2             = 
 | науқан                = 
 | Дебат                 = 
 | сурет1                = 2020 Moscow Victory Day Parade 001 (cropped).jpg
 | түс1                  = #CDCDCD
 | кандидат1             = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
 | серіктес1             = 
 | жыныс1                = ер
 | партия1               = [[Партиясыз]] ([[Белая Русь]])
 | коалиция1             = 
 | партия1 коалиция1     = 
 | партия2 коалиция1     = 
 | партия3 коалиция1     = 
 | партия4 коалиция1     = 
 | партия5 коалиция1     = 
 | партия6 коалиция1     = 
 | партия7 коалиция1     = 
 | басшы1                = 
 | сайлаушылар даусы1    = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы1 = 
 | дауыс1                = 4 661 075
 | алдыңғы дауыс1        = 
 | дауыс2v1              = 
 | пайыз1                = 81.04
 | пайыз2v1              = 
 | алдыңғы пайыз1        = 
 | ref пайыз1            = 
 | орын1                 = 
 | алдыңғы орын1         = 
 | сайланған атауы       = 
 | сайланған1            = 
 | алдыңғы сайланған1    = 
 | сайланған атауы2      = 
 | сурет2                = Svjatlana Cichanouská, Praha, 7.6.2021.jpg
 | түс2                  = #CDCDCD
 | кандидат2             = [[Светлана Георгиевна Тихановская|Светлана Тихановская]]
 | серіктес2             = 
 | жыныс2                = әйел
 | партия2               = [[Партиясыз]]
 | коалиция2             = 
 | партия1 коалиция2     = 
 | партия2 коалиция2     = 
 | партия3 коалиция2     = 
 | партия4 коалиция2     = 
 | партия5 коалиция2     = 
 | партия6 коалиция2     = 
 | партия7 коалиция2     = 
 | басшы2                = 
 | сайлаушылар даусы2    = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = 
 | дауыс2                = 588 619
 | алдыңғы дауыс2        = 
 | дауыс2v2              = 
 | пайыз2                = 10.23
 | пайыз2v2              = 
 | алдыңғы пайыз2        = 
 | орын2                 = 
 | алдыңғы орын2         = 
 | сайланған2            = 
 | алдыңғы сайланған2    = 
 | сайланған атауы       = 
 | қарта атауы           = 
 | қарта                 = Proportion of votes for Alexander Lukashenko in the 2020 presidential election in Belarus.svg
 | қарта өлшемі          = 
 | қарта шарты1          = Облыстар бойынша жіктелген ресми нәтижелер картасы
 | қарта шарты2          = 
 | fond                  = 
 | қарта тақарыбы        = 
 | диаграмма атауы       = 
 | диаграмма             = 
 | диаграмма өлшемі      = 
 | шарт1                 = 
 | шарт2                 = 
 | диаграмма2 атауы      = 
 | диаграмма2            = 
 | диаграмма өлшемі2     = 
 | шарт1 2               = 
 | шарт2 2               = 
 | жолақ атауы           = 
 | жолақ1                = 
 | түс жолақ1            = 
 | пайыз жолақ1          = 
 | төменгі-жолақ атауы   = 
 | ізашар                = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
 | ізашар партия         = [[Партиясыз]]
 | ізбасар               = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
 | ізбасар партия        = [[Партиясыз]]
 | соңы                  = 
 | ізашар атауы          = 
 | ізашар жынысы         = 
 | ізбасар атауы         = 
 | ізбасар жынысы        = 
 | төменгі тақырып       = 
 | мазмұн                = 
 | сайт                  =
}}
'''[[Беларусь|Беларусь Республикасы]]ның 2020 жылғы президентін сайлау''' ({{lang-be|Выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 2020 года}}; {{lang-ru|Выборы президента Республики Беларусь 2020 года}}) 2020 жылғы 9 тамызда өтті. Бұл ел тарихындағы 6-[[президенттік сайлау]] болды.

[[Беларусь Орталық сайлау комиссиясы]] қызметтегі президент [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] дауыстың 80%-нен астамын жинап, қайта сайланды деді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Belarus Election Commission says Lukashenko was re-elected|publisher=[[Reuters]]|language=en|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-commission-idUSKCN2560EK}}&lt;/ref&gt; Лукашенко 1994 жылғы сайлаудан бергі әр президенттік сайлауды жеңіп көрген болатын,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2019-11-17|title=As Belarus Elects New Parliament, Lukashenka Says He Will Seek Another Presidential Term|url=https://www.rferl.org/a/belarus-parliament-elections-lukashenka-russia-us-china-eu/30276098.html|accessdate=2020-02-05|publisher=[[Азаттық радиосы]]|language=en}}&lt;/ref&gt; алайда халықаралық бақылаушылар тұңғыш сайлаудан басқа әр сайлауды еркін емес, әрі әділ емес деп бағалаған.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|date=2019-11-22|title=Opposition Wins No Seats in Belarus Election|url=https://crd.org/2019/11/22/opposition-wins-no-seats-in-belarus-election/|accessdate=2020-08-05|publisher=Civil Rights Defenders|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Оппозиция үміткері [[Светлана Георгиевна Тихановская|Светлана Тихановская]] бірінші айналымда дауыстың 60%-нен астамын жинадым, осылайша жеңдім деп, Лукашенко үкіметімен келіссөздер жүргізбек болды. Тихановскаяның ресми нәтижемен келіспей «ұзақ наразылық шараларын», биліктің ауысуын ұйымдастырмақ болған сайлауалды кампаниясы көп ұзамай [[Беларус оппозициясының координация кеңесі]]н құрды.&lt;ref name=&quot;BBC148&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53780685 |title=Belarus election: Exiled leader calls weekend of 'peaceful rallies' |language=en |work=BBC News |date=2020-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тихановская объявила себя победителем президентских выборов и предложила переговоры Лукашенко|url=https://meduza.io/news/2020/08/10/tihanovskaya-ob-yavila-sebya-pobeditelem-prezidentskih-vyborov-i-predlozhila-peregovory-lukashenko|accessdate=2020-08-10|publisher=[[meduza.io]]|language=ru}}&lt;/ref&gt; Координация кеңесінің президиумы жеті мүшелерінің бәрі де кейін тұтқын болды, не [[Қуғындағы үкімет|қуғын көрді]].

Барлық оппозиция үміткерлері сайлау нәтижелерін жарамсыз деп тануды талап етіп, Орталық сайлау комиссиясына шағым түсірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2020/08/12/vse-kandidaty-v-prezidenty-belarusi-krome-lukashenko-reshili-obzhalovat-rezultaty-vyborov|accessdate=2020-08-12|work=meduza.io|title=Все кандидаты в президенты Беларуси, кроме Лукашенко, оспорили результаты выборов|language=ru}}&lt;/ref&gt; Сайлау нәтижелері жалған болды деген мәлімдемелер жаппай жүрді.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Belarus poll workers describe fraud in Aug. 9 election |url=https://apnews.com/article/international-news-ap-top-news-europe-72e43a8b9e4c56362d4c1d6393bd54fb |language=en |accessdate=2022-03-01 |publisher=AP |date=2020-09-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Belarus_election_notdemo&quot;&gt;{{Cite web|title=Presidential and Legislative Elections|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23|last=Jones|first=Mark P.|editor3-first=Matthew S|editor3-last=Shugart|editor2-first=Robert J|editor2-last=Pekkanen|editor1-first=Erik S|editor1-last=Herron|date=2018|website=The Oxford Handbook of Electoral Systems|language=en|doi=10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001|isbn=9780190258658|accessdate=2020-05-21|quote=&quot;unanimous agreement among serious scholars that... Lukashenko's 2015 election occurred within an authoritarian context.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;atlanticcouncil_about_elections&quot;&gt;{{cite news|title = Lukashenka vs. democracy: Where is Belarus heading? |quote= However, the vote was marred by allegations of widespread fraud. These suspicions appeared to be confirmed by data from a limited number of polling stations that broke ranks with the government and identified opposition candidate Svyatlana Tsikhanouskaya as the clear winner. |language=en |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/ |date=2020-08-10 |publisher=AtlanticCouncil}}&lt;/ref&gt; Көптеген елдер, сондай-ақ [[Еуропа Одағы]] сайлау нәтижелерін мойындаудан бас тартты. Еуропа Одағы «зорлық-зомбылық, қуғын-сүргін және сайлауды бұрмалау» әрекеттеріне жауапты деп танылған Беларусь шенеуніктеріне санкциялар енгізді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Belarus: EU imposes sanctions as Lukashenko orders police to clear the streets |url=https://news.sky.com/story/eu-threatens-belarus-sanctions-as-it-rejects-election-result-12052472 |publisher=Sky News |accessdate=2020-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt; Сайлау нәтижелері [[Беларусьтегі наразылық шаралары (2020—2021)|жаппай наразылық шерулеріне]] әкелді.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kalavur |first1=A. |last2=Holzer |first2=J. |date=2025 |title=The 2020 Belarusian Presidential Election Campaign: Crisis Performance as a Pillar of Lukashenka’s Communication Strategy |journal=Journal of Belarusian Studies |doi=10.30965/20526512-bja10024 |accessdate=2025-07-11 |url=https://doi.org/10.30965/20526512-bja10024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;protestCarnegie57013076&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20200403221918/https://carnegieendowment.org/publications/interactive/protest-tracker Global Protest Tracker], [[Карнеги қоры]] (2021-10-21)&lt;br /&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-57013076 Why wearing the wrong socks is risky in Belarus], [[BBC News]] (2021-05-06)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Беларусьтегі президент сайлаулары]]</text>
      <sha1>mhpc39p3r4o0sw62f1winpjlanbnszm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-10-17</title>
    <ns>10</ns>
    <id>788651</id>
    <revision>
      <id>3681739</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-10-17|POTD 2026-10-17]]: filename only</comment>
      <origin>3681739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="7q9r73evvsdh700uur3i7xeame1r41w" xml:space="preserve">Purple beautyberry, October 2015 - Stacking.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7q9r73evvsdh700uur3i7xeame1r41w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Тумысында</title>
    <ns>10</ns>
    <id>788652</id>
    <revision>
      <id>3681742</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: тумысында{{#if:{{{1|}}}|&amp;nbsp;{{{1|}}}}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>3681742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="mc2g4kh8j4g8tmotcvlmk2q729c3gpa" xml:space="preserve">тумысында{{#if:{{{1|}}}|&amp;nbsp;{{{1|}}}}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mc2g4kh8j4g8tmotcvlmk2q729c3gpa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681745</id>
      <parentid>3681742</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="o8ewzss3f3nehpjjcew15dklzihsw4u" xml:space="preserve">&lt;abbr title=&quot;тумысында&quot; class=&quot;nowrap&quot;&gt;тум.&lt;/abbr&gt;{{#if:{{{1|}}}|&amp;nbsp;{{{1|}}}}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o8ewzss3f3nehpjjcew15dklzihsw4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Тумысында/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>788653</id>
    <revision>
      <id>3681743</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Құжаттама беті}} &lt;!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ.  --&gt; Тұлғаның тегі туған кезінен бері, мысалы некеге тұрғасын өзгеріп кетсе қолданылатын үлгі. Мысалы [[Сара Алпысқызы Назарбаева|Сара Қонақаева]] тұрмысқа шыққасын тегін Назарбаева қыл...</comment>
      <origin>3681743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="679" sha1="ira8u7gv5i1r3np3grkquoeabhlc6pt" xml:space="preserve">{{Құжаттама беті}}
&lt;!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ.  --&gt;
Тұлғаның тегі туған кезінен бері, мысалы некеге тұрғасын өзгеріп кетсе қолданылатын үлгі. Мысалы [[Сара Алпысқызы Назарбаева|Сара Қонақаева]] тұрмысқа шыққасын тегін Назарбаева қылып ауыстырды:

&lt;pre&gt;
Сара Назарбаева ({{тумысында|Қонақаева}})
&lt;/pre&gt;

Нәтижесі:

Сара Назарбаева ({{тумысында|Қонақаева}})</text>
      <sha1>ira8u7gv5i1r3np3grkquoeabhlc6pt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bite Me (Аврил Лавин әні)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788654</id>
    <revision>
      <id>3681751</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Сингл |Атауы       = Bite Me |Тыс         =  |Орындаушы   = [[Аврил Лавин]] |Альбом      = [[Love Sux]] |Шығарылған  = 10 қараша 2021 |Формат      = сандық тарату |Жазылған    =  |Жанры       = [[поп-панк]], [[эмо-поп]] |Б жағы      =  |Композиторы =  |Өлең авторы = Аврил Лавин, [[Mod Sun]], Джон Фелдман, Омер Феди, [...</comment>
      <origin>3681751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2810" sha1="krrlj0ei9yei5zer0sx6497j9eg45f8" xml:space="preserve">{{Сингл
|Атауы       = Bite Me
|Тыс         = 
|Орындаушы   = [[Аврил Лавин]]
|Альбом      = [[Love Sux]]
|Шығарылған  = 10 қараша 2021
|Формат      = сандық тарату
|Жазылған    = 
|Жанры       = [[поп-панк]], [[эмо-поп]]
|Б жағы      = 
|Композиторы = 
|Өлең авторы = Аврил Лавин, [[Mod Sun]], Джон Фелдман, Омер Феди, [[Marshmello]]
|Ұзақтығы    = 2:39
|Лейблі      = [[DTA Records]]&lt;br /&gt;[[Elektra Records]]
|Продюсері   = Mod Sun, Джон Фелдман, Трэвис Баркер
|Чарттар     = 
|Шолулар     = 
|Алдыңғы     = [[Flames (ән)|Flames]]
|Алд_жыл     = 2021
|Жыл         = 2021
|Келесі      = [[Love It When You Hate Me]]
|Кел_жыл     = 2022
|Басқа       = 
}}
'''«Bite Me»''' — канадалық әнші [[Аврил Лавин]]нің жетінші альбомындағы алғашқы [[сингл]].

Сыншылар бұл әнмен әншінің [[поп-панк]] жанрына оралуы сәтті болғанын атап көрсеткен.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.avclub.com/avril-lavigne-makes-a-triumphant-return-to-pop-punk-wit-1848034215|title=Avril Lavigne makes a triumphant return to pop punk with &quot;Bite Me&quot;|website=[[The A.V. Club]]|date=2021-11-10|access-date=}}&lt;/ref&gt;

Бейнеклипті америкалық режиссер [[Ханна Люкс Дэвис]] 2021 жылдың қарашасында түсірді. Акустикалық нұсқасын Лавиннің әріптесі [[Mod Sun]] желтоқсанда түсірді.

== Чарттар ==
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Чарт аты және елі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Пик
|-
|АҚШ (Billboard Hot Rock &amp; Alternative Songs)
|13
|-
|АҚШ (Billboard Digital Song Sales)
|22
|-
|АҚШ (Alternative Airplay)
|23
|-
|Аустралия ([[ARIA Digital Track Chart]])
|20
|-
|Жаңа Зеландия ([[Recorded Music NZ|RMNZ]])
|19
|-
|Жапония (Japan Hot Overseas)
|18
|-
|Ирландия ([[IRMA]])
|87
|-
|Канада (CHR/Top 40)
|46
|-
|Канада (AC)
|46
|-
|Мажарстан (Single Top 40)
|25
|-
|Ұлыбритания ([[Official Charts]])
|61
|-
|Чехия (ČNS IFPI)
|25
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{YouTube|ciqUEV9F0OY|Bite Me (Official Video)}}
* {{YouTube|-zs63sGJZlU|Bite Me (Acoustic)}}

{{Аврил Лавин}}
[[Санат:Аврил Лавин әндері]]
[[Санат:DTA Records синглдері]]
[[Санат:Elektra Records синглдері]]</text>
      <sha1>krrlj0ei9yei5zer0sx6497j9eg45f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светлана Георгиевна Тихановская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788655</id>
    <revision>
      <id>3681753</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын |  швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;  | Қазақша есімі        = Светлана Тихановская  | Шынайы есімі         = {{lang-be|Святлана Ц...</comment>
      <origin>3681753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9438" sha1="42sxtetax1satp9e793yguu23qp01v7" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Светлана Тихановская
 | Шынайы есімі         = {{lang-be|Святлана Ціханоўская}}
 | Суреті               = EPP (54485655277) (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Тихановская, 2025 жыл
 | Титулы               = [[Беларус оппозициясының координация кеңесі|Координация кеңесі]]нің басшысы
 | Ту                   = Лягатып Каардынацыйнае рады па забесьпячэньні трансфэру ўлады.svg
 | Ту2                  = Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg
 | Басқара бастады      = 14 тамыз 2020 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = ''Өзі''
 | Ізашары              = ''Лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = [[Беларусь Біріккен өтпелі кабинеті|Біріккен өтпелі кабинет]]тің басшысы
 | Ту_2                 = United Transitional Cabinet logo.png
 | Ту2_2                = Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg
 | Басқара бастады_2    = 9 тамыз 2020 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Президент_2          = ''Өзі''
 | Ізашары_2            = ''Лауазым құрылды''
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = Светлана Георгиевна Пилипчук
 | Туған күні           = 11.9.1982
 | Туған жері           = {{туғанжері|Микашевичи|Микашевичиде}}, [[Лунинец ауданы]], [[Брест облысы]], [[Беларус Кеңестік Социалистік Республикасы|Беларус КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Азаматтығы           = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = {{marriage|[[Сергей Леонидович Тихановский|Сергей Тихановский]]|2004}}
 | Балалары             = 2
 | Партиясы             = [[Партиясыз]]
 | Білімі               = [[Мозырь мемлекеттік педагогикалық университеті]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = {{URL|https://tsikhanouskaya.org/}}
 | Commons              = Sviatlana Tsikhanouskaya
 | Марапаттары          = 
}}
'''Светлана Георгиевна Тихановская'''{{efn|Оқылуы: {{IPA|[svʲɪˈtlanə ɡʲɪˈorɡʲɪ(j)ɪvnə tʲɪxɐˈnofskəjə]}}.}} ({{lang-be|Святлана Георгіеўна Ціханоўская}};{{efn|Беларусша оқылуы: {{IPA|[sʲvʲaˈtlana ɣʲɛˈɔrɣʲijɛwna t͡sʲixaˈnɔwskaja]}}.}} {{тумысында|'''Пилипчук'''}};{{efn|{{IPA|[pʲɪlʲɪpˈtɕuk]}}. {{lang-be|Піліпчук}}, {{IPA|[pʲilʲipˈt͡ʂuk]}}.}} [[11 қыркүйек]] [[1982 жыл|1982]], [[Микашевичи]]) — беларусьтік оппозицияшы және саяси белсенді. Президент [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]ға қарсы [[Беларусьтегі президент сайлауы (2020)|2020 жылғы президент сайлауы]]нан бері ол [[Литва]] мен [[Польша]] мойындайтын [[Беларусь Біріккен өтпелі кабинеті|Беларусьтің қуғындағы оппозицияшы үкіметі]]не басшылық етіп келеді.

Тихановская күйеуі [[Сергей Леонидович Тихановский|Сергей Тихановский]] [[Беларусьтегі президент сайлауы (2020)|2020 жылғы президенттік сайлау]]ға қатысуға ниет білдіргеннен кейін оппозиция жетекшісіне айналды. Сергей Тихановский басқа да оппозиция жетекшілеріндей қамауға алынды. Тихановская күйеуінің атынан президенттікке үміткер ретінде тіркелді.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Беларусьте Лукашенконың қарсыластарының бірі Светлана Тихановскаяның сайлауалды митингі өтті |language=kk |url=https://www.azattyq.org/a/belarus-tikhanovskaya-campaighn-rally/30747514.html |accessdate=2026-10-16 |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2020-07-26}}&lt;/ref&gt; Беларусьтің [[Авторитаризм|авторитар]] президенті [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] әйел адам шынайы оппозиция құра алмайды деп есептегендіктен, оның кандидатурасына рұқсат берді.

Тихановская президент билігіне конституциялық реформа жасауды, президент мерзіміне шектеу қоюды және еркін әрі әділ сайлау өткізуді көздейтін бағдарламамен сайлауға түсті. Ол осы мақсат орындалғаннан кейін қызметінен кетуге уәде берді. Лукашенко жеңімпаз деп жарияланғаннан кейін, Тихановскаяны Беларусь билігі ұстап, кейін [[Литва]]ға жер аударуға мәжбүр етті. Бақылаушылар сайлау нәтижесі жалған деп есептейді, ал Литва Тихановскаяны Беларусьтің жалғыз заңды [[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары#Альтернатив үкіметтер|мемлекет басшысы ретінде мойындады]].

Литваға кеткеннен кейін Тихановская оппозициялық үкімет құрды. 2020 жылы ол [[Беларус оппозициясының координация кеңесі|Координация кеңесі]]н, ал 2022 жылы [[Беларусь Біріккен өтпелі кабинеті|Біріккен өтпелі кабинет]]ті құрды. Демократиялық Беларусьтің өкілі ретінде ол бірқатар әлем көшбасшылармен кездесіп, Лукашенко үкіметіне қарсы санкциялар енгізу және оны мемлекеттің заңды басшысы ретінде мойындамау мәселелерін талқылады.

[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін Тихановская [[Батыс өркениеті|Батыс елдері]]н [[Украина]]ға қолдауды күшейтуге шақырды. Сонымен қатар ол Ресейдің әрекеттері Беларусьтегі диктатураға қарсы күресті көлеңкеде қалдырмауы керектігін ескертті. 2023 жылы Беларусь үкіметі оны сырттай соттап, 15 жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесті.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Andrew |first=Osborn |title=Belarus opposition leader handed 15-year jail term for 'treason' |language=en |url=https://www.reuters.com/world/europe/belarus-court-sentences-exiled-opposition-leader-15-years-prison-2023-03-06/ |accessdate=2025-09-06 |publisher=[[Reuters]] |date=2023-04-06}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Тихановская, Светлана Георгиевна}}
[[Санат:Саясаттағы Беларусь әйелдері]]
[[Санат:Беларусь саясаткерлері]]</text>
      <sha1>42sxtetax1satp9e793yguu23qp01v7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Автодидактизм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788656</id>
    <redirect title="Автодидактика" />
    <revision>
      <id>3681754</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Автодидактика]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3681754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="68rr5t28prg29pvwckhvs5czoz1g0of" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Автодидактика]]</text>
      <sha1>68rr5t28prg29pvwckhvs5czoz1g0of</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Микашевичиде туғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788657</id>
    <revision>
      <id>3681759</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Лунинец ауданында туғандар|Микашевичи]] [[Санат:Микашевичи тұлғалары]]</comment>
      <origin>3681759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="ps9upveqbnsvi7rmlf67qunytkwqbnm" xml:space="preserve">[[Санат:Лунинец ауданында туғандар|Микашевичи]]
[[Санат:Микашевичи тұлғалары]]</text>
      <sha1>ps9upveqbnsvi7rmlf67qunytkwqbnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өздігінен білім алу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788658</id>
    <redirect title="Автодидактика" />
    <revision>
      <id>3681760</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Автодидактика]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3681760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="68rr5t28prg29pvwckhvs5czoz1g0of" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Автодидактика]]</text>
      <sha1>68rr5t28prg29pvwckhvs5czoz1g0of</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Лунинец ауданында туғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788659</id>
    <revision>
      <id>3681761</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Брест облысында туғандар|Лунинец ауданы]] [[Санат:Лунинец ауданы тұлғалары]]</comment>
      <origin>3681761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="te8rtrqe3skx43tr43bfzb22olslm2r" xml:space="preserve">[[Санат:Брест облысында туғандар|Лунинец ауданы]]
[[Санат:Лунинец ауданы тұлғалары]]</text>
      <sha1>te8rtrqe3skx43tr43bfzb22olslm2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Брест облысында туғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788660</id>
    <revision>
      <id>3681762</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Беларусьте туғандар|Брест облысы]] [[Санат:Брест облысы тұлғалары]]</comment>
      <origin>3681762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="rl3swejqj66jgssp32ffqkifz0ndr6o" xml:space="preserve">[[Санат:Беларусьте туғандар|Брест облысы]]
[[Санат:Брест облысы тұлғалары]]</text>
      <sha1>rl3swejqj66jgssp32ffqkifz0ndr6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Брест облысы тұлғалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788661</id>
    <revision>
      <id>3681763</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Беларусь облыстары бойынша тұлғалар|Брест]] [[Санат:Брест облысы]]</comment>
      <origin>3681763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="79kz2y52ghklaqvzuz0smf8vm1zacd8" xml:space="preserve">[[Санат:Беларусь облыстары бойынша тұлғалар|Брест]]
[[Санат:Брест облысы]]</text>
      <sha1>79kz2y52ghklaqvzuz0smf8vm1zacd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Брест облысы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788662</id>
    <revision>
      <id>3681764</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Басты мақала}} {{Commonscat|Brest region}}  [[Санат:Беларусь облыстары]]</comment>
      <origin>3681764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="ryoleff751utorab9k65uk6ndavlnei" xml:space="preserve">{{Басты мақала}}
{{Commonscat|Brest region}}

[[Санат:Беларусь облыстары]]</text>
      <sha1>ryoleff751utorab9k65uk6ndavlnei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681767</id>
      <parentid>3681764</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="3wiprrui6a2nnpnjj7qy099txkkf1uy" xml:space="preserve">{{Басты мақала}}
{{Commonscat|Brest Region}}

[[Санат:Беларусь облыстары]]</text>
      <sha1>3wiprrui6a2nnpnjj7qy099txkkf1uy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өз бетінше оқу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788663</id>
    <redirect title="Автодидактика" />
    <revision>
      <id>3681768</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Автодидактика]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3681768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="68rr5t28prg29pvwckhvs5czoz1g0of" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Автодидактика]]</text>
      <sha1>68rr5t28prg29pvwckhvs5czoz1g0of</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өзін-өзі оқыту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788664</id>
    <redirect title="Автодидактика" />
    <revision>
      <id>3681769</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Автодидактика]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3681769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="68rr5t28prg29pvwckhvs5czoz1g0of" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Автодидактика]]</text>
      <sha1>68rr5t28prg29pvwckhvs5czoz1g0of</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Лунинец ауданы тұлғалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788665</id>
    <revision>
      <id>3681771</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Брест облысы тұлғалары|Лунинец ауданы]] [[Санат:Лунинец ауданы]] [[Санат:Беларусь аудандары бойынша тұлғалар|Лунинец ауданы]]</comment>
      <origin>3681771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="t247o10sg91w0gm43j1kfrdqvhqz4ko" xml:space="preserve">[[Санат:Брест облысы тұлғалары|Лунинец ауданы]]
[[Санат:Лунинец ауданы]]
[[Санат:Беларусь аудандары бойынша тұлғалар|Лунинец ауданы]]</text>
      <sha1>t247o10sg91w0gm43j1kfrdqvhqz4ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Лунинец ауданы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788666</id>
    <revision>
      <id>3681772</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Басты мақала}} {{Commonscat|Luniniec District}}  [[Санат:Брест облысы аудандары]]</comment>
      <origin>3681772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="i6bfknp4zjgf6bjbaefwrx7x0sfzn3j" xml:space="preserve">{{Басты мақала}}
{{Commonscat|Luniniec District}}

[[Санат:Брест облысы аудандары]]</text>
      <sha1>i6bfknp4zjgf6bjbaefwrx7x0sfzn3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Брест облысы аудандары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788667</id>
    <revision>
      <id>3681774</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Басты мақала}}  [[Санат:Беларусь аудандары|Брест]] [[Санат:Брест облысы географиясы]]</comment>
      <origin>3681774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="opxn6ytcurbeqlsvogs91lbxuq8rodd" xml:space="preserve">{{Басты мақала}}

[[Санат:Беларусь аудандары|Брест]]
[[Санат:Брест облысы географиясы]]</text>
      <sha1>opxn6ytcurbeqlsvogs91lbxuq8rodd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Брест облысы географиясы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788668</id>
    <revision>
      <id>3681776</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Беларусь облыстары бойынша география|Брест]] [[Санат:Брест облысы]]</comment>
      <origin>3681776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="pcbirprwu8enqzom8gygdda5xyrkwqd" xml:space="preserve">[[Санат:Беларусь облыстары бойынша география|Брест]]
[[Санат:Брест облысы]]</text>
      <sha1>pcbirprwu8enqzom8gygdda5xyrkwqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Микашевичи тұлғалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788669</id>
    <revision>
      <id>3681777</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Беларусь қалалары бойынша тұлғалар|Микашевичи]] [[Санат:Микашевичи]] [[Санат:Лунинец ауданы тұлғалары|Микашевичи]]</comment>
      <origin>3681777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="220" sha1="mmvnri0f8zkpknroimd5l7q2bxafgjd" xml:space="preserve">[[Санат:Беларусь қалалары бойынша тұлғалар|Микашевичи]]
[[Санат:Микашевичи]]
[[Санат:Лунинец ауданы тұлғалары|Микашевичи]]</text>
      <sha1>mmvnri0f8zkpknroimd5l7q2bxafgjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Микашевичи</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788670</id>
    <revision>
      <id>3681778</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Commonscat|Mikaševičy}} {{Басты мақала}}  [[Санат:Брест облысы қалалары санаттары]] [[Санат:Лунинец ауданы елді мекендері]]</comment>
      <origin>3681778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="202" sha1="jip025g54g123hocut50mwwtcuyvpwb" xml:space="preserve">{{Commonscat|Mikaševičy}}
{{Басты мақала}}

[[Санат:Брест облысы қалалары санаттары]]
[[Санат:Лунинец ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>jip025g54g123hocut50mwwtcuyvpwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Брест облысы қалалары санаттары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788671</id>
    <revision>
      <id>3681779</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Брест облысы қалалары| ]] [[Санат:Брест облысы елді мекендері санаттары|Қала]] [[Санат:Беларусь облыстары бойынша қалалар санаттары|Брест]]</comment>
      <origin>3681779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="m5aez7pqq4ofqnwr855eg5018dvtql8" xml:space="preserve">[[Санат:Брест облысы қалалары| ]]
[[Санат:Брест облысы елді мекендері санаттары|Қала]]
[[Санат:Беларусь облыстары бойынша қалалар санаттары|Брест]]</text>
      <sha1>m5aez7pqq4ofqnwr855eg5018dvtql8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Брест облысы қалалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788672</id>
    <revision>
      <id>3681781</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{addoncat|Брест облысы қалалары санаттары}}  [[Санат:Беларусь облыстары бойынша қалалар|Брест]] [[Санат:Брест облысы елді мекендері|*]]</comment>
      <origin>3681781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="234" sha1="cuzx8k8jceclt1z418xwt72hp79a5bs" xml:space="preserve">{{addoncat|Брест облысы қалалары санаттары}}

[[Санат:Беларусь облыстары бойынша қалалар|Брест]]
[[Санат:Брест облысы елді мекендері|*]]</text>
      <sha1>cuzx8k8jceclt1z418xwt72hp79a5bs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Брест облысы елді мекендері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788673</id>
    <revision>
      <id>3681782</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{addoncat|Брест облысы елді мекендері санаттары}}  [[Санат:Беларусь облыстары бойынша елді мекендер|Брест]] [[Санат:Брест облысы географиясы]]</comment>
      <origin>3681782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="249" sha1="j4qhzyucny1lrgnj4jdr64tt2pwxyr5" xml:space="preserve">{{addoncat|Брест облысы елді мекендері санаттары}}

[[Санат:Беларусь облыстары бойынша елді мекендер|Брест]]
[[Санат:Брест облысы географиясы]]</text>
      <sha1>j4qhzyucny1lrgnj4jdr64tt2pwxyr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Брест облысы елді мекендері санаттары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788674</id>
    <revision>
      <id>3681783</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Беларусь облыстары бойынша елді мекендер санаттары|Брест]] [[Санат:Брест облысы елді мекендері| ]]</comment>
      <origin>3681783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190" sha1="b0vkvcexf3imcsc3wqla56fx1lavomr" xml:space="preserve">[[Санат:Беларусь облыстары бойынша елді мекендер санаттары|Брест]]
[[Санат:Брест облысы елді мекендері| ]]</text>
      <sha1>b0vkvcexf3imcsc3wqla56fx1lavomr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Лунинец ауданы елді мекендері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788675</id>
    <revision>
      <id>3681784</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Брест облысы елді мекендері|Лунинец ауданы]] [[Санат:Лунинец ауданы]]</comment>
      <origin>3681784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="6zdgbible17m410jnfnmr9zrcfjj9ly" xml:space="preserve">[[Санат:Брест облысы елді мекендері|Лунинец ауданы]]
[[Санат:Лунинец ауданы]]</text>
      <sha1>6zdgbible17m410jnfnmr9zrcfjj9ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Саясаттағы Беларусь әйелдері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788676</id>
    <revision>
      <id>3681785</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Кәсіптер бойынша әйелдер]] [[Санат:Мамандықтары бойынша Беларусь тұлғалары]] [[Санат:Елдер бойынша саясаттағы әйелдер]] [[Санат:Беларусь саясаткерлері]]</comment>
      <origin>3681785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="7iam4jlkyur7dgex4j2w49mpzdphde1" xml:space="preserve">[[Санат:Кәсіптер бойынша әйелдер]]
[[Санат:Мамандықтары бойынша Беларусь тұлғалары]]
[[Санат:Елдер бойынша саясаттағы әйелдер]]
[[Санат:Беларусь саясаткерлері]]</text>
      <sha1>7iam4jlkyur7dgex4j2w49mpzdphde1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Мамандықтары бойынша Беларусь тұлғалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788677</id>
    <revision>
      <id>3681786</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{commons category|People of Belarus by occupation}}  [[Санат:Мамандықтары бойынша Солтүстік Америка тұлғалары|Беларусь]] [[Санат:Беларусь тұлғалары|Кәсіп]] [[Санат:Елдер және кәсіп түрлері бойынша тұлғалар|Беларусь]]</comment>
      <origin>3681786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="350" sha1="smj3lykfzlfcd8evxzj91frqqpf5vni" xml:space="preserve">{{commons category|People of Belarus by occupation}}

[[Санат:Мамандықтары бойынша Солтүстік Америка тұлғалары|Беларусь]]
[[Санат:Беларусь тұлғалары|Кәсіп]]
[[Санат:Елдер және кәсіп түрлері бойынша тұлғалар|Беларусь]]</text>
      <sha1>smj3lykfzlfcd8evxzj91frqqpf5vni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Оқу бағдарламалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788678</id>
    <revision>
      <id>3681789</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Әдістері бойынша білім беру]] [[Санат:Оқу әдістері]] [[Санат:Педагогика]]</comment>
      <origin>3681789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="ew92skdylm30kbxnlbkxosjr6mkqddr" xml:space="preserve">[[Санат:Әдістері бойынша білім беру]]
[[Санат:Оқу әдістері]]
[[Санат:Педагогика]]</text>
      <sha1>ew92skdylm30kbxnlbkxosjr6mkqddr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681793</id>
      <parentid>3681789</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3681793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="9mg50yleq3j1qzzzpmjubyb41xl1hs1" xml:space="preserve">[[Санат:Оқыту әдістері бойынша білім беру]]
[[Санат:Оқу әдістері]]
[[Санат:Педагогика]]</text>
      <sha1>9mg50yleq3j1qzzzpmjubyb41xl1hs1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Оқу әдістері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788679</id>
    <revision>
      <id>3681797</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Үйрену]] [[Санат:Оқыту әдістері бойынша білім беру]] [[Санат:Білім беру тәжірибелері]]</comment>
      <origin>3681797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="dz40i1461b0j15rufc6i7wavi02eaa5" xml:space="preserve">[[Санат:Үйрену]]
[[Санат:Оқыту әдістері бойынша білім беру]]
[[Санат:Білім беру тәжірибелері]]</text>
      <sha1>dz40i1461b0j15rufc6i7wavi02eaa5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Білім беру тәжірибелері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788680</id>
    <revision>
      <id>3681799</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Оқыту әдістері бойынша білім беру]] [[Санат:Педагогика]]</comment>
      <origin>3681799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="cbh142i99s3m423es261wd3l1ysko4i" xml:space="preserve">[[Санат:Оқыту әдістері бойынша білім беру]]
[[Санат:Педагогика]]</text>
      <sha1>cbh142i99s3m423es261wd3l1ysko4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Мектеп түрлері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>788681</id>
    <revision>
      <id>3681800</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Мектептер]] [[Санат:Ұйым түрлері]]</comment>
      <origin>3681800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="9wq5l2595mo4wje73l8qgy67xu5ked7" xml:space="preserve">[[Санат:Мектептер]]
[[Санат:Ұйым түрлері]]</text>
      <sha1>9wq5l2595mo4wje73l8qgy67xu5ked7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брест (Беларусь)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788682</id>
    <redirect title="Брест" />
    <revision>
      <id>3681804</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Nurken [[Брест (Беларусь)]] бетін [[Брест]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3681804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="o4c3agrp91snt7rauw8pv4u7pp95e3m" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Брест]]</text>
      <sha1>o4c3agrp91snt7rauw8pv4u7pp95e3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ню-метал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788683</id>
    <revision>
      <id>3681809</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Музыкалық жанр | Атауы         = Ню-метал | Сурет         =  | Бағыт         =  | Бастаулары         = [[Альтернативті метал]] • [[рэп-метал]] • [[фанк-метал]] • [[грув-метал]] • [[индастриал-метал]] • [[гранж]] • [[битдаун хардкор]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Warwick |first1=Kevin |title=Eight Bands Re-Inventing the '90s Hardcore Breakdown...</comment>
      <origin>3681809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6924" sha1="0rl0xu0p8lfd8xxlvd4xz31ubcwsee4" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы         = Ню-метал
| Сурет         = 
| Бағыт         = 
| Бастаулары         = [[Альтернативті метал]] • [[рэп-метал]] • [[фанк-метал]] • [[грув-метал]] • [[индастриал-метал]] • [[гранж]] • [[битдаун хардкор]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Warwick |first1=Kevin |title=Eight Bands Re-Inventing the '90s Hardcore Breakdown |url=https://daily.bandcamp.com/lists/90s-hardcore-list |website=[[Bandcamp Daily]] |date=November 17, 2016 |access-date=26 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| Пайда болуы = 1990 жж • [[Калифорния]], [[АҚШ]]
| Өркендеуі        = 1990 жж аяғы — 2000 жж 
| Ұқсас жанрлар      = [[Пост-гранж]] • [[Америкалық ауыр металдың жаңа толқыны]]
| Туыстас жанрлар   = [[Нью-гейз]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Enis |first1=Eli |title=How shoegaze and nu-metal became entwined: A brief explainer |url=https://www.elienis.com/how-shoegaze-numetal-became-entwined-explained/ |website=Chasing Sundays |access-date=21 January 2026 |language=en |date=27 June 2024}}&lt;/ref&gt; • [[Ню-металкор]]
| Туынды жанрлар    = [[Эмо-рэп]] • [[Трэп-метал]] • [[Гиперпоп]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.kerrang.com/features/why-hyperpop-owes-its-existence-to-heavy-metal/|title=Why hyperpop owes its existence to heavy metal|last=Chaudhury|first=Aliya|date=14 April 2021|work=Kerrang!|access-date=15 April 2021|archive-date=14 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211014123624/https://www.kerrang.com/features/why-hyperpop-owes-its-existence-to-heavy-metal/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Тағы_қараңыз      = 
}}
'''Ню-метал''' ({{lang-en|nu metal}} кейде nü-metal деп те жазылады) — бұл [[хеви-метал]] музыкасының элементтерін [[хип-хоп]], [[фанк]], [[индастриал]] және [[гранж]] сияқты басқа да музыкалық жанрлардың элементтерімен ұштастыратын [[альтернативті метал]]дың субжанры. Ню-металда гитаралық сололар немесе басқа да [[музыкалық техника]] ерекшеліктері сирек кездеседі, мұнда көбінесе ырқы мен қатаң [[синкопа]]ланған аспаптар үніне басымдық беріледі. Ню-метал гитаристері ауыр дыбыс шығару үшін көбінесе [[жеті ішекті гитараларды]] қолданады және оларды төменгі гитаралық күйге келтіруге түсіреді. Вокал стилі көбінесе ырғақты келіп, хип-хоп әсеріне негізделеді, сонымен қатар ол ән айтуды, рэп оқуды, [[Скриминг|айқайлауды]] және кейде [[гроулингті]] қамтиды. Кей жағдайларда [[Семпл|семпл]]ирлеу, винил пластинкаларын [[скретчинг]]теу және [[электронды музыкалық аспаптар]]дың сүйемелдеуін қамтамасыз ету үшін [[Ди-джей|диджей]]лер қатысады. Ню-метал — америкалық ауыр металдың жаңа толқынының негізгі жанрларының бірі.

1980 жылдардың аяғы мен 1990 жылдардың басында [[Pantera]], [[Helmet]] және [[Faith No More]] сияқты топтар өздерінің [[грув-метал]] және альтернативті металл стильдерімен ню-металдың дамуына зор ықпал етті. [[Korn]] тобы 1990 жылдардың ортасында өздерінің аттас [[Korn (альбом)|дебюттік альбомымен]] бұл субжанрдың негізін қалаушылардың бірі болып есептеледі. Ню-метал 1990 жылдардың аяғында танымал бола бастады, бұл кезде Korn, [[Limp Bizkit]] және [[Slipknot]] сияқты топтар миллиондаған тиражбен сатылған альбомдар шығарды.

Оның танымалдылығы 2000 жылдардың басында да жалғасып, [[Papa Roach]], [[Staind]] және [[P.O.D.]] сияқты топтар мультиплатиналық альбомдар сатты. Ню-металдың танымалдылығы 2001 жылы [[Linkin Park]] тобының алмазды мәртебеге жеткен «[[Hybrid Theory]]» дебюттік альбомымен шыңына жетті. Алайда 2000 жылдардың ортасына қарай топтардың шамадан тыс көбеюі және бірнеше танымал релиздердің сәтсіз шығуы бұл субжанрдың құлдырай бастағанын көрсетті. Көптеген ню-метал топтары тарап кетті немесе басқа жанрларға бет бұрып, дыбыстарын өзгертті. [[Металкор]] және [[эмо]] сияқты жанрлар танымалдылық бойынша ню-металды басып озды.

2010 жылдар ню-металдың қайта өрлеу дәуірін әкелді; оны басқа жанрлармен (мысалы, [[металкор]] және [[деткор]]) ұштастырған көптеген топтар пайда болды, ал 1990 және 2000 жылдардың басындағы кейбір ню-метал топтары өздерінің бұрынғы дыбысына қайта оралды. [[Of Mice &amp; Men]], [[Emmure]], [[Issues]], [[My Ticket Home]], [[Bring Me the Horizon]] және [[Motionless in White]] сияқты топтар ню-металды металкормен немесе деткормен біріктірді. [[Grimes]], [[Poppy]] және [[Rina Sawayama]] сияқты әртістер 2010 жылдардың аяғы мен 2020 жылдардың басында ню-метал дыбыстарын электронды поп-музыкамен ұштастырды, ал 2020 жылдардың басында ню-металға деген қызығушылық қайта артты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Ню-метал]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]
[[Санат:Альтернативті рок жанрлары]]</text>
      <sha1>0rl0xu0p8lfd8xxlvd4xz31ubcwsee4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681814</id>
      <parentid>3681809</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3681814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8289" sha1="lfn9jmtv1yq1cwroeak0clm2ewe2qsv" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы         = Ню-метал
| Сурет         = Kornmaa2006.jpg
| Бағыт         = [[Альтернативті метал]]
| Бастаулары         =  [[рэп-метал]] • [[фанк-метал]] • [[грув-метал]] • [[индастриал-метал]] • [[гранж]] • [[битдаун хардкор]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Warwick |first1=Kevin |title=Eight Bands Re-Inventing the '90s Hardcore Breakdown |url=https://daily.bandcamp.com/lists/90s-hardcore-list |website=[[Bandcamp Daily]] |date=November 17, 2016 |access-date=26 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| Пайда болуы = 1990 жж • [[Калифорния]], [[АҚШ]]
| Өркендеуі        = 1990 жж аяғы — 2000 жж 
| Ұқсас жанрлар      = [[Пост-гранж]] • [[Америкалық ауыр металдың жаңа толқыны]]
| Туыстас жанрлар   = [[Нью-гейз]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Enis |first1=Eli |title=How shoegaze and nu-metal became entwined: A brief explainer |url=https://www.elienis.com/how-shoegaze-numetal-became-entwined-explained/ |website=Chasing Sundays |access-date=21 January 2026 |language=en |date=27 June 2024}}&lt;/ref&gt; • [[Ню-металкор]]
| Туынды жанрлар    = [[Эмо-рэп]] • [[Трэп-метал]] • [[Гиперпоп]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.kerrang.com/features/why-hyperpop-owes-its-existence-to-heavy-metal/|title=Why hyperpop owes its existence to heavy metal|last=Chaudhury|first=Aliya|date=14 April 2021|work=Kerrang!|access-date=15 April 2021|archive-date=14 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211014123624/https://www.kerrang.com/features/why-hyperpop-owes-its-existence-to-heavy-metal/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Тағы_қараңыз      = 
}}
'''Ню-метал''' ({{lang-en|nu metal}} кейде nü-metal деп те жазылады) — бұл [[хеви-метал]] музыкасының элементтерін [[хип-хоп]], [[фанк]], [[индастриал]] және [[гранж]] сияқты басқа да музыкалық жанрлардың элементтерімен ұштастыратын [[альтернативті метал]]дың субжанры. Ню-металда гитаралық сололар немесе басқа да [[музыкалық техника]] ерекшеліктері сирек кездеседі, мұнда көбінесе ырқы мен қатаң [[синкопа]]ланған аспаптар үніне басымдық беріледі. Ню-метал гитаристері ауыр дыбыс шығару үшін көбінесе [[жеті ішекті гитараларды]] қолданады және оларды төменгі гитаралық күйге келтіруге түсіреді. Вокал стилі көбінесе ырғақты келіп, хип-хоп әсеріне негізделеді, сонымен қатар ол ән айтуды, рэп оқуды, [[Скриминг|айқайлауды]] және кейде [[гроулингті]] қамтиды. Кей жағдайларда [[Семпл|семпл]]ирлеу, винил пластинкаларын [[скретчинг]]теу және [[электронды музыкалық аспаптар]]дың сүйемелдеуін қамтамасыз ету үшін [[Ди-джей|диджей]]лер қатысады. Ню-метал — америкалық ауыр металдың жаңа толқынының негізгі жанрларының бірі.

1980 жылдардың аяғы мен 1990 жылдардың басында [[Pantera]], [[Helmet]] және [[Faith No More]] сияқты топтар өздерінің [[грув-метал]] және альтернативті металл стильдерімен ню-металдың дамуына зор ықпал етті. [[Korn]] тобы 1990 жылдардың ортасында өздерінің аттас [[Korn (альбом)|дебюттік альбомымен]] бұл субжанрдың негізін қалаушылардың бірі болып есептеледі. Ню-метал 1990 жылдардың аяғында танымал бола бастады, бұл кезде Korn, [[Limp Bizkit]] және [[Slipknot]] сияқты топтар миллиондаған тиражбен сатылған альбомдар шығарды.

Оның танымалдылығы 2000 жылдардың басында да жалғасып, [[Papa Roach]], [[Staind]] және [[P.O.D.]] сияқты топтар мультиплатиналық альбомдар сатты. Ню-металдың танымалдылығы 2001 жылы [[Linkin Park]] тобының алмазды мәртебеге жеткен «[[Hybrid Theory]]» дебюттік альбомымен шыңына жетті. Алайда 2000 жылдардың ортасына қарай топтардың шамадан тыс көбеюі және бірнеше танымал релиздердің сәтсіз шығуы бұл субжанрдың құлдырай бастағанын көрсетті. Көптеген ню-метал топтары тарап кетті немесе басқа жанрларға бет бұрып, дыбыстарын өзгертті. [[Металкор]] және [[эмо]] сияқты жанрлар танымалдылық бойынша ню-металды басып озды.

2010 жылдар ню-металдың қайта өрлеу дәуірін әкелді; оны басқа жанрлармен (мысалы, [[металкор]] және [[деткор]]) ұштастырған көптеген топтар пайда болды, ал 1990 және 2000 жылдардың басындағы кейбір ню-метал топтары өздерінің бұрынғы дыбысына қайта оралды. [[Of Mice &amp; Men]], [[Emmure]], [[Issues]], [[My Ticket Home]], [[Bring Me the Horizon]] және [[Motionless in White]] сияқты топтар ню-металды металкормен немесе деткормен біріктірді. [[Grimes]], [[Poppy]] және [[Rina Sawayama]] сияқты әртістер 2010 жылдардың аяғы мен 2020 жылдардың басында ню-метал дыбыстарын электронды поп-музыкамен ұштастырды, ал 2020 жылдардың басында ню-металға деген қызығушылық қайта артты.

== ''Loudwire'' тұжырымы бойынша үздік альбомдар ==
2026 жылдың 1 қаңтарында америкалық [[Loudwire]] онлайн-журналы барлық замандардың ең үздік 50 ню-метал альбомының тізімін жариялады. 1-ші мен 10-орын аралығын төмендегі альбомдар өзара бөлісті&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://loudwire.com/top-50-nu-metal-albums-of-all-time/|title=The Top 50 Nu-Metal Albums of All Time (Ranked)|lang=en|first=|last=|website=Loudwire|date=2026-01-01|access-date=2026-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260103161713/https://loudwire.com/top-50-nu-metal-albums-of-all-time/|archive-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;:

# [[Korn]] — ''[[Korn (альбом)|Korn]]'' (1994)
# [[System of a Down]] — ''[[Toxicity]]'' (2001)
# [[Linkin Park]] — ''[[Hybrid Theory]]'' (2000)
# [[Slipknot]] — [[Iowa (альбом)|''Iowa'']] (2001)
# [[Deftones]] — ''[[White Pony]]'' (2000)
# Linkin Park — ''[[Meteora]]'' (2003)
# Slipknot — [[Slipknot (альбом)|''Slipknot'']] (1999)
# System of a Down — ''[[System of a Down (альбом)|System of a Down]]'' (1998)
# Korn — [[Follow the Leader (альбом Korn)|''Follow the Leader'']] (1998)
# [[Disturbed]] — ''[[The Sickness]]'' (2000)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Ню-метал]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]
[[Санат:Альтернативті рок жанрлары]]</text>
      <sha1>lfn9jmtv1yq1cwroeak0clm2ewe2qsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681816</id>
      <parentid>3681814</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3681816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8291" sha1="khpy0j9n61g02ez4htsj70d7hk9rxrh" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы         = Ню-метал
| Сурет         = Kornmaa2006.jpg
| Бағыт         = [[Альтернативті метал]]
| Бастаулары         =  [[рэп-метал]] • [[фанк-метал]] • [[грув-метал]] • [[индастриал-метал]] • [[гранж]] • [[битдаун хардкор]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Warwick |first1=Kevin |title=Eight Bands Re-Inventing the '90s Hardcore Breakdown |url=https://daily.bandcamp.com/lists/90s-hardcore-list |website=[[Bandcamp Daily]] |date=November 17, 2016 |access-date=26 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| Пайда болуы = 1990 жж • [[Калифорния]], [[АҚШ]]
| Өркендеуі        = 1990 жж аяғы — 2000 жж 
| Ұқсас жанрлар      = [[Пост-гранж]] • [[Америкалық ауыр металдың жаңа толқыны]]
| Туыстас жанрлар   = [[Нью-гейз]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Enis |first1=Eli |title=How shoegaze and nu-metal became entwined: A brief explainer |url=https://www.elienis.com/how-shoegaze-numetal-became-entwined-explained/ |website=Chasing Sundays |access-date=21 January 2026 |language=en |date=27 June 2024}}&lt;/ref&gt; • [[Ню-металкор]]
| Туынды жанрлар    = [[Эмо-рэп]] • [[Трэп-метал]] • [[Гиперпоп]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.kerrang.com/features/why-hyperpop-owes-its-existence-to-heavy-metal/|title=Why hyperpop owes its existence to heavy metal|last=Chaudhury|first=Aliya|date=14 April 2021|work=Kerrang!|access-date=15 April 2021|archive-date=14 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211014123624/https://www.kerrang.com/features/why-hyperpop-owes-its-existence-to-heavy-metal/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Тағы_қараңыз      = 
}}
'''Ню-метал''' ({{lang-en|nu metal}} кейде nü-metal деп те жазылады) — бұл [[хеви-метал]] музыкасының элементтерін [[хип-хоп]], [[фанк]], [[индастриал]] және [[гранж]] сияқты басқа да музыкалық жанрлардың элементтерімен ұштастыратын [[альтернативті метал]]дың субжанры. Ню-металда гитаралық сололар немесе басқа да [[музыкалық техника]] ерекшеліктері сирек кездеседі, мұнда көбінесе ырқы мен қатаң [[синкопа]]ланған аспаптар үніне басымдық беріледі. Ню-метал гитаристері ауыр дыбыс шығару үшін көбінесе [[жеті ішекті гитараларды]] қолданады және оларды төменгі гитаралық күйге келтіруге түсіреді. Вокал стилі көбінесе ырғақты келіп, хип-хоп әсеріне негізделеді, сонымен қатар ол ән айтуды, рэп оқуды, [[Скриминг|айқайлауды]] және кейде [[гроулингті]] қамтиды. Кей жағдайларда [[Семпл|семпл]]ирлеу, винил пластинкаларын [[скретчинг]]теу және [[электронды музыкалық аспаптар]]дың сүйемелдеуін қамтамасыз ету үшін [[Ди-джей|диджей]]лер қатысады. Ню-метал — америкалық ауыр металдың жаңа толқынының негізгі жанрларының бірі.

1980 жылдардың аяғы мен 1990 жылдардың басында [[Pantera]], [[Helmet]] және [[Faith No More]] сияқты топтар өздерінің [[грув-метал]] және альтернативті металл стильдерімен ню-металдың дамуына зор ықпал етті. [[Korn]] тобы 1990 жылдардың ортасында өздерінің аттас [[Korn (альбом)|дебюттік альбомымен]] бұл субжанрдың негізін қалаушылардың бірі болып есептеледі. Ню-метал 1990 жылдардың аяғында танымал бола бастады, бұл кезде Korn, [[Limp Bizkit]] және [[Slipknot]] сияқты топтар миллиондаған тиражбен сатылған альбомдар шығарды.

Оның танымалдылығы 2000 жылдардың басында да жалғасып, [[Papa Roach]], [[Staind]] және [[P.O.D.]] сияқты топтар мультиплатиналық альбомдар сатты. Ню-металдың танымалдылығы 2001 жылы [[Linkin Park]] тобының алмазды мәртебеге жеткен «[[Hybrid Theory]]» дебюттік альбомымен шыңына жетті. Алайда 2000 жылдардың ортасына қарай топтардың шамадан тыс көбеюі және бірнеше танымал релиздердің сәтсіз шығуы бұл субжанрдың құлдырай бастағанын көрсетті. Көптеген ню-метал топтары тарап кетті немесе басқа жанрларға бет бұрып, дыбыстарын өзгертті. [[Металкор]] және [[эмо]] сияқты жанрлар танымалдылық бойынша ню-металды басып озды.

2010 жылдар ню-металдың қайта өрлеу дәуірін әкелді; оны басқа жанрлармен (мысалы, [[металкор]] және [[деткор]]) ұштастырған көптеген топтар пайда болды, ал 1990 және 2000 жылдардың басындағы кейбір ню-метал топтары өздерінің бұрынғы дыбысына қайта оралды. [[Of Mice &amp; Men]], [[Emmure]], [[Issues]], [[My Ticket Home]], [[Bring Me the Horizon]] және [[Motionless in White]] сияқты топтар ню-металды металкормен немесе деткормен біріктірді. [[Grimes]], [[Poppy]] және [[Rina Sawayama]] сияқты әртістер 2010 жылдардың аяғы мен 2020 жылдардың басында ню-метал дыбыстарын электронды поп-музыкамен ұштастырды, ал 2020 жылдардың басында ню-металға деген қызығушылық қайта артты.

== ''Loudwire'' тұжырымы бойынша үздік альбомдар ==
2026 жылдың 1 қаңтарында америкалық [[Loudwire]] онлайн-журналы барлық замандардың ең үздік 50 ню-метал альбомының тізімін жариялады. 1-ші мен 10-орын аралығын төмендегі альбомдар өзара бөлісті&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://loudwire.com/top-50-nu-metal-albums-of-all-time/|title=The Top 50 Nu-Metal Albums of All Time (Ranked)|lang=en|first=|last=|website=Loudwire|date=2026-01-01|access-date=2026-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260103161713/https://loudwire.com/top-50-nu-metal-albums-of-all-time/|archive-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;:

# [[Korn]] — ''[[Korn (альбом)|Korn]]'' (1994)
# [[System of a Down]] — ''[[Toxicity]]'' (2001)
# [[Linkin Park]] — ''[[Hybrid Theory]]'' (2000)
# [[Slipknot]] — [[Iowa (альбом)|''Iowa'']] (2001)
# [[Deftones]] — ''[[White Pony]]'' (2000)
# Linkin Park — ''[[Meteora]]'' (2003)
# Slipknot — [[Slipknot (альбом)|''Slipknot'']] (1999)
# System of a Down — ''[[System of a Down (альбом)|System of a Down]]'' (1998)
# Korn — [[Follow the Leader (Korn альбомы)|''Follow the Leader'']] (1998)
# [[Disturbed]] — ''[[The Sickness]]'' (2000)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Ню-метал]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]
[[Санат:Альтернативті рок жанрлары]]</text>
      <sha1>khpy0j9n61g02ez4htsj70d7hk9rxrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681828</id>
      <parentid>3681816</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3681828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8873" sha1="gczs0j3q9jgg7n51osanxmvw3yqoa6w" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы         = Ню-метал
| Сурет         = Kornmaa2006.jpg
| Бағыт         = [[Альтернативті метал]]
| Бастаулары         =  [[рэп-метал]] • [[фанк-метал]] • [[грув-метал]] • [[индастриал-метал]] • [[гранж]] • [[битдаун хардкор]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Warwick |first1=Kevin |title=Eight Bands Re-Inventing the '90s Hardcore Breakdown |url=https://daily.bandcamp.com/lists/90s-hardcore-list |website=[[Bandcamp Daily]] |date=November 17, 2016 |access-date=26 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| Пайда болуы = 1990 жж • [[Калифорния]], [[АҚШ]]
| Өркендеуі        = 1990 жж аяғы — 2000 жж 
| Ұқсас жанрлар      = [[Пост-гранж]] • [[Америкалық ауыр металдың жаңа толқыны]]
| Туыстас жанрлар   = [[Нью-гейз]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Enis |first1=Eli |title=How shoegaze and nu-metal became entwined: A brief explainer |url=https://www.elienis.com/how-shoegaze-numetal-became-entwined-explained/ |website=Chasing Sundays |access-date=21 January 2026 |language=en |date=27 June 2024}}&lt;/ref&gt; • [[Ню-металкор]]
| Туынды жанрлар    = [[Эмо-рэп]] • [[Трэп-метал]] • [[Гиперпоп]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.kerrang.com/features/why-hyperpop-owes-its-existence-to-heavy-metal/|title=Why hyperpop owes its existence to heavy metal|last=Chaudhury|first=Aliya|date=14 April 2021|work=Kerrang!|access-date=15 April 2021|archive-date=14 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211014123624/https://www.kerrang.com/features/why-hyperpop-owes-its-existence-to-heavy-metal/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Тағы_қараңыз      = 
}}
{{External media
 |topic     = Ню-метал мысалдары
 |width  = 200
 |video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=jRGrNDV2mKc Korn - Freak on a Leash]
 |video2 = [https://www.youtube.com/watch?v=RYnFIRc0k6E Limp Bizkit - Rollin']
 |video3 = [https://www.youtube.com/watch?v=qw2LU1yS7aw Slipknot - Before I Forget]
 |video4 = [https://www.youtube.com/watch?v=XOzs1FehYOA Deftones - My Own Summer]
 |video5 = [https://www.youtube.com/watch?v=4qlCC1GOwFw Linkin Park - One Step Closer]
 |video6 = [https://www.youtube.com/watch?v=iywaBOMvYLI System Of A Down - Toxicity]
}}
'''Ню-метал''' ({{lang-en|nu metal}} кейде nü-metal деп те жазылады) — бұл [[хеви-метал]] музыкасының элементтерін [[хип-хоп]], [[фанк]], [[индастриал]] және [[гранж]] сияқты басқа да музыкалық жанрлардың элементтерімен ұштастыратын [[альтернативті метал]]дың субжанры. Ню-металда гитаралық сололар немесе басқа да [[музыкалық техника]] ерекшеліктері сирек кездеседі, мұнда көбінесе ырқы мен қатаң [[синкопа]]ланған аспаптар үніне басымдық беріледі. Ню-метал гитаристері ауыр дыбыс шығару үшін көбінесе [[жеті ішекті гитараларды]] қолданады және оларды төменгі гитаралық күйге келтіруге түсіреді. Вокал стилі көбінесе ырғақты келіп, хип-хоп әсеріне негізделеді, сонымен қатар ол ән айтуды, рэп оқуды, [[Скриминг|айқайлауды]] және кейде [[гроулингті]] қамтиды. Кей жағдайларда [[Семпл|семпл]]ирлеу, винил пластинкаларын [[скретчинг]]теу және [[электронды музыкалық аспаптар]]дың сүйемелдеуін қамтамасыз ету үшін [[Ди-джей|диджей]]лер қатысады. Ню-метал — америкалық ауыр металдың жаңа толқынының негізгі жанрларының бірі.

1980 жылдардың аяғы мен 1990 жылдардың басында [[Pantera]], [[Helmet]] және [[Faith No More]] сияқты топтар өздерінің [[грув-метал]] және альтернативті металл стильдерімен ню-металдың дамуына зор ықпал етті. [[Korn]] тобы 1990 жылдардың ортасында өздерінің аттас [[Korn (альбом)|дебюттік альбомымен]] бұл субжанрдың негізін қалаушылардың бірі болып есептеледі. Ню-метал 1990 жылдардың аяғында танымал бола бастады, бұл кезде Korn, [[Limp Bizkit]] және [[Slipknot]] сияқты топтар миллиондаған тиражбен сатылған альбомдар шығарды.

Оның танымалдылығы 2000 жылдардың басында да жалғасып, [[Papa Roach]], [[Staind]] және [[P.O.D.]] сияқты топтар мультиплатиналық альбомдар сатты. Ню-металдың танымалдылығы 2001 жылы [[Linkin Park]] тобының алмазды мәртебеге жеткен «[[Hybrid Theory]]» дебюттік альбомымен шыңына жетті. Алайда 2000 жылдардың ортасына қарай топтардың шамадан тыс көбеюі және бірнеше танымал релиздердің сәтсіз шығуы бұл субжанрдың құлдырай бастағанын көрсетті. Көптеген ню-метал топтары тарап кетті немесе басқа жанрларға бет бұрып, дыбыстарын өзгертті. [[Металкор]] және [[эмо]] сияқты жанрлар танымалдылық бойынша ню-металды басып озды.

2010 жылдар ню-металдың қайта өрлеу дәуірін әкелді; оны басқа жанрлармен (мысалы, [[металкор]] және [[деткор]]) ұштастырған көптеген топтар пайда болды, ал 1990 және 2000 жылдардың басындағы кейбір ню-метал топтары өздерінің бұрынғы дыбысына қайта оралды. [[Of Mice &amp; Men]], [[Emmure]], [[Issues]], [[My Ticket Home]], [[Bring Me the Horizon]] және [[Motionless in White]] сияқты топтар ню-металды металкормен немесе деткормен біріктірді. [[Grimes]], [[Poppy]] және [[Rina Sawayama]] сияқты әртістер 2010 жылдардың аяғы мен 2020 жылдардың басында ню-метал дыбыстарын электронды поп-музыкамен ұштастырды, ал 2020 жылдардың басында ню-металға деген қызығушылық қайта артты.

== ''Loudwire'' тұжырымы бойынша үздік альбомдар ==
2026 жылдың 1 қаңтарында америкалық [[Loudwire]] онлайн-журналы барлық замандардың ең үздік 50 ню-метал альбомының тізімін жариялады. 1-ші мен 10-орын аралығын төмендегі альбомдар өзара бөлісті&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://loudwire.com/top-50-nu-metal-albums-of-all-time/|title=The Top 50 Nu-Metal Albums of All Time (Ranked)|lang=en|first=|last=|website=Loudwire|date=2026-01-01|access-date=2026-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260103161713/https://loudwire.com/top-50-nu-metal-albums-of-all-time/|archive-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;:

# [[Korn]] — ''[[Korn (альбом)|Korn]]'' (1994)
# [[System of a Down]] — ''[[Toxicity]]'' (2001)
# [[Linkin Park]] — ''[[Hybrid Theory]]'' (2000)
# [[Slipknot]] — [[Iowa (альбом)|''Iowa'']] (2001)
# [[Deftones]] — ''[[White Pony]]'' (2000)
# Linkin Park — ''[[Meteora]]'' (2003)
# Slipknot — [[Slipknot (альбом)|''Slipknot'']] (1999)
# System of a Down — ''[[System of a Down (альбом)|System of a Down]]'' (1998)
# Korn — [[Follow the Leader (Korn альбомы)|''Follow the Leader'']] (1998)
# [[Disturbed]] — ''[[The Sickness]]'' (2000)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Ню-метал]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]
[[Санат:Альтернативті рок жанрлары]]</text>
      <sha1>gczs0j3q9jgg7n51osanxmvw3yqoa6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Берёза (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788684</id>
    <redirect title="Берёза" />
    <revision>
      <id>3681813</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Nurken [[Берёза (қала)]] бетін [[Берёза]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3681813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="lwuwwaz0ss8tr5ard052fmhixxxmtzw" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Берёза]]</text>
      <sha1>lwuwwaz0ss8tr5ard052fmhixxxmtzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брест облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788685</id>
    <revision>
      <id>3681815</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Әкімшілік бірлік  |Түс1                         = {{түс|Беларусь}}  |Қазақша атауы                = Брест облысы  |Шынайы атауы                 = {{lang-be|Брэсцкая вобласць}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Брестская область}}  |Суреті                  = Царква Святога Міхаіла Архангела - panoramio.jpg  |Ту                      = Flag of Brest Voblast, Bel...</comment>
      <origin>3681815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13255" sha1="e5tkikg8bjy03gn5odhs2pvswv4w447" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1                         = {{түс|Беларусь}}
 |Қазақша атауы                = Брест облысы
 |Шынайы атауы                 = {{lang-be|Брэсцкая вобласць}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Брестская область}}
 |Суреті                  = Царква Святога Міхаіла Архангела - panoramio.jpg
 |Ту                      = Flag of Brest Voblast, Belarus.svg
 |Елтаңба                 = Coat of Arms of Brest Region.svg
 |Елтаңбаның ені          = 
 |Тудың ені               = 
 |Елтаңбаның аты          = 
 |Тудың аты               = 
 |Әнұраны                 = 
  |lat_dir= N|lat_deg= 52|lat_min= 22|lat_sec=57
  |lon_dir= E|lon_deg= 25|lon_min= 11|lon_sec=59
  |CoordScale             = 
 |Статусы                 = Облыс
 |Кіреді                  = 16 аудан мен облыстық маңызы бар 3 қала
 |Енеді                   = 
 |Астанасы                = [[Брест]]
 |Астана түрі             = Әкімшілік орталығы
 |Ірі қаласы              = 
 |Ірі қалалары            = Брест, [[Барановичи]], [[Пинск]], [[Кобрин]]
 |Құрылды                 = 4 желтоқсан 1939
 |Басшысы                 = Пётр Пархомчик
 |Басшының түрі           = Облыстық атқару комитетінің төрағасы
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ жылы                = 
 |ЖІӨ бойынша орны        =
 |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны   = 
 |Тұрғыны                 = {{құлдырау}}1 290 628&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf |title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, посёлков городского типа |publisher=Беларусь Республикасының Мемлекеттік статистикалық комитеті |lang=ru}}&lt;/ref&gt;
 |Санақ жылы              = 2026
 |Халық саны бойынша орны        =4
 |Тығыздығы               = 14,25
 |Тығыздығы бойынша орны         =2
 |Ұлттық құрамы           = [[беларустар]], [[орыстар]], [[украиндар]], [[поляктар]], т.б.
 |Конфессионалдық құрамы  = [[Православ шіркеуі|православтар]], [[Католицизм|католиктер]], [[Протестантизм|протестанттар]], т.б.
 |Жер аумағы              =	32 777,6&lt;ref&gt;https://brest.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/public_compilation/index_41027/&lt;/ref&gt;
 |Жер аумағы бойынша орны        =4
  |Максималды биіктігі    = 267
  |Орташа биіктігі        = 136
  |Минималды биіктігі     = 121
  |Карта                  = Brest Voblast in Belarus.svg
  |Карта ені              = 330
  |Аббревиатура           = BY-BR
 |Автомобиль коды         = 1
 |сайты                   = {{URL|https://brest-region.gov.by/ru/}}
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
}}
'''Брест облысы''' ({{lang-be|Брэсцкая вобласць}}; {{lang-ru|Брестская область}}) — [[Беларусь]]тің оңтүстік-батыс бөлігіндегі облысы. Әкімшілік орталығы — [[Брест]] қаласы. 2026 жылғы санақ ақпаратынша Брест облысында 1 290 628 адам тұрады.&lt;ref name=&quot;census&quot; /&gt;

Облыс аумағында [[Беловеж орманы]] орналасқан. Аумақтың Бресттен басқа ірі қалалары қатарында [[Барановичи]], [[Пинск]] пен [[Кобрин]] бар.

== Географиясы ==
Брест облысы Беларусьтің оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Батысында [[Польша]]ның [[Подлас войводалығы|Подлас]] және [[Люблин войводалығы|Люблин]] воеводалықтарымен, оңтүстігінде [[Украина]]ның [[Волынь облысы|Волынь]] және [[Ровно облысы|Ровно]] облыстарымен, солтүстігінде [[Гродно облысы|Гродно]] және [[Минск облысы|Минск]] облыстарымен, ал шығысында [[Гомель облысы]]мен шектеседі. Өңірдің жалпы ауданы 32 800 км² құрайды.&lt;ref name=statistics&gt;{{cite web|url=http://landofancestors.com/travel/statistics/geography/236-territory-and-population-density-by-region-as-of-january-1-2011.html |title=Main Geographic Characteristics of the Republic of Belarus. Territory and population density of Belarus by region as of January 1, 2011 |publisher=The Scientific and Production State Republican Unitary Enterprise “National Cadastre Agency” of the State Property Committee of the Republic of Belarus |year=2011 |publisher=Land of Ancestors |accessdate=2013-09-24}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20130927131905/http://landofancestors.com/travel/statistics/geography/236-territory-and-population-density-by-region-as-of-january-1-2011.html |date=2013-09-27}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № || Орысша атауы&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(беларусша атауы)&lt;/small&gt;|| Байрағы || Елтаңбасы || Ауданы,&lt;ref name=&quot;кадастр2023&quot;&gt;[http://www.gki.gov.by/uploads/files/RZR_2023.doc «Государственный земельный кадастр Республики Беларусь»] (2023-01-01)&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;км² || Халық саны,&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/486/uffrnge0ue8w5xizr44cc8qwaxwpk4a6.pdf|title=Численность населения на 1 января 2024 г.  и среднегодовая численность населения за 2023 год по Республике Беларусь в разрезе областей,  районов, городов, поселков городского типа|publisher=Беларусь Республикасы Ұлттық статистика комитеті|access-date=2024-04-05}} {{Wayback|date=2024-03-29|url=https://web.archive.org/web/20240329202629/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/486/uffrnge0ue8w5xizr44cc8qwaxwpk4a6.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;адам (2024) || Әкімшілік&lt;br&gt;орталығы
|-
 ! colspan=&quot;7&quot; |''аудандары''
|-
| 1.
| [[Барановичи ауданы|Барановичи]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Баранавіцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Baranavichi district.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms of Baranavichi district.jpg|37px]]
| 2 170,25
| {{құлдырау}} 27 287
| [[Барановичи]] қаласы&lt;ref name=&quot;не входит&quot;/&gt;
|-
| 2.
| [[Берёза ауданы|Берёза]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Бярозаўскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Biaroza-Kartuskaja.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Biaroza,_Belarus.svg|37px]]
| 1 405,74
| {{құлдырау}} 57 767
| [[Берёза]] қаласы
|-
| 3.
| [[Брест ауданы|Брест]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Брэсцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Brest district.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of Arms of Brest District, Belarus.png|37px]]
| 1 533,89
| {{өсім}} 45 658
| [[Брест]] қаласы{{efn|name=kirmeydi|Қалада ауданның әкімшілік құрылымдары орналасқан, бірақ қаланың өзі аудан құрамына кірмейді.}}
|-
| 4.
| [[Ганцевичи ауданы|Ганцевичи]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Ганцавіцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Hantsavichy District.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Hancavičy,_Belarus.svg|37px]]
| 1 706,69
| {{құлдырау}} 24 327
| [[Ганцевичи]] қаласы
|-
| 5.
| [[Дрогичин ауданы|Дрогичин]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Драгічынскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Drahičyn.png|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Drahičyn,_Belarus.png|37px]]
| 1 858,12
| {{құлдырау}} 33 486
| [[Дрогичин]] қаласы
|-
| 6.
| [[Жабинка ауданы|Жабинка]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Жабінкаўскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Žabinka.png|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms of Žabinka.svg|37px]]
| 686,31
| {{өсім}} 24 484
| [[Жабинка]] қаласы
|-
| 7.
| [[Иваново ауданы (Брест облысы)|Иваново]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Іванаўскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Janaŭ.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_arms_of_Janaŭ.svg|37px]]
| 1 554,04
| {{құлдырау}} 35 097
| [[Иваново (Брест облысы)|Иваново]] қаласы
|-
| 8.
| [[Ивацевичи ауданы|Ивацевичи]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Івацэвіцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Ivacevičy.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Ivacevičy,_Belarus.svg|37px]]
| 2 994,43
| {{құлдырау}} 50 196
| [[Ивацевичи]] қаласы
|-
| 9.
| [[Каменец ауданы|Каменец]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Камянецкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Флаг_каменецкого_района.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Герб_каменецкого_района.jpg|37px]]
| 1 705,32
| {{құлдырау}} 31 088
| [[Каменец]] қаласы
|-
| 10.
| [[Кобрин ауданы|Кобрин]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Кобрынскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Kobryn.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of Arms of Kobryn.svg|37px]]
| 2 041,24
| {{құлдырау}} 81 672
| [[Кобрин]] қаласы
|-
| 11.
| [[Лунинец ауданы|Лунинец]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Лунінецкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Łuniniec.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Łuniniec,_Belarus.svg|37px]]
| 2 669,77
| {{құлдырау}} 61 728
| [[Лунинец]] қаласы
|-
| 12.
| [[Ляховичи ауданы|Ляховичи]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Ляхавіцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Liachavichi district.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of Arms of Liachavičy, Belarus.svg|37px]]
| 1 353,77
| {{құлдырау}} 22 055
| [[Ляховичи]] қаласы
|-
| 13.
| [[Малорита ауданы|Малорита]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Маларыцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Malaryta district.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms of Malaryta.png|37px]]
| 1 383,08
| {{құлдырау}} 22 614
| [[Малорита]] қаласы
|-
| 14.
| [[Пинск ауданы|Пинск]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Пінскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Pinsk District.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms of Pinsk District.svg|37px]]
| 3 252,76
| {{құлдырау}} 40 741
| [[Пинск]] қаласы{{efn|name=kirmeydi}}
|-
| 15.
| [[Пружаны ауданы|Пружаны]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Пружанскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Pruzhany-flag-concept-d1.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms of Pružany.png|37px]]
| 2 809,97
| {{құлдырау}} 41 603
| [[Пружаны]] қаласы
|-
| 16.
| [[Столин ауданы|Столин]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Столінскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Stolin.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Stolin,_Belarus.svg|37px]]
| 3 372,78
| {{құлдырау}} 68 640
| [[Столин]] қаласы
|-
 ! colspan=&quot;7&quot; |''облыстық маңызы бар қалалар''
|-
| 17.
| [[Брест]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Брэст}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Berastre_stiag.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of Arms of Brest, Belarus.svg|37px]]
| 146,12
| {{құлдырау}} 344 470
| —
|-
| 18.
| [[Барановичи]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Баранавічы}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Baranavichy.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms Baranavičy.svg|37px]]
| 84,96
| {{құлдырау}} 171 361
| —
|-
| 19.
| [[Пинск]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Пінск}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Pinsk.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Pinsk,_Belarus.svg|37px]]
| 47,36
| {{құлдырау}} 124 295
| —
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Брест облысы| *]]
[[Санат:Беларусь облыстары]]</text>
      <sha1>e5tkikg8bjy03gn5odhs2pvswv4w447</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3681817</id>
      <parentid>3681815</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T19:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3681817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13288" sha1="5g2k7eqt6vrndrlvdnv9aqkzszgn6gv" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1                         = {{түс|Беларусь}}
 |Қазақша атауы                = Брест облысы
 |Шынайы атауы                 = {{lang-be|Брэсцкая вобласць}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Брестская область}}
 |Суреті                  = Царква Святога Міхаіла Архангела - panoramio.jpg
 |Ту                      = Flag of Brest Voblast, Belarus.svg
 |Елтаңба                 = Coat of Arms of Brest Region.svg
 |Елтаңбаның ені          = 
 |Тудың ені               = 
 |Елтаңбаның аты          = 
 |Тудың аты               = 
 |Әнұраны                 = 
  |lat_dir= N|lat_deg= 52|lat_min= 22|lat_sec=57
  |lon_dir= E|lon_deg= 25|lon_min= 11|lon_sec=59
  |CoordScale             = 
 |Статусы                 = Облыс
 |Кіреді                  = 16 аудан мен облыстық маңызы бар 3 қала
 |Енеді                   = 
 |Астанасы                = [[Брест]]
 |Астана түрі             = Әкімшілік орталығы
 |Ірі қаласы              = 
 |Ірі қалалары            = Брест, [[Барановичи]], [[Пинск]], [[Кобрин]]
 |Құрылды                 = 4 желтоқсан 1939
 |Басшысы                 = Пётр Пархомчик
 |Басшының түрі           = Облыстық атқару комитетінің төрағасы
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ жылы                = 
 |ЖІӨ бойынша орны        =
 |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны   = 
 |Тұрғыны                 = {{құлдырау}}1 290 628&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf |title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, посёлков городского типа |publisher=Беларусь Республикасының Мемлекеттік статистикалық комитеті |lang=ru}}&lt;/ref&gt;
 |Санақ жылы              = 2026
 |Халық саны бойынша орны        =4
 |Тығыздығы               = 14,25
 |Тығыздығы бойынша орны         =2
 |Ұлттық құрамы           = [[беларустар]], [[орыстар]], [[украиндар]], [[поляктар]], т.б.
 |Конфессионалдық құрамы  = [[Православ шіркеуі|православтар]], [[Католицизм|католиктер]], [[Протестантизм|протестанттар]], т.б.
 |Жер аумағы              =	32 777,6&lt;ref&gt;https://brest.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/public_compilation/index_41027/&lt;/ref&gt;
 |Жер аумағы бойынша орны        =4
  |Максималды биіктігі    = 267
  |Орташа биіктігі        = 136
  |Минималды биіктігі     = 121
  |Карта                  = Brest Voblast in Belarus.svg
  |Карта ені              = 330
  |Аббревиатура           = BY-BR
 |Автомобиль коды         = 1
 |сайты                   = {{URL|https://brest-region.gov.by/ru/}}
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
}}
'''Брест облысы''' ({{lang-be|Брэсцкая вобласць}}; {{lang-ru|Брестская область}}) — [[Беларусь]]тің оңтүстік-батыс бөлігіндегі облысы. Әкімшілік орталығы — [[Брест]] қаласы. 2026 жылғы санақ ақпаратынша Брест облысында 1 290 628 адам тұрады.&lt;ref name=&quot;census&quot; /&gt;

Облыс аумағында [[Беловеж орманы]] орналасқан. Аумақтың Бресттен басқа ірі қалалары қатарында [[Барановичи]], [[Пинск]] пен [[Кобрин]] бар.

== Географиясы ==
Брест облысы Беларусьтің оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Батысында [[Польша]]ның [[Подлас войводалығы|Подлас]] және [[Люблин войводалығы|Люблин]] воеводалықтарымен, оңтүстігінде [[Украина]]ның [[Волынь облысы|Волынь]] және [[Ровно облысы|Ровно]] облыстарымен, солтүстігінде [[Гродно облысы|Гродно]] және [[Минск облысы|Минск]] облыстарымен, ал шығысында [[Гомель облысы]]мен шектеседі. Өңірдің жалпы ауданы 32 800 км² құрайды.&lt;ref name=statistics&gt;{{cite web|url=http://landofancestors.com/travel/statistics/geography/236-territory-and-population-density-by-region-as-of-january-1-2011.html |title=Main Geographic Characteristics of the Republic of Belarus. Territory and population density of Belarus by region as of January 1, 2011 |publisher=The Scientific and Production State Republican Unitary Enterprise “National Cadastre Agency” of the State Property Committee of the Republic of Belarus |year=2011 |publisher=Land of Ancestors |accessdate=2013-09-24}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20130927131905/http://landofancestors.com/travel/statistics/geography/236-territory-and-population-density-by-region-as-of-january-1-2011.html |date=2013-09-27}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № || Орысша атауы&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(беларусша атауы)&lt;/small&gt;|| Байрағы || Елтаңбасы || Ауданы,&lt;ref name=&quot;кадастр2023&quot;&gt;[http://www.gki.gov.by/uploads/files/RZR_2023.doc «Государственный земельный кадастр Республики Беларусь»] (2023-01-01)&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;км² || Халық саны,&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/486/uffrnge0ue8w5xizr44cc8qwaxwpk4a6.pdf|title=Численность населения на 1 января 2024 г.  и среднегодовая численность населения за 2023 год по Республике Беларусь в разрезе областей,  районов, городов, поселков городского типа|publisher=Беларусь Республикасы Ұлттық статистика комитеті|access-date=2024-04-05}} {{Wayback|date=2024-03-29|url=https://web.archive.org/web/20240329202629/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/486/uffrnge0ue8w5xizr44cc8qwaxwpk4a6.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;адам (2024) || Әкімшілік&lt;br&gt;орталығы
|-
 ! colspan=&quot;7&quot; |''аудандары''
|-
| 1.
| [[Барановичи ауданы|Барановичи]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Баранавіцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Baranavichi district.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms of Baranavichi district.jpg|37px]]
| 2 170,25
| {{құлдырау}} 27 287
| [[Барановичи]] қаласы{{efn|name=kirmeydi}}
|-
| 2.
| [[Берёза ауданы|Берёза]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Бярозаўскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Biaroza-Kartuskaja.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Biaroza,_Belarus.svg|37px]]
| 1 405,74
| {{құлдырау}} 57 767
| [[Берёза]] қаласы
|-
| 3.
| [[Брест ауданы|Брест]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Брэсцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Brest district.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of Arms of Brest District, Belarus.png|37px]]
| 1 533,89
| {{өсім}} 45 658
| [[Брест]] қаласы{{efn|name=kirmeydi|Қалада ауданның әкімшілік құрылымдары орналасқан, бірақ қаланың өзі аудан құрамына кірмейді.}}
|-
| 4.
| [[Ганцевичи ауданы|Ганцевичи]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Ганцавіцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Hantsavichy District.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Hancavičy,_Belarus.svg|37px]]
| 1 706,69
| {{құлдырау}} 24 327
| [[Ганцевичи]] қаласы
|-
| 5.
| [[Дрогичин ауданы|Дрогичин]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Драгічынскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Drahičyn.png|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Drahičyn,_Belarus.png|37px]]
| 1 858,12
| {{құлдырау}} 33 486
| [[Дрогичин]] қаласы
|-
| 6.
| [[Жабинка ауданы|Жабинка]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Жабінкаўскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Žabinka.png|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms of Žabinka.svg|37px]]
| 686,31
| {{өсім}} 24 484
| [[Жабинка]] қаласы
|-
| 7.
| [[Иваново ауданы (Брест облысы)|Иваново]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Іванаўскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Janaŭ.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_arms_of_Janaŭ.svg|37px]]
| 1 554,04
| {{құлдырау}} 35 097
| [[Иваново (Брест облысы)|Иваново]] қаласы
|-
| 8.
| [[Ивацевичи ауданы|Ивацевичи]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Івацэвіцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Ivacevičy.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Ivacevičy,_Belarus.svg|37px]]
| 2 994,43
| {{құлдырау}} 50 196
| [[Ивацевичи]] қаласы
|-
| 9.
| [[Каменец ауданы|Каменец]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Камянецкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Флаг_каменецкого_района.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Герб_каменецкого_района.jpg|37px]]
| 1 705,32
| {{құлдырау}} 31 088
| [[Каменец]] қаласы
|-
| 10.
| [[Кобрин ауданы|Кобрин]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Кобрынскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Kobryn.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of Arms of Kobryn.svg|37px]]
| 2 041,24
| {{құлдырау}} 81 672
| [[Кобрин]] қаласы
|-
| 11.
| [[Лунинец ауданы|Лунинец]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Лунінецкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Łuniniec.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Łuniniec,_Belarus.svg|37px]]
| 2 669,77
| {{құлдырау}} 61 728
| [[Лунинец]] қаласы
|-
| 12.
| [[Ляховичи ауданы|Ляховичи]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Ляхавіцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Liachavichi district.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of Arms of Liachavičy, Belarus.svg|37px]]
| 1 353,77
| {{құлдырау}} 22 055
| [[Ляховичи]] қаласы
|-
| 13.
| [[Малорита ауданы|Малорита]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Маларыцкі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Malaryta district.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms of Malaryta.png|37px]]
| 1 383,08
| {{құлдырау}} 22 614
| [[Малорита]] қаласы
|-
| 14.
| [[Пинск ауданы|Пинск]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Пінскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Pinsk District.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms of Pinsk District.svg|37px]]
| 3 252,76
| {{құлдырау}} 40 741
| [[Пинск]] қаласы{{efn|name=kirmeydi}}
|-
| 15.
| [[Пружаны ауданы|Пружаны]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Пружанскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Pruzhany-flag-concept-d1.jpg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms of Pružany.png|37px]]
| 2 809,97
| {{құлдырау}} 41 603
| [[Пружаны]] қаласы
|-
| 16.
| [[Столин ауданы|Столин]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Столінскі}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Stolin.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Stolin,_Belarus.svg|37px]]
| 3 372,78
| {{құлдырау}} 68 640
| [[Столин]] қаласы
|-
 ! colspan=&quot;7&quot; |''облыстық маңызы бар қалалар''
|-
| 17.
| [[Брест]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Брэст}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Berastre_stiag.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of Arms of Brest, Belarus.svg|37px]]
| 146,12
| {{құлдырау}} 344 470
| —
|-
| 18.
| [[Барановичи]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Баранавічы}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag of Baranavichy.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat of arms Baranavičy.svg|37px]]
| 84,96
| {{құлдырау}} 171 361
| —
|-
| 19.
| [[Пинск]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;({{Lang-be|Пінск}})&lt;/small&gt;
| [[Сурет:Flag_of_Pinsk.svg|72px|border]]
| [[Сурет:Coat_of_Arms_of_Pinsk,_Belarus.svg|37px]]
| 47,36
| {{құлдырау}} 124 295
| —
|-
|}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Брест облысы| *]]
[[Санат:Беларусь облыстары]]</text>
      <sha1>5g2k7eqt6vrndrlvdnv9aqkzszgn6gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ню метал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788686</id>
    <redirect title="Ню-метал" />
    <revision>
      <id>3681830</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Ню-метал]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3681830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="ixvd8kdqhqopjy4wnfni7bf0akhkpco" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Ню-метал]]</text>
      <sha1>ixvd8kdqhqopjy4wnfni7bf0akhkpco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nu metal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788687</id>
    <redirect title="Ню-метал" />
    <revision>
      <id>3681831</id>
      <timestamp>2026-10-16T19:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Ню-метал]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3681831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="ixvd8kdqhqopjy4wnfni7bf0akhkpco" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Ню-метал]]</text>
      <sha1>ixvd8kdqhqopjy4wnfni7bf0akhkpco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Панк-рок</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788688</id>
    <revision>
      <id>3681846</id>
      <timestamp>2026-10-16T20:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Музыкалық жанр | Атауы             = Панк-рок | Басқа атаулары     = Панк | Сурет             = SexPistolsNorway1977.jpg | Бастаулары        = [[Гараж рок]] • [[прото-панк]] • [[рок-н-ролл]] • [[рокабилли]] • [[глэм-рок]] • [[паб-рок]] • [[сёрф-музыка]] | Пайда болуы       = 1970 жж ортасы, [[АҚШ]], Ұлыбритания...</comment>
      <origin>3681846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9205" sha1="ahyodurvm0tg4gnl2uze903yu0tmfcs" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы             = Панк-рок
| Басқа атаулары     = Панк
| Сурет             = SexPistolsNorway1977.jpg
| Бастаулары        = [[Гараж рок]] • [[прото-панк]] • [[рок-н-ролл]] • [[рокабилли]] • [[глэм-рок]] • [[паб-рок]] • [[сёрф-музыка]]
| Пайда болуы       = 1970 жж ортасы, [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]] және [[Аустралия]]
| Өркендеуі         = 1970 жж
| Ұқсас жанрлар     = 
| Туыстас жанрлар   = [[2 tone]] • [[анти-фолк]] • [[каупанк]] • [[дэнс-панк]] • [[детрок]] • [[фолк-панк]] • [[глэм-панк]] • [[сёрф-панк]] • [[гараждық панк]] • [[гребо]] • [[цыған панк]] • [[поп-панк]] • [[психобилли]] • [[панк-блюз]] • [[панк-джаз]] • [[ска-панк]] • [[панк-рэп]] • [[регги-панк]] • [[кельттік панк]] • [[чикано-панк]] • [[латын панк-рогы]] • [[мелодиялық панк]] • [[панк-метал]] • [[рэпкор]] • [[синт-панк]]
| Туынды жанрлар    = [[Анархо-панк]] • [[арт-панк]] • [[хардкор-панк]] • [[хоррор-панк]] • [[ой!]] • [[пост-хардкор]] • [[куиркор]] • [[riot grrrl]] • [[скейт-панк]] • [[стрит-панк]] • [[афро-панк]] • [[христиандық панк]] • [[краст-панк]] • [[гараждық панк]] • [[таквакор]]
| Тағы_қараңыз      =  [[Панк субмәдениеті]] • [[DIY этикасы]]
}}
'''Панк-рок''' (немесе жай ғана '''панк''') — 1950 жылдардағы [[рок-н-ролл]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A Short History of How Punk Became Punk: From Late 50s Rockabilly and Garage Rock to The Ramones &amp; Sex Pistols {{!}} Open Culture |url=https://www.openculture.com/2019/02/a-short-history-of-punk-from-late-50s-rockabilly-and-garage-rock-to-the-ramones-sex-pistols.html |access-date=2023-11-24 |archive-date=November 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128215441/https://www.openculture.com/2019/02/a-short-history-of-punk-from-late-50s-rockabilly-and-garage-rock-to-the-ramones-sex-pistols.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Stegall |first=Tim |date=August 16, 2021 |title=10 rockers from the '50s who influenced rock 'n' roll, punk and more |url=https://www.altpress.com/rockabilly-influence-on-punk-elvis-johnny-cash-jerry-lee-lewis/ |access-date=2023-11-24 |website=Alternative Press Magazine |archive-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003072534/https://www.altpress.com/rockabilly-influence-on-punk-elvis-johnny-cash-jerry-lee-lewis/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Palmer |first=Robert |date=April 23, 1978 |title=Punks Have Only Rediscovered Rockabilly |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1978/04/23/archives/the-punks-have-only-rediscovered-rockabilly-punk-and-rockabilly.html |access-date=2023-11-24 |issn=0362-4331 |archive-date=March 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315201250/https://www.nytimes.com/1978/04/23/archives/the-punks-have-only-rediscovered-rockabilly-punk-and-rockabilly.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; мен 1960 жылдардағы [[гараж рок]] музыкасына негізделген, 1970 жылдардың ортасында пайда болған [[рок-музыка]] жанры. Панк-топтар негізгі ағымдағы [[арена-рок]]тың шамадан тыс дыбыс өңдеуі мен коммерциялық сипатын қабылдамады. Олар әдетте қысқа, екпіні жылдам, дауысы мен аспапта ойнауы өрескел, әрі қасаң, сондай-ақ жүйеге қарсы тақырыптарды қозғайтын әндер шығарады.&lt;ref name=UDiscoverMusic2023&gt;{{cite web |url=https://www.udiscovermusic.com/stories/best-political-punk-songs/ |title=Best Political Punk Songs: 20 Essential Anti-Establishment Tirades |last=Peacock |first=Tim |date=August 13, 2023 |website=Udiscovermusic.com |access-date=April 1, 2024}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ әртістер [[DIY этикасы]]н ұстанып, көптеген топтар өз жазбаларын өздері шығарды және [[инди-лейбл]]дер арқылы таратып отырды.

1970 жылдардың басында «панк-рок» терминін кейбір американдық рок-сыншылар алғашқыда 1960 жылдардың ортасындағы гараждық топтарды сипаттау үшін қолданған. Ұлыбританиядағы [[глэм-рок|глэм]] және [[паб-рок]], Нью-Йорктен шыққан [[The Velvet Underground]] пен [[The New York Dolls]], сондай-ақ Детройттан келген [[MC5]] пен [[The Stooges]] сияқты кейінгі бағыттар негізгі әсер етуші факторлар ретінде аталады. 1970 жылдардың ортасына қарай «панк-рок» термині бірнеше аймақтық андерграунд музыкалық сахналарымен байланыстырыла бастады. Олардың қатарына Нью-Йорк қаласындағы [[Television]], [[Патти Смит]], [[Suicide]], [[The Dictators]], [[Richard Hell and the Voidoids]] және [[Ramones]]; [[Кливленд|Огайодағы]] [[Rocket from the Tombs]], [[Electric Eels]] және [[Dead Boys]]; [[Аустралия]]дағы [[The Saints]] пен [[Radio Birdman]]; сондай-ақ Англиядағы [[Sex Pistols]], [[X-Ray Spex]], [[The Clash]], [[The Damned]] және [[Buzzcocks]] кірді. 1976 жылдың аяғына қарай панк Ұлыбританияда үлкен мәдени құбылысқа айналып, жастардың бүлікшіл рухын айқын көрсететін [[панк субмәдениеті]]н тудырды. Бұл субмәдениет әдейі дөрекі суреттері бар футболкилер, былғары күртелер, шегеленген немесе тікенектелген баулар, зергерлік бұйындар, бондаж киімдері және түйреуіштер сияқты өзіне тән [[панк сәні|киім стильдерімен]] ерекшеленді.

1977 жылға қарай панк музыкасы мен оның субмәдениетінің ықпалы бүкіл әлемге таралып, көптеген жергілікті сахналарда тамыр жайды. 1970 жылдардың соңында бұл қозғалыс әртүрлі субжанрларға таралып, [[постпанк]], [[нью-вейв]] және [[арт-панк]] сияқты бағыттардың пайда болуына түрткі болды. 1980 жылдардың басында панк тағы да дамып, [[хардкор-панк]] (мысалы, [[Bad Brains]], [[Minor Threat]] және [[Black Flag]]); [[Oi!]] (мысалы, [[Sham 69]] және [[The Exploited]]); [[стрит-панк]] (мысалы, [[GBH]], [[The Partisans]] және [[Chaos UK]]); және [[анархо-панк]] (мысалы, [[Crass]]) сияқты субжанрлармен толықты. Бұл қозғалыс [[Жапония]], [[Нидерланд]], [[Германия]], [[Испания]], [[Эстония]], [[Грекия]] және [[Югославия]] сияқты елдердің аймақтық сахналары арқылы кеңейіп, [[поп-панк]], [[гранж]], [[риот-гррл]] және [[альтернативті рок]] жанрларының дамуына шабыт берді.

1990 жылдары [[Nirvana]] сияқты топтардың жетістігі арқасында альтернативті рок негізгі ағымға шыққаннан кейін, панк-рокқа [[Мэйджор-лейбл|ірі дыбыс жазу лейблдері]] тарапынан қайтадан үлкен қызығушылық артып, ол көпшілік арасында танымал бола бастады. Мұның айқын мысалы ретінде [[Green Day]], [[Social Distortion]], [[Rancid]], [[The Offspring]], [[Bad Religion]], [[Blink-182]] және [[NOFX]] сияқты калифорниялық топтардың өрлеуін атауға болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Панк-рок]]
[[Санат:Рок-музыка жанрлары]]
[[Санат:Панк]]
[[Санат:Контрмәдениет]]</text>
      <sha1>ahyodurvm0tg4gnl2uze903yu0tmfcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Raskuly</title>
    <ns>3</ns>
    <id>788689</id>
    <revision>
      <id>3681970</id>
      <timestamp>2026-10-16T23:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3681970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="rmca7alh9t03hfvt25xn2oth1kn2sa9" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Raskuly}}

-- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 04:48, 2026 ж. қазанның 17 (+05)</text>
      <sha1>rmca7alh9t03hfvt25xn2oth1kn2sa9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рок-опера</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788690</id>
    <revision>
      <id>3682005</id>
      <timestamp>2026-10-17T01:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Музыкалық жанр | Атауы            = Рок-опера | Суреті           = The Who's Tommy (5171688334).jpg | Қолтаңбасы       =  | Бағыт            = [[Мюзикл]] | Бастаулары       =  | Пайда болуы      = 1960 жж. | Құралдары        =  | Өркендеуі        =  | Ішкі жанрлары    =  | Ұқсас жанрлар    =  | Туыстас жанрлар  =  | Туынды жанрл...</comment>
      <origin>3682005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5940" sha1="oadd8l21yf4j8yqadh39iiz8sv74imw" xml:space="preserve">{{Музыкалық жанр
| Атауы            = Рок-опера
| Суреті           = The Who's Tommy (5171688334).jpg
| Қолтаңбасы       = 
| Бағыт            = [[Мюзикл]]
| Бастаулары       = 
| Пайда болуы      = 1960 жж.
| Құралдары        = 
| Өркендеуі        = 
| Ішкі жанрлары    = 
| Ұқсас жанрлар    = 
| Туыстас жанрлар  = 
| Туынды жанрлар   = 
| Тағы_қараңыз     = 
}}
'''Рок-опера''' ({{Lang-en|rock opera}}) — [[рок-музыка]] жанры.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.musenc.ru/html/r/rok-n-roll.html|title=Рок-н-ролл|access-date=2021-03-08|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515172641/http://musenc.ru/html/r/rok-n-roll.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1960 жылдардың аяғында пайда болды; кейбір музыкатанушылардың пікірінше, [[мюзикл]]дің бір түрі болып табылады.

[[Сурет:Jesus Christ Super Star (15602532584).jpg|280px|нобай|Иисус Христос — супержұлдыз» рок-операсының театрдағы қойылымы]]
Рок-опералар музыкалық-сахналық шығармалар болып табылады, онда көптеген вокалистермен рөлдер бойынша орындалатын [[ария]]ларда операның сюжеті ашылады. Бұл ретте ария музыкасы рок стилінде жазылған, сахнада солисттермен бірге [[гитарист]]тер және басқа рок-музыканттар қатыса алады.

Рок-опералар бір реттік жазба да, сондай-ақ тұрақты немесе өзгеретін орындаушылар құрамы бар тұрақты жұмыс істейтін қойылым да бола алады. Жиі рок-операларды жазу немесе тіріде орындау үшін басты рөлдерге танымал топтардан [[солист]]терді шақырады. Рөлдердің және [[сюжет]]тің болуы рок-операларды қарапайым [[концептуалды альбом]]нан ерекшелейді.

== Тарихы ==
Рок-опера жанры 1960-жылдары пайда болды. Жанрдың негізін қалаушы және «rock opera» терминінің өнертапқышы [[The Who]] рок-тобының жетекшісі [[Пит Таунсенд]] болып саналады. Дәл осы ұжым [[1969 жыл]]ы «Томми» ([[Tommy]]) альбомын шығарды, оның мұқабасында жаңа жанрдың атауы алғаш рет көрсетілді. Алайда тарихи тұрғыдан алғанда, 1967 жылы жазылған және 1968 жылы жарық көрген «[[S.F. Sorrow]]&lt;nowiki/&gt;» концептуалды альбомы бар британдық [[The Pretty Things]] тобы жанрдың ізашарлары болып саналынуы мүмкін, бірақ «Томмиден» айырмашылығы, ол орасан зор коммерциялық табысқа ие болмады.

== Танымал рок-опералар ==
[[Сурет:20160611 Loreley RockFels Avantasia 0629.jpg|280px|нобай|Avantasia орасан зор туындысын [[Avantasia|аттас топтың]] және шақырылған музыканттардың қарапайым рок-концерт форматында орындауы]]

* «[[S. F. Sorrow]]» (1968) — [[The Pretty Things]] тобы
* «[[Tommy]]» (1969) — [[The Who]] тобы
* «[[Иисус Христос — суперзвезда|Иса Мәсіх — супержұлдыз]]» (1971) — [[Эндрю Ллойд Уэббер]], [[Тим Райс]]
* «[[Quadrophenia|Квадрофения]]» ({{lang-en|Quadrophenia}}, 1973) — The Who тобы
* «[[The Wall]]» (1979) — [[Pink Floyd]] тобы
* «[[Freudiana]]» — Эрик Вульфсон
* «[[Operation: Mindcrime]]» (1988) — [[Queensryche]] тобы
* «[[Streets: A Rock Opera]]» (1991) — [[Savatage]] тобы
* «[[The Final Experiment]]» (1994) — [[Ayreon]]
* «[[Into the Electric Castle]]» (1998) — [[Ayreon]]
* «[[Nikolo Kotzev’s Nostradamus|Nostradamus]]» (2001) — [[Николо Коцев]]
* «[[Avantasia (The Metal Opera)|Avantasia]]» (2001—2002) — Тобиас Саммет ([[Edguy]])
* «[[American Idiot]]» (2004) — [[Green Day]]
* «[[The Human Equation]]» (2004) — [[Ayreon]]
* «[[The Black Parade]]» (2006) — [[My Chemical Romance]]
* «[[Nostradamus]]» (2008) — [[Judas Priest]]
* «[[Рипо! Генетическая опера|Рипо! Генетикалық опера]]» (2008)
* «[[She (рок-опера)|She]]» (2008) — [[Клайв Нолан]]ның [[Caamora]] жобасы
* «[[21st Century Breakdown]]» (2009) — [[Green Day]]
* «''[[Моцарт. Рок-опера|Моцарт. Рок-опера]]''» (2009) — Дов Аттья мен Альберт Коэн
* «[[Spider-man: Turn off the dark|Өрмекші-адам: Қараңғылықты сөндіру]]» (2011) — [[Стэн Ли]]
* «Lačplēsis» (2013) — [[Autobuss debesis (bus in the sky)|Autobuss Debesis (Bus in the Sky)]] тобы
* «[[Beloved Antichrist]]» (2018) — [[Therion]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Концептуалды альбом]]
* [[Мюзикл]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер == 
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Рок-опералар|*]]
[[Санат:Опера жанрлары]]</text>
      <sha1>oadd8l21yf4j8yqadh39iiz8sv74imw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Алтынай Мэлс</title>
    <ns>3</ns>
    <id>788691</id>
    <revision>
      <id>3682101</id>
      <timestamp>2026-10-17T05:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3682101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="353" sha1="enredchb2rs5wteg0sm8i6ss3ydhchy" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Алтынай Мэлс}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 10:17, 2026 ж. қазанның 17 (+05)</text>
      <sha1>enredchb2rs5wteg0sm8i6ss3ydhchy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дидактизм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788693</id>
    <revision>
      <id>3682134</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |dat...</comment>
      <origin>3682134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1418" sha1="g0aagwa3dw0binqx0l81ar2ib6gstxc" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>g0aagwa3dw0binqx0l81ar2ib6gstxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682135</id>
      <parentid>3682134</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1475" sha1="7s6qi9gwpxlzq15jo38u19nmv6r0aos" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>7s6qi9gwpxlzq15jo38u19nmv6r0aos</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682137</id>
      <parentid>3682135</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:10:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2542" sha1="jslxqkthrdnnmunaporrpse427ie50a" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Шолу ==
Термин [[көне грек тілі]]ндегі διδακτικός (''didaktikos'' — «оқытуға қатысты») сөзінен шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=OPTED v0.03 Letter D|url=https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm|access-date=2021-05-18|website=courses.cs.vt.edu|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518063123/https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm}}&lt;/ref&gt; және бастапқыда қызықты әрі тартымды тәсілмен білім беруді білдірген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=didactic {{!}} Origin and meaning of didactic by Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/word/didactic|access-date=2021-05-18|website=www.etymonline.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2013-09-15|title=Didacticism – Examples and Definition of Didacticism|url=https://literarydevices.net/didacticism/|access-date=2021-05-18|website=Literary Devices|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>jslxqkthrdnnmunaporrpse427ie50a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682138</id>
      <parentid>3682137</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шолу */</comment>
      <origin>3682138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5280" sha1="csdrvjetanz5e4mx0q4hkre7w76dpjg" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Шолу ==
Термин [[көне грек тілі]]ндегі διδακτικός (''didaktikos'' — «оқытуға қатысты») сөзінен шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=OPTED v0.03 Letter D|url=https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm|access-date=2021-05-18|website=courses.cs.vt.edu|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518063123/https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm}}&lt;/ref&gt; және бастапқыда қызықты әрі тартымды тәсілмен білім беруді білдірген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=didactic {{!}} Origin and meaning of didactic by Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/word/didactic|access-date=2021-05-18|website=www.etymonline.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2013-09-15|title=Didacticism – Examples and Definition of Didacticism|url=https://literarydevices.net/didacticism/|access-date=2021-05-18|website=Literary Devices|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дидактикалық өнердің мақсаты көрерменнің көңілін көтерумен қатар, оған тәлім беру болды. Мысалы, дидактикалық пьесалар көрермендерге адамгершілік тақырыптарын немесе басқа да маңызды ақиқаттарды жеткізуге арналды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm#d Glossary of Literary Terms] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103044158/http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm |date=2013-11-03 }}, The University of North Carolina at Pembroke, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt; Орта ғасырларда ''[[Veni Creator Spiritus]]'' сияқты рим-католик шіркеуінің діни әнұрандары, сондай-ақ ''[[Adoro te devote]]'' және ''[[Pange lingua]]'' сияқты евхаристиялық әнұрандар католик сенімінің ақиқаттарын дұғаларда бекітіп, оларды сақтап қалу және ұрпақтан ұрпаққа жеткізу үшін қолданылды. [[Қайта өрлеу дәуірі]]нде шіркеу пұтқа табынушылық пен христиандық дидактикалық өнерді өзара ұштастыратын [[синкретизм]]ді қалыптастыра бастады. Бұл синкретизм шіркеудің үстем зайырлы билігін бейнелеп, IV ғасырдағы пұтқа табынушы және христиан ақсүйектері арасындағы қайшылықтарды еске салды.&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Cynthia White]]|url=https://books.google.com/books?id=PWdzlUBhFLwC&amp;pg=PA176|title=The Emergence of Christianity: Classical Traditions in Contemporary Perspective|page=176|publisher=Fortress Press|date=October 1, 2010|isbn=978-0-8006-9747-1|access-date=July 1, 2021|location=Minneapolis, MN|series=G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series|oclc=1056616571}}&lt;/ref&gt; Дидактикалық әдебиеттің мысалы ретінде [[Александр Поуп]]тың сыншылар мен әдеби сынға қатысты түрлі кеңестер беретін ''[[Сын туралы эссе]]'' (1711) шығармасын атауға болады. Ал музыкадағы дидактизмнің мысалы — [[Гвидо д’Ареццо]] [[Сольфеджио|сольфеджио буындарын]] үйрету үшін пайдаланған ''[[Ut queant laxis]]'' әнұраны.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>csdrvjetanz5e4mx0q4hkre7w76dpjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682139</id>
      <parentid>3682138</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5299" sha1="n6c844imnf6wwz8ykowj8wot2u3emu2" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Шолу ==
Термин [[көне грек тілі]]ндегі διδακτικός (''didaktikos'' — «оқытуға қатысты») сөзінен шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=OPTED v0.03 Letter D|url=https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm|access-date=2021-05-18|website=courses.cs.vt.edu|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518063123/https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm}}&lt;/ref&gt; және бастапқыда қызықты әрі тартымды тәсілмен білім беруді білдірген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=didactic {{!}} Origin and meaning of didactic by Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/word/didactic|access-date=2021-05-18|website=www.etymonline.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2013-09-15|title=Didacticism – Examples and Definition of Didacticism|url=https://literarydevices.net/didacticism/|access-date=2021-05-18|website=Literary Devices|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дидактикалық өнердің мақсаты көрерменнің көңілін көтерумен қатар, оған тәлім беру болды. Мысалы, дидактикалық пьесалар көрермендерге адамгершілік тақырыптарын немесе басқа да маңызды ақиқаттарды жеткізуге арналды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm#d Glossary of Literary Terms] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103044158/http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm |date=2013-11-03 }}, The University of North Carolina at Pembroke, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt; Орта ғасырларда ''[[Veni Creator Spiritus]]'' сияқты рим-католик шіркеуінің діни әнұрандары, сондай-ақ ''[[Adoro te devote]]'' және ''[[Pange lingua]]'' сияқты евхаристиялық әнұрандар католик сенімінің ақиқаттарын дұғаларда бекітіп, оларды сақтап қалу және ұрпақтан ұрпаққа жеткізу үшін қолданылды. [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]] шіркеу пұтқа табынушылық пен христиандық дидактикалық өнерді өзара ұштастыратын [[синкретизм]]ді қалыптастыра бастады. Бұл синкретизм шіркеудің үстем зайырлы билігін бейнелеп, IV ғасырдағы пұтқа табынушы және христиан ақсүйектері арасындағы қайшылықтарды еске салды.&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Cynthia White]]|url=https://books.google.com/books?id=PWdzlUBhFLwC&amp;pg=PA176|title=The Emergence of Christianity: Classical Traditions in Contemporary Perspective|page=176|publisher=Fortress Press|date=October 1, 2010|isbn=978-0-8006-9747-1|access-date=July 1, 2021|location=Minneapolis, MN|series=G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series|oclc=1056616571}}&lt;/ref&gt; Дидактикалық әдебиеттің мысалы ретінде [[Александр Поуп]]тың сыншылар мен әдеби сынға қатысты түрлі кеңестер беретін ''[[Сын туралы эссе]]'' (1711) шығармасын атауға болады. Ал музыкадағы дидактизмнің мысалы — [[Гвидо д’Ареццо]] [[Сольфеджио|сольфеджио буындарын]] үйрету үшін пайдаланған ''[[Ut queant laxis]]'' әнұраны.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>n6c844imnf6wwz8ykowj8wot2u3emu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682140</id>
      <parentid>3682139</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шолу */</comment>
      <origin>3682140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6070" sha1="4i6cy491130jezzgxfa851bd1whtz54" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Шолу ==
Термин [[көне грек тілі]]ндегі διδακτικός (''didaktikos'' — «оқытуға қатысты») сөзінен шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=OPTED v0.03 Letter D|url=https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm|access-date=2021-05-18|website=courses.cs.vt.edu|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518063123/https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm}}&lt;/ref&gt; және бастапқыда қызықты әрі тартымды тәсілмен білім беруді білдірген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=didactic {{!}} Origin and meaning of didactic by Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/word/didactic|access-date=2021-05-18|website=www.etymonline.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2013-09-15|title=Didacticism – Examples and Definition of Didacticism|url=https://literarydevices.net/didacticism/|access-date=2021-05-18|website=Literary Devices|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дидактикалық өнердің мақсаты көрерменнің көңілін көтерумен қатар, оған тәлім беру болды. Мысалы, дидактикалық пьесалар көрермендерге адамгершілік тақырыптарын немесе басқа да маңызды ақиқаттарды жеткізуге арналды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm#d Glossary of Literary Terms] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103044158/http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm |date=2013-11-03 }}, The University of North Carolina at Pembroke, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt; Орта ғасырларда ''[[Veni Creator Spiritus]]'' сияқты рим-католик шіркеуінің діни әнұрандары, сондай-ақ ''[[Adoro te devote]]'' және ''[[Pange lingua]]'' сияқты евхаристиялық әнұрандар католик сенімінің ақиқаттарын дұғаларда бекітіп, оларды сақтап қалу және ұрпақтан ұрпаққа жеткізу үшін қолданылды. [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]] шіркеу пұтқа табынушылық пен христиандық дидактикалық өнерді өзара ұштастыратын [[синкретизм]]ді қалыптастыра бастады. Бұл синкретизм шіркеудің үстем зайырлы билігін бейнелеп, IV ғасырдағы пұтқа табынушы және христиан ақсүйектері арасындағы қайшылықтарды еске салды.&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Cynthia White]]|url=https://books.google.com/books?id=PWdzlUBhFLwC&amp;pg=PA176|title=The Emergence of Christianity: Classical Traditions in Contemporary Perspective|page=176|publisher=Fortress Press|date=October 1, 2010|isbn=978-0-8006-9747-1|access-date=July 1, 2021|location=Minneapolis, MN|series=G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series|oclc=1056616571}}&lt;/ref&gt; Дидактикалық әдебиеттің мысалы ретінде [[Александр Поуп]]тың сыншылар мен әдеби сынға қатысты түрлі кеңестер беретін ''[[Сын туралы эссе]]'' (1711) шығармасын атауға болады. Ал музыкадағы дидактизмнің мысалы — [[Гвидо д’Ареццо]] [[Сольфеджио|сольфеджио буындарын]] үйрету үшін пайдаланған ''[[Ut queant laxis]]'' әнұраны.

XIX ғасыр шамасында ''дидактикалық'' термині оқырманның шығармадан алатын әсері мен ләззатына нұқсан келтіретіндей дәрежеде тәлімдік, деректік немесе басқа да танымдық ақпаратқа шамадан тыс толы туындыларды сынау үшін де қолданыла бастады. Бұл мағына ежелгі гректердің түсінігіне мүлде жат еді. [[Эдгар Аллан По]] өзінің ''[[Поэзия қағидасы]]'' атты эссесінде дидактизмді «адасушылықтардың» ішіндегі ең сорақысы деп атады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>4i6cy491130jezzgxfa851bd1whtz54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682142</id>
      <parentid>3682140</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6134" sha1="g7cgvbgpjf91f9f58oo6fqprl2ph4at" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Шолу ==
Термин [[көне грек тілі]]ндегі διδακτικός (''didaktikos'' — «оқытуға қатысты») сөзінен шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=OPTED v0.03 Letter D|url=https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm|access-date=2021-05-18|website=courses.cs.vt.edu|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518063123/https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm}}&lt;/ref&gt; және бастапқыда қызықты әрі тартымды тәсілмен білім беруді білдірген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=didactic {{!}} Origin and meaning of didactic by Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/word/didactic|access-date=2021-05-18|website=www.etymonline.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2013-09-15|title=Didacticism – Examples and Definition of Didacticism|url=https://literarydevices.net/didacticism/|access-date=2021-05-18|website=Literary Devices|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дидактикалық өнердің мақсаты көрерменнің көңілін көтерумен қатар, оған тәлім беру болды. Мысалы, дидактикалық пьесалар көрермендерге адамгершілік тақырыптарын немесе басқа да маңызды ақиқаттарды жеткізуге арналды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm#d Glossary of Literary Terms] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103044158/http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm |date=2013-11-03 }}, The University of North Carolina at Pembroke, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt; Орта ғасырларда ''[[Veni Creator Spiritus]]'' сияқты рим-католик шіркеуінің діни әнұрандары, сондай-ақ ''[[Adoro te devote]]'' және ''[[Pange lingua]]'' сияқты евхаристиялық әнұрандар католик сенімінің ақиқаттарын дұғаларда бекітіп, оларды сақтап қалу және ұрпақтан ұрпаққа жеткізу үшін қолданылды. [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]] шіркеу пұтқа табынушылық пен христиандық дидактикалық өнерді өзара ұштастыратын [[синкретизм]]ді қалыптастыра бастады. Бұл синкретизм шіркеудің үстем зайырлы билігін бейнелеп, IV ғасырдағы пұтқа табынушы және христиан ақсүйектері арасындағы қайшылықтарды еске салды.&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Cynthia White]]|url=https://books.google.com/books?id=PWdzlUBhFLwC&amp;pg=PA176|title=The Emergence of Christianity: Classical Traditions in Contemporary Perspective|page=176|publisher=Fortress Press|date=October 1, 2010|isbn=978-0-8006-9747-1|access-date=July 1, 2021|location=Minneapolis, MN|series=G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series|oclc=1056616571}}&lt;/ref&gt; Дидактикалық әдебиеттің мысалы ретінде [[Александр Поуп]]тың сыншылар мен әдеби сынға қатысты түрлі кеңестер беретін ''[[Сын туралы эссе]]'' (1711) шығармасын атауға болады. Ал музыкадағы дидактизмнің мысалы — [[Гвидо д’Ареццо]] [[Сольфеджио|сольфеджио буындарын]] үйрету үшін пайдаланған ''[[Ut queant laxis]]'' әнұраны.

XIX ғасыр шамасында ''дидактикалық'' термині оқырманның шығармадан алатын әсері мен ләззатына нұқсан келтіретіндей дәрежеде тәлімдік, деректік немесе басқа да танымдық ақпаратқа шамадан тыс толы туындыларды сынау үшін де қолданыла бастады. Бұл мағына ежелгі гректердің түсінігіне мүлде жат еді. [[Эдгар Аллан По]] өзінің ''[[Поэзия қағидасы]]'' атты эссесінде дидактизмді «адасушылықтардың» ішіндегі ең сорақысы деп атады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Өнер өнер үшін]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>g7cgvbgpjf91f9f58oo6fqprl2ph4at</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682143</id>
      <parentid>3682142</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6167" sha1="au70ilb1uc7euro6sq05y2ujwsogac2" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Шолу ==
Термин [[көне грек тілі]]ндегі διδακτικός (''didaktikos'' — «оқытуға қатысты») сөзінен шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=OPTED v0.03 Letter D|url=https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm|access-date=2021-05-18|website=courses.cs.vt.edu|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518063123/https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm}}&lt;/ref&gt; және бастапқыда қызықты әрі тартымды тәсілмен білім беруді білдірген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=didactic {{!}} Origin and meaning of didactic by Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/word/didactic|access-date=2021-05-18|website=www.etymonline.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2013-09-15|title=Didacticism – Examples and Definition of Didacticism|url=https://literarydevices.net/didacticism/|access-date=2021-05-18|website=Literary Devices|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дидактикалық өнердің мақсаты көрерменнің көңілін көтерумен қатар, оған тәлім беру болды. Мысалы, дидактикалық пьесалар көрермендерге адамгершілік тақырыптарын немесе басқа да маңызды ақиқаттарды жеткізуге арналды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm#d Glossary of Literary Terms] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103044158/http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm |date=2013-11-03 }}, The University of North Carolina at Pembroke, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt; Орта ғасырларда ''[[Veni Creator Spiritus]]'' сияқты рим-католик шіркеуінің діни әнұрандары, сондай-ақ ''[[Adoro te devote]]'' және ''[[Pange lingua]]'' сияқты евхаристиялық әнұрандар католик сенімінің ақиқаттарын дұғаларда бекітіп, оларды сақтап қалу және ұрпақтан ұрпаққа жеткізу үшін қолданылды. [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]] шіркеу пұтқа табынушылық пен христиандық дидактикалық өнерді өзара ұштастыратын [[синкретизм]]ді қалыптастыра бастады. Бұл синкретизм шіркеудің үстем зайырлы билігін бейнелеп, IV ғасырдағы пұтқа табынушы және христиан ақсүйектері арасындағы қайшылықтарды еске салды.&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Cynthia White]]|url=https://books.google.com/books?id=PWdzlUBhFLwC&amp;pg=PA176|title=The Emergence of Christianity: Classical Traditions in Contemporary Perspective|page=176|publisher=Fortress Press|date=October 1, 2010|isbn=978-0-8006-9747-1|access-date=July 1, 2021|location=Minneapolis, MN|series=G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series|oclc=1056616571}}&lt;/ref&gt; Дидактикалық әдебиеттің мысалы ретінде [[Александр Поуп]]тың сыншылар мен әдеби сынға қатысты түрлі кеңестер беретін ''[[Сын туралы эссе]]'' (1711) шығармасын атауға болады. Ал музыкадағы дидактизмнің мысалы — [[Гвидо д’Ареццо]] [[Сольфеджио|сольфеджио буындарын]] үйрету үшін пайдаланған ''[[Ut queant laxis]]'' әнұраны.

XIX ғасыр шамасында ''дидактикалық'' термині оқырманның шығармадан алатын әсері мен ләззатына нұқсан келтіретіндей дәрежеде тәлімдік, деректік немесе басқа да танымдық ақпаратқа шамадан тыс толы туындыларды сынау үшін де қолданыла бастады. Бұл мағына ежелгі гректердің түсінігіне мүлде жат еді. [[Эдгар Аллан По]] өзінің ''[[Поэзия қағидасы]]'' атты эссесінде дидактизмді «адасушылықтардың» ішіндегі ең сорақысы деп атады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Өнер өнер үшін]]
* [[Автодидактизм]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>au70ilb1uc7euro6sq05y2ujwsogac2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682144</id>
      <parentid>3682143</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тағы қараңыз */</comment>
      <origin>3682144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6205" sha1="k7mctt66r9mmwsaq2j04vjjumduqgei" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Шолу ==
Термин [[көне грек тілі]]ндегі διδακτικός (''didaktikos'' — «оқытуға қатысты») сөзінен шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=OPTED v0.03 Letter D|url=https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm|access-date=2021-05-18|website=courses.cs.vt.edu|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518063123/https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm}}&lt;/ref&gt; және бастапқыда қызықты әрі тартымды тәсілмен білім беруді білдірген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=didactic {{!}} Origin and meaning of didactic by Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/word/didactic|access-date=2021-05-18|website=www.etymonline.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2013-09-15|title=Didacticism – Examples and Definition of Didacticism|url=https://literarydevices.net/didacticism/|access-date=2021-05-18|website=Literary Devices|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дидактикалық өнердің мақсаты көрерменнің көңілін көтерумен қатар, оған тәлім беру болды. Мысалы, дидактикалық пьесалар көрермендерге адамгершілік тақырыптарын немесе басқа да маңызды ақиқаттарды жеткізуге арналды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm#d Glossary of Literary Terms] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103044158/http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm |date=2013-11-03 }}, The University of North Carolina at Pembroke, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt; Орта ғасырларда ''[[Veni Creator Spiritus]]'' сияқты рим-католик шіркеуінің діни әнұрандары, сондай-ақ ''[[Adoro te devote]]'' және ''[[Pange lingua]]'' сияқты евхаристиялық әнұрандар католик сенімінің ақиқаттарын дұғаларда бекітіп, оларды сақтап қалу және ұрпақтан ұрпаққа жеткізу үшін қолданылды. [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]] шіркеу пұтқа табынушылық пен христиандық дидактикалық өнерді өзара ұштастыратын [[синкретизм]]ді қалыптастыра бастады. Бұл синкретизм шіркеудің үстем зайырлы билігін бейнелеп, IV ғасырдағы пұтқа табынушы және христиан ақсүйектері арасындағы қайшылықтарды еске салды.&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Cynthia White]]|url=https://books.google.com/books?id=PWdzlUBhFLwC&amp;pg=PA176|title=The Emergence of Christianity: Classical Traditions in Contemporary Perspective|page=176|publisher=Fortress Press|date=October 1, 2010|isbn=978-0-8006-9747-1|access-date=July 1, 2021|location=Minneapolis, MN|series=G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series|oclc=1056616571}}&lt;/ref&gt; Дидактикалық әдебиеттің мысалы ретінде [[Александр Поуп]]тың сыншылар мен әдеби сынға қатысты түрлі кеңестер беретін ''[[Сын туралы эссе]]'' (1711) шығармасын атауға болады. Ал музыкадағы дидактизмнің мысалы — [[Гвидо д’Ареццо]] [[Сольфеджио|сольфеджио буындарын]] үйрету үшін пайдаланған ''[[Ut queant laxis]]'' әнұраны.

XIX ғасыр шамасында ''дидактикалық'' термині оқырманның шығармадан алатын әсері мен ләззатына нұқсан келтіретіндей дәрежеде тәлімдік, деректік немесе басқа да танымдық ақпаратқа шамадан тыс толы туындыларды сынау үшін де қолданыла бастады. Бұл мағына ежелгі гректердің түсінігіне мүлде жат еді. [[Эдгар Аллан По]] өзінің ''[[Поэзия қағидасы]]'' атты эссесінде дидактизмді «адасушылықтардың» ішіндегі ең сорақысы деп атады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Өнер өнер үшін]]
* [[Автодидактизм]]
* [[Балалар әдебиеті]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>k7mctt66r9mmwsaq2j04vjjumduqgei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682145</id>
      <parentid>3682144</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6257" sha1="5hm0725hjnwrd7bg0plmi1ua9w21rje" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Шолу ==
Термин [[көне грек тілі]]ндегі διδακτικός (''didaktikos'' — «оқытуға қатысты») сөзінен шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=OPTED v0.03 Letter D|url=https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm|access-date=2021-05-18|website=courses.cs.vt.edu|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518063123/https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm}}&lt;/ref&gt; және бастапқыда қызықты әрі тартымды тәсілмен білім беруді білдірген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=didactic {{!}} Origin and meaning of didactic by Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/word/didactic|access-date=2021-05-18|website=www.etymonline.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2013-09-15|title=Didacticism – Examples and Definition of Didacticism|url=https://literarydevices.net/didacticism/|access-date=2021-05-18|website=Literary Devices|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дидактикалық өнердің мақсаты көрерменнің көңілін көтерумен қатар, оған тәлім беру болды. Мысалы, дидактикалық пьесалар көрермендерге адамгершілік тақырыптарын немесе басқа да маңызды ақиқаттарды жеткізуге арналды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm#d Glossary of Literary Terms] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103044158/http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm |date=2013-11-03 }}, The University of North Carolina at Pembroke, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt; Орта ғасырларда ''[[Veni Creator Spiritus]]'' сияқты рим-католик шіркеуінің діни әнұрандары, сондай-ақ ''[[Adoro te devote]]'' және ''[[Pange lingua]]'' сияқты евхаристиялық әнұрандар католик сенімінің ақиқаттарын дұғаларда бекітіп, оларды сақтап қалу және ұрпақтан ұрпаққа жеткізу үшін қолданылды. [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]] шіркеу пұтқа табынушылық пен христиандық дидактикалық өнерді өзара ұштастыратын [[синкретизм]]ді қалыптастыра бастады. Бұл синкретизм шіркеудің үстем зайырлы билігін бейнелеп, IV ғасырдағы пұтқа табынушы және христиан ақсүйектері арасындағы қайшылықтарды еске салды.&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Cynthia White]]|url=https://books.google.com/books?id=PWdzlUBhFLwC&amp;pg=PA176|title=The Emergence of Christianity: Classical Traditions in Contemporary Perspective|page=176|publisher=Fortress Press|date=October 1, 2010|isbn=978-0-8006-9747-1|access-date=July 1, 2021|location=Minneapolis, MN|series=G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series|oclc=1056616571}}&lt;/ref&gt; Дидактикалық әдебиеттің мысалы ретінде [[Александр Поуп]]тың сыншылар мен әдеби сынға қатысты түрлі кеңестер беретін ''[[Сын туралы эссе]]'' (1711) шығармасын атауға болады. Ал музыкадағы дидактизмнің мысалы — [[Гвидо д’Ареццо]] [[Сольфеджио|сольфеджио буындарын]] үйрету үшін пайдаланған ''[[Ut queant laxis]]'' әнұраны.

XIX ғасыр шамасында ''дидактикалық'' термині оқырманның шығармадан алатын әсері мен ләззатына нұқсан келтіретіндей дәрежеде тәлімдік, деректік немесе басқа да танымдық ақпаратқа шамадан тыс толы туындыларды сынау үшін де қолданыла бастады. Бұл мағына ежелгі гректердің түсінігіне мүлде жат еді. [[Эдгар Аллан По]] өзінің ''[[Поэзия қағидасы]]'' атты эссесінде дидактизмді «адасушылықтардың» ішіндегі ең сорақысы деп атады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Өнер өнер үшін]]
* [[Автодидактизм]]
* [[Балалар әдебиеті]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Әдеби концепциялар]]</text>
      <sha1>5hm0725hjnwrd7bg0plmi1ua9w21rje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682146</id>
      <parentid>3682145</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6344" sha1="mb393fwlqobj8rqrjzbnwgad41q2yiy" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Шолу ==
Термин [[көне грек тілі]]ндегі διδακτικός (''didaktikos'' — «оқытуға қатысты») сөзінен шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=OPTED v0.03 Letter D|url=https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm|access-date=2021-05-18|website=courses.cs.vt.edu|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518063123/https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm}}&lt;/ref&gt; және бастапқыда қызықты әрі тартымды тәсілмен білім беруді білдірген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=didactic {{!}} Origin and meaning of didactic by Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/word/didactic|access-date=2021-05-18|website=www.etymonline.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2013-09-15|title=Didacticism – Examples and Definition of Didacticism|url=https://literarydevices.net/didacticism/|access-date=2021-05-18|website=Literary Devices|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дидактикалық өнердің мақсаты көрерменнің көңілін көтерумен қатар, оған тәлім беру болды. Мысалы, дидактикалық пьесалар көрермендерге адамгершілік тақырыптарын немесе басқа да маңызды ақиқаттарды жеткізуге арналды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm#d Glossary of Literary Terms] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103044158/http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm |date=2013-11-03 }}, The University of North Carolina at Pembroke, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt; Орта ғасырларда ''[[Veni Creator Spiritus]]'' сияқты рим-католик шіркеуінің діни әнұрандары, сондай-ақ ''[[Adoro te devote]]'' және ''[[Pange lingua]]'' сияқты евхаристиялық әнұрандар католик сенімінің ақиқаттарын дұғаларда бекітіп, оларды сақтап қалу және ұрпақтан ұрпаққа жеткізу үшін қолданылды. [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]] шіркеу пұтқа табынушылық пен христиандық дидактикалық өнерді өзара ұштастыратын [[синкретизм]]ді қалыптастыра бастады. Бұл синкретизм шіркеудің үстем зайырлы билігін бейнелеп, IV ғасырдағы пұтқа табынушы және христиан ақсүйектері арасындағы қайшылықтарды еске салды.&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Cynthia White]]|url=https://books.google.com/books?id=PWdzlUBhFLwC&amp;pg=PA176|title=The Emergence of Christianity: Classical Traditions in Contemporary Perspective|page=176|publisher=Fortress Press|date=October 1, 2010|isbn=978-0-8006-9747-1|access-date=July 1, 2021|location=Minneapolis, MN|series=G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series|oclc=1056616571}}&lt;/ref&gt; Дидактикалық әдебиеттің мысалы ретінде [[Александр Поуп]]тың сыншылар мен әдеби сынға қатысты түрлі кеңестер беретін ''[[Сын туралы эссе]]'' (1711) шығармасын атауға болады. Ал музыкадағы дидактизмнің мысалы — [[Гвидо д’Ареццо]] [[Сольфеджио|сольфеджио буындарын]] үйрету үшін пайдаланған ''[[Ut queant laxis]]'' әнұраны.

XIX ғасыр шамасында ''дидактикалық'' термині оқырманның шығармадан алатын әсері мен ләззатына нұқсан келтіретіндей дәрежеде тәлімдік, деректік немесе басқа да танымдық ақпаратқа шамадан тыс толы туындыларды сынау үшін де қолданыла бастады. Бұл мағына ежелгі гректердің түсінігіне мүлде жат еді. [[Эдгар Аллан По]] өзінің ''[[Поэзия қағидасы]]'' атты эссесінде дидактизмді «адасушылықтардың» ішіндегі ең сорақысы деп атады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Өнер өнер үшін]]
* [[Автодидактизм]]
* [[Балалар әдебиеті]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Әдеби концепциялар]]
[[Санат:Дидактика]]
[[Санат:Эстетика теориялары]]</text>
      <sha1>mb393fwlqobj8rqrjzbnwgad41q2yiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682149</id>
      <parentid>3682146</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6344" sha1="gkege4yrxgqbsvogdptf2lzdewq353p" xml:space="preserve">'''Дидактизм''' — [[әдебиет]], [[өнер]] және дизайн салаларындағы тәлімдік әрі ақпараттық сипаттарға баса мән беретін [[философия]]лық бағыт.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism What's Wrong with Didacticism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618035715/https://www.academia.edu/2940819/Whats_Wrong_with_Didacticism |date=2019-06-18 }} Academia.edu, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm Didactic Literature or حخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117071733/http://coursesite.uhcl.edu/HSH/Whitec/terms/D/didactic.htm |date=2012-11-17 }}, [[University of Houston–Clear Lake]], Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Du potentiel du didactisme en architecture|editor-last1=Cucuzzella |editor-first1=Carmela |editor-last2=Hammond |editor-first2=Cynthia Imogen|year = 2019|isbn=978-1-988962-03-0|location=Montréal (Quebec), Canada |publisher=Potential Architecture Books|oclc=1082357029}}&lt;/ref&gt; Өнер, дизайн, сәулет және ландшафт салаларында дидактизм түсіндірудің өткір қажеттілігінен туындайтын тұжырымдамалық тәсіл болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Шолу ==
Термин [[көне грек тілі]]ндегі διδακτικός (''didaktikos'' — «оқытуға қатысты») сөзінен шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=OPTED v0.03 Letter D|url=https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm|access-date=2021-05-18|website=courses.cs.vt.edu|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518063123/https://courses.cs.vt.edu/cs2606/Fall08/Projects/Major/2/Data/wb1913_d.htm}}&lt;/ref&gt; және бастапқыда қызықты әрі тартымды тәсілмен білім беруді білдірген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=didactic {{!}} Origin and meaning of didactic by Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/word/didactic|access-date=2021-05-18|website=www.etymonline.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2013-09-15|title=Didacticism – Examples and Definition of Didacticism|url=https://literarydevices.net/didacticism/|access-date=2021-05-18|website=Literary Devices|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дидактикалық өнердің мақсаты көрерменнің көңілін көтерумен қатар, оған тәлім беру болды. Мысалы, дидактикалық пьесалар көрермендерге адамгершілік тақырыптарын немесе басқа да маңызды ақиқаттарды жеткізуге арналды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm#d Glossary of Literary Terms] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103044158/http://www.uncp.edu/home/canada/work/allam/general/glossary.htm |date=2013-11-03 }}, The University of North Carolina at Pembroke, Retrieved 30 Oct 2013&lt;/ref&gt; Орта ғасырларда ''[[Veni Creator Spiritus]]'' сияқты рим-католик шіркеуінің діни әнұрандары, сондай-ақ ''[[Adoro te devote]]'' және ''[[Pange lingua]]'' сияқты евхаристиялық әнұрандар католик сенімінің ақиқаттарын дұғаларда бекітіп, оларды сақтап қалу және ұрпақтан ұрпаққа жеткізу үшін қолданылды. [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]] шіркеу пұтқа табынушылық пен христиандық дидактикалық өнерді өзара ұштастыратын [[синкретизм]]ді қалыптастыра бастады. Бұл синкретизм шіркеудің үстем зайырлы билігін бейнелеп, IV ғасырдағы пұтқа табынушы және христиан ақсүйектері арасындағы қайшылықтарды еске салды.&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Cynthia White]]|url=https://books.google.com/books?id=PWdzlUBhFLwC&amp;pg=PA176|title=The Emergence of Christianity: Classical Traditions in Contemporary Perspective|page=176|publisher=Fortress Press|date=October 1, 2010|isbn=978-0-8006-9747-1|access-date=July 1, 2021|location=Minneapolis, MN|series=G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series|oclc=1056616571}}&lt;/ref&gt; Дидактикалық әдебиеттің мысалы ретінде [[Александр Поуп]]тың сыншылар мен әдеби сынға қатысты түрлі кеңестер беретін ''[[Сын туралы эссе]]'' (1711) шығармасын атауға болады. Ал музыкадағы дидактизмнің мысалы — [[Гвидо д’Ареццо]] [[Сольфеджио|сольфеджио буындарын]] үйрету үшін пайдаланған ''[[Ut queant laxis]]'' әнұраны.

XIX ғасыр шамасында ''дидактикалық'' термині оқырманның шығармадан алатын әсері мен ләззатына нұқсан келтіретіндей дәрежеде тәлімдік, деректік немесе басқа да танымдық ақпаратқа шамадан тыс толы туындыларды сынау үшін де қолданыла бастады. Бұл мағына ежелгі гректердің түсінігіне мүлде жат еді. [[Эдгар Аллан По]] өзінің ''[[Поэзия қағидасы]]'' атты эссесінде дидактизмді «адасушылықтардың» ішіндегі ең сорақысы деп атады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Өнер өнер үшін]]
* [[Автодидактика]]
* [[Балалар әдебиеті]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Әдеби концепциялар]]
[[Санат:Дидактика]]
[[Санат:Эстетика теориялары]]</text>
      <sha1>gkege4yrxgqbsvogdptf2lzdewq353p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>РСДЖП-ның I съезі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788694</id>
    <revision>
      <id>3682159</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы Петр Бе...</comment>
      <origin>3682159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1949" sha1="689jyg2fp2teb5mvyt6x43xnpcoelcl" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>689jyg2fp2teb5mvyt6x43xnpcoelcl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682162</id>
      <parentid>3682159</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cъез шақырылымы */</comment>
      <origin>3682162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7740" sha1="6j0kug5274vla4ptzzwwyh40fj5r4p8" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>6j0kug5274vla4ptzzwwyh40fj5r4p8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682165</id>
      <parentid>3682162</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cъез шақырылымы */</comment>
      <origin>3682165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7980" sha1="o9kckb622v839piwtnr66zd7f5q1jwu" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|200px|РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>o9kckb622v839piwtnr66zd7f5q1jwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682166</id>
      <parentid>3682165</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cъез шақырылымы */</comment>
      <origin>3682166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7984" sha1="qu9gvtgsdrq29q3e9a16cqwdg98qwh9" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>qu9gvtgsdrq29q3e9a16cqwdg98qwh9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682171</id>
      <parentid>3682166</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cъездің жұмысы */</comment>
      <origin>3682171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14976" sha1="hbywlzjhl0s7yzb7r7z1a90mvimpmud" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hbywlzjhl0s7yzb7r7z1a90mvimpmud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682172</id>
      <parentid>3682171</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cъез манифесті */</comment>
      <origin>3682172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16198" sha1="8dpmpdvtbi7e4r5aamo79pubetqti3z" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>8dpmpdvtbi7e4r5aamo79pubetqti3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682174</id>
      <parentid>3682172</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алауыздық */</comment>
      <origin>3682174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18351" sha1="a4gfzoqftw0uo1j95aqad5if0a9aoxe" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>a4gfzoqftw0uo1j95aqad5if0a9aoxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682179</id>
      <parentid>3682174</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері */</comment>
      <origin>3682179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26714" sha1="4gg51ax03tuss52saz543cg4x49vkxh" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>4gg51ax03tuss52saz543cg4x49vkxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682181</id>
      <parentid>3682179</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тағы қараңыз */</comment>
      <origin>3682181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26791" sha1="1g5gpldblis2iq5gc3vhwol8donbr3o" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>1g5gpldblis2iq5gc3vhwol8donbr3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682182</id>
      <parentid>3682181</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КОКП съездері|КОКП съездері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3682182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26833" sha1="rm1cdjq5f5xqcvk79lilaw0pk3tiiqd" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]</text>
      <sha1>rm1cdjq5f5xqcvk79lilaw0pk3tiiqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682183</id>
      <parentid>3682182</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:РСДЖП|РСДЖП]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3682183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26859" sha1="ttybu09mnuzx2u234685qjqgadktcgi" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]</text>
      <sha1>ttybu09mnuzx2u234685qjqgadktcgi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682185</id>
      <parentid>3682183</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Бунд|Бунд]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3682185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26883" sha1="c3f26x1f0qxwl4rg5hdjvuvs17pmql0" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>c3f26x1f0qxwl4rg5hdjvuvs17pmql0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682187</id>
      <parentid>3682185</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cъездің жұмысы */</comment>
      <origin>3682187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27246" sha1="6mx2nz3ihd9nbve0rw2sh6rrrqdws9e" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
[[Сурет:Делегаты I съезда РСДРП.png|thumb|left|270px|Съез делегаттары (қатар бойынша): &lt;br /&gt;(1) С. Радченко, А. Ванновский, П. Тучапский,&lt;br /&gt; (2) Б. Эйдельман, Н. Вигдорчик, К. Петрусевич,&lt;br /&gt; (3) А. Мутник, А. Кремер, Ш. Кац]]
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>6mx2nz3ihd9nbve0rw2sh6rrrqdws9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682188</id>
      <parentid>3682187</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cъездің жұмысы */</comment>
      <origin>3682188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27246" sha1="7h4wznsefa9m08qj4sa8mguxfae6o1m" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
[[Сурет:Делегаты I съезда РСДРП.png|thumb|left|290px|Съез делегаттары (қатар бойынша): &lt;br /&gt;(1) С. Радченко, А. Ванновский, П. Тучапский,&lt;br /&gt; (2) Б. Эйдельман, Н. Вигдорчик, К. Петрусевич,&lt;br /&gt; (3) А. Мутник, А. Кремер, Ш. Кац]]
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>7h4wznsefa9m08qj4sa8mguxfae6o1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682189</id>
      <parentid>3682188</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cъез манифесті */</comment>
      <origin>3682189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27446" sha1="85siwar37lwj0xi9sem7btrxt6mlxla" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
[[Сурет:Делегаты I съезда РСДРП.png|thumb|left|290px|Съез делегаттары (қатар бойынша): &lt;br /&gt;(1) С. Радченко, А. Ванновский, П. Тучапский,&lt;br /&gt; (2) Б. Эйдельман, Н. Вигдорчик, К. Петрусевич,&lt;br /&gt; (3) А. Мутник, А. Кремер, Ш. Кац]]
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
[[Сурет:Манифест РСДРП в еврейской газете.1898 г..jpg|thumb|right|200px|РСДРП манифесі жебірей тіліндегі газетте. 1898 жыл.]]
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>85siwar37lwj0xi9sem7btrxt6mlxla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682190</id>
      <parentid>3682189</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cъез манифесті */</comment>
      <origin>3682190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27446" sha1="9b32fel2g1u7em5vww0h4n2wvqtabx5" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
[[Сурет:Делегаты I съезда РСДРП.png|thumb|left|290px|Съез делегаттары (қатар бойынша): &lt;br /&gt;(1) С. Радченко, А. Ванновский, П. Тучапский,&lt;br /&gt; (2) Б. Эйдельман, Н. Вигдорчик, К. Петрусевич,&lt;br /&gt; (3) А. Мутник, А. Кремер, Ш. Кац]]
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
[[Сурет:Манифест РСДРП в еврейской газете.1898 г..jpg|thumb|right|240px|РСДРП манифесі жебірей тіліндегі газетте. 1898 жыл.]]
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>9b32fel2g1u7em5vww0h4n2wvqtabx5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682191</id>
      <parentid>3682190</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері */</comment>
      <origin>3682191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27622" sha1="73z4hghtw9oafrvl1dfmff2q8en6n7s" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
[[Сурет:Делегаты I съезда РСДРП.png|thumb|left|290px|Съез делегаттары (қатар бойынша): &lt;br /&gt;(1) С. Радченко, А. Ванновский, П. Тучапский,&lt;br /&gt; (2) Б. Эйдельман, Н. Вигдорчик, К. Петрусевич,&lt;br /&gt; (3) А. Мутник, А. Кремер, Ш. Кац]]
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
[[Сурет:Манифест РСДРП в еврейской газете.1898 г..jpg|thumb|right|240px|РСДРП манифесі жебірей тіліндегі газетте. 1898 жыл.]]
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
[[Сурет:Доклад С.Зубатова о I съезде РСДРП.1899.jpg|thumb|right|240px|С. В. Зубатовтың съез туралы баяндамасы]]
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>73z4hghtw9oafrvl1dfmff2q8en6n7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682199</id>
      <parentid>3682191</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cъез манифесті */</comment>
      <origin>3682199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34356" sha1="jfhtwsu88h46xk7verwcejam6matedj" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
[[Сурет:Делегаты I съезда РСДРП.png|thumb|left|290px|Съез делегаттары (қатар бойынша): &lt;br /&gt;(1) С. Радченко, А. Ванновский, П. Тучапский,&lt;br /&gt; (2) Б. Эйдельман, Н. Вигдорчик, К. Петрусевич,&lt;br /&gt; (3) А. Мутник, А. Кремер, Ш. Кац]]
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
[[Сурет:Манифест РСДРП в еврейской газете.1898 г..jpg|thumb|right|240px|РСДРП манифесі жебірей тіліндегі газетте. 1898 жыл.]]
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

{{cquote
|Орыс жұмысшы табына қаншама нәрсе жетіспейді десеңізші! Ол шетелдегі өз жолдастары емін-еркін әрі алаңсыз пайдаланып отырған құқықтардың бәрінен дерлік мақұрым: мемлекетті басқару ісіне қатысу құқығынан, сөз және баспасөз бостандығынан, одақтарға бірігу мен жиналыстар өткізу еркіндігінен. Қысқасы, Батыс Еуропа мен Америка пролетариаты өз жағдайын жақсарту үшін, сонымен қатар түпкілікті азаттыққа жету жолында жеке меншік пен капитализмге қарсы, социализм орнату үшін күресте пайдаланатын барлық құралдар мен мүмкіндіктер орыс жұмысшы табында жоқ. Саяси еркіндік орыс пролетариатына дені сау тыныс алу үшін таза ауа қаншалықты қажет болса, соншалықты қажет. Ол — пролетариаттың еркін дамуының, өз жағдайын жақсарту жолындағы күресте табысқа жетуінің және түпкілікті азаттыққа ұмтылысының негізгі шарты.&lt;br /&gt; Алайда өзіне қажетті саяси еркіндікті орыс пролетариаты тек өз күшімен ғана жеңіп ала алады.&lt;br /&gt; Еуропаның шығысына қарай барған сайын буржуазия саяси жағынан әлсіреп, қорқақ әрі пасық бола түседі. Ал пролетариаттың мойнына жүктелетін мәдени және саяси міндеттер барған сайын арта береді. Саяси бостандықты жеңіп алу міндеті орыс жұмысшы табының мығым иығына түседі, әрі ол бұл міндетті ақырына дейін орындайды. Бұл — пролетариаттың ұлы тарихи миссиясын жүзеге асыру жолындағы қажетті, бірақ алғашқы ғана қадам. Ал сол миссияның түпкі мәні — адам адамды қанауға жол берілмейтін қоғамдық құрылыс орнату. Орыс пролетариаты самодержавиенің бұғауын үзіп, социализм толық жеңіске жеткенге дейін капитализм мен буржуазияға қарсы күресін бұрынғыдан да зор жігермен жалғастырады.&lt;br /&gt; Орыс жұмысшы қозғалысы мен социал-демократиясының алғашқы қадамдарының бытыраңқы, белгілі бір дәрежеде кездейсоқ сипатта болуы, ортақ бағыт пен нақты жоспардың болмауы заңды еді. Енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына» біріктіретін уақыт жетті. Осы қажеттілікті түсінген «Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарының», «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың және «Ресей мен Польшадағы жалпыеврей жұмысшылар одағының» өкілдері съез өткізіп, онда қабылданған шешімдер төменде келтіріліп отыр.&lt;br /&gt; Жергілікті топтар бір партияға біріге отырып, бұл қадамның қаншалықты маңызды екенін және оның өздеріне жүктейтін жауапкершілігін толық түсінеді. Осы арқылы олар орыс революциялық қозғалысының саналы таптық күрестің жаңа дәуіріне қадам басқанын біржола бекітеді. Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы қозғалыс ретінде де, социалистік бағыт ұстанған ұйым ретінде де Ресейдегі бұған дейінгі бүкіл революциялық қозғалыстың ісін жалғастырып, оның дәстүрлерін сақтайды. Партияның алдына қойылған ең маңызды әрі кезек күттірмейтін міндет — саяси бостандыққа қол жеткізу. Осы мақсатқа ұмтылған социал-демократия бір кездері «Халық еркі» ұйымының даңқты қайраткерлері айқын белгілеп кеткен жолды жалғастырады. Алайда социал-демократия бұл мақсатқа жету үшін басқа жолдар мен күрес тәсілдерін таңдайды. Өйткені ол ұйымдасқан жұмысшы бұқарасының таптық қозғалысы болуды саналы түрде өзіне мақсат етіп, осы ұстанымынан айнымайды.&lt;br /&gt; Ол «жұмысшы табын азат ету ісін жұмысшы табының өзі ғана жүзеге асыра алады» деген қағидаға нық сеніп, халықаралық социал-демократияның осы басты ұстанымын өз қызметінде әрдайым берік басшылыққа алады.&lt;br /&gt; Орыс социал-демократиясы жасасын! Халықаралық социал-демократия жасасын!
|author=
|source=«Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесінен» үзінді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |title=Первый съезд РСДРП |archive-date=2016-03-06 |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306042251/http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
[[Сурет:Доклад С.Зубатова о I съезде РСДРП.1899.jpg|thumb|right|240px|С. В. Зубатовтың съез туралы баяндамасы]]
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>jfhtwsu88h46xk7verwcejam6matedj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682200</id>
      <parentid>3682199</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cъез манифесті */</comment>
      <origin>3682200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34357" sha1="5uvvyua8op80q4xaj9n7fccw0j6y7rb" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
[[Сурет:Делегаты I съезда РСДРП.png|thumb|left|290px|Съез делегаттары (қатар бойынша): &lt;br /&gt;(1) С. Радченко, А. Ванновский, П. Тучапский,&lt;br /&gt; (2) Б. Эйдельман, Н. Вигдорчик, К. Петрусевич,&lt;br /&gt; (3) А. Мутник, А. Кремер, Ш. Кац]]
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
[[Сурет:Манифест РСДРП в еврейской газете.1898 г..jpg|thumb|right|240px|РСДРП манифесі жебірей тіліндегі газетте. 1898 жыл.]]
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

{{cquote
|Орыс жұмысшы табына қаншама нәрсе жетіспейді десеңізші! Ол шетелдегі өз жолдастары емін-еркін әрі алаңсыз пайдаланып отырған құқықтардың бәрінен дерлік мақұрым: мемлекетті басқару ісіне қатысу құқығынан, сөз және баспасөз бостандығынан, одақтарға бірігу мен жиналыстар өткізу еркіндігінен. Қысқасы, Батыс Еуропа мен Америка пролетариаты өз жағдайын жақсарту үшін, сонымен қатар түпкілікті азаттыққа жету жолында жеке меншік пен капитализмге қарсы, социализм орнату үшін күресте пайдаланатын барлық құралдар мен мүмкіндіктер орыс жұмысшы табында жоқ. Саяси еркіндік орыс пролетариатына дені сау тыныс алу үшін таза ауа қаншалықты қажет болса, соншалықты қажет. Ол — пролетариаттың еркін дамуының, өз жағдайын жақсарту жолындағы күресте табысқа жетуінің және түпкілікті азаттыққа ұмтылысының негізгі шарты.&lt;br /&gt; Алайда өзіне қажетті саяси еркіндікті орыс пролетариаты тек өз күшімен ғана жеңіп ала алады.&lt;br /&gt; Еуропаның шығысына қарай барған сайын буржуазия саяси жағынан әлсіреп, қорқақ әрі пасық бола түседі. Ал пролетариаттың мойнына жүктелетін мәдени және саяси міндеттер барған сайын арта береді. Саяси бостандықты жеңіп алу міндеті орыс жұмысшы табының мығым иығына түседі, әрі ол бұл міндетті ақырына дейін орындайды. Бұл — пролетариаттың ұлы тарихи миссиясын жүзеге асыру жолындағы қажетті, бірақ алғашқы ғана қадам. Ал сол миссияның түпкі мәні — адам адамды қанауға жол берілмейтін қоғамдық құрылыс орнату. Орыс пролетариаты самодержавиенің бұғауын үзіп, социализм толық жеңіске жеткенге дейін капитализм мен буржуазияға қарсы күресін бұрынғыдан да зор жігермен жалғастырады.&lt;br /&gt; Орыс жұмысшы қозғалысы мен социал-демократиясының алғашқы қадамдарының бытыраңқы, белгілі бір дәрежеде кездейсоқ сипатта болуы, ортақ бағыт пен нақты жоспардың болмауы заңды еді. Енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына» біріктіретін уақыт жетті. Осы қажеттілікті түсінген «Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарының», «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың және «Ресей мен Польшадағы жалпыеврей жұмысшылар одағының» өкілдері съез өткізіп, онда қабылданған шешімдер төменде келтіріліп отыр.&lt;br /&gt; Жергілікті топтар бір партияға біріге отырып, бұл қадамның қаншалықты маңызды екенін және оның өздеріне жүктейтін жауапкершілігін толық түсінеді. Осы арқылы олар орыс революциялық қозғалысының саналы таптық күрестің жаңа дәуіріне қадам басқанын біржола бекітеді. Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы қозғалыс ретінде де, социалистік бағыт ұстанған ұйым ретінде де Ресейдегі бұған дейінгі бүкіл революциялық қозғалыстың ісін жалғастырып, оның дәстүрлерін сақтайды. Партияның алдына қойылған ең маңызды әрі кезек күттірмейтін міндет — саяси бостандыққа қол жеткізу. Осы мақсатқа ұмтылған социал-демократия бір кездері «Халық еркі» ұйымының даңқты қайраткерлері айқын белгілеп кеткен жолды жалғастырады. Алайда социал-демократия бұл мақсатқа жету үшін басқа жолдар мен күрес тәсілдерін таңдайды. Өйткені ол ұйымдасқан жұмысшы бұқарасының таптық қозғалысы болуды саналы түрде өзіне мақсат етіп, осы ұстанымынан айнымайды.&lt;br /&gt; Ол «жұмысшы табын азат ету ісін жұмысшы табының өзі ғана жүзеге асыра алады» деген қағидаға нық сеніп, халықаралық социал-демократияның осы басты ұстанымын өз қызметінде әрдайым берік басшылыққа алады.&lt;br /&gt; Орыс социал-демократиясы жасасын! Халықаралық социал-демократия жасасын!
|author= «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесінен» үзінді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |title=Первый съезд РСДРП |archive-date=2016-03-06 |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306042251/http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|source=
}}

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
[[Сурет:Доклад С.Зубатова о I съезде РСДРП.1899.jpg|thumb|right|240px|С. В. Зубатовтың съез туралы баяндамасы]]
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>5uvvyua8op80q4xaj9n7fccw0j6y7rb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682202</id>
      <parentid>3682200</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері */</comment>
      <origin>3682202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34356" sha1="23f94hu05j06xgpv7094kygha5mp237" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
[[Сурет:Делегаты I съезда РСДРП.png|thumb|left|290px|Съез делегаттары (қатар бойынша): &lt;br /&gt;(1) С. Радченко, А. Ванновский, П. Тучапский,&lt;br /&gt; (2) Б. Эйдельман, Н. Вигдорчик, К. Петрусевич,&lt;br /&gt; (3) А. Мутник, А. Кремер, Ш. Кац]]
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
[[Сурет:Манифест РСДРП в еврейской газете.1898 г..jpg|thumb|right|240px|РСДРП манифесі жебірей тіліндегі газетте. 1898 жыл.]]
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

{{cquote
|Орыс жұмысшы табына қаншама нәрсе жетіспейді десеңізші! Ол шетелдегі өз жолдастары емін-еркін әрі алаңсыз пайдаланып отырған құқықтардың бәрінен дерлік мақұрым: мемлекетті басқару ісіне қатысу құқығынан, сөз және баспасөз бостандығынан, одақтарға бірігу мен жиналыстар өткізу еркіндігінен. Қысқасы, Батыс Еуропа мен Америка пролетариаты өз жағдайын жақсарту үшін, сонымен қатар түпкілікті азаттыққа жету жолында жеке меншік пен капитализмге қарсы, социализм орнату үшін күресте пайдаланатын барлық құралдар мен мүмкіндіктер орыс жұмысшы табында жоқ. Саяси еркіндік орыс пролетариатына дені сау тыныс алу үшін таза ауа қаншалықты қажет болса, соншалықты қажет. Ол — пролетариаттың еркін дамуының, өз жағдайын жақсарту жолындағы күресте табысқа жетуінің және түпкілікті азаттыққа ұмтылысының негізгі шарты.&lt;br /&gt; Алайда өзіне қажетті саяси еркіндікті орыс пролетариаты тек өз күшімен ғана жеңіп ала алады.&lt;br /&gt; Еуропаның шығысына қарай барған сайын буржуазия саяси жағынан әлсіреп, қорқақ әрі пасық бола түседі. Ал пролетариаттың мойнына жүктелетін мәдени және саяси міндеттер барған сайын арта береді. Саяси бостандықты жеңіп алу міндеті орыс жұмысшы табының мығым иығына түседі, әрі ол бұл міндетті ақырына дейін орындайды. Бұл — пролетариаттың ұлы тарихи миссиясын жүзеге асыру жолындағы қажетті, бірақ алғашқы ғана қадам. Ал сол миссияның түпкі мәні — адам адамды қанауға жол берілмейтін қоғамдық құрылыс орнату. Орыс пролетариаты самодержавиенің бұғауын үзіп, социализм толық жеңіске жеткенге дейін капитализм мен буржуазияға қарсы күресін бұрынғыдан да зор жігермен жалғастырады.&lt;br /&gt; Орыс жұмысшы қозғалысы мен социал-демократиясының алғашқы қадамдарының бытыраңқы, белгілі бір дәрежеде кездейсоқ сипатта болуы, ортақ бағыт пен нақты жоспардың болмауы заңды еді. Енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына» біріктіретін уақыт жетті. Осы қажеттілікті түсінген «Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарының», «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың және «Ресей мен Польшадағы жалпыеврей жұмысшылар одағының» өкілдері съез өткізіп, онда қабылданған шешімдер төменде келтіріліп отыр.&lt;br /&gt; Жергілікті топтар бір партияға біріге отырып, бұл қадамның қаншалықты маңызды екенін және оның өздеріне жүктейтін жауапкершілігін толық түсінеді. Осы арқылы олар орыс революциялық қозғалысының саналы таптық күрестің жаңа дәуіріне қадам басқанын біржола бекітеді. Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы қозғалыс ретінде де, социалистік бағыт ұстанған ұйым ретінде де Ресейдегі бұған дейінгі бүкіл революциялық қозғалыстың ісін жалғастырып, оның дәстүрлерін сақтайды. Партияның алдына қойылған ең маңызды әрі кезек күттірмейтін міндет — саяси бостандыққа қол жеткізу. Осы мақсатқа ұмтылған социал-демократия бір кездері «Халық еркі» ұйымының даңқты қайраткерлері айқын белгілеп кеткен жолды жалғастырады. Алайда социал-демократия бұл мақсатқа жету үшін басқа жолдар мен күрес тәсілдерін таңдайды. Өйткені ол ұйымдасқан жұмысшы бұқарасының таптық қозғалысы болуды саналы түрде өзіне мақсат етіп, осы ұстанымынан айнымайды.&lt;br /&gt; Ол «жұмысшы табын азат ету ісін жұмысшы табының өзі ғана жүзеге асыра алады» деген қағидаға нық сеніп, халықаралық социал-демократияның осы басты ұстанымын өз қызметінде әрдайым берік басшылыққа алады.&lt;br /&gt; Орыс социал-демократиясы жасасын! Халықаралық социал-демократия жасасын!
|author= «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесінен» үзінді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |title=Первый съезд РСДРП |archive-date=2016-03-06 |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306042251/http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|source=
}}

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
[[Сурет:Доклад С.Зубатова о I съезде РСДРП.1899.jpg|thumb|left|270px|С. В. Зубатовтың съез туралы баяндамасы]]
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>23f94hu05j06xgpv7094kygha5mp237</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682203</id>
      <parentid>3682202</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері */</comment>
      <origin>3682203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34357" sha1="1pneyo0mjsgrn7ev8xeo92jjq8zv0zh" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
[[Сурет:Делегаты I съезда РСДРП.png|thumb|left|290px|Съез делегаттары (қатар бойынша): &lt;br /&gt;(1) С. Радченко, А. Ванновский, П. Тучапский,&lt;br /&gt; (2) Б. Эйдельман, Н. Вигдорчик, К. Петрусевич,&lt;br /&gt; (3) А. Мутник, А. Кремер, Ш. Кац]]
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
[[Сурет:Манифест РСДРП в еврейской газете.1898 г..jpg|thumb|right|240px|РСДРП манифесі жебірей тіліндегі газетте. 1898 жыл.]]
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

{{cquote
|Орыс жұмысшы табына қаншама нәрсе жетіспейді десеңізші! Ол шетелдегі өз жолдастары емін-еркін әрі алаңсыз пайдаланып отырған құқықтардың бәрінен дерлік мақұрым: мемлекетті басқару ісіне қатысу құқығынан, сөз және баспасөз бостандығынан, одақтарға бірігу мен жиналыстар өткізу еркіндігінен. Қысқасы, Батыс Еуропа мен Америка пролетариаты өз жағдайын жақсарту үшін, сонымен қатар түпкілікті азаттыққа жету жолында жеке меншік пен капитализмге қарсы, социализм орнату үшін күресте пайдаланатын барлық құралдар мен мүмкіндіктер орыс жұмысшы табында жоқ. Саяси еркіндік орыс пролетариатына дені сау тыныс алу үшін таза ауа қаншалықты қажет болса, соншалықты қажет. Ол — пролетариаттың еркін дамуының, өз жағдайын жақсарту жолындағы күресте табысқа жетуінің және түпкілікті азаттыққа ұмтылысының негізгі шарты.&lt;br /&gt; Алайда өзіне қажетті саяси еркіндікті орыс пролетариаты тек өз күшімен ғана жеңіп ала алады.&lt;br /&gt; Еуропаның шығысына қарай барған сайын буржуазия саяси жағынан әлсіреп, қорқақ әрі пасық бола түседі. Ал пролетариаттың мойнына жүктелетін мәдени және саяси міндеттер барған сайын арта береді. Саяси бостандықты жеңіп алу міндеті орыс жұмысшы табының мығым иығына түседі, әрі ол бұл міндетті ақырына дейін орындайды. Бұл — пролетариаттың ұлы тарихи миссиясын жүзеге асыру жолындағы қажетті, бірақ алғашқы ғана қадам. Ал сол миссияның түпкі мәні — адам адамды қанауға жол берілмейтін қоғамдық құрылыс орнату. Орыс пролетариаты самодержавиенің бұғауын үзіп, социализм толық жеңіске жеткенге дейін капитализм мен буржуазияға қарсы күресін бұрынғыдан да зор жігермен жалғастырады.&lt;br /&gt; Орыс жұмысшы қозғалысы мен социал-демократиясының алғашқы қадамдарының бытыраңқы, белгілі бір дәрежеде кездейсоқ сипатта болуы, ортақ бағыт пен нақты жоспардың болмауы заңды еді. Енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына» біріктіретін уақыт жетті. Осы қажеттілікті түсінген «Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарының», «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың және «Ресей мен Польшадағы жалпыеврей жұмысшылар одағының» өкілдері съез өткізіп, онда қабылданған шешімдер төменде келтіріліп отыр.&lt;br /&gt; Жергілікті топтар бір партияға біріге отырып, бұл қадамның қаншалықты маңызды екенін және оның өздеріне жүктейтін жауапкершілігін толық түсінеді. Осы арқылы олар орыс революциялық қозғалысының саналы таптық күрестің жаңа дәуіріне қадам басқанын біржола бекітеді. Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы қозғалыс ретінде де, социалистік бағыт ұстанған ұйым ретінде де Ресейдегі бұған дейінгі бүкіл революциялық қозғалыстың ісін жалғастырып, оның дәстүрлерін сақтайды. Партияның алдына қойылған ең маңызды әрі кезек күттірмейтін міндет — саяси бостандыққа қол жеткізу. Осы мақсатқа ұмтылған социал-демократия бір кездері «Халық еркі» ұйымының даңқты қайраткерлері айқын белгілеп кеткен жолды жалғастырады. Алайда социал-демократия бұл мақсатқа жету үшін басқа жолдар мен күрес тәсілдерін таңдайды. Өйткені ол ұйымдасқан жұмысшы бұқарасының таптық қозғалысы болуды саналы түрде өзіне мақсат етіп, осы ұстанымынан айнымайды.&lt;br /&gt; Ол «жұмысшы табын азат ету ісін жұмысшы табының өзі ғана жүзеге асыра алады» деген қағидаға нық сеніп, халықаралық социал-демократияның осы басты ұстанымын өз қызметінде әрдайым берік басшылыққа алады.&lt;br /&gt; Орыс социал-демократиясы жасасын! Халықаралық социал-демократия жасасын!
|author= «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесінен» үзінді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |title=Первый съезд РСДРП |archive-date=2016-03-06 |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306042251/http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|source=
}}

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
[[Сурет:Доклад С.Зубатова о I съезде РСДРП.1899.jpg|thumb|right|270px|С. В. Зубатовтың съез туралы баяндамасы]]
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>1pneyo0mjsgrn7ev8xeo92jjq8zv0zh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682204</id>
      <parentid>3682203</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Cъез манифесті */</comment>
      <origin>3682204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34357" sha1="m2p42cl5f5s595z9anq6gc3pvk2qqi0" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
[[Сурет:Делегаты I съезда РСДРП.png|thumb|left|290px|Съез делегаттары (қатар бойынша): &lt;br /&gt;(1) С. Радченко, А. Ванновский, П. Тучапский,&lt;br /&gt; (2) Б. Эйдельман, Н. Вигдорчик, К. Петрусевич,&lt;br /&gt; (3) А. Мутник, А. Кремер, Ш. Кац]]
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
[[Сурет:Манифест РСДРП в еврейской газете.1898 г..jpg|thumb|right|270px|РСДРП манифесі жебірей тіліндегі газетте. 1898 жыл.]]
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

{{cquote
|Орыс жұмысшы табына қаншама нәрсе жетіспейді десеңізші! Ол шетелдегі өз жолдастары емін-еркін әрі алаңсыз пайдаланып отырған құқықтардың бәрінен дерлік мақұрым: мемлекетті басқару ісіне қатысу құқығынан, сөз және баспасөз бостандығынан, одақтарға бірігу мен жиналыстар өткізу еркіндігінен. Қысқасы, Батыс Еуропа мен Америка пролетариаты өз жағдайын жақсарту үшін, сонымен қатар түпкілікті азаттыққа жету жолында жеке меншік пен капитализмге қарсы, социализм орнату үшін күресте пайдаланатын барлық құралдар мен мүмкіндіктер орыс жұмысшы табында жоқ. Саяси еркіндік орыс пролетариатына дені сау тыныс алу үшін таза ауа қаншалықты қажет болса, соншалықты қажет. Ол — пролетариаттың еркін дамуының, өз жағдайын жақсарту жолындағы күресте табысқа жетуінің және түпкілікті азаттыққа ұмтылысының негізгі шарты.&lt;br /&gt; Алайда өзіне қажетті саяси еркіндікті орыс пролетариаты тек өз күшімен ғана жеңіп ала алады.&lt;br /&gt; Еуропаның шығысына қарай барған сайын буржуазия саяси жағынан әлсіреп, қорқақ әрі пасық бола түседі. Ал пролетариаттың мойнына жүктелетін мәдени және саяси міндеттер барған сайын арта береді. Саяси бостандықты жеңіп алу міндеті орыс жұмысшы табының мығым иығына түседі, әрі ол бұл міндетті ақырына дейін орындайды. Бұл — пролетариаттың ұлы тарихи миссиясын жүзеге асыру жолындағы қажетті, бірақ алғашқы ғана қадам. Ал сол миссияның түпкі мәні — адам адамды қанауға жол берілмейтін қоғамдық құрылыс орнату. Орыс пролетариаты самодержавиенің бұғауын үзіп, социализм толық жеңіске жеткенге дейін капитализм мен буржуазияға қарсы күресін бұрынғыдан да зор жігермен жалғастырады.&lt;br /&gt; Орыс жұмысшы қозғалысы мен социал-демократиясының алғашқы қадамдарының бытыраңқы, белгілі бір дәрежеде кездейсоқ сипатта болуы, ортақ бағыт пен нақты жоспардың болмауы заңды еді. Енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына» біріктіретін уақыт жетті. Осы қажеттілікті түсінген «Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарының», «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың және «Ресей мен Польшадағы жалпыеврей жұмысшылар одағының» өкілдері съез өткізіп, онда қабылданған шешімдер төменде келтіріліп отыр.&lt;br /&gt; Жергілікті топтар бір партияға біріге отырып, бұл қадамның қаншалықты маңызды екенін және оның өздеріне жүктейтін жауапкершілігін толық түсінеді. Осы арқылы олар орыс революциялық қозғалысының саналы таптық күрестің жаңа дәуіріне қадам басқанын біржола бекітеді. Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы қозғалыс ретінде де, социалистік бағыт ұстанған ұйым ретінде де Ресейдегі бұған дейінгі бүкіл революциялық қозғалыстың ісін жалғастырып, оның дәстүрлерін сақтайды. Партияның алдына қойылған ең маңызды әрі кезек күттірмейтін міндет — саяси бостандыққа қол жеткізу. Осы мақсатқа ұмтылған социал-демократия бір кездері «Халық еркі» ұйымының даңқты қайраткерлері айқын белгілеп кеткен жолды жалғастырады. Алайда социал-демократия бұл мақсатқа жету үшін басқа жолдар мен күрес тәсілдерін таңдайды. Өйткені ол ұйымдасқан жұмысшы бұқарасының таптық қозғалысы болуды саналы түрде өзіне мақсат етіп, осы ұстанымынан айнымайды.&lt;br /&gt; Ол «жұмысшы табын азат ету ісін жұмысшы табының өзі ғана жүзеге асыра алады» деген қағидаға нық сеніп, халықаралық социал-демократияның осы басты ұстанымын өз қызметінде әрдайым берік басшылыққа алады.&lt;br /&gt; Орыс социал-демократиясы жасасын! Халықаралық социал-демократия жасасын!
|author= «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесінен» үзінді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |title=Первый съезд РСДРП |archive-date=2016-03-06 |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306042251/http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|source=
}}

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
[[Сурет:Доклад С.Зубатова о I съезде РСДРП.1899.jpg|thumb|right|270px|С. В. Зубатовтың съез туралы баяндамасы]]
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>m2p42cl5f5s595z9anq6gc3pvk2qqi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682215</id>
      <parentid>3682204</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Cъез манифесті */</comment>
      <origin>3682215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34351" sha1="1ti7huowyk6bpvhxmsdxwpv29dbojhz" xml:space="preserve">'''[[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] I съезі''' 1898 жылдың 1 (13) наурызынан 3 (15) наурызына дейін [[Минск]] қаласында жасырын түрде өтті. Съезге тоғыз делегат қатысты. Съезді шақырудың бастамашысы [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] болды. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Бірнеше аптадан кейін съезге қатысушылардың біреуінен басқасының барлығы тұтқындалды. В. И. Лениннің пікірінше, бұл съезде іс жүзінде әрекет ететін партия құрылмаған еді. Тарихшы Владлен Логинов бұл кезеңді былай сипаттаған: «Бұл әлі де үйірмешілдік кезеңі болатын. Бірінші съезге бір-біріне ықыласы бар бір топ жігіт жиналып, Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясын құруды ұйғарды»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scepsis.net/library/id_3948.html |title=Владлен Логинов: «Вокруг Ленина сейчас мало сволочей»… // Владлен Логинов, Сергей Соловьёв, Марианна Арманд&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615030631/https://scepsis.net/library/id_3948.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Cъез шақырылымы ==
[[Сурет:1-й съезд РСДРП 1898.png|thumb|left|250px|Cъез қатысушылары]]
[[Сурет:Belarus 3935 - Where it all started.. (4187993453).jpg|thumb|left|250px|[[РСДЖП I съезінің мұражай-үйі]]]]
Алғаш рет әр жерде жеке-жеке әрекет етіп жүрген социал-демократиялық үйірмелердің съезін өткізу идеясы 1896 жылы Петербург социал-демократтары арасында көтерілді. Осы бастамамен «Төртінші парақ тобы» [[Вильнюс|Вильно]], [[Киев]] және Мәскеу ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, болашақ партияның игілігіне өз баспаханасын пайдалануға беруді де ұсынды. Алайда [[Санкт-Петербург|Петербургте]], [[Мәскеу|Мәскеуде]] және Орталық Ресейдің басқа қалаларында социал-демократтардың жаппай тұтқындалуы жалғаса бергендіктен, сол кезде партия съезін дайындау жөніндегі нақты жұмыстарды бастау мүмкін болмады.

1896 жылдың соңында Вильно тобы Петербург және Киев ұйымдарымен съезд шақыру мәселесін талқылай бастады. Осы келіссөздерден кейін шетелде қызмет етіп жүрген Ресей социал-демократтарының одағымен байланыс орнату үшін [[Швейцария|Швейцарияға]] екі делегат жіберілді. Ал 1897 жылдың жазында [[Цюрих|Цюрихте]] социал-демократиялық ұйымдарды біртұтас партияға біріктіру жобасы әзірленді.

Съезд шақыру идеясын Киев социал-демократтары да қолдады. Киевтегі «Жұмыс ісі» тобы Петербург, Вильно және Иваново-Вознесенск ұйымдарымен келіссөздер жүргізіп, 1897 жылы Киевте съезд өткізуге әрекет жасады. Алайда белгіленген уақытта Петербург пен Мәскеуден ғана өкілдер келгендіктен, съезді өтпеді деп есептеп, оның орнына шағын құрамдағы жеке кеңес өткізумен шектелу туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар съезді дайындау жұмыстарын жандандырып, бүкілресейлік социал-демократиялық «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газетін]]» шығаруды жолға қою ұйғарылды. Газеттің алғашқы саны 1897 жылдың тамызында Киевте, ал екінші саны сол жылдың желтоқсанында жарық көрді. Басылым [[Ресей империясы|Ресейдегі]] жұмысшы қозғалысы туралы ақпарат таратып, жергілікті социал-демократиялық үйірмелер мен топтарды біртұтас пролетарлық партияға бірігуге шақырды.

Жиналыста съезд шақыру мәселесі талқыланып, оны ұйымдастыру міндеті Киев тобына жүктелді. Киев тобы съезге Петербург одағын («ескілер» фракциясын), Киев және Мәскеу одақтарын, Екатеринослав тобын, Литва социал-демократиялық партиясын және [[Бунд|Бундты]] шақыруды ұсынды.

Алайда арада туындаған келіспеушіліктерге байланысты «Жұмысшы ойы» газетін шығаратын петербургтік социал-демократтар, сондай-ақ Иваново-Вознесенск, Одесса және Николаев социал-демократиялық топтарының өкілдері съезге қатысуға жіберілмеді. Бұл ұйымдар әлі де жеткілікті дәрежеде қалыптаспаған әрі астыртын әрекет ету талаптарын толық сақтай алмайды деп есептелді. [[Белосток|Белостоктағы]] «Жұмысшы туы» ұйымына және Польша социалистік партиясына да шақыру жіберілмеді. [[Поляк социалистік партиясы]] қойған талаптар қабылдауға келмейтіндіктен, оны съезге шақырудан бас тартылды. [[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағы]] да съезге шақырылмады, өйткені оның делегаттары да астыртын жұмыс жүргізу талаптарын сақтай алмауы мүмкін деген қауіп болды. Харьков социал-демократиялық тобы партия құруға әлі ерте деп есептеп, съезге қатысудан бас тартты. Ал [[Литва социал-демократиялық партиясы]] бастапқыда съезге өз делегатын жіберуге келіскенімен, кейін шешімін өзгертіп, қатысудан бас тартты.

== Cъездің жұмысы ==
[[Сурет:Делегаты I съезда РСДРП.png|thumb|left|290px|Съез делегаттары (қатар бойынша): &lt;br /&gt;(1) С. Радченко, А. Ванновский, П. Тучапский,&lt;br /&gt; (2) Б. Эйдельман, Н. Вигдорчик, К. Петрусевич,&lt;br /&gt; (3) А. Мутник, А. Кремер, Ш. Кац]]
Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезі теміржол қызметкері, социал-демократ П. В. Румянцевтің Захарьевская көшесіндегі пәтерінде өтті. [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде бұл үйді неміс басқыншылары өртеп жіберген. Кейін ғимарат толық қалпына келтірілді. Қазір мұнда Тәуелсіздік даңғылы, 31А мекенжайында орналасқан Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының I съезінің үй-мұражайы жұмыс істейді. Съез «[[Халық еркі]]» ұйымының қызметімен сабақтастықты көрсету мақсатында 1 наурызда басталып, үш күнге созылды. Оны ұйымдастырушылардың бірі [[Елена Ильинична Гурвич]] болды.

Съезге Ресейдегі ірі социал-демократиялық ұйымдардың атынан 9 делегат қатысты. Олар Петербург, Мәскеу, Екатеринослав және Киев қалаларындағы «Күрес одақтарының», сондай-ақ «[[Жұмысшы газеті (1897)|Жұмысшы газеті]]» тобы мен [[Бунд|Бундтың]] өкілдері еді. Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарынан съезге төрт делегат қатысты: Петербург одағынан — [[Степан Иванович Радченко|Степан Радченко]], Мәскеу одағынан — [[Александр Алексеевич Ванновский|Александр Ванновский]], Киев одағынан — [[Павел Лукич Тучапский|Павел Тучапский]], Екатеринослав одағынан — [[Казимир Адамович Петрусевич|Казимир Петрусевич]]. Бунд атынан Шмуэль Кац, [[Арон Иосифович Кремер|Арон Кремер]] және Абрам Мутник келді. Ал Киевтегі «Жұмысшы газеті» тобының атынан [[Борис Львович Эйдельман|Борис Эйдельман]] мен [[Натан Абрамович Вигдорчик|Натан Вигдорчик]] қатысты. Съез барысында барлығы 6 отырыс өтті. Құпиялылықты сақтау үшін отырыстардың хаттамалары жүргізілмей, тек қабылданған қарарлар ғана жазылып отырды.

Съездегі басты мәселе партия құру болды. Съез марксистік жұмысшы партиясын құру туралы жариялап, оған [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСДЖП) деген атау берді. Жаңа партия Ресейдегі барлық ұлттардың пролетариатын біріктіруге тиіс еді. Бірауыздан қабылданған қарарда барлық «Күрес одақтары», «Жұмысшы газеті» тобы мен Бундтың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген атаумен біртұтас ұйымға бірігетіні айтылды.

Алғашында партия «Ресей социал-демократиялық партиясы» деп аталды. Съезде бұл атау бес делегаттың қолдауымен, төрт делегаттың қарсылығына қарамастан қабылданды. Кейін Манифестті әзірлеу барысында ОК екі мүшесінің келісімімен партия атауына «жұмысшы» сөзі қосылды.

Съез партияның съезге есеп беріп отыратын атқарушы органы ретінде РСДЖП орталық комитетін сайлады. Оның құрамына үш адам кірді: Петербургтегі «[[Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағы|Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағынан]]» — С. И. Радченко, «Жұмысшы газеті» тобы атынан — Б. Л. Эйдельман, ал [[Бунд]] атынан — А. И. Кремер. Орталық комитетке партияның жүйелі жұмысын қамтамасыз ету, күштер мен қаражатты ұтымды бөлу, бірыңғай талаптарды белгілеу және олардың орындалуын ұйымдастыру міндеттері жүктелді. Сонымен қатар ол жергілікті комитеттерге партиялық әдебиеттерді дайындап, жеткізуге, сондай-ақ бүкіл Ресей үшін ортақ маңызы бар іс-шараларды ұйымдастыруға тиіс болды. Мұндай іс-шараларға 1 мамырды мерекелеу, маңызды оқиғаларға байланысты үнпарақтар шығару, ереуілшілерге көмек көрсету және басқа да шаралар кірді.

«Жұмысшы газеті» партияның ресми басылымы болып жарияланды. «[[Шетелдегі орыс социал-демократтары одағы|Шетелдегі орыс социал-демократтарының одағы]]» партияның құрамдас бөлігі әрі оның шетелдегі өкілі деп танылды. Съез Орталық комитет мүшелеріне партияның таяудағы саяси міндеттері баяндалатын «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының Манифесін» әзірлеуді тапсырды. [[Петр Бернгардович Струве|П. Б. Струве]] жазған Манифесте, атап айтқанда, былай деп көрсетілді: «Еуропаның шығысына қарай жылжыған сайын буржуазия саяси тұрғыдан барған сайын әлсіз, қорқақ әрі пасық бола түседі, ал пролетариаттың мойнына мәдени және саяси міндеттер соғұрлым көбірек жүктеледі».

== Cъез манифесті ==
[[Сурет:Манифест РСДРП в еврейской газете.1898 г..jpg|thumb|right|270px|РСДРП манифесі жебірей тіліндегі газетте. 1898 жыл.]]
1898 жылдың сәуірінде [[Бобруйск]] қаласындағы [[Бунд|Бундтың]] жасырын баспаханасында жеке парақша болып басылып шыққан «Манифест» пен съезд қабылдаған шешімдерді Ресейдің революцияшыл социал-демократтары тарихи маңызы зор құжаттар деп бағалады. Әсіресе, «енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас “Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына” біріктіретін кез келді» деген тұжырымға ерекше назар аударылды. Съезден кейін социал-демократиялық ұйымдар мен одақтар [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы|Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының]] (РСДЖП) комитеттері деп атала бастады.

{{cquote
|Орыс жұмысшы табына қаншама нәрсе жетіспейді десеңізші! Ол шетелдегі өз жолдастары емін-еркін әрі алаңсыз пайдаланып отырған құқықтардың бәрінен дерлік мақұрым: мемлекетті басқару ісіне қатысу құқығынан, сөз және баспасөз бостандығынан, одақтарға бірігу мен жиналыстар өткізу еркіндігінен. Қысқасы, Батыс Еуропа мен Америка пролетариаты өз жағдайын жақсарту үшін, сонымен қатар түпкілікті азаттыққа жету жолында жеке меншік пен капитализмге қарсы, социализм орнату үшін күресте пайдаланатын барлық құралдар мен мүмкіндіктер орыс жұмысшы табында жоқ. Саяси еркіндік орыс пролетариатына дені сау тыныс алу үшін таза ауа қаншалықты қажет болса, соншалықты қажет. Ол — пролетариаттың еркін дамуының, өз жағдайын жақсарту жолындағы күресте табысқа жетуінің және түпкілікті азаттыққа ұмтылысының негізгі шарты.

''Алайда өзіне қажетті саяси еркіндікті орыс пролетариаты тек өз күшімен ғана жеңіп ала алады.''

''Еуропаның шығысына қарай барған сайын буржуазия саяси жағынан әлсіреп, қорқақ әрі пасық бола түседі. Ал пролетариаттың мойнына жүктелетін мәдени және саяси міндеттер барған сайын арта береді. Саяси бостандықты жеңіп алу міндеті орыс жұмысшы табының мығым иығына түседі, әрі ол бұл міндетті ақырына дейін орындайды. Бұл — пролетариаттың ұлы тарихи миссиясын жүзеге асыру жолындағы қажетті, бірақ алғашқы ғана қадам. Ал сол миссияның түпкі мәні — адам адамды қанауға жол берілмейтін қоғамдық құрылыс орнату. Орыс пролетариаты самодержавиенің бұғауын үзіп, социализм толық жеңіске жеткенге дейін капитализм мен буржуазияға қарсы күресін бұрынғыдан да зор жігермен жалғастырады.''

''Орыс жұмысшы қозғалысы мен социал-демократиясының алғашқы қадамдарының бытыраңқы, белгілі бір дәрежеде кездейсоқ сипатта болуы, ортақ бағыт пен нақты жоспардың болмауы заңды еді. Енді орыс социал-демократиясының жергілікті күштерін, үйірмелері мен ұйымдарын біртұтас «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына» біріктіретін уақыт жетті. Осы қажеттілікті түсінген «Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одақтарының», «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың және «Ресей мен Польшадағы жалпыеврей жұмысшылар одағының» өкілдері съез өткізіп, онда қабылданған шешімдер төменде келтіріліп отыр.''

''Жергілікті топтар бір партияға біріге отырып, бұл қадамның қаншалықты маңызды екенін және оның өздеріне жүктейтін жауапкершілігін толық түсінеді. Осы арқылы олар орыс революциялық қозғалысының саналы таптық күрестің жаңа дәуіріне қадам басқанын біржола бекітеді. Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы қозғалыс ретінде де, социалистік бағыт ұстанған ұйым ретінде де Ресейдегі бұған дейінгі бүкіл революциялық қозғалыстың ісін жалғастырып, оның дәстүрлерін сақтайды. Партияның алдына қойылған ең маңызды әрі кезек күттірмейтін міндет — саяси бостандыққа қол жеткізу. Осы мақсатқа ұмтылған социал-демократия бір кездері «Халық еркі» ұйымының даңқты қайраткерлері айқын белгілеп кеткен жолды жалғастырады. Алайда социал-демократия бұл мақсатқа жету үшін басқа жолдар мен күрес тәсілдерін таңдайды. Өйткені ол ұйымдасқан жұмысшы бұқарасының таптық қозғалысы болуды саналы түрде өзіне мақсат етіп, осы ұстанымынан айнымайды.''

''Ол «жұмысшы табын азат ету ісін жұмысшы табының өзі ғана жүзеге асыра алады» деген қағидаға нық сеніп, халықаралық социал-демократияның осы басты ұстанымын өз қызметінде әрдайым берік басшылыққа алады.''

''Орыс социал-демократиясы жасасын! Халықаралық социал-демократия жасасын!''
|author= «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесінен» үзінді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |title=Первый съезд РСДРП |archive-date=2016-03-06 |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306042251/http://www.agitclub.ru/center/comm/zin/1898pr.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|source=
}}

== Алауыздық ==
РСДЖП-ның I съезі социал-демократиялық қозғалыстағы идеялық және ұйымдық алауыздықты жоя алмады. Съезде партияның бағдарламасы да, жарғысы да әзірленбеді. Сондай-ақ партия біртұтас орталықтандырылған ұйым ретінде қалыптаса алмады. Съезден кейін көп ұзамай партияның көптеген ұйымдары талқандалып, жағдай одан әрі қиындай түсті. 9 делегаттың сегізі, соның ішінде Орталық комитеттің барлық мүшесі тұтқындалды. Полиция жасырын баспахананы басып алып, басып шығаруға дайын тұрған «Жұмысшы газетінің» № 3 санын да қолға түсірді.

Ресей социал-демократиялық қозғалысында «берекесіздік пен тұрақсыздық» кезеңі басталды (В. И. Лениннің толық шығармалар жинағы, 5-басылым, 9-том, 51-бет; 16-том, 100-бет). Революциялық [[Марксизм|марксизм]] қағидаттарына сүйенген партияны құрып, оны нығайтуға, сондай-ақ идеялық және ұйымдық бірлігін қамтамасыз етуге 1899 жылдан 1903 жылға дейінгі бес жылға жуық уақыт қажет болды. 1903 жылдың шілдесінде «[[Искра (газет)|Искра]]» газетінің редакциясы шақырған [[РСДЖП-ның II съезі|РСДЖП-ның екінші съезінде]] революциялық марксистік ұйымдарды біріктіру үдерісі аяқталып, Ресейдің жұмысшы табының партиясы құрылды.

== Съезд туралы саяси полицияның мәліметтері ==
[[Сурет:Доклад С.Зубатова о I съезде РСДРП.1899.jpg|thumb|right|270px|С. В. Зубатовтың съез туралы баяндамасы]]
Қорғау бөлімінің агенттері Б. Эйдельманды көптен бері бақылап жүрген. Оның соңынан ерген агенттер Харьковтан Минскіге келген. Минскіде олар өздеріне бұрыннан таныс Тучапский мен Вигдорчикті де көрген. Бұл туралы жеделхат алған іздестіру бөлімінің басшысы [[Сергей Васильевич Зубатов|С. В. Зубатов]] олардың кездесуіне аса мән бермеген. Оның үстіне, бақылаудағы адамдар ол кезде әр жаққа тарап кеткен еді. Соған қарамастан, ол бұл жайында ІІМ департаментінің директоры [[Леонид Александрович Ратаев|Л. А. Ратаевқа]] хабарлаған:
&lt;blockquote&gt;
Қолда бар құпия мәліметтерге қарағанда, бірнеше жергілікті революциялық ұйымның өкілдері қатысқан съез Минскіде өткен жылдың 1–2 наурызында болған. Съезге қатысушылар бұл ұйымдарды Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы деген ортақ атаумен біріктіретінін жариялаған. Аталған съезге қатысқандардың қатарында тергеуге тартылған Борух Эйдельман, Абрам Мытникович және Арон Кремер (Ресей мен Польшадағы Жалпыеврей жұмысшылар одағының атынан), Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич, Киевтегі Жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучапский, Мәскеудегі осындай одақтың өкілі Александр Вановский, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам болған…
&lt;/blockquote&gt;

Осы жерге берілген ескертпеде былай делінген: «Құпия бақылауда болған ақсүйек Рудольф Иванов Данилович қыркүйекке дейін Петербургте тұрған, кейін Варшаваға кеткені тіркелген».

Одан әрі:
&lt;blockquote&gt;
Съезді ұйымдастыру бастамасы мен оның жұмыс барысына жетекшілік ету, шамасы, оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының өкілі Б. Эйдельманға тиесілі болған. Ал бұл іске негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал.
&lt;/blockquote&gt;

Бұл мәліметтен Зубатовтың өзі де съезден бір жылға жуық уақыт өткен соң оның жайында әлі де нақты деректерге ие болмағаны байқалады.
&lt;blockquote&gt;
Хабарлама мәтіні:

№ 371 0.0. 30/1 № 259 Аса құпия.

Мәскеу қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау бөлімінің басшысына.

Құрметті Леонид Александрович!

Өткен жылдың 29 желтоқсанындағы № 2277 хатыңызға байланысты, қолымдағы толық құпия мәліметтерге сүйене отырып, мынаны хабарлауды жөн көрдім. Бірнеше жергілікті революциялық ұйым өкілдерінің съезі 1898 жылғы 28 ақпаннан 4 наурызға дейін Минск қаласында өткен. Сол съезде бұл ұйымдардың «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы» деген ортақ атаумен бірігуі жарияланған. Съезге мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен тергеуге тартылған адамдар қатысқан. Олардың қатарында «Жұмысшы газетін» шығаратын топтың өкілі Борух Эйдельман; «Ресей мен Польшадағы жұмысшылар одағының» өкілдері Абрам Мытникович пен Арон Кремер; Екатеринослав үйірмесінің өкілі Казимир Петрусевич; Киевтегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Павел Тучанский; Мәскеудегі жұмысшы табын азат ету жолындағы күрес одағының өкілі Александр Вановский болған. Бұлардан бөлек, Минск социал-демократтарының бір делегаты және тұтқындалмай қалған тағы бір адам съезге қатысқан. Съезге қатысқан жеті-сегіз адамның жалпы отырыстары 1 және 2 наурыз күндері кешке Захаровская көшесіндегі үйлердің бірінде өткен. Жиналыстар, шамасы, сол жылғы шілдедегі қуғындау шаралары кезінде ұсталған Петр Румянцевтің пәтерінде ұйымдастырылған. Съезде арнайы бағдарлама бойынша алдын ала белгіленген бірқатар мәселе талқыланған. Атап айтқанда, жаңадан құрылған партия Орталық комитетінің құзыреті, жергілікті топтардың қаншалықты дербес болатыны, олардың атауларын біріздендіру және «социалист-революционерлер», «Народное право», Польша социалистік партиясы сияқты ұйымдармен қарым-қатынас мәселелері қаралған. Съездің ең маңызды қаулылары көп ұзамай «Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының манифесі» атты белгілі құжаттың екінші бөлімінде жарияланған. Қолымдағы кейбір мәліметтер съезді өткізу бастамасы мен оны ұйымдастыру жұмысына оңтүстік Ресейдегі жұмысшы ұйымдарының ортақ жетекшісі Борух Эйдельман басшылық еткен деген болжам жасауға негіз береді. Ал оған бұл істе негізінен Мытникович, Кремер және Румянцев көмектескен болуы ықтимал. 

Сонымен қатар, жоғарыда баяндалған мәліметтердің барлығынан Жандармдар жеке корпусының ротмистрі Ратко да ауызша хабардар екенін мәлімдеймін. Ол өткен жазда Бобруйск пен Минск қалаларында анықталған жасырын баспаханаларға қатысты тергеу жүргізу үшін Мәскеу губерниялық жандарм басқармасына жіберілген.

Құрметті мырза, Сізден өзімнің шексіз құрметім мен терең адалдығымды қабыл алуыңызды кішіпейілділікпен өтінемін. Сіздің адал қызметшіңіз,

Зубатов

№ 890

1899 жыл 29 қаңтар, Мәскеу.
&lt;/blockquote&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[РСДЖП-ның II съезі]]
* [[РСДЖП-ның III съезі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП съездері]]
[[Санат:РСДЖП]]
[[Санат:Бунд]]</text>
      <sha1>1ti7huowyk6bpvhxmsdxwpv29dbojhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нью-Гэмпшир провинциясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788695</id>
    <revision>
      <id>3682208</id>
      <timestamp>2026-10-17T08:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тарихи мемлекеттер  |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы  |өз атауы                 = Province of New Hampshire  |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англияның]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбританияның]] отары (1707–1776)  |әнұраны                  = God Save the...</comment>
      <origin>3682208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8389" sha1="gs30y2gaq2ewyp68wsy1t46xg8wkuap" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англияның]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбританияның]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Pine tree shilling]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.</text>
      <sha1>gs30y2gaq2ewyp68wsy1t46xg8wkuap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682209</id>
      <parentid>3682208</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8377" sha1="50907x2gev6mo45f1wfiihpohb9x2ur" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Pine tree shilling]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.</text>
      <sha1>50907x2gev6mo45f1wfiihpohb9x2ur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682210</id>
      <parentid>3682209</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3682210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8392" sha1="6wvgoig847xiw9jb3gvlas44ekgzqis" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.</text>
      <sha1>6wvgoig847xiw9jb3gvlas44ekgzqis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682212</id>
      <parentid>3682210</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3682212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8430" sha1="5xfqdfeba4imctwrbreljcd0uizls79" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.</text>
      <sha1>5xfqdfeba4imctwrbreljcd0uizls79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682214</id>
      <parentid>3682212</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3682214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8435" sha1="7jdal3kqlw4ybzxa6kzxld0cg10tcdf" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.</text>
      <sha1>7jdal3kqlw4ybzxa6kzxld0cg10tcdf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682216</id>
      <parentid>3682214</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3682216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8437" sha1="opjqx0y9h8nksgywdg2ngzqvg74lwna" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.</text>
      <sha1>opjqx0y9h8nksgywdg2ngzqvg74lwna</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682219</id>
      <parentid>3682216</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8602" sha1="g4wkrlezjp5hq57dqwkpgcooahyk74b" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.</text>
      <sha1>g4wkrlezjp5hq57dqwkpgcooahyk74b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682247</id>
      <parentid>3682219</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12356" sha1="ollxgyvcctkkop7ory9qpbqkcho1lj4" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мария (Англия патшайымы)|II Мария]]ның тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.</text>
      <sha1>ollxgyvcctkkop7ory9qpbqkcho1lj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682249</id>
      <parentid>3682247</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12364" sha1="9s18e9j2rirg2c8k18njbuo92ndevjm" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.</text>
      <sha1>9s18e9j2rirg2c8k18njbuo92ndevjm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682274</id>
      <parentid>3682249</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13553" sha1="mex1zqcldo2s06umekn6oguinb3md6q" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.</text>
      <sha1>mex1zqcldo2s06umekn6oguinb3md6q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682276</id>
      <parentid>3682274</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15108" sha1="9qxmiqt6p80i437e18ywqcrqw5yxm9s" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж бітімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.</text>
      <sha1>9qxmiqt6p80i437e18ywqcrqw5yxm9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682277</id>
      <parentid>3682276</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16885" sha1="mjbh8elrk5rouk5snc0w21jmbjrry00" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж бітімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>mjbh8elrk5rouk5snc0w21jmbjrry00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682278</id>
      <parentid>3682277</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3682278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16889" sha1="4a2zn1g2xwy5cv613ko2u5ypacgr52o" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж келісімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4a2zn1g2xwy5cv613ko2u5ypacgr52o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682279</id>
      <parentid>3682278</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3682279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16946" sha1="o6mbfgyh66gh4hauyog7wm114ab6ws1" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж келісімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>o6mbfgyh66gh4hauyog7wm114ab6ws1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682280</id>
      <parentid>3682279</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Отарлауға дейін */</comment>
      <origin>3682280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16955" sha1="flekcloxs9dmutx9g0bzcrf8skti2nb" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж келісімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>flekcloxs9dmutx9g0bzcrf8skti2nb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682282</id>
      <parentid>3682280</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Отарлауға дейін */</comment>
      <origin>3682282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19105" sha1="r84h2aqqlqigjvweiapqqsgkh3rhano" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж келісімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;

== Ағылшындардың алғашқы қоныстануы ==
Ағылшындардың тұрақты қоныстануы 1622 жылы [[Джон Мейсон (губернатор)|Джон Мейсон]] мен сэр [[Фердинандо Горджес]]ке [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен Сагадахок ([[Кеннебек өзені|Кеннебек]]) өзендерінің арасындағы, шамамен қазіргі [[Нью-Гэмпшир]] мен [[Мэн]] штатының батыс бөлігін қамтитын аумаққа [[жер гранты|жер иелену құқықтары]] берілгеннен кейін басталды. Алғашқы жетекшілерінің қатарында [[Дэвид Томсон (Нью-Гэмпшир қоныстанушысы)|Дэвид Томсон]], Эдвард Хилтон және оның ағасы Уильям Хилтон болған қоныстанушылар 1623 жылдан бастап Нью-Гэмпшир жағалауына қоныстанып, кейін біртіндеп [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] жағалауларына таралды. Бұл қоныстанушылардың көпшілігі жергілікті балық шаруашылығынан пайда табуды көздеді. Жаңа Англияға ешқашан келмеген Мейсон мен Горджес 1629 жылы өздері иелік етуге үміткер болған жерлерді Пискатакуа өзені бойымен бөлісті.&lt;ref&gt;Clark, pp. 17–18&lt;/ref&gt; Мейсон Пискатакуа мен Мерримак өзендерінің арасындағы аумақты алып, оны Англияның [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне «Нью-Гэмпшир» деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.nh.gov/nhinfo/fastfact.html| title=Fast New Hampshire Facts| publisher=State of New Hampshire| access-date=2011-07-09}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>r84h2aqqlqigjvweiapqqsgkh3rhano</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682304</id>
      <parentid>3682282</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ағылшындардың алғашқы қоныстануы */</comment>
      <origin>3682304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21944" sha1="h9vpq4fn382mazd3grgpa5urhx2gz2p" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж келісімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;

== Ағылшындардың алғашқы қоныстануы ==
Ағылшындардың тұрақты қоныстануы 1622 жылы [[Джон Мейсон (губернатор)|Джон Мейсон]] мен сэр [[Фердинандо Горджес]]ке [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен Сагадахок ([[Кеннебек өзені|Кеннебек]]) өзендерінің арасындағы, шамамен қазіргі [[Нью-Гэмпшир]] мен [[Мэн]] штатының батыс бөлігін қамтитын аумаққа [[жер гранты|жер иелену құқықтары]] берілгеннен кейін басталды. Алғашқы жетекшілерінің қатарында [[Дэвид Томсон (Нью-Гэмпшир қоныстанушысы)|Дэвид Томсон]], Эдвард Хилтон және оның ағасы Уильям Хилтон болған қоныстанушылар 1623 жылдан бастап Нью-Гэмпшир жағалауына қоныстанып, кейін біртіндеп [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] жағалауларына таралды. Бұл қоныстанушылардың көпшілігі жергілікті балық шаруашылығынан пайда табуды көздеді. Жаңа Англияға ешқашан келмеген Мейсон мен Горджес 1629 жылы өздері иелік етуге үміткер болған жерлерді Пискатакуа өзені бойымен бөлісті.&lt;ref&gt;Clark, pp. 17–18&lt;/ref&gt; Мейсон Пискатакуа мен Мерримак өзендерінің арасындағы аумақты алып, оны Англияның [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне «Нью-Гэмпшир» деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.nh.gov/nhinfo/fastfact.html| title=Fast New Hampshire Facts| publisher=State of New Hampshire| access-date=2011-07-09}}&lt;/ref&gt;

Мейсон мен Горджес берген жер гранттарын иеленушілер арасында шекараларға қатысты туындаған даулар ақырында басқаруды күшейту қажеттілігіне алып келді. 1630 жылы капитан [[Уолтер Нил]] Пискатакуа өзенінің төменгі ағысындағы қоныстардың, соның ішінде қазіргі [[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] қаласының орнында орналасқан [[Стробери-Бэнк]] қонысының бас өкілі әрі губернаторы болып жіберілді. Ал 1631 жылы капитан [[Томас Уиггин]] қазіргі [[Довер (Нью-Гэмпшир)|Довер]], [[Дарем (Нью-Гэмпшир)|Дарем]] және [[Стратем (Нью-Гэмпшир)|Стратем]] аумақтарын қамтыған жоғарғы ағыстағы қоныстарды басқаруға жіберілді.&lt;ref name=C18&gt;Clark, p. 18&lt;!--does not give specific dates for Wiggins and Neale--&gt;&lt;/ref&gt; 1635 жылы Мейсон қайтыс болғаннан кейін отаршылар мен оның қызметкерлері жер иеліктерінің едәуір бөлігін өздеріне иемденіп алды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 18–20&lt;/ref&gt; [[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] қонысының негізін 1638 жылы [[Джон Уилрайт]] қалады. Ол бұған дейін қайын туысы [[Энн Хатчинсон]]ның діни ілімін қорғағаны үшін көршілес [[Массачусетс шығанағы отары]]нан қуылған болатын. Мейсонмен байланысты адамдар тарапынан жер беруге өкілеттік болмағандықтан, Уилрайт бастаған топ жерді жергілікті үндістерден сатып алды. Оның серіктерінің арасында [[Уильям Уэнтворт (аға)|Уильям Уэнтворт]] та болды. Кейін оның ұрпақтары отар тарихында маңызды рөл атқарды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 37–39&lt;/ref&gt; Шамамен осы кезеңде Массачусетстегі пуритандардың қатаң билігіне наразы басқа қоныстанушылар Доверге қоныс аударды, ал Массачусетстен келген пуритандар кейін [[Хамптон (Нью-Гэмпшир)|Хамптон]] қаласына айналған қоныстың негізін қалады.&lt;ref&gt;Clark, pp. 39–42&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>h9vpq4fn382mazd3grgpa5urhx2gz2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682307</id>
      <parentid>3682304</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ағылшындардың алғашқы қоныстануы */</comment>
      <origin>3682307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23710" sha1="smkj672x24mw7wnwme8hedktia03cha" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж келісімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;

== Ағылшындардың алғашқы қоныстануы ==
Ағылшындардың тұрақты қоныстануы 1622 жылы [[Джон Мейсон (губернатор)|Джон Мейсон]] мен сэр [[Фердинандо Горджес]]ке [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен Сагадахок ([[Кеннебек өзені|Кеннебек]]) өзендерінің арасындағы, шамамен қазіргі [[Нью-Гэмпшир]] мен [[Мэн]] штатының батыс бөлігін қамтитын аумаққа [[жер гранты|жер иелену құқықтары]] берілгеннен кейін басталды. Алғашқы жетекшілерінің қатарында [[Дэвид Томсон (Нью-Гэмпшир қоныстанушысы)|Дэвид Томсон]], Эдвард Хилтон және оның ағасы Уильям Хилтон болған қоныстанушылар 1623 жылдан бастап Нью-Гэмпшир жағалауына қоныстанып, кейін біртіндеп [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] жағалауларына таралды. Бұл қоныстанушылардың көпшілігі жергілікті балық шаруашылығынан пайда табуды көздеді. Жаңа Англияға ешқашан келмеген Мейсон мен Горджес 1629 жылы өздері иелік етуге үміткер болған жерлерді Пискатакуа өзені бойымен бөлісті.&lt;ref&gt;Clark, pp. 17–18&lt;/ref&gt; Мейсон Пискатакуа мен Мерримак өзендерінің арасындағы аумақты алып, оны Англияның [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне «Нью-Гэмпшир» деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.nh.gov/nhinfo/fastfact.html| title=Fast New Hampshire Facts| publisher=State of New Hampshire| access-date=2011-07-09}}&lt;/ref&gt;

Мейсон мен Горджес берген жер гранттарын иеленушілер арасында шекараларға қатысты туындаған даулар ақырында басқаруды күшейту қажеттілігіне алып келді. 1630 жылы капитан [[Уолтер Нил]] Пискатакуа өзенінің төменгі ағысындағы қоныстардың, соның ішінде қазіргі [[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] қаласының орнында орналасқан [[Стробери-Бэнк]] қонысының бас өкілі әрі губернаторы болып жіберілді. Ал 1631 жылы капитан [[Томас Уиггин]] қазіргі [[Довер (Нью-Гэмпшир)|Довер]], [[Дарем (Нью-Гэмпшир)|Дарем]] және [[Стратем (Нью-Гэмпшир)|Стратем]] аумақтарын қамтыған жоғарғы ағыстағы қоныстарды басқаруға жіберілді.&lt;ref name=C18&gt;Clark, p. 18&lt;!--does not give specific dates for Wiggins and Neale--&gt;&lt;/ref&gt; 1635 жылы Мейсон қайтыс болғаннан кейін отаршылар мен оның қызметкерлері жер иеліктерінің едәуір бөлігін өздеріне иемденіп алды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 18–20&lt;/ref&gt; [[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] қонысының негізін 1638 жылы [[Джон Уилрайт]] қалады. Ол бұған дейін қайын туысы [[Энн Хатчинсон]]ның діни ілімін қорғағаны үшін көршілес [[Массачусетс шығанағы отары]]нан қуылған болатын. Мейсонмен байланысты адамдар тарапынан жер беруге өкілеттік болмағандықтан, Уилрайт бастаған топ жерді жергілікті үндістерден сатып алды. Оның серіктерінің арасында [[Уильям Уэнтворт (аға)|Уильям Уэнтворт]] та болды. Кейін оның ұрпақтары отар тарихында маңызды рөл атқарды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 37–39&lt;/ref&gt; Шамамен осы кезеңде Массачусетстегі пуритандардың қатаң билігіне наразы басқа қоныстанушылар Доверге қоныс аударды, ал Массачусетстен келген пуритандар кейін [[Хамптон (Нью-Гэмпшир)|Хамптон]] қаласына айналған қоныстың негізін қалады.&lt;ref&gt;Clark, pp. 39–42&lt;/ref&gt;

Біртұтас басқару жүйесінің болмауына байланысты Нью-Гэмпшир қоныстары оңтүстіктегі ірі көршісі — [[Массачусетс шығанағы отары]]ның қорғауына жүгінді. 1641 жылы олар қалалардың өзін-өзі басқару құқығы сақталуы және сайлаушылардан [[Конгрегационализм|конгрегационалдық шіркеуге]] мүше болу талап етілмеуі шартымен Массачусетс билігіне бағынуға бірлесіп келісті. Массачусетсте мұндай мүшелік сайлаушылар үшін міндетті болатын. Қоныстар 1679 жылға дейін осы отардың құрамында болып, [[Бостон]]дағы Массачусетстің заң шығарушы органына өз өкілдерін жіберіп отырды. Осы уақытта Мейсонның мұрагерлері Англияда өз аумақтарына бақылауды қайтарып алуға күш салып жатты, ал Массачусетс [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] корольдің барған сайын қатаң бақылауына алына бастады. [[Роберт Тафтон Мейсон]]ның ондаған жыл бойы жолдаған өтініштерінен кейін, 1679 жылы II Карл Нью-Гэмпшир провинциясын құру туралы жарғы шығарып, [[Джон Катт]]ты оның алғашқы президенті етіп тағайындады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>smkj672x24mw7wnwme8hedktia03cha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682309</id>
      <parentid>3682307</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ағылшындардың алғашқы қоныстануы */</comment>
      <origin>3682309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26446" sha1="9dzld5adj5xcbigbstor91six8pax8x" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж келісімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;

== Ағылшындардың алғашқы қоныстануы ==
Ағылшындардың тұрақты қоныстануы 1622 жылы [[Джон Мейсон (губернатор)|Джон Мейсон]] мен сэр [[Фердинандо Горджес]]ке [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен Сагадахок ([[Кеннебек өзені|Кеннебек]]) өзендерінің арасындағы, шамамен қазіргі [[Нью-Гэмпшир]] мен [[Мэн]] штатының батыс бөлігін қамтитын аумаққа [[жер гранты|жер иелену құқықтары]] берілгеннен кейін басталды. Алғашқы жетекшілерінің қатарында [[Дэвид Томсон (Нью-Гэмпшир қоныстанушысы)|Дэвид Томсон]], Эдвард Хилтон және оның ағасы Уильям Хилтон болған қоныстанушылар 1623 жылдан бастап Нью-Гэмпшир жағалауына қоныстанып, кейін біртіндеп [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] жағалауларына таралды. Бұл қоныстанушылардың көпшілігі жергілікті балық шаруашылығынан пайда табуды көздеді. Жаңа Англияға ешқашан келмеген Мейсон мен Горджес 1629 жылы өздері иелік етуге үміткер болған жерлерді Пискатакуа өзені бойымен бөлісті.&lt;ref&gt;Clark, pp. 17–18&lt;/ref&gt; Мейсон Пискатакуа мен Мерримак өзендерінің арасындағы аумақты алып, оны Англияның [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне «Нью-Гэмпшир» деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.nh.gov/nhinfo/fastfact.html| title=Fast New Hampshire Facts| publisher=State of New Hampshire| access-date=2011-07-09}}&lt;/ref&gt;

Мейсон мен Горджес берген жер гранттарын иеленушілер арасында шекараларға қатысты туындаған даулар ақырында басқаруды күшейту қажеттілігіне алып келді. 1630 жылы капитан [[Уолтер Нил]] Пискатакуа өзенінің төменгі ағысындағы қоныстардың, соның ішінде қазіргі [[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] қаласының орнында орналасқан [[Стробери-Бэнк]] қонысының бас өкілі әрі губернаторы болып жіберілді. Ал 1631 жылы капитан [[Томас Уиггин]] қазіргі [[Довер (Нью-Гэмпшир)|Довер]], [[Дарем (Нью-Гэмпшир)|Дарем]] және [[Стратем (Нью-Гэмпшир)|Стратем]] аумақтарын қамтыған жоғарғы ағыстағы қоныстарды басқаруға жіберілді.&lt;ref name=C18&gt;Clark, p. 18&lt;!--does not give specific dates for Wiggins and Neale--&gt;&lt;/ref&gt; 1635 жылы Мейсон қайтыс болғаннан кейін отаршылар мен оның қызметкерлері жер иеліктерінің едәуір бөлігін өздеріне иемденіп алды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 18–20&lt;/ref&gt; [[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] қонысының негізін 1638 жылы [[Джон Уилрайт]] қалады. Ол бұған дейін қайын туысы [[Энн Хатчинсон]]ның діни ілімін қорғағаны үшін көршілес [[Массачусетс шығанағы отары]]нан қуылған болатын. Мейсонмен байланысты адамдар тарапынан жер беруге өкілеттік болмағандықтан, Уилрайт бастаған топ жерді жергілікті үндістерден сатып алды. Оның серіктерінің арасында [[Уильям Уэнтворт (аға)|Уильям Уэнтворт]] та болды. Кейін оның ұрпақтары отар тарихында маңызды рөл атқарды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 37–39&lt;/ref&gt; Шамамен осы кезеңде Массачусетстегі пуритандардың қатаң билігіне наразы басқа қоныстанушылар Доверге қоныс аударды, ал Массачусетстен келген пуритандар кейін [[Хамптон (Нью-Гэмпшир)|Хамптон]] қаласына айналған қоныстың негізін қалады.&lt;ref&gt;Clark, pp. 39–42&lt;/ref&gt;

Біртұтас басқару жүйесінің болмауына байланысты Нью-Гэмпшир қоныстары оңтүстіктегі ірі көршісі — [[Массачусетс шығанағы отары]]ның қорғауына жүгінді. 1641 жылы олар қалалардың өзін-өзі басқару құқығы сақталуы және сайлаушылардан [[Конгрегационализм|конгрегационалдық шіркеуге]] мүше болу талап етілмеуі шартымен Массачусетс билігіне бағынуға бірлесіп келісті. Массачусетсте мұндай мүшелік сайлаушылар үшін міндетті болатын. Қоныстар 1679 жылға дейін осы отардың құрамында болып, [[Бостон]]дағы Массачусетстің заң шығарушы органына өз өкілдерін жіберіп отырды. Осы уақытта Мейсонның мұрагерлері Англияда өз аумақтарына бақылауды қайтарып алуға күш салып жатты, ал Массачусетс [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] корольдің барған сайын қатаң бақылауына алына бастады. [[Роберт Тафтон Мейсон]]ның ондаған жыл бойы жолдаған өтініштерінен кейін, 1679 жылы II Карл Нью-Гэмпшир провинциясын құру туралы жарғы шығарып, [[Джон Катт]]ты оның алғашқы президенті етіп тағайындады.

== Алғашқы корольдік жарғылар ==
1680 жылғы қаңтарда Катт қызметіне кірісіп, Массачусетстің Нью-Гэмпширді басқаруы аяқталды. Алайда Катт пен оның мұрагері [[Ричард Уолдрон]] Мейсонның мұрагерлеріне және олардың жерге қатысты талаптарына үзілді-кесілді қарсы болды. Осыған байланысты II Карл 1682 жылы екінші жарғы шығарып, [[Эдвард Крэнфилд]]ті губернатор етіп тағайындады. Крэнфилд Мейсонның мұрагерлерін барынша қолдап, жергілікті тұрғындар арасында көптеген қарсыластар тапты. Соның нәтижесінде 1683 жылы Эдвард Гоув [[Гоув көтерілісі|көтеріліс]] ұйымдастыруға әрекет жасады. 1685 жылы Крэнфилд кері шақырылып, провинцияда бейберекеттік орнады. 1686 жылы бұл аумақ Жаңа Англияның барлық отарларын біртұтас басқару жүйесіне біріктіру мақсатында құрылған [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына енгізілді. Нью-Гэмпшир қалалары сэр [[Эдмунд Андрос]]тың билігі кезінде Массачусетстегідей ауыр зардап шеккен жоқ. [[Даңқты революция]] туралы хабар Бостонға жеткеннен кейін, Массачусетс билігі [[1689 жылғы Бостон көтерілісі|Андросты тұтқындап]], Англияға қайтару үшін астыртын әрекет ұйымдастырды. Соның салдарынан [[Король Уильям соғысы]] басталған тұста Нью-Гэмпшир қалалары отарлық әкімшіліксіз қалды. Француздар мен үндістердің жойқын шабуылдарына ұшыраған олар Массачусетс губернаторы [[Саймон Брэдстрит]]тен көмек сұрады. Ол [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мария (Англия патшайымы)|II Мария]] 1691 жылы Массачусетс пен Нью-Гэмпширге жеке-жеке жаңа жарғылар бергенге дейін Нью-Гэмпширді басқарды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>9dzld5adj5xcbigbstor91six8pax8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682310</id>
      <parentid>3682309</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алғашқы корольдік жарғылар */</comment>
      <origin>3682310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26454" sha1="tpj1daqjdpq7qev147luoggiz4qtbga" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж келісімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;

== Ағылшындардың алғашқы қоныстануы ==
Ағылшындардың тұрақты қоныстануы 1622 жылы [[Джон Мейсон (губернатор)|Джон Мейсон]] мен сэр [[Фердинандо Горджес]]ке [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен Сагадахок ([[Кеннебек өзені|Кеннебек]]) өзендерінің арасындағы, шамамен қазіргі [[Нью-Гэмпшир]] мен [[Мэн]] штатының батыс бөлігін қамтитын аумаққа [[жер гранты|жер иелену құқықтары]] берілгеннен кейін басталды. Алғашқы жетекшілерінің қатарында [[Дэвид Томсон (Нью-Гэмпшир қоныстанушысы)|Дэвид Томсон]], Эдвард Хилтон және оның ағасы Уильям Хилтон болған қоныстанушылар 1623 жылдан бастап Нью-Гэмпшир жағалауына қоныстанып, кейін біртіндеп [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] жағалауларына таралды. Бұл қоныстанушылардың көпшілігі жергілікті балық шаруашылығынан пайда табуды көздеді. Жаңа Англияға ешқашан келмеген Мейсон мен Горджес 1629 жылы өздері иелік етуге үміткер болған жерлерді Пискатакуа өзені бойымен бөлісті.&lt;ref&gt;Clark, pp. 17–18&lt;/ref&gt; Мейсон Пискатакуа мен Мерримак өзендерінің арасындағы аумақты алып, оны Англияның [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне «Нью-Гэмпшир» деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.nh.gov/nhinfo/fastfact.html| title=Fast New Hampshire Facts| publisher=State of New Hampshire| access-date=2011-07-09}}&lt;/ref&gt;

Мейсон мен Горджес берген жер гранттарын иеленушілер арасында шекараларға қатысты туындаған даулар ақырында басқаруды күшейту қажеттілігіне алып келді. 1630 жылы капитан [[Уолтер Нил]] Пискатакуа өзенінің төменгі ағысындағы қоныстардың, соның ішінде қазіргі [[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] қаласының орнында орналасқан [[Стробери-Бэнк]] қонысының бас өкілі әрі губернаторы болып жіберілді. Ал 1631 жылы капитан [[Томас Уиггин]] қазіргі [[Довер (Нью-Гэмпшир)|Довер]], [[Дарем (Нью-Гэмпшир)|Дарем]] және [[Стратем (Нью-Гэмпшир)|Стратем]] аумақтарын қамтыған жоғарғы ағыстағы қоныстарды басқаруға жіберілді.&lt;ref name=C18&gt;Clark, p. 18&lt;!--does not give specific dates for Wiggins and Neale--&gt;&lt;/ref&gt; 1635 жылы Мейсон қайтыс болғаннан кейін отаршылар мен оның қызметкерлері жер иеліктерінің едәуір бөлігін өздеріне иемденіп алды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 18–20&lt;/ref&gt; [[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] қонысының негізін 1638 жылы [[Джон Уилрайт]] қалады. Ол бұған дейін қайын туысы [[Энн Хатчинсон]]ның діни ілімін қорғағаны үшін көршілес [[Массачусетс шығанағы отары]]нан қуылған болатын. Мейсонмен байланысты адамдар тарапынан жер беруге өкілеттік болмағандықтан, Уилрайт бастаған топ жерді жергілікті үндістерден сатып алды. Оның серіктерінің арасында [[Уильям Уэнтворт (аға)|Уильям Уэнтворт]] та болды. Кейін оның ұрпақтары отар тарихында маңызды рөл атқарды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 37–39&lt;/ref&gt; Шамамен осы кезеңде Массачусетстегі пуритандардың қатаң билігіне наразы басқа қоныстанушылар Доверге қоныс аударды, ал Массачусетстен келген пуритандар кейін [[Хамптон (Нью-Гэмпшир)|Хамптон]] қаласына айналған қоныстың негізін қалады.&lt;ref&gt;Clark, pp. 39–42&lt;/ref&gt;

Біртұтас басқару жүйесінің болмауына байланысты Нью-Гэмпшир қоныстары оңтүстіктегі ірі көршісі — [[Массачусетс шығанағы отары]]ның қорғауына жүгінді. 1641 жылы олар қалалардың өзін-өзі басқару құқығы сақталуы және сайлаушылардан [[Конгрегационализм|конгрегационалдық шіркеуге]] мүше болу талап етілмеуі шартымен Массачусетс билігіне бағынуға бірлесіп келісті. Массачусетсте мұндай мүшелік сайлаушылар үшін міндетті болатын. Қоныстар 1679 жылға дейін осы отардың құрамында болып, [[Бостон]]дағы Массачусетстің заң шығарушы органына өз өкілдерін жіберіп отырды. Осы уақытта Мейсонның мұрагерлері Англияда өз аумақтарына бақылауды қайтарып алуға күш салып жатты, ал Массачусетс [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] корольдің барған сайын қатаң бақылауына алына бастады. [[Роберт Тафтон Мейсон]]ның ондаған жыл бойы жолдаған өтініштерінен кейін, 1679 жылы II Карл Нью-Гэмпшир провинциясын құру туралы жарғы шығарып, [[Джон Катт]]ты оның алғашқы президенті етіп тағайындады.

== Алғашқы корольдік жарғылар ==
1680 жылғы қаңтарда Катт қызметіне кірісіп, Массачусетстің Нью-Гэмпширді басқаруы аяқталды. Алайда Катт пен оның мұрагері [[Ричард Уолдрон]] Мейсонның мұрагерлеріне және олардың жерге қатысты талаптарына үзілді-кесілді қарсы болды. Осыған байланысты II Карл 1682 жылы екінші жарғы шығарып, [[Эдвард Крэнфилд]]ті губернатор етіп тағайындады. Крэнфилд Мейсонның мұрагерлерін барынша қолдап, жергілікті тұрғындар арасында көптеген қарсыластар тапты. Соның нәтижесінде 1683 жылы Эдвард Гоув [[Гоув көтерілісі|көтеріліс]] ұйымдастыруға әрекет жасады. 1685 жылы Крэнфилд кері шақырылып, провинцияда бейберекеттік орнады. 1686 жылы бұл аумақ Жаңа Англияның барлық отарларын біртұтас басқару жүйесіне біріктіру мақсатында құрылған [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына енгізілді. Нью-Гэмпшир қалалары сэр [[Эдмунд Андрос]]тың билігі кезінде Массачусетстегідей ауыр зардап шеккен жоқ. [[Даңқты революция]] туралы хабар Бостонға жеткеннен кейін, Массачусетс билігі [[1689 жылғы Бостон көтерілісі|Андросты тұтқындап]], Англияға қайтару үшін астыртын әрекет ұйымдастырды. Соның салдарынан [[Король Уильям соғысы]] басталған тұста Нью-Гэмпшир қалалары отарлық әкімшіліксіз қалды. Француздар мен үндістердің жойқын шабуылдарына ұшыраған олар Массачусетс губернаторы [[Саймон Брэдстрит]]тен көмек сұрады. Ол [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Мария]] 1691 жылы Массачусетс пен Нью-Гэмпширге жеке-жеке жаңа жарғылар бергенге дейін Нью-Гэмпширді басқарды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>tpj1daqjdpq7qev147luoggiz4qtbga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682312</id>
      <parentid>3682310</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алғашқы корольдік жарғылар */</comment>
      <origin>3682312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29006" sha1="ovouuaj7n7m94oq1uvnk3yue3j262br" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж келісімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;

== Ағылшындардың алғашқы қоныстануы ==
Ағылшындардың тұрақты қоныстануы 1622 жылы [[Джон Мейсон (губернатор)|Джон Мейсон]] мен сэр [[Фердинандо Горджес]]ке [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен Сагадахок ([[Кеннебек өзені|Кеннебек]]) өзендерінің арасындағы, шамамен қазіргі [[Нью-Гэмпшир]] мен [[Мэн]] штатының батыс бөлігін қамтитын аумаққа [[жер гранты|жер иелену құқықтары]] берілгеннен кейін басталды. Алғашқы жетекшілерінің қатарында [[Дэвид Томсон (Нью-Гэмпшир қоныстанушысы)|Дэвид Томсон]], Эдвард Хилтон және оның ағасы Уильям Хилтон болған қоныстанушылар 1623 жылдан бастап Нью-Гэмпшир жағалауына қоныстанып, кейін біртіндеп [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] жағалауларына таралды. Бұл қоныстанушылардың көпшілігі жергілікті балық шаруашылығынан пайда табуды көздеді. Жаңа Англияға ешқашан келмеген Мейсон мен Горджес 1629 жылы өздері иелік етуге үміткер болған жерлерді Пискатакуа өзені бойымен бөлісті.&lt;ref&gt;Clark, pp. 17–18&lt;/ref&gt; Мейсон Пискатакуа мен Мерримак өзендерінің арасындағы аумақты алып, оны Англияның [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне «Нью-Гэмпшир» деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.nh.gov/nhinfo/fastfact.html| title=Fast New Hampshire Facts| publisher=State of New Hampshire| access-date=2011-07-09}}&lt;/ref&gt;

Мейсон мен Горджес берген жер гранттарын иеленушілер арасында шекараларға қатысты туындаған даулар ақырында басқаруды күшейту қажеттілігіне алып келді. 1630 жылы капитан [[Уолтер Нил]] Пискатакуа өзенінің төменгі ағысындағы қоныстардың, соның ішінде қазіргі [[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] қаласының орнында орналасқан [[Стробери-Бэнк]] қонысының бас өкілі әрі губернаторы болып жіберілді. Ал 1631 жылы капитан [[Томас Уиггин]] қазіргі [[Довер (Нью-Гэмпшир)|Довер]], [[Дарем (Нью-Гэмпшир)|Дарем]] және [[Стратем (Нью-Гэмпшир)|Стратем]] аумақтарын қамтыған жоғарғы ағыстағы қоныстарды басқаруға жіберілді.&lt;ref name=C18&gt;Clark, p. 18&lt;!--does not give specific dates for Wiggins and Neale--&gt;&lt;/ref&gt; 1635 жылы Мейсон қайтыс болғаннан кейін отаршылар мен оның қызметкерлері жер иеліктерінің едәуір бөлігін өздеріне иемденіп алды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 18–20&lt;/ref&gt; [[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] қонысының негізін 1638 жылы [[Джон Уилрайт]] қалады. Ол бұған дейін қайын туысы [[Энн Хатчинсон]]ның діни ілімін қорғағаны үшін көршілес [[Массачусетс шығанағы отары]]нан қуылған болатын. Мейсонмен байланысты адамдар тарапынан жер беруге өкілеттік болмағандықтан, Уилрайт бастаған топ жерді жергілікті үндістерден сатып алды. Оның серіктерінің арасында [[Уильям Уэнтворт (аға)|Уильям Уэнтворт]] та болды. Кейін оның ұрпақтары отар тарихында маңызды рөл атқарды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 37–39&lt;/ref&gt; Шамамен осы кезеңде Массачусетстегі пуритандардың қатаң билігіне наразы басқа қоныстанушылар Доверге қоныс аударды, ал Массачусетстен келген пуритандар кейін [[Хамптон (Нью-Гэмпшир)|Хамптон]] қаласына айналған қоныстың негізін қалады.&lt;ref&gt;Clark, pp. 39–42&lt;/ref&gt;

Біртұтас басқару жүйесінің болмауына байланысты Нью-Гэмпшир қоныстары оңтүстіктегі ірі көршісі — [[Массачусетс шығанағы отары]]ның қорғауына жүгінді. 1641 жылы олар қалалардың өзін-өзі басқару құқығы сақталуы және сайлаушылардан [[Конгрегационализм|конгрегационалдық шіркеуге]] мүше болу талап етілмеуі шартымен Массачусетс билігіне бағынуға бірлесіп келісті. Массачусетсте мұндай мүшелік сайлаушылар үшін міндетті болатын. Қоныстар 1679 жылға дейін осы отардың құрамында болып, [[Бостон]]дағы Массачусетстің заң шығарушы органына өз өкілдерін жіберіп отырды. Осы уақытта Мейсонның мұрагерлері Англияда өз аумақтарына бақылауды қайтарып алуға күш салып жатты, ал Массачусетс [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] корольдің барған сайын қатаң бақылауына алына бастады. [[Роберт Тафтон Мейсон]]ның ондаған жыл бойы жолдаған өтініштерінен кейін, 1679 жылы II Карл Нью-Гэмпшир провинциясын құру туралы жарғы шығарып, [[Джон Катт]]ты оның алғашқы президенті етіп тағайындады.

== Алғашқы корольдік жарғылар ==
1680 жылғы қаңтарда Катт қызметіне кірісіп, Массачусетстің Нью-Гэмпширді басқаруы аяқталды. Алайда Катт пен оның мұрагері [[Ричард Уолдрон]] Мейсонның мұрагерлеріне және олардың жерге қатысты талаптарына үзілді-кесілді қарсы болды. Осыған байланысты II Карл 1682 жылы екінші жарғы шығарып, [[Эдвард Крэнфилд]]ті губернатор етіп тағайындады. Крэнфилд Мейсонның мұрагерлерін барынша қолдап, жергілікті тұрғындар арасында көптеген қарсыластар тапты. Соның нәтижесінде 1683 жылы Эдвард Гоув [[Гоув көтерілісі|көтеріліс]] ұйымдастыруға әрекет жасады. 1685 жылы Крэнфилд кері шақырылып, провинцияда бейберекеттік орнады. 1686 жылы бұл аумақ Жаңа Англияның барлық отарларын біртұтас басқару жүйесіне біріктіру мақсатында құрылған [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына енгізілді. Нью-Гэмпшир қалалары сэр [[Эдмунд Андрос]]тың билігі кезінде Массачусетстегідей ауыр зардап шеккен жоқ. [[Даңқты революция]] туралы хабар Бостонға жеткеннен кейін, Массачусетс билігі [[1689 жылғы Бостон көтерілісі|Андросты тұтқындап]], Англияға қайтару үшін астыртын әрекет ұйымдастырды. Соның салдарынан [[Король Уильям соғысы]] басталған тұста Нью-Гэмпшир қалалары отарлық әкімшіліксіз қалды. Француздар мен үндістердің жойқын шабуылдарына ұшыраған олар Массачусетс губернаторы [[Саймон Брэдстрит]]тен көмек сұрады. Ол [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Мария]] 1691 жылы Массачусетс пен Нью-Гэмпширге жеке-жеке жаңа жарғылар бергенге дейін Нью-Гэмпширді басқарды.

== 1691 жылғы жарғы ==
Мейсонның жерге қатысты талап ету құқықтарын сатып алған кәсіпкер [[Сэмюэл Аллен (Нью-Гэмпшир губернаторы)|Сэмюэл Аллен]] 1691 жылғы жарғы бойынша алғашқы губернатор болып тағайындалды. Алайда ол да Мейсонның жерге қатысты талаптарын жүзеге асыра алмады және 1699 жылы оның орнына [[Ричард Кут, 1-Белломонт графы|Белломонт графы Ричард Кут]] келді. Белломонт Нью-Гэмпшир мен [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]н қатар басқарған губернаторлардың алғашқысы болды. 1741 жылға дейін екі провинцияны бір губернатор басқарды, ол уақытының басым бөлігін Массачусетсте өткізді. Соның нәтижесінде губернатор орынбасарлары едәуір билікке ие болды. Екі провинцияны бір губернатордың басқаруы ішінара Массачусетс пен Нью-Гэмпшир арасындағы аумақтық дауларға байланысты қиындықтар туғызды. Мейсонға бастапқыда берілген жер грантының оңтүстік шекарасы [[Мерримак өзені]] арқылы өтсе, Массачусетстің жарғысында шекара осы өзеннен солтүстікке қарай үш миль қашықтықта белгіленген еді. Сондықтан екі тараптың аумақтық талаптары бір-біріне қайшы келіп, мәселе ақырында корольдің қарауына жеткізілді. 1741 жылы король [[II Георг (Ұлыбритания королі)|II Георг]] Массачусетс пен Нью-Гэмпшир арасындағы қазіргі шекараны белгілеп, екі провинцияның губернаторлық қызметтерін бір-бірінен ажыратты және [[Беннинг Уэнтворт]]ты Нью-Гэмпшир губернаторы етіп тағайындау туралы ресми өкілеттік құжат берді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ovouuaj7n7m94oq1uvnk3yue3j262br</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682313</id>
      <parentid>3682312</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1691 жылғы жарғы */</comment>
      <origin>3682313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29010" sha1="nv173psc54gmd9li9y663vwz2xog13d" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж келісімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;

== Ағылшындардың алғашқы қоныстануы ==
Ағылшындардың тұрақты қоныстануы 1622 жылы [[Джон Мейсон (губернатор)|Джон Мейсон]] мен сэр [[Фердинандо Горджес]]ке [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен Сагадахок ([[Кеннебек өзені|Кеннебек]]) өзендерінің арасындағы, шамамен қазіргі [[Нью-Гэмпшир]] мен [[Мэн]] штатының батыс бөлігін қамтитын аумаққа [[жер гранты|жер иелену құқықтары]] берілгеннен кейін басталды. Алғашқы жетекшілерінің қатарында [[Дэвид Томсон (Нью-Гэмпшир қоныстанушысы)|Дэвид Томсон]], Эдвард Хилтон және оның ағасы Уильям Хилтон болған қоныстанушылар 1623 жылдан бастап Нью-Гэмпшир жағалауына қоныстанып, кейін біртіндеп [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] жағалауларына таралды. Бұл қоныстанушылардың көпшілігі жергілікті балық шаруашылығынан пайда табуды көздеді. Жаңа Англияға ешқашан келмеген Мейсон мен Горджес 1629 жылы өздері иелік етуге үміткер болған жерлерді Пискатакуа өзені бойымен бөлісті.&lt;ref&gt;Clark, pp. 17–18&lt;/ref&gt; Мейсон Пискатакуа мен Мерримак өзендерінің арасындағы аумақты алып, оны Англияның [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне «Нью-Гэмпшир» деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.nh.gov/nhinfo/fastfact.html| title=Fast New Hampshire Facts| publisher=State of New Hampshire| access-date=2011-07-09}}&lt;/ref&gt;

Мейсон мен Горджес берген жер гранттарын иеленушілер арасында шекараларға қатысты туындаған даулар ақырында басқаруды күшейту қажеттілігіне алып келді. 1630 жылы капитан [[Уолтер Нил]] Пискатакуа өзенінің төменгі ағысындағы қоныстардың, соның ішінде қазіргі [[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] қаласының орнында орналасқан [[Стробери-Бэнк]] қонысының бас өкілі әрі губернаторы болып жіберілді. Ал 1631 жылы капитан [[Томас Уиггин]] қазіргі [[Довер (Нью-Гэмпшир)|Довер]], [[Дарем (Нью-Гэмпшир)|Дарем]] және [[Стратем (Нью-Гэмпшир)|Стратем]] аумақтарын қамтыған жоғарғы ағыстағы қоныстарды басқаруға жіберілді.&lt;ref name=C18&gt;Clark, p. 18&lt;!--does not give specific dates for Wiggins and Neale--&gt;&lt;/ref&gt; 1635 жылы Мейсон қайтыс болғаннан кейін отаршылар мен оның қызметкерлері жер иеліктерінің едәуір бөлігін өздеріне иемденіп алды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 18–20&lt;/ref&gt; [[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] қонысының негізін 1638 жылы [[Джон Уилрайт]] қалады. Ол бұған дейін қайын туысы [[Энн Хатчинсон]]ның діни ілімін қорғағаны үшін көршілес [[Массачусетс шығанағы отары]]нан қуылған болатын. Мейсонмен байланысты адамдар тарапынан жер беруге өкілеттік болмағандықтан, Уилрайт бастаған топ жерді жергілікті үндістерден сатып алды. Оның серіктерінің арасында [[Уильям Уэнтворт (аға)|Уильям Уэнтворт]] та болды. Кейін оның ұрпақтары отар тарихында маңызды рөл атқарды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 37–39&lt;/ref&gt; Шамамен осы кезеңде Массачусетстегі пуритандардың қатаң билігіне наразы басқа қоныстанушылар Доверге қоныс аударды, ал Массачусетстен келген пуритандар кейін [[Хамптон (Нью-Гэмпшир)|Хамптон]] қаласына айналған қоныстың негізін қалады.&lt;ref&gt;Clark, pp. 39–42&lt;/ref&gt;

Біртұтас басқару жүйесінің болмауына байланысты Нью-Гэмпшир қоныстары оңтүстіктегі ірі көршісі — [[Массачусетс шығанағы отары]]ның қорғауына жүгінді. 1641 жылы олар қалалардың өзін-өзі басқару құқығы сақталуы және сайлаушылардан [[Конгрегационализм|конгрегационалдық шіркеуге]] мүше болу талап етілмеуі шартымен Массачусетс билігіне бағынуға бірлесіп келісті. Массачусетсте мұндай мүшелік сайлаушылар үшін міндетті болатын. Қоныстар 1679 жылға дейін осы отардың құрамында болып, [[Бостон]]дағы Массачусетстің заң шығарушы органына өз өкілдерін жіберіп отырды. Осы уақытта Мейсонның мұрагерлері Англияда өз аумақтарына бақылауды қайтарып алуға күш салып жатты, ал Массачусетс [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] корольдің барған сайын қатаң бақылауына алына бастады. [[Роберт Тафтон Мейсон]]ның ондаған жыл бойы жолдаған өтініштерінен кейін, 1679 жылы II Карл Нью-Гэмпшир провинциясын құру туралы жарғы шығарып, [[Джон Катт]]ты оның алғашқы президенті етіп тағайындады.

== Алғашқы корольдік жарғылар ==
1680 жылғы қаңтарда Катт қызметіне кірісіп, Массачусетстің Нью-Гэмпширді басқаруы аяқталды. Алайда Катт пен оның мұрагері [[Ричард Уолдрон]] Мейсонның мұрагерлеріне және олардың жерге қатысты талаптарына үзілді-кесілді қарсы болды. Осыған байланысты II Карл 1682 жылы екінші жарғы шығарып, [[Эдвард Крэнфилд]]ті губернатор етіп тағайындады. Крэнфилд Мейсонның мұрагерлерін барынша қолдап, жергілікті тұрғындар арасында көптеген қарсыластар тапты. Соның нәтижесінде 1683 жылы Эдвард Гоув [[Гоув көтерілісі|көтеріліс]] ұйымдастыруға әрекет жасады. 1685 жылы Крэнфилд кері шақырылып, провинцияда бейберекеттік орнады. 1686 жылы бұл аумақ Жаңа Англияның барлық отарларын біртұтас басқару жүйесіне біріктіру мақсатында құрылған [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына енгізілді. Нью-Гэмпшир қалалары сэр [[Эдмунд Андрос]]тың билігі кезінде Массачусетстегідей ауыр зардап шеккен жоқ. [[Даңқты революция]] туралы хабар Бостонға жеткеннен кейін, Массачусетс билігі [[1689 жылғы Бостон көтерілісі|Андросты тұтқындап]], Англияға қайтару үшін астыртын әрекет ұйымдастырды. Соның салдарынан [[Король Уильям соғысы]] басталған тұста Нью-Гэмпшир қалалары отарлық әкімшіліксіз қалды. Француздар мен үндістердің жойқын шабуылдарына ұшыраған олар Массачусетс губернаторы [[Саймон Брэдстрит]]тен көмек сұрады. Ол [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Мария]] 1691 жылы Массачусетс пен Нью-Гэмпширге жеке-жеке жаңа жарғылар бергенге дейін Нью-Гэмпширді басқарды.

== 1691 жылғы жарғы ==
Мейсонның жерге қатысты талап ету құқықтарын сатып алған кәсіпкер [[Сэмюэл Аллен (Нью-Гэмпшир губернаторы)|Сэмюэл Аллен]] 1691 жылғы жарғы бойынша алғашқы губернатор болып тағайындалды. Алайда ол да Мейсонның жерге қатысты талаптарын жүзеге асыра алмады және 1699 жылы оның орнына [[Ричард Кут, 1-Белломонт графы|Белломонт графы Ричард Кут]] келді. Белломонт Нью-Гэмпшир мен [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]н қатар басқарған губернаторлардың алғашқысы болды. 1741 жылға дейін екі провинцияны бір губернатор басқарды, ол уақытының басым бөлігін Массачусетсте өткізді. Соның нәтижесінде губернатор орынбасарлары едәуір билікке ие болды. Екі провинцияны бір губернатордың басқаруы ішінара Массачусетс пен Нью-Гэмпшир арасындағы аумақтық дауларға байланысты қиындықтар туғызды. Мейсонға бастапқыда берілген жер грантының оңтүстік шекарасы [[Мерримак өзені]] арқылы өтсе, Массачусетстің жарғысында шекара осы өзеннен солтүстікке қарай үш миль қашықтықта белгіленген еді. Сондықтан екі тараптың аумақтық талаптары бір-біріне қайшы келіп, мәселе ақырында корольдің қарауына жеткізілді. 1741 жылы король [[II Джордж (Ұлыбритания патшасы)|II Георг]] Массачусетс пен Нью-Гэмпшир арасындағы қазіргі шекараны белгілеп, екі провинцияның губернаторлық қызметтерін бір-бірінен ажыратты және [[Беннинг Уэнтворт]]ты Нью-Гэмпшир губернаторы етіп тағайындау туралы ресми өкілеттік құжат берді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>nv173psc54gmd9li9y663vwz2xog13d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682314</id>
      <parentid>3682313</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1691 жылғы жарғы */</comment>
      <origin>3682314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30632" sha1="twhcdjhy2sjqv2ikojw2jo8klyqca4m" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Нью-Гэмпшир провинциясы
 |өз атауы                 = Province of New Hampshire
 |статусы                  = [[Англия Патшалығы|Англия]] отары (1629–1641, 1679–1686, 1689–1707)&lt;br&gt;[[Ұлыбритания Патшалығы|Ұлыбритания]] отары (1707–1776)
 |әнұраны                  = [[Ұлыбритания әнұраны|God Save the King]] (1745–1783)&lt;br&gt;[[Сурет:God_Save_the_King_Historical_National_Anthem_of_Great_Britain(1914).ogg]]
 |байрақ                   = Colonial-Red-Ensign.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Seal of the Province of New Hampshire.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = Нью-Гэмпшир провинциясының мөрі, 1692
 |символ                   = 
 |карта                    = Nhcolony.png
 |size                     = 270px
 |сипаттамасы              = Провинция картасы
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = [[1629 жыл|1629]]
 |ыдырауы                  = [[1776 жыл|1776]]
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = жоқ (1630–1641)&lt;br&gt;[[Бостон]] (1641–1679)&lt;br&gt;[[Портсмаус (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] (1679–1686)&lt;br&gt;Бостон (1686–1689)&lt;br&gt;Портсмут (1689–1776)&lt;br&gt;[[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] (''де-факто'', 1774–1776)
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (үкіметтің жалғыз тілі)&lt;br&gt;[[Абенаки тілі|абенаки]]&lt;br&gt;Американың байырғы халықтарының басқа да тілдері
 |валютасы                 = [[Нью-Гэмпшир фунты]] (көбіне [[Фунт стерлинг|фунт стерлингке]] байланыстырылған)&lt;br&gt;[[Испан доллары]]&lt;br&gt;[[Фунт стерлинг]]&lt;br&gt;[[Қарағайлы шиллинг]]
 |қосымша_параметр         = Өмір сүрген кезеңдері
 |параметр_мазмұны         = 1629–1641&lt;br&gt;1679–1686&lt;br&gt;1689–1776
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = жер гранты негізіндегі отар (1629–1641)&lt;br&gt;өзін-өзі басқаратын отар (1679–1686, 1689–1776)
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Президент
 |басқарушы1               = [[Джон Катт]]
 |басқарушы_жылы1          = 1679–1681
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = [[Нью-Гэмпширдің отарлық губернаторларының тізімі|тізім]]
 |басқарушы_жылы2          = 1681–1767
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = [[Джон Уэнтворт (губернатор)|Джон Уэнтворт]]
 |басқарушы_жылы3          = 1767–1775
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = Заң шығарушы орган
 |параметр_мазмұны1        = [[Нью-Гэмпширдің Бас соты]]&lt;br&gt;'''Жоғарғы палата:''' [[Нью-Гэмпшир Атқарушы кеңесі#Отарлық кезең|Атқарушы кеңес]]&lt;br&gt;'''Төменгі палата:''' [[Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
 |Кезең1                   = Бірінші корольдік хартия берілді, басқару 1680 жылдан басталды
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = [[1679 жыл|1679]]
 |Кезең2                   = [[Жаңа Англия доминионы]]
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 1686–1689
 |Кезең3                   = Екінші корольдік хартия берілді, басқару 1692 жылдан басталды
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = [[1691 жыл|1691]]
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = Екінші байрағы
 |параметр_мазмұны2        = [[Сурет:Ensign of New England (union flag).svg|100px]]
 |дейін                    = Алдыңғысы
 |д1                       = Мэн провинциясы
 |д2                       = Массачусетс-Бей отары
 |д3                       = Жаңа Англия доминионы
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = Кейінгісі
 |к1                       = Массачусетс-Бей отары
 |к2                       = Жаңа Англия доминионы
 |к3                       = Нью-Гэмпшир
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = Қазіргі аумағы: [[АҚШ]], [[Нью-Гэмпшир]]
}}
[[Сурет:A topographical map of the Province of New Hampshire, LOC 74692582.jpg|thumb|200px|Провинцияның топографиялық картасы]]
'''Нью-Гэмпшир провинциясы''' — [[Жаңа Англия]]дағы ағылшын отары, кейін британ провинциясы болған аумақ. Ол [[Солтүстік Америка]]ның шығыс жағалауындағы [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен [[Пискатакуа өзені|Пискатакуа]] өзендерінің аралығында орналасты. 1629 жылы провинцияның алғашқы меншік иесі атанған [[Джон Мейсон (губернатор)|капитан Джон Мейсон]] оны Англияның оңтүстігіндегі [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне атады. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет пен үкімет құрып, [[Нью-Гэмпшир|Нью-Гэмпшир штатына]] айналды және [[Он үш отар|басқа он екі отармен]] бірігіп, [[Америка Құрама Штаттары]]н құрды.

Ағылшындар Нью-Гэмпширге алғаш рет 1620 жылдары қоныстана бастады. Көптеген жылдар бойы провинция теңіз жағалауында, [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] бойында орналасқан санаулы қоныстардан тұрды. Бұл ауылдарға негізінен [[Пуритандар|пуритандар]]дың [[Пуритандардың Жаңа Англияға қоныс аударуы (1620–1640)|Жаңа Англияға қоныс аударуы]] кезінде келушілер орналасты. Сонымен қатар Нью-Гэмпшир Массачусетстен кеткен діни көзқарасы өзгеше пуритандардың жиі қоныстанатын жеріне айналды. 1641 жылы бұл қоныстар [[Массачусетс шығанағы отары]]ның басқаруына біріктірілді. 1679 жылы [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] провинцияға отарлық жарғы беріп, [[Джон Катт]]ты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Жеке провинция ретінде қысқа уақыт өмір сүргеннен кейін, 1686 жылы бұл аумақ [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына қосылды. Халық арасында қолдау таппаған доминион ыдырағаннан кейін, 1691 жылғы 7 қазанда Нью-Гэмпшир қайтадан [[Массачусетс шығанағы провинциясы|Массачусетстен]] бөлініп, [[Англия Патшалығы|ағылшын]] [[корольдік отар]]ы болып құрылды. Оның жарғысы [[Англия Патшалығы|Англия]], [[Шотландия Патшалығы|Шотландия]] және [[Ирландия Патшалығы|Ирландия]]ның бірлесіп билік құрған монархтары [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Марияның]] тұсында, 1692 жылғы 14 мамырда күшіне енді. 1699–1741 жылдар аралығында [[Нью-Гэмпшир отарлық губернаторларының тізімі|провинция губернаторы]] көбіне бір мезгілде [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]ның да губернаторы қызметін атқарды. Бұл тәжірибе 1741 жылы [[Беннинг Уэнтворт]] губернатор болып тағайындалғаннан кейін біржола тоқтатылды. Уэнтворт провинция атынан [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы, [[Гудзон өзені]]нің шығысындағы және Массачусетстің солтүстігіндегі жерлерге иелік ету құқығын талап етіп, [[Нью-Гэмпшир жер гранттары|даулы жер гранттарын]] берді. Алайда бұл аумақтарға [[Нью-Йорк провинциясы]] да талап қойып, жер даулары туындады. Бұл келіспеушіліктер ақырында [[Вермонт республикасы]]ның, кейін АҚШ-тың [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді.

Провинция экономикасында ағаш дайындау мен балық аулау басым болды. Ағаш саудасы табысты болғанымен, Британ тәжімен келіспеушіліктерге себеп болды, өйткені корольдік билік ең сапалы ағаштарды кемелердің [[Кеме діңгегі|діңгектерін]] жасау үшін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл саясат 1698 жылы Нью-Гэмпширге де енгізілген [[Кең жебе саясаты]]на сәйкес жүргізілді. Массачусетстің пуритан жетекшілері провинцияны көптеген жылдар бойы басқарғанымен, Нью-Гэмпшир халқының діни құрамы алуан түрлі болды. Бұған ішінара провинцияның алғашқы жылдарында Массачусетстегі діни көзқарастарға қатысты төзбеушіліктен қашып келген адамдардың қоныстануы ықпал етті.

1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир [[Жаңа Франция]]мен және [[абенакилер]]мен болған әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде жиі орналасты. [[Король Уильям соғысы]], [[Даммер соғысы]] және [[Король Георг соғысы]] кезінде провинцияның қоныстары бірнеше ірі шабуылға ұшырады. Бастапқыда провинция тұрғындары тәуелсіздік идеясын айтарлықтай қолдамады, алайда [[Лексингтон мен Конкорд шайқастары|Лексингтон мен Конкордта қарулы қақтығыс басталғаннан]] кейін олардың көпшілігі революциялық күреске қосылды. Губернатор [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]] 1775 жылғы тамызда Нью-Гэмпширден қашып кеткеннен кейін, провинция тұрғындары 1776 жылдың басында [[Нью-Гэмпшир конституциясы#1776 жылғы конституция|конституция қабылдады]]. Нью-Гэмпширдің Америка Құрама Штаттарының құрамындағы тәуелсіздігі 1783 жылғы [[Париж келісімі (1783)|Париж бітімімен]] расталды.

== Отарлауға дейін ==
Ағылшындар отарлағанға дейін қазіргі [[Жаңа Англия]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аумақты [[абенакилер]]дің бірнеше тобы мекендеді. Олар кейде ірі елді мекендерге айналған, ұзын үйлерден тұратын ауылдарда өмір сүрді.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;&gt;[http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php Native Americans in Vermont: the Abenaki] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714190519/http://www.flowofhistory.org/themes/movement_settlement/abenaki.php |date=July 14, 2006}}, from flowofhistory.org, a website funded by educational grants&lt;/ref&gt; Жыл мезгіліне қарай олар ауылдарының маңында қалып, балық аулап, өсімдіктер жинап, [[үйеңкі шәрбаты]]н дайындап, көршілерімен сауда жасасатын немесе соғысатын. Кейде жақын маңдағы құс пен аң аулайтын жерлерге көшіп баратын. Кейінірек олар [[темекі]] мен «[[Үш әпке (егіншілік)|үш әпке]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын дақылдарды — жүгері, үрмебұршақ және асқабақты да өсіре бастады.&lt;ref name=&quot;abenaki&quot;/&gt; XVII ғасырдың басында теңіз жағалауын ағылшын және француз зерттеушілері, соның ішінде [[Самюэль де Шамплен]] мен [[Джон Смит (зерттеуші)|Джон Смит]] зерттеді.&lt;ref&gt;Clarke, p. 4&lt;/ref&gt;

== Ағылшындардың алғашқы қоныстануы ==
Ағылшындардың тұрақты қоныстануы 1622 жылы [[Джон Мейсон (губернатор)|Джон Мейсон]] мен сэр [[Фердинандо Горджес]]ке [[Мерримак өзені|Мерримак]] пен Сагадахок ([[Кеннебек өзені|Кеннебек]]) өзендерінің арасындағы, шамамен қазіргі [[Нью-Гэмпшир]] мен [[Мэн]] штатының батыс бөлігін қамтитын аумаққа [[жер гранты|жер иелену құқықтары]] берілгеннен кейін басталды. Алғашқы жетекшілерінің қатарында [[Дэвид Томсон (Нью-Гэмпшир қоныстанушысы)|Дэвид Томсон]], Эдвард Хилтон және оның ағасы Уильям Хилтон болған қоныстанушылар 1623 жылдан бастап Нью-Гэмпшир жағалауына қоныстанып, кейін біртіндеп [[Пискатакуа өзені]] мен [[Үлкен шығанақ (Нью-Гэмпшир)|Үлкен шығанақ]] жағалауларына таралды. Бұл қоныстанушылардың көпшілігі жергілікті балық шаруашылығынан пайда табуды көздеді. Жаңа Англияға ешқашан келмеген Мейсон мен Горджес 1629 жылы өздері иелік етуге үміткер болған жерлерді Пискатакуа өзені бойымен бөлісті.&lt;ref&gt;Clark, pp. 17–18&lt;/ref&gt; Мейсон Пискатакуа мен Мерримак өзендерінің арасындағы аумақты алып, оны Англияның [[Гэмпшир]] графтығының құрметіне «Нью-Гэмпшир» деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.nh.gov/nhinfo/fastfact.html| title=Fast New Hampshire Facts| publisher=State of New Hampshire| access-date=2011-07-09}}&lt;/ref&gt;

Мейсон мен Горджес берген жер гранттарын иеленушілер арасында шекараларға қатысты туындаған даулар ақырында басқаруды күшейту қажеттілігіне алып келді. 1630 жылы капитан [[Уолтер Нил]] Пискатакуа өзенінің төменгі ағысындағы қоныстардың, соның ішінде қазіргі [[Портсмут (Нью-Гэмпшир)|Портсмут]] қаласының орнында орналасқан [[Стробери-Бэнк]] қонысының бас өкілі әрі губернаторы болып жіберілді. Ал 1631 жылы капитан [[Томас Уиггин]] қазіргі [[Довер (Нью-Гэмпшир)|Довер]], [[Дарем (Нью-Гэмпшир)|Дарем]] және [[Стратем (Нью-Гэмпшир)|Стратем]] аумақтарын қамтыған жоғарғы ағыстағы қоныстарды басқаруға жіберілді.&lt;ref name=C18&gt;Clark, p. 18&lt;!--does not give specific dates for Wiggins and Neale--&gt;&lt;/ref&gt; 1635 жылы Мейсон қайтыс болғаннан кейін отаршылар мен оның қызметкерлері жер иеліктерінің едәуір бөлігін өздеріне иемденіп алды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 18–20&lt;/ref&gt; [[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]] қонысының негізін 1638 жылы [[Джон Уилрайт]] қалады. Ол бұған дейін қайын туысы [[Энн Хатчинсон]]ның діни ілімін қорғағаны үшін көршілес [[Массачусетс шығанағы отары]]нан қуылған болатын. Мейсонмен байланысты адамдар тарапынан жер беруге өкілеттік болмағандықтан, Уилрайт бастаған топ жерді жергілікті үндістерден сатып алды. Оның серіктерінің арасында [[Уильям Уэнтворт (аға)|Уильям Уэнтворт]] та болды. Кейін оның ұрпақтары отар тарихында маңызды рөл атқарды.&lt;ref&gt;Clark, pp. 37–39&lt;/ref&gt; Шамамен осы кезеңде Массачусетстегі пуритандардың қатаң билігіне наразы басқа қоныстанушылар Доверге қоныс аударды, ал Массачусетстен келген пуритандар кейін [[Хамптон (Нью-Гэмпшир)|Хамптон]] қаласына айналған қоныстың негізін қалады.&lt;ref&gt;Clark, pp. 39–42&lt;/ref&gt;

Біртұтас басқару жүйесінің болмауына байланысты Нью-Гэмпшир қоныстары оңтүстіктегі ірі көршісі — [[Массачусетс шығанағы отары]]ның қорғауына жүгінді. 1641 жылы олар қалалардың өзін-өзі басқару құқығы сақталуы және сайлаушылардан [[Конгрегационализм|конгрегационалдық шіркеуге]] мүше болу талап етілмеуі шартымен Массачусетс билігіне бағынуға бірлесіп келісті. Массачусетсте мұндай мүшелік сайлаушылар үшін міндетті болатын. Қоныстар 1679 жылға дейін осы отардың құрамында болып, [[Бостон]]дағы Массачусетстің заң шығарушы органына өз өкілдерін жіберіп отырды. Осы уақытта Мейсонның мұрагерлері Англияда өз аумақтарына бақылауды қайтарып алуға күш салып жатты, ал Массачусетс [[II Карл (Англия королі)|II Карл]] корольдің барған сайын қатаң бақылауына алына бастады. [[Роберт Тафтон Мейсон]]ның ондаған жыл бойы жолдаған өтініштерінен кейін, 1679 жылы II Карл Нью-Гэмпшир провинциясын құру туралы жарғы шығарып, [[Джон Катт]]ты оның алғашқы президенті етіп тағайындады.

== Алғашқы корольдік жарғылар ==
1680 жылғы қаңтарда Катт қызметіне кірісіп, Массачусетстің Нью-Гэмпширді басқаруы аяқталды. Алайда Катт пен оның мұрагері [[Ричард Уолдрон]] Мейсонның мұрагерлеріне және олардың жерге қатысты талаптарына үзілді-кесілді қарсы болды. Осыған байланысты II Карл 1682 жылы екінші жарғы шығарып, [[Эдвард Крэнфилд]]ті губернатор етіп тағайындады. Крэнфилд Мейсонның мұрагерлерін барынша қолдап, жергілікті тұрғындар арасында көптеген қарсыластар тапты. Соның нәтижесінде 1683 жылы Эдвард Гоув [[Гоув көтерілісі|көтеріліс]] ұйымдастыруға әрекет жасады. 1685 жылы Крэнфилд кері шақырылып, провинцияда бейберекеттік орнады. 1686 жылы бұл аумақ Жаңа Англияның барлық отарларын біртұтас басқару жүйесіне біріктіру мақсатында құрылған [[Жаңа Англия доминионы]]ның құрамына енгізілді. Нью-Гэмпшир қалалары сэр [[Эдмунд Андрос]]тың билігі кезінде Массачусетстегідей ауыр зардап шеккен жоқ. [[Даңқты революция]] туралы хабар Бостонға жеткеннен кейін, Массачусетс билігі [[1689 жылғы Бостон көтерілісі|Андросты тұтқындап]], Англияға қайтару үшін астыртын әрекет ұйымдастырды. Соның салдарынан [[Король Уильям соғысы]] басталған тұста Нью-Гэмпшир қалалары отарлық әкімшіліксіз қалды. Француздар мен үндістердің жойқын шабуылдарына ұшыраған олар Массачусетс губернаторы [[Саймон Брэдстрит]]тен көмек сұрады. Ол [[III Уильям (Англия королі)|III Уильям]] мен [[II Мэри (Ұлыбритания патшайымы)|II Мария]] 1691 жылы Массачусетс пен Нью-Гэмпширге жеке-жеке жаңа жарғылар бергенге дейін Нью-Гэмпширді басқарды.

== 1691 жылғы жарғы ==
Мейсонның жерге қатысты талап ету құқықтарын сатып алған кәсіпкер [[Сэмюэл Аллен (Нью-Гэмпшир губернаторы)|Сэмюэл Аллен]] 1691 жылғы жарғы бойынша алғашқы губернатор болып тағайындалды. Алайда ол да Мейсонның жерге қатысты талаптарын жүзеге асыра алмады және 1699 жылы оның орнына [[Ричард Кут, 1-Белломонт графы|Белломонт графы Ричард Кут]] келді. Белломонт Нью-Гэмпшир мен [[Массачусетс шығанағы провинциясы]]н қатар басқарған губернаторлардың алғашқысы болды. 1741 жылға дейін екі провинцияны бір губернатор басқарды, ол уақытының басым бөлігін Массачусетсте өткізді. Соның нәтижесінде губернатор орынбасарлары едәуір билікке ие болды. Екі провинцияны бір губернатордың басқаруы ішінара Массачусетс пен Нью-Гэмпшир арасындағы аумақтық дауларға байланысты қиындықтар туғызды. Мейсонға бастапқыда берілген жер грантының оңтүстік шекарасы [[Мерримак өзені]] арқылы өтсе, Массачусетстің жарғысында шекара осы өзеннен солтүстікке қарай үш миль қашықтықта белгіленген еді. Сондықтан екі тараптың аумақтық талаптары бір-біріне қайшы келіп, мәселе ақырында корольдің қарауына жеткізілді. 1741 жылы король [[II Джордж (Ұлыбритания патшасы)|II Георг]] Массачусетс пен Нью-Гэмпшир арасындағы қазіргі шекараны белгілеп, екі провинцияның губернаторлық қызметтерін бір-бірінен ажыратты және [[Беннинг Уэнтворт]]ты Нью-Гэмпшир губернаторы етіп тағайындау туралы ресми өкілеттік құжат берді.

Уэнтворт Нью-Гэмпширдің аумақтық талаптарын кеңінен түсіндіріп, [[Коннектикут өзені]]нің батысындағы жерлер Нью-Гэмпширге тиесілі деп есептеді. Жеке басының пайдасын көздеген ол бұл аумақтағы жер гранттарын салыстырмалы түрде арзан бағамен сатты, бірақ берілген жерлердің белгілі бір бөлігін өзіне бөлуді талап етті. Осы жер гранттары Нью-Гэмпширді аталған аумаққа өзі де талап қойған [[Нью-Йорк провинциясы]]мен қақтығысқа әкелді. 1764 жылы король [[III Георг (Ұлыбритания королі)|III Георг]] Нью-Йорктің пайдасына шешім шығарып, соның салдарынан [[Нью-Гэмпшир жер гранттары]]ның иелері мен Нью-Йорк билігі арасында күрес басталды. Бұл күрес ақырында [[Вермонт]] штатының құрылуына алып келді. Аумақтық дау сондай-ақ Уэнтворттың қызметінен алынып, оның орнына жиені [[Джон Уэнтворт (1-баронет)|Джон Уэнтворт]]тың тағайындалуына себеп болды. Ол провинцияның соңғы корольдік губернаторы атанды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>twhcdjhy2sjqv2ikojw2jo8klyqca4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Парманкулов Алмас</title>
    <ns>3</ns>
    <id>788696</id>
    <revision>
      <id>3682231</id>
      <timestamp>2026-10-17T08:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3682231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="noh28jgjlvvpccg8y1mfftfy0bfwd4v" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Парманкулов Алмас}}

-- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:39, 2026 ж. қазанның 17 (+05)</text>
      <sha1>noh28jgjlvvpccg8y1mfftfy0bfwd4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айсен Сергеевич Николаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788697</id>
    <revision>
      <id>3682250</id>
      <timestamp>2026-10-17T09:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын |  швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;  | Қазақша есімі        = Айсен Николаев  | Шынайы есімі         = {{lang-sah|Ньукулаайап Айыы...</comment>
      <origin>3682250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19452" sha1="nfnax4ssui7q6ks78vvmundlnekqqwi" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Айсен Николаев
 | Шынайы есімі         = {{lang-sah|Ньукулаайап Айыы Сиэн}}
 | Суреті               = Aysen Nikolayev on education talk 24 August 2023 08 (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Николаев, 2023 жыл
 | Титулы               = [[Саха Республикасы басшысы]]
 | Ту                   = Standard of the Head of the Sakha (Yakut) Republic.svg
 | Ту2                  = Flag of Sakha.svg
 | Басқара бастады      = 27 қыркүйек 2018 жылдан бастап&lt;br&gt;(28 мамыр – 27 қыркүйек 2018 {{м.а.}})
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
 | Ізашары              = [[Егор Афанасьевич Борисов|Егор Борисов]]
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = «[[Біртұтас Ресей]]» партиясының [[Саха Республикасы|Якутия]]дағы бөлімшесінің хатшысы
 | Ту_2                 = ЕдРо (лог).svg
 | Ту2_2                = Flag of Sakha.svg
 | Басқара бастады_2    = 7 қараша 2019 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = [[Александр Александрович Ноговицын|Александр Ноговицын]]
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = [[Якутск басшысы|Якутск қалалық округінің басшысы]]
 | Ту_3                 = Flag of Yakutsk.svg
 | Ту2_3                = Coat of Arms of Yakutsk.png
 | Басқара бастады_3    = 15 наурыз 2012
 | Басқаруын аяқтады_3  = 28 мамыр 2018
 | Ізашары_3            = [[Юрий Вадимович Заболев|Юрий Заболев]]
 | Ізбасары_3           = [[Пётр Семёнович Ефремов|Пётр Ефремов]] ({{м.а.}})&lt;br&gt;[[Сардана Владимировна Авксентьева|Сардана Авксентьева]]
 | Титулы_4             = Якутия президент әкімшілігі және үкіметінің көшбасшысы
 | Ту_4                 = Flag of Sakha.svg
 | Ту2_4                = Coat of Arms of Sakha (Yakutia).svg
 | Басқара бастады_4    = 16 ақпан 2007
 | Басқаруын аяқтады_4  = 2011
 | Ізашары_4            = [[Александр Константинович Акимов|Александр Акимов]]
 | Ізбасары_4           = Виктор Ефимов
 | Титулы_5             = Якутия қаржы министрі
 | Ту_5                 = Flag of Sakha.svg
 | Ту2_5                = Coat of Arms of Sakha (Yakutia).svg
 | Басқара бастады_5    = 29 желтоқсан 2004
 | Басқаруын аяқтады_5  = 31 тамыз 2007
 | Ізашары_5            = 
 | Ізбасары_5           = 
 | Туған күні           = 22.1.1972
 | Туған жері           = {{туғанжері|Санкт-Петербург{{!}}Ленинград|Санкт-Петербургта}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Азаматтығы           = 
 | Діні                 = [[православие]]&lt;ref&gt;https://rg.ru/2014/06/11/nikolaev.html&lt;/ref&gt;
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = {{iw|Людмила Валерьвна Николаева|Людмила Николаева|et|Ljudmila Nikolajeva}}
 | Балалары             = 3
 | Партиясы             = {{ublist
  |[[Біртұтас Ресей]]
  |[[Оңшыл күштер одағы]]
}}
 | Білімі               = {{ublist
  |[[Мәскеу мемлекеттік университеті]]
  |[[Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік қызмет академиясы]]
}}
 | Мамандығы            = {{hlist|Физик|экономист|саясаткер}}
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Aysen Nikolayev
 | Марапаттары          = 
}}
'''Айсен Сергеевич Николаев''' ({{lang-sah|Сэргэй уола Ньукулаайап Айыы Сиэн}}; [[22 қаңтар]] [[1972 жыл|1972]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]]) — ресейлік физик, экономист пен саясаткер, 2018 жылғы қыркүйектен бергі [[Саха Республикасы басшысы]].

Николаев 2019 жылғы қарашадан билеуші «[[Біртұтас Ресей]]» саяси партиясының [[Саха Республикасы]]ндағы бөлімшесінің хатшысы болып келеді. 2012 жылдан 2018 жылға дейін ол [[Якутск басшысы]] болды.

== Ерте жылдары ==
Николаев 1972 жылы [[Санкт-Петербург|Ленинград]]тағы мұғалімдер отбасында дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://aisennikolaev.ru/|title=Айсен Николаев|language=ru|accessdate=2020-12-18}} {{Wayback|date=2020-12-05|url=https://web.archive.org/web/20201205172108/http://aisennikolaev.ru/}}&lt;/ref&gt; Оның екі бауыры мен бір қарындасы бар.

16 жасында Николаев [[Верхневилюйск]] физика және математика мектебін алтын медаль алып бітірді. Ол [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]нің [[Мәскеу мемлекеттік университетінің физика факультеті|физика факультеті]]нде оқыды. 1994 жылы сол жақтағы оқуын да, [[Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік қызмет академиясы]]ндағы қаржыгер оқуын да бітірді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-01-22 |title=Биография Айсена Николаева |url=https://ria.ru/20220122/nikolaev-1768687502.html |accessdate=2022-12-01 |publisher=РИА Новости |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== Саяси мансабы ==
[[Сурет:Inauguration of Aysen Nikolayev (2018-09-27) 06.jpg|нобай|солға|Николаевтың (сол жақта) [[Саха Республикасы басшысы]] ретіндегі инаугурациясы, 2018 жылғы қыркүйек]]

1994 жылдан 1995 жылға дейін ол SAPI Center [[Акционерлік қоғамы|АҚ]]-на басшылық етті. 1995 жылдан ол штаб-пәтері [[Якутск]]іде орналасқан Алмазэргиэнбанк сауда банкінде жұмыс істеп келді. Сол жылдан 1998 жылға дейін ол банктің төрағасының орынбасары болды.&lt;ref name=&quot;bank&quot;&gt;{{Cite web |date=2022 |title=Алмазные копи Николаевой – жену главы Якутии прокредитовал госбанк? |url=https://iarex.ru/articles/86913.html |publisher=ИА REX |accessdate=2026-10-17}}&lt;/ref&gt; 1997 жылдан 2002 жылға дейін ол [[Оленёк ауданы]]нан сайланған Якутияның [[Ил Тумэн]] төменгі палатасының депутаты болды.

1998 жылдан 2003 жылға дейін Николаев Алмазэгриэнбанк басқармасының төрағасы болды. 2002 жылы ол үшінші сайланған Ил Тумэннің [[Оңшыл күштер одағы]] атынан депутаты болып тағайындалды. 2004 жылы ол Якутияның Қаржы министрі болып сайланады, депутаттығын осылайша тоқтатады. Николаев Якутия президентінің әкімшілігі мен үкіметінің төрағасы болып 2007 жылы тағайындалады. 2011 жылғы 18 мамырда ол Якутия үкіметі төрағасының бірінші орынбасары атанды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mfsakha.ru/index.asp_c=115.html|title=Организационная структура|language=ru|accessdate=2020-12-18}} {{Wayback|date=2016-03-06|url=https://web.archive.org/web/20160306151244/http://www.mfsakha.ru/index.asp_c=115.html}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы желтоқсанның басында [[Якутск]] қалалық думасы мэр сайлауын алты ай бұрын өткізу туралы шешім қабылдады. Сайлау 2012 жылғы 4 наурызда өтетін президенттік сайлаумен қатар белгіленді. Ал 2011 жылғы 23 желтоқсанда Якутск қаласының мэрі [[Юрий Вадимович Заболев|Юрий Заболев]] отставка жариялады. 2012 жылғы қаңтарда «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы Айсен Николаевты [[Якутск басшысы|Якутск қаласының мэрі]] сайлауына кандидат ретінде ұсынды. 2012 жылғы 4 наурызда өткен сайлауда Николаев дауыстың 47,73%-ін жинады, ал сайлаушылардың қатысу деңгейі 69,84%-ті құрады. Дауыс беру қорытындысы бойынша ол Якутск қалалық округі әкімшілігінің басшысы болып 5 жыл мерзімге сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.ykt.ru/article/1714|title=Выборы мэра Якутска назначены!|date=2011-12-12|work=news.ykt.ru|language=ru|access-date=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ria.ru/20120113/538218598.html|title=За кресло мэра Якутска поборются десять человек|language=ru|date=2013-01-13|work=ria.ru|accessdate=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;

2017 жылы көктемде Якутск қаласының мэрін сайлау кезекті рет тағайындалмас бұрын, «Біртұтас Ресей» партиясының Якутиядағы бөлімшесі Якутск қаласы басшысы лауазымына үміткерлер арасында [[праймериз]] өткізді. Бұл дауыс беруде Николаев дауыстың 86%-ін жинады. 2017 жылы жаздыгүні ол Якутск қаласының мэрі лауазымына қайтадан кандидат ретінде ұсынылды да, {{iw|Ресейдегі сайлаулар (2017)|2017 жылы Ресейде өткен сайлауда|ru|Единый день голосования 10 сентября 2017 года}} 68,4% дауыс жинап, екінші мерзімге сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tass.ru/politika/4552122|title=Действующий мэр Якутска Айсен Николаев победил на выборах главы города|date=2017-09-11|work=tass.ru|access-date=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;

=== Саха Республикасының басшысы ===
2018 жылғы 28 мамырда [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]нің жарлығымен Айсен Николаев [[Саха Республикасы басшысы]] міндетін уақытша атқарушы болып тағайындалды. 2018 жылы Ресейде өткен сайлауда ол Саха Республикасының басшысы болып сайланып, берілген дауыстардың 71,40%-ін жинады. 2018 жылғы 27 қыркүйекте Николаев қызметіне ресми түрде кірісті.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://kremlin.ru/events/president/news/575732|title=Указ &quot;О досрочном прекращении полномочий Главы Республики Саха (Якутия)&quot;|date=2018-05-28|work=kremlin.ru|access-date=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.kremlin.ru/events/president/news/57573|title=Указ &quot;О досрочном прекращении полномочий Главы Республики Саха (Якутия)&quot;|date=2018-05-28|work=kremlin.ru|access-date=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 2 тамыздан 2020 жылғы 27 қаңтарға дейін Николаев [[Ресей Федерациясы Мемлекеттік кеңесі]] Президиумының мүшесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/44549|title=Распоряжение Президента Российской Федерации от 02.08.2019 г. № 255-рп|date=2019-08-09|work=kremlin.ru|language=ru|accessdate=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы Николаев Якутия басшысы болып қайта сайланды.

2026 жылғы қазанда Ил Тумэн заң шығарушы органының мүшелері Павел Петров пен Андрей Николаев (Айсен Николаевпен туыстық байланысы жоқ) Саха Республикасының заңнамасына өзгерістер енгізуді ұсынды. Ұсыныс бойынша Саха Республикасының басшысы үшін белгіленген екі мерзімдік шектеуді алып тастау көзделді. Бұл өзгеріс қабылданған жағдайда, Айсен Николаев 2028 жылы қайта сайлануына құқылы болатын еді.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://yakutia.info/news/v-yakutii-otkryvayut-dorogu-aysenu-nikolaevu-na-tretiy-srok-215920|title=В Якутии открывают дорогу Айсену Николаеву на третий срок|language=ru|date=2026-09-29|work=yakutia.info|access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== Санкциялар ==
2022 жылғы шілдеден бастап [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] аясында Айсен Николаев [[Ұлыбритания]] үкіметінің санкцияларына ұшырады. Санкциялардың негіздемесінде оның «Украинаның аумақтық тұтастығына, егемендігі мен тәуелсіздігіне нұқсан келтіретін немесе қауіп төндіретін әрекеттер мен саясатты қолдайтын немесе жүзеге асыратын Ресей Федерациясының өңірлік мемлекеттік органын басқаратыны» көрсетілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.opensanctions.org/entities/Q15075401/|title=Nikolaev Aisen Sergeevich|accessdate=2022-10-08|work=[[opensanctions.org]]|date=1961-09-21|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1150217/Russia.pdf |accessdate=2023-04-16}}&lt;/ref&gt; 2022 жылғы желтоқсанда [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нің Шетелдік активтерді бақылау басқармасы (OFAC) Николаевты және Ресей Федерациясының басқа 28 өңір басшысын Арнайы белгіленген азаматтар мен бұғатталған тұлғалар тізіміне (SDN List) енгізді. Бұған олардың 2022 жылғы қыркүйекте жарияланған жұмылдыру туралы жарлыққа сәйкес Ресей азаматтарын әскери қызметке шақыру шараларын жүзеге асыруға қатысуы себеп болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.state.gov/furthering-the-united-states-effort-to-hold-russia-to-account-for-its-war-against-ukraine/|title=Furthering the United States' Effort to Hold Russia to Account for its War Against Ukraine|newspaper=[[АҚШ Мемлекеттік департаменті]]|date=2022-12-15|accessdate=2023-04-28}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, Айсен Николаев [[Канада]] мен [[Украина]]ның да санкцияларына ұшыраған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-08-19 |title=Elites and close associates of the Regime |url=https://www.international.gc.ca/world-monde/issues_development-enjeux_developpement/response_conflict-reponse_conflits/crisis-crises/ukraine-sanctions.aspx?lang=eng |accessdate=2025-10-15 |language=en |publisher=Global Affairs Canada}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=ru|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-person/2512/|title=НИКОЛАЕВ Айсен Сергеевич - биография, досье, активы|publisher=Война и санкции|accessdate=2023-07-09}} {{Wayback|date=2023-01-12|url=https://web.archive.org/web/20230112204113/https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-person/2512/}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
Николаев {{iw|Людмила Валерьевна Николаева|Людмила Валерьевна Николаеваға|et|Ljudmila Nikolajeva}} үйленген. Людмила 2005 жылдан бері түрлі алмаз табу компанияларында атқарушы қызмет атқарып келген. Жұптың үш баласы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жена главы Якутии будет зарабатывать на добыче алмазов в республике |url=https://yakutia.info/article/199244 |accessdate=2022-12-01 |work=Yakutia.Info |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Айсен Николаев |url=https://24smi.org/celebrity/67150-aisen-nikolaev.html |access-date=2022-12-01 |publisher=24SMI |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Николаев, Айсен Сергеевич}}
[[Санат:Ресей саясаткерлері]]
[[Санат:Ресей физиктері]]
[[Санат:Ресей экономистері]]
[[Санат:Саха Республикасы басшылары]]</text>
      <sha1>nfnax4ssui7q6ks78vvmundlnekqqwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682297</id>
      <parentid>3682250</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T09:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3682297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19452" sha1="d6eq6rfkd54t6ao55bwh2be6inl0o6s" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Айсен Николаев
 | Шынайы есімі         = {{lang-sah|Ньукулаайап Айыы Сиэн}}
 | Суреті               = Aysen Nikolayev on education talk 24 August 2023 08 (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Николаев, 2023 жыл
 | Титулы               = [[Саха Республикасы басшысы]]
 | Ту                   = Standard of the Head of the Sakha (Yakut) Republic.svg
 | Ту2                  = Flag of Sakha.svg
 | Басқара бастады      = 27 қыркүйек 2018 жылдан бастап&lt;br&gt;(28 мамыр – 27 қыркүйек 2018 {{м.а.}})
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
 | Ізашары              = [[Егор Афанасьевич Борисов|Егор Борисов]]
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = «[[Біртұтас Ресей]]» партиясының [[Саха Республикасы|Якутия]]дағы бөлімшесінің хатшысы
 | Ту_2                 = ЕдРо (лог).svg
 | Ту2_2                = Flag of Sakha.svg
 | Басқара бастады_2    = 7 қараша 2019 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = [[Александр Александрович Ноговицын|Александр Ноговицын]]
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = [[Якутск басшысы|Якутск қалалық округінің басшысы]]
 | Ту_3                 = Flag of Yakutsk.svg
 | Ту2_3                = Coat of Arms of Yakutsk.png
 | Басқара бастады_3    = 15 наурыз 2012
 | Басқаруын аяқтады_3  = 28 мамыр 2018
 | Ізашары_3            = [[Юрий Вадимович Заболев|Юрий Заболев]]
 | Ізбасары_3           = [[Пётр Семёнович Ефремов|Пётр Ефремов]] ({{м.а.}})&lt;br&gt;[[Сардана Владимировна Авксентьева|Сардана Авксентьева]]
 | Титулы_4             = Якутия президент әкімшілігі және үкіметінің көшбасшысы
 | Ту_4                 = Flag of Sakha.svg
 | Ту2_4                = Coat of Arms of Sakha (Yakutia).svg
 | Басқара бастады_4    = 16 ақпан 2007
 | Басқаруын аяқтады_4  = 2011
 | Ізашары_4            = [[Александр Константинович Акимов|Александр Акимов]]
 | Ізбасары_4           = Виктор Ефимов
 | Титулы_5             = Якутия қаржы министрі
 | Ту_5                 = Flag of Sakha.svg
 | Ту2_5                = Coat of Arms of Sakha (Yakutia).svg
 | Басқара бастады_5    = 29 желтоқсан 2004
 | Басқаруын аяқтады_5  = 31 тамыз 2007
 | Ізашары_5            = 
 | Ізбасары_5           = 
 | Туған күні           = 22.1.1972
 | Туған жері           = {{туғанжері|Санкт-Петербург{{!}}Ленинград|Санкт-Петербургте}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Азаматтығы           = 
 | Діні                 = [[православие]]&lt;ref&gt;https://rg.ru/2014/06/11/nikolaev.html&lt;/ref&gt;
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = {{iw|Людмила Валерьвна Николаева|Людмила Николаева|et|Ljudmila Nikolajeva}}
 | Балалары             = 3
 | Партиясы             = {{ublist
  |[[Біртұтас Ресей]]
  |[[Оңшыл күштер одағы]]
}}
 | Білімі               = {{ublist
  |[[Мәскеу мемлекеттік университеті]]
  |[[Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік қызмет академиясы]]
}}
 | Мамандығы            = {{hlist|Физик|экономист|саясаткер}}
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Aysen Nikolayev
 | Марапаттары          = 
}}
'''Айсен Сергеевич Николаев''' ({{lang-sah|Сэргэй уола Ньукулаайап Айыы Сиэн}}; [[22 қаңтар]] [[1972 жыл|1972]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]]) — ресейлік физик, экономист пен саясаткер, 2018 жылғы қыркүйектен бергі [[Саха Республикасы басшысы]].

Николаев 2019 жылғы қарашадан билеуші «[[Біртұтас Ресей]]» саяси партиясының [[Саха Республикасы]]ндағы бөлімшесінің хатшысы болып келеді. 2012 жылдан 2018 жылға дейін ол [[Якутск басшысы]] болды.

== Ерте жылдары ==
Николаев 1972 жылы [[Санкт-Петербург|Ленинград]]тағы мұғалімдер отбасында дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://aisennikolaev.ru/|title=Айсен Николаев|language=ru|accessdate=2020-12-18}} {{Wayback|date=2020-12-05|url=https://web.archive.org/web/20201205172108/http://aisennikolaev.ru/}}&lt;/ref&gt; Оның екі бауыры мен бір қарындасы бар.

16 жасында Николаев [[Верхневилюйск]] физика және математика мектебін алтын медаль алып бітірді. Ол [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]нің [[Мәскеу мемлекеттік университетінің физика факультеті|физика факультеті]]нде оқыды. 1994 жылы сол жақтағы оқуын да, [[Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік қызмет академиясы]]ндағы қаржыгер оқуын да бітірді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-01-22 |title=Биография Айсена Николаева |url=https://ria.ru/20220122/nikolaev-1768687502.html |accessdate=2022-12-01 |publisher=РИА Новости |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== Саяси мансабы ==
[[Сурет:Inauguration of Aysen Nikolayev (2018-09-27) 06.jpg|нобай|солға|Николаевтың (сол жақта) [[Саха Республикасы басшысы]] ретіндегі инаугурациясы, 2018 жылғы қыркүйек]]

1994 жылдан 1995 жылға дейін ол SAPI Center [[Акционерлік қоғамы|АҚ]]-на басшылық етті. 1995 жылдан ол штаб-пәтері [[Якутск]]іде орналасқан Алмазэргиэнбанк сауда банкінде жұмыс істеп келді. Сол жылдан 1998 жылға дейін ол банктің төрағасының орынбасары болды.&lt;ref name=&quot;bank&quot;&gt;{{Cite web |date=2022 |title=Алмазные копи Николаевой – жену главы Якутии прокредитовал госбанк? |url=https://iarex.ru/articles/86913.html |publisher=ИА REX |accessdate=2026-10-17}}&lt;/ref&gt; 1997 жылдан 2002 жылға дейін ол [[Оленёк ауданы]]нан сайланған Якутияның [[Ил Тумэн]] төменгі палатасының депутаты болды.

1998 жылдан 2003 жылға дейін Николаев Алмазэгриэнбанк басқармасының төрағасы болды. 2002 жылы ол үшінші сайланған Ил Тумэннің [[Оңшыл күштер одағы]] атынан депутаты болып тағайындалды. 2004 жылы ол Якутияның Қаржы министрі болып сайланады, депутаттығын осылайша тоқтатады. Николаев Якутия президентінің әкімшілігі мен үкіметінің төрағасы болып 2007 жылы тағайындалады. 2011 жылғы 18 мамырда ол Якутия үкіметі төрағасының бірінші орынбасары атанды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mfsakha.ru/index.asp_c=115.html|title=Организационная структура|language=ru|accessdate=2020-12-18}} {{Wayback|date=2016-03-06|url=https://web.archive.org/web/20160306151244/http://www.mfsakha.ru/index.asp_c=115.html}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы желтоқсанның басында [[Якутск]] қалалық думасы мэр сайлауын алты ай бұрын өткізу туралы шешім қабылдады. Сайлау 2012 жылғы 4 наурызда өтетін президенттік сайлаумен қатар белгіленді. Ал 2011 жылғы 23 желтоқсанда Якутск қаласының мэрі [[Юрий Вадимович Заболев|Юрий Заболев]] отставка жариялады. 2012 жылғы қаңтарда «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы Айсен Николаевты [[Якутск басшысы|Якутск қаласының мэрі]] сайлауына кандидат ретінде ұсынды. 2012 жылғы 4 наурызда өткен сайлауда Николаев дауыстың 47,73%-ін жинады, ал сайлаушылардың қатысу деңгейі 69,84%-ті құрады. Дауыс беру қорытындысы бойынша ол Якутск қалалық округі әкімшілігінің басшысы болып 5 жыл мерзімге сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.ykt.ru/article/1714|title=Выборы мэра Якутска назначены!|date=2011-12-12|work=news.ykt.ru|language=ru|access-date=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ria.ru/20120113/538218598.html|title=За кресло мэра Якутска поборются десять человек|language=ru|date=2013-01-13|work=ria.ru|accessdate=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;

2017 жылы көктемде Якутск қаласының мэрін сайлау кезекті рет тағайындалмас бұрын, «Біртұтас Ресей» партиясының Якутиядағы бөлімшесі Якутск қаласы басшысы лауазымына үміткерлер арасында [[праймериз]] өткізді. Бұл дауыс беруде Николаев дауыстың 86%-ін жинады. 2017 жылы жаздыгүні ол Якутск қаласының мэрі лауазымына қайтадан кандидат ретінде ұсынылды да, {{iw|Ресейдегі сайлаулар (2017)|2017 жылы Ресейде өткен сайлауда|ru|Единый день голосования 10 сентября 2017 года}} 68,4% дауыс жинап, екінші мерзімге сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tass.ru/politika/4552122|title=Действующий мэр Якутска Айсен Николаев победил на выборах главы города|date=2017-09-11|work=tass.ru|access-date=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;

=== Саха Республикасының басшысы ===
2018 жылғы 28 мамырда [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]нің жарлығымен Айсен Николаев [[Саха Республикасы басшысы]] міндетін уақытша атқарушы болып тағайындалды. 2018 жылы Ресейде өткен сайлауда ол Саха Республикасының басшысы болып сайланып, берілген дауыстардың 71,40%-ін жинады. 2018 жылғы 27 қыркүйекте Николаев қызметіне ресми түрде кірісті.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://kremlin.ru/events/president/news/575732|title=Указ &quot;О досрочном прекращении полномочий Главы Республики Саха (Якутия)&quot;|date=2018-05-28|work=kremlin.ru|access-date=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.kremlin.ru/events/president/news/57573|title=Указ &quot;О досрочном прекращении полномочий Главы Республики Саха (Якутия)&quot;|date=2018-05-28|work=kremlin.ru|access-date=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 2 тамыздан 2020 жылғы 27 қаңтарға дейін Николаев [[Ресей Федерациясы Мемлекеттік кеңесі]] Президиумының мүшесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/44549|title=Распоряжение Президента Российской Федерации от 02.08.2019 г. № 255-рп|date=2019-08-09|work=kremlin.ru|language=ru|accessdate=2020-12-18}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы Николаев Якутия басшысы болып қайта сайланды.

2026 жылғы қазанда Ил Тумэн заң шығарушы органының мүшелері Павел Петров пен Андрей Николаев (Айсен Николаевпен туыстық байланысы жоқ) Саха Республикасының заңнамасына өзгерістер енгізуді ұсынды. Ұсыныс бойынша Саха Республикасының басшысы үшін белгіленген екі мерзімдік шектеуді алып тастау көзделді. Бұл өзгеріс қабылданған жағдайда, Айсен Николаев 2028 жылы қайта сайлануына құқылы болатын еді.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://yakutia.info/news/v-yakutii-otkryvayut-dorogu-aysenu-nikolaevu-na-tretiy-srok-215920|title=В Якутии открывают дорогу Айсену Николаеву на третий срок|language=ru|date=2026-09-29|work=yakutia.info|access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== Санкциялар ==
2022 жылғы шілдеден бастап [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] аясында Айсен Николаев [[Ұлыбритания]] үкіметінің санкцияларына ұшырады. Санкциялардың негіздемесінде оның «Украинаның аумақтық тұтастығына, егемендігі мен тәуелсіздігіне нұқсан келтіретін немесе қауіп төндіретін әрекеттер мен саясатты қолдайтын немесе жүзеге асыратын Ресей Федерациясының өңірлік мемлекеттік органын басқаратыны» көрсетілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.opensanctions.org/entities/Q15075401/|title=Nikolaev Aisen Sergeevich|accessdate=2022-10-08|work=[[opensanctions.org]]|date=1961-09-21|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1150217/Russia.pdf |accessdate=2023-04-16}}&lt;/ref&gt; 2022 жылғы желтоқсанда [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нің Шетелдік активтерді бақылау басқармасы (OFAC) Николаевты және Ресей Федерациясының басқа 28 өңір басшысын Арнайы белгіленген азаматтар мен бұғатталған тұлғалар тізіміне (SDN List) енгізді. Бұған олардың 2022 жылғы қыркүйекте жарияланған жұмылдыру туралы жарлыққа сәйкес Ресей азаматтарын әскери қызметке шақыру шараларын жүзеге асыруға қатысуы себеп болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.state.gov/furthering-the-united-states-effort-to-hold-russia-to-account-for-its-war-against-ukraine/|title=Furthering the United States' Effort to Hold Russia to Account for its War Against Ukraine|newspaper=[[АҚШ Мемлекеттік департаменті]]|date=2022-12-15|accessdate=2023-04-28}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, Айсен Николаев [[Канада]] мен [[Украина]]ның да санкцияларына ұшыраған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-08-19 |title=Elites and close associates of the Regime |url=https://www.international.gc.ca/world-monde/issues_development-enjeux_developpement/response_conflict-reponse_conflits/crisis-crises/ukraine-sanctions.aspx?lang=eng |accessdate=2025-10-15 |language=en |publisher=Global Affairs Canada}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=ru|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-person/2512/|title=НИКОЛАЕВ Айсен Сергеевич - биография, досье, активы|publisher=Война и санкции|accessdate=2023-07-09}} {{Wayback|date=2023-01-12|url=https://web.archive.org/web/20230112204113/https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-person/2512/}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
Николаев {{iw|Людмила Валерьевна Николаева|Людмила Валерьевна Николаеваға|et|Ljudmila Nikolajeva}} үйленген. Людмила 2005 жылдан бері түрлі алмаз табу компанияларында атқарушы қызмет атқарып келген. Жұптың үш баласы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жена главы Якутии будет зарабатывать на добыче алмазов в республике |url=https://yakutia.info/article/199244 |accessdate=2022-12-01 |work=Yakutia.Info |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Айсен Николаев |url=https://24smi.org/celebrity/67150-aisen-nikolaev.html |access-date=2022-12-01 |publisher=24SMI |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Николаев, Айсен Сергеевич}}
[[Санат:Ресей саясаткерлері]]
[[Санат:Ресей физиктері]]
[[Санат:Ресей экономистері]]
[[Санат:Саха Республикасы басшылары]]</text>
      <sha1>d6eq6rfkd54t6ao55bwh2be6inl0o6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Ақсерік</title>
    <ns>3</ns>
    <id>788698</id>
    <revision>
      <id>3682318</id>
      <timestamp>2026-10-17T10:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3682318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="202" sha1="t1muuk4xs5st7q9lo9wsczqubeq1fmn" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Ақсерік}}

-- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 15:37, 2026 ж. қазанның 17 (+05)</text>
      <sha1>t1muuk4xs5st7q9lo9wsczqubeq1fmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Райымтөбе қорғандары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788699</id>
    <revision>
      <id>3682322</id>
      <timestamp>2026-10-17T10:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Райымтөбе қорғандары''' — [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], Ақжайық мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км қашықта орналасқан.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Қорғандар]]</comment>
      <origin>3682322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="331" sha1="nll3k34w5zjb8v70mshia2xfj5cpnhi" xml:space="preserve">'''Райымтөбе қорғандары''' — [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], Ақжайық мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км қашықта орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қорғандар]]</text>
      <sha1>nll3k34w5zjb8v70mshia2xfj5cpnhi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682325</id>
      <parentid>3682322</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері|Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3682325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="419" sha1="2ormplirayts23o447qcxik4niplbgg" xml:space="preserve">'''Райымтөбе қорғандары''' — [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], Ақжайық мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км қашықта орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қорғандар]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]</text>
      <sha1>2ormplirayts23o447qcxik4niplbgg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682326</id>
      <parentid>3682325</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Атырау облысы тарихы|Атырау облысы тарихы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3682326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="473" sha1="a42loq172u9darv6wgqmcaa1w6y1qjh" xml:space="preserve">'''Райымтөбе қорғандары''' — [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], Ақжайық мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км қашықта орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қорғандар]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>a42loq172u9darv6wgqmcaa1w6y1qjh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682327</id>
      <parentid>3682326</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3682327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1241" sha1="6w2dij4poyqxtt7tp5cd3e1btau3zfh" xml:space="preserve">'''Райымтөбе қорғандары''' — [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], Ақжайық мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км қашықта орналасқан.

== Райымтөбе - 2 қорғаны ==
Райымтөбе - 2 қорғаны, Райым - 1 обасының батыс жағында 2,5 км қашықта, канал жағасынан 200 м жерде орналасқан. Диаметрі 25 метр, биіктігі 0,5 метр болатын оба.
Қазба кезінде қорған ортасынан 1 метр тереңдіктен, қолдары шынтағынан бүктелген, аяқтары тізесінен бүктеліп, бауырына алынған адам қаңқасы табылды. Оның басы шығысқа, беті оңтүстіке қаратылған. Сол жағымен жатыр. Бойы 1,60 м. Жанында заттары жоқ.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қорғандар]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>6w2dij4poyqxtt7tp5cd3e1btau3zfh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682328</id>
      <parentid>3682327</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Райымтөбе - 2 қорғаны */ толықтыру</comment>
      <origin>3682328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1528" sha1="2dlrxuxvqsescy6ourckctoixceyy9s" xml:space="preserve">'''Райымтөбе қорғандары''' — [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], Ақжайық мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км қашықта орналасқан.

== Райымтөбе - 2 қорғаны ==
Райымтөбе - 2 қорғаны, Райым - 1 обасының батыс жағында 2,5 км қашықта, канал жағасынан 200 м жерде орналасқан. Диаметрі 25 метр, биіктігі 0,5 метр болатын оба.
Қазба кезінде қорған ортасынан 1 метр тереңдіктен, қолдары шынтағынан бүктелген, аяқтары тізесінен бүктеліп, бауырына алынған адам қаңқасы табылды. Оның басы шығысқа, беті оңтүстіке қаратылған. Сол жағымен жатыр. Бойы 1,60 м. Жанында заттары жоқ.

Райымтөбе 2 қорғанына жүргізілген археологиялық казбадан табылған деректер, бұл қабір қола дәуіріне жататынын айғақтайды. Қорған толық қазылып біткен жоқ.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қорғандар]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>2dlrxuxvqsescy6ourckctoixceyy9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682334</id>
      <parentid>3682328</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3682334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2195" sha1="7j9mw2layxxapegksk499pcb7perh8y" xml:space="preserve">'''Райымтөбе қорғандары''' — [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], Ақжайық мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км қашықта орналасқан.

Орналасуы
Жайық өзенінен 10 км., қашықта орналасқан. Кординаты: N47°59.233; Е051°47.008. 2016 жылғы 1 маусым - 30 шілде аралығында қазба жұмыстары жүрді.

== Райымтөбе - 1 қорғаны ==
Диаметрі -75 метр,биіктігі –1,40 метр. Сыртындағы орының ені – 7 метр, тереңдігі -0,5 м. Беткі қабатын өсімдік жамылғысы басқан. Топырақ жамылғысы негізінен бозғылт құмдақты, сұр құмайтты топырақтан тұрады.

== Райымтөбе - 2 қорғаны ==
Райымтөбе - 2 қорғаны, Райым - 1 обасының батыс жағында 2,5 км қашықта, канал жағасынан 200 м жерде орналасқан. Диаметрі 25 метр, биіктігі 0,5 метр болатын оба.
Қазба кезінде қорған ортасынан 1 метр тереңдіктен, қолдары шынтағынан бүктелген, аяқтары тізесінен бүктеліп, бауырына алынған адам қаңқасы табылды. Оның басы шығысқа, беті оңтүстіке қаратылған. Сол жағымен жатыр. Бойы 1,60 м. Жанында заттары жоқ.

Райымтөбе 2 қорғанына жүргізілген археологиялық казбадан табылған деректер, бұл қабір қола дәуіріне жататынын айғақтайды. Қорған толық қазылып біткен жоқ.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қорғандар]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>7j9mw2layxxapegksk499pcb7perh8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682335</id>
      <parentid>3682334</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3682335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2424" sha1="aspuvsuu1k88jvcf1id16w0591yn148" xml:space="preserve">'''Райымтөбе қорғандары''' — [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], Ақжайық мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км қашықта орналасқан.

Орналасуы
Жайық өзенінен 10 км., қашықта орналасқан. Кординаты: N47°59.233; Е051°47.008. 2016 жылғы 1 маусым - 30 шілде аралығында қазба жұмыстары жүрді.

== Райымтөбе - 1 қорғаны ==
Диаметрі -75 метр,биіктігі –1,40 метр. Сыртындағы орының ені – 7 метр, тереңдігі -0,5 м. Беткі қабатын өсімдік жамылғысы басқан. Топырақ жамылғысы негізінен бозғылт құмдақты, сұр құмайтты топырақтан тұрады.&lt;ref&gt;2 Атырау облысының тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы. Атырау қаласы және Махамбет ауданы. ІV том. Атырау, 2013&lt;/ref&gt;

== Райымтөбе - 2 қорғаны ==
Райымтөбе - 2 қорғаны, Райым - 1 обасының батыс жағында 2,5 км қашықта, канал жағасынан 200 м жерде орналасқан. Диаметрі 25 метр, биіктігі 0,5 метр болатын оба.
Қазба кезінде қорған ортасынан 1 метр тереңдіктен, қолдары шынтағынан бүктелген, аяқтары тізесінен бүктеліп, бауырына алынған адам қаңқасы табылды. Оның басы шығысқа, беті оңтүстіке қаратылған. Сол жағымен жатыр. Бойы 1,60 м. Жанында заттары жоқ.

Райымтөбе 2 қорғанына жүргізілген археологиялық казбадан табылған деректер, бұл қабір қола дәуіріне жататынын айғақтайды. Қорған толық қазылып біткен жоқ.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қорғандар]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>aspuvsuu1k88jvcf1id16w0591yn148</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682337</id>
      <parentid>3682335</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3682337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3074" sha1="jkw4zjkpnkoyadsn838nxzzx3f0m4xk" xml:space="preserve">'''Райымтөбе қорғандары''' — [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], Ақжайық мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км қашықта орналасқан.

Орналасуы
Жайық өзенінен 10 км., қашықта орналасқан. Кординаты: N47°59.233; Е051°47.008. 2016 жылғы 1 маусым - 30 шілде аралығында қазба жұмыстары жүрді.

== Райымтөбе - 1 қорғаны ==
Диаметрі -75 метр,биіктігі –1,40 метр. Сыртындағы орының ені – 7 метр, тереңдігі -0,5 м. Беткі қабатын өсімдік жамылғысы басқан. Топырақ жамылғысы негізінен бозғылт құмдақты, сұр құмайтты топырақтан тұрады.&lt;ref&gt;Атырау облысының тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы. Атырау қаласы және Махамбет ауданы. ІV том. Атырау, 2013&lt;/ref&gt;
Оңтүстік батыс тұсынан жер деңгейінен қойдың сүйектері шықты. Бұл құрбандықа шалынған мал сүйегі болған. Оба ортасынан 1 метр тереңдіктен құс, ірі қара малдың омыртқа сүйектері шықты. Жылқының жақсы сақталған бас сүйегі табылды. Топырақ арасынан шіріген ағаш қалдықтары, қыш ыдыс сынықтары, темір мен қола қалдықтары мен майда сүйек қалдықтары ұшырасады.

== Райымтөбе - 2 қорғаны ==
Райымтөбе - 2 қорғаны, Райым - 1 обасының батыс жағында 2,5 км қашықта, канал жағасынан 200 м жерде орналасқан. Диаметрі 25 метр, биіктігі 0,5 метр болатын оба.
Қазба кезінде қорған ортасынан 1 метр тереңдіктен, қолдары шынтағынан бүктелген, аяқтары тізесінен бүктеліп, бауырына алынған адам қаңқасы табылды. Оның басы шығысқа, беті оңтүстіке қаратылған. Сол жағымен жатыр. Бойы 1,60 м. Жанында заттары жоқ.

Райымтөбе 2 қорғанына жүргізілген археологиялық казбадан табылған деректер, бұл қабір қола дәуіріне жататынын айғақтайды. Қорған толық қазылып біткен жоқ.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қорғандар]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>jkw4zjkpnkoyadsn838nxzzx3f0m4xk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682340</id>
      <parentid>3682337</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Райымтөбе - 1 қорғаны */ толықтыру</comment>
      <origin>3682340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3650" sha1="bhyb7zzafkehruhecycmtt4jx4vyxje" xml:space="preserve">'''Райымтөбе қорғандары''' — [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], Ақжайық мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км қашықта орналасқан.

Орналасуы
Жайық өзенінен 10 км., қашықта орналасқан. Кординаты: N47°59.233; Е051°47.008. 2016 жылғы 1 маусым - 30 шілде аралығында қазба жұмыстары жүрді.

== Райымтөбе - 1 қорғаны ==
Диаметрі -75 метр,биіктігі –1,40 метр. Сыртындағы орының ені – 7 метр, тереңдігі -0,5 м. Беткі қабатын өсімдік жамылғысы басқан. Топырақ жамылғысы негізінен бозғылт құмдақты, сұр құмайтты топырақтан тұрады.&lt;ref&gt;Атырау облысының тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы. Атырау қаласы және Махамбет ауданы. ІV том. Атырау, 2013&lt;/ref&gt;
Оңтүстік батыс тұсынан жер деңгейінен қойдың сүйектері шықты. Бұл құрбандықа шалынған мал сүйегі болған. Оба ортасынан 1 метр тереңдіктен құс, ірі қара малдың омыртқа сүйектері шықты. Жылқының жақсы сақталған бас сүйегі табылды. Топырақ арасынан шіріген ағаш қалдықтары, қыш ыдыс сынықтары, темір мен қола қалдықтары мен майда сүйек қалдықтары ұшырасады.&lt;br /&gt;
Беткі топырақ арасынан жұқа сүйек қалақша табылды. Бетінде сызып салған ою - өрнегі бар сүйек қалақша. Бет жақсы тегістеліп өңделген. Көлемі: 7 х 3,5 см., қалыңдығы - 2 мм.
Райымтөбе -1 обасында жүргізілген археологиялық қазбадан табылған деректер, бұл обаның біздің эрамызға дейін ІІ ғасырларда болғанын айғақтайды.

== Райымтөбе - 2 қорғаны ==
Райымтөбе - 2 қорғаны, Райым - 1 обасының батыс жағында 2,5 км қашықта, канал жағасынан 200 м жерде орналасқан. Диаметрі 25 метр, биіктігі 0,5 метр болатын оба.
Қазба кезінде қорған ортасынан 1 метр тереңдіктен, қолдары шынтағынан бүктелген, аяқтары тізесінен бүктеліп, бауырына алынған адам қаңқасы табылды. Оның басы шығысқа, беті оңтүстіке қаратылған. Сол жағымен жатыр. Бойы 1,60 м. Жанында заттары жоқ.

Райымтөбе 2 қорғанына жүргізілген археологиялық казбадан табылған деректер, бұл қабір қола дәуіріне жататынын айғақтайды. Қорған толық қазылып біткен жоқ.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қорғандар]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>bhyb7zzafkehruhecycmtt4jx4vyxje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3682341</id>
      <parentid>3682340</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Райымтөбе - 2 қорғаны */ дереккөз</comment>
      <origin>3682341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4069" sha1="0tv93o64gpk33pbb1ugw1lll7hs5qg3" xml:space="preserve">'''Райымтөбе қорғандары''' — [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], Ақжайық мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 20 км қашықта орналасқан.

Орналасуы
Жайық өзенінен 10 км., қашықта орналасқан. Кординаты: N47°59.233; Е051°47.008. 2016 жылғы 1 маусым - 30 шілде аралығында қазба жұмыстары жүрді.

== Райымтөбе - 1 қорғаны ==
Диаметрі -75 метр,биіктігі –1,40 метр. Сыртындағы орының ені – 7 метр, тереңдігі -0,5 м. Беткі қабатын өсімдік жамылғысы басқан. Топырақ жамылғысы негізінен бозғылт құмдақты, сұр құмайтты топырақтан тұрады.&lt;ref&gt;Атырау облысының тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы. Атырау қаласы және Махамбет ауданы. ІV том. Атырау, 2013&lt;/ref&gt;
Оңтүстік батыс тұсынан жер деңгейінен қойдың сүйектері шықты. Бұл құрбандықа шалынған мал сүйегі болған. Оба ортасынан 1 метр тереңдіктен құс, ірі қара малдың омыртқа сүйектері шықты. Жылқының жақсы сақталған бас сүйегі табылды. Топырақ арасынан шіріген ағаш қалдықтары, қыш ыдыс сынықтары, темір мен қола қалдықтары мен майда сүйек қалдықтары ұшырасады.&lt;br /&gt;
Беткі топырақ арасынан жұқа сүйек қалақша табылды. Бетінде сызып салған ою - өрнегі бар сүйек қалақша. Бет жақсы тегістеліп өңделген. Көлемі: 7 х 3,5 см., қалыңдығы - 2 мм.
Райымтөбе -1 обасында жүргізілген археологиялық қазбадан табылған деректер, бұл обаның біздің эрамызға дейін ІІ ғасырларда болғанын айғақтайды.

== Райымтөбе - 2 қорғаны ==
Райымтөбе - 2 қорғаны, Райым - 1 обасының батыс жағында 2,5 км қашықта, канал жағасынан 200 м жерде орналасқан. Диаметрі 25 метр, биіктігі 0,5 метр болатын оба.
Қазба кезінде қорған ортасынан 1 метр тереңдіктен, қолдары шынтағынан бүктелген, аяқтары тізесінен бүктеліп, бауырына алынған адам қаңқасы табылды. Оның басы шығысқа, беті оңтүстіке қаратылған. Сол жағымен жатыр. Бойы 1,60 м. Жанында заттары жоқ.

Райымтөбе 2 қорғанына жүргізілген археологиялық казбадан табылған деректер, бұл қабір қола дәуіріне жататынын айғақтайды.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының тарихы көне заманнан бүгінге дейін|шынайы атауы =|сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Литера М |жыл= 2023|томы=1 |беттері=82-83|барлық беті=368 |сериясы= |isbn=978-601-80874-9-3|тиражы= }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қорғандар]]
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Атырау облысы тарихы]]</text>
      <sha1>0tv93o64gpk33pbb1ugw1lll7hs5qg3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>