Уикисөздік
kkwiktionary
https://kk.wiktionary.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82
MediaWiki 1.47.0-wmf.3
case-sensitive
Таспа
Арнайы
Талқылау
Қатысушы
Қатысушы талқылауы
Уикисөздік
Уикисөздік талқылауы
Сурет
Сурет талқылауы
МедиаУики
МедиаУики талқылауы
Үлгі
Үлгі талқылауы
Анықтама
Анықтама талқылауы
Санат
Санат талқылауы
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
ала
0
19712
109015
2026-05-20T18:22:44Z
Әлемдік
4509
Жаңа бетте: == Қазақша == === Сын есім === түбірі: Ала. '''Анықтамасы:''' # әртүрлі түстердің араласып келуін, біртекті еместігін білдіретін, сондай-ақ ауыспалы мағынада ынтымақсыздық пен берекесіздікті танытатын сөз. {| class="wikitable" |+ !Септіктер ! |- |Атау |ала |- |Ілік |аланың |- |Барыс...
109015
wikitext
text/x-wiki
== Қазақша ==
=== Сын есім ===
түбірі: Ала.
'''Анықтамасы:'''
# әртүрлі түстердің араласып келуін, біртекті еместігін білдіретін, сондай-ақ ауыспалы мағынада ынтымақсыздық пен берекесіздікті танытатын сөз.
{| class="wikitable"
|+
!Септіктер
!
|-
|Атау
|ала
|-
|Ілік
|аланың
|-
|Барыс
|алаға
|-
|Табыс
|аланы
|-
|Жатыс
|алада
|-
|Шығыс
|аладан
|-
|Көмектес
|аламен
|}
'''Синонимдері:'''
# Шұбар, теңбіл, жолақ, әрегідік, алауыз, ынтымақсыз.
'''Түп төркіні:'''
# "Ала" — өте көне, байырғы түркі сөзі. Оның түп төркіні ежелгі түркі тіліндегі "ал" (от, қызыл, алау, жарық) түбірінен бастау алады. Алғашында оттың, жалынның бірнеше түспен құбылып жануын, жарқырауын сипаттаған. Кейіннен бұл ұғым жалпыланып, "бірнеше түстің қосындысы, шұбар" деген мағынаға ауысқан. Көне түркі ескерткіштері мен Махмұд Қашқаридың сөздігінде де осы күнгі мағынасына өте жақын нұсқада қолданылған.
awuhqnr43bz91pl7v4wj5sy4s1hp60p
абад
0
19713
109016
2026-05-20T18:30:47Z
Әлемдік
4509
Жаңа бетте: == Қазақша == === Үстеу === түбірі: Абад. '''Анықтамасы:''' # соңы жоқ, мәңгілік уақыт пен шексіздікті білдіретін, негізінен кітаби стильде және діни, пәлсапалық ұғымдарда жиі қолданылатын байырғы сөз. # Сонымен қатар, бұл сөз парсы тіліндегі "гүлденген", "көркейген", "м...
109016
wikitext
text/x-wiki
== Қазақша ==
=== Үстеу ===
түбірі: Абад.
'''Анықтамасы:'''
# соңы жоқ, мәңгілік уақыт пен шексіздікті білдіретін, негізінен кітаби стильде және діни, пәлсапалық ұғымдарда жиі қолданылатын байырғы сөз.
# Сонымен қатар, бұл сөз парсы тіліндегі "гүлденген", "көркейген", "мекен" ұғымымен де төркіндес келеді.
{| class="wikitable"
|+
!Септіктер
!
|-
|Атау
|абад
|-
|Ілік
|абадтың
|-
|Барыс
|абадқа
|-
|Табыс
|абадты
|-
|Жатыс
|абадта
|-
|Шығыс
|абадтан
|-
|Көмектес
|абадпен
|}
'''Синонимдері:'''
# Мәңгі, бақи, таусылмайтын, мәңгілік;
# (мекен мағынасында) құтты, гүлденген, жайлы, көркем.
'''Түп төркіні:'''
# Араб тілінен енген нұсқасы (ابد - abad): "Шексіздік", "соңы жоқ уақыт" деген мағына береді. Қазақ тіліндегі философиялық, діни қолданыстар (мәңгілік) осы түбірден бастау алады.
# Парсы тілінен енген нұсқасы (آباد - ābād): Көне парсы тіліндегі "сулы, өңделген, халық тұратын жер" дегеннен шыққан. Орта Азия мен Таяу Шығыс халықтарының тілінде "гүлденген қала, мекен" деген мағынаға ие болды.
t6ysufk8zk0tehc11n1wbvjmzxxsc3k
арал
0
19714
109017
2026-05-20T18:38:19Z
Әлемдік
4509
Жаңа бетте: == Қазақша == === Зат есім === түбірі: Арал. '''Анықтамасы:''' # жан-жағынан түгелдей сумен қоршалған, материктермен салыстырғанда ауданы шағын келетін құрлықтың бір бөлігі. {| class="wikitable" |+ !Септіктері ! |- |Атау |арал |- |Ілік |аралдың |- |Барыс |аралға |- |Табыс |аралды |- |Жат...
109017
wikitext
text/x-wiki
== Қазақша ==
=== Зат есім ===
түбірі: Арал.
'''Анықтамасы:'''
# жан-жағынан түгелдей сумен қоршалған, материктермен салыстырғанда ауданы шағын келетін құрлықтың бір бөлігі.
{| class="wikitable"
|+
!Септіктері
!
|-
|Атау
|арал
|-
|Ілік
|аралдың
|-
|Барыс
|аралға
|-
|Табыс
|аралды
|-
|Жатыс
|аралда
|-
|Шығыс
|аралдан
|-
|Көмектес
|аралмен
|}
'''Синонимдері:'''
# Түбек (ішінара синоним), отау жер, су қоршаған құрлық.
'''Түп төркіні:'''
# "Арал" — өте көне, байырғы түркі-моңғол тілдеріне ортақ сөз. Тілші ғалымдардың зерттеуінше, оның түп төркіні ежелгі түркі тіліндегі "ара" (орта, екі нәрсенің арасы, аралық) түбірінен немесе "ар-" (бөлу, оқшаулау) етістігінен шыққан. Яғни, судың ортасында қалған, құрлықтан бөлініп, оқшауланған жер деген мағынаны білдіреді.
0fu95atdnrleqi0ntfkoz2xf7vy0b3d
абай
0
19715
109018
2026-05-20T18:47:01Z
Әлемдік
4509
Жаңа бетте: == Қазақша == === Зат есім, Сын есім, Үстеу === түбірі: Абай. '''Анықтамасы:''' # Іске, айналаға деген ерекше назар, сақтық, қырағылық пен байқағыштық. {| class="wikitable" |+ !Септелуі ! |- |Атау |Абай |- |Ілік |Абайдың |- |Барыс |Абайға |- |Табыс |Абайды |- |Жатыс |Абайда |- |Шығыс |Абайдан |-...
109018
wikitext
text/x-wiki
== Қазақша ==
=== Зат есім, Сын есім, Үстеу ===
түбірі: Абай.
'''Анықтамасы:'''
# Іске, айналаға деген ерекше назар, сақтық, қырағылық пен байқағыштық.
{| class="wikitable"
|+
!Септелуі
!
|-
|Атау
|Абай
|-
|Ілік
|Абайдың
|-
|Барыс
|Абайға
|-
|Табыс
|Абайды
|-
|Жатыс
|Абайда
|-
|Шығыс
|Абайдан
|-
|Көмектес
|Абаймен
|}
'''Синонимдері:'''
# Ықылас, зейін, назар, аңдау, байқау.
# Сақ, қырағы, мұқият, сергек.
'''Түп төркіні:'''
# М. Қашқари және В. Радлов сөздіктеріндегі деректер бойынша, сөздің бастапқы түбірі — «аба». Ол ежелгі түркі тайпаларында, сондай-ақ қазіргі тува, татар, алтай тілдерінде («абый») «үлкен аға», «әке», «ел ағасы» немесе «қадірлі тұлға» деген құрмет мағыналарын білдірген.
4egml2qab2ee9juau0ccazyzx9ewh46