Уикисөздік kkwiktionary https://kk.wiktionary.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 case-sensitive Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикисөздік Уикисөздік талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 19728 109044 2026-06-06T06:58:08Z Әлемдік 4509 Жаңа бетте: == Қазақша == === Етістік, Одағай === айна (түбір) + л (жұрнақ) + айын (жалғау) '''Анықтамасы:''' # үлкендердің өзінен кіші адамдарға, балаларға, немерелеріне ыстық ықыласын, шексіз сүйіспеншілігін, ризашылығы мен мейірімін білдіру үшін қолданылатын қаратпа сөз. {| class="wik... 109044 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Етістік, Одағай === айна (түбір) + л (жұрнақ) + айын (жалғау) '''Анықтамасы:''' # үлкендердің өзінен кіші адамдарға, балаларға, немерелеріне ыстық ықыласын, шексіз сүйіспеншілігін, ризашылығы мен мейірімін білдіру үшін қолданылатын қаратпа сөз. {| class="wikitable" |+зат есім орнына жұмсалғанда !Септік ! |- |Атау |айналайын |- |Ілік |айналайынның |- |Барыс |айналайынға |- |Табыс |айналайынды |- |Жатыс |айналайында |- |Шығыс |айналайыннан |- |Көмектес |айналайынмен |} Синонимдері: # Қалқам, қарағым, шырағым, жаным, күнім, ботам, құлыншағым. Түп төркіні: # «Айналайын» сөзінің тамыры көне түркі дәуіріндегі бақсылық емдеу дәстүрі мен ежелгі наным-сенімдерден бастау алады. Ертеде қазақ шипагерлері мен қариялары ауыр дертке шалдыққан жас баланы немесе науқас адамды үйдің ортасына жатқызып, оны үш рет айналып ұшықтаған. Олар есікке келген сәтте «айналайын» деп дауыстап, дертті өздеріне көшіріп алуға тырысқан. Содан бері бұл сөздің ішкі мәні «сенің жолыңда жаным құрбан», «саған келген пәле-жала, ауру-сырқау маған келсін, мен сені айналып-толғанып, қорғап жүрейін» деген терең құрбандық пен шынайы мейірімділік ұғымына сайып келеді. qd9kxixurr82yo8qz6lmrwlfxtwwvan 0 19729 109045 2026-06-06T07:09:33Z Әлемдік 4509 Жаңа бетте: == Қазақша == === Зат есім === түбірі: Арба. '''Анықтамасы:''' # жүк тасу, жол жүру немесе көшіп-қону үшін пайдаланылатын, көлікке (ат, өгіз, түйе, есекке) жегілетін екі немесе төрт дөңгелекті, бір немесе екі тәртелі дәстүрлі тасымал құралы. {| class="wikitable" |+ !Септік ! |- |Атау... 109045 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Зат есім === түбірі: Арба. '''Анықтамасы:''' # жүк тасу, жол жүру немесе көшіп-қону үшін пайдаланылатын, көлікке (ат, өгіз, түйе, есекке) жегілетін екі немесе төрт дөңгелекті, бір немесе екі тәртелі дәстүрлі тасымал құралы. {| class="wikitable" |+ !Септік ! |- |Атау |Арба |- |Ілік |Арбаның |- |Барыс |Арбаға |- |Табыс |Арбаны |- |Жатыс |Арбада |- |Шығыс |Арбадан |- |Көмектес |Арбамен |} '''Синонимдері:''' # Күйме, пәуеске, көлік, күймелі арба, қол арба. '''Түп төркіні:''' # «Арба» сөзінің түп-төркіні өте көне дәуірден бастау алады және оның шығуына қатысты екі негізгі ғылыми болжам бар. Бірінші деректер бойынша, бұл сөз көшпелі халықтардың тұрмысымен тығыз байланысты байырғы пратүркілік *arba түбірінен шыққан. Ал екінші болжамға сүйенсек, ол Орталық Азиядағы ежелгі сауда-саттық пен мәдени байланыстар нәтижесінде парсы тіліндегі жүк көлігі дегенді білдіретін «арраба» (ارابه) сөзінен енген. Көшпелі түркі тайпалары, соның ішінде қаңлылар, дөңгелекті арбаның үстіне киіз үй тігіп, оны жылжымалы баспана ретінде пайдаланғандықтан, бұл атау халықтың төл мәдениеті мен тіліне әбден сіңісіп, байырғы сөзге айналып кеткен. 1b09fz25k633kt1kahqo6re4uj1kud0