Уикисөздік
kkwiktionary
https://kk.wiktionary.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82
MediaWiki 1.47.0-wmf.5
case-sensitive
Таспа
Арнайы
Талқылау
Қатысушы
Қатысушы талқылауы
Уикисөздік
Уикисөздік талқылауы
Сурет
Сурет талқылауы
МедиаУики
МедиаУики талқылауы
Үлгі
Үлгі талқылауы
Анықтама
Анықтама талқылауы
Санат
Санат талқылауы
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Blood
0
7660
109038
90080
2026-06-03T18:21:41Z
Қашаған
4543
109038
wikitext
text/x-wiki
== Ағылшынша ==
түбірі: blood.
'''Анықтамасы:'''
# ағзадағы жасушаларға оттек пен қоректік заттарды тасымалдайтын, қорғаныс және термореттеу қызметін атқаратын негізгі өмірлік сұйықтық.
2otr7i7qf6vhlh880ayssawdh2pn7oy
алау
0
19723
109037
2026-06-03T18:08:52Z
Әлемдік
4509
Жаңа бетте: == Қазақша == === Зат есім === префикс: А. түбірі: лау. '''Анықтамасы:''' # лаулап қатты жанған оттың ыстық қызуы, қызыл-қызғылт түсті жалыны. Сондай-ақ, ауыспалы мағынада шымқай қызыл түсті немесе белгі беру, мерекелік мақсатта жағылатын үлкен отты білдіреді. {| class="wik...
109037
wikitext
text/x-wiki
== Қазақша ==
=== Зат есім ===
префикс: А.
түбірі: лау.
'''Анықтамасы:'''
# лаулап қатты жанған оттың ыстық қызуы, қызыл-қызғылт түсті жалыны. Сондай-ақ, ауыспалы мағынада шымқай қызыл түсті немесе белгі беру, мерекелік мақсатта жағылатын үлкен отты білдіреді.
{| class="wikitable"
|+
!Септік
!
|-
|Атау
|Алау
|-
|Ілік
|Алаудың
|-
|Барыс
|Алауға
|-
|Табыс
|Алауды
|-
|Жатыс
|Алауда
|-
|Шығыс
|Алаудан
|-
|Көмектес
|Алаумен
|}
'''Синонимдері:'''
# Жалын, от, қоламта, шоқ.
'''Түп төркіні:'''
# Тіл мамандарының зерттеуі бойынша, «алау» сөзінің төркіні парсы тілінен (alov / alâv) немесе иран тілдерінен енген. Ол бастапқыда «жалын, от, костер» деген мағынаны білдірген. Түркі тілдеріне, соның ішінде қазақ тіліне сіңісіп, оттың лаулап жанған сәті мен оның қызыл реңкін сипаттайтын төл сөзімізге айналып кетті.
m0annzyutc80xk0xu9akaunmp1wvlip
алтыбақан
0
19724
109039
2026-06-03T18:36:31Z
Әлемдік
4509
Жаңа бетте: == Қазақша == === Зат есім === түбірі: Алты + бақан. '''Анықтамасы:''' # Қазақтың ежелгі ұлттық ойыны. Тымық кеште, айлы түнде, ауыл сыртында ойналады. Алтыбақан құру үшін 6 бақан немесе 6 сырық, үш арқан керек. Бақандарды үш-үштен бір басын буып, аралығын үш-төрт метр етіп...
109039
wikitext
text/x-wiki
== Қазақша ==
=== Зат есім ===
түбірі: Алты + бақан.
'''Анықтамасы:'''
# Қазақтың ежелгі ұлттық ойыны. Тымық кеште, айлы түнде, ауыл сыртында ойналады. Алтыбақан құру үшін 6 бақан немесе 6 сырық, үш арқан керек. Бақандарды үш-үштен бір басын буып, аралығын үш-төрт метр етіп, мосы тәріздендіріп орнатады да жоғары жағы сырықпен жалғастырылады. Бақандардың жоғарғы ашаларына екеуі жоғарырақ, бірі төмен етіліп үш арқан тартылады. Жоғарғы екеуі отыруға немесе бел сүйеуге арналады, төменгі арқанға табан тіреледі. Қыз бен жігіт қарама-қарсы орналасып, бел арқанның екі жақтауынан бекем ұстап, үшінші адамның демеуімен тербетіледі. Тербелушілер қосылып ән бастайды да оған тамашалаушылар қосылып, думандатып әкетеді. [1]
'''Синонимдері:'''
# Әткеншек (отырықшы халықтарда) [1]
'''Түп төркіні:'''
# "Алты" — алты саны, "бақан" — ұзын сырық деген мағына береді.
4zoflr2aik6ggbwpeio0sqw77u1bcli
109040
109039
2026-06-03T18:37:10Z
Әлемдік
4509
109040
wikitext
text/x-wiki
== Қазақша ==
=== Зат есім ===
түбірі: Алты + бақан.
'''Анықтамасы:'''
# Қазақтың ежелгі ұлттық ойыны. Тымық кеште, айлы түнде, ауыл сыртында ойналады. Алтыбақан құру үшін 6 бақан немесе 6 сырық, үш арқан керек. Бақандарды үш-үштен бір басын буып, аралығын үш-төрт метр етіп, мосы тәріздендіріп орнатады да жоғары жағы сырықпен жалғастырылады. Бақандардың жоғарғы ашаларына екеуі жоғарырақ, бірі төмен етіліп үш арқан тартылады. Жоғарғы екеуі отыруға немесе бел сүйеуге арналады, төменгі арқанға табан тіреледі. Қыз бен жігіт қарама-қарсы орналасып, бел арқанның екі жақтауынан бекем ұстап, үшінші адамның демеуімен тербетіледі. Тербелушілер қосылып ән бастайды да оған тамашалаушылар қосылып, думандатып әкетеді.
'''Синонимдері:'''
# Әткеншек (отырықшы халықтарда)
'''Түп төркіні:'''
# "Алты" — алты саны, "бақан" — ұзын сырық деген мағына береді.
hss001cmy47es428abge1qiq3siaxmy
атқарушы
0
19725
109041
2026-06-04T05:52:04Z
Әлемдік
4509
Жаңа бетте: == Қазақша == === Зат есім, сын есім === атқар (түбір) + у (жұрнақ) + шы (жұрнақ) '''Анықтамасы:''' # Белгілі бір істі, міндетті немесе бұйрықты жүзеге асырушы, орындаушы тұлға. {| class="wikitable" |+ !Септіктер !Жекеше !Көпше |- |Атау |атқарушы | атқарушылар | |---| |Ілік |атқарушының |ат...
109041
wikitext
text/x-wiki
== Қазақша ==
=== Зат есім, сын есім ===
атқар (түбір) + у (жұрнақ) + шы (жұрнақ)
'''Анықтамасы:'''
# Белгілі бір істі, міндетті немесе бұйрықты жүзеге асырушы, орындаушы тұлға.
{| class="wikitable"
|+
!Септіктер
!Жекеше
!Көпше
|-
|Атау
|атқарушы
| атқарушылар |
|---|
|Ілік
|атқарушының
|атқарушылардың
|-
|Барыс
|атқарушыға
|атқарушыларға
|-
|Табыс
|атқарушыны
| атқарушыларды |
|---|
|Жатыс
|атқарушыда
|атқарушыларда
|-
|Шығыс
|атқарушыдан
|атқарушылардан
|-
|Көмектес
|атқарушымен
|атқарушылармен
|}
'''Синонимдері:'''
# орындаушы, жүзеге асырушы, қызметкер
'''Түп төркіні:'''
# Сөздің негізі көне түркі тіліндеге «ат» (лауазым, атақ) түбірінен бастау алады. Оған «-қар» етістік тудырушы жұрнағы жалғанып, «атқару» (міндетті жүктеу, істі жүргізу) мағынасына ауысқан. Кейін «-у» және «-шы» есімше жұрнақтары қосылып, іс-әрекет иесін білдіретін туынды сөзге айналған.
008rcr73z54qovmcrgjks7yrrajq8y3
аңыз
0
19726
109042
2026-06-04T06:06:26Z
Әлемдік
4509
Жаңа бетте: == Қазақша == === Зат есім === түбірі: аңыз '''Анықтамасы:''' # Тарихи негізі бар, белгілі бір адамдар мен оқиғалар жайында халық арасында ертеден айтылып келе жатқан ауызша көркем әңгіме. {| class="wikitable" |+ !Септіктер !Жекеше !Көпше |- |Атау |аңыз |аңыздар |- |Ілік |аңыздың |...
109042
wikitext
text/x-wiki
== Қазақша ==
=== Зат есім ===
түбірі: аңыз
'''Анықтамасы:'''
# Тарихи негізі бар, белгілі бір адамдар мен оқиғалар жайында халық арасында ертеден айтылып келе жатқан ауызша көркем әңгіме.
{| class="wikitable"
|+
!Септіктер
!Жекеше
!Көпше
|-
|Атау
|аңыз
|аңыздар
|-
|Ілік
|аңыздың
|аңыздардың
|-
|Барыс
|аңызға
|аңыздарға
|-
|Табыс
|аңызды
|аңыздарды
|-
|Жатыс
|аңызда
|аңыздарда
|-
|Шығыс
|аңыздан
|аңыздардан
|-
|Көмектес
|аңызбен
|аңыздармен
|}
'''Синонимдері:'''
# әпсана, хикая, легенда, миф, әңгіме
'''Түп төркіні:'''
# Сөздің түп-төркіні көне түркі тіліндегі «ай» немесе «аңда» (түсіндіру, білдіру) түбірінен бастау алып, кейіннен дыбыстық өзгерістер арқылы халық арасындағы ауызша баяндау, әңгімелеу мағынасына ие болған.
ejf78tljwyzvnbgoxm3rbwwnwix290v
айқай
0
19727
109043
2026-06-04T06:08:42Z
Әлемдік
4509
Жаңа бетте: == Қазақша == === Зат есім, одағай === түбірі: айқай '''Анықтамасы:''' # Адамның ашу-ыза, қуаныш немесе басқа да күшті сезім әсерінен әдеттегі сөйлеу мөлшерінен қатты шығарған дауысы, үні немесе у-шуы. {| class="wikitable" |+ !Септіктер !Жекеше !Көпше |- |Атау |айқай |айқайлар |- |...
109043
wikitext
text/x-wiki
== Қазақша ==
=== Зат есім, одағай ===
түбірі: айқай
'''Анықтамасы:'''
# Адамның ашу-ыза, қуаныш немесе басқа да күшті сезім әсерінен әдеттегі сөйлеу мөлшерінен қатты шығарған дауысы, үні немесе у-шуы.
{| class="wikitable"
|+
!Септіктер
!Жекеше
!Көпше
|-
|Атау
|айқай
|айқайлар
|-
|Ілік
|айқайдың
|айқайлардың
|-
|Барыс
|айқайға
|айқайларға
|-
|Табыс
|айқайды
|айқайларды
|-
|Жатыс
|айқайда
|айқайларда
|-
|Шығыс
|айқайдан
|айқайлардан
|-
|Көмектес
|айқаймен
|айқайлармен
|}
'''Синонимдері:'''
# айғай, шу, у-шу, бажыл, бақырған дауыс, даң-дұң
'''Түп төркіні:'''
# Сөздің төркіні көне түркі тіліндегі дыбысқа еліктеуден туған «ай» немесе «хай» одағайларынан бастау алып, кейіннен «қай» қосымшасының бірігуі арқылы қатты шыққан үнді білдіретін дербес сөзге айналған.
ff88jyn2ibrik7zcaeca7ikzbo5xov0