វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 1 2948 335316 334987 2026-05-16T03:49:06Z Heang neeeerr 50993 /* */ 335316 wikitext text/x-wiki ប្រវត្តិព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា == S == Xxx [[អ្នកប្រើប្រាស់:Su socool|Su socool]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Su socool|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:១៧ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦ (UTC) និង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៥៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) 12345168 [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៥៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == អនុក្រម == ខ្មែរ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|Vorntakhmao]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vorntakhmao|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:០៩ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ខេមរៈភាសា ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ == ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ខេមរៈភាសា ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogleភាសាខ្មែរGoogle ខេមរៈភាសា ​ រូបភាពពាក្យ ភាសាខ្មែរ សរសេរជាអក្សរខ្មែរ ការបញ្ចេញសំឡេង [phiə.saː kʰmae] [kheː.maʔ.raʔ.phiəsaː] ដើមកំណើតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសថៃ (ភាគខាងកើត និងភាគឦសាន) ប្រទេសវៀតណាម (ភាគអាគ្នេយ៍និងដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ) ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) ខ្មែរ ជងខ្នងភ្នំ ជ្វា អ្នកនិយាយដើមកំណើត ១៦ លាននាក់ អំបូរភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ភាសាខ្មែរGoogle ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ ទម្រង់ដើម ប្រូតូ-ខ្មែរ ខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យកណ្ដាល គ្រាមភាសា ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរសុរិន្ទ ខ្មែរក្រវាញ ខ្មែរខិះ ប្រព័ន្ធសរសេរ អក្សរខ្មែរ ប្រេលខ្មែរ ស្ថានភាពផ្លូវការ ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង  កម្ពុជា  អាស៊ាន ភាសាជនជាតិភាគតិច ត្រូវបានទទួលស្គាល់  ថៃ  វៀតណាម កូដភាសា ISO 639-1 km ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-2 khm ខ្មែរកណ្ដាល ISO 639-3 khm ខ្មែរ ហ្គ្រតតូឡក khme1253  ខ្មែរ cent1989  ខ្មែរកណ្ដាល Linguasphere 46-FBA-a   ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.113.158|117.20.113.158]] ម៉ោង០៤:៤៩ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :@ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.193.128|36.37.193.128]] ម៉ោង១៥:២៨ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == 128​ខ្មែរ == 12​ស្មែរកណ្តាល [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/175.100.69.210|175.100.69.210]] ម៉ោង១៩:៥៧ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) :១៣៤៦៨៩យ៩០៧ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/2001:D08:2087:B3E4:1:0:6FF8:AE2D|2001:D08:2087:B3E4:1:0:6FF8:AE2D]] ម៉ោង០៤:៥៥ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ឈ្មោះ​ចិត្ត​ == 070656973​ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/175.100.59.198|175.100.59.198]] ម៉ោង០៦:៤៧ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ddf16311@gmail.com == ddf16311@[[អ្នកប្រើប្រាស់:Gmail.com|Gmail.com]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.116.104|117.20.116.104]] ម៉ោង១៨:៣២ ថ្ងៃអង្គារ ទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :ddf16311@[[អ្នកប្រើប្រាស់:Gmail.com|Gmail.com]] [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.116.104|117.20.116.104]] ម៉ោង១៨:៣៣ ថ្ងៃអង្គារ ទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ខ្មែរ == ខ្មែរ Khmer Gambobia [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.115.113|117.20.115.113]] ម៉ោង០៧:២០ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ភាសាខ្មែរ == ភាសាខ្មែរ ភាសាខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/119.13.62.0|119.13.62.0]] ម៉ោង២០:១៦ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) Panit [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២១ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ផានិត == Tey you [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២២ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :300$ :<nowiki>https://www.facebook.com/share/r/1C37bzEeDi/</nowiki> [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.118|117.20.112.118]] ម៉ោង១៥:២៤ ថ្ងៃពុធ ទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == sr3628551@gmail.com == ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.239.49|36.37.239.49]] ម៉ោង១៨:៥៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :ខ្មែរ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/36.37.239.49|36.37.239.49]] ម៉ោង១៨:៥៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == ភាសាខ្មែរ​ == 12 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.115.77|117.20.115.77]] ម៉ោង០៧:០៦ ថ្ងៃពុធ ទី២៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :f6934543gmail.com [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2025-38240-43|&#126;2025-38240-43]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2025-38240-43|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:០៩ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == f6934543gmail.com == OPPO [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០២ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :05206488 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៣ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == /* f6934543gmail.com */ ផ្នែកថ្មី == OPPO [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-12716-9|&#126;2026-12716-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-12716-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៧ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == https://docs.github.com/api/article/body?pathname=/en/enterprise-server@3.20/admin/all-releases == Sa.Rath [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-27883-85|&#126;2026-27883-85]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-27883-85|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣២ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :Sa.Rath [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-27883-85|&#126;2026-27883-85]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-27883-85|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣២ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 90qjv0rl5pey4u613yotmq4x4035tee 0 3742 335312 331993 2026-05-16T03:24:47Z ~2026-29429-96 50990 335312 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|monarch | name = ព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា | image = | caption = ព្រះបរមឆាយាលក្ខណ៍ព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ នាឆ្នាំ១៩៥២ | succession = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]<br><small>[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|កម្ពុជាក្រោមអាណានិគម និង ឯករាជ្យ]]<br/>(អាណត្តិទី១)</small> | reign = ២៥ មេសា ១៩៤១ – ២ មីនា ១៩៥៥ | coronation = ៣ ឧសភា ១៩៤១ | predecessor = [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] | successor = [[នរោត្តម សុរាម្រិត|នរោត្តម សុរាម្រិត]] | succession2 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]<br><small>(អាណត្តិទី២) | reign2 = ២៤ កញ្ញា ១៩៩៣ ~ ៧ តុលា ២០០៤ | predecessor2 = [[ជា ស៊ីម|ជា ស៊ីម]] | successor2 = [[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម សីហមុនី]] | full name = ''ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេច នរោត្តម-សីហនុ ព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះវររាជបិតាឯករាជ្យ បូរណភាពទឹកដី និងឯកភាពជាតិខ្មែរ «ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ»'' | spouse = [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ]] <br> (អភិសេកឆ្នាំ១៩៥២) {{List collapsed|title=''សូមមើលបញ្ជី''|1=[[ផាត់ កាញ៉ុល|អ្នកម្នាង ផាត់ កាញ៉ុល]]<br/>[[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សាសានមុនី]]<br/>[[នរោត្តម នរលក្ខណ៍|សម្ដេចព្រះរាជកន្និដ្ឋា នរោត្តម ថាវ៉េត នរលក្ខណ៍]]<br/>[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន]]<br />[[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|អ្នកម្នាង ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស]]}} | issue = បុត្រាបុត្រី១៤អង្គ | father = [[នរោត្តម សុរាម្រិត|នរោត្តម សុរាម្រិត]] | mother = [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] | house = [[រាជវង្សនរោត្តម]] | birth_date = {{Birth date|1922|10|31|df=y}} | birth_place = [[ភ្នំពេញ]] [[សហភាពឥណ្ឌូចិន]] | death_date = {{Death date and age |2012|10|15|1922|10|31|df=}} | death_place = [[ប៉េកាំង]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] | buried = [[ទន្លេមេគង្គ]] | signature = Signature of Norodom Sihanouk.svg | religion = [[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] }} {{Infobox officeholder |name = នរោត្តម សីហនុ |caption = |order = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ទី១<br><small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[កម្ពុជាអាណានិគម|អាណាព្យាបាលកម្ពុជា]]ទី១</small> |office = |term_start = ១៨ មីនា ១៩៤៥ |term_end = ១៣ សីហា ១៩៤៥ |predecessor = តំណែងបានបង្កើតឡើង |successor = [[សឺន ង៉ុកថាញ់|សឺន-ង៉ុកថាញ់]] |order2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ទី១២<br><small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[កម្ពុជាអាណានិគម|អាណាព្យាបាលកម្ពុជា]]ទី២</small> |term_start2 = ២៨ មេសា ១៩៥០ |term_end2 = ៣០ ឧសភា ១៩៥០ |predecessor2 = [[យ៉ែម សំបូរ|យ៉ែម-សំបូរ]] |successor2 = សម្ដេចក្រុមហ្លួង[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីពង្ស|ស៊ីសុវត្ថិ-មុនីពង្ស]] |order3 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ទី១៦<br><small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[កម្ពុជាអាណានិគម|អាណាព្យាបាលកម្ពុជា]]ទី៦</small> |term_end3 = ២៤ មករា ១៩៥៣ |term_start3 = ១៦ មិថុនា ១៩៥២ |term_end3 = ២៤ មករា ១៩៥៣ |predecessor3 = [[ហ៊ុយ គន្ធុល|ហ៊ុយ-គន្ធុល]] |successor3 = [[ប៉ែន នុត|ប៉ែន-នុត]] |order4 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ទី២០<br><small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ទី៣</small> |term_start4 = ៧ មេសា ១៩៥៤ |term_end4 = ១៨ មេសា ១៩៥៤ |predecessor4 = [[ចាន់ ណាក់|ចាន់-ណាក់]] |successor4 = [[ប៉ែន នុត|ប៉ែន-នុត]] |order5 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ទី២៣<br><small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ទី៦</small> |term_start5 = ៣ តុលា ១៩៥៥ |term_end5 = ៥ មករា ១៩៥៦ |predecessor5 = [[ឡេង ង៉ែត|ឡេង-ង៉ែត]] |successor5 = [[អ៊ុម ឈៀងស៊ុន|អ៊ុម-ឈៀងស៊ុន]] |order6 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ទី២៥<br><small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ទី៨</small> |term_start6 = ១ មីនា ១៩៥៦ |term_end6 = ២៤ មីនា ១៩៥៦ |predecessor6 = អ៊ុម-ឈៀងស៊ុន |successor6 = [[ឃឹម ទិត|ឃឹម-ទិត]] |order7 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ទី២៧<br><small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ទី១០</small> |term_start7 = ១៥ កញ្ញា ១៩៥៦ |term_end7 = ១៥ តុលា ១៩៥៦ |predecessor7 = ឃឹម-ទិត |successor7 = [[សាន យន់|សាន-យន់]] |order8 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ទី៣៥<br><small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ទី១៧</small> |term_start8 = ៩ មេសា ១៩៥៧ |term_end8 = ៧ កក្កដា ១៩៥៧ |predecessor8 = សាន-យន់ |successor8 = [[ស៊ឹម វ៉ា|ស៊ឹម-វ៉ា]] |order9 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ទី៣៦<br><small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|រាជាធិបតេយ្យរាជ្យានុសិទ្ធិកម្ពុជា]]ទី១</small> |term_start9 = ៣ មេសា ១៩៦០ |term_end9 = ១៩ មេសា ១៩៦០ |predecessor9 = ព្រះអង្គឯង<small><br>(ជាន.រ.នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឯករាជ្យ]]</small> |successor9 = [[ផូ ព្រឿង|ផូ-ព្រឿង]] |party = [[សង្គមរាស្ត្រនិយម]] |profession = អ្នកនយោបាយ }} '''ព្រះករុណាព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្ដម សីហនុ រាជហរិវង្ស ឧភតោសុជាតិ វិសុទ្ធពង្ស អគ្គមហាបុរសរតន៍ និករោត្ដម ធម្មិកមហារាជាធិរាជ បរមនាថ បរមបពិត្រ ព្រះចៅ​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី''' (៣១ តុលា ១៩២២{{spaced ndash}}១៥ តុលា ២០១២)（ភាសាចិន：西哈努克） ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា]] ពីឆ្នាំ១៩៤១ដល់១៩៥៥ និងម្ដងទៀតចាប់ពី ឆ្នាំ១៩៩៣ ដល់ ២០០៤។ ព្រះ​អង្គ​ប្រសូត្រ​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ១១កើត ខែ​កត្តិក ឆ្នាំ​ច ចត្វា​ស័ក ព.ស.​២៤៦៦ ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ​ទី​៣១ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩២២ នៅ​[[រាជធានី​ភ្នំពេញ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ ទ្រង់យាងសោយព្រះទិវង្គតនៅថ្ងៃចន្ទ ១៥រោច ខែភទ្របទ​ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ព.ស.២៥៥៦ ត្រូវនិងថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១២ វេលាម៉ោង០១:២០នាទីរំលងអាធ្រាត្រ (ម៉ោងក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]) នាមន្ទីរពេទ្យទីក្រុង[[ប៉េកាំង]] នៃ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] ក្នុងព្រះជន្មាយុ៨៩ព្រះវស្សា ដោយព្រះរោគាពាធ។ គោរម្យងារជាកិត្តិយសជាព្រះបិតាឯករាជ្យជាតិខ្មែរក្រោយពីព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យថ្វាយព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះ​បរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី មានគោរម្យងារថា '''ព្រះ​ករុណា ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះ​មហា​វីរ​ក្សត្រ ព្រះ​វរ​រាជ​បិតា​ឯករាជ្យ បូរណភាពទឹក​ដី និង​ឯកភាព​ជាតិ​ខ្មែរ'''។ ព្រះអង្គជាអ្នកគ្រប់គ្រងដែលមានឥទ្ធិពលរបស់កម្ពុជាចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៣ដល់ឆ្នាំ១៩៧០។ បន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យលើកទីពីររបស់ព្រះអង្គក្នុងឆ្នាំ២០០៤ ព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ថា ជាព្រះមហាវីរក្សត្រជាតំណែងមួយក្នុងនោះដែលព្រះអង្គបានទទួលបានការទទួលខុសត្រូវជាច្រើនកាលអតីតរបស់ទ្រង់ជាក្សត្រអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ជាព្រះរាជបុត្រនៃ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះបាទ]][[នរោត្តម-សុរាម្រិត]] និង [[ព្រះរាជិនី|ព្រះមហាក្សត្រីយានី]] [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-កុសមៈ]] ព្រះសីហនុបានកាន់តំណែងជាច្រើនមែនទែនតាំងពីឆ្នាំ១៩៤១ ដែល''[[សៀវភៅកំណត់ត្រាពិភពលោកហ៊្គីននីស]]'' បង្ហាញថាទ្រង់ថាជាអ្នកនយោបាយដែលបានបម្រើក្នុងដំណើរផ្លាស់ប្ដូរនៃមុខតំណែងនយោបាយធំៗបំផុតរបស់ពិភពលោក។<ref name="King Father Sihanouk holds ECCC at bay" /> ទាំងនេះរួមមានពីរអាណ្ណត្តិជាព្រះមហាក្សត្រ តំណែងពីរជាសម្ដេចព្រះរាជបុត្រ តំណែងមួយជាប្រធាន តំណែងពីរជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] ដូចគ្នាតំណែងមួយចំនួនជាមេដឹកនាំនៃ[[រដ្ឋាភិបាលនិរទេស]]ជាច្រើន។ ទ្រង់បានបម្រើការជាប្រមុខរដ្ឋជាអាយ៉ងរបស់រដ្ឋាភិបាល[[ខ្មែរក្រហម]]នៅឆ្នាំ១៩៧៥–១៩៧៦។<ref name="google" /> ភាគច្រើននៃតំណែងទាំងនេះជាព្រះកិត្តិយសតែប៉ុណ្ណោះ រួមមានតំណែងចុងក្រោយជាព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ សម័យកាលនៃការគ្រប់គ្រងជាក់ស្ដែងរបស់សម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ លើ[[កម្ពុជា]]គឺបានចាប់ពី ថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣ ​នៅពេលដែលកម្ពុជាបានទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំង រហូតដល់ ថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ នៅពេលនោះលោកឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ នល់|លន់-នល់]]និងព្រះអង្គម្ចាស់ [[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ]] និងបក្សពួក បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីព្រះតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋនៃកម្ពុជា។ == ព្រះ​រាជជីវប្រវត្តិ​ == {{refimprove section|date=ខែតុលា ២០១២}} នៅពេលព្រះអយ្យកោខាងមាតារបស់ព្រះអង្គ ព្រះបាទ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្ថិ-មុនីវង្ស]] បានសោយទិវង្គតនៅ ថ្ងៃ២៣ មេសា ១៩៤១ ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្កបានជ្រើសរើសព្រះអង្គម្ចាស់សីហនុជាព្រះមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា។ ក្នុងពេលនោះ [[កម្ពុជាក្រោមអាណានិគម]]ធ្លាប់ជាប៉ែកនៃ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]] ដែលបានគ្រប់គ្រងដោយ[[បារាំងវិចឈី|រដ្ឋាភិបាលវិចឈី]]ដែលសហការនិយមអ័ក្ស។ ការអភិសេកទ្រង់បានប្រារព្ធនៅ ថ្ងៃ៣ ឧសភា ១៩៤១។<ref>"Royal House of Cambodia" pp. 54-57 by Ambassador Julio A. Jeldres: Monument Books 2003 ISBN 974-90881-0-8</ref> នៅខែមីនា១៩៤១ [[អធិរាជាណាចក្រជប៉ុន]] បានកាន់កាប់កម្ពុជា ប៉ុន្តែបានអនុញ្ញាតអោយរដ្ឋការអាណានិគមបារាំងអោយនៅមានខ្លះ ដោយបានរំលាយរដ្ឋការអាណានិគម ហើយក៏ [[យុទ្ធនាការឥណ្ឌូចិនបារាំងលើកទីពីរ|បានកាន់កាប់ត្រួតត្រាសហភាពឥណ្ឌូចិន]]។ ស្ថិតក្រោមសម្ពាធពីពួកជប៉ុន ព្រះសីហនុបានប្រកាសឯករាជ្យរបស់កម្ពុជា។ មិនដូច[[អធិរាជាណាចក្រវៀតណាម|អធិរាជយួន]][[បាវ ដាយ|បាវ-ដាយ]]ទេ ព្រះសីហនុប្រយ័ត្នប្រយែងមិនព្រមព្រៀងខ្លួនព្រះអង្គច្រើនពេកទេក្នុងការសហការជាមួយជប៉ុន។ ពួកជប៉ុនបានបង្ខំអោយលោក[[សឺន ង៉ុកថាញ់|សឺន-ង៉ុកថាញ់]]ធ្វើជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសដែលក្រោយមកទៀតនៅខែសីហា ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃកម្ពុជា។<ref name="montagnon" /> បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់ជប៉ុន ពួកបារាំងបន្តិចម្ដងៗបានដណ្ដើមយកការកាន់កាប់សហភាពឥណ្ឌូចិនមកវិញ។ ទ្រង់ក៏ជាអ្នកបង្កើតច្បាប់ដ៏មានប្រសិទ្ធិភាពបំផុតនៅប្រទេសកម្ពុជា ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៣ ដល់ ឆ្នាំ១៩៧០។ បន្ទាប់ពីទ្រង់ដាក់រាជ្យក្នុងឆ្នាំ២០០៤ រួចមក រដ្ឋសភាជាតិនៃកម្ពុជាបានព្រមព្រៀងថ្វាយជូននូវព្រះគោរម្យងារផ្លូវការជា «ព្រះករុណា សម្ដេចព្រះនរោត្ដម-សីហនុ ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះវររាជបិតា ឯករាជ្យ បូរណភាពទឹកដី និងឯកភាពជាតិខ្មែរ» ជាមួយនឹងព្រះបុព្វសិទ្ធិពិសេស ក៏ដូចជាព្រះរាជអភ័យឯកសិទ្ធិ ដូចកាលដែលព្រះអង្គនៅគ្រងរាជ្យដែរ។ === ការ​សិក្សា === ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៣០ ដល់​ ឆ្នាំ​១៩៤០ ព្រះ​អង្គ​បាន​ចូល​សិក្សា នៅ​សាលាបឋមសិក្សា ផ្ហ្រង់ស្វាបឺឌ្វាង់ និង​[[វិទ្យាល័យ​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ]] [[រាជធានី​ភ្នំពេញ]] ក្រុងភ្នំពេញ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យ​បារាំងស្ឆេះស៊្លូបឡូបា (Lycée Chasseloup Laubat) នៅ​[[ព្រៃនគរ]] ([[វៀតណាម​ខាង​ត្បូង]])។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៦ និង​ ១៩៤៨ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​ជាន់​ខ្ពស់ នៅ​សាលា​[[អនុវត្ត​ទ័ព​សេះនិង​កង​រថ​ពាស​ដែក]]​នៅ​[[សូមៀរ]] [[ប្រទេស​បារាំង]]។ == ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា == === ការ​គ្រង​រាជ្យ​សម្បត្តិ​លើក​ទី​១ === នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៤១ [[ក្រុម​ប្រឹក្សា​ព្រះរាជ​បល្ល័ង្គ]] បាន​ជ្រើស​តាំង និង​ថ្វាយ​ព្រះរាជ​ឋានៈ​ព្រះអង្គ​ជា ព្រះមហាក្សត្រ នៃ​[[ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា]] នៅ​[[រាជធានី​ភ្នំពេញ]]។ ព្រះ​អង្គ​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​នៅ​ ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៤១។បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​បារាំង ព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យថ្វាយព្រះបិតានៅ ថ្ងៃ​ទី​០២ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៥៥ ។ ==ភាពចលាចលជាអ្នកដឹកនាំ== ===នាយករដ្ឋមន្ត្រី=== '''{{Main|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០) |សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា}}''' បន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] និងចូលមកដល់ដើមទសវត្ស១៩៥០ បំណងប្រាថ្នារបស់ព្រះបាទសីហនុបានកាន់តែមានភាពជាតិនិយម និងព្រះអង្គបានទាមទារឯករាជ្យពីពួកអាណានិគមជនបារាំងនិងចង់ឱ្យមានការចាកចេញទាំងស្រុងរបស់ពួកគេពី[[ឥណ្ឌូចិន]]។ នេះបានដាស់ពញ្ញាក់មនោសញ្ចេតនានៃប្រជាជាតិក្មេងខ្ចីនៃសហភាពឥណ្ឌូចិន: [[រដ្ឋវៀតណាម]] [[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] និង[[ព្រះរាជាណាចក្រលាវ]]។ ព្រះអង្គបានយាងទៅក្រៅស្រុកទៅកាន់ប្រទេសថៃនៅខែឧសភា ១៩៥៣ ពីព្រោះការគំរាមកំហែងដល់ព្រះជន្មរបស់ទ្រង់ដោយពួកបារាំង ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ហើយក៏បានត្រឡប់មកវិញ នៅពេលឯករាជ្យបានជោគជ័យនៅ ថ្ងៃ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣។ ខណៈដែលមានឯករាជ្យ កម្ពុជាបានទទួលនូវសម្ព័ន្ធភាពមួយជាមួយ[[សហភាពបារាំង]] រហូតដល់ការបញ្ចប់នៃ[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]] និងការបញ្ចប់នៃសហភាពឥណ្ឌូចិនជាផ្លូវការជាបន្តបន្ទាប់។ ថ្ងៃ២ មីនា ១៩៥៥ ព្រះសីហនុបានដាក់រាជ្យប្រគល់ឱ្យព្រះបិតាទ្រង់ ដោយបានបង្កើតនូវ[[សង្គមរាស្ត្រនិយម]] និងបានកាន់តំណែង[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]ពីរបីខែក្រោយមកទៀត បន្ទាប់ពីការទទួលបានជោគជ័យដ៏លើសលប់ក្នុង[[ការបោះឆ្នោតសភាតំណាងរាស្ត្រកម្ពុជា១៩៥៥|ការបោះឆ្នោតសភា]]នៅខែកញ្ញា ១៩៥៥។ ថ្ងៃ៣១ សីហា ១៩៥៩ [[ង ដឹនញូ|ង-ដឹនញូ]] ប្អូនប្រុសនិងទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់នៃប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូង[[ង ដឹនយៀម|ង-ដឹនយៀម]] បានបរាជ័យក្នុងការប៉ុនប៉ងមួយដើម្បីធ្វើគត់ព្រះសីហនុ។ លោកបានបញ្ជាពួកភ្នាក់ងាររបស់ខ្លួនបញ្ជូនគ្រាប់បែកកញ្ចប់ទៅកាន់មេដឹកនាំកម្ពុជាក្នុងការសងសឹកចំពោះផែន​ការសម្ងាត់របស់[[សម សេរី|សម-សេរី]] និង [[ដាប ឈួន|ដាប-ឈួន]]ដែលមិនបានសម្រេច ក្នុងនោះលោកញូក៏ជាអ្នកចូលរួមម្នាក់ដែរ។ លោកញូបានបដិសេធយ៉ាងខ្លាំងជាមួយគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ព្រះសីហនុនិងសង្ឃឹម ជាមួយថាព្រះសីហនុបានធ្លាក់ចេញពីតំណែង ហើយលោកអាចលើកលោក[[សឺន ង៉ុកថាញ់|សឺន-ង៉ុកថាញ់]]នៅភ្នំពេញវិញ។<ref>"The Tragedy of Cambodian History" by David P. Chandler ISBN 0-300-04919-6; pp. 99-107 "The Sam Sary and Dap Chhuon Plots"</ref> វ៉ាលីពីរត្រូវបានផ្ញើរទៅកាន់ព្រះបរមរាជវាំងរបស់ព្រះសីហនុ មួយបានផ្ញើរទៅព្រះប្រមុខរដ្ឋ និងមួយទៀតទៅព្រះអង្គម្ចាស់វ៉ាគ្រីវ៉ាន់ ប្រមុខពិធីការព្រះអង្គ។ បញ្ញើប្រៃសនីយបានបិទផ្លាកដើមថាមកពីវិស្វករជាតិអាមេរិកម្នាក់ដែលបានធ្វើការនៅកម្ពុជាពីមុនមកនិងបានអះអាងថាមានជំនូនមួយ​ចំនួនមកពីហុងកុង។ កញ្ចប់របស់ព្រះសីហនុមានគ្រាប់បែកមួយគ្រាប់ ប៉ុន្តែអាផ្សេងមិនមានទេ យ៉ាងណាក៏ដោយ ទ្រង់វ៉ាគ្រីវ៉ាន់បានបើកទាំងពីរជំនួសអោយព្រះមហាក្សត្រនិងត្រូវបានស្លាប់ភ្លាមៗ ក្នុងនាមជាមន្ត្រីបម្រើ។ ការផ្ទុះនោះបានកើតឡើងកៀកនឹងរាជដំណាក់មួយនៅក្នុងព្រះរាជវាំងដែលព្រះមាតាបិតារបស់ព្រះសីហនុពួកទ្រង់​មានវត្តមាននៅទីនោះ។<ref name="o112" /><ref name="clymer" /> បន្តបន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបិតាទ្រង់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ ព្រះសីហនុបានឈ្នះការបោះឆ្នោតជាសកលជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែបានទទួលគោរម្យងារជាសម្ដេចផ្ទុយពីបានងារជាព្រះមហាក្សត្រ។ នៅឆ្នាំ១៩៦៣ ព្រះអង្គបានធ្វើឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបានធ្វើឱ្យព្រះអង្គក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋអស់មួយជីវិត។ គ្រានោះព្រះអង្គមិនមែនជាព្រះមហាក្សត្រជាផ្លូវការឡើយ ព្រះអង្គបានបង្កើតតំណែងរដ្ឋធម្មនុញ្ញសម្រាប់ព្រះអង្គឯង ដែលតាមពិតស្មើនឹងតំណែងស្ដេចពីអតីត។ នៅពេល[[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានឆេះឆួល ព្រះសីហនុបានផ្សព្វផ្សាយគោលនយោបាយដែលព្រះអង្គអះអាងថានឹងរក្សាអព្យាក្រឹតភាពនិងសន្តិសុខជាសំខាន់បំផុត​សម្រាប់កម្ពុជា។ កាលណោះ ព្រះអង្គក្នុងករណីជាច្រើនបានឈរខាងពួកអ្នកជិតខាងរបស់ទ្រង់ សម្ពាធជាច្រើនលើរដ្ឋាភិបាលរបស់ទ្រង់ពីគ្រប់ភាគីក្នុងការប៉ះទង្គិចកាន់តែធំឡើង និងការព្រួយបារម្ភលើសលប់របស់ទ្រង់គឺត្រូវរារាំងទប់ស្កាត់កម្ពុជាពីការរំកិលខ្លួនចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមតំបន់ដែលកាន់តែរីកធំឡើងៗ។ ក្នុងការធ្វើដូច្នេះ ព្រះអង្គបានធ្វើការជ្រើសរើសដ៏លំបាកចំណោមសម្ព័ន្ធភាពក្នុងការស្វែងរកផ្លូវឆ្ពោះទៅមុខដែលមានគ្រោះថ្នាក់តិចតួចបំផុតក្នុង​​ស្ថានភាពនយោបាយ ដែលអព្យាក្រឹតភាពពិតប្រហែលជាមិនអាចទៅរួចទេនៅពេលនោះ។ ក្នុងរដូវផ្ការីកឆ្នាំ១៩៦៥ ព្រះអង្គបានធ្វើកតិកាសញ្ញាជាមួយ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] និង[[វៀតណាមខាងជើង]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានវត្តមានមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងជាអចិន្ត្រៃយ៍នៅកម្ពុជាភាគខាងកើត​និងអនុញ្ញាតឱ្យមានការផ្គត់ផ្គង់យោធាពីចិនទៅដល់វៀតណាមតាមរយៈកំពង់ផែកម្ពុជា។ កម្ពុជានិងខ្មែររាល់រូបត្រូវបានជំនួសវិញដោយការទិញផលស្រូវកម្ពុជាដោយចិនក្នុងតម្លៃខ្ពស់កប់ពពក។ ព្រះអង្គនៅពេលនោះដែរ បានធ្វើសុន្ទរកថាជាច្រើនរំលឹកដល់ជ័យជំនះនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលមិនអាចចៀសរួចនិងណែនាំនូវគំនិតម៉ៅនិយម​គឺមានតម្លៃក្នុងការប្រណាំងប្រជែង។ នៅឆ្នាំ១៩៦៦ និង ១៩៦៧ ព្រះសីហនុបានបណ្ដោយឱ្យមានរលកនៃការបង្ក្រាបនយោបាយដែលបានធ្វើជាច្រើនដងលើពួកឆ្វេងអោយនៅខាងក្រៅនៃ​នយោបាយទោរទន់ជ្រុល។ គោលនយោបាយមិត្តភាពរបស់ព្រះអង្គបានលិចលង់ជាមួយចិនដោយសារតែផ្នត់គំនិតជ្រុលនិយមនៅប្រទេសចិនទៅឱ្យដល់​ចំណុចកំពូលនៃ[[បដិវត្តន៍វប្បធម៌]]។ ការរួមផ្សំនៃការបង្ក្រាបនយោបាយនិងបញ្ហាមួយចំនួនជាមួយចិនបានធ្វើឱ្យតុល្យការរបស់ព្រះអង្គមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅដើម្បី​ទ្រាំទ្ររួចឡើយ។ ទ្រង់បានផ្ទេរសិទ្ធិឱ្យពួកឆ្វេង ដែលបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកវៀតណាមខាងជើងបង្កើតឡើងនូវមូលដ្ឋានទ័ពខាងក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងបានដាក់ភ្នាល់គ្រប់យ៉ាងលើឧត្តមឆន្ទៈរបស់ចិន។ នៅថ្ងៃ១១ មីនា ​១៩៦៧ ការបះបោរមួយនៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]បាននាំឱ្យមាន[[សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនៅកម្ពុជា]]។ ===ការទម្លាក់ និរទេស និង ការវិលត្រឡប់មកវិញ === ថ្ងៃ១៨ មីនា ១៩៧០ គ្រាដែលព្រះសីហនុបានកំពុងតែយាងដំណើរនៅខាងក្រៅប្រទេស លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]]បានកោះប្រជុំឱ្យសភាជាតិ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|បោះឆ្នោតទម្លាក់ព្រះសីហនុ]]ពីតំណែងប្រមុខរដ្ឋនិង​បានប្រគល់[[រដ្ឋបណ្ដោះអាសន្ន|អំណាចឱ្យលន់-ណុលជាបណ្ដោះអាសន្ន]]សិន។ អ្នកអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ]] ព្រះភាតាអយ្យិកាមួយរបស់ព្រះសីហនុដែលត្រូវបានមើលរំលងដោយរដ្ឋាភិបាលបារាំងក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ បានទទួលបានតំណែងជា[[ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី]]។ [[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ]]ថ្មីមួយនេះភ្លាមៗត្រូវបានរៀបចំជាថ្មីវិញដោយសហរដ្ឋ។[[File:Mao Sihanouk.jpg|thumb|left|250px|ជំនួបនៅប៉ីជិងនៅឆ្នាំ១៩៥៦: ពីឆ្វេង [[ម៉ៅ សេទុង|ម៉ៅ-សេទុង]] [[ផឹង ជឹន|ផឹង-ជឹន]] សីហនុ [[លៀវ ឝាវឈីក|លៀវ-ឝាវឈីក]]។]][[File:1972 Norodom Sianuk visiting Romania.jpg|thumb|left|250px|ព្រះសីហនុកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ច រ៉ូម៉ានីនៅឆ្នាំ១៩៧២ រួមមានប្រធានាធិបតីរ៉ូម៉ានី [[នីកូឡាអេ ឆាអ៊ូសេស្គូ|នីកូឡាអេ-ឆាអ៊ូសេស្គូ]] (ឆ្វេង) និង[[នរោត្តម មុនីនាថ|ម្ចាស់ក្សត្រីនរោត្តម-មុនីនាថ]] (កណ្ដាល)។ ]]បន្ទាប់ពីទ្រង់ត្រូវបានទម្លាក់ ព្រះសីហនុបានភៀសព្រះកាយទៅប៉ីជិង ហើយបង្កើត[[រណសិរ្សរួបរួមជាតិកម្ពុជា]] (Front Uni National du Kampuchéa – FUNK) និងបានចាប់ផ្ដើមគាំទ្រពួក[[ខ្មែរក្រហម]]ក្នុងការតស៊ូដើម្បីផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលលន់-ណុលនៅ[[ភ្នំពេញ]]។ ព្រះអង្គបានបញ្ចូលសមាជិកថ្មី[[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា|Gouvernement Royal d'Union Nationale du Kampuchéa]] (រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា) ដែលរួមបញ្ចូលមានពួកមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមផងដែរ។ បន្ទាប់ពីព្រះសីហនុបានសំដែងឱ្យឃើញនូវការគាំទ្ររបស់ទ្រង់ចំពោះពួកខ្មែរក្រហមតាមរយៈការទៅទស្សនកិច្ចពួកគេនៅសមរភូមិ ជួរទ័ពរបស់ពួកគេបានប៉ោងឡើងចំនួនយុទ្ធជនចាប់ពី ៦០០០ ទៅ ៥០០០០នាក់។ ទាហានកំណែនថ្មីជាច្រើនរបស់ខ្មែរក្រហមគឺជាពួកកសិករអនយោបាយដែលបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងក្នុងការគាំទ្រដល់ព្រះមហាក្សត្រ មិនមែនដើម្បីលទ្ធិកុម្មុយនិស្តទេ ដែលក្នុងនោះពួកគេយល់ដឹងតិចតួចណាស់។ ព្រះបាទសីហនុក្រោយមកបាននឹងលើកឡើង (១៩៧៩) ថារាជាធិបតេយ្យនឹងកំពុងបានគេលុបចោល ទ្រង់មានតែប្រយុទ្ធប្រឆាំងតែប៉ុណ្ណោះដើម្បីឯករាជ្យរបស់ប្រទេសទ្រង់ "ទោះបីជាប្រទេស[ទ្រង់]បានក្លាយទៅជាកុម្មុយនិស្តក៏ដោយ។"<ref name="interviews"/> អំឡុងរបបលន់ណុល ព្រះសីហនុបានគង់នៅក្រៅប្រទេសភាគច្រើនបំផុតនៅ[[កូរ៉េខាងជើង]] ដែលមានព្រះរាជដំណាក់ដូច[[រាជវាំង|វិមាន]]មាន៦០បន្ទប់ ដែលថែមទាំងធ្លាប់មានរោងកុនមួយ ត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីទ្រង់ថែមទៀត។ ព្រះអង្គក្រោយមកទៀតបាននឹងត្រឡប់មករាជវាំងព្យុងយ៉ាងវិញក្រោយការលុកលុយរបស់វៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៧៩។<ref name="atimes"/> ===ការបង្ខាំងរបស់ខ្មែរក្រហម=== នៅពេលសាធារណរដ្ឋខ្មែរបានធ្លាក់ទៅដៃពួកខ្មែរក្រហមនៅខែមេសា ១៩៧៥ សម្ដេចសីហនុបានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋជានិមិត្តរូបនៃរបបថ្មីដែលកាលណោះ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]]នៅកាន់អំណាចនៅឡើយ។ ព្រះសីហនុ បំណងរបស់ទ្រង់ត្រូវបានក្លាយជាសុភាពបុរសរបស់ប្រទេសដែលបានចូលនិវត្តន៍និងប្រហែលជាមនុស្សមាន​'[[ទំនាក់ទំនងសាធារណៈ]]ម្នាក់ សម្រាប់ប្រទេស[ព្រះអង្គ] និងមានពិធីជប់លៀងតែឯងខ្លះៗ និងធ្វើការថតខ្សែភាពយន្តមួយចំនួន'<ref name="google1"/> ត្រូវចំនាយពេលពីរបីឆ្នាំជាឈ្លើយនៃពួកខ្មែរក្រហម។ ឆ្នាំបន្ទាប់មក ថ្ងៃទី៤ មេសា ១៩៧៦ ខ្មែរក្រហមបានបង្ខំអោយព្រះសីហនុចេញពីតំណែងម្ដងទៀត និងចូលនិវត្តន៍នយោបាយ។ កំឡុងការចូលលុកលុយរបស់វៀតណាម ព្រះអង្គត្រូវបានបញ្ជូនទៅញូវយ៉កដើម្បីនិយាយប្រឆាំងវៀតណាមចំពោះមុខអង្គការ[[សហប្រជាជាតិ]]។ បន្ទាប់ពីសុន្ទរកថារបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គបានស្វែងរកការភៀសព្រះកាយនៅចិន និង[[កូរ៉េខាងជើង]]។<!-- Unsourced image removed: [[File:Perfectsoul200408012206030.jpg|thumb|right|Former Cambodian King Norodom Sihanouk and wife with North Korean leader [[Kim Jong Il]].]] --> ការលុកលុយរបស់វៀតណាមនៅកម្ពុជានៅខែធ្នូ ១៩៧៨ បានបណ្ដេញពួកខ្មែរក្រហមចេញ។ គ្រានោះ ក៏ស្វាគមន៍នឹងការបណ្ដេញចេញនៃរដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហមដែរ តែព្រះអង្គនៅតែប្រឆាំងយ៉ាងដាច់ខាតចំពោះរដ្ឋាភិបាល[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]របស់[[ហេង សំរិន|ហេង-សំរិន]]ដែលបានបន្តុបដោយ​វៀតណាម។ ចាប់ពីពេលនោះមក ព្រះសីហនុបានទាមទារកៅអីរបស់កម្ពុជានៅស.ប. ដែលបាននៅទំនេរ ដោយហេតុ មិនថាតែរបបប៉ុល-ពត រឺ ហេង-សំរិនក៏មិនអាចតំណាងឱ្យប្រជាជនខ្មែរបានឡើយ។<ref name="interviews2"/> ថ្វីត្បិតអះអាងដោយប្រយ័ត្នប្រយែងចំពោះពួកខ្មែរក្រហម និងទាមទារថាឱ្យពួកអ្នកតំណាងខ្មែរក្រហមដែលនៅតែកាន់កាប់កៅអីស.ប.របស់កម្ពុជាឱ្យបោះបង់សិទ្ធិកាន់កាប់ចោលក៏ដោយ <ref name="countrystudies"/> ក៏ព្រះសីហនុម្ដងទៀតក៏បានចូលរួមកងកម្លាំងជាមួយពួកគេដើម្បីផ្ដល់ឱ្យរណសិរ្សបង្រួបបង្រួមប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់របស់វៀតណាម ខ្លះមានជំនឿថាដោយសារតែការបង្ខិតបង្ខំរបស់ស.រ.ដើម្បីអោយធ្វើការជាមួយពួកខ្មែរក្រោម។ <ref name="yale"/> នៅឆ្នាំ១៩៨២ ព្រះអង្គបានជំទាស់ទាំងស្រុងនឹងរដ្ឋាភិបាលដែលគាំទ្រដោយវៀតណាម ហើយក៏ក្លាយជាប្រធាននៃ[[រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]] (រ.ច.ក.ប. រឺ GCKD) ដែលក្នុងនោះប្រកបដោយ[[កងទ័ពជាតិសីហនុនិយម]] (ក.ជ.ស. រឺ ANS) [[រណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ]] (រ.រ.ជ.ប.ខ. រឺ KPNLF)របស់[[សឺន សាន|សឺន-សាន]] និងពួកខ្មែរក្រហម។ ពួកវៀតណាមបានដកទ័ពនៅឆ្នាំ១៩៨៩ ដែលបន្សល់ទុកនៅខាងក្រោយនូវរដ្ឋាភិបាលនិយមវៀតណាម ក្រោមអតីតកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហម [[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]ដើម្បីកាន់កាប់[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] (ស.ប.ក.)។ ===ជំនួយរបស់សហរដ្ឋ=== នៅចុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ កងកម្លាំងប្រឆាំងរបស់ព្រះសីហនុបានស្រូបទាញជំនួយកងទ័ពមានកម្រិតនិងហិរញ្ញវត្ថុពីសហរដ្ឋ ដែលស្វះស្វែងដើម្បីជួយចលនារបស់ទ្រង់ជាផ្នែកនៃ[[លទ្ធិរីហ៊្គែន]]ដើម្បីតបតនឹងការពាក់ព័ន្ធរបស់[[សហភាពសូវៀត|សូវៀត]]និង[[វៀតណាម]]នៅកម្ពុជា។ មួយនៅក្នុងចំណោមនៃពួកស្ថាបត្យករសំខាន់ៗនៃលទ្ធិរីហ៊្គែន លោក[[ម៉ាយគល ចនស៍ (នាយកប្រតិបត្តិធុរកិច្ច)|ម៉ាយគល-ចនស៍]]នៃមូលនិធិកេរដំណែល បានធ្វើទស្សនកិច្ចកងកម្លាំងរបស់ព្រះសីហនុនៅកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ និង បានត្រឡប់ទៅកាន់[[វ៉ាស៊ីនតោន (កូឡុំប៊ី)|វ៉ាស៊ីនតោន]] ជម្រុញអោយមានការពង្រីកជំនួយរបស់ស.រ.សម្រាប់កងកម្លាំងតស៊ូរ.រ.ជ.ប.ក. និងព្រះសីហនុជាជម្រើសទីបីចំពោះទាំងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដែលបន្តុបនិងគាំទ្រដោយវៀតណាម និងខ្មែរក្រហម ដែលកំពុងតស៊ូនឹងរដ្ឋាភិបាលនេះផងដែរ។<ref name="johns"/> === ការ​គ្រង​រាជ្យ​សម្បត្តិ​លើក​ទី​២ === កិច្ចចរចាសន្តិភាពរវាងរ.ច.ក.ប. និង ស.ប.ក. បានចាប់ផ្ដើមរយៈពេលដ៏ខ្លី ចាប់តាំងពីពេលនោះមក និងបានបន្តរហូតមកដល់ឆ្នាំ១៩៩១ នៅពេលគ្រប់ភាគីទាំងអស់បានយល់ស្របការផ្សះផ្សាយោគយល់គ្នាដែលពួកគេបានចុះហត្ថលេខានៅប៉ារីស។ សម្ដេចសីហនុបានត្រឡប់មកកម្ពុជាម្ដងទៀតនៅ ថ្ងៃទី១៤ ខែវិច្ឆិកា ១៩៩១ បន្ទាប់ពីដប់បីឆ្នាំក្នុងការនិរទេសរបស់ទ្រង់ ដោយបានហែហមដោយក្រុមនៃអង្គរក្សកូរ៉េខាងជើងមួយក្រុម។<reF>http://www.economist.com/news/obituary/21564807-norodom-sihanouk-ruler-cambodia-died-october-15th-aged-89 Norodom Sihanouk</ref> ព្រះអង្គទ្រង់បានឡើងគ្រងរាជ្យជាលើកទី២ នៅ ថ្ងៃ​ទី២៤ កញ្ញា ១៩៩៣ ហើយទ្រង់បានដាក់រាជ្យវិញនៅ ថ្ងៃទី​០៧​ ខែតុលា​ ឆ្នាំ២០០៤។ ក្រោយពីការដាក់រាជ្យ ព្រះអង្គត្រូវបានគេថ្វាយព្រះនាមថា '''ព្រះមហាវីរក្សត្រ''' ។ កំឡុងការស្ដាឡើងវិញ យ៉ាងណាក៏ដោយ ព្រះអង្គបានរងទុក្ខដោយព្រះរាជសុខភាពមិនល្អនិងបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ប៉ីជិងម្ដងហើយម្ដងទៀតដើម្បីការព្យាបាលខាងវេជ្ជសាស្ត្រ។ ==ជីវិតផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គ== ព្រះសីហនុបានចាប់អារម្មណ៍ខាងតន្ត្រី ព្រះអង្គបានតែងនិងសំដែងចម្រៀងជាញឹកញាប់ជា[[ភាសាខ្មែរ]] បារាំង និង អង់គ្លេស។ ទ្រង់បានលេង[[ក្លារីណែត]] [[សាក់សូផ្វូន]] [[ព្យែណូ]] និង[[អង្កាញ់]]។ ចាប់ពីវ័យដំបូង ព្រះអង្គមានការងប់ដោយសារកុនក៏ដូចគ្នានឹងសិល្បៈ ល្ខោន និងរបាំដែរ។ ព្រះអង្គបានក្លាយជាអ្នកធ្វើភាពយន្តដ៏អស្ចារ្យ ដែលសរសេរ ដឹកនាំ (និងសំដែងក្នុងនោះ) កុនជាច្រើនដែលមានការប្រឌិតភាគច្រើន តែងតែរួមជាមួយនិងសាច់រឿងដែលមានមូលដ្ឋានអំពីជីវភាពជាឯកសារនិងព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នានានៅកម្ពុជាជា។{{Citation needed|date=ខែធ្នូ ២០១២}} ភាពយន្តឆ្នាំ១៩៦៦របស់ទ្រង់ ''La Forêt Enchantée'' ជាភាសាខ្មែរ ''ព្រៃប្រសិទ្ធិ'' ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុង[[មហោស្រពខ្សែភាពយន្តអន្តរជាតិមូស្គូលើកទី៥]]នៅឆ្នាំ១៩៦៧។<ref name="Moscow1967">{{cite web |url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1967 |title=មហោស្រពភាពយន្តអន្តរជាតិមូស្គូលើកទី៥ (១៩៦៧) |accessdate=២០១២-១២-០៩ |work=ម.ភ.អ.ម. |archivedate=16 មករា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116194759/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1967 |url-status=dead }}</ref><ref name="MTV">{{cite web |url=http://www.mtv.com/movies/movie/116493/moviemain.jhtml |title=ស្រមោលើអង្គរ |accessdate=២០១២-១២-១២ |work=MTV |archivedate=10 ឧសភា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510102613/http://www.mtv.com/movies/movie/116493/moviemain.jhtml |url-status=dead }}</ref> == ព្រះរាជ​បូជនីយកិច្ច == ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​[[នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] ព្រះអង្គ​មាន​មហាជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​ទាមទារ​ឲ្យ​[[រាជាណាចក្រ​ថៃ]] សង​មក​[[ព្រះរាជអាណាចក្រ​កម្ពុជា]]​វិញ​ជា​ដាច់​ខាត​នូវ​ខេត្ត​ខ្មែរ ដែល​ក្នុង​ពេល​មាន​ចម្បាំង​សកលលោក​លើក​ទី​២ ថៃឡង់ដ៍​បាន​យក​ពី​កម្ពុជា​ទៅ គឺ​[[ខេត្ត​បាត់ដំបង]] [[សៀមរាប]] [[កំពង់ធំ]] [[ស្ទឹងត្រែង]]។ ឆ្នាំ​១៩៤៩ ព្រះអង្គ​បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​[[ប្រទេស​បារាំង]]​បញ្ឈប់​នូវ​សន្ធិសញ្ញា​អាណាព្យាបាល ដែល​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៣ និង​ឆ្នាំ​១៨៨៤។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩​ដដែល ព្រះអង្គ​បាន​ឡាយ​ព្រះហត្ថលេខា លើ​សន្ធិសញ្ញា​ឯករាជ្យ ដែល​[[ប្រទេស​បារាំង]]​ព្រម​ទទួល​ស្គាល់​តាម​ផ្លូវ​ច្បាប់​នូវ​ឯករាជ្យ​របស់​[[ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា]]។ សន្ធិសញ្ញា​ឆ្នាំ​១៩៤៩ នេះ លុប​ចោល​នូវ​សន្ធិសញ្ញា​អាណាព្យាបាល​ឆ្នាំ​១៨៦៣ និង​ឆ្នាំ​១៨៨៤។ ពី​ឆ្នាំ​១៩៥២ ដល់​១៩៥៣ ព្រះអង្គ​បាន​យាង​បំពេញ​ព្រះរាជបូជនីយកិច្ច​ទាមទារ​កេតនភណ្ឌ​ឯករាជ្យ​១០០​ភាគរយ​ជូន​ជាតិ​មាតុភូមិ។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០៩ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ដោយ​ស្នា​ព្រះហស្ថ​ដ៏​ឧត្ដុង្គឧត្ដម​របស់​ព្រះអង្គ [[ព្រះរាជអាណាចក្រ​កម្ពុជា]]​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ទាំង​ស្រុង​ពី​[[សាធារណរដ្ឋ​បារាំង]]។ ប្រជារាស្ត្រ​កម្ពុជា​ទូទាំង​ប្រទេស សូម​ថ្វាយ​ព្រះ​កិត្តិនាម​ព្រះអង្គ​ជា "​ព្រះ​មហាវីរបុរស​ជាតិ - [[ព្រះ​បិតា​ឯករាជ្យ​ជាតិ]]​"។ ថ្ងៃទី១៥ មិថុនា ១៩៥២ ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុវរ្ម័ន ទ្រង់បានថ្លែងជាឱឡារិកថា '''ព្រះអង្គនឹងខិតខំស្វែងរកឯករាជ្យបរិបូរណ៍ជូនជាតិ មាតុភូមិឲ្យបានដាច់ខាតក្នុងរយៈពេល៣ឆ្នាំ'''។ ក្នុងពេលនោះ ដោយមានសហការីជួយគាំទ្រផង ព្រះអង្គទ្រង់យាងទៅកាន់ប្រទេសបារាំងក្នុង ខែកុម្ភៈ ១៩៥៣។ នៅទីនោះ ព្រះអង្គបានផ្ញើរសារលិខិតជូនលោក [[វ៉ាំងសង់អូរីយ៉ូល]] ប្រធានាធិបតីនៃ[[សាធារណរដ្ឋបារាំង]] ចំនួន៣លើក៖ * '''លើកទី១''' ថ្ងៃទី ៥ មីនា ១៩៥៣ ពី[[ទីក្រុងណាពូល]] * '''លើកទី២''' ថ្ងៃទី ១៨ មីនា ១៩៥៣ ពី[[ទីក្រុងណាពូល]]ដែរ * '''លើកទី៣''' ថ្ងៃទី ៣ មេសា ១៩៥៣ ពី[[ទីក្រុងផុងតែណឺប្លូ]]។ <br \> ដោយរដ្ឋាភិបាលបារាំងពុំមានអើពើអ្វីនឹងសំណើនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្រេចព្រះទ័យយាងទៅធ្វើយុទ្ធនាការទាមទារឯករាជ្យនៅក្នុងប្រទេស[[កាណាដា]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ទៀត។<br \> <br \> នៅកាណាដា ក្នុង[[ទីក្រុងម៉ុងរេអាល់]] ទ្រង់បានថ្លែងទៅពួកអ្នកសារព័ត៌មានដោយសង្កត់ធ្ងន់លើបញ្ហាពីរទាក់ទងនឹងរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងប្រទេសបារាំង ដែលជាតំណាង[[ប្រទេសលោកសេរី]] ក្នុង[[ឥណ្ឌូចិន]]៖ * '''ទី១''' គឺបញ្ហាប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនិស្ត * '''ទី២''' គឺបញ្ហាឯករាជ្យបរិបូរណ៍សម្រាប់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ <br \> យោងលើបញ្ហានេះ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ជាក់ថា '''ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរពុំត្រូវការរបបកុម្មុយនិស្តទេ ព្រោះថាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរម្នាក់ៗសុទ្ធតែមានដីធ្លីជាកម្មសិទ្ធិ សម្រាប់បង្កបង្កើនផលរបស់ខ្លួន។ បញ្ហាដែលគេចង់បាននោះគឺ ឯករាជ្យបរិបូរណ៍សម្រាប់ប្រទេសជាតិ។ ចំណែកពួកកុម្មុយនិស្ត គេមើលឃើញថាប្រទេសកម្ពុជា ជាទីតាំងមួយប្រសើរសម្រាប់ពួកគេ'''។ <br \> នៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍មួយដែលត្រូវបានសារព័ត៌មានដ៏ធំមួយឈ្មោះ [[ញូវយ៉កថែម]] ចុះផ្សាយក្នុងទំព័រទី១របស់គេ នៅថ្ងៃទី ១៩ មេសា ១៩៥៣ ដែលធ្វើឲ្យពិភពលោកទាំងមូលមានការភ្ញាក់ផ្អើល។ ខ្លឹមសារគឺ ''' “... បើបារាំងមិនយល់ព្រមប្រគល់ឯករាជ្យឲ្យកម្ពុជាទេនោះ នឹងមានគ្រោះថ្នាក់មួយយ៉ាងពិតប្រាកដ គឺថាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនឹងក្រោកឈរឡើងប្រឆាំងនឹងបារាំង ហើយគេនឹងងាកទៅរកចលនាវៀតមិញ ដែលដឹកនាំដោយពួកកុម្មុយនិស្ត”។ ក្នុងករណីមានការគំរាមកំហែង ប្រជាពលរដ្ឋប្ដេជ្ញាថា "ពួកបារាំងទាំងអស់ដែលនៅក្នុងស្រុកខ្មែរ នឹងត្រូវឡោមព័ទ្ធ ហើយជីវិតចុងក្រោយរបស់ពួកគេនឹងមកដល់ ... “។ <br \> ព្រះបញ្ញាញាណខាងលើនេះ បានធ្វើឲ្យមតិសកលលោក ពិសេសលោកខាងលិច តម្រូវឲ្យរដ្ឋាភិបាលបារាំងព្រមចូលរួមធ្វើការចរចាជាមួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ស្ដីពីឯករាជ្យបរិបូរណ៍នៃរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ == រដ្ឋ​ប្រហារ == នៅថ្ងៃទី​១៨ មីនា ១៩៧០ ព្រះអង្គត្រូវសេនាប្រមុខ [[លន់ នល់|លន់-ណុល]]​ ធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីតំណែង​ ខណៈពេលដែលព្រះអង្គបានយាងទៅបំពេញទស្សនកិច្ចនៅបរទេស ដោយបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយឈ្មោះ [[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ]]។ រដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ពី[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ ==ការនិរទេសព្រះអង្គឯង និង ការដាក់រាជ្យ== ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ បានទៅ[[និរទេស]]ដាក់ព្រះអង្គឯងនៅ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៤ ដោយការយាងគង់នៅរាជដំណាក់នៅ[[ព្យុងយ៉ាង]] កូរ៉េខាងជើង<ref name="telegraph"/> និងក្រោយមកក៏យាងគង់ប្រថាប់នៅទីក្រុងប៉េកាំង នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ដោយយោងទៅហេតុផលព្រះរាជសុខភាព ព្រះអង្គបានប្រកាស[[ការដាក់រាជ្យ]]ពីរាជបល្ល័ង្កនៅថ្ងៃ៧ តុលា ២០០៤។ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ត្រូវបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជាមួយ[[លសិការោគ]]កោសិកា-ថ. ក្នុង[[ប្រូស្តាត]]ព្រះអង្គក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ ជំងឺនេះបានត្រឡប់មកនៅក្នុងព្រះឧទររបស់ព្រះអង្គនៅឆ្នាំ២០០៥ ហើយនិងព្រះរោគមហារីកថ្មីត្រូវបានគេរកឃើញនៅខែធ្នូ ២០០៨។ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ក៏បានរងទុក្ខពី[[ទឹកនោមផ្អែម|មធុមេហរោគ]] និង[[លើសឈាម|ការឡើងព្រះលោហិត]]។ <ref name="yahoo"/> រដ្ឋធមនុញ្ញនៃកម្ពុជាគ្មានលក្ខណ្ឌសម្រាប់ការដាក់រាជ្យឡើយ។ លោក[[ជា ស៊ីម|ជា-ស៊ីម]] [[ប្រធានព្រឹទ្ធសភា]] បានទទួលគោរម្យងារប្រមុខរដ្ឋ[[ស្ដីទី]] (គោរម្យងារមួយដែលលោកបានកាន់ជាច្រើនលើកពីមុនមក) រហូតដល់ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្កបានប្រជុំនៅថ្ងៃ១៤ តុលា និងបានជ្រើសតាំងព្រះ​[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]] ម្នាក់ក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រារបស់ព្រះសីហនុ ជាស្ដេចថ្មី។ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ជរាណាស់ទៅហើយក្រោយមកត្រូវបានប្រកាសជា ''សម្ដេចព្រះករុណា ព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះបិតាជាតិកម្ពុជា''។ ទោះបីជា ព្រះរោគរបស់ព្រះអង្គ ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ បានបង្ហាញព្រះកាយព្រះអង្គចុងក្រោយជាសាធារណៈនៅភ្នំពេញ ថ្ងៃទី៣០ តុលា ២០១១ មុនថ្ងៃព្រះរាជពិធីចម្រើនព្រះជន្មរបស់ព្រះអង្គ គម្រប់ ៨៩ យាងចូល ៩០ ព្រះវស្សា និងខួបទី២០ឆ្នាំ នៃការយាងមាតុភូមិនិវត្តន៍របស់ព្រះអង្គ និងសម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី។<ref name="Former Cambodian King Norodom Sihanouk dies at 90"/> == ការយាងសោយព្រះទិវង្គត == ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្ដម សីហនុ ព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះវររាជបិតាឯករាជ្យ បូរណភាពទឹកដីនិងឯកភាពជាតិ ទ្រង់បានសោយព្រះទិង្គតនៅថ្ងៃ១៥រោច ខែភទ្របទ​ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ព.ស.២៥៥៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១២ វេលាម៉ោង ១:២០ នាទីរំលងអាធ្រាត (ម៉ោងនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]) នាមន្ទីរពេទ្យទីក្រុង[[ប៉េកាំង]], នៃ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] ក្នុងព្រះជន្មាយុ៩០ព្រះវស្សា ដោយរោគាពាធ។ ព្រះបរមសពរបស់ទ្រង់ត្រូវបានដង្ហែពីមន្ទីរពេទ្យទីក្រុង[[ប៉េកាំង]]មកកាន់[[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] ដោយព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ [[នរោត្តម សីហមុនី]] ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងសម្ដេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ [[ហ៊ុន សែន]] អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី១៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១២ វេលាម៉ោង ២:៣០ នាទីរសៀល។ ព្រះបរមសពត្រូវបានដង្ហែពីព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិភ្នំពេញ មកព្រះបរមរាជវាំង​កាត់តាមវិមានឯករាជ្យ បានបញ្ចប់នៅម៉ោង ៥:៣០ ល្ងាច ដោយមានប្រជានុរាស្ត្រប្រមាណជាង ១ ០០០ ០០០ (មួយលាន) ទៅ​ជាង ១ ២០០ ០០០ (មួយលាន​ពីរសែន) នាក់មកចាំដង្ហែដែលមានទាំងបព្វជិត និង គ្រហស្ថ។ ព្រះបរមសពរបស់ព្រះអង្គនឹងតម្កល់នៅព្រះទីនាំងមហាមន្ទីរ ក្នុង​ព្រះបរមរាជវាំងរយៈពេល៣ខែ។ ក្រោយរយៈពេល៣ខែមក នៅថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣ ព្រះបរមសព ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ត្រូវបានប្រារព្ធព្រះរាជពិធីដង្ហែ ចេញពីព្រះទីនាំងមហាមន្ទីរ យាងចូលទៅព្រះទីនាំងទេវាវិនិច្ឆ័យ ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង រួចយាងដង្ហែបន្តទៅកាន់វាលព្រះមេរុ ដើម្បីរៀបចំព្រះរាជពិធីថ្វាយព្រះភ្លើង។ [[File:King Norodom Sihanouk's funeral procession 02.jpg|thumb|ការត្រឡប់មកប្រទេសកំណើត]] [[File:King Norodom Sihanouk's funeral procession 01.jpg|thumb|សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជទាំង២គណៈ គង់លើព្រះទីនាំងរាជសីហ៍ ]] ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ បានកំពុងទទួលការព្យាបាលខាងវេជ្ជសាស្ត្រនៅទីក្រុងប៉េកាំង (ប៉ីជិង) ចាប់តាំងពីខែមករា ឆ្នាំ២០១២ ចំពោះបញ្ហាព្រះរាជសុខភាពមួយចំនួន រួមមាន[[មហារីកចុងពោះវៀនធំ|មហារីកព្រះពោះវៀនធំ]] [[ទឹកនោមផ្អែម|ព្រះមធុមេហរោគ]] និង [[ព្រះសម្ពាធខ្ពស់]]។<ref name="NBC death"/> ព្រះអង្គបានសោយទិវង្គតបន្ទាប់ពីការគាំងព្រះហឫទ័យ(គាំងបេះដូង) នៅទីក្រុងប៉េកាំង (ប៉ីជិង) នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន នៅថ្ងៃ១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១២ មុន១៦ថ្ងៃពេលព្រះរាជពិធីចម្រើនរបស់ព្រះអង្គព្រះជន្មគម្រប់ ៩០ យាងចូល ៩១ ព្រះវស្សា។<ref name="death"/> ទង់ជាតិបានបង្ហូតនៅ[[ពាក់កណ្ដាលដង]] និង [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]បច្ចុប្បន្នព្រះ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]] និងលោក[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា|នាយរដ្ឋមន្ត្រី]] [[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]បានទៅទីក្រុងប៉េកាំង (ប៉ីជិង) នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ដើម្បីយាងដង្ហែយាង​ព្រះបរមសពរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ មករាជធានីភ្នំពេញ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាវិញ ដើម្បីប្រារព្ធព្រះរាជពិធីបុណ្យព្រះបរមសព​នៅឯ[[ព្រះបរមរាជវាំង រាជធានីភ្នំពេញ|ព្រះបរមរាជវាំង]]។<ref name="Xinhua"/> ព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ ធម្មិកោ|ស៊ីសុវត្ថិ-ធម្មិកោ]] ដែលធ្លាប់ជាជំនួយការនិងព្រះភាគិនេយ្យរបស់ព្រះអង្គ បានព្រះបន្ទូលថា ''ការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ គឺជាការបាត់បង់ដ៏ធំធេងចំពោះកម្ពុជា'' ដោយការបន្ថែមថា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ បានលះបង់ព្រះកាយពល ''សម្រាប់ប្រយោជន៍ជាតិ ប្រទេសទាំងមូល និងដើម្បីប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គ។'' <ref name="NBC death" /> [[អគ្គលេខាសហប្រជាជាតិ]]លោក[[បាន គីមូន|បាន-គីមូន]] ក៏បានបញ្ចេញវិចារ ទទួលស្គាល់''ការបូជាដ៏យូរអង្វែងរបស់ព្រះសីហនុចំពោះប្រទេសព្រះអង្គនិងកេរ្ដិ៍ដំណែលព្រះអង្គជាមេដឹកនាំរួបរួមជាតិដែល​ត្រូវគោរពបូជាដោយជនកម្ពុជានិងត្រូវបានគេគោរពជាអន្តរជាតិ។''<ref name="NBC death" /> បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់​ព្រះសីហនុ [[ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា]]បានបញ្ចាំងដដែលៗនូវឯកសាររយៈពេល៣០នាទីអំពីព្រះជីវប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គ។<ref name="Xinhua" /> ប្រជាជនខ្មែរ១០០ ០០០នាក់ត្រូវបានគេគិតថាឈរជាជួរលើផ្លូវចាប់ពីព្រលានយន្តហោះដល់ព្រះបរមរាជវាំងដើម្បីការយាងត្រឡប់នៃ​ព្រះសពរបស់ព្រះសីហនុ ប៉ុន្តែអ្នកផ្សព្វផ្សាយទូរទស្សន៍រដ្ឋទទកក្រោយមកបាននិយាយថាប្រជាជនប្រហែល ១ ២០០ ០០០ នាក់បានមានវត្តមាន។<ref name="NBC death" /><ref name="Cambodians line streets to see ex-king's body" /> នៅថ្ងៃ២៨ វិច្ឆិកា នៃឆ្នាំ២០១២ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ត្រូវបានប្រសិទ្ធិព្រះនាមជាផ្លូវការដោយព្រះរាជក្រឹត្យនៃព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី​ នៃគោរម្យងារ '''''ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ'''''។ នៅថ្ងៃសុក្រ ៦រោច ខែបុស្ស ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ព.ស.២៥៥៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី០១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣ ប្រជារាស្ត្របានប្រមូលផ្ដុំគ្នាលើផ្លូវនានានៅភ្នំពេញ ដើម្បីក្រាបធ្វើបង្គំលាជាលើកចុងក្រោយថ្វាយព្រះករុណាព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ពេលនោះព្រះបរមសពរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានដង្ហែតាមមហាវិថីនានាក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។ ព្រះបរមសពត្រូវបានយាងទៅកាន់ព្រះបរមមេរុ ស្ថិតនៅភាគឦសានក្បែរព្រះបរមរាជវាំង តម្កល់លើព្រះមហាបញ្ចា ក្នុងព្រះបរមមេរុ នឹងត្រូវប្រារព្ធព្រះរាជពិធីថ្វាយព្រះភ្លើងព្រះបរមសពនៅថ្ងៃចន្ទ ៩រោច ខែបុស្ស ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ព.ស.២៥៥៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី០៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣។ លុះនៅវេលាព្រឹកថ្ងៃអង្គារ ១០កើត ខែបុស្ស ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ព.ស.២៥៥៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី០៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣ ព្រះអង្គាររបស់ព្រះអង្គត្រូវបានដង្ហែនឹងបំប្លែងចូលទៅក្នុងទន្លេចតុមុខ ដើម្បីភាពត្រជាក់ត្រជាក់ត្រជុំ ចម្រុងចម្រើន កើតមានដល់ព្រះរាជវង្សានុវង្ស និងប្រជារាស្ត្រកម្ពុជាទាំងមូល។ នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ១២រោច ខែបុស្ស ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ព.ស.២៥៥៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី០៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣ ព្រះបរមអដ្ឋិរបស់ព្រះអង្គ ត្រូវបានយាងដង្ហែទៅតម្កល់លើព្រះមហាបញ្ចា ក្នុងព្រះទីនាំងមហាមន្ទីរ ព្រះបរមរាជវាំង។ <ref>{{Cite web |url=http://www.straitstimes.com/breaking-news/se-asia/story/ashes-cambodias-revered-ex-king-sihanouk-lowered-river-20130205 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=30 ឧសភា 2013 |archivedate=13 កុម្ភៈ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130213000541/http://www.straitstimes.com/breaking-news/se-asia/story/ashes-cambodias-revered-ex-king-sihanouk-lowered-river-20130205 |url-status=dead }}</ref> == អព្ភូតហេតុ == នៅយប់ថ្ងៃទី២១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១២ ប្រជាពលរដ្ឋ និង អ្នកសារព័ត៌មាន CNC ប្រចាំនៅខេត្តបាត់ដំបង និង រាជធានីភ្នំពេញ បាននិយាយថាមានឃើញព្រះភ័ក្ដ្ររបស់ ព្រះអតីតព្រះបាទនរោត្ដម-សីហនុ នៅក្នុងព្រះចន្ទ។ នៅថ្ងៃបូជាព្រះសពឃើញមានផ្សែងមានរាងដូចជាមនុស្ស។ ==គោរម្យងារ និង ការទូលហៅ== {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ការទូលហៅក្សត្រ |royal name = ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ |image = [[File:Royal Arms of Cambodia.svg|70px]] |dipstyle = [[ព្រះករុណា]] |offstyle = ព្រះអង្គ |altstyle = ''សម្ដេច''}} បន្តបន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យរបស់ព្រះអង្គ គោរម្យងារជាផ្លូវការរបស់ព្រះអង្គគឺ '''''ព្រះកុរណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះវររាជបិតាឯករាជ្យ បូរណភាពទឹកដី និងឯកភាពជាតិខ្មែរ'''''។ ព្រះរាជសកម្មភាពដ៏ថ្លៃថ្លាខាងលើនេះ បានបង្ហាញឱ្យឃើញនូវសច្ចធម៌នៃទសពិធរាជ ធម៌របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូងជាទីសក្ការៈ ដែលព្រះអង្គបាន​នឹង​កំពុងប្រោស ព្រះរាជទានដល់ប្រជារាស្រ្តកម្ពុជា ដោយមិនប្រកាន់ជាតិកំណើត ជំនឿសាសនា ពណ៌សម្បុរ ឡើយ។ ដោយសារសច្ចភាពនេះហើយទើបប្រជារាស្ត្រកម្ពុជាទូទំាំងប្រទេសបានគាំទ្រដោយ ឥតសំចៃថ្វាយព្រះអង្គ ចំពោះការយាងគ្រងរាជសម្បត្តិសារជាថ្មីនៅឆ្នំា១៩៩៣ ហើយពុំធ្លាប់ មាននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តលោកកន្លងមក៕ == ឥស្សរិយយស == === ឥស្សរិយយសបរទេស === * {{Flag|កូរ៉េខាងត្បូង}} : មហាឥស្សរិយយសលំដាប់មូគូងហ្វា <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|ឆែកូស្លូវ៉ាគី}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់សេតសិង្ហឆែកូស្លូវ៉ាគីថ្នាក់ទីមួយ ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឍន៍ (១៩៥៥) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|ជប៉ុន}} : កណ្ឋាភរណនៃឥស្សរិយយសលំដាប់ស្បៃរឿងទេស (ម.ស. ២.១២.១៩៥៥) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|ថៃ}} : គ្រឿងខត្តិយរាជឥស្សរិយាភរណ៍​មហាចក្រីបរមរាជវង្ស (១៥.១២.១៩៥៤) <ref>ราชกิจจานุเบกษา, [http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2497/D/086/2880.PDF ประกาศสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง ถวายเครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์แด่พระมหากษัตริย์แห่งกัมพูชา] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304203756/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2497/D/086/2880.PDF |date=4 មីនា 2016 }}, เล่ม ๗๑, ตอน ๘๖ ง, ๒๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๙๗, หน้า ๒๘๘๐</ref> * {{Flag|នីហ្សេ}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់ជាតូបការនៃនីហ្សេ ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឍន៍ (៥.១១.១៩៦៩) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|បារាំង}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់នាយទាហានកិត្តិយស ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឍន៍ (២១.១០.១៩៤១*, ម.ធ. ៣.៥.១៩៤១) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|ប៉ូឡូញ}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់បដិទានប៉ូឡូញ (?.៧.១៩៥៦) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|ព្រុយណេ}} : [[ឥស្សរិយយសលំដាប់រាជវង្សនៃមហាម្កុដព្រុយណេ]] (ដគមព) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|ភូមា}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់អគ្គមហាឋិរិធុធម្ម ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឍន៍ (១៥.១១.១៩៥៤) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|ម៉ារ៉ុក}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់រាជបល្ល័ង្កម៉ារ៉ុក ថ្នាក់ម.ស. <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|ម៉ាឡេស៊ី}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់ម្កុដរដ្ឋម៉ាឡេស៊ី (ដ.ម.ន.) (២១.១២.១៩៦២) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|យូហ៊្គោស្លាវី}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់មហានក្ខត្តឫក្សនៃយូហ៊្គោស្លាវី (១៧.១.១៩៦៨) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|លាវ}} : ឥស្សរិយភណ្ឌលានជាងក្លស់ស ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឍន៍ (ឆៀង ១៨.៤.១៩៦៣) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|វៀតណាម}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់នាគរាជអណ្ណាម ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឍន៍ (៣.៤.១៩៤២) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|វៀតណាម}} : ឥស្សរិយយសជាតូបការវៀតណាម ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឍន៍ (១៩៥៩) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|សិង្ហបុរី}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់ទេម៉ាសាក់ថ្នាក់ទី១នៃសិង្ហបុរី (៩.៤.១៩៦៣) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|ស៊ីរី}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់អ៊ែលហ៊្វីឡឺផ្វាស ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឍន៍ (១៥.១១.១៩៥៩) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|ហ៊្វីលីពីន}} : រាជនៃឥស្សរិយយសលំដាប់ស៊ីកាទុណាហ៊្វីលីពីន (៣១.១.១៩៥៧) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|ឥណ្ឌូណេស៊ី}} : នក្ខត្តឫក្សនៃសាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូណេស៊ី ថ្នាក់ទី១ រឺ អាទិបូរណ៌ (១.៤.១៩៦៨) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|អ៊ីតាលី}} : [[ឥស្សរិយយសលំដាប់គុណូបការនៃសាធារណរដ្ឋអ៊ីតាលី]] ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឍន៍ <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|អូទ្រីស}} : មហាគ្រឿងឥស្សរិយយសគុណូបការឆៀងមាសនៃអូទ្រីស (២៩.៨.១៩៥៦) <ref name="RoyArk">រ៉ូយ៉ាល់អាខ [http://www.royalark.net/Cambodia/camboa19.htm កម្ពុជា - ទំ.១៩]</ref> * {{Flag|អេត្យូពី}} : កណ្ឋាភរណនៃឥស្សរិយយសលំដាប់ម្ចាស់ក្សត្រីឝ៊េបានៃអេត្យូពី (៤.៥.១៩៦៨) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|អេស្ប៉ាញ}} : កណ្ឋាភណ្ឌឥស្សរិយយសផ្ទឹមនិងព្រួញនៃអេស្ប៉ាញ (២២.៦.១៩៥៦) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|អេស្ប៉ាញ}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់យោធូបការពណ៌ស (២២.៦.១៩៥៦) <ref name="RoyArk" /> * {{Flag|អេហ៊្សីប}} : ឥស្សរិយយសលំដាប់នីលអេហ៊្សីប ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឍន៍ (៩.១១.១៩៥៩) <ref name="RoyArk" /> ==ព្រះរាជគ្រួសារ== [[File:Queen Norodom Monineath Sihanouk Monique of Cambodia.jpg|thumb|right|180px|[[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ]]]] ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ មានព្រះមហេសីនិងព្រះស្នំជាច្រើន ហើយមានតែ៦អង្គ-នាក់ប៉ុណ្ណោះជាមហេសីផ្លូវការ ព្រមទាំងមានព្រះបុត្រាបុត្រី១៤អង្គ ក្នុងកំឡុងពេលដប់ពីរឆ្នាំ។{{Citation needed|date=ខែធ្នូ ២០១២}} តាមរយៈ ''[[ថែយម៍ (ទស្សនាវដ្ដី)|ថែយម៍]]'' (៣០ មិថុនា ១៩៥៦) យ៉ាងណាក៏ដោយក៏មហេសីស្របច្បាប់របស់ព្រះអង្គគឺ ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម ថាវ៉េត នរលក្ខណ៍ (បានរៀបអភិសេកនៅឆ្នាំ១៩៥៥) និង ប៉ូល ម៉ូនិក អ៊ីហ្ស៊ី (បានរៀបអភិសេកនៅជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៩៥៥) ជាកូនស្រីក្មេងជាងគេរបស់ អ្នកស្រី ប៉ុម ពាង និង​ប្ដីទីពីររបស់គាត់ គឺលោកហ្សង់-ហ្វ្រង់ស្វ័រអ៊ីហ៊្សី ជាធនាគារិកម្នាក់។ សំណុំឯកសារដើមមួយនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ក្នុង ''[[ដឹញូវយ៉កថែយម៍]]'' (៤ មិថុនា ១៩៩៣ ទំព័រ. A៨) បានថ្លែងថាព្រះអង្គបានជួបអ្នកម្នាងម៉ូនិក អ៊ីហ្ស៊ី នៅឆ្នាំ១៩៥១ នៅពេលដែលព្រះអង្គបានប្រគល់រង្វាន់ទៅកាន់នាង ក្នុង[[ការប្រកួតសម្រស់|ការប្រកួតបវរកញ្ញ]]។ {| class="toccolours" width="100%" | colspan="4" style="background: #F4AF09 " align="center" |ព្រះរាជបុត្រនឹងព្រះរាជធីតានៃព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ |- ! style="background: #FFD700; color: #000000;" |ព្រះនាម ! style="background: #FFD700; color: #000000;" |ប្រសូត ! style="background: #FFD700; color: #000000;" |ចូលទិវង្គត ! style="background: #FFD700; color: #000000;" |ព្រះវស្សា |- | colspan="4" style="background: #FFFACD" align="center" |''' [[ផាត់ កាញ៉ុល |អ្នកម្នាង ផាត់ កាញ៉ុល]]''' (គ.ស. ១៩២០ - ១ កុម្ភៈ គ.ស. ១៩៦៩) អភិសេក: គ.ស. ១៩៤២ / ក្រោយមកលែងលះ |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |'''[[នរោត្តម បុប្ផាទេវី| សម្តេចរាជបុត្រីព្រះរៀម នរោត្តម បុប្ផាទេវី]]''' | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |០៨ មករា គ.ស.១៩៤៣ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |១៨ វិច្ឆិកា គ.ស.២០១៩ | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |៧៦ព្រះវស្សា |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |'''សម្តេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិ''' | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |០២ មករា គ.ស.១៩៤៤ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |២៨ វិច្ឆិកា គ.ស.២០២១ | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |៧៧ព្រះវស្សា |- | colspan="4" style="background: #FFFACD" align="center" |'''[[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី]]''' ( ម្ចាស់ ម៉ោង ) (២៦ មករា គ.ស.១៩២៩ - ៥ ធ្នូ គ.ស.១៩៧៤) អភិសេក: គ.ស.១៩៤២ / លែងលះ: គ.ស.១៩៥១ |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |'''សម្តេចព្រះបរមរាមា នរោត្តម យុវនាថ''' | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |១៧ តុលា គ.ស. ១៩៤៣ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |១៤ មករា គ.ស. ២០២១ | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |៧៨ព្រះវស្សា |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម រ៉ាវីវង្ស សីហនុ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៤៤ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៧៣ | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |២៩ព្រះវស្សា |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |'''សម្តេចព្រះមហិស្សរា នរោត្តម ចក្រពង្ស''' | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៤៥ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |បច្ចុប្បន្ន | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |៧៨ព្រះវស្សា |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ នរោត្តម សូរិយារង្សី | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៤៧ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៧៦ | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |២៩ព្រះវស្សា |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ នរោត្តម គន្ធបុប្ផា | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |១៦ សីហា គ.ស.១៩៤៨ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |១៣ ធ្នូ គ.ស.១៩៥២ | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |០៤ ព្រះវស្សា |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម ខេមានុរក្ស សីហនុ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៤៩ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៧៥ | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |៣៣ព្រះវស្សា |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ នរោត្តម បទុមបុប្ផា | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៥១ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៧៦ | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |២៥ព្រះវស្សា |- | colspan="4" style="background: #FFFACD" align="center" |'''ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន''' ( ម្ចាស់ ដូង ) (៦ មេសា គ.ស.១៩២៩ - ១៧ កុម្ភៈ គ.ស.១៩៤៦) អភិសេក: គ.ស.១៩៤៤ |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម នរៈទីប៉ោ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៤៦ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៧៦ | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |៣០ព្រះវស្សា |- | colspan="4" style="background: #FFFACD" align="center" |'''សម្តេចព្រះរាជកន្និដ្ឋា នរោត្តម ថាវ៉េត នរលក្ខណ៍''' (២៩ កញ្ញា គ.ស.១៩២៧- ០៤ កុម្ភៈ គ.ស.២០១៧) អភិសេក: គ.ស.១៩៤៦ ផ្លូវការ: ៤ មីនា​ ១៩៥៥ |- | colspan="4" style="background: #FFFACD" align="center" |''' [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស |ម៉ម ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]]''' ( ម៉ម លាវ ) (១៩៣៤ - ១៩ មេសា គ.ស.១៩៧៥) អភិសេក: គ.ស.១៩៤៩ |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ នរោត្តម សុជាតិវត្តិយ៉ា | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៥៣ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |គ.ស.១៩៧៥ | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |២២ព្រះវស្សា |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |'''សម្តេចរាជបុត្រីព្រះអនុជ នរោត្តម អរុណរស្មី''' | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |០២ តុលា គ.ស.១៩៥៥ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |បច្ចុប្បន្ន | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |៦៨ព្រះវស្សា |- | colspan="4" style="background: #FFFACD" align="center" |''' [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ | សម្តេចព្រះមហាក្សត្រី នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ]]''' ( ប៉ូលម៉ូនិច អ៊ីហ្ស៊ី ) (១៨ មិថុនា គ.ស.​១៩៣៦ - បច្ចុប្បន្ន) អភិសេក: គ.ស.១៩៥២ ផ្លូវការ: គ.ស.១៩៥៥ |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |'''ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ [[នរោត្ដម សីហមុនី]]''' | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |១៤ ឧសភា គ.ស.១៩៥៣ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |បច្ចុប្បន្ន | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |៧០ព្រះវស្សា |- | style="background: #FFFFFF" valign="top" |សម្តេច នរោត្តម នរិន្រ្ទៈពង្ស | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |១៨ កញ្ញា គ.ស.១៩៥៤ | style="background: #FFFFFF" align="center" valign="top" |០៨ តុលា គ.ស.២០០៣ | style="background: #FFFFFF" align="right" valign="top" |៤៩ព្រះវស្សា |} {{ahnentafel top|width=100%}} <center>{{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. '''ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ'''<small><ref name="CAMBOA19"/></small> |2= 2. [[នរោត្តម សុរាម្រិត|ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សុរាម្រិត]] |3= 3. [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសុមៈនារីរ័ត្នសិរីវឌ្ឍនា]] |4= 4. [[នរោត្តម សុធារស|សម្តេចព្រះរាជអយ្យកោ វរចក្ររណឫទ្ធិ នរោត្តម សុធារស]] |5= 5. [[នរោត្តម ផាង៉ាម|សម្តេចព្រះរាជអយ្យកា ខត្តិយកល្យាណ ភគវត្តីរាជសុដា នរោត្តម ផង៉ាង៉ាម]] |6= 6. [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] |7= 7. [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី នរោត្តម កាញ្ចនវិមាន នរលក្ខណ៍ទេវី]] |8= 8. [[នរោត្តម|ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម បរមរាមាទេវាវតារ]] |9= 9. [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា]] |10= 10. [[នរោត្តម|ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម បរមរាមាទេវាវតារ]] |11= 11. បុប្ផា-នួន |12= 12. [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ]] |13= 13. [[សម្តេចព្រះវររាជជិនីនាថ វ៉ាន់]] |14= 14. [[នរោត្តម ហស្សកណ្ឌ]] |15= 15. លោកចៅឃុនប្រយូវង្ស សៅ សំប៉ាត់ |16= 16. [[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី ព្រះអង្គឌួង]] |17= 17. [[សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍ (អ្នកម៉ែនាងប៉ែន)|សម្តេចព្រះស្រីសុទ្ធនាធម្មអច្ឆរា ប៉ែន]] |18= 18. ការិយាលេខានុការបាត់ដំបងម្នាក់ |19= 19. |20= 20. [[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី ព្រះអង្គឌួង]] |21= 21. [[សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍ (អ្នកម៉ែនាងប៉ែន)|សម្តេចព្រះស្រីសុទ្ធនាធម្មអច្ឆរា ប៉ែន]] |22= 22. លោធា-សា |23= 23. |24= 24. [[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី ព្រះអង្គឌួង]] |25= 25. [[សម្តេចព្រះបរមអច្ឆរាអក្សរ ពៅ]] |26= 26. ការិយាលេខានុការម្នាក់ |27= 27. |28= 28. [[នរោត្តម|ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម បរមរាមទេវាតារ]] |29= 29. |30= 30. [[ឧកញ្ញ៉ក្រឡាហោម សៅ]] |31= 31. [[យូរ៉ា វរ្ម័ន|យូរ៉ា-វរ្ម័ន]] }}</center> {{ahnentafel bottom}} ==ស្នាព្រះហស្ថ== <div class="references-small"> * ''ទីតាំងនៃកម្ពុជាក្នុងពិភពលោកដ៏គ្រោះថ្នាក់'' សាន់ផ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ : [[មូលនិធិអាស៊ី]] ១៩៥៨ * ''សុន្ទរកថា បានថ្លែងដោយសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុ ប្រមុខនៃគណៈរដ្ឋមន្ត្រីក្នុងឱកាសនៃកិច្ចសម្ពោធផ្លូវជាន់ខ្ពស់មិត្តភាពខ្មែរ-អាមេរិក'' ភ្នំពេញ ១៩៥៩ * ''ឧត្តមគតិ គោលបំណង និង កិច្ចការនៃយុវជនសង្គមរាជានិយមខ្មែរ ការបកប្រែ និង វិចារណកថានៃលក្ខន្តិកៈនៃយ.ស.រ.ខ.'' [គ.ក., រ.ទស្សវត្សឆ្នាំ១៩៦០ * ''ការថ្លែងសុន្ទរកថានៃព.អ.ម.នរោត្តម-សីហនុ អគ្គរដ្ឋនៃកម្ពុជា [នៅ] ក្នុងសន្និសីទនៃប្រមុខរដ្ឋរឺរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។'' ញូវយ៉ក: [[បេសកកម្មអចិន្ត្រៃយ៍កម្ពុជាទៅកាន់សហប្រជាជាតិ]] ១៩៦១ * ''ការថ្លែងសុន្ទរកថានៃព.អ.ម.សម្ដេចនរោត្តម-សីហនុ អគ្គរដ្ឋនៃកម្ពុជាទៅកាន់[[សង្គមអាស៊ី]]។'' ញូវយ៉ក: បេសកកម្មអចិន្ត្រៃយ៍នៃកម្ពុជាទៅកាន់សហប្រជាជាតិ ១៩៦១ * ''ការថ្លែងសុន្ទរកថានៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកទីដប់ប្រាំមួយនៃមហាសន្និបាតនៃសហប្រជាជាតិ'' ញូវយ៉ក: បេសកកម្មអចិន្ត្រៃយ៍នៃកម្ពុជាទៅកាន់សហប្រជាជាតិ ១៩៦១ * ''អត្ថបទនានាបានបោះពុម្ពុនៅ "Realités cambodgiennes" ២២ មិថុនា – ២៧ កក្កដា ១៩៦២។'' វ៉ាស៊ីនតោន ស.ក. [[ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-សហរដ្ឋ|ស្ថានរាជទូតកម្ពុជា]] ១៩៦១ * ''សុន្ទរកថាដោយសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុ ព្រះប្រមុខរដ្ឋ នៅក្នុងការសម្ពោធនៃសន្និសីទអាស៊ីលើកទីប្រាំមួយដែលបានរៀបចំឡើងដោយសង្គមមិត្តសំឡាញ់។'' ព័ត៌មាន[ភ្នំពេញ] ១៩៦២ * ''លិខិតបើកចំហទៅកាន់សារព័ត៌មានអន្តរជាតិ'' ភ្នំពេញ: Imprimerie du Ministere de L'Information ១៩៦៤ * ''បទសម្ភាសន៍ជាមួយសម្ដេចសីហនុ។'' ជាមួយលោក[[វិល្លៀម វ៉សស៊ី|វិល្លៀម-វ៉សស៊ី]] ភ្នំពេញ: ក្រសួងឃោសនាការ ១៩៦៥ * ''តើយើងគឺជា''អ្នកអព្យាក្រឹតក្លែងក្លាយ''មែនទេ?: វិចារណកថាក្នុងវិវេចនាកម្ពុជា លេខ. ១៦ ១៥ កក្កដា ១៩៦៦ '' ភ្នំពេញ: ប្រមុខនៃគណៈរដ្ឋមន្ត្រីរដ្ឋ ១៩៦៦ * ''បរាជ័យដែលបានឆ្លងកាត់ដោយសហរដ្ឋក្នុងការពាក់ព័ន្ធខ្លួនជាមួយ "តតិយលោក" បានបង្ហាញក្នុងពន្លឺនូវបទពិសោធន៍ផ្ទាល់របស់កម្ពុជា'' ភ្នំពេញ? ១៩៦៨ * ''កំណត់ខ្លីៗអំពីសំណង់ជាតិនៅកម្ពុជា'' ភ្នំពេញ : Impr. សង្គមរាស្ត្រនិយម ១៩៦៩ * ''[http://www.archive.org/details/MessageAndSolemnDeclarationOfSamdechNorodomSihanoukHeadOfStateOf សារនិងការប្រកាសឧឡារិកនៃសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុ ព្រះប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា (មិនា ២៣ ១៩៧០)។]'' [S.l.]: រាជរដ្ឋាភិបាលសាមគ្គីជាតិកម្ពុជា ញូវយ៉ក: [[គណៈកម្មាធិការសាមគ្គីភាពឥណ្ឌូចិន]] ១៩៧០ * ''សម្ដេចនរោត្តម-សីហនុកម្ពុជានិយាយទៅកាន់ពួកអាមេរិក ក.- តុ. ១៩៧០។'' [គ.ក. ១៩៧០ * ''សារទៅកានមិត្តសម្លាញអាមេរិកដោយសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុនៃកម្ពុជា។'' [គ.ក. ១៩៧០ * ''លិខិតនៃសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុ ព្រះប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា ទៅកាន់ព្រះករុណា សម្ដេចព្រះរាជិនី និងឯកឧត្តម លោកជំទាវ ប្រមុខនៃរដ្ឋាភិបាលនៃបណ្ដាប្រទេសមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។'' [គ.ក. ១៩៧០ * ''កម្ពុជា ថ្ងៃនេះ: បទសម្ភាសន៍មួយជាមួយសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុ។'' (ជាមួយ[[ខេន ខូត|ខេន-ខូត]] និង [[ឃ្រីស ផ្វាលី|ឃ្រីស-ផ្វាលី]]) ណត់ធិងអឹម អង់.: [[មូលនិធិសន្តិភាពបឺរត្រឹណ្ដ៍រ៉ាសល]] ១៩៧០ * ''សម្ដេចនរោត្តម-សីហនុឆ្លើយតបទៅនឹងលោកន័រម៉ឹន-ខឺខ ស.ស. មេដឹកនាំនៃពួកប្រឆាំង (នូវែលសេឡង់)'' [នូវែលសេឡង់? : ប.ស. ១៩៧១ * ''សម្ដេចនរោត្តម-សីហនុកម្ពុជា និយាយ ខែមករា–កុម្ភៈ ១៩៧១។'' [S.l. : ប.ស. ១៩៧១ * ''ការរំដោះតតិយលោក: គន្លឹះ: ថ្លែងសុន្ទរកថាទៅកាន់សន្និសីទកំពូលអាហ្សេ'' ណត់ធិងអឹម អង់.: មូលនិធិសន្តិភាពបឺរត្រឹណ្ដ៍រ៉ាសល ១៩៧៣ * ''សង្គ្រាមរបស់ខ្ញុំជាមួយភ.ស.ក.: កំណត់ប្រវត្តិនៃសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុ'' "ពេលដែលបានប្រាស្រ័យ នឹងលោក[[វិលផ្វ្រឹដ បឺរឆិត្ត|វិលផ្វ្រឹដ-បឺរឆិត្ត]]" ញូវយ៉ក [[សៀវភៅភែនទីអន]] ១៩៧៣ (ISBN 0-7139-0449-6, ISBN 0-394-48543-2)</div> * ''ការតស៊ូរបស់កម្ពុជា'' អខ់ឃ្លែណ្ដ៍ [[គណៈកម្មាធិការវៀតណាមអខ់ឃ្លែណ្ដ៍]] ១៩៧៣ * ''[http://www.archive.org/details/StatementsByPrinceNorodomSihanouk1965-1973 សេចក្ដីថ្លែងការណ៍ដោយសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុ ១៩៦៥–១៩៧៣]'' វ៉ាស៊ីនតោន ស្ថានទូលសាធារណខ្មែរ ប៉្រិសសិខទីន ១៩៧៣ * ''សង្គ្រាមនិងក្ដីសង្ឃឹម: ករណីកម្ពុជា'' ញូវយ៉ក សៀវភៅភែនទីអន ១៩៨០ * ''សម្ដេចសីហនុអំពីកម្ពុជា: បទសម្ភាសន៍និងកិច្ចពិភាក្សាជាមួយសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុ'' (ជាមួយ[[ម៉ាណុឡា ស្ឆៀរអ៊ូម|ម៉ាណុឡា-ស្ឆៀរអ៊ូម]] និង [[ពេទេរ ស្ឆៀរ|ពេទេរ-ស្ឆៀរ]] ) ហាំប៊ខ: [[វិទ្យាស្ថានសិក្សាអាស៊ី|Institut für Asienkunde]] ១៩៨០ * ''សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ បានអង្កេតមើលដោយព្រះនរោត្តម-សីហនុ'' ព្យុងយ៉ាង: [[គ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពភាសាបរទេស]] ១៩៨០ ==ភាពយន្តលេខន៍== ព្រះសីហនុបានចាប់អារម្មណ៍ខាងតន្ត្រី ព្រះអង្គបានតែងនិងសំដែងចម្រៀងជាញឹកញាប់ជា[[ភាសាខ្មែរ]] បារាំង និង អង់គ្លេស។ ទ្រង់បានលេង[[ក្លារីណែត]] [[សាក់សូផ្វូន]] [[ព្យែណូ]] និង[[អង្កាញ់]]។ ចាប់ពីវ័យដំបូង ព្រះអង្គមានការងប់ដោយសារកុនក៏ដូចគ្នានឹងសិល្បៈ ល្ខោន និងរបាំដែរ។ ព្រះអង្គបានក្លាយជាអ្នកធ្វើភាពយន្តដ៏អស្ចារ្យ ដែលសរសេរ ដឹកនាំ (និងសំដែងក្នុងនោះ) កុនជាច្រើនដែលមានការប្រឌិតភាគច្រើន តែងតែរួមជាមួយនិងសាច់រឿងដែលមានមូលដ្ឋានអំពីជីវភាពជាឯកសារនិងព្រឹត្តិការណ៍​ប្រវត្តិសាស្ត្រនានានៅកម្ពុជា។{{Citation needed|date=ខែធ្នូ ២០១២}} ភាពយន្តឆ្នាំ១៩៦៦របស់ទ្រង់ ''La Forêt Enchantée'' ជាភាសាខ្មែរ ''ព្រៃប្រសិទ្ធិ'' ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុង[[មហោស្រពខ្សែភាពយន្តអន្តរជាតិមូស្គូលើកទី៥]]នៅឆ្នាំ១៩៦៧។<ref name="Moscow1967"/><ref name="MTV"/> <br /> ភាពយន្តខ្លះៗរបស់អតីតព្រះមហាក្សត្រនរោត្តម-សីហនុ:<br /> 1. <br /><!-- Deleted image removed: [[File:See Angkor and Die (1993).jpg|thumb|See Angkor and Die (1993)]] --> ឃើញអង្គរហើយស្លាប់ (១៩៩៣)<br /> កាលបរិច្ឆេទការចេញផ្សាយ: ១៩៩៣ (ការចេញផ្សាយដំបូង)<br /> អ្នកដឹករឿង: ព្រះនរោត្តម-សីហនុ<br /> រយៈពេលលេង: ៨១នាទី<br /> ប្រភេទ: ល្ខោន <br /> <br /><!-- Deleted image removed: [[File:An Ambition Reduced to Ashes (1995).jpg|thumb|An Ambition Reduced to Ashes (1995)]] --> 2.<br /> ភូមិរបស់ខ្ញុំនៅពេលអស្ដង្គត (១៩៩២) <br /> កាលបរិច្ឆេទការចេញផ្សាយ: ១៩៩២ (ការចេញផ្សាយដំបូង) <br /> អ្នកដឹករឿង: នរោត្តម-សីហនុ<br /> រយៈពេលលេង: ៦៣នាទី<br /> ប្រភេទ: ល្ខោន<br /> 3.<br /> មហិច្ឆិតាកាត់បន្ថយគំនរផេះផង់ (១៩៩៥) <br /> កាលបរិច្ឆេទការចេញផ្សាយ: ១៩៩៥ (ការចេញផ្សាយដំបូង)<br /> អ្នកដឹករឿង: នរោត្តម-សីហនុ<br /> តួ: ម៉ម-សុទ្ធ<br /> ប្រភេទ: ខ្សែភាពយន្តខ្លី ល្ខោន<br /> 4. <br /> ថ្ងៃចុងក្រោយនៃលោកវរសេនីយឯកសាវត្ថិ (១៩៩៥)<br /> កាលបរិច្ឆេទការចេញផ្សាយ: ១៩៩៥ (ការចេញផ្សាយដំបូង)<br /> អ្នកដឹករឿង: នរោត្តម-សីហនុ<br /> រយៈពេលលេង: ៣៤នាទី<br /> ប្រភេទ: ខ្សែភាពយន្តខ្លី ល្ខោន ==ឯកសារភាពយន្ត== # Cortège Royal (១៩៦៩) # Cambodge ១៩៦៥ (១៩៦៥) # នរោត្តមសីហនុ Roi Cinéaste (១៩៩៧) ដោយលោក ភ្វ្រីដដេហ៊្រិក-មីទាំរហ្រង់ ==សូមមើលផងដែរ== * [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អ្នកគ្រប់គ្រងកម្ពុជា]] ==ឯកសារយោង== {{reflist|30em|refs= <ref name="atimes">[http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/IC15Ae01.html Dining with the Dear Leader] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818154602/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/IC15Ae01.html |date=18 សីហា 2016 }} By Bertil Lintner – Asian Times, 2007. Retrieved 15 August 2009.</ref> <ref name="CAMBOA19">{{cite web|url=http://www.royalark.net/Cambodia/camboa19.htm |title=CAMBOA19 |publisher=Royalark.net |accessdate=១៥ តុលា ២០១២}}</ref> <ref name="Cambodians line streets to see ex-king's body">{{cite news|last=ឈាង|first=សុផេង|title=ជនកម្ពុជាតម្រៀបជួរលើផ្លូវដើម្បីមើលព្រះសពអតីតព្រះមហាក្សត្រ|url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hUd5rCO6aN6_OdK6GFUpI7qsWlPA?docId=99693f0a10184c6aa7ddb23f34460858|accessdate=១៨ តុលា ២០១២|newspaper=សារព័ត៌មានអាសូស៊ីអេតធិត}}</ref> <ref name="clymer">Clymer, pp. 74–76.</ref> <ref name="countrystudies">[http://countrystudies.us/cambodia/72.htm countrystudies.us]</ref> <ref name="death">{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19943963 |title=Cambodia former king Norodom Sihanouk dies aged 89 |work=BBC News |date=15 October 2012}}</ref> <ref name="google">វីឌិយអានណឹ, បិន្នី, ''[http://books.google.com.vn/books?id=mhkw4Psq0SQC&dq= ការរាំនៅក្នុងស្រមោល: ព្រះសីហនុ ខ្មែរក្រហម និង សហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា]'' (២០០៨) ទំ.២៨៩។</ref> <ref name="google1">[http://books.google.com/books?id=7i0jGxysUUcC&pg=PA167&dq=khmer+rouge+north+korea&lr=&as_brr=3#v=onepage&q=khmer%20rouge%20north%20korea&f=false books.google.com]</ref> <ref name="interviews">Prince Sihanouk of Cambodia. Interviews and talks with Prince Norodom Sihanouk. Hamburg 1985. p. 14.</ref> <ref name="interviews2">Prince Sihanouk of Cambodia. Interviews and talks with Prince Norodom Sihanouk. Hamburg 1985. p. 85.</ref> <ref name="johns">[http://www.worldandi.com/specialreport/1988/february/Sa13957.htm "Cambodia at a Crossroads"], by Michael Johns, ''The World and I'' magazine, February 1988.</ref> <ref name="King Father Sihanouk holds ECCC at bay">{{cite journal|date=៧ កញ្ញា ២០០៧|title=King Father Sihanouk holds ECCC at bay|journal=ភ្នំពេញប៉ុស្ត៍|url=http://www.phnompenhpost.com/index.php/20070906441/National-news/king-father-sihanouk-holds-eccc-at-bay.html|accessdate=១៣ តុលា ២០០៩|quote=ព្រះមហាវីរក្សត្រនរោត្តម-សីហនុបានកាន់តំណែងជាច្រើនណាស់ចាប់តាំងពី១៩៤១ ដែលសៀវភៅកំណត់ត្រាពិភពលោកហ្គៀនណិសបង្ហាញថាព្រះអង្គជាអ្នកនយោបាយដែលបានកាន់កាប់តំណែងនយោបាយផ្សេងៗដ៏ល្អបំផុតរបស់ពិភពលោក។|archive-date=4 មករា 2013|archive-url=https://archive.today/20130104144410/http://www.phnompenhpost.com/plans/form|dead-url=yes}}</ref> <ref name="montagnon">Pierre Montagnon, ''La France coloniale'', vol. 2, Pygmalion-Gérard Watelet, 1990, p. 126.</ref> <ref name="NBC death">{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/49423414#.UHySb650E2w|title=អតីតព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជានរោត្តម-សីហនុសុគតនៅព្រះជន្ម៨៩|work=ព័ត៌មានNBC|date=១៥ តុលា ២០១២|agency=សារព័ត៌មានអាសូស៊ីអេតធិត|accessdate=១៥ តុលា ២០១២|author=ឈាង-សុផេង}}</ref> <ref name="o112">Osborne, p. 112.</ref> <ref name="telegraph">ព្រះសីហនុបានទទួលទំនាក់ទំនងស្និទស្នាលជាមួយកូរ៉េខាងជើងចាប់តាំងពីដើមទស្សវត្សឆ្នាំ១៩៦០ នៅពេលព្រះអង្គបានស្គាល់លោក[[គីម អ៊ីលស៊ុង|គីម-អ៊ីលស៊ុង]]នៅក្នុងចលនាប្រទេសមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។ សូមមើលផងដែរ [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/cambodia/1503939/Unlikely-alliance-of-king-and-Communist-celebrated-over-mashed-pigs-trotter.html telegraph.co.uk]។ វាគួរឱ្យកត់សំគាល់ដែលថាកូរ៉េខាងជើងមិនដែលទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលបន្តុបដោយវៀតណាមនៅកម្ពុជាឡើយ ទោះបីជាមានសម្ពាធដ៏ខ្លាំងក្លាពីមូស្គូក៏ដោយ។ [http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/IJ31Ae02.html atimes.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160621010455/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/IJ31Ae02.html |date=21 មិថុនា 2016 }}</ref> <!-- Unused citation <ref name="thejakartapost">http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/15/sby-expresses-condolences-sihanouk-s-death.html</ref> --> <ref name="Xinhua">{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-10/15/c_131907356.htm|title=កម្ពុជាបង្ហាញនូវក្ដីទុក្ខសោកក្នុងការសោយទីវង្គតនៃព្រះមហាវីរក្សត្រនរោត្តម-សីហនុ|work=ព័ត៌មានចិន|date=១៥ តុលា ២០១២|accessdate=១៥ តុលា ២០១២}}</ref> <ref name="yahoo">[http://news.yahoo.com/s/afp/20090302/en_afp/cambodiaroyalssihanoukhealth;_ylt=Ajnz5sRYixiPwHo4V95f8Z5xFb8C Cambodia's Ex-King Cites Progress Against His Cancer] Yahoo news, 2 March 2009</ref> <ref name="yale">[http://www.yale.edu/cgp/thailand_response.html Thailand's Response to the Cambodian Genocide. By Dr. Puangthong Rungswasdisab]</ref> }} ==អំណានបន្ថែម== <div class="references-small"> * [http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/28181841?page=frame&url=http%3A%2F%2Fwww.loc.gov%2Fcatdir%2Fenhancements%2Ffy0714%2F93001916-b.html&title=&linktype=digitalObject&detail= Cixous, Hélène]. ''[http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/28181841?page=frame&url=http%3A%2F%2Fwww.loc.gov%2Fcatdir%2Fenhancements%2Ffy0714%2F93001916-d.html&title=&linktype=digitalObject&detail= The Terrible but Unfinished Story of Norodom Sihanouk, King of Cambodia]''. European women writers series. Lincoln: University of Nebraska Press, 1994. ISBN 0-8032-1455-3 * {{cite book|last=ខ្លាយម៉ឺរ|first=ខិនអ៊ឹន ជ.|title=សហរដ្ឋនិងកម្ពុជា ១៨៧០–១៩៦៩: ចាប់ពីការចង់ដឹងចង់ឃើញទល់នឹងការប្រឈមមុខគ្នា|year=២០០៤|publisher=រ៉ោតឡិច|isbn=978-0-415-32332-1}} * Kuckreja, Madhavi. ''Prince Norodom Sihanouk''. World leaders past & present. New York: Chelsea House, 1990. ISBN 1-55546-851-9 * Osborne, Milton E. ''Sihanouk Prince of Light, Prince of Darkness''. Honolulu: University of Hawaii Press, 1994. ISBN 978-0-8248-1639-1 * Widyono, Benny. ''[http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/131066925?page=frame&url=http%3A%2F%2Fwww.loc.gov%2Fcatdir%2Ftoc%2Fecip0718%2F2007020165.html&title=&linktype=digitalObject&detail= Dancing in Shadows Sihanouk, the Khmer Rouge, and the United Nations in Cambodia]''. Lanham, Md: Rowman & Littlefield Pub, 2007. ISBN 978-0-7425-5552-5 * [[ដឺញីសឹ អាផ្វុងស៊|ដឺញីសឹ-អាផ្វុងស៊]]: ''មកដល់ទីបញ្ចប់នៃនរក: ការតស៊ូរបស់ស្រីម្នាក់ដើម្បីរស់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហមកម្ពុជា។'' (ដែលមានការណែនាំដោយ[[ចន ស្វេន|ចន-ស្វេន]] និង [[ឌេវ៉ិដ ឈែនដ្លឺរ|ឌេវ៉ិដ-ឈែនដ្លឺរ]]។ ល.ស.ប.អ. ៩៧៨-០-៩៥៥៥៧២៩-៥-១ * Jeldres, Julio A. "The Royal House of Cambodia", Monument Books, Phnom Penh, 2003 * Jeldres, Julio A. "Le Palais du Roi du Cambodge" Mekong Publishers, Paris and Phnom Penh, 2001 * Jeldres, Julio A. translations of King Norodom Sihanouk Memoirs "Shadow Over Angkor-Vol 1" Monument Books, Phnom Penh, 2003 </div> ==តំណខាងក្រៅ== {{Wikiquote}} * [http://www.norodomsihanouk.info/ Official site] * [http://www.4dw.net/royalark/Cambodia/cambodia.htm Genealogy of the Cambodian Royal Family] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3505915.stm News release regarding support of gay marriage] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3387967.stm News release regarding his website] * [http://www.seasite.niu.edu/khmer/Ledgerwood/biographies.htm Cambodian politicians biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403084943/http://www.seasite.niu.edu/khmer/Ledgerwood/biographies.htm |date=3 មេសា 2009 }} * [http://international-parliament.net/seite12.htm/ Official Contact with the IPSP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201082835/http://www.international-parliament.net/seite12.htm |date=1 ធ្នូ 2008 }} * [http://movies2.nytimes.com/gst/movies/filmography.html?p_id=232050&mod=films New York Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427131037/http://movies2.nytimes.com/gst/movies/filmography.html?p_id=232050&mod=films |date=27 មេសា 2016 }} * {{IMDb name|id=0797625|name=នរោត្តម-សីហនុ}} {{S-start}} {{S-reg}} {{Succession box| before=[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្ថិ-មុនីវង្ស]] | title=[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | after=[[នរោត្តម សុរាម្រិត|នរោត្តម-សុរាម្រិត]] | years=១៩៤១–១៩៥៥}} |- {{Succession box| before=[[ជា ស៊ីម|ជា-ស៊ីម]]<br><small>(ប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ)</small> | title=[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | after=[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]] | years=១៩៩៣–២០០៤}} {{S-off}} {{Succession box|title=[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]|before=គ្មាន|after=[[សឺន ង៉ុកថាញ់|សឺន-ង៉ុកថាញ់]]|years=១៩៤៥}} {{Succession box|title=[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]|before=[[យ៉ែម សំបូរ|យ៉ែម-សំបូរ]]|after=[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីពង្ស|ក្រុមហ្លួងស៊ីសុវត្ថិ-មុនីពង្ស]]|years=១៩៥០}} {{Succession box|title=[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]|before=[[ហ៊ុយ គន្ធុល|ហ៊ុយ-គន្ធុល]]|after=[[ប៉ែន នុត|ប៉ែន-នុត]]|years=១៩៥២–១៩៥៣}} {{Succession box|title=[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]|before=[[ចាន់ ណាក់|ចាន់-ណាក់]]|after=[[ប៉ែន នុត|ប៉ែន-នុត]]|years=១៩៥៤}} {{Succession box|title=[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]|before=[[ឡេង ង៉ែត|ឡេង-ង៉ែត]]|after=[[អ៊ុម ឈៀងស៊ុន|អ៊ុម-ឈៀងស៊ុន]]|years=១៩៥៥–១៩៥៦}} {{Succession box|title=[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]|before=[[អ៊ុម ឈៀងស៊ុន|អ៊ុម-ឈៀងស៊ុន]]|after=[[ឃឹម ទិត|ឃឹម-ទិត]]|years=១៩៥៦}} {{Succession box|title=[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]|before=[[ឃឹម ទិត|ឃឹម-ទិត]]|after=[[សាន យន់|សាន-យន់]]|years=១៩៥៦}} {{Succession box|title=[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]|before=[[សាន យន់|សាន-យន់]]|after=[[ស៊ឹម វ៉ា|ស៊ឹម-វ៉ា]]|years=១៩៥៧}} {{Succession box|title=[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]|before=[[ស៊ឹម វ៉ា|ស៊ឹម-វ៉ា]]|after=[[ផូ ព្រឿង|ផូ-ព្រឿង]]|years=១៩៥៨–១៩៦០}} {{Succession box| before=[[នរោត្តម សុរាម្រិត|នរោត្តម-សុរាម្រិត]] | title=ប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា | after=[[ជា ហេង|ជា-ហេង]] | years=១៩៦០–១៩៧០}} {{Succession box|title=[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]|before=[[ប៉ែន នុត|ប៉ែន-នុត]]|after=[[ញឹក ជូឡុង|ញឹក-ជូឡុង]]|years=១៩៦១–១៩៦២}} {{Succession box| before=[[សាក់ សុតសាខន|សាក់-សុតសាខន]]|after=[[ខៀវ សំផន|ខៀវ-សំផន]]|title=ប្រធានគណៈប្រធានរដ្ឋ|years=១៩៧៥–១៩៧៦}} {{S-end}} {{Use dmy dates|date=ខែតុលា ២០១២}} <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]] --> {{Persondata |NAME=Sihanouk, Norodom |ALTERNATIVE NAMES= |SHORT DESCRIPTION=King of Cambodia |DATE OF BIRTH=31 October 1922 |PLACE OF BIRTH=Phnom Penh, Cambodia |DATE OF DEATH=15 October 2012 |PLACE OF DEATH=Beijing }} {{DEFAULTSORT:នរោត្តម សីហានុ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[Category:អ្នកដឹកនាំខ្សែភាពយន្តកម្ពុជា]] [[Category:ក្សត្រកម្ពុជា]] [[Category:ក្សត្រដែលដាក់រាជ្យ]] [[Category:នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]] [[Category:ប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា]] [[Category:អ្នកនយោបាយហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]] [[Category:អ្នកដឹកនាំភាពយន្តខ្លី]] [[Category:កណ្ឋាភណ្ឌឥស្សរិយយសលំដាប់ស្បៃរឿងទេស]] [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ]] [[Category:អ្នកនិពន្ធល្បី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សនរោត្តម]] 5nldi4wa4d090jzzq1sutiz4xkthyy3 0 6470 335355 249437 2026-05-16T10:40:15Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335355 wikitext text/x-wiki === អនត្តលក្ខណសូត្រ === [២០] គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅបញ្ចវគ្គិយភិក្ខុទាំងឡាយមក ហើយ​ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ '''រូប គឺរាងកាយជាអនត្តា​មិនមែនជា​របស់​ខ្លួនឡើយ'''​ ។​ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើ​​រូប​នេះ​ជារបស់​ខ្លួនពិតមែន រូបនេះក៏មិនគប្បីប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​អាពាធ ​គឺ​ជំងឺ​ដំកាត់ឡើយ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គល​គប្បី​បាន (នូវអំណាច) ក្នុងរូប​ថា សូម​ឲ្យ​រូប​របស់អញយ៉ាងនេះទៅ សូមកុំ​ឲ្យ​​រូបរបស់​អញ​យ៉ាងនេះឡើយ ។​ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ '''រូបជាអនត្តា'''មែនពិត ព្រោះហេតុនោះ​បានជារូប​ចេះតែប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអាពាធ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលមិនបាន(នូវអំណាច) ក្នុង​រូបថា សូមឲ្យរូប​របស់អញយ៉ាងនេះទៅ សូមកុំឲ្យរូបរបស់អញយ៉ាងនេះឡើយ ។​ '''វេទនា​មិនមែន​ជា​របស់​ខ្លួនឡើយ''' ។​ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ប្រសិនបើ​​វេទនា​​នេះ​ជារបស់​ខ្លួនពិតមែន វេទនា​នេះ​ក៏​មិនគប្បីប្រព្រឹត្ត​ទៅដើម្បីអាពាធ​ឡើយ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលគប្បីបាន​(នូវអំណាច)ក្នុងវេទនាថា សូមឲ្យ​វេទនារបស់អញយ៉ាងនេះទៅ សូមកុំ​ឲ្យ​វេទនារបស់​អញ​យ៉ាង​នេះឡើយ ។​ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ '''វេទនា​ជា​អនត្តា'''ពិតមែន ព្រោះហេតុនោះ បាន​ជា​វេទនា​ចេះតែប្រព្រឹត្តទៅ​ដើម្បី​អាពាធ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលមិនបាន(នូវអំណាច) ក្នុងវេទនាថា សូមឲ្យ​វេទនា​របស់​អញ​យ៉ាង​នេះទៅ សូម​កុំ​ឲ្យ​វេទនារបស់​អញ​យ៉ាងនេះ​ឡើយ ។​ '''សញ្ញា​មិនមែនជារបស់ខ្លួនឡើយ''' ។​ ម្នាល​ភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើ​សញ្ញា​នេះ​ជារបស់​ខ្លួនពិតមែន សញ្ញា​នេះ​ក៏មិន​គប្បី​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​អាពាធ​ឡើយ ។​ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលគប្បីបាន(នូវអំណាច) ក្នុងសញ្ញា​ថា សូមឲ្យ​សញ្ញា​របស់​អញ​យ៉ាងនេះ​ទៅ សូមកុំឲ្យសញ្ញារបស់អញយ៉ាងនេះ​ឡើយ ។​ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ​ '''សញ្ញា​ជា​អនត្តា'''​ពិត​មែន ព្រោះហេតុនោះ​បាន​ជា​សញ្ញា​ចេះតែ​ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអាពាធ ម្យ៉ាង​ទៀត បុគ្គល​មិនបាន(នូវអំណាច) ក្នុង​សញ្ញា​ថា សូមឲ្យ​សញ្ញារបស់អញយ៉ាងនេះទៅ សូមកុំឲ្យ​សញ្ញា​របស់​អញ​យ៉ាងនេះឡើយ ។​ '''សង្ខារទាំងឡាយមិនមែន​ជា​របស់​​ខ្លួន​ឡើយ''' ។​ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ប្រសិនបើ​សង្ខារទាំងឡាយ​នេះ​ជា​របស់​​ខ្លួនពិតមែន សង្ខារទាំងឡាយ​នេះ​ក៏​មិន​គប្បី​ប្រព្រឹត្ត​​ទៅ​ដើម្បី​អាពាធឡើយ ។​ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គល​គប្បី​បាន(​នូវអំណាច) ក្នុង​សង្ខារ​ទាំងឡាយ​​ថា សូមឲ្យ​សង្ខារ​ទាំងឡាយរបស់​អញ​យ៉ាង​នេះទៅ សូមកុំឲ្យ​សង្ខារទាំងឡាយ​របស់​អញ​​យ៉ាងនេះ​ឡើយ ។​ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ '''សង្ខារទាំងឡាយ​ជាអនត្តា'''ពិតមែន ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​បានជាសង្ខារទាំងឡាយ​ចេះតែ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បីអាពាធ ម្យ៉ាង​ទៀត បុគ្គលមិនបាន(នូវ​អំណាច) ក្នុងសង្ខារទាំងឡាយថា សូមឲ្យសង្ខារ​ទាំងឡាយ​របស់​អញ​​យ៉ាងនេះទៅ សូមកុំឲ្យ​សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ​​របស់អញយ៉ាងនេះឡើយ ។​ '''វិញ្ញាណមិនមែនជារបស់​ខ្លួន​ឡើយ''' ។​ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ប្រសិនបើ​វិញ្ញាណ​នេះ​ជារបស់​ខ្លួន​ពិត​មែន វិញ្ញាណនេះ​ក៏មិន​គប្បី​ប្រព្រឹត្ត​ទៅដើម្បី​អាពាធ​​ឡើយ ។​ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គល​គប្បីបាន(នូវអំណាច) ក្នុងវិញ្ញាណ​ថា សូមឲ្យ​វិញ្ញាណ​របស់អញយ៉ាងនេះទៅ សូមកុំ​ឲ្យ​​វិញ្ញាណ​របស់​អញ​យ៉ាងនេះ​ឡើយ ។​ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ​'''វិញ្ញាណជាអនត្តា'''ពិតមែន ព្រោះហេតុនោះ បានជា​វិញ្ញាណ​​ចេះ​តែ​​ប្រព្រឹត្ត​ទៅដើម្បី​អាពាធ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលមិនបាន(នូវអំណាច) ក្នុងវិញ្ញាណថា សូមឲ្យ​វិញ្ញាណ​របស់​អញ​យ៉ាងនេះទៅ សូមកុំឲ្យ​វិញ្ញាណ​របស់​អញ​យ៉ាង​​នេះ​ឡើយ ។​ [២១] ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់ត្រាស់សួរថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយសំគាល់​នូវ​សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច ។​ '''រូប'''ទៀងឬមិនទៀង ។​ បញ្ចវគ្គិយភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏​ចម្រើន​ '''រូបមិនទៀងទេ''' ។​ ទ្រង់ត្រាស់សួរថា របស់ណាមិនទៀង របស់នោះ​ជាទុក្ខ​ឬជាសុខ ។​ ក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏​ចម្រើន​ របស់នោះជាទុក្ខ ។​ ទ្រង់ត្រាស់សួរថា ក៏របស់​ណាដែល​មិនទៀង ដែលជាទុក្ខ មានសេចក្តី​ប្រែប្រួល​ជាធម្មតា គួរឬដើម្បីនឹង​យល់ឃើញ​នូវ​របស់នុ៎ះ​ថា នុ៎ះ​របស់អញ នុ៎ះ​ជាអញ នុ៎ះ​ជាខ្លួនអញ ។​ ក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គ​ដ៏​ចម្រើន​ មិនគួរ​ដើម្បី​នឹងយល់ឃើញ​យ៉ាងនោះទេ ។​ ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់ត្រាស់សួរថា '''វេទនា'''ទៀង​ឬមិនទៀង ​ ។​ បញ្ចវគ្គិយភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ក្រាប​ទូលថា បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏​ចម្រើន​ '''វេទនាមិនទៀងទេ''' ។​ ទ្រង់ត្រាស់សួរថា របស់ណាដែលមិនទៀង របស់នោះ​ជាទុក្ខ ​ឬជាសុខ ។​ ក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏​ចម្រើន​ របស់នោះជាទុក្ខ ។​ ទ្រង់​ត្រាស់​សួរ​ថា ក៏របស់​ណាដែល​មិនទៀង ដែលជាទុក្ខ មានសេចក្តី​ប្រែប្រួល​ជាធម្មតា គួរឬដើម្បីនឹង​យល់ឃើញ​នូវ​របស់នោះ​ថា នុ៎ះ​របស់អញ នុ៎ះ​ជាអញ នុ៎ះ​ជាខ្លួនអញ ។​ ក្រាបទូលថា បពិត្រ​​ព្រះអង្គ​ដ៏​ចម្រើន​ មិនគួរ​ដើម្បី​នឹងយល់ឃើញ​យ៉ាងនោះទេ ។​ ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់ត្រាស់សួរថា '''សញ្ញា'''ទៀង​ឬមិនទៀង ។​ បញ្ចវគ្គិយភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏​ចម្រើន​ '''សញ្ញា​មិនទៀងទេ''' ។​ ទ្រង់ត្រាស់សួរថា ក៏របស់ណាដែលមិនទៀង របស់នោះ​ជាទុក្ខ​ឬជាសុខ ។​ ក្រាប​ទូល​ថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏​ចម្រើន​ របស់នោះជាទុក្ខ ។​ ទ្រង់ត្រាស់សួរថា ក៏របស់​ណាដែល​មិនទៀង ដែលជាទុក្ខ មានសេចក្តី​ប្រែប្រួល​ជាធម្មតា គួរឬដើម្បីនឹង​យល់ឃើញ​នូវ​របស់នោះ​ថា នុ៎ះ​របស់អញ នុ៎ះ​ជាអញ នុ៎ះ​ជាខ្លួនអញ ។​ ក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គ​ដ៏​ចម្រើន​ មិនគួរ​ដើម្បី​នឹង​យល់​ឃើញ​យ៉ាងនោះទេ ។​ ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់ត្រាស់សួរថា '''សង្ខារ'''ទាំងឡាយ​ទៀងឬមិន​ទៀង ។​ បញ្ចវគ្គិយភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏​ចម្រើន​ '''សង្ខារទាំងឡាយ​មិនទៀង​ទេ''' ។​ ទ្រង់ត្រាស់សួរថា ក៏របស់ណាដែលមិនទៀង របស់នោះ​ជាទុក្ខ​ឬជាសុខ ។​ ក្រាបទូលថា បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏​ចម្រើន​ របស់នោះជាទុក្ខ ។​ ទ្រង់ត្រាស់សួរថា ក៏របស់​ណាដែល​មិនទៀង ដែលជាទុក្ខ មានសេចក្តី​ប្រែប្រួល​ជាធម្មតា គួរឬដើម្បីនឹង​យល់ឃើញ​នូវ​របស់នោះ​ថា នុ៎ះ​របស់អញ នុ៎ះ​ជាអញ នុ៎ះ​ជាខ្លួនអញ ។​ ក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គ​ដ៏​ចម្រើន​ មិនគួរ​ដើម្បី​នឹងយល់ឃើញ​យ៉ាងនោះទេ ។​ ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់ត្រាស់សួរថា '''វិញ្ញាណ'''ទៀង​ឬមិនទៀង ។​ បញ្ចវគ្គិយភិក្ខុ​ទាំងឡាយក្រាបទូលថា បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏​ចម្រើន​ '''វិញ្ញាណមិនទៀងទេ''' ។​ ទ្រង់ត្រាស់សួរថា ក៏របស់​ណាមិនទៀង របស់នោះ​ជាទុក្ខ ​ឬជាសុខ ។​ ក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏​ចម្រើន​ របស់នោះ​ជា​ទុក្ខ ។​ ទ្រង់ត្រាស់សួរថា ក៏របស់​ណាដែល​មិនទៀង ដែលជាទុក្ខ មានសេចក្តី​ប្រែប្រួល​ជាធម្មតា គួរឬ ដើម្បីនឹង​យល់ឃើញ​នូវ​របស់នោះ​ថា នុ៎ះ​របស់អញ នុ៎ះ​ជាអញ នុ៎ះ​ជាខ្លួនអញ ។​ ក្រាប​ទូល​ថា បពិត្រព្រះអង្គ​ដ៏​ចម្រើន​ មិនគួរ​ដើម្បី​នឹងយល់ឃើញ​យ៉ាងនោះទេ ។​ [២២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងលោកនេះ រូបឯណាមួយជា​អតីតក្តី ជាអនាគតក្តី ជាបច្ចុប្បន្នក្តី ខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី ថោកទាបក្តី ឧត្តមក្តី រូបណាដែល​មានក្នុងទី​ឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី '''រូបទាំងអស់នោះក៏គ្រាន់តែជារូប''' (ប៉ុណ្ណោះឯង) អ្នកទាំងឡាយ គួរឃើញនូវ​សេចក្តីនុ៎ះ​ដោយប្រាជ្ញា​ដ៏ល្អ តាមសេចក្តីពិតយ៉ាង​នេះដូច្នេះថា នុ៎ះ​មិនមែនរបស់អញ នុ៎ះ​មិនមែនជាអញ នុ៎ះ​មិនមែនជា​ខ្លួនរបស់អញឡើយ ។​ វេទនា​ឯណាមួយ​ជា​អតីតក្តី ជាអនាគតក្តី ជាបច្ចុប្បន្នក្តី ខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី ថោកទាបក្តី ឧត្តមក្តី វេទនាណាដែល​មានក្នុងទី​ឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី '''វេទនាទាំងអស់នោះក៏គ្រាន់តែជាវេទនា''' (ប៉ុណ្ណោះឯង) អ្នកទាំងឡាយ គួរឃើញនូវ​សេចក្តីនុ៎ះ​ដោយប្រាជ្ញា​ដ៏ល្អ តាមសេចក្តីពិតយ៉ាង​នេះដូច្នេះថា នុ៎ះ​មិនមែនរបស់អញ នុ៎ះ​មិនមែនជាអញ នុ៎ះ​មិនមែនជា​ខ្លួនរបស់អញឡើយ ។​ សញ្ញាឯណាមួយជា​អតីតក្តី ជាអនាគតក្តី ជាបច្ចុប្បន្នក្តី ខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី ថោកទាបក្តី ឧត្តមក្តី សញ្ញាណាដែល​មានក្នុងទី​ឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី '''សញ្ញា​ទាំងអស់នោះ​ក៏គ្រាន់តែជាសញ្ញា''' (ប៉ុណ្ណោះឯង) អ្នកទាំងឡាយ គួរឃើញនូវ​សេចក្តីនុ៎ះ​ដោយប្រាជ្ញា​ដ៏ល្អ តាមសេចក្តីពិតយ៉ាង​នេះដូច្នេះថា នុ៎ះ​មិនមែនរបស់អញ នុ៎ះ​មិនមែនជាអញ នុ៎ះ​មិនមែនជា​ខ្លួនរបស់អញឡើយ ។​ សង្ខារទាំងឡាយឯណា​មួយជា​​អតីតក្តី ជាអនាគតក្តី ជាបច្ចុប្បន្នក្តី ខាង​ក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី ថោកទាបក្តី ឧត្តមក្តី សង្ខារទាំងឡាយណាដែល​មាន​ក្នុង​ទី​ឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី '''សង្ខារទាំងឡាយ​ទាំងអស់នោះ​ក៏គ្រាន់តែជាសង្ខារ''' (ប៉ុណ្ណោះឯង) អ្នកទាំងឡាយ គួរឃើញនូវ​សេចក្តីនុ៎ះ​ដោយប្រាជ្ញា​ដ៏ល្អ តាម​សេចក្តី​ពិតយ៉ាង​នេះដូច្នេះថា នុ៎ះ​មិនមែនរបស់អញ នុ៎ះ​មិនមែនជាអញ នុ៎ះ​មិនមែនជា​ខ្លួនរបស់អញឡើយ ។​ វិញ្ញាណឯណាមួយជា​អតីតក្តី ជាអនាគតក្តី ជាបច្ចុប្បន្នក្តី ខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី ថោកទាបក្តី ឧត្តមក្តី វិញ្ញាណណាដែល​មានក្នុងទី​ឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី '''វិញ្ញាណ​ទាំងអស់នោះ​ក៏គ្រាន់​តែជា​វិញ្ញាណ''' (ប៉ុណ្ណោះឯង) អ្នកទាំងឡាយ គួរឃើញនូវ​សេចក្តីនុ៎ះ​ដោយប្រាជ្ញា​ដ៏ល្អ តាមសេចក្តី​ពិត​យ៉ាង​នេះដូច្នេះថា នុ៎ះ​មិនមែនរបស់អញ នុ៎ះ​មិនមែនជាអញ នុ៎ះ​មិនមែនជា​ខ្លួនរបស់អញឡើយ ។​ [២៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវកបានស្តាប់ហើយ យល់ឃើញ​យ៉ាងនេះ ក៏នឿយ​ណាយ​ក្នុងរូបផង នឿយណាយ​ក្នុងវេទនាផង នឿយណាយ​ក្នុងសញ្ញាផង នឿយណាយ​ក្នុង​សង្ខារទាំងឡាយ​ផង នឿយណាយ​ក្នុងវិញ្ញាណផង កាលបើនឿយណាយ (យ៉ាងនេះហើយ) ក៏ប្រាស​ចាក​តម្រេក ចិត្តក៏​ផុតស្រឡះ (ចាកអាសវៈ) ព្រោះកិរិយា​ប្រាសចាក​តម្រេក កាលដែល​ចិត្ត​ផុតស្រឡះ​(ចាកអាសវៈ) ហើយ ញាណ (របស់អរិយសាវកនោះ) ក៏កើតឡើង​ប្រាកដថា ចិត្ត​(របស់អញ) ផុតស្រឡះ (ចាក​អាសវៈ)ហើយ (អរិយសាវកនោះ) ក៏ដឹងច្បាស់ដូច្នេះថា ជាតិ​(របស់អញ)​អស់ហើយ មគ្គ​ព្រហ្មចរិយធម៌ អញបាន​នៅរួចហើយ កិច្ច​ដែលគួរ​ធ្វើ អញ​ក៏​បាន​ធ្វើ​រួចហើយ កិច្ចឯទៀត​ក្រៅពីនេះ មិនមាន (ដល់​អញ)ឡើយ ។​ [២៤] ព្រះដ៏មានព្រះភាគ​ជាម្ចាស់ ទ្រង់បានសំដែង​នូវសូត្រនេះ​ចប់ហើយ ។​ បញ្ចវគ្គិយភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏មានចិត្ត​ត្រេកអរ​រីករាយ​ចំពោះ​ភាសិត​នៃព្រះដ៏​មានព្រះភាគ​ជាម្ចាស់ ។​ ក៏កាលដែល​ព្រះដ៏មានព្រះភាគ​ជាម្ចាស់​កំពុង​ត្រាស់សំដែង​នូវវេយ្យាករណ៍នេះ ចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំង ​៥ រូប បានរួច​ស្រឡះ​ហើយចាកអាសវៈ​ទាំងឡាយ ព្រោះ​មិនប្រកាន់​មាំ (ថាអញ ថាយើង)ឡើយ ។​ ក្នុងសម័យ​នោះឯង មានព្រះអរហន្ត​ ៦ អង្គ​ក្នុងលោក​ជា​ដំបូង (រាប់​ទាំងព្រះដ៏មានព្រះភាគផង) ។​ === ឯកសារយោង === [[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[វិនយបិដក]] > [[មហាវគ្គ]] > [[បឋមភាគ]] (សៀវភៅ​[[ភាគ៦]] ទំព័រទី ៤០ ដល់ ៤៧) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ > พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ > มหาวรรค ภาค ๑ > [https://84000.org/tipitaka/attha/v.php?B=4&A=479&Z=575 ทรงแสดงอนัตตลักขณสูตร] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200720045805/https://84000.org/tipitaka/attha/v.php?B=4&A=479&Z=575 |date=2020-07-20 }} [https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/sn/sn22/sn22.059.nymo.html Anatta-lakkhana Sutta: The Discourse on the Not-self Characteristic (SN22.59)] [[Category:ព្រះពុទ្ធសាសនា]] [[Category:ព្រះធម៌]] tstwpvlc33tla8ck175lfad67zhahly 12 7202 335301 334480 2026-05-16T00:20:00Z YiFeiBot 14682 Bot: Migrating 27 langlinks, now provided by [[d:|Wikidata]] on [[d:q3511761]]; 1 langlinks remaining 335301 wikitext text/x-wiki ឡុកអ៊ីន​មិន​ចាំបាច់​ទេ ប្រសិនបើ​លោកអ្នក​គ្រាន់​មើល ឬ​កែប្រែ​ទំព័រ​។ វា​ផ្ដល់​នូវ​លក្ខណៈ​ពិសេស​បន្ថែម ជា​ដំបូន្មាន​ល្អ​សម្រាប់​លោកអ្នក​នៅពេល​ឡុកអ៊ីន​។ ប្រសិនបើ​អ្នក​មិន​មានបំណង​ចង់​បង្ហាញ​អាសយដ្ឋាន IP ឬ​មិន​ចង់​ឱ្យ​នរណា​ម្នាក់​ស្គាល់​អាសយដ្ឋាន IP របស់​អ្នក​ទេ អ្នក​គួរតែ​ឡុកអ៊ីន​។ == ការឡុកអ៊ីន == ការបង្កើត​គណនី​អ្នកប្រើប្រាស់ មានន័យថា អ្នក​ទទួល​បាន​គណនី​ជា​ឈ្មោះអ្នកប្រើប្រាស់​ក្នុង​វិគីភីឌា (ឈ្មោះ​ពិតប្រាកដ​របស់​អ្នក ឬ​ឈ្មោះ​ហៅ​ក្រៅ និង​ពាក្យសំងាត់​របស់​អ្នក​។ ប្រព័ន្ធ​មិន​ទទួល​យក​ការ​ចុះឈ្មោះ​គណនី ដែល​មានស្រាប់ និង​កំពុង​ប្រើប្រាស់​។ គណនី​មួយ​អាច​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​បាន​តែម្ដង​ប៉ុណ្ណោះ​។ បន្ទាប់ពី​បង្កើត​ភ្លាម អ្នក​នឹង​ត្រូវ'''បានឡុកអ៊ីន'''​។ ពេលក្រោយ​អ្នក​អាច​ឡុកអ៊ីន​ដោយ​ប្រើប្រាស់​គណនី​នៃ​ឈ្មោះអ្នកប្រើប្រាស់​របស់​អ្នក​ម្ដងទៀត ដោយ​ប្រើ​ពាក្យសំងាត់​របស់​អ្នក​។ កំណែប្រែ​ដែល​លោកអ្នក​បង្កើត​នឹង​ត្រូវ​បាន​កត់ត្រា​ទុក​ក្រោម​រូបភាព​ជា​ឈ្មោះគណនី​របស់​អ្នក​។ ប្រសិនបើ លោកអ្នក​មិន​បាន​ឡុកអ៊ីន​ទេ​ការកែប្រែ​របស់​អ្នក​នឹង​រក្សាទុក​ជា[[w:en:IP address|អាសយដ្ឋាន IP]] នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិ​នៃ​ទំព័រ​ដែល​អ្នក​កែប្រែ​។ == បង្កើតគណនី == [[រូបភាព:Help Sign Up KmWiki.gif|កណ្ដាល]] [[pt:Ajuda:Guia de edição/Como criar uma conta]] ojpr1nr0l3mx7qxx4c3i3i0wg9w241t 0 15359 335327 287947 2026-05-16T08:28:29Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335327 wikitext text/x-wiki [[រូបភាព:sovanasam.jpg|right|200px|]] ព្រះបរមសាស្តា កាល​ទ្រង់​គង់​ប្រថា ៖ប់​នៅ​ជេតពនមហាវិហារ ទ្រង់​ប្រារព្វ​ភិក្ខុ​មួយ​អង្គ ដែល​ជា​អ្នក​ចិញ្ចឹម​មាតា​បិតា ត្រាស់​នូវ​ព្រះ​ធម៌​ទេសនា​នេះ​ថា ៖ '''កោ នុ មំ ឧសុនា វិជ្ឈិ''' ដូច្នេះ​ជា​ដើម ។<br />​ ដូច​បាន​ស្តាប់​មក ក្នុង​ក្រុង​សាវត្ថី មាន​កុលបុត្រ​ម្នាក់ ជា​បុត្រ​តែ​មួយ​ក្នុង​ត្រកូល​សេដ្ឋី ដែល​មាន​សម្បត្តិ​ ១៨​កោដិ ។ កុលបុត្រ​នោះ​ជា​ទី​ស្រឡាញ់ ជា​ទី​ចម្រើន​ចិត្ត​នៃ​មាតា​បិតា​ដ៏​ក្រៃលែង ។ ថ្ងៃ​មួយ​កុលបុត្រ​នោះ​ឯង កំពុង​នៅ​លើ​ប្រាសាទ បាន​បើក​សីហ​បញ្ជរ សម្លឹង​មើល​មក​ថ្នល់​ធំ ឃើញ​ពួក​មហាជន​កាន់​ផ្កា​កម្រង និង​គ្រឿង​ក្រអូប​ជា​ដើម ទៅ​កាន់​ព្រះ​ជេតពន​មហាវិហារ ដើម្បី​នឹង​ជួប​ជុំ​គ្នា​ស្តាប់​នូវ​ព្រះធម៌​ទេសនា ទើប​គិត​ថា សូម្បី​យើង​​ក៏​ត្រូវ​ទៅ​នឹង​គេ​ដែរ ។ កាល​គិត​ដូច្នោះ​ហើយ ទើប​បាន​ចាត់​ចែង​នូវ​ផ្កា​កម្រង និង​គ្រឿង​ក្រអូបនាំ​យក​ទៅ​កាន់​ព្រះ​វិហារ ប្រកប​ដោយ​សទ្ធា ថ្វាយ​សំពត់ ភេសជ្ជះ និង​ទឹក​ជា​ដើម​ ដល់​ព្រះ​សង្ឃ ហើយ​បូជា​ដល់​អង្គ​[[ពុទ្ធប្រវត្តិសង្ខេប|ព្រះ​ដ៏​មាន​ព្រះ​ភាគ]]ដោយ​ផ្កា​កម្រង និង​គ្រឿង​ក្រអូប​ទាំង​ឡាយ ថ្វាយ​បង្គំ​រួច​ ក៏​អង្គុយ​ស្តាប់​ព្រះ​ធម៌​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ ។<br />​ កាល​កុលបុត្រ​បាន​ស្តាប់​ព្រះ​ធម៌​ទេសនា​ហើយ ក៏​បាន​ឃើញ​ទោស​ក្នុង​កាម​ទាំង​ឡាយ និង​បាន​កំណត់​អានិសង្ស​នៃ​បព្វជ្ជា ។ លុះ​ដល់​[[ពុទ្ធបរិស័ទ|បរិស័ទ]]​គ្រប់​គ្នា​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ​អស់​ហើយ ទើប​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​ដ៏​មាន​ព្រះ​ភាគ ទូល​សូម​បព្វជ្ជា ។ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ត្រាស់​ដល់​កុលបុត្រ​នោះ​យ៉ាង​នេះ​ថា ៖ ''ព្រះ​[[តថាគត]]ទាំង​ឡាយ​មិន​ញុំាង​បុត្រ​ដែល​មាតា​បិតា​មិន​ទាន់​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​បព្វជ្ជា​នោះ​ឡើយ'' ។ កុលបុត្រ​នោះ​ កាល​បាន​ស្តាប់​នូវ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដីកា​ដូច្នោះ​ហើយ ទើប​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ក្រាប​ទូល​លា​ត្រឡប់​មក​គេហដ្ឋាន​វិញ ដល់​ហើយ បាន​ក្រាប​សំពះ​មាតា​បិតា​ដោយ​សេចក្តី​គោរព រួច​បាន​ពោល​ថា ៖ ''បពិត្រ​ លោក​ឪពុក អ្នក​ម្តាយ កូន​នឹង​បួស​ក្នុង​សម្នាក់​ព្រះ​[[តថាគត]]'' ។<br />​ លំដាប់​នោះ មាតា​បិតា​របស់​កុលបុត្រ​នោះ បាន​ស្តាប់​ពាក្យ​របស់​កូន​ហើយ ក៏​មាន​សភាព​ដូច​ជា​បែក​បេះ​ដូង​ជា​៧​ចម្រៀក ព្រោះ​មាន​បុត្រ​តែ​មួយ ញាប់​ញ័រ​ដោយ​សេចក្តី​ស្នេហា​ចំពោះ​បុត្រ បាន​ពោល​ថា ៖ ''កូន​សម្លាញ់ កូន​ជា​ទំពាំង​នៃ​ត្រកូល ហាក់​ដូច​ជា​កែវ​ភ្នែក ឬ​ដូច​ជា​ជីវិត​របស់​យើង​ទាំង​ពីរ​នាក់ ។ ឪពុក​និង​ម៉ែ បើ​វៀរ​ចាក​កូន​ហើយ នឹង​មាន​ជីវិត​បាន​ដូចម្តេច​ទៅ ជីវិត​របស់​យើង​ទាំង​ពីរ​ក៏​ចាស់​ណាស់​ទៅ​ហើយ នឹង​ស្លាប់​ក្នុង​ថ្ងៃ​នេះ ថ្ងៃ​ស្អែក ឬ​ក៏​ខាន​ស្អែក យ៉ាង​នេះ កូន​នៅ​ប្រាថ្នា​ចាក​ចោល​ឪពុក​ម្តាយ​ទៅ​ទៀត​ឬ ។ ធម្មតា​ បព្វជ្ជា​គឺ​បុគ្គល​ធ្វើ​បាន​ដោយ​លំបាក​ក្រៃ​លែង កាល​ត្រូវ​ការ​ត្រជាក់ ក៏​រមែង​បាន​ក្តៅ កាល​ត្រូវ​ការ​ក្តៅ ក៏​រមែង​បាន​ត្រជាក់ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​ កូន​​កុំ​បួស​ឡើយ'' ។ កុលបុត្រ​នោះ បាន​ស្តាប់​ឮពាក្យ​របស់​មាតា​បិតា​ដូច្នោះ​ហើយ ក៏​ដល់​នូវ​ទុក្ខ​ទោមនស្ស អង្គុយ​ឱន​មុខ សៅសោក មិន​បរិភោគ​អាហារ​អស់​៧​ថ្ងៃ ។ លំដាប់​នោះ​មាតា​បិតា​របស់​កុលបុត្រ​នោះ បាន​គិត​គ្នា​ថា ''បើ​កូន​របស់​យើង​មិន​បាន​នូវ​ការ​អនុញ្ញាត​បួស​ទេ មុខ​តែ​នឹង​ស្លាប់​ជា​មិន​ខាន ហើយ​យើង​នឹង​មិន​បាន​ឃើញ​កូន​ទៀត​ឡើយ តែ​បើ​កូន​បាន​រស់​នៅ​ក្នុង​ភេទ​ជា​អ្នក​បួស យើង​គង់​នឹង​បាន​ជួប​ប្រទះ​ឃើញ​មុខ​តទៅ​ទៀត'' ។ កាល​បាន​គិត​គ្នា​ហើយ ទើប​អនុញ្ញាត​ថា ៖ ''នែ​កូន​សម្លាញ់​ មាតា​បិតា​អនុញ្ញាត​​ឲ្យ​​កូន​ហើយ ចូរ​កូន​បួស​ចុះ'' ។ កុលបុត្រ​នោះ បាន​ស្តាប់​ដូច្នោះ មាន​ចិត្ត​ត្រេក​អរ​ បង្អោន​សរីរៈ​ទាំង​អស់​ចុះ ក្រាប​ទៀប​បាទា​នៃ​មាតា​បិតា ថ្វាយ​បង្គំ​លា ចេញ​ពី​ក្រុង​[[សាវត្ថី]] ទៅ​កាន់​ជេតពន​មហា​វិហារ ។ ទៅ​ដល់​ហើយ បាន​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​ភគវា ទូល​សូម​បព្វជ្ជា​នឹង​ព្រះ​អង្គ ។ ព្រះ​បរម​សាស្តា​បាន​ត្រាស់​បង្គាប់​​ឲ្យ​​ភិក្ខុ​មួយ​អង្គ បំបួស​កុលបុត្រ​នោះ​ជា​សាមណេរ ។ ចាប់​តាំង​អំពី​សាមណេរ​នោះ​បួស​ហើយ លាភសក្ការៈ​បាន​កើត​ឡើង​យ៉ាង​ច្រើន​ដល់​លោក ។ សាមណេរ​នោះ​បាន​ញុំាង​អាចារ្យ​និង​ឧបជ្ឈាយ៍​​ឲ្យ​​ត្រេក​អរ លុះ​គ្រប់​ព្រះជន្មហើយ ក៏​បាន​ឧបសម្បទា​ជា​ភិក្ខុ សិក្សា​ព្រះធម៌​ព្រះ​វិន័យ​បាន​៥​វស្សា​ក៏​គិត​ថា​ យើង​នៅ​ក្នុង​ទីនេះ ច្របូក​ច្របល់​ទៅ​ដោយ​ពួក​ញាតិ​ជា​ដើម មិន​សម​គួរ​ដល់​យើង​ឡើយ ។ ព្រះ​ភិក្ខុ​ប្រាថ្នា​នឹង​បំពេញ​នូវ​វិបស្សនាធុរៈ ទើបរៀនព្រះកម្មដ្ឋាន​ក្នុង​សំណាក់​ព្រះ​ឧបជ្ឈាយ៍ ហើយ​ចេញ​អំពី​ជេត​ពន​មហាវិហារ ទៅ​កាន់បច្ចន្តគ្រាម បាន​អាស្រ័យ​នៅ​នឹង​សេនាសនៈ​ក្នុង​ព្រៃ នា​បច្ចន្តគ្រាម​នោះ​ឯង ។ ព្រះ​ភិក្ខុ​អង្គ​នោះ​ចម្រើន​វិបស្សនា​ក្នុង​ទី​នោះ សូម្បី​ព្យាយាម​ដល់​ទៅ​១២​ឆ្នាំ ក៏​មិន​អាច​ញុំាង​នូវ​គុណ​វិសេស​​ឲ្យ​​កើត​ឡើង​បាន​ឡើយ ។ ចំណែក​មាតា​បិតា​របស់​ភិក្ខុ​វិញ ពេល​វេលា​បាន​កន្លង​ទៅៗ ពួក​ជន​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ជា​អ្នក​ធ្វើ​ស្រែ ឬ​ជា​អ្នក​ជួញ​ដូរ​​ឲ្យ​​លោក​សេដ្ឋីនោះ បាន​កាន់​យក​នូវ​សម្បត្តិ​នោះ​ៗ ជា​របស់​ខ្លួន តាម​ដែល​ខ្លួន​ពេញ​ចិត្ត សូម្បី​ទាសកម្មករ​ក្នុង​ផ្ទះ​ជា​ដើម ក៏​កាន់​យក​មាស​ប្រាក់​ និង​របស់​របរ​ផ្សេង​ៗ រត់​ចេញ​ពី​ផ្ទះ​អស់​ទៅ ។ ក្រោយ​មក​ជន​ទាំង​ពីរ​នាក់​នោះ​ធ្លាក់​ខ្លួន ដល់​នូវ​ក្តីទុក្ខ​លំបាក មិន​មាន​អ្នក​ទំនុក​បម្រុង​សូម្បី​តែ​ម្នាក់​ឡើយ ត្រូវ​លក់​ផ្ទះ​ហើយ​ក៏​មិន​មាន​ទី​អាស្រ័យ​នៅ ដល់​នូវ​ភាព​ជា​បុគ្គល​ដែល​គួរ​​ឲ្យ​​អាណិត​ក្រៃ​លែង ។ ជន​ទាំង​ពីរ​ត្រូវ​ស្លៀក​ដណ្តប់​សំពត់​ចាស់​ៗ កាន់​អំបែង​ដើរ​សូម​ទាន​គេ អាស្រ័យ​នៅ​ក្រោម​ដើម​ឈើ ឬ​សំយាប​ផ្ទះ​នៃ​អ្នក​ដទៃ ។<br />​ ក្នុង​កាល​នោះ មាន​ព្រះ​ភិក្ខុ​មួយ​អង្គ​ចេញ​ចាក​ពី​វត្ត​ជេតពន​មហាវិហារ ទៅ​ដល់​ទី​នៅ​នា​បច្ចន្តគ្រាម ចូល​ទៅ​ក្នុង​ព្រៃ ដែល​ជា​លំ​នៅ​នៃ​ភិក្ខុ​បុត្រ​របស់​សេដ្ឋី​អនាថា ៖​នោះ​ឯង ។ ភិក្ខុ​សេដ្ឋី​បុត្រ​បាន​ធ្វើ​នូវ​អាគន្តុក​វត្ត​ដល់​ភិក្ខុ​ថ្មី​នោះ និង​គង់​អង្គុយ​នៅ​ជា​សុខ​ហើយ ទើប​សួរ​ថា ៖​ ''លោក​ដ៏​មាន​អាយុ និមន្ត​មក​ពី​ណា?'' ព្រះ​ភិក្ខុ​អាគន្តុក​ក៏​បាន​ឆ្លើយ​ថា ៖ ''ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​មក​អំពី​ព្រះ​ជេតពន​មហាវិហារ ។'' ព្រះ​ភិក្ខុ​សេដ្ឋី​បុត្រ​ក៏​បាន​សួរ​ដល់​ការ​គង់​នៅ​ជា​សុខ​របស់​​ព្រះ​បរម​សាស្តា និង​[[សាវ័កព្រះពុទ្ធ|ព្រះ​មហា​សាវ័ក]]​ជាដើម ហើយ​ក៏​បាន​សួរ​ដល់​មាតា​បិតា​របស់​ខ្លួន​ថា ៖ ''លោក​ដ៏​មាន​អាយុ ត្រកូល​សេដ្ឋី​ឈ្មោះ​នោះ ក្នុង​ក្រុង​[[សាវត្ថី]]​សុខ​សប្បាយ​ទេ?'' ភិក្ខុ​អាគន្តុក​តប​ថា ៖ ''"អាវុសោ លោក​កុំ​សួរ​នាំ​ដល់​ត្រកូល​នោះ​ឡើយ ។'' ភិក្ខុ​សេដ្ឋី​បុត្រ​សួរ​ថា ៖ ''តើ​យ៉ាង​ដូច​ម្តេច លោក​ដ៏​មាន​អាយុ?'' ភិក្ខុ​អាគន្តុក​បាន​រៀប​រាប់​ថា ៖ ''ត្រកូល​នោះ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​បាន​ឮ​មក​ថា ៖ មាន​កូន​ប្រុស​តែ​មួយ ហើយ​កូន​នោះ​បាន​ចេញ​បួស​ក្នុង​[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា]] ចាប់​តាំង​ពី​កូន​ចេញ​បួស​ទៅ​កាល​ណា ត្រកូល​នោះ​ក៏​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ វិនាស​ហិន​ហោច​នូវ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ឥឡូវ​នេះ សេដ្ឋី​ទាំង​ពីរ​នោះ ជា​មនុស្ស​អត់​ទ្រព្យ​កំព្រី​កំ​ព្រា​គួរ​​ឲ្យ​​អាណិត​ក្រៃ​លែង ។ គាត់​ទាំង​ពីរ​កាន់​អំបែង​ដើរ​សូមទាន អាស្រ័យ​នៅ​តាម​សំយាប​ផ្ទះ​របស់​អ្នក​ដទៃ ។​'' ភិក្ខុ​សេដ្ឋី​បុត្រ​ស្តាប់​ហើយ ក៏​មិន​អាច​នឹង​ទប់​ចិត្ត​បាន ទឹក​ភ្នែក​ស្រក់​មក​ជោគ​ព្រះ​ភ័ក្ត្រ យំ​ញ័រ​ញាក់​អស់​ទាំង​ខ្លួន​ក្នុង​ពេល​នោះ​ឯង ។ ព្រះ​ភិក្ខុ​អាគន្តុក​ឃើញ​ដូច្នោះ សួរ​ថា ៖ ''"អាវុសោ ម៉េច​បាន​ជា​លោក​យំ?'' ព្រះ​ភិក្ខុ​សេដ្ឋី​បុត្រ​ តប​ថា ៖ ''លោក​ដ៏​មាន​អាយុ អ្នក​ទាំងពីរ​នោះ​ជា​មាតា​បិតា​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា ។'' ភិក្ខុ​អាគន្តុកៈ ពោល​ថា ៖ ''មាតា​បិតា​របស់​អាវុសោ ដល់​នូវ​សេចក្តី​វិនាស​ព្រោះ​អាស្រ័យ​អាវុសោ​ហ្នឹង​ហើយ ចូរ​អាវុសោ​ទៅ​បដិបត្តិ​មាតា​បិតា​នោះ​ទៅ ។'' ភិក្ខុ​សេដ្ឋី​បុត្រ​គិត​ថា​ ''អាត្មា​អញ​សូម្បី​ព្យាយាម​អស់​​១២​ឆ្នាំ ក៏​មិន​អាច​សម្រេច​បាន​នូវ​មគ្គ​ផល​អ្វី​ឡើយ គឺ​យើង​ជា​បុត្រ​អភ័ព្វ ប្រយោជន៍​អ្វី​ដោយ​ទ្រព្យ​គឺ​បព្វជ្ជា​នេះ អាត្មា​អញ​នឹង​សឹក​ទៅ​ជា​គ្រហស្ថ ចិញ្ចឹម​មាតា​បិតា ​ឲ្យ​​ទាន ដូច្នេះ​នឹង​ជា​បុគ្គល​មាន​សុគតិ​ភព​ប្រ​ព្រឹត្ត​ទៅ​ក្នុង​ជាតិ​ខាង​មុខ​បាន​ដែរ ។'' គិត​ដូច្នោះ​ហើយ ក៏​បាន​ប្រគល់​កន្លែង​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​នោះ​ ដល់​ភិក្ខុអាគន្តុកៈ នមស្ការ​ព្រះ​ភិក្ខុ​អាគន្តុកៈ ដែល​លោក​ជា​ព្រះ​ថេរៈ​ហើយ ស្អែក​ឡើង​ទើប​ចេញ​អំពី​ព្រៃ ទៅ​ដោយ​លំដាប់​ផ្លូវ​រហូត​ដល់​វិហារ​ខាង​ក្រោយ​ព្រះ​[[ជេតពន]] មិន​ឆ្ងាយ​ពី​ក្រុង​[[សាវត្ថី]] ។ កន្លែង​​ត្រង់​នោះ​មាន​ផ្លូវ​បែក​ជា​ពីរ ផ្លូវ​មួយ​ទៅ​ក្រុង​សាវត្ថី ឯ​ផ្លូវ​មួយ​ទៀត​ទៅ​កាន់​ព្រះ​ជេតពន​មហាវិហារ ។ ព្រះ​ភិក្ខុ​ឈប់ ហើយ​រេរា​នៅ​ទី​នោះ គិត​ថា នឹង​ទៅ​រក​មាតា​បិតា​មុន ឬ​ទៅ​គាល់​ព្រះ​[[ទសពល]]​មុន​ហ្ន៎ ហើយ​គិត​ទៀត​ថា ៖ ''យើង​មិន​បាន​ជួប​មាតា​បិតា​យូរ​ហើយ​ក៏​ពិត​មែន តែ​ចាប់​តាំង​ពី​នេះ​ទៅ យើង​នឹង​គាល់​[[ពុទ្ធប្រវត្តិសង្ខេប|ព្រះ​ពុទ្ធ]]​ជា​អម្ចាស់​​បាន​ដោយ​លំបាក ថ្ងៃ​នេះ​យើង​នឹង​គាល់​ព្រះ​អង្គ ហើយ​ស្តាប់​ព្រះ​ធម៌​ទេសនា​សិន ស្អែក​ឡើង​សឹម​ទៅ​រក​មាតា​បិតា​ពី​ព្រលឹម ។'' គិត​ហើយ ព្រះ​ភិក្ខុ​ក៏​លះ​បង់​​ផ្លូវ​ទៅទី​ក្រុង​សាវត្ថី ព្រោះ​មាន​ឧបនិស្ស័យ​ល្អ​ជា​គ្នា ទើប​ចូល​កាន់​មាគ៌ា​ទៅ​កាន់​មហាវិហារ​ព្រះ​ជេតពន ក៏​បាន​ដល់​មហា​​វិហារ​ក្នុង​វេលា​ល្ងាច ។ ក្នុង​ថ្ងៃ​នោះ​ឯង ព្រះ​សាស្តា​ទ្រង់​ត្រួត​មើល​ឧបនិស្ស័យ​នៃ​សត្វ ក្នុង​វេលា​ជិត​ភ្លឺ ទ្រង់​ទត​ឃើញ​ឧបនិស្ស័យ​នៃ​ភិក្ខុ​អង្គ​នោះ ទើប​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ត្រាស់​ពណ៌នា​គុណ​នៃ​មាតា​បិតា ដោយ​'''មាតុបោសកសូត្រ''' ក្នុង​ពេល​ដែល​ភិក្ខុ​នោះ​និមន្ត​មក​ដល់ ។ ភិក្ខុ​នោះ​ឈរ​នៅ​ខាង​ក្រោយ​បំផុត​នៃ​[[សាវ័កព្រះពុទ្ធ|បរិស័ទ]] ស្តាប់​ព្រះធម្ម​កថា ៖​ដ៏​ពិរោះ ទើប​រំពឹង​ថា ៖ ''អាត្មា​អញ​បាន​គិត​ថា​ នឹង​ទៅ​ជា​គ្រហស្ថ ទើប​អាច​បដិបត្តិ​បម្រុង​បម្រើ​មាតា​បិតា​បាន ប៉ុន្តែ​ព្រះ​សាស្តា​ទ្រង់​ត្រាស់​ថា ៖ សូម្បី​បព្វជិត​ក៏​ធ្វើ​នូវ​ឧបការៈ​ដល់​មាតា​បិតា​បាន​ដែរ ។ បើ​យើង​មិន​បាន​មក​គាល់​ព្រះ​សាស្តាជា​មុន​​ទេ យើង​នឹង​បាត់​បង់​នូវ​បព្វជ្ជា​ដែល​មាន​សភាព​បែប​នេះ​ជា​ពុំខាន ។ ឥឡូវ​នេះ​យើង​មិន​ត្រូវ​សឹក​ជា​គ្រហស្ថ​ឡើយ គឺ​នៅ​ជា​បព្វជិត​បែប​នេះ​ឯង ហើយ​នឹង​ទំនុក​បម្រុង​មាតា​បិតា​តទៅ ។'' ព្រះ​ភិក្ខុ​អង្គ​នោះ​បាន​ក្រាប​បង្គំ​ព្រះបរម​សាស្តា ។ ព្រលឹម​ឡើង បាន​ចូល​ទៅ​កាន់​រោង​ស្លាក​ទទួល​ភត្តាហារ​និង​យាគូដែល​បាន​ដោយ​ស្លាក ។ ជា​ភិក្ខុ​នៅ​ព្រៃ ១២​ឆ្នាំ បាន​ដល់​នូវ​ភាព​ដូច​ជា​អ្នក​បរាជ័យ​​ហើយ ។ ព្រះ​ភិក្ខុ​ចេញ​អំពី​ព្រះ​ជេតពន ចូល​ទៅ​កាន់​ក្រុង​សាវត្ថី គិត​ថា​ នឹង​ទទួល​យាគូ​មុន ឬ​ក៏​ទៅ​រក​មាតា​បិតា​មុន​ហ្ន៎ ហើយ​បាន​សម្រេច​ចិត្ត​ថា ៖​ទៅ​ទទួល​យាគូ​សិន ព្រោះ​ការ​មាន​ដៃ​ទទេ​ចូល​ទៅ​រក​មនុស្ស​កំព្រា ជា​ការ​ពុំ​សម​គួរ​ឡើយ ។ ព្រះ​ភិក្ខុ​ទើប​កាន់​យក​យាគូ និមន្ត​ទៅ​ឈរ​នៅ​ក្លោង​ទ្វារ​ផ្ទះ​ចាស់ របស់​មាតា​បិតា បាន​ឃើញ​មាតា​បិតា​ដើរ​សូម​បបរ​យាគូ ហើយ​ចូល​ទៅ​អាស្រ័យ​នឹង​សំយាប​ផ្ទះ​អ្នក​ដទៃ អង្គុយ​នៅ​ទី​នោះ ដល់​នូវ​ភាព​ជា​មនុស្ស​កំព្រានិង​លំបាក​តោក​យ៉ាក​ដ៏​ក្រៃ​លែង ។ ព្រះ​ភិក្ខុ​ក៏​មាន​សេចក្តី​សោក​កើត​ឡើង មាន​ទឹក​ភ្នែក​ហូរ ឈរ​នៅ​ក្នុង​ទី​ជិត​នោះ ។ មាតា​បិតា​សូម្បី​ឃើញ​កូន​ហើយ​ក៏​ចាំ​មិន​បាន ។ មាតា​របស់​ភិក្ខុ​នោះ សំគាល់​ថា ៖ ភិក្ខុ​នោះ​ឈរ​ដើម្បី​បិណ្ឌបាត ទើប​ពោល​ថា ៖ ''បពិត្រ លោកម្ចាស់​អើយ ចង្ហាន់​បិណ្ឌបាត ឬ​ក៏​អ្វី​ៗ​ដែល​គួរ​ទំពា​ឆាន់ ដែល​នឹង​គួរ​ប្រគេន​លោក​ម្ចាស់​នោះ ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​មិន​មាន​ទេ សូម​និមន្ត​ទៅ​ខាង​មុខ​ទៀត​ចុះ ។'' ព្រះ​ភិក្ខុ​បាន​ស្តាប់​ហើយ ក៏​បន្ថែម​សេចក្តី​សោក​យ៉ាង​ខ្លំាង​ក្លា ទឹក​នេត្រា​ជោគ​ព្រះ​ភ័ក្ត្រ ដើម​ក​អួល​អាក់​និយាយ​មិន​រួច ក្តុក​ក្តួល​ក្នុង​ចិត្ត​ក្រៃ​លែង ។ សូម្បី មាតា​ពោល​ដូច្នោះ​ពីរ​បី​ដង ក៏​នៅ​ឈរ​ធ្មឹង​ក្នុង​ទី​នោះ ។ លំដាប់​នោះ​បិតា​របស់​ភិក្ខុ​បាន​និយាយ​នឹង​ភរិយា​ថា ៖ ''ទៅ​មើល​​ឲ្យ​​ជិត​មើល ជា​បុត្រ​របស់​យើង​ទេ​ដឹង ។'' មាតា​ក៏​ក្រោក​ឡើង ដើរ​ទៅ​ជិត​សម្លឹង​មើល ក៏​ចាំ​បាន ។ មាតា​ទន់​ជើង​អង្គុយ​ចុះ យំ​ស្រែក​ពេញ​ទំហឹង ឱន​ក្រាប​ទៅ​ជិត​បាទា​របស់​ភិក្ខុ បរិទេវនាការញ័រអស់​ទាំង​កាយ​ដូច​គេ​អង្រួន ។ ចំណែក​បិតា ក៏​ស្រែក​យំ​ដើរ​ទៅ​ជិត​កូន​របស់​ខ្លួន គួរ​​ឲ្យ​​ស្រណោះ​ក្រៃ​លែង ។ ភិក្ខុ​នោះ​ ឃើញ​មាតា​បិតា​​ដូច្នេះ ក៏​មិន​អាច​នឹង​ទប់​កាយ​បាន ក៏​យំ​ចេញ​សម្លេង​មក​ក្រៅ​ហ៊ូៗ មួយ​ភ្លែក​ក្រោយ​មក ទើប​ភិក្ខុ​ខំ​ទប់​សេចក្តី​សោក ហើយ​ពោល​ថា ៖ ''ញោម​ទាំង​ពីរ​កុំ​គិត​អ្វី​ឡើយ អាត្មា​នឹង​ចិញ្ចឹម​ញោម​ទាំង​ពីរ​​ឲ្យ​​ជា​សុខ​សម្រាន្ត ។'' ព្រះ​ភិក្ខុ​បាន​ញុំាង​មាតា​បិតា​​ឲ្យ​​កក់​ក្តៅ​ក្នុង​ចិត្ត​ហើយ បាន​ជូន​នូវ​យាគូ​ដល់​ញោម​ទាំង​ពីរ និង​​ឲ្យ​​គាត់​អង្គុយ​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ​មួយ ហើយ​បាន​និមន្ត​ទៅបិណ្ឌបាត នាំ​ភិក្ខាហារ​មក​ជូន​គាត់​​ឲ្យ​​បរិភោគ​ទៀត កាល​ដែល​សួរ​ដឹង​ថា ៖ គាត់​បរិភោគ​ឆ្អែត​ហើយ ទើប​និមន្ត​រក​ចង្ហាន់​ដើម្បី​ខ្លួន​ឯង ។ ព្រះ​ភិក្ខុ​បាន​រក​ទី​កន្លែង​ដ៏​សមគួរ​ជូន​​ឲ្យ​​មាតា​បិតា​អាស្រ័យ​នៅ ហើយ​បាន​បដិបត្តិ​ទំនុក​បម្រុង​នូវ​ញោម​ទាំង​ពីរ ដោយ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ជា​ទី​បំផុត សូម្បី​ភត្ត​ដែល​កើត​ឡើង​ក្នុង​បក្ខ​គឺ​បក្ខភត្ត​ជា​ដើម ដែល​ខ្លួន​បាន​មក ក៏​ជូន​ដល់​មាតា​បិតា ។ ខ្លួន​ឯង​និមន្ត​បិណ្ឌបាត បាន​មក​ក៏​ឆាន់ មិន​បាន​ក៏​អត់ ។ បាន​សំពត់​ចាំ​វស្សា​ក៏​ដោយ សំពត់​យ៉ាង​ណា​មួយ​ដែល​ជា​អតិរេក​លាភ​ក៏​ដោយ ក៏​ជូន​ដល់​មាតា​បិតា ហើយ​បោក​គក់ជ្រលក់​សំពត់​ចាស់​ៗ ដែល​ញោម​ទាំង​ពីរ​ស្លៀក​ដណ្តប់​ហើយ ដេរ​ប៉ះ​សម្រាប់​ប្រើ​ប្រាស់​ស្លៀក​ដណ្តប់​ខ្លួន​ឯង ។ ថ្ងៃ​ដែល​ភិក្ខុ​អង្គ​នោះ​បាន​ចង្ហាន់​ឆាន់​មាន​តិច​ថ្ងៃ​ណាស់ ថ្ងៃ​ដែល​មិន​បាន​មាន​ច្រើន​ជាង ឯចំណែក​សំពត់​ស្លៀក​ដណ្តប់​​ដែល​ជា​ចីវរ​របស់​លោក សៅហ្មង​ពេញ​ទី ។ កាល​ភិក្ខុ​ចិញ្ចឹម​បដិបត្តិ​មាតា​បិតា​រហូត​មក ក៏​មាន​រូប​កាយ​ស្គម​ស្គាំង ទាំង​សម្បុរ​ក៏​សៅហ្មង ឆ្អឹង​ជំនីរ​រគីម​រគាម រវីម​រវាម​ទៅ​ដោយ​សរសៃ ទាំង​សាច់​លឿង​ស្លាំង​ទៀត​ផង ។<br />​ ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ទាំង​ឡាយ បាន​ឃើញ​រូប​កាយ​របស់​ភិក្ខុ​នោះ​ហើយ ក៏​សួរ​ថា ៖ ​ ''"អាវុសោ កាល​មុន​សរីរវណ្ណៈ​របស់​លោក​ស្រស់​បស់​ណាស់ ប៉ុន្តែ​ឥ​ឡូវ​នេះ​ មាន​សភាព​ស្លេក​ស្លាំង​ស្គាំង​ស្គម សៅហ្មង​ មិន​ស្រស់​បស់ តើ​ព្យាធិ​កើតឡើង​ដល់អាវុសោ​ឬ?"'' ​ ភិក្ខុ​នោះ​បាន​តប​ថា ៖ "''លោក​ទាំង​ឡាយ ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​មិន​មាន​ព្យាធិ​ទេ តែ​មាន​ធុរៈ​ត្រូវ​ចិញ្ចឹម​មាតា​បិតា ។"'' ​ ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​ក៏​ពោល​តិះដៀលថា ៖ ''"អាវុសោ​កាន់​យក​របស់​ដែល​គេ​​ឲ្យ​​ដោយ​សទ្ធា ទៅ​​ឲ្យ​​ដល់​ពួក​គ្រហស្ថ ជា​ការ​ធ្វើ​មិន​​សម​គួរ​ឡើយ ។"'' ​ ភិក្ខុ​នោះ​បាន​ស្តាប់​ពាក្យ​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​ហើយ មាន​ការ​អៀន​ខ្មាស ហើយ​លះ​បង់​នូវ​ការ​ទំនុក​បម្រុង​មាតា​បិតា​របស់​ខ្លួន​ទៀត​ផង ។ ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​នៅ​មិន​ទាន់​ពេញ​ចិត្ត ទើប​នាំ​គ្នា​ទៅគាល់​ព្រះ​ដ៏​មាន​ព្រះ​ភាគ ក្រាប​ទូល​ថា ៖ "''បពិត្រ​ព្រះ​អង្គដ៏​ចម្រើន ភិក្ខុ​រូប​នោះ បាន​ញុំាង​របស់​ដែល​គេ​​ឲ្យ​​ដោយ​សទ្ធា​​ឲ្យ​​ធ្លាក់​ចុះ ដោយ​ការ​ចិញ្ចឹម​គ្រហស្ថ ។"'' ​ ព្រះ​សម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​ត្រាស់​ហៅ​ភិក្ខុ​អង្គ​នោះ​មក​សួរ​ថា ៖ "''នែ​ភិក្ខុ បាន​ឮ​ថា ៖ អ្នក​បាន​យក​វត្ថុ​ដែល​គេ​​ឲ្យ​​ដោយ​សទ្ធា​ទៅ​ចិញ្ចឹម​គ្រហស្ថ​ពិត​មែន​ឬ?"'' ភិក្ខុ​នោះ​តប​ថា ៖ "''បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ពិត​មែន'' ។" ព្រះ​ដ៏​មាន​ព្រះ​ភាគ មាន​ព្រះ​បំណង​នឹង​សរសើរ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​របស់​ភិក្ខុ​នោះ និង​ព្រះ​អង្គ​​ទ្រង់​ព្រះ​បំណង​នឹង​ប្រកាស​នូវ​បុព្វ​ចរិយា​របស់​ព្រះ​អង្គ ទើប​ទ្រង់​ត្រាស់​សួរ​បន្ថែម​ថា ៖ ''កាល​ដែល​អ្នក​ចិញ្ចឹម​នូវ​ពួក​គ្រហស្ថ​នោះ តើ​ចិញ្ចឹម​នូវ​ពួក​គ្រហស្ថ​ណា?'' ​ ភិក្ខុ​នោះ​ឆ្លើយ​ថា ៖ "''បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ពួក​គ្រហស្ថ​នោះ​គឺ​ជា​មាតា​បិតា​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា ។"'' ​ ដើម្បី​ញុំាង​ឧស្សាហៈ​​ឲ្យ​​កើត​ឡើង​ដល់​ភិក្ខុ​នោះ ព្រះ​សាស្តា​បាន​ប្រទាន​នូវ​សាធុការ​បីដង​ថា ៖ ​ ''សាធុ! សាធុ! សាធុ!'' ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់​ថា ៖ ​ ''ម្នាល​ភិក្ខុ អ្នក​តាំង​នៅ​ក្នុង​ផ្លូវ​ដែល​តថាគត​ដើរ​ហើយ ព្រោះ​ថា សូម្បី​បុព្វ​ចរិយា​របស់​តថាគត ក៏​បាន​ទំនុក​បម្រុង ចិញ្ចឹម​មាតា​បិតា​របស់​ខ្លួន​ដែរ ។'' ភិក្ខុ​ដែល​ចិញ្ចឹម​មាតា​បិតា​នោះ ក៏​បាន​នូវ​ការ​រីក​រាយ​ចិត្ត​ដ៏​ក្រៃ​លែង ។ លំដាប់​នោះ ព្រះ​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​ក៏​បាន​​ក្រាប​ទូល​អារាធនា​សូម​ព្រះ​ភគវា​ទ្រង់​ប្រកាស​នូវ​ព្រះ​បុព្វចរិយា ទើប​ព្រះ​អង្គ​នាំ​នូវ​អតីត​និទាន​មក​សម្តែង​ដូច​តទៅ​ == អតីត​និទាន == ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ក្នុង​អតីត​កាល នៅ​ទី​ដែល​មិន​ឆ្ងាយ​ពី​ក្រុង​[[ពារាណសី]] មាន​ភូមិ​របស់​នាយ​ព្រាន​មួយ​ឋិត​នៅ​ត្រើយ​អាច​នៃ​ទន្លេ​គង្គា និង​ភូមិ​របស់​នាយ​ព្រាន​មួយ​ទៀត​ឋិត​នៅ​ត្រើន​នាយ​នៃ​ទន្លេ ។ ក្នុង​ភូមិ​ទាំង​ពីរ​នោះ ភូមិ​​នីមួយៗ​​មាន​ប្រមាណ​​ជា​​ ៥០០ ​ត្រកូល នាយ​នេសាទ​ដែល​ជា​ធំ​ពីរ​នាក់​នៃ​ភូមិ​ទាំង​ពីរ​នោះ​ជា​សម្លាញ់​នឹង​គ្នា ពួក​គេ​សន្យា​ថា បើ​ម្នាក់​មាន​កូន​ប្រុស ហើយ​ម្នាក់​ទៀត​មាន​កូន​ស្រី ពួក​គេ​នឹង​ធ្វើ​អាវាហ​វិវាហ​​មង្គល​​ដល់​បុត្រ​ធីតានោះ ។ លំដាប់​នោះ ក្នុង​ផ្ទះ​នាយ​នេសាទ​ដែល​ជា​ធំ​ក្នុង​ភូមិ​ត្រើយ​អាយ បាន​ប្រសូត្រ​បុត្រ​សម​តាម​ប្រាថ្នា មាតា​បិតា​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា ៖ '''ទុកូលកុមារ''' ព្រោះ​កុមារ​នោះ ពួក​ញាតិ​ទាំង​ឡាយ​ទទួល​ដោយ​ទុកូល​ពស្ត្រ​ក្នុង​ខណៈ​ដែល​ប្រសូត្រ​ ។ ឯ​នាយ​នេសាទ​ក្នុង​ភូមិ​ត្រើយ​នាយ ក៏​បាន​ធីតា ​ឲ្យ​​ឈ្មោះ​ថា '''បារិកាកុមារី''' ព្រោះ​នាង​ស្រី​ប្រសូត្រ​នៅ​ត្រើយ​នាយ ។ ដល់​ពេល​កុមារ​ទាំង​ពីរ​ចម្រើន​វ័យ​ មាតា​បិតា​ទាំង​ពីរ​ខាង​ក៏​ផ្សំ​ផ្គំ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​ជា​ភរិយា​ស្វាមី ទោះ​ជា​បុត្រ​ទាំង​ពីរ​មិន​ប្រាថ្នា​នឹង​កាម​គុណ​ក៏​ដោយ ។ ក្រោយ​ពី​បាន​ធ្វើ​អាវាហ​វិវាហ​មង្គល​​ហើយ ពួក​គេ​ទាំង​ពីរ​មិន​បាន​ធ្លាក់​ចុះ​កាន់​សមុត្រ​គឺ​កិលេស​ឡើយ គឺ​គេ​នៅ​ជា​មួយ​គ្នា​ដូច​ជា​មហា​[[ព្រះព្រហ្ម|ព្រហ្ម]]​ដូច្នោះ​ឯង ។ ទុកូលបណ្ឌិត​មិន​សម្លាប់​ត្រី​ឬ​សត្វ​ដទៃ​ឡើយ​ សូម្បី​តែ​សាច់​ដែល​បុគ្គល​នាំ​មក ក៏​មិន​លក់​ដូរ​អ្វី​ទាំង​អស់ ។ ក្រោយ​មក​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន អ្នក​ទាំង​ពីរ​ក៏​សុំ​អនុញ្ញាត​មាតា​បិតា​ដើម្បី​ចេញ​បួស ។ មាតា​បិតា​ក៏​អនុញ្ញាត ។ ទុកូល​បណ្ឌិត​និង​នាង​បារិកា​ដ៏​ឆ្លាត​វៃ មាន​សេចក្តី​រីក​រាយ​ត្រេក​អរ ក្រាប​សំពះ​មាតា​បិតា​ហើយ​ចេញ​អំពី​ផ្ទះ ទៅ​កាន់​ហិមវន្ត​ប្រទេស​តាម​ដង​ទន្លេ​គង្គា សំដៅ​ត្រង់​ទៅ​ស្ទឹង​មិគ​សម្មតា​ដែល​ហូរ​មក​ពី​ភ្នំ​ហិមពាន្ត ចាក់​ចូល​ទៅ​ទន្លេ​គង្គា​នោះ​ឯង ។ ខណៈ​នោះ ពិភព​នៃ​សក្ក​ទេវរាជសម្តែង​នូវ​អាការៈ​ក្តៅ​ឡើង ស្តេច​សក្ក​ទ្រង់​អាវជ្ជនាការ​ត្រួត​ត្រា​ពិចារណា​មើល បាន​ជ្រាប​​ហេតុ​ការណ៍​នោះ ទ្រង់​ក៏​បាន​​ឲ្យ​​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រមក ហើយ​ត្រាស់ថា ៖ ''នែ​ម្នាល​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ មហា​បុរស​រ័ត្នទាំង​ពីរ​អង្គា​នាំ​គ្នា​ចេញ​ចាក​ផ្ទះ​ ប្រាថ្នា​នឹង​បួស​ជា​តបៈ​ឥសី បាន​ចូល​ទៅ​កាន់​ព្រៃ​នា​ហិមវន្ត​ប្រទេស ព្រោះ​ដូច្នោះ គួរ​​ឲ្យ​​លោក​ទាំង​ពីរ​នោះ​បាន​ទី​នៅ​អាស្រ័យ​ផង ។ អ្នក​ចូរ​និម្មិត​នូវ​បណ្ណ​សាលា ព្រម​ទាំង​បព្វជិត​បរិក្ខារ ដើម្បី​លោក​ទាំង​ពីរ​នោះ ក្នុង​ទី​ចាប់​អំពី​សម្មតានទីមក ​ឲ្យ​​មាន​បរិវេណដ៏​សមរម្យ ។'' ព្រះ​វិស្សកម្មទេវបុត្រ បាន​ទទួល​នូវ​ព្រះ​រាជ​បញ្ជារ​ហើយ បាន​ចាត់​ចែង​នូវ​កិច្ច​ការ​ទាំង​ពួង​រួច​រាល់ហើយ ទើប​វិល​មក​ទី​ឋាន​របស់​ព្រះ​អង្គ​វិញ ។ ទុកូល​បណ្ឌិត និង​នាង​បារិកា បានឃើញ​ផ្លូវ​ដ៏​សមរម្យ​ដែល​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​និម្មិត​នោះ ក៏​ដើរ​តាម​ផ្លូវ​នោះ​​រហូត​ដល់​អាស្រម​បទ ។ ដោយ​ដឹង​ថា ៖​បរិក្ខា​បព្វជិត​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​បណ្ណ​សាលា​នោះ សក្កទេវរាជ​ជា​អ្នក​ប្រទាន​​ឲ្យ​ ពួក​គេ​ទាំង​ពីរ​ក៏​​ដោយ​នូវ​សំពត់​សាដក​ចេញ ទ្រង់​ភេទ​ជា​តបស្សី តបស្សិនី​ ។ ទាំង​ពីរ​អង្គ​ចម្រើន​មេត្តា​ភាវនា​ក្នុង​ព្រៃ​មិន​មាន​សៅហ្មង​ឡើយ ។ ដោយ​មេត្តា​នុភាព​ថ្នាក់​កាមាវចរភូមិ​របស់​បព្វជិត​ទាំង​ពីរ ម្រឹគី​ម្រឹគា ទាំង​បក្សី​ក្នុង​ព្រៃ​ទាំង​ពួង ត្រឡប់​ជា​មាន​មេត្តា​ចិត្ត​ដល់​គ្នា មិន​មាន​សត្វ​ណា​បៀត​បៀន​ដល់​សត្វ​ណា​ឡើយ ។ បារិកា​តបស្សិនី​នៅ​ពេល​បច្ចូស​សម័យ បាន​រៀប​ចំ​ទឹក​និង​របស់​សម្រាប់​ឆាន់​ទុក​ស្រេច​ហើយ បោស​សម្អាត​អាស្រម​បទ ព្រម​ទាំង​កិច្ច​ទាំង​ពួង ។ ដល់​វេលា​បុព្វណ្ហសម័យ តបស្សី ​តបស្សិនី​​ មិន​មាន​អ្វី​ជា​ការ​ខ្វល់​ខ្វាយ បាន​នាំ​យក​ផលាផល​មក​ឆាន់ ហើយ​ចូល​កាន់​បណ្ណ​សាលា​រៀង​ខ្លួន ចម្រើន​សមណធម៌​ សម្រេច​ការ​នៅ​ក្នុង​ទី​នោះ​ៗ​ឯង ។<br /> វេលា​កន្លង​ទៅ សក្កទេវរាជ​បាន​ពិចារណា​ឃើញ​ថា ៖ នឹង​មាន​អន្តរាយ​ភ្នែក​ដល់​ព្រះ​មុនី​ទាំង​ពីរ​នេះ ។ ទ្រង់​ក៏​បាន​ចុះ​ពី​ទេវលោក ចូល​ទៅ​រក​ទុកូល​បណ្ឌិត នមស្ការ​ហើយ​ទ្រង់​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ ហើយ​ត្រាស់​ថា ៖ ''បពិត្រ​ អ្នក​ស្វែង​រក​គុណ​ដ៏​ចម្រើន អន្តរាយ​នឹង​ប្រាកដ​ដល់​លោក​ទាំង​ពីរ ដូច្នេះ​គួរ​តែ​លោក​ទាំង​ពីរ​មាន​​បុត្រ​ទុក​សម្រាប់​បដិបត្តិ​តទៅ គឺ​សូម​លោក​ទាំង​ពីរ​សេព​នូវ​លោកធម៌ ។'' ទុកូល​បណ្ឌិត​ស្តាប់​ហើយ ពោល​ថា ៖ ''បពិត្រ​ សក្កទេវរាជ ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់​អ្វី​នឹង អាត្មា​ទាំង​ពីរ​សូម្បី​នៅ​កណ្តាល​ផ្ទះ ក៏​មិន​បាន​សេព​នូវ​លោកធម៌​ឡើយ គឺ​យើង​ទាំង​ពីរ​លះ​នូវ​លោកធម៌​នេះ​ដោយ​ខ្ពើម​រអើម ដូច​ជា​ការ​ខ្ពើម​នូវ​គំនរ​លាមក​ដែល​ពេញ​ទៅ​ដោយ​ដង្កូវ ក៏​ឥឡូវ​យើង​ទាំង​ពីរ​ចូល​មក​បួស នឹង​ធ្វើ​នូវ​កម្ម​ដូច្នោះ​បាន​យ៉ាងដូចម្តេច​ទៅ ។'' សក្កទេវរាជ​ត្រាស់​ថា ៖ ''បពិត្រ​ ឥសី​ដ៏​ចម្រើន លោក​មិន​ចាំ​បាច់​ធ្វើ​យ៉ាង​នោះ​ឡើយ លោក​គ្រាន់​តែ​យក​ដៃ​ទៅ​ស្ទាប​អង្អែល​ពោះ​បារិកា​តបស្សិនី​ប៉ុណ្ណោះ ក្នុង​វេលា​ដែល​នាង​មាន​រដូវ អត់​មាន​ត្រូវ​ធ្វើ​អ្វី​ទៀត​ទេ ។'' ទុកូល​បណ្ឌិត​តប​ថា ៖ ''មហាបពិត្រ បើ​ត្រឹម​ប៉ុណ្ណេះ អាត្មា​នេះ​អាច​ធ្វើ​បាន ។'' សក្ក​ទេវរាជ​នមស្ការ​ទុកូល​តបស្សី ​ហើយ ទើប​វិល​ទៅ​ឋាន​ព្រះ​អង្គ​វិញ ។ ចំណែក​ទុកូល​បណ្ឌិត ក៏​បាន​ប្រាប់​ការ​ពិត​ដល់​បារិកា ​ឲ្យ​​នាង​ដឹង​ខ្លួន​ជា​មុន លុះ​ដល់​វេលា​នាង​មាន​រដូវ ទើប​យក​ហត្ថា ៖​ទៅ​ស្ទាប​អង្អែល​ត្រង់​ផ្ទៃ​របស់​នាង​ក្នុង​កាល​នោះ ។ គ្រា​នោះ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ក៏​ចុះ​ចាប់​បដិសន្ធិ​ក្នុង​ផ្ទៃ​នាង​បារិកា លុះ​កន្លង​ទៅ​១០​មាសា នាង​ក៏​ប្រសូត្រ​បុត្រ​មាន​សម្បុរ​ល្អ​ល្អះ​ដូច​មាស ទើប​មាតា​បិតា​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា '''សុវណ្ណសាមកុមារ''' ។ ក្នុង​វេលា​ដែល​បារិកា​តបស្សិនី​ចូល​ព្រៃ​ដើម្បី​រក​ផល្លា នាង​កិន្នរី​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ឋិត​នៅ​ខាង​ក្នុង​ព្រៃ​ភ្នំ បាន​មក​ប្រជុំគ្នា​ធ្វើ​នាទី​ជា​មេដោះ រីក​រាយ​សប្បាយ​រួម​រស់​ជា​មួយ​សុវណ្ណសាម​កុមារ ។ តបស្សី តបស្សិនី​​ទាំង​ពីរ បាន​ស្រង់​វារី​​ឲ្យ​​ដល់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ហើយ ក៏​ដាក់​​ឲ្យ​​ផ្ទំ​នា​បរម​សាលា ក្នុង​ខណៈ​នោះ​នាង​កិន្នរី​ទាំង​ឡាយ នាំ​គ្នា​បី​សុវណ្ណ​សាម​កុមារ​ទៅ​ស្រង់​ទឹក​នៅ​នា​ចន្លោះ​ភ្នំ​ ហើយ​ឡើង​កាន់​កំពូល​ភ្នំ​ប្រជុំ​ទៅ​ដោយ​ផ្កា បាន​ប្រដាប់​​ឲ្យ​​សុវណ្ណសាម​កុមារ​ទៅដោយ​បុប្ផជាតិ​ផ្សេង​ៗ ប្រោះ​ព្រំ​ផាត់​លាប​លើ​កាយ​ដោយ​ហរិតាលមនោសិលា និង​បន្តក់​មួយ​គ្រាប់​​ឲ្យ​​ជាប់​នា​កណ្តាល​ថ្ងាស ហើយ​ក៏​បាន​នាំ​យក​មក​ដាក់​នៅ​លើ​សេយ្យាសន៍​ក្នុង​បណ្ណ​សាលា ។ ឯ​នាង​បារិកា​ត្រឡប់​មក​​ឲ្យ​​បុត្រ​បៅ​ដោះ ក្នុង​សភាព​បែប​នេះ​រហូត​ដល់​ព្រះ​កុមារ​ធំ ។ លុះ​ដល់​កុមារ​មាន​អាយុ​១៦​ឆ្នាំ សម័យ​មួយ​មាតាបិតា​នាំ​គ្នា​ទៅ​រក​ផល្លារហូត​ដល់​ពេល​ល្ងាច​ត្រឡប់​មក​វិញ ដល់​ទី​ជិត​អាស្រម​បទ មហា​មេឃ​ក៏​បាន​តាំង​ឡើង​ ភ្លៀង​យ៉ាង​ខ្លាំង​បាន​ធ្លាក់​មក លោក​ទាំង​ពីរ​បាន​ចូល​ទៅ​កាន់​គល់​ឈើមួយ ឈរ​នៅ​ពី​លើ​ដំបូក ។ អាសិរពិស​នៅ​ខាង​ក្នុង​តំបូក​នោះ ត្រូវ​ទឹក​ភ្លៀង​លាយ​ដោយ​ក្លិន​ញើស​ចាក​សរីរៈ​នៃ​អ្នក​ទាំង​ពីរ ហូរ​ចូល​ក្នុង​រន្ធ​ច្រមុះ ។ អាសិរពិស​នោះ​មាន​សេចក្តី​ក្រោធ បាន​បញ្ចេញ​ខ្យល់​ពី​រន្ធ​ច្រមុះ​មក​ត្រូវ​ចក្ខុ​ទាំង​ពីរ​របស់​តបស្សី ​តបស្សិនី​​នោះ ។ ទាំង​ពីរ​អ្នក​ក៏​ងងិត​​ភ្នែក​មិន​អាច​មើល​អ្វី​ឃើញ​ឡើយ ។ អ្នក​ទាំង​ពីរ​ក៏​យំ​សោក​រៀប​រាប់ ដោយ​យល់​ថា ៖ ឥឡូវ​នេះ ជីវិត​យើង​ទាំង​ពីរ​នឹង​មិន​មាន​តទៅ​ទៀត​ឡើយ ។ === បុព្វកម្ម​របស់​ទុកូល​បណ្ឌិត​និង​នាង​បារិកា === បាន​ឮ​ថា ៖ ក្នុង​ជាតិ​មុន​អ្នក​ទាំង​ពីរ​បាន​កើត​ក្នុង​ត្រកូល​ពេទ្យ គ្រាមួយ​ ពេទ្យ​នោះ​រក្សា​រោគ​ក្នុង​ភ្នែក​របស់​បុរស​អ្នក​មាន​ទ្រព្យ​ច្រើន​ម្នាក់ ។ បុរស​នោះ​មាន​ភ្នែក​បាន​ផុត​ចាក​រោគ​ហើយ មិន​​ឲ្យ​​ថ្លៃ​ព្យាបាល​ដល់​គ្រូ​ពេទ្យ ។ លោក​គ្រូ​ពេទ្យ​នោះ មាន​សេចក្តី​ក្រោធ ទៅ​ដល់​ផ្ទះ​រៀប​រាប់​ប្រាប់​ភរិយា​របស់​ខ្លួន​អំពី​អ្នក​ជំងឺដែល​មិន​​ឲ្យ​​ថ្លៃ​ព្យាបាល​នោះ ។ ភរិយា​ស្តាប់​ហើយ ក៏​ខឹង​ក្រោធ ហើយ​ពោល​ថា ៖ ''យើង​មិន​ត្រូវ​ការ​ទ្រព្យ​របស់​វា​នោះ​ឡើយ អ្នក​ចូរ​ផ្សំ​ថ្នាំ​​ឲ្យ​​វា​បន្តក់​ដាក់​​ឲ្យ​​វា​ខ្វាក់​ទាំង​ពីរ​តែ​ម្តង​ទៅ ។''​ ស្វាមី​ក៏​យល់​​ស្រប​តាមយ៉ាង​នោះ ទើប​ចេញ​ពី​ផ្ទះ​ទៅ​រក​បុរស​នោះ ហើយ​បាន​ធ្វើ​ដូច្នោះ​ឯង ។ បុរស​នោះ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ ភ្នែក​ទាំង​ពីរ​ក៏​ត្រឡប់​ជា​ងងឹត​វិញ ។ តបស្សី ​និង​តបស្សិនី បាន​សាង​នូវ​បាបកម្ម​នេះ​ទុក​មក ទើប​បាន​ជា​ឥឡូវ​ត្រូវ​ងងឹត​ភ្នែក​ទាំង​អស់​គ្នា ដោយ​បាបកម្មនោះ​ឯង ។ === បុព្វចរិយារបស់​ព្រះ[[តថាគត]]​ === លំដាប់​នោះ ព្រះ​ពោធិសត្វគិត​ថា​ មាតាបិតា​យើង​ហេតុ​អី​ថ្ងៃ​នេះ​ហួស​ពេល​ដូច្នេះ ។ ព្រះ​ពោធិសត្វ​បាន​ចេញ​ទៅ​រក​អ្នក​ទាំង​ពីរ ទៅ​តាម​ទិស​ដែល​បាន​កំណត់​ទុក ស្រែក​ហៅ​ជា​បណ្តើរ​ៗ ។ មាតា​បិតា​ស្តាប់​ឮ​ហើយ ក៏​ឆ្លើយ​តប ហើយ​ពោល​ហាម​បុត្រ​ថា ៖ ''កូន​សម្លាញ់ ទី​នេះ​មាន​អន្តរាយ កូន​កុំ​ចូល​មក​ឡើយ'' ។ ព្រះ​ពោធិសត្វ​បាន​តប​ថា ៖ ''បើ​ដូច្នោះ សូម​មាតា​បិតា​ចាប់​នូវ​ចុង​ឈើ​ច្រត់​នេះ​ចុះ ។ '' លោក​ទាំង​ពីរ​បាន​ចាប់​ចុង​ឈើ​ហើយ ដើរ​មក​រក​បុត្រ ។ ព្រះ​ពោធិសត្វ​សួរ​ថា ៖ ''ចក្ខុ​មាតា​បិតា​ងងិត​ទៅ​ដោយ​សារ​អ្វី?'' លោក​ទាំង​ពីរ​ក៏​បាន​ពោល​រៀប​រាប់ថា ៖ ''កូន​អើយ កាល​ដែល​ភ្លៀង​ធ្លាក់ យើង​ទាំងពីរ​បាន​មក​ឈរ​នៅ​លើ​តំបូក​ក្បែរ​គល់​ឈើ​នេះ ហើយ​ចក្ខុ​ទាំង​អស់​ក៏​ស្រាប់​តែ​ងងឹត​តែ​ម្តង​ទៅ ។'' ព្រះ​ពោធិសត្វ​បាន​ស្តាប់​ពាក្យ​មាតា​បិតា​ហើយ​ដឹង​ថា ៖​មាន​អាសិរពិស​នៅ​ក្នុង​ដំបូក ។ ព្រះ​ពោធិសត្វ​ឃើញ​មាតា​បិតា​ដូច្នេះ​ហើយ ក៏​យំ​រួច​សើច ។ មាតា​បិតា​សួរ​ថា ៖ ''កូន​សម្លាញ់ ម៉េច​បាន​ជា​យំ​ហើយ​សើច​អីចឹង?'' ព្រះ​ពោធិសត្វ​​តប​ថា ៖ ''កូន​យំ​ដោយ​ខូច​ចិត្ត​ត្បិត​ចក្ខុ​របស់​អ្នក​ទាំង​ពីរ​វិនាស​ទៅ ទាំង​ដែល​កូន​នៅ​ក្មេង​វ័យ តែ​កូន​សើច​ ដោយ​សេចក្តី​សប្បាយ​ចិត្ត​ថា ៖ កូន​នឹង​បាន​បដិបត្តិ​ទំនុក​បម្រុង ដល់​មាតា​បិតា​ជា​អ្នក​មាន​គុណ​ទាំង​ពីរ​តទៅ ។ សូម​មាតា​បិតា​កុំ​គិត​បារម្ភ​អ្វី​ឡើយ កូន​នឹង​បម្រើ​លោក​ទាំង​ពីរ​បាន​ដល់​នូវ​ផាសុក ។'' ព្រះ​ពោធិសត្វ​លួង​លោម​ផ្លូវ​ចិត្ត ​ឲ្យ​​មាតាបិតា​បាន​ធូរ​ក្នុង​ចិន្តា ហើយ​ក៏​បាន​នាំ​មក​កាន់​បណ្ណ​សាលា ។ ព្រះ​ពោធិសត្វ​រៀប​ចំ​ចង​ខ្សែ​ជា​ស្នួបង្កាន់​ដៃ​ក្នុង​ទី​ទាំង​ពួង គឺ​ទី​សម្រាក​ពេល​ថ្ងៃ ទី​សម្រាក​ពេល​យប់ ទី​ចង្ក្រម បណ្ណសាលា និង​ទី​បន្ទោបង់​ ឧច្ចារៈ​បស្សាវៈ ។ ចាប់​ផ្តើម​ពី​នោះ​មក [[ព្រះពោធិសត្វ|ព្រះ​ពោធិសត្វ]] ចេញ​ទៅ​រក​ផល្លា​មក​តាំង​ទុក​ក្នុង​បណ្ណសាលា បោស​សម្អាត​ទី​នៅ​ តាំង​ពី​ព្រលឹម​ស្រាង​ៗ ថ្វាយ​បង្គំ​មាតា​បិតា​ហើយ កាន់​ក្អម​ទឹក​ទៅ​កាន់​មិគសម្មតា​នទី ដង​ទឹក​យក​មក ហើយ​រៀប​ចំ​របស់​ឆាន់ ចាត់​ចែង​ឈើ​ជម្រះ​ព្រះ​ទន្ត​និង​ទឹក​ខ្ពុរ​ព្រះ​ឱស្ឋ​ជា​ដើម ហើយ​ប្រគេន​ផល្លា​ដែល​មាន​រស​ល្អ ។ កាល​មាតា​បិតា​ឆាន់​រួច ទើប​ខ្លួន​ឯង​បរិភោគ​តាម​ក្រោយ ។ ព្រះ​ពោធិសត្វ​បាន​ដង​ទឹក ដាំ​​ឲ្យ​​ក្តៅ ទើប​ផ្ងូត​ដល់​មាតា​បិតា ទាំង​ដុស​លាង​ព្រះ​បាទា​តាម​អធ្យាស្រ័យ រួច​ហើយ​ជួយ​រៀប​ចំ​គ្រឿង​ស្លៀក​ដណ្តប់ និង​យក​ថ្ម​ដុត​ដោយ​ភ្លើង មក​ដាក់​កំដៅ​ចុង​ជើង​ចុង​ដៃ ដើម្បី​កំចាត់​បង់​នូវ​ភាព​រងារ ។ === មេត្តាចិត្ត​ព្រះ​ពោធិសត្វ === សម័យ​មួយ ព្រះរាជា​ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ថា ៖ '''បិលយក្ខរាជ''' សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​[[ពារាណសី]] ទ្រង់​ល្មោភ​ចំពោះ​សាច់​ម្រឹគ​ក្នុង​ព្រៃ ក៏​ផ្ទេរ​រាជ​សម្បត្តិ​​ឲ្យ​​ព្រះ​រាជ​ជននី​គ្រប់​គ្រង ។ ទ្រង់​ចង​សៀត​រាជាវុធ​៥​យ៉ាង ចូល​កាន់​ហិមវន្ត​ប្រទេស សម្លាប់​ម្រឹគ​ទាំង​ឡាយ​សោយ​សាច់ ស្តេច​បាន​យាង​ទៅដល់​មិគសម្មតានទី​ដោយ​លំដាប់ រហូត​យាង​ដល់​កំពង់​ដែល​សុវណ្ណសាម​ដង​ទឹក​រាល់​ថ្ងៃ ។ ព្រះ​រាជា​បាន​ទត​ឃើញ​ច្បាស់​នូវ​ស្នាម​ជើង​ម្រឹគ​ដ៏​ច្រើន ទ្រង់​ក៏​បាន​ធ្វើស៊ុម​ដោយ​មែក​ឈើ​ស្រស់​ហើយ​ត្រៀម​ព្រះ​អង្គ​នៅ​ក្នុង​ស៊ុម​នោះ ជាមួយ​នឹង​ធ្នូ​សរ​ដែល​លាប​ទៅ​ដោយ​ថ្នាំ​ពិស ។ ចំណែក​ព្រះ​ពោធិសត្វ​នាំ​ផល្លា​មក​ដល់​ក្នុង​វេលា​ល្ងាច ទុក​ដាក់​ក្នុង​បណ្ណ​សាលា​ហើយថ្វាយ​បង្គំ​មាតា​បិតា​រួច​ទៅ​ដង​ទឹក មាន​ហ្វូង​ម្រឹគ​ហែហម ។ ព្រះ​រាជា​ទត​ឃើញ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ គិត​ថា​ ''យើង​ត្រាច់​មក​កាន់​ហិមវន្ត​ប្រទេស​ រហូត​អស់​កាល​ត្រឹម​នេះ មិន​ទាន់​ឃើញ​មនុស្ស​ឡើយ តើ​បុគ្គល​នេះ​ជា​ទេវតា​ឬ​ក៏​ជា​នាគ​ហ្ន៎ ។ ប្រសិន​បើ​យើង​នឹង​ចូល​ទៅ​សួរ បើ​ជា​ទេវតា​ នឹង​ហោះ​ឡើង​ទៅ​លើ​អាកាស បើ​ជា​នាគ នឹង​មុជ​ចុះ​ទៅ​ក្នុង​ដី ឯ​យើង​នឹង​មិន​នៅ​ទី​នេះ​រហូត​ទេ ។ ដល់​យើង​ត្រឡប់​ទៅ​ពារាណសី​វិញ អាមាត្យ​ទាំង​ឡាយ​នឹង​សួរ​យើង​ថា ៖ កាល​ព្រះ​អង្គ​យាង​ទៅ​ហិមវន្ត​ប្រទេស បាន​ទត​ឃើញ​អ្វី​អស្ចារ្យ​ខ្លះ ។ កាល​បើ​សួរ​ដូច្នេះ យើង​នឹង​ប្រាប់​ថា ៖ បាន​ឃើញ​សត្វ​ដូច​នេះ ។ គេ​នឹង​សួរ​ដេញ​ដោល​ថា ៖ សត្វ​នោះ​ឈ្មោះ​អ្វី កាល​បើ​យើង​មិន​ស្គាល់ គេ​នឹង​តិះ​ដៀល​យើង ។ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​យើង​នឹង​បាញ់​បុគ្គល​នេះ ធ្វើ​​ឲ្យ​​ដល់​នូវ​ទុព្វលភាព​ហើយ យើង​នឹង​សួរ​​ឲ្យ​​ដឹង​រឿង ។'' លំដាប់​នោះ ព្រះ​ពោធិសត្វ​ចុះ​ទៅ​ងូត​ទឹក​រម្ងាប់​នូវ​ការ​ក្រវល់​ក្រវាយ​កាយ​សមគួរ ហើយ​ឡើង​មក​ស្លៀក​ដណ្តប់​សំពត់​សំបក​ឈើ និង​យក​ស្បែក​ខ្លា​ដាក់​លើ​ស្មា ហើយ​យក​ក្អម​ទឹកឡើង​ដាក់​លើ​ស្មា​ខាង​ឆ្វេង ។ ក្នុង​កាល​នោះ ព្រះរាជា​ទ្រង់​គិត​ថា​ កាល​នេះ​សម​គួរ​នឹង​បាញ់​ហើយ ទើប​លើក​ធ្នូ​និង​សរ​ដែល​លាប​ដោយ​ថ្នាំ​ពិស​នោះ បាញ់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ត្រូវ​ខាង​ស្តាំ​ ធ្លុះ​ចេញ​ទៅ​ខាង​ឆ្វេង ។ ហ្វូង​ម្រឹគ​ដឹង​ថា ៖ ព្រះ​ពោធិសត្វ​ត្រូវ​គេ​បាញ់ ក៏​តក់​ស្លុត​ភ្ញាក់​ផ្អើល​រត់​អស់ ។ សុវណ្ណសាម សូម្បី​ត្រូវ​ព្រួញ​ពិស​ក៏​នៅ​ទ្រក្អម​ទឹក​ទុកដោយ​ប្រក្រតី មាន​ស្មារតី​ដាក់​ចុះ​ក្រោម ដោយ​កាយ​ដី​ខ្សាច់​​ឲ្យ​​ក្រហូង​បន្តិច ទើប​ដាក់​ក្អម​ទឹក​​ឲ្យ​​នឹង នៅ​ទី​នោះ រួច​ហើយ​កំណត់​ទិស ទើប​បែរ​សីសៈ​ទៅ​ខាង​បណ្ណ​សាលា បី​ដូច​សុវណ្ណ​បដិមា​ដែល​ដួល​ដេក​នៅ​លើ​ផ្ទៃ​ខ្សាច់​ពណ៌​ប្រាក់ ។ សុវណ្ណសាម​ តាំង​សតិ​ពោល​ថា ៖ ''បុគ្គល​ដែល​មាន​ពៀរ​នឹង​យើង ក្នុង​ហិមវន្ត​ប្រទេស​នេះ មិន​មាន​ឡើយ ឯ​បុគ្គល​ដែល​មាន​ពៀរ​ជា​មួយ​នឹង​មាតា​បិតា​យើង​ក៏​មិន​មាន​ដែរ'' ពោល​រួច​ ក៏​បាន​ខ្ជាក់​លោហិត​ចេញ​ពី​មាត់ ។ កាល​ដែល​មិន​បាន​ឃើញ​ព្រះ​រាជា ទើប​ពោល​នូវ​គាថា ៖​សួរ​ថា ៖ <br /> :::::{| |- | ''នរណាហ្ន៎​បាញ់ខ្ញុំ​ជា​អ្នក​ដង​ទឹក'' ||{{space|5}}|| ''ដែល​កំពុង​ភ្លឹក​សតិ​បង់​បាត់'' |- | ''ជាព្រាហ្មណ៍​វេស្សៈ​ឬ​ក៏​ជា​ក្សត្រ'' |||| ''នរណាពួនស្កាត់​បាញ់​ខ្ញុំ​ដោយ​សរ ។'' |}<br /> បណ្តា​បទ​ទាំង​នោះ ដោយ​សេចក្តី​ថា ៖ បុគ្គល​មិន​បាន​តាំង​នូវ​សតិ​ក្នុង​ការ​ចម្រើន​មេត្តា គឺ​បាន​ធ្វើ​ខ្លួន​ជា​អ្នក​ប្រមាថ​ក្នុង​ខណៈ​នោះ​ បាញ់​ហើយ​ពួន​កាយបាត់​ ។<br /> ក្នុង​គ្រា​ដែល​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ពោល​យ៉ាង​នេះ​ហើយ ដើម្បី​នឹង​សម្តែង​ភាព​នៃ​មំសៈ​ក្នុង​សរី​រៈ​របស់​ខ្លួន​​ឲ្យ​​ឃើញ​ថា ៖​មិន​មែន​ជា​ភក្សា​ហារ ទើប​ពោល​គាថា ៖​បន្ត​ថា ៖ <br /> :::::{| |- | ''សាច់​ខ្ញុំ​មិន​មែន​ជា​ម្ហូប​អាហារ'' || ''ស្បែក​ខ្ញុំ​នេះ​ណា​ឥត​ការ​បវរ'' |- | ''ហេតុអ្វី​ខ្ញុំ​នេះ​ត្រូវ​បាញ់​ដោយ​សរ'' || ''សំគាល់​ថា ៖​ល្អ​ឋិត​នៅ​ត្រង់​ណា'' ។ |}<br /> ក្នុង​គាថា ៖​នោះ​មាន​សេចក្តី​ថា ៖ ម្នាល​មាណព​ដ៏​ចម្រើន​អើយ សាច់​របស់​ខ្ញុំ គឺ​សាច់​ក្នុង​សរីរៈ​របស់​ខ្ញុំ​បរិភោគ​មិន​បាន គឺ​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​មិន​គប្បី​បរិភោគ ។ ស្បែក​របស់​ខ្ញុំ គឺ​ស្បែក​ក្នុង​សរីរៈ​របស់​ខ្ញុំ មិន​មាន​ប្រយោជន៍​ដល់​មនុស្ស​ទាំងឡាយ ។ កាល​បើ​ដូច្នោះ បុរស​នេះ​សំគាល់​ថា ៖ ខ្ញុំ​គួរ​បាញ់ ដោយ​មិន​ពិចារណា ដោយ​វណ្ណៈ​អ្វី គឺ​ដោយ​ហេតុ​អ្វី ។<br /> :::::{| |- | ''ឱសម្លាញ់​អើយ​ខ្ញុំ​សូម​សួរ​អ្នក'' || ''បាញ់​ខ្ញុំ​ហើយ​លាក់​បំពួន​អាត្មា'' |- | ''តើ​អ្នក​ជា​អ្វី​ជា​បុត្រ​អ្នក​ណា'' || ''ខ្ញុំ​ដឹង​ហេតុការណ៍​បាន​ដូច​ម្តេច​ទៅ'' ។ |}<br /> កាល​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ពោល​គាថា ៖​យ៉ាង​នេះ​ហើយ ក៏​បាន​ស្ងៀម​ក្នុង​ថ្លុក​ឈាម​នោះ​ឯង ។ ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ស្តាប់​យ៉ាង​នេះ​ហើយ គិត​ថា​ បុរស​នេះ​សូម្បី​ត្រូវ​យើង​បាញ់​ដោយ​ព្រួញ​លាប​ថ្នាំ​ពិស​ដួល​ចុះ​ហើយ ក៏​មិន​បាន​ជេរ​យើង ហើយ​ក៏​មិន​ត្អូញ​ត្អែរ​អ្វី​ដែរ បែរ​ជា​ហៅ​រក​យើង​ដោយ​ពាក្យ​គួរ​ជា​ទី​ស្រឡាញ់​ទៅ​វិញ បេះ​ដូង​យើង​ដូច​ជា​ត្រូវ​គេ​អារ​ដោយ​កាំបិត យើង​នឹង​ទៅ​រក​គេ ។ ទ្រង់​គិត​ដូច្នេះ​ហើយ ស្តេច​ក៏​យាង​ទៅ​ប្រថា ៖ប់​ឈរ​ក្នុង​ទី​ជិត​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ហើយ​ពោល​ថា ៖ <br /> :::::{| |- | ''គេស្គាល់​ខ្ញុំ​ថា ៖​ឈ្មោះ​បិលយក្ខ'' || ''ជាស្តេច​នៃ​អ្នក​ក្នុង​ដែន​កាសី'' |- | ''ខ្ញុំ​លះ​បង់​ដែន​ស្វែង​រក​ម្រឹគ​ព្រៃ'' || ''ព្រោះ​ល្មោភ​នឹង​ឆី​សោយ​រស​មំសំ'' ។ |- | ''ម្យ៉ាង​ទៀត​ខ្ញុំ​ល្បី​វៃ​ខាង​សិល្ប៍សាស្ត្រ'' || ''ធ្នូសរ​ខ្ញុំ​ច្បាស់​បាញ់​ពេញ​កំលាំង'' |- | ''សត្វ​ណា​មក​ចំ​មុខ​ព្រួញ​ខ្ញុំ​តាំង''|| ''ទោះ​ដំរី​ខ្លាំង​មិន​រួច​ដេក​ដី'' ។ |}<br /> គា​ថា ៖​ទាំង​នោះ​មាន​សេចក្តី​ថា ៖ ព្រះបាទ​បិលយក្ខ​នោះ​មាន​ព្រះ​តម្រិះ​ថា ៖ ទេវតា​ក៏​ដោយ នាគ​ក៏​ដោយ រមែង​និយាយ​ភាសា​មនុស្ស​បាន​ យើង​មិន​ដឹង​ថា ៖​បុគ្គល​នោះ​ជា​អ្វី បើ​គេ​ក្រោធ នឹង​ធ្វើ​​ឲ្យ​​យើង​វិនាស​ទៅ​បាន ដូច្នេះ​កាល​បើ​ប្រាប់​ថា ៖​យើង​ជា​ស្តេច អ្នក​ណា​ដែល​មិន​ខ្លាច រមែង​មិន​មាន​ឡើយ ។ កាល​តម្រិះ​ដូច្នេះ​ហើយ ទើប​ត្រាស់​ថា ៖ ''ម្នាល​មាណព​ យើង​ជា​ព្រះ​រាជា​របស់​ដែន​កាសី ប្រជាជន​ស្គាល់​យើង​ដោយនាម​ថា ៖ ព្រះបាទ​បិលយក្ខ ។ ដោយ​មាន​សេចក្តី ល្មោភ​នឹង​សាច់​ ក៏​បាន​ប្រគល់​រាជ​សម្បត្តិ​ដល់​ព្រះ​ជននី ហើយ​ចេញ​មក​ស្វែង​រក​សាច់​ម្រឹគ ។ យើង​ជា​អ្នក​ទ្រទ្រង់​នូវ​កម្លាំង អាច​យឹត​ធ្នូ​ដ៏​ធ្ងន់​បាន គឺ​ធ្នូ​មាន​ទំងន់​ដែល​បុរស​ធម្មតា​១ពាន់​អ្នក​ទើប​អាច​លើក​រួច​បាន រឿង​នេះ​បាន​ល្បី​ពេញ​ជម្ពូទ្វីប ។ ដំរី​ដែល​មាន​កម្លាំង​មក​ចំ​មុខ​ព្រួញ​ ក៏​មិន​អាច​ផុត​ចាក​ពី​កន្លែង​ទៅ​បាន​៧​ជំហាន​ឡើយ ។​​​'' ព្រះរាជា​ទ្រង់​សរសើរ​កម្លាំង​របស់​ព្រះអង្គ​ហើយ ក៏​ត្រាស់​សួរ​នាម​នឹង​គោត្រ​របស់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ថា ៖ <br /> :::::{| |- | ''ចុះ​អ្នក​ជា​អ្វី​ជា​បុត្រ​អ្នក​ណា'' || ''យើង​ម្តេច​ដឹង​ដឹង​អ្នក​មាន​ឈ្មោះ​អ្វី'' |- | ''ព្រម​ទាំង​ត្រកូល​បិតា​ផង​នៃ'' || ''សូម​អ្នក​ស្រដី​ប្រាប់​យើង​​ឲ្យ​​ស្គាល់'' ។ |}<br /> ព្រះ​ពោធិសត្វ​ គិត​ថា​ យើង​ជា​[[ទេវតា]] នាគ យក្ស កិន្នរ ឬ​ថា ៖​ជា​ក្សត្រ​ជា​ដើម​យ៉ាង​ណា​មួយ ព្រះ​រាជា​ក៏​គង់​តែ​ជឿ ប៉ុន្តែ​យើង​គួរ​ពោល​តែ​ពាក្យ​ពិត​ប៉ុណ្ណោះ លុះ​គិត​ហើយ​ ទើប​ពោល​ថា ៖<br /> :::::{| |- | ''ខ្ញុំ​កូន​ឥសី​បុត្រ​អ្នក​នេសាទ'' || ''ពេលរស់​ពួក​ញាតិ​ហៅ​ខ្ញុំ​ថា ៖​សាម'' |- | ''ទ្រង់​អើយ​ថ្ងៃ​នេះ​ខ្ញុំ​ត្រូវ​មារ​តាម'' || ''មច្ចុ​ចាប់​ច្បាម​ផ្តេក​លើ​ប្រឹថពី'' ។ |- |''ដូច​ព្រាន​បាញ់​ម្រឹគ​ដែល​ទ្រង់​បាញ់​ខ្ញុំ'' || ''ដោយ​ព្រួញ​ពិស​ធំ​បាញ់​ចំ​ពេញ​ទី'' |- |''ខ្ញុំ​ត្រាំ​ឈាម​ឯង​ដេក​លើ​ធរណី'' || ''ព្រួញ​ពិស​យាយី​ទ្រង់​ទត​ឃើញ​ពិត'' ។ |- |''សូមទ្រង់​ទត​ព្រួញ​មុត​ស្តាំ​ធ្លាយ​ឆ្វេង'' || ''ឈឺ​ពើត​ក្រៃ​លែង​មាត់​ខ្ពុរ​លោហិត'' |- |''ខ្ញុំ​សួរ​រឿយ​ៗ​ចំពោះ​បពិត្រ''|| ''ទ្រង់​យឹត​បាញ់​ហើយ​ម្តេច​ឡើយ​លាក់​កាយ'' ។ |- |''សម្លាប់ខ្លា​ដំបង​ប៉ង​យក​ស្បែក''||''ចំណែក​ដំរី​ព្រោះ​ភ្លុក​ទាំង​ឡាយ'' |- |''ឯ​ទូល​បង្គំព្រោះ​អ្វី​ក្នុង​កាយ'' || ''ទើប​ទ្រង់​ខ្វល់​ខ្វាយ​ចំណាយ​ពេល​បាញ់'' ។ |}<br /> បទ​ទាំង​នោះ​ថា ៖ បពិត្រ​មហារាជ សូម​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ចម្រើន ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ជា​បុត្រ​ឥសី​ដែល​​ឥសី​នោះ​ជា​បុត្រ​នាយ​ព្រាន ។ ញាតិ​ទាំង​ឡាយ​ហៅ​ទូល​បង្គំ​ដែល​នៅ​មាន​ជីវិត​មុន​នេះ​ថា ៖ សាម ។ ថ្ងៃ​នេះ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ទៅ​ដល់ គឺ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​មាត់​នៃ​មរណៈ​ហើយ​យ៉ាង​នេះ ។ ម្រឹគ​ត្រូវ​ព្រាន​បាញ់​ដោយ​ព្រួញ​ធំ​លាប​ថ្នាំ​ពិស​យ៉ាង​ណា សូម្បី​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ក៏​ជា​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​ព្រះអង្គ​បាញ់​យ៉ាង​នោះ​ឯង ។ សូម​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ទត​មើល​នូវ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ដែល​ដេក​មាន​សភាព​បែប​នេះ ។ ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​សណ្តាប់​ហើយ មិន​ត្រាស់​សេចក្តី​ពិត កុហក​ថា ៖<br /> :::::{| |- | ''ម្រឹគ​មក​ប្រាកដ​ចំមុខ​ព្រួញ​ខ្ញុំ'' || ''ឃើញ​អ្នក​ជាធំ​ក៏​ផ្អើល​អស់​ទៅ'' |- | ''ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​ទើប​ចិត្ត​ក្រោធ​គ្រប​នៅ'' || ''បង្វែរ​ព្រួញ​ទៅ​បាញ់​សាម​ដង​ទឹក'' ។ |}<br /> លំដាប់​នោះ ព្រះពោធិសត្វ​ទូល​ព្រះ​រាជា​ថា ៖ ''បពិត្រ​ ព្រះរាជា ព្រះអង្គ​ត្រាស់​អ្វី​ហ្នឹង ដែល​ថា ៖​ម្រឹគ​ឃើញ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ ហើយ​រត់​គេច​ទៅ​នោះ មិន​មាន​ក្នុង​ហិមវន្ត​ប្រទេស​នេះ​ឡើយ ។''<br /> :::::{| |- | ''តាំង​ពី​ខ្ញុំ​ដឹង​អ្វី​ខុស​អ្វី​ត្រូវ'' || ''សត្វ​ព្រៃ​ទូទៅ​ដោយ​ច្រើន​ពួក​ម្រឹគ'' |- | ''ទោះ​សត្វ​សាហាវ​ក៏​ច្រើន​សន្ធឹក'' || ''មិន​ដែល​ភ្លូកភ្លឹកផ្អើល​នឹងខ្ញុំឡើយ'' ។ |- | ''តាំងពីខ្ញុំបាន​ចេះស្លៀកដណ្តប់'' || ''ចេះដឹងគ្រប់សព្វវ័យចម្រើន​ហើយ'' |- | ''គឺថា ៖ពាឡ​ម្រឹគ​មិន​ផ្អើល​ខ្ញុំ​ឡើយ'' || ''ជិតខ្ញុំ​បង្កើយ​ម្រឹគ​មិន​តក់​ស្លុត'' ។ |- | ''បពិត្រ​មហារាជ​ដ៏​ចម្រើន​អើយ'' || ''កិន្នរហ្នឹង​ហើយ​តែង​ខ្លាច​បំផុត'' |- | ''នៅ​ភ្នំ​គន្ធមាទន៍​ព្រៃ​ភ្នំ​បរិសុទ្ធ'' || ''តែ​នៅ​មិន​ស្លុត​នឹង​ទូល​បង្គំ'' ។ |- | ''ពួក​យើង​តែង​តែ​រីករាយ​នឹង​គ្នា'' || ''ទៅ​ព្រៃ​នានា​ឬ​ក៏​ឡើង​ភ្នំ'' |- | ''ដូច្នោះ​ពួក​ម្រឹគ​ផ្អើល​អី​នឹង​ខ្ញុំ'' || ''ពីតូច​ដល់​ធំ​ខ្ញុំ​នៅ​នឹង​ម្រឹគ'' ។ |}<br /> ធម្មតា​ម្រឹគ​ទាំង​ឡាយ​ឃើញ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ហើយ រមែង​មិន​ភ័យ​ខ្លាច​តក់​ស្លុត​ឡើយ ។ បពិត្រ​ព្រះ​រាជា​ជា​ធំ ម្រឹគ​ទាំង​ឡាយ​ចូរ​លើក​ទុក​សិន​ចុះ ពោល​ពី​ធម្មតានៃ​កិន្នរ​ទាំង​ឡាយ រមែង​ជា​អ្នក​ភ័យ​ខ្លាច​ដ៏​ក្រៃលែង ប៉ុន្តែ​កិន្នរ​ទាំង​នោះ ឃើញ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ហើយ រមែង​មិន​ភ័យ​តក់​ស្លុត​ឡើយ តាមពិត​ពួក​យើង​រីករាយ​ជាមួយ​គ្នា​ទៅវិញ​ទៅ​មក​ទៅ​តាម​ព្រៃ​ភ្នំ ។ ព្រះពោធិសត្វ​សម្តែង​នូវ​សេចក្តី​ថា ៖ ព្រោះ​ហេតុអ្វី ទើប​ព្រះអង្គ​​ឲ្យ​​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ជឿ​ថា ៖ ម្រឹគ​ទាំង​ឡាយ​ឃើញ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ហើយ​ភ័យ​តក់​ស្លុត​នោះ ។ ​ព្រះរាជា​​សណ្តាប់​ហើយ ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​ថា ៖ យើង​បាញ់​សាម​ដែល​ជា​អ្នក​មិន​មាន​កំហុស​នេះ​ហើយ នៅ​ពោល​មុសាវាទ​ទៀត ឥ​ឡូវ​យើង​នឹង​ពោល​តែ​ពាក្យ​ពិត​ប៉ុណ្ណោះ ទើប​ត្រាស់​ថា ៖ <br /> :::::{| |- | ម្រឹគ​មិន​មែន​ផ្អើល​នឹង​សាម​ទេ​ណា || ខ្ញុំ​នឹង​មុសា​ធ្វើ​អ្វី​ទៀត​នោះ |- | ត្បិត​ក្រោធ​និង​លោភ​វា​គ្រប​​ឲ្យ​​លុះ|| ទើប​ខ្ញុំ​គិត​ខុស​បាញ់​សាម​នឹង​សរ ។ |} កាល​ដែល​បាន​ត្រាស់​យ៉ាង​នេះ​ហើយ ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​ថា ៖ សាមនេះ នឹង​មិន​មែន​អាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​នេះ​តែ​ម្នាក់​ឯង​ទេ ញាតិ​ទាំង​ឡាយ​របស់​គេ​គប្បី​មាន​ជា​ប្រាកដ យើង​នឹង​សួរ​គេ​មើល ទើប​ត្រាស់​ថា ៖ <br /> {| |- | សាម​អើយ​អ្នក​មក​ពី​ប្រទេស​ណា || ឬ​ថា ៖​អ្នក​ណា​ប្រើ​​ឲ្យ​​ត្រាច់​ចរ |- | ថា ៖​អ្នក​ទៅ​ដង​ទឹក​ស្ទឹង​ថ្លា​ល្អ || ទើប​ចរ​មក​កាន់​មិគសម្មតា ។ |}<br /> ព្រះ​ពោធិសត្វ​បាន​ស្តាប់​នូវ​ព្រះ​តម្រាស់​ហើយ អត់​ទ្រាំ​ចំពោះ​ទុក្ខ​វេទនា​ដ៏​ខ្លាំង​ក្លា ខ្ពុរ​ព្រះ​លោហិត​ហើយ​ពោល​ថា ៖<br /> {| |- | ខ្ញុំ​អ្នក​ចិញ្ចឹម​មាតា​បិតា || លោក​ខ្វាក់​នេត្រា​នៅ​ក្នុង​មហាវ័ន |- | ខ្ញុំ​ដង​ទឹក​ថ្វាយ​ដល់​ព្រះ​អរហន្ត || រួស​រាន់​មក​កាន់​សម្មតានទី ។ |- | មាតាបិតា​មាន​ត្រឹម​អាហារ|| មិនដល់​សប្តាហ៍​រក្សាជីវី |- | ព្រោះ​គាត់​ងងឹត​ខ្វាក់​ភ្នែក​ទាំង​ពីរ|| នឹង​ក្ស័យ​ជីវី​ដោយ​សារ​អត់​ទឹក ។ |- | ទុក្ខ​ត្រូវ​ព្រួញ​នេះ​មិន​សូវ​ប៉ុន្មាន|| បុរស​ត្រូវ​បាន​ប៉ុន្តែ​ការ​នឹក |- | មិន​ឃើញ​មាតា​ទុក្ខ​ក្រៃ​ពន្លឹក|| ទុក្ខ​ច្រើន​ព្រោះ​នឹក​ដល់​អ្នក​មាន​គុណ ។ |- | ទុក្ខ​ត្រូវ​ព្រួញ​នេះ​មិន​សូវ​ប៉ុន្មាន|| បុរស​ត្រូវ​បាន​ប៉ុន្តែ​ទុក្ខ​ធ្ងន់ |- | មិន​ឃើញ​បិតា​ទុក្ខ​ក្រៃ​ពេក​ពន់|| ទុក្ខ​ច្រើន​លើស​លន់​ច្រើន​ជាង​ត្រូវ​ព្រួញ ។ |- | ឱ​ម្ល៉េះ​សម​ម្តាយ​នឹង​នៅ​កំព្រា|| ចិរទិវារាត្រី​យំទួញ |- | អធ្រាត្រ​យប់​ស្ងាត់​មាន​តែ​ទំនួញ|| យំ​ទួញ​រីង​ខះ​ដូច​ស្ទឹង​ខែ​ប្រាំង ។ |- |ឱ​ម្ល៉េះ​សម​ឪ​នឹង​នៅ​កំព្រា|| ចិរទិវា​រាត្រីទុក្ខំ |- | អធ្រាត្រយប់ស្ងាត់​យំរឹតតែ​ខ្លាំង|| ដូច​ស្ទឹង​ខែ​ប្រាំង​ទុក្ខំ​សោកសៅ ។ |- | ម្យ៉ាង​ទៀត​ខ្ញុំ​ក្រោក​មួយ​យប់​ច្រើន​គ្រា|| បម្រើ​បាទា​ច្របាច់​គក់​ភ្លៅ |- | ឥឡូវ​បាត់​ខ្ញុំ​លោក​នឹង​ដើរ​ហៅ|| ទៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ជ្រៅ​អើយ​សាម​កូន​ហ្នា៎ ។ |- | ហរទ័យ​នៃ​ខ្ញុំ​ត្រូវ​សរ​ទី​ពីរ|| កក្រើក​វក់​វី​ដោយ​សរ​សោកា |- | ព្រោះ​មិន​បាន​ឃើញ​អ្នក​ខ្វាក់​នេត្រា|| ជីវិត​ខ្ញុំ​រ៉ា​មុខ​ជា​សាប​សូន្យ ។ |}<br /> ព្រះរាជា​ទ្រង់​សណ្តាប់​នូវ​ការ​រៀប​រាប់​ពិលាប​សោការបស់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ហើយ ទ្រង់​គិត​ថា​ បុរស​នេះ​ជា​អ្នក​តាំង​នៅ​ក្នុង​ធម៌​ដ៏​ប្រសើរ បាន​បដិបត្តិ​មាតា​បិតា​ដ៏​ប្រពៃ​ក្រៃ​លែង ឥ​ឡូវ​នេះ​បាន​ដល់​សេចក្តី​ទុក្ខ​មាន​សភាព​បែប​នេះ​ហើយ នៅ​ពិលាប​រៀប​រាប់​ដល់​មាតា​បិតា​ទៀត ។ យើង​បាន​ធ្វើ​ខុស​ក្នុង​បុរស​ដែល​សម្បូរណ៍​ដោយ​គុណ​ធម៌​យ៉ាង​នេះ ដូច្នេះ​យើង​គួរ​តែ​លួង​លោម​យក​ចិត្ត​បុរស​នេះ​យ៉ាង​ណា​ទៅ​ហ្ន៎ ។ ហើយ​ទ្រង់​សន្និដ្ឋាន​ថា ៖ ក្នុង​វេលា​ដែល​យើង​ធ្លាក់​នរក រាជ​សម្បត្តិ​នឹង​ធ្វើ​អ្វី​បាន យើង​នឹង​បដិបត្តិ​មាតា​បិតា​នៃ​បុរស​នេះ ដោយ​ទំនង​ដែល​បុរស​នេះ​ធ្លាប់​បដិបត្តិ​ហើយ ការ​ស្លាប់​របស់​បុរស​នេះ​ហាក់​ដូច​ជា​ការ​មិន​ស្លាប់ ដោយ​ប្រការ​ដូច្នេះ​ ទើប​ទ្រង់​ត្រាស់​ថា ៖ <br /> {| |- | ឱសាម​កល្យាណ​គួរ​ឱ្យ​ទស្សនា || អ្នក​កុំ​សោកា​ទួញយំ​ខ្លាំង​ឡើយ |- | យើង​រ៉ាប់​ធ្វើការ​ចិញ្ចឹម​លោក​ហើយ|| ជំនួស​អ្នក​អើយ​នៅ​ក្នុងព្រៃធំ ។ |- | ម្យ៉ាងទៀតខ្ញុំ​ឈ្លាស​ក្នុង​សិល្បះធ្នូ|| ល្បីអស់កាលយូរទ្រង់​ធ្នូខ្លាំងមាំ |- | យើងរ៉ាប់ធ្វើការ​ចិញ្ចឹម​ថែទាំ|| នៅក្នុងព្រៃធំ​នទីបព្វតា ។ |- | ខំធ្វើការងារ​រករំពាម្រឹគ|| មើមឈើ​ផ្លែស្លឹក​ក្នុងព្រៃ​ព្រឹក្សា |- | ដើម្បីចិញ្ចឹមជន​ទាំងនោះ​ណា|| ក្នុងព្រៃបព្វតា​ទឹក​ធ្លាក់​ចាក​ទី ។ |- | ឪពុក​ម្តាយ​សាម​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ណា|| ព្រៃដូច​ម្តេច​រ៉ា​ឋាន​អ្នក​ទាំង​ពីរ |- | អ្នក​បាន​ចិញ្ចឹម​ដោយ​ការ​សំភី|| យ៉ាង​ណា​នាទី​ខ្ញុំ​យ៉ាង​នោះ​ដែរ ។ |}<br /> ព្រះរាជា​ត្រាស់​ថា ៖ យើង​ជា​អ្នក​ឆ្លាត​ក្នុង​ធ្នូ នឹង​សម្លាប់​ម្រឹគ​ធាត់​ៗ ចិញ្ចឹម​មាតា​បិតា​របស់​អ្នក ដោយ​មំសៈ​ដ៏​មាន​ឱ​ជារស​ឆ្ងាញ់ ។ ព្រះពោធិសត្វ​ពោល​តប​ថា ៖ បពិត្រ​មហារាជ​ដ៏​ជា​ធំ ព្រះអង្គ​កុំ​សម្លាប់​សត្វ​ព្រោះ​ហេតុ​ពួក​ទូល​ព្រះបង្គំ​ឡើយ ។ ព្រះអង្គ​ក៏​ត្រាស់​បន្ត​ថា ៖ អ្នក​បាន​ចិញ្ចឹម​នូវ​លោក​ទាំង​ពីរ​នោះ​យ៉ាង​ណា សូម្បី​ខ្ញុំ​ក៏​នឹង​ចិញ្ចឹម​លោក​ទាំង​ពីរ​នោះ​យ៉ាង​នោះ​ដូចគ្នាដែរ ។ លំដាប់​នោះ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ទូល​ថា ៖ ល្អហើយ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន បើ​យ៉ាង​នោះ​ សូម​ព្រះអង្គ​មេត្តា​ប្រោស​ជួយ​ចិញ្ចឹម​បីបាច់​ថែរក្សា​នូវ​មាតា​បិតា​នៃ​ទូល​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ​ផង​ចុះ ។ <br /> {| |- | បពិត្រមហារាជសូមទតឲ្យជាក់ || ផ្លូវចុះជើងម្នាក់ទិសក្បាលដំណេក |- | នៃទូលបង្គំជាខ្ញុំដែលដេក|| មិនជាឆ្ងាយពេកកន្លះឃោសៈ ។ |- |ស្តេចយាងទៅឃើញបណ្ណសាលា|| មាតាបិតាឋិតក្នុងសម្នាក់ |- | សូមទ្រង់អនុគ្រោះដោយក្តីស្មោះស្ម័គ្រ||សូមទ្រង់ភារៈចិញ្ចឹមលោកផង ។ |}<br /> === ការព្រួយបារម្មណ៍ === ព្រះពោធិសត្វ បានទូលប្រាប់ផ្លូវដល់ព្រះរាជាហើយ ខំអត់ទ្រាំនឹងទុក្ខវេទនាមានសភាពបែបនេះ ទុកដោយសិនេហចិត្ត ក្នុងមាតាបិតាជាកម្លាំង ហើយប្រណមអញ្ជលីទូលអង្វរក្នុងបំណងត្រូវការ​ឲ្យ​ព្រះរាជាចិញ្ចឹមមាតាបិតា<br /> {| |- | បពិត្រមហារាជគ្រងដែនកាសី|| ទ្រង់មានសេចក្តីចម្រើនកន្លង |- | ខ្ញុំសាមសូមថ្វាយបង្គំសេ្តចផង|| នមោច្រើនដងបង្គំរាជា ។ |- | មាតាបិតានៃទូលបង្គំ|| នៅក្នុងព្រៃធំអន្ធោអន្ធា |- | សូមទ្រង់ចិញ្ចឹម​ឲ្យ​មានជន្មា|| នៅជាតបស្សី តបស្សិនី ។ |- | ទូលបង្គំជាខ្ញុំសូមផ្គងអញ្ជលី|| រាជាគ្រងទីនាដែនកាសី |- | ទូលបង្គំសូមពរស្តេចទ្រង់ប្រណី|| នាំយកសេចក្តីនៃខ្ញុំព្រះអង្គ ។ |- | ខ្ញុំសូមបង្គំមាតាបិតា|| ឱនក្រាបសិរសាផ្តាំផ្ញើតាមទ្រង់ |- | សាមត្រូវព្រួញពិសបានជាបាត់អង្គ|| ដួលដេកនៅត្រង់ឆ្នេរខ្សាច់មាត់ស្ទឹង ។ |- |}<br /> === មរណភាពរបស់សាម === ព្រះរាជាទ្រង់ទទួលពាក្យនៃព្រះពោធិសត្វ ។ ឯចំណែកព្រះពោធិសត្វ កាលបានផ្ញើនូវការថ្វាយបង្គំ​ចំពោះ​មាតា​បិតា​រួច​ហើយ ក៏​ដល់​នូវ​វិសញ្ញីសន្លប់​ស្ងៀម​ទៅ ។ ព្រះអង្គ ក៏រលត់អស្សាសៈ មិនបានពោលតទៅទៀតឡើយ ក៏​ក្នុងកាលនោះ ពាក្យដែលប្រព្រឹត្តទៅ អាស្រ័យ​ហទយរូប​ មានចិត្ត​ជា​សមុដ្ឋាន របស់ព្រះពោធិសត្វ​នោះ​បាន​ដាច់​ហើយ ព្រោះ​កម្លាំង​នៃ​ពិស​ជ្រួតជ្រាប ។ មាត់​របស់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​បិទ ចក្ខុ​ក៏​បិទ ដៃជើង​ឡើងរឹង និង​រាងកាយ​ទាំង​អស់​ប្រឡាក់ទៅ​ដោយ​លោហិត ។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជា​ទ្រង់​ត្រួតមើលខ្យល់​អស្សាសៈ បស្សាសៈ​របស់​សាម ឃើញថា ៖​រលត់​ទៅ​ហើយ សរីរៈ​ក៏​រឹង​ហើយ​ដែរ ។ ទ្រង់​ទត​ឃើញ​ហេតុ​នោះ ក៏​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា ៖​សាម​ស្លាប់​ហើយ ។ ទ្រង់​មិន​អាច​អត់​ទ្រាំ​នូវ​សេចក្តី​សោក​ទុក​បាន ក៏​ដាក់​ព្រះ​ហស្ថ​លើ​ព្រះ​សីសៈ ព្រះ​កន្សែង​រៀប​រាប់​ដោយ​សំឡេង​ខ្លាំង​ៗ ថា ៖ ''អាត្មាអញប្រាកដជានឹងទៅកាន់នរកពុំខាន ឥតមានសង្ស័យឡើយ ព្រោះអំពើបាបដែលអាត្មាអញបានធ្វើហើយក្នុងគ្រា​នេះ​នឹងជា​ទោស​​ឲ្យ​​ផល​ដ៏​អាក្រក់​អស់​រាត្រី​កាល​​ជាអង្វែង បើនៅក្នុងស្រុក​ ក្នុង​ប្រទេស​ តែងមានមនុស្សគេដឹង​ គេ​តិះដៀល តែក្នុងអរញ្ញប្រទេស​ដែលឥត​មាន​មនុស្ស តើនរណានឹងចោទប្រកាន់​អាត្មាអញ​បាន'' ។ កាលនោះ ទេពធីតា​មាន​នាម​ថា ៖ ពសុន្ធរី នៅភ្នំ​គន្ធមាទន៍ ធ្លាប់ជាមាតា​របស់​ព្រះពោធិសត្វ ក្នុងអត្តភាព​ទី​៧ ។ ក្រោយពីបានដឹងថា ៖បុត្ររបស់ខ្លួនត្រូវបាញ់ដួលដេកនៅលើឆ្នេរខ្សាច់ ក៏បានស្រែកយំ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​ពិចារណា​ថា ៖ ''បើយើងមិនទៅទីនោះ​ទេ សុវណ្ណសាម នឹងវិនាសក្នុងទីនោះ​ឯង សូម្បី​ព្រះ​រាជា​ក៏​នឹង​បែកធ្លាយ​ព្រះហឫទ័យ ឯមាតាបិតារបស់​សុវណ្ណសាម នឹង​អត់អាហារ អត់​ទឹក ហើយនឹងត្រូវបាត់បង់​ជីវិត ។​'' ទេពធីតានោះ បានយាង​ទៅស្ថិតនៅ​ព្ធដ៏អាកាស ដោយ​មិន​ប្រាកដ​កាយ នាមាត់ស្ទឹង​មិគសម្មតា ហើយពោលទៅកាន់​ព្រះរាជាថា ៖ ''បពិត្រមហារាជ ព្រះអង្គបានធ្វើនូវបាបជាទម្ងន់ ជនទាំង៣នាក់ គឺ​មាតាបិតា​និង​បុត្រ ជា​អ្នក​មិន​ប្រទូស្ត ទ្រង់​បាន​សម្លាប់​ហើយ ដោយ​ព្រួញ​តែ​មួយ ។ សូមទ្រង់ចិញ្ចឹម​នូវ​ជន​ទាំង​ពីរ​ដែល​ងងឹត​ភ្នែក​នោះ​ដោយ​ធម៌ សុគតិភព​នឹង​គប្បី​មាន​ដល់​ព្រះអង្គ ។'' ព្រះ​រាជា​ក៏​ជឿតាម​ពាក្យ​របស់​ទេពធីតា ហើយបានបូជាព្រះពោធិសត្វ​ដោយ​ផ្កា ប្រោះព្រំទឹក ហើយ​ធ្វើ​ប្រទក្សិណបីជុំ រួច​យាង​សំដៅ​ទៅ​កាន់​បណ្ណសាលា​ ។ ទុកូលបណ្ឌិត អង្គុយ​នៅ​ខាង​ក្នុង​បាន​ស្តាប់​សំឡេង​ព្រះបាទ​របស់​ស្តេច​បិលយក្ខ ក៏​នឹក​ថា ៖ នេះ​មិន​មែន​ជា​សាម​បុត្រ​យើង​ឡើយ ជា​ស្នូរជើងរបស់​អ្នក​ណា​ហ្ន ។​ ទុកូលបណ្ឌិត​ក៏​សួរ​ថា ៖ ជាអ្នក​ណា ព្រោះ​បើ​ជាសាម គង់​មាន​ស្នូរជើង​ស្រាលៗ​ដើរ​មក ។ ព្រះរាជា​ក៏​បានណែនាំ​ខ្លួន​ជា​មុន (ក្នុងគំនិត​ដើម្បី​​ឲ្យ​​តបស្សី មាន​ចិត្ត​រអែង​ខ្លះ) រួច​ទើប​​រៀបរាប់​សេចក្តី​ទាំងឡាយ​ដែល​ខ្លួន​បាន​សម្លាប់​សាម ។ បារិកាតបស្សិនី អង្គុយ​ក្នុង​បណ្ណ​សាលា​ជិត​នោះ​បាន​ស្តាប់​ហើយ ក៏បំណង​នឹង​ដឹង​នូវ​ព្រឹត្តិការណ៍នោះ ទើប​ចេញ​ពី​បណ្ណ​សាលា​ខ្លួន ទៅ​កាន់​សម្នាក់​ទុកូលបណ្ឌិត​ តាម​ខ្សែ​ដែល​សាម​ចង​សម្រាប់​ដើរ ។ កាល​បើ​ដឹង​សេចក្តី​ច្បាស់​លាស់​ហើយ អ្នក​ទាំង​ពីរ​ក៏​គក់​ទ្រូង យំ​រៀបរាប់​គុណ​របស់​សាម ។ ព្រះរាជា​ក៏​ពោល​លួងលោម​នឹង​ចិញ្ចឹម​ថែរក្សា​​ឲ្យ​​ដូច​ជា​សាមរហូត​ដល់​អស់​ជីវិត ។ ព្រះអង្គ​ ទ្រង់​គិត​ថា​ គួរ​អស្ចារ្យ​ សូម្បី​ត្រឹម​តែ​ពាក្យ​អាក្រក់​របស់​ឥសី​ទាំង​ពីរ ក៏​មិន​មាន​ចំពោះ​ព្រះ​អង្គ​ឡើយ ។ ជន​ទាំង​ពីរ​បាន​ពោល​បដិសេធ​ការ​ចិញ្ចឹម​របស់​ព្រះ​រាជា​ ដោយ​ថា ៖ នេះ​មិន​មែន​ជា​ភារៈ​របស់​ទ្រង់​ឡើយ តែ​សូម​​ឲ្យ​​ទ្រង់​នាំ​ទៅ​កាន់​ទី​ដែល​សាម​ដេក​ស្លាប់ ។ ក្រោយពី​បាន​ទៅ​ដល់​ទី​នោះ​ តបស្សី ទ្រសីសៈព្រះពោធិសត្វ​ដាក់​លើភ្លៅ ឯតបស្សិនីក៏​លើក​ជើង​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ដាក់​លើ​ភ្លៅខ្លួន អង្គុយយំរៀបរាប់ ។ លំដាប់នោះ តបស្សិនី​បាន​យក​ដៃ​ស្ទាប​ទ្រូង​របស់​ព្រះ​ពោធិសត្វ ដឹង​ថា ៖​នៅ​មាន​កំដៅ​ភ្លើង​ធាតុ​នៅ​ឡើយ នាង​ក៏​ធ្វើ​នូវ​សច្ច​កិរិយា ដើម្បី​នឹង​ដក​ពិស​ចេញ ''ក្នុងកាលមុន សាមនេះ​ជា​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​ធម៌ ដោយ​សច្ចៈណា សូម​​ឲ្យ​​ពិស​របស់​សាម សាប​រលាបទៅ ដោយ​ការ​ពោល​នូវ​ពាក្យ​សច្ចៈ​នោះ ។ ក្នុងកាលមុន សាម​ជា​អ្នក​ពោល​នូវ​ពាក្យ​ពិត (មាននូវសច្ចវាចា) ដោយ​សច្ចៈណា សូម​ពិស​របស់​សាម​សាប​រលាប​ទៅ ដោយ​ការ​ពោល​នូវ​ពាក្យ​សច្ចៈនោះ ។ សាម​ជា​អ្នក​ចិញ្ចឹម​មាតា​បិតា ដោយ​សច្ចៈណា សូម​​ឲ្យ​​ពិស​របស់​សាម​សាប​រលាប​ទៅ ដោយ​ការ​ពោល​នូវ​ពាក្យ​សច្ចៈនោះ ។ សាម​ជា​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​ការ​កោត​ក្រែង នូវ​បុគ្គល​ជា​ធំក្នុង​ត្រកូល ដោយ​សច្ចៈ​ណា សូមពិស​របស់​សាម​សាប​រលា​បទៅ ដោយ​ការ​ពោល​នូវ​ពាក្យ​សច្ចៈ​នោះ'' ។ === ឯកសារ​យោង === [[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[សុត្តន្តបិដក]] > [[ខុទ្ទកនិកាយ]] > [[ជាតក]] > '''សុវណ្ណសាមជាតក''' (សៀវភៅ​ភាគ​ ៦២ ទំព័រ​ទី ៤៩) ''[https://www.sacred-texts.com/journals/jras/1894-07.htm The Story of Thuwannashan] or Suva.n.na Sâma Jâtaka, according to the Burmese version, published at the Hanthawati Press, Rangoon. By R. F. ST. ANDREW ST. JOHN, M.R.A.S.'' [[:en:Syama_Jataka|Syama Jataka]] [https://www.buddha-images.com/sama-jataka.asp The Sama Jataka] พระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๘ > พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๒๐ > ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒​ > ๓. [https://84000.org/tipitaka/attha/v.php?B=28&A=3201&Z=3441 สุวรรณสามชาดก] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221109223947/https://84000.org/tipitaka/attha/v.php?B=28&A=3201&Z=3441 |date=2022-11-09 }} [https://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=28&i=482 อรรถกถา สุวรรณสามชาดก] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221109223948/https://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=28&i=482 |date=2022-11-09 }} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទសជាតក]] 5b3kns5qi8k7x9zdouew5ywb989clqw 0 15718 335354 302190 2026-05-16T10:12:20Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335354 wikitext text/x-wiki {{Cleanup-rewrite}} {{Infobox software | name = Google Sites | logo = | screenshot = [[ឯកសារ:Pracomment.gov.png|200px]] | caption = A screenshot of a website made using Google Sites | developer = [[Google]] | latest release version = | latest release date = | latest preview version = | latest preview date = | operating system = Operating System Independent (web-based application) | genre = Wiki | license = Creative Commons or Apache License | website = http://sites.google.com }} = ហ្គូតហ្គោល សាយ៍ = ហ្គូតហ្គោល សាយ៍គឺជាការរចនាសម្ព័ន្ធមួយរបស់[[វិគី]] និង [[គេហទំព័រ]]ដែលធ្វើការបង្កើតឡើងដោយ [[ហ្គូលហ្គោល]]និងជាផលិតផលរបស់[[ហ្គូតហ្គោល អេបស៍]] == ប្រវត្តន៍ == ហ្គូតហ្គោល សាយ៍បានចាប់ផ្តើតដូចជា ច៉កស្ពត គឺជាឈ្មោះនិងផលិតផលតែមួយគត់របស់ក្រុមហ៊ុនស្វប​ វ៉ែ (software) ដែលសំដៅទៅលើស្វប​ វ៉ែ (software)ទូទៅ។វាត្រូវបានគេចាត់ទុកជាវេបសាយ៍តូចមួយនិងជាវេបសាយ៍សមរម្យមួយសំរាប់អ្នកជំនួញ។ ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានគេរកឃើញដោយ លោក [[ជ៉ូច ង៉ោស]]និងលោក [[ក្រាហ៊ាម​ ស្ពានសឺ]]​តែត្រូវបរាជ័យ។ នៅក្នុងខែកុម្ពៈ ឆ្នាំ២០០៦ ច៉ក​ស្ពតត្រូវបានរាប់ឈ្មោះជាផ្នែកមួយរបស់អ្នកជំនួញ2.0<ref>{{cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/business2/business2_archive/2006/03/01/8370596/index.htm |title=CNN's – The Webtop |publisher=CNNMoney.com |accessdate=2008-02-28 |date=2008-02-28 |first=Eric |last=Schonfeld |archivedate=2008-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080205065712/http://money.cnn.com/magazines/business2/business2_archive/2006/03/01/8370596/index.htm |url-status=dead }}</ref>ហើយនៅក្នុងខែឧសភាឆ្នាំ២០០៦ ហ្គូតហ្គោល សាយ៍ចាប់ផ្តើមជាប់មួយក្នុងចំនោម១៥ សាយ៍ដែលមានអ្នកទស្សនាច្រើនជាងគេ។.<ref>{{cite web |url=http://www.infoworld.com/archives/emailPrint.jsp?R=printThis&A=/article/06/05/15/77897_20FEstartups9_1.html |title=JotSpot delivers enterprise wikis and mashups |publisher=InfoWorld |accessdate=2008-02-29 |date=2006-05-15 |first=Galen |last=Gruman}}</ref>នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០០៦ ច៉ក ស្ពត ត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយហ្គូតហ្គោល។<ref>[http://googleblog.blogspot.com/2006/10/spot-on.html Spot on] – Google Blog, November 1st 2006</ref>ហ្គូតហ្គោលបានប្រកាសបន្ដអំពីទិន្នន័យក្នុងការបង្កើតគេហទំព័ររបស់ខ្លួនដោយប្រើ[[អ្នកបង្កើតទំព័រហ្គូតហ្គោល]]ទៅកាន់អ្នកបម្រើហ្គូតហ្គោល សាយ៍ក្នុងឆ្នាំ២០០៧។នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ពៈឆ្នាំ២០០៨ហ្គូតហ្គោលសាយ៍ត្រូវបាន រាប់បញ្ជូលទៅក្នុងបច្ចេកវិជ្ជាច៉ក ស្ពត .<ref>{{cite web |url=http://news.yahoo.com/s/nm/20080228/tc_nm/google_sites_dc_1 |title=Google offers team Web site publishing service |publisher=Yahoo! News |accessdate=2008-02-28 |date=2008-02-28 |first=Eric |last=Auchard |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302210238/http://news.yahoo.com/s/nm/20080228/tc_nm/google_sites_dc_1 |archivedate=2008-03-02 |url-status=live }}</ref> សេវាកម្មគឺផ្តល់ជូនឥតគិតថ្លៃប៉ុន្ដែបើអ្នកប្រើប្រាស់ទាំងអស់ត្រូវការ ដូរម៉ែន នៀម សំរាប់ខ្លួន ត្រូវចំនាញអោយហ្គូតហ្គោលចំនួន១០ដុល្លា។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយរហូតមកដល់ថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៨ ហ្គូតហ្គោល សាយ៍ អាចរកចំនូលបានជាមួយនិងការផ្ដល់ជូនពីការផ្ដាច់ខ្លួនចេញពី ហ្គូតហ្គោល អេប៍ និងមិនត្រូវការ ដូរម៉ែន។<ref>{{cite web |url=http://groups.google.com/group/sites-help-suggestions/browse_thread/thread/b8ea11cfff75a45a |title=Google Sites Help Group |accessdate=2008-05-22 |date=2008-05-22}}</ref> == លក្ខណៈ == ( ខែតុលា ឆ្នាំ ២០០៩) , ហ្គូតហ្គោលសាយ៍ មានលក្ខណៈដូចតទៅ :<ref>{{cite web |url=http://sites.google.com/ |title=Google Sites |accessdate=2009-11-10}}</ref> * មានសមត្តភាព ក្នុងការចំលងទាំងអស់ពីសាយ៍ , អនុញ្ញាតអោយកែសំរួលពីហ្គូតហ្គោល អេប៍ ទៅ សាយ៍ ពីសាយ៍ ទៅហ្គូតហ្គោល អេប៍។<ref>{{Cite web |url=http://jonwestfall.com/2009/10/migrate-a-google-sites-to-a-google-apps-installation/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2011-07-26 |archivedate=2011-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110713120229/http://jonwestfall.com/2009/10/migrate-a-google-sites-to-a-google-apps-installation/ |url-status=dead }}</ref> យល់ព្រមពី Gmail ដើម្បីធ្វើការផ្លាស់ប្ដូរទំព័រចំពោះបុគ្គល ឬ សាយ៍ទាំងស្រុង * អនុញ្ញាតអោយមាន RSS សំរាប់ ** ទំព័រចែកចាញព័តមាន ** ការធ្វើអត្ថាធិប្បាយ ** សកម្មភាពសាយ៍ថ្មី * ទំព័រគំរូ ** គេហទំព័រ ** ការផ្សាយដំណឹង ** ធ្វើជាតារាង ** កន្លែងផ្ទុកឯកសារ * ទំព័រដើម ** ប្រភេទទំព័រឯកជន ** សាយ៍ទាំងមូល<br />[[ឯកសារ:Google Sites Screenshot.png|thumb|right|upright|A corporate intranet site using the Recent Announcements, Calendar and Countdown gadgets]] * បញ្ចូលជាមួយ : ** [[ហ្គូតហ្គោល អេតសេន៍]] ** [[អ្នករចនាគេហទំព័រហ្គូតហ្គោល]] ** [[យូថូប៍]] និង [[ហ្គូតហ្គោលវិឌីអូរ]] ** [[ឯកសាហ្គូតហ្គោល]] ( ឯកសារ , , ការបង្ហាញ ) ** [[ប្រតិទិន ហ្គូតហ្គោល]] ** [[ផែនទី ហ្គូតហ្គោល]] ** [[ភីកាសា]] ** [[ហ្គូតហ្គោល វិភាគ]] ** [[អ្នកនិពន្ធ ហ្គូតហ្គោល អេប៍]] * ការពិនិត្យឡើងវិញនូវប្រវត្តន៍ប្រភេទនៃទំព័រ * ការរើសយកទំព័រគំនូរព្រាងជាច្រើន * កន្លែងផ្ទុកឯកសារ,រាប់បញ្ចូលទាំងឯកសារថ្មីៗ * ចូលទៅដល់កន្លែងផ្ទុកឯកសារពេញជាមួយនិងគ្រឿងម៉ាស៊ីនកំប៊ិកកំប៉ុកដែលអាចប្រើការពង្រីកមុខងារបានយ៉ាងល្អពីហ្គូតហ្គោលសាយ៍។អ្នកប្រើប្រាស់ក៏អាចបង្កើតនិងទាញយកប្រើប្រាស់គ្រឿងម៉ាស៊ីនកំប៊ិតកំប៉ុកដោយខ្លួនឯងដូចគ្នានិងការរាប់បញ្ចូលទាំងមាតិការរឿង ដែលមានផ្សេងពីនេះត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយអ្នកកែប្រែហ្គូតហ្គោល សាយ៍។<ref>http://siteshelp.kccloudsolutions.com/step-by-step-guides/buildinggadgetsforgooglesites/</ref> * មិនត្រូវបានបន្ថែមការបង្ហាញសូមបីតែអ្នកប្រើប្រាស់និមួយៗមិនអាចជ្រើសរើសធ្វើជារូបិយវត្ថុ{{Clarify|date=May 2010}}សាយរបស់ពួកគេជាមួយនិង ការរួមបញ្ចូល អេតសេន៍ * ការផ្សព្វផ្សាយរបស់ហ្គូតហ្គោល ត្រូវបានបង្ហាញ គ្រប់គេហទំព័រ តាមរយៈ” អំណាចរបស់ហ្គូតហ្គោល សាយ៍ ”,” ការកត់ឈ្មោះចូល ”,” ឆ្លើយតបនិងការភាន់ច្រឡំ ”និង” ការកំណត់ ”អក្សនិងការភ្ចាប់។ * ភាពថ្លាឆ្វង់គឺជាការប្រើប្រាស់"Blank Slate"និងជ្រើសរើស"None"សំរាប់គូល័រសាយ៍របស់អ្នក។វាស្របទៅតាមការប្រឌិតរបស់អ្នក។<ref>http://www.googlesiteswebdesign.com</ref> == ការកំណត់ == * ទំហំសំរាប់ដាក់មានចំនួន១០Mb(ឥតគិតថ្លៃសំរាប់គណនេយ្យ)និង១០Mbសំរាប់អ្នកប្រើប្រាស់ហ្គូតហ្គោល អេប៍។<ref name="Quotas">{{cite web | url = http://www.google.com/support/sites/bin/answer.py?answer=96770 | title = How much storage do I have in Google Sites? | accessdate = 2008-09-10}}</ref> * អ្នកត្រូវតែប្រើប្រាស់ទំរង់សាយ៍និងការរចនាផ្ទល់ខ្លួនរបស់អ្នក(លើកលែងតែការកំណត់របស់អ្នកអាចលើកលែងបាន,ពណ័មួយចំនួន,ប្រភេទអក្ស,ទំហំអក្ស,មិនមាន [[CSS]], មិនមាន [[JavaScript]], -ល-.) (មើលសាយ៍ផ្សេងៗដែលមិនយកជាផ្លូវការ<ref>{{Cite web |url=http://groups.google.com/group/sites-help/web/wishlist |title=sites wishlist |access-date=2011-07-26 |archivedate=2010-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203205908/http://groups.google.com/group/sites-help/web/wishlist |url-status=dead }}</ref> ទោះបីជាយ៉ាងណាអ្វីដែលមិនយកជាផ្លូវការនេះគឺពិតជាហួសសម័យនិងមិនអាចថែរក្សាបានយូរហើយរបស់មួយចំនូននៅលើតារាងគឺត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់) *សាយ៍មួយក៏អាចត្រូវបានបង្ហាញដូរម៉ែន នៀម(e.g. www.example.com, wiki.example.com, support.example.com)ប៉ុន្ដែអ្នកត្រូវតែមានដូរម៉ែន នៀម ផ្ទាល់ខ្លូនរបស់អ្នកហើយនិងចូលទៅផ្ទូCHANGE។ *អាចប្រើបានតែកូដ[[HTML]]។ចំនែនកូដ[[CSS]](cascading style sheets)មិនអាចត្រូវបានប្រើក្នុងទំព័រនោះទេ។ *មិនមានការប្រើប្រាស់.html/.htmវែងនៅក្នុងគេហទំព័រនេះដូចជាទំព័រហ្ដូតហ្ដោលបានធ្វើនោះទេ។គ្រប់HTML ទាំងអស់នៅក្នុងទំព័រហ្គូតហ្គោលអាចធ្វើការផ្លាស់ប្ដូនៅក្នុងហ្គូតហ្គោលសាយ៍។ប៉ុន្ដែអ្នកប្រើប្រាស់ដែលពុំទាន់បានឃើញត្រូវព្យាយាមចូលទៅពួកយើង(ដូចជា[[PDF]] ឬផ្លាស់ប្ដូរទៅឯកសារដទៃទៀត)ដើម្បីទាញយកឯកសារទាំងនោះមកបង្ហាញមើល។ ==សូមមើល== *[[Google App Engine]] * [[List of free web hosting services]] == ឯកសារយោង == {{Reflist|2}} ==ភ្ជាប់ទៅវេបសាយ៍ខាងក្រៅ== * [http://sites.google.com Official Site] <!-- official blog http://googleapps.blogspot.com/ --> * [http://www.googlesiteswebdesign.com www.googlesiteswebdesign.com: News, Tips, Tutorials, Resources] * [http://www.steegle.com www.steegle.com: Extensive FAQ and News] * [http://sitesguide.pjrprojects.co.uk sitesguide.pjrprojects.co.uk: Extensive HowTos and Help] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827085323/http://sitesguide.pjrprojects.co.uk/ |date=2011-08-27 }} * [http://sites.google.com/site/mori79 http://sites.google.com/site/mori79: Graphics and Gadgets Help] * [http://www.siteshelp.com www.siteshelp.com] ហ្ដូតហ្គោលសាយ៍ជួយ,អំពីរបៀបសំរាប់សំរាលបន្ទុកSEO [[Category:Proprietary wiki software]] [[Category:Google services|Sites]] [[Category:Web applications]] [[Category:Free web hosting services]] [[Category:Wiki farms]] [[Category:អ្នករចនាគេហទំព័រ]] [[Category:ហ្គូតហ្គោល]] [[Category:វេបសាយ៍]] kvxbosincorg5gu1j3rlvtg5t667rf0 0 17882 335296 285610 2026-05-15T20:53:35Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335296 wikitext text/x-wiki អត្ថន័យខ្លះៗនៃភាសិតខ្មែរ៖ ខែរះឆ្លងផ្លូវ កូនកើតមុនឪ ពតាដើរលេង ១. អត្ថន័យបែបប្រជាប្រិយ ៖ ភាសិតខាងលើ ជាលក្ខណៈពាក្យបណ្តៅ របស់អ្នកស្រុកអ្នកភូមិខ្មែរ ជំនាន់បុរាណ ប្រើសម្រាប់ ប្រាជ្ញប្រាយកំសាន្ត ផឹកទឹកតែ ដេញបញ្ញាគ្នា ទៅវិញទៅមក ក្រោយការងារ។ រីការបកស្រាយវិញគឺ ខែរះឆ្លងផ្លូវ សំដៅទៅលើ ដើមចេក ពេលណាចេញផ្លែ ច្រើនមានរាងកោង ដូចចំណិតខែ ដុះកោងពីលើផ្លូវដើរ បង្ហាញនូវផ្លែចេកដែលទុំលើដើម ពណ៌មាស ដូចពន្លឺខែ អោយអ្នកស្រុកឃើញហើយ ស្រក់ទឹកមាត់ ចង់តែកាច់ឆីលេង។ កូនកើតមុនឪ មានន័យថា កូនចេកថ្មីដែលដុះមកពីក្តិលដើមចាស់ ព្រោះថា ពេលដើមចេកចាស់ ស្លាប់ទៅហើយ ដុះកូនមកថ្មី មិនដែលមានឪទេ។ ពតាដើរលេង មានន័យថាជា ត្រយូងចេក ភាសានិយាយ គេច្រើននិយាយថា តាយ៉ូងចេក គឺកូនចេក ពេលធំពេញក្តី ក៏ពតា ដើរលេង គឺយោលយោគ លើអាកាស តាមកំសួលខ្យល់បក់។ ដូច្នេះ ចម្លើយរបស់ពាក្យបណ្តៅនេះ គឺជា ដើមចេក ។ សូមអានសំណេរពាក្យបណ្តៅខ្មែរ នៅ Link ខាងក្រោមនេះ ដែលខ្ញុំបានចងក្រងទុក តាំងពីឆ្នាំ១៩៨១ ជាព៌តមានបន្ថែម៖ *[http://chanbokeo.com/index.php?gcm=5411&gtop=2081 ពាក្យបណ្តៅខ្មែរ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813123425/http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=5411&gtop=2081 |date=2011-08-13 }} ២. អត្ថន័យបែបលោកធម៌ ៖ ខែរះឆ្លងផ្លូវ ៖ ដួងខែច្រើនរះនៅពេលយប់ ហើយនៅពេលយប់ងងិត សូម្បីតែពន្លឺខែតែបន្តិច ក៏អាចជួយបំភ្លឺផ្លូវ មនុស្សលោក អោយមើលផ្លូវធ្វើដំណើរ បានងាយស្រួលជាង មានសុវត្ថិភាព ជាងមុន មិនធ្លាក់ទឹក មិនជំពប់ដួល មិនដើរជល់ មិនទាល់ច្រក ប្រសើរជាងពេល ដែលគេធ្វើដំណើរ​ ដោយឥតមានពន្លឺអ្វីសោះ។ ដួងខែ សំដៅទៅលើ ពន្លឺសតិប្រាជ្ញា ដែលនាំយើង អោយមើលឃើញផ្លូវ ប្រសើរ សម្រាប់ដើរឆ្លង ទៅរកត្រើយមង្គលនៃជីវិត។ ដូច្នេះ បើសិនគ្រប់គ្នា មានអារម្មណ៍អាប់អួរ មានជីវិតជុំវិញខ្លួន ងងិតឈឹង រកជឿទុកចិត្ត ពឹងពំនាក់អ្វីមិនបាននោះ គប្បីយកពេល អង្គុយគិត ដុះខាត់សតិប្រាជ្ញា ស្វែងរកពន្លឺនៅក្នុងខ្លួន ថាតើ យើងមានអ្វីខ្លះ ជាកម្លាំងចិត្តជាមធ្យោបាយ ដោះស្រាយ សម្រាប់ជួយរំដោះខ្លួន អោយផុតពីជីវិត ដ៏ងងិតនោះ។ ម៉្យាងទៀត ដើម្បី ហ្វឹកហ្វឺន ដុសខាត់ ប្រាជ្ញាអោយបាន កាន់តែភ្លឺស្វាង និងមានប្រសិទ្ធភាព យើងត្រូវការ ការសិក្សារៀនវិជ្ជា និងការត្រងសីលវិន័យ (ព្រះធម៌) ដែលជាផ្លូវ ជាស្ពាន នាំយើងឆ្លង ទៅត្រើយ ជីវិត សុខសប្បាយ។ កូនកើតមុនឪ ៖ ពាក្យថា កូន សំដៅទៅលើចិត្ត គឺ កូនចិត្ត ហើយ កូនចិត្ត មិនដែលមានឪចិត្តទេ។ កូនចិត្ត នេះ សំដៅទៅលើ ការមានស្មារតីភ្ញាក់រលឹក ឬការមានចំណង់ ចង់ងើប ចង់ធ្វើអ្វីមួយ ដោយមិនចាំបាច់ មានគេដាស់តឿន រំលឹកប្រាប់។ ធម្មតា មនុស្សយើង កាលបើដុះកូនចិត្តហើយ តែងមានបំណងប្រាថ្នា រួចហើយ ក៏ប្រឹងរកមធ្យោបាយ​ ដោះស្រាយនិងអនុវត្តន៍ រហូតដល់បាន សម្រេចបំណងប្រាថ្នា។ ឧទាហរណ៍ នាយសុខ ដុះកូនចិត្ត ចង់រៀនព្រះធម៌ និងស្រង់យក វិជ្ជា ខាងអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ ក៏ទៅក្រាបសុំឪពុកម្តាយ ដើម្បីសុំចូលព្រះផ្នួស ចំនួនបីបួនវស្សា។ ពតាដើរលេង ៖ ពាក្យថា​ តា មានន័យថា​ ចាស់ទុំ ព្រឹទ្ធាចារ្យ ឬបុព្វបុរស។ ពតាដើរលេង មានន័យថា​កាលបើបានបួសរៀន ចេះដឹងហើយ ក៏កូនចៅ គួរធ្វើដំណើរត្រេចចរក្នុងជីវិត ផ្សព្វផ្សាយ គំនិត និងវិជ្ជាល្អៗ របស់ ដូនតាចាស់ទុំព្រឹទ្ធាចារ្យ បុព្វបុរស ទៅគ្រប់កន្លែង អោយអ្នកដទៃទៀត បានស្រូបយកការចេះដឹង ដើម្បីអនុវត្តន៍ការងារក្នុងជីវិត បានរីកចម្រើនដុះដាល រុងរឿង គ្រប់ៗគ្នា។ ៣. អត្ថន័យបែបលោកធម៌ ទីពីរ៖ ខែរះឆ្លងផ្លូវ ៖ ខែរះ សំដៅទៅលើវិជ្ជា ឬអាជីព ពេលកូនចៅបានទៅរៀនសូត្រ ឬទៅរកស៊ី បានភ្លឺស្វាង រុងរឿង ឆ្លងពីជីវិតក្រីក្រ ទៅជីវិតត្រើយម្ខាងទៀត។ កូនកើតមុនឪ ៖ មានន័យថា កាលបើកូនចៅបានទទួលវិជ្ជាល្អ មានអាជីពល្អហើយ កូនក៏កើតក្លាយ ជាអ្នកមាន អភិជន ប្រសើររុងរឿង មុនឪ ដែលនៅស្រុកស្រែចំការ មិនបានសិក្សារៀនសូត្រ ចេញធ្វើការល្អប្រសើរ ដូចកូន។ ពតាដើរលេង ៖ លុះកូនបានទទួលភាពរុងរឿងសំបូរសប្បាយ កូនចៅអាចនាំតា (ដូនតា ឬតាយាយ) ដើរលេងគ្រប់កន្លែង ក្នុងលក្ខណៈជាការសងគុណ។ ពតា ក្នុងន័យមួយទៀត គឺកិត្តិនាមគ្រួសារ ឮល្បីខ្ចរខ្ចាយ ខ្ទ័រខ្ទារ (កូនអ្នកនេះ ចៅអ្នកនោះ ត្រកូល (ជីតា) ឈ្មោះអី) មានន័យថា​ជាការ មានឈ្មោះ បោះសម្លេង នាមគ្រួសារ តាមរយៈការចម្រើនរុងរឿង របស់កូនចៅ។ អ្នកស្រី[http://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%80%E1%9F%82%E1%9E%9C_%E1%9E%85%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9E%8E%E1%9F%8D​ កែវ ច័ន្ទបូរណ៍]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ខែមេសា២០០៥ ak2881uy3je43wn65qcj800uq3n2az6 0 23360 335329 333299 2026-05-16T08:46:35Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335329 wikitext text/x-wiki '''[[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[សុត្តន្តបិដក]] > [[សំយុត្តនិកាយ]]''' {{buddhism}} {{PaliCanon}} ក្នុងព្រះត្រៃបិដកខ្មែរ គម្ពីរសំយុត្តនិកាយ (Samyutta Nikaya) ត្រូវបានគេរៀងលេខចាប់ពីសៀវភៅ[[ភាគ២៩]] រហូតដល់[[ភាគ៣៩]] ។ ​គម្ពីរ​សំយុត្តនិកាយ​ផ្ទុក​ទៅ​ដោយ​សូត្រ​ (សេចក្តី​បង្រៀន)​ សំខាន់ៗ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ដូច​ជា​សេចក្តី​បង្រៀន​ (Discourses of the Buddha) អំពី​អរិយសច្ច (the Four Noble Truths), បដិច្ចសមុប្បាទ (dependent origination), ពោជ្ឈង្គ ៧ (the seven factors of enlightenment), និង អដ្ឋង្គិកមគ្គ (the Noble Eightfold Path) ។ គម្ពីរ​សំយុត្តនិកាយ (The Connected Discourses of the Buddha) ឈរ​នៅ​លើ​លំដាប់​ថ្នាក់​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​នៅ​ក្នុង​ឯកសារ​ពុទ្ធសាសានា​ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រមូល​ចងក្រង​បង្កើត​ជា​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃបិដក (the Buddhist canon) ។ == '''[[សគាថវគ្គ|1. សគាថវគ្គ]]''' == សៀវភៅ​[[ភាគ២៩]] និង​ [[ភាគ៣០]] #'''[[ទេវតាសំយុត្ត]]''' ##'''នឡវគ្គ''' ##'''នន្ទនវគ្គ''' ##'''សត្តិវគ្គ''' ##'''សតុល្លបកាយិកវគ្គ''' ##'''អាទិត្តវគ្គ''' ##'''ជរាវគ្គ''' ##'''អន្ធវគ្គ''' ##'''ឃត្វាវគ្គ''' ###ឃត្វាសូត្រ ###រថសូត្រ ###វិត្តសូត្រ ###វុឌ្ឍិសូត្រ ###ភីតសូត្រ ###[[នជីរតិសូត្រ]] ###[[ឥស្សរសូត្រ]] ###កាមសូត្រ ###បាថេយ្យសូត្រ ###បជ្ជោតសូត្រ ###អរណសូត្រ #'''[[ទេវបុត្តសំយុត្ត]]''' ##បឋមវគ្គ ##អណាថបិណ្ឌិកវគ្គ ##នានាតិត្ថិយវគ្គ #'''[[កោសលសំយុត្ត]]''' ##បឋមវគ្គ ##ទុតិយវគ្គ ##តតិយវគ្គ #'''[[មារសំយុត្ត]]''' ##បឋមវគ្គ ##ទុតិយវគ្គ ##តតិយវគ្គ ###សម្ពហុលសូត្រ ទី១ (សៀវភៅភាគ ២៩ ទំព័រទី ៣២០) ###សមិទ្ធិសូត្រ ទី២ (សៀវភៅភាគ ២៩ ទំព័រទី ៣២៤) ###[[គោធិកសូត្រ]] ទី៣ (សៀវភៅភាគ ២៩ ទំព័រទី ៣២៨) ###សត្តវស្សសូត្រ ទី៤ (សៀវភៅភាគ ២៩ ទំព័រទី ៣៣៤) ###[[មារធីតុសូត្រ]] ទី៥ (សៀវភៅភាគ ២៩ ទំព័រទី ៣៣៩) #'''[[ភិក្ខុនីសំយុត្ត]]''' #'''ព្រហ្មសំយុត្ត''' ##បឋមវគ្គ ##ទុតិយវគ្គ #'''ព្រាហ្មណសំយុត្ត''' ##អរហន្តវគ្គ ##ឧបាសកវគ្គ #'''[[វង្គីសសំយុត្ត]]''' #'''[[វនសំយុត្ត]]''' #'''[[យក្ខសំយុត្ត]]''' #'''[[សក្កសំយុត្ត]]''' ##បឋមវគ្គ ##ទុតិយវគ្គ ##សក្កបញ្ចកៈ == '''[[និទានវគ្គ|2. និទានវគ្គ]]''' == សៀវភៅ​[[ភាគ៣១​|ភាគ៣១]]​ និង [[ភាគ៣២]] #'''[[និទានសំយុត្ត]]''' #'''[[អភិសមយសំយុត្ត]]''' #'''[[ធាតុសំយុត្ត]]''' #'''[[អនមតគ្គសំយុត្ត]]''' #'''[[កស្សបសំយុត្ត]]''' #'''[[លាភសក្ការសំយុត្ត]]''' #'''[[រាហុលសំយុត្ត]]''' #'''[[លក្ខណសំយុត្ត]]''' #'''[[ឱបមសំយុត្ត]]''' #'''[[ភិក្ខុសំយុត្ត]] (សៀវភៅ​ភាគ ៣២ ទំព័រ​ទី ៣៧៥)''' == '''3. [[ខន្ធវារវគ្គ]]'''​ == (សៀវភៅ​[[ភាគ៣៣]] និង​ [[ភាគ៣៤]]) #'''[[ខន្ធសំយុត្ត]]''' ##មូលបណ្ណាសក ###'''នកុលបិតវគ្គ''' ####នកុលបិតាសូត្រ​ ####ទេវទហសូត្រ​ ####ហលិទ្ទិកានិសូត្រ​ទី​១ ####ហលិទ្ទិកានិសូត្រ​ទី​២ ####សមាធិសូត្រ ####បដិសល្លានសូត្រ ####ឧបាទានបរិតស្សនាសូត្រ​ទី​១ ####ឧបាទានបរិតស្សនាសូត្រ​ទី​២ ####អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នសូត្រទី​១ ####អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នសូត្រទី​២ ###'''អនិច្ចវគ្គ''' ####អនិច្ចសូត្រ ####ទុក្ខសូត្រ​ ទី ​១ ####អនត្តសូត្រ ​ទី ​១ ####អនិច្ចសូត្រ​ ទី ២ ####ទុក្ខសូត្រ​ ទី​ ២ ####អនត្តសូត្រ ​ទី ​២ ####អនិច្ចហេតុសូត្រ​ ####ទុក្ខហេតុសូត្រ ####អនត្តហេតុសូត្រ ####អានន្ទសូត្រ ###ភារវគ្គ ####ភារសូត្រ ####បរិញ្ញាសូត្រ ####បរិជានសូត្រ ####ឆន្ទរាគសូត្រ ####អស្សាទសូត្រ ទី ១ ####អស្សាទសូត្រ ទី ២ ####អស្សាទសូត្រ ទី ៣ ####អភិនន្ទនសូត្រ ####ឧប្បាទសូត្រ ####អឃមូលសូត្រ ####បភង្គសូត្រ ###នតុមហាកវគ្គ ####នតុមហាកសូត្រ ទី ១ ####នតុមហាកសូត្រ ទី ២ ####ភិក្ខុសូត្រ ទី ១ ####ភិក្ខុសូត្រ ទី ២ ####អានន្ទសូត្រ ទី ១ ####អានន្ទសូត្រ ទី​ ២ ####អនុធម្មសូត្រ ទី ១ ####អនុធម្មសូត្រ ទី ២ ####អនុធម្មសូត្រ ទី ៣ ####អនុធម្មសូត្រ ទី ៤ ###អត្តទីបវគ្គ ####អត្តទីបសូត្រ ####បដិបទាសូត្រ ####អនិច្ចសូត្រ ទី ១ ####អនិច្ចសូត្រ ទី ២ ####សមនុបស្សនាសូត្រ ####បញ្ចខន្ធសូត្រ ####សោណសូត្រ ទី ១ ####សោណសូត្រ ទី ២ ####នន្ទិខយសូត្រ ទី ១ ####នន្ទិខយសូត្រ ទី ២ ##មជ្ឈិមបណ្ណាសក ###ឧបាយវគ្គ ####ឧបាយសូត្រ ####ពីជសូត្រ ####ឧទានសូត្រ ####បរិវដ្ដសូត្រ ####សត្តដ្ឋានសូត្រ ####ពុទ្ធសូត្រ ####បញ្ចវគ្គិយសូត្រ ####មហាលិសូត្រ ####អាទិត្តសូត្រ ####និរុត្តិបថសូត្រ ###'''អរហន្តវគ្គ''' ####ឧបាទិយសូត្រ ####មញ្ញមានសូត្រ ####អភិនន្ទមានសូត្រ ####អនិច្ចសូត្រ ####ទុក្ខសូត្រ ####អនត្តសូត្រ ####អនត្តនិយសូត្រ ####រជនិយសណ្ឋិតសូត្រ ####រាធសូត្រ ####សុរាធសូត្រ ###'''ខជ្ជនិយវគ្គ''' ####'''អស្សាទសូត្រ''' ####'''សមុទយសូត្រ ទី ១''' ####សមុទយសូត្រ ទី ២ ####អរហន្តសូត្រ ទី ១ ####អរហន្តសូត្រ ទី ២ ####សីហសូត្រ ####ខជ្ជនិយសូត្រ ####បិណ្ឌោលយសូត្រ ####បាលិលេយ្យសូត្រ ####បុណ្ណមសូត្រ ###'''ថេរវគ្គ''' ####'''អានន្ទសូត្រ''' ####តិស្សសូត្រ ####យមកសូត្រ ####អនុរាធសូត្រ ####វក្កលិសូត្រ ####អស្សជិសូត្រ ####ខេមកសូត្រ (Khemaka Sutta,  SN 22:89) ####ឆន្នសូត្រ ####រាហុលសូត្រ ទី ១ ####រាហុលសូត្រ ទី ២ ###'''បុប្ផវគ្គ''' ####'''នទីសូត្រ''' ####បុប្ផសូត្រ ####'''[[ផេណបិណ្ឌូបមសូត្រ]]'''​ (''Pheṇapiṇḍūpamasutta'', SN 22.95) ####គោមយសូត្រ ####នខសិខសូត្រ ####សាមុទ្ទកសូត្រ ####គទ្ទូលសូត្រ ទី ១ ####គទ្ទូលសូត្រ ទី ២ ####នាវាសូត្រ ####សញ្ញាសូត្រ ##'''ចុលបណ្ណាសក''' ###'''អន្តវគ្គ''' ####'''អន្តសូត្រ''' ####ទុក្ខសូត្រ ####សក្កាយសូត្រ ####បរិញ្ញេយ្យសូត្រ ####សមណសូត្រ ទី ១ ####សមណសូត្រ ទី ២ ####សោតាបន្នសូត្រ ####អរហន្តសូត្រ ####ឆន្ទបហីនសូត្រ ទី ១ ####ឆន្ទបហីនសូត្រ ទី ២ ###ធម្មកថិកវគ្គ ####'''អវិជ្ជាសូត្រ''' ####វិជ្ជាសូត្រ ####ធម្មកថិកសូត្រ ទី ១ ####ធម្មកថិកសូត្រ ទី ២ ####ពន្ធនសូត្រ ####បរិមុច្ចិតសូត្រ ទី ១ ####បរិមុច្ចិតសូត្រ ទី ២ ####សំយោជនសូត្រ ####ឧបាទានសូត្រ ####សីលសូត្រ ####សុតវាសូត្រ ####កប្បសូត្រ ទី ១ ####កប្បសូត្រ ទី ២ ###អវិជ្ជាវគ្គ ####សមុទយធម្មសូត្រ ទី ១ ####សមុទយធម្មសូត្រ ទី ២ ####សមុទយធម្មសូត្រ​ ទី ៣ ####អស្សាទសូត្រ ទី ១ ####អស្សាទសូត្រ ទី ២ ####សមុទយធម្មសូត្រ​​ ទី ១ ####សមុទយធម្មសូត្រ ទី ២ ####កោដ្ឋិតសូត្រ ទី ១ ####កោដ្ឋិតសូត្រ ទី ២ ####កោដ្ឋិតសូត្រ ទី ៣ ###កុក្កុឡវគ្គ ####កុក្កុឡសូត្រ ####អនិច្ចសូត្រ ទី ១ ####អនិច្ចសូត្រ ទី ២ ####អនិច្ចសូត្រ ទី ៣ ####ទុក្ខសូត្រ ទី ១ ####ទុក្ខសូត្រ ទី ២ ####ទុក្ខសូត្រ ទី ៣ ####អនត្តសូត្រ ទី ១ ####អនត្តសូត្រ ទី ២ ####អនត្តសូត្រ ទី ៣ ####កុលបុត្តសូត្រ ទី ១ ####កុលបុត្តសូត្រ ទី ២ ####កុលបុត្តសូត្រ ទី ៣ ####កុលបុត្តសូត្រ ទី ៤ ###ទិដ្ឋិវគ្គ ####អជ្ឈត្តិកសូត្រ ####ឯតំមមសូត្រ ####ឯសោអត្តាសូត្រ ####នោចមេសិយាសូត្រ ####មិច្ឆាទិដ្ឋិសូត្រ ####សក្កាយទិដ្ឋិសូត្រ ####អត្តានុទិដ្ឋិសូត្រ ####អភិនិវេសសូត្រ ទី ១ ####អភិនិវេសសូត្រ ទី ២ ####អានន្ទសូត្រ #'''[[រាធសំយុត្ត]]''' #'''[[ទិដ្ឋិសំយុត្ត]]''' #'''[[ឱក្កន្តសំយុត្ត]]''' #'''[[ឧប្បាទសំយុត្ត]]''' #'''[[កិលេសសំយុត្ត]]''' #'''[[សារិបុត្តសំយុត្ត]]''' #'''[[នាគសំយុត្ត]]''' #'''[[សុបណ្ណសំយុត្ត]]''' #'''[[គន្ធព្ពកាយសំយុត្ត]]''' #'''[[វលាហកសំយុត្ត]]''' #'''[[វច្ឆគោត្តសំយុត្ត]]''' #'''[[ឈានសំយុត្ត]]''' == '''[[សឡាយតនវគ្គ|4. សឡាយតនវគ្គ]]''' == សៀវភៅ​[[ភាគ៣៥]] និង [[ភាគ៣៦]] #'''[[សឡាយតនសំយុត្ត]]''' #'''[[វេទនាសំយុត្ត]]''' #'''[[មាតុគាមសំយុត្ត]]''' #'''[[ជម្ពុខាទកសំយុត្ត]]''' #'''[[សាមណ្ឌកសំយុត្ត]]''' #'''[[មោគ្គល្លានសំយុត្ត]]''' #'''[[ចិត្តសំយុត្ត]]''' #'''[[គាមណិសំយុត្ត]]''' #'''[[អសង្ខតសំយុត្ត]]''' #'''[[អព្យាកតសំយុត្ត]]''' == '''[[មហាវារវគ្គ|5. មហាវារវគ្គ]]''' == សៀវភៅ​[[ភាគ៣៧]] [[ភាគ៣៨]] និង [[ភាគ៣៩]] #'''មគ្គសំយុត្ត''' សៀវភៅ​ភាគ៣៧ ទំព័រទី ១ #'''[[ពោជ្ឈង្គសំយុត្ត]]''' សៀវភៅ​[[ភាគ៣៧]] ទំព័រទី ១៦៨ #'''[[សតិបដ្ឋានសំយុត្ត]]''' សៀវភៅ​[[ភាគ៣៨]] ទំព័រទី ១ ដល់ ១២៩ #'''[[ឥន្ទ្រិយសំយុត្ត]]''' សៀវភៅ​[[ភាគ៣៨]] ទំព័រទី ១៣០ ដល់ ២៤៧ #'''[[សម្មប្បធានសំយុត្ត]]''' #'''[[ពលសំយុត្ត]]''' #'''[[ឥទ្ធិបាទសំយុត្ត]]''' សៀវភៅ​[[ភាគ៣៨]] ទំព័រទី ២៥៩ #'''[[អនុរុទ្ធសំយុត្ត]]''' #'''[[ឈានសំយុត្ត]]''' សៀវភៅ​[[ភាគ៣៩]] ទំព័រទី ២ #'''អានាបានស្សតិសំយុត្ត''' សៀវភៅ​[[ភាគ៣៩]] ទំព័រទី ៥ ##ឯកធម្មវគ្គ ###ឯកធម្មសូត្រ ###ពោជ្ឈង្គសូត្រ ###សុទ្ធិកសូត្រ ###ផលសូត្រ ទី១ ###ផលសូត្រ ទី២ ###អរិដ្ឋសូត្រ ###កប្បិនសូត្រ ###[[ទីបសូត្រ]] (ទំព័រទី ១៥) ###វេសាលីសូត្រ ###កិមិលសូត្រ ##ទុតិយវគ្គ (ទំព័រទី ៣៥) ###ឥច្ឆាមង្គលសូត្រ ###លោមសកំភិយសូត្រ ###អានន្ទសូត្រ ទី១ ###អានន្ទសូត្រ ទី២ ###ភិក្ខុសូត្រ ទី១ ###ភិក្ខុសូត្រ ទី២ ###សំយោជនសូត្រ ###អនុសយសូត្រ ###អន្ធានសូត្រ ###អាសវក្ខយសូត្រ #'''[[សោតាបត្តិសំយុត្ត]]'''​ សៀវភៅ​[[ភាគ៣៩]] ទំព័រទី ៦១ #'''[[សច្ចសំយុត្ត]]''' សៀវភៅ​[[ភាគ៣៩]] ទំព័រទី ២២៦ ##សមាធិវគ្គ ##ធម្មចក្កប្បវត្តនវគ្គ ###តថាគតសូត្រ ទី​១ ###តថាគតសូត្រ ទី២ ###ខន្ធសូត្រ ###អាយតនសូត្រ ###ធារណសូត្រ ទី​១ ###ធារណសូត្រ​ ទី​២ ###អវិជ្ជាសូត្រ ###វិជ្ជាសូត្រ ###សង្កាសនសូត្រ ###តថសូត្រ ##កោដិគាមវគ្គ ##សីសបបណ្ណវគ្គ ##បបាតវគ្គ ##អភិសមយវគ្គ ##អាមកធញ្ញបេយ្យាល បឋមវគ្គ ##អាមកធញ្ញបេយ្យាល ទុតិយវគ្គ ##អាមកធញ្ញបេយ្យាល តតិយវគ្គ ##អាមកធញ្ញបេយ្យាល ចតុត្ថវគ្គ == ឯកសារយោង == '''[[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[សុត្តន្តបិដក]] > [[សំយុត្តនិកាយ]]''' [https://84000.org/tipitaka/read/?index_15 พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๕ พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๗ สังยุตตนิกาย สคาถวรรค] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211026133453/https://84000.org/tipitaka/read/?index_15 |date=2021-10-26 }} [https://suttacentral.net/sn Saṁyuttanikāya] [https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/sn/index.html Samyutta Nikaya] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះត្រៃបិដក]] 1bwkuei5a3evqkty08j1nt7axiptpw6 0 25451 335303 334176 2026-05-16T01:25:05Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 335303 wikitext text/x-wiki '''មជ្ឈមណ្ឌល​ខេមរ​សិក្សា''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Center for Khmer Studies ហៅ​កាត់ CKS) គឺជា[[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវឯករាជ្យមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]]ដែលធ្វើការលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវ ការបង្រៀន និង សេវាសាធារណៈនៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម សិល្បៈ និង មនុស្សសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[ទន្លេមេគង្គ|តំបន់មេគង្គ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.caorc.org/centers/cks.htm |title=CAORC :: Center for Khmer Studies |access-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm |archive-date=2009-11-01 |url-status=dead |archivedate=2009-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm }}</ref>លើសពីនេះទៀត CKS ក៏មានគោលបំណងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ជាមួយនឹងសហការីអន្តរជាតិរបស់ពួកគេដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។<ref name=Todd>{{cite web|last1=Todd|author-link=William E. Todd|first1=William E.|title=Center for Khmer Studies – Supporting Research in Cambodia|url=http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|accessdate=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|archive-date=15 April 2015|url-status=dead|archivedate=15 មេសា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/}}</ref> {{Infobox organization | name = មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា | formation = ១៩៩៩ | full_name = The Center for Khmer Studies, Inc. | native name = Center for Khmer Studies (CKS) | native_name_lang = ENG | logo = Center for Khmer Studies.gif | type = [[ការអប់រំ]] | headquarters = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{CAM}} | website = https://khmerstudies.org/ | location = [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | area_served = ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់មេគង្គ }} [[File:Center_for_Khmer_Studies_entrance.jpg|thumb|ច្រកចូលមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា]] គោលបំណងរបស់ CKS ៖ * ផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ទៅនឹងបណ្ដាសហការីអន្តរជាតិដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] * ពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធវប្បធម៌និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ព្រមទាំងបញ្ចូលអ្នកប្រាជ្ញ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ទៅក្នុងសហគមន៍តំបន់និងសហគមន៍អន្តរជាតិ * លើកកម្ពស់សង្គមស៊ីវិលនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ឲ្យមានភាពរឹងមាំ។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា គឺជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនិងបានដំណើរការនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាមានភាពលេចធ្លោនៅក្នុងចំណោមសិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវ[[ខ្មែរ]] និងបរទេសសម្រាប់ការចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងការគាំទ្រឧត្តមសិក្សានៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានសម្រេចកិច្ចការទាំងអស់នេះបានតាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយថវិការបស់ខ្លួនសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលបញ្ញវ័ន្ដវ័យក្មេង ភាសានិងវប្បធម៌ និង កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្តាលសមត្ថភាពសិក្សាស្រាវជ្រាវ បណ្ដាល័យស្រាវជ្រាវ និង កម្មវិធីបកប្រែសៀវភៅសំខាន់ៗជា[[ភាសាខ្មែរ]]ដូចជាសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ]]របស់លោក [[ដេវិឌ ឆាណ្ឌល័រ|David P. Chandler]] ឬធ្វើការបោះពុម្ភផ្សាយទិនានុប្បវត្ដិស្រាវជ្រាវឯករាជ្យជា ០៣ ភាសារួមទាំង[[ភាសាខ្មែរ]]ផងដែរ។នៅក្នុងចំណោមស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្រោយ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ដ៏ចំណាស់ជាងគេមួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវប្បធម៌ជាច្រើននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ទ្វីបអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] [[អូស្ត្រាលី|អូស្រ្តាលី]] និង [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។កម្មវិធីស្រាវជ្រាវរបស់មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានអភិវឌ្ឍអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំនិងបានដំណើរការដោយជោគជ័យរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។កម្មវិធីទាំងអស់នោះត្រូវបានអនុវត្តជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមហាវិទ្យាល័យជាច្រើនតាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ សិក្ខាសាលា និង បណ្ណាល័យ។ចាប់តាំងពីការបើកដំណើរការក្រោមមូលនិធិពីម្ចាស់ជំនួយនិងដៃគូខាងក្រៅមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានគ្រប់គ្រងធនធានរបស់ខ្លួនទាំងអស់ប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ តម្លាភាព និង ការយកចិត្តទុកដាក់។<ref>{{Cite web |title=មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា |url=https://policypulse.org/kh/%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%80%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9F%83%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BC%E1%9E%9B/%E1%9E%98%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%88%E1%9E%98%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C%E1%9E%9B%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B6/ |access-date=2026-04-01 |website=Policy Pulse |language=km-KH}}</ref> == កម្មវិធី == [[File:Children_Library_Program.jpg|thumb|រូបថតដែលតំណាងឲ្យទីកន្លែងដែលកុមារចំណាយពេលរៀនភាសាអង់គ្លេសឬអានសៀវភៅកុមារដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា។]] តាមរយៈកម្មវិធីជាច្រើនរបស់ខ្លួន CKS បានខិតខំពង្រីកចំណេះដឹងនិងការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និង សង្គម[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ព្រមទាំងលើកកម្ពស់កិច្ចសហការរវាងនិស្សិត អ្នកប្រាជ្ញ អ្នកស្រាវជ្រាវ និង ស្ថាប័ន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក។លើសពីនេះ CKS ក៏គាំទ្រដល់ការអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]និងអភិវឌ្ឍការអប់រំសហគមន៍តាមរយៈកម្មវិធីយុវជននិងកុមារ។កម្មវិធី CKS រួមមាន ៖ * អាហារូបករណ៍ថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត * កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Junior Resident Fellowship រដូវក្តៅសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ[[បារាំង]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក|អាមេរិក]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីសិក្សា[[ភាសាខ្មែរ]]រយៈពេល ០៨ សប្តាហ៍ * កម្មវិធីវិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពសាស្ត្រាចារ្យពីបរទេស * សិក្ខាសាលាបណ្តុះបណ្តាលបណ្ណាល័យឌីជីថល * កម្មវិធីបណ្ណាល័យកុមារ * កម្មវិធីបោះពុម្ពផ្សាយនិងបកប្រែ * សិក្ខាសាលាតាមអនឡាញនិងស៊េរីវាគ្មិន * ពិព័រណ៍សៀវភៅប្រចាំឆ្នាំ * សន្និសីទនិងសិក្ខាសាលាជាច្រើនផ្សេងៗទៀត។ == បណ្ណាល័យ == ដោយសារតែកង្វះខាតលទ្ធភាពទទួលបានសៀវភៅនិងធនធានអប់រំតាមរយៈបណ្ណាល័យនៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] CKS បានចាប់ផ្តើមសាងសង់សមុច្ច័យបណ្ណាល័យមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ដែលផ្តោតទៅលើ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]និង[[វប្បធម៌កម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានសៀវភៅជាង ២០០០០ ក្បាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{cite web |url=http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |title=Archived copy |accessdate=2010-05-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100331174946/http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |archivedate=2010-03-31 }}</ref>អគារបណ្ណាល័យត្រូវបានដាក់បន្ថែមនិងសម្ភោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ ក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |title=Centre for Khmer Studies, Cambodia |access-date=2010-05-11 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |url-status=dead |archivedate=2010-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ }}</ref> == ភាពជាដៃគូ == CKS គឺជាសមាជិកនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដំបូងគេបង្អស់នៃ [[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|Council of American Overseas Research Centers]]។<ref>{{cite web |url = http://caorc.org/centers/index.html |title = American Overseas Research Centers |publisher = Council of American Overseas Research Centers |accessdate = 2012-03-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html |archive-date = 2012-03-14 |url-status = dead |archivedate = 2012-03-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html }}</ref>សម្ព័ន្ធរបស់ CKS គឺជាបណ្ដាញសមាជិកភាពមួយដែលរួមមានស្ថាប័ននិងបុគ្គលដែលមានការប្តេជ្ញាចិត្តជាច្រើនដូចជាសាកលវិទ្យាល័យ បណ្ណាល័យ សមាគមសិក្សា និង សារមន្ទីរ។ដៃគូអន្តរជាតិនិងស្ថាប័នសហការជាច្រើនរបស់ CKS រួមមាន [[:en:Cornell_University|Cornell University]], [[:en:Sciences_Po|Paris Institute of Political Studies]], [https://www.nysean.org/ New York Southeast Asia Network], [[:en:University_of_Michigan|University of Michigan]], [[:en:Sogang_University|Sogang University]], [[:en:University_of_Hawaiʻi_at_Mānoa|University of Hawaiʻi at Mānoa]], [[:en:University_of_Oregon|University of Oregon]], [[:en:University_of_California,_Los_Angeles|UCLA]], [[:en:Northern_Illinois_University|Northern Illinois University]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ]], [[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ដ្រកម្ពុជា]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ]], [[សារមន្ទីរទួលស្លែង|សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]], [https://bophana.org/events/site-2/?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=57 មជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា], [[:en:California_State_University,_Long_Beach|California State University Long Beach]], [[:en:Portland_Community_College|Portland Community College]], [[:en:University_of_Massachusetts_Lowell|University of Massachusetts Lowell]] និង [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]]។<ref>{{cite web|url=http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |title=Center for Southeast Asia Studies |accessdate=2010-05-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610080051/http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |archivedate=2010-06-10 }}</ref>CKS ទទួលបានថវិកាគាំទ្រតាមរយៈជំនួយឥតសំណងពីរាជរដ្ឋាភិបាលនិងមូលនិធិនានារួមមាន '''Council of American Overseas Research Centers''', '''The US Department of Education''', '''The Australian Department of Foreign Affairs and Trade''', '''The US State Department''', '''The Asia Foundation''', '''The Louisa Stude Sarofim Foundation''', '''The D. M. Foundation''', '''The Scaler Foundation, Inc.''' និងមូលនិធិបុគ្គលនិងក្រុមឯកជនជាច្រើនដែលមានចិត្តសប្បុរស។ == ទីតាំង == CKS មានទីស្នាក់ការចម្បងស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដោយមានការិយាល័យមួយនៅ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]និងមានការិយាល័យផ្នែករដ្ឋបាលនិងជំនួយនៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ == ឯកសារ​យោង == m81khptnm76javlpr3z3d7qdtxxo4uw 335367 335303 2026-05-16T11:56:17Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335367 wikitext text/x-wiki '''មជ្ឈមណ្ឌល​ខេមរ​សិក្សា''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Center for Khmer Studies ហៅ​កាត់ CKS) គឺជា[[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវឯករាជ្យមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]]ដែលធ្វើការលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវ ការបង្រៀន និង សេវាសាធារណៈនៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម សិល្បៈ និង មនុស្សសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[ទន្លេមេគង្គ|តំបន់មេគង្គ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.caorc.org/centers/cks.htm |title=CAORC :: Center for Khmer Studies |access-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm |archive-date=2009-11-01 |url-status=dead |archivedate=2009-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm }}</ref>លើសពីនេះទៀត CKS ក៏មានគោលបំណងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ជាមួយនឹងសហការីអន្តរជាតិរបស់ពួកគេដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។<ref name=Todd>{{cite web|last1=Todd|author-link=William E. Todd|first1=William E.|title=Center for Khmer Studies – Supporting Research in Cambodia|url=http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|accessdate=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|archive-date=15 April 2015|url-status=dead|archivedate=15 មេសា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/}}</ref> {{Infobox organization | name = មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា | formation = ១៩៩៩ | full_name = The Center for Khmer Studies, Inc. | native name = Center for Khmer Studies (CKS) | native_name_lang = ENG | logo = Center for Khmer Studies.gif | type = [[ការអប់រំ]] | headquarters = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{CAM}} | website = https://khmerstudies.org/ | location = [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | area_served = ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់មេគង្គ }} [[File:Center_for_Khmer_Studies_entrance.jpg|thumb|ច្រកចូលមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា]] គោលបំណងរបស់ CKS ៖ * ផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅនឹងបណ្ដាសហការីអន្តរជាតិដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] * ពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធវប្បធម៌និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ព្រមទាំងបញ្ចូលអ្នកប្រាជ្ញ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅក្នុងសហគមន៍តំបន់និងសហគមន៍អន្តរជាតិ * លើកកម្ពស់សង្គមស៊ីវិលនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យមានភាពរឹងមាំ។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា គឺជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនិងបានដំណើរការនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាមានភាពលេចធ្លោនៅក្នុងចំណោមសិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវ[[ខ្មែរ]] និងបរទេសសម្រាប់ការចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងការគាំទ្រឧត្តមសិក្សានៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានសម្រេចកិច្ចការទាំងអស់នេះបានតាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយថវិការបស់ខ្លួនសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលបញ្ញវ័ន្ដវ័យក្មេង ភាសានិងវប្បធម៌ និង កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្តាលសមត្ថភាពសិក្សាស្រាវជ្រាវ បណ្ដាល័យស្រាវជ្រាវ និង កម្មវិធីបកប្រែសៀវភៅសំខាន់ៗជា[[ភាសាខ្មែរ]]ដូចជាសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ]]របស់លោក [[ដេវិឌ ឆាណ្ឌល័រ|David P. Chandler]] ឬធ្វើការបោះពុម្ភផ្សាយទិនានុប្បវត្ដិស្រាវជ្រាវឯករាជ្យជា ០៣ ភាសារួមទាំង[[ភាសាខ្មែរ]]ផងដែរ។នៅក្នុងចំណោមស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្រោយ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ដ៏ចំណាស់ជាងគេមួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវប្បធម៌ជាច្រើននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ទ្វីបអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] [[អូស្ត្រាលី|អូស្រ្តាលី]] និង [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។កម្មវិធីស្រាវជ្រាវរបស់មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានអភិវឌ្ឍអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំនិងបានដំណើរការដោយជោគជ័យរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។កម្មវិធីទាំងអស់នោះត្រូវបានអនុវត្តជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមហាវិទ្យាល័យជាច្រើនតាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ សិក្ខាសាលា និង បណ្ណាល័យ។ចាប់តាំងពីការបើកដំណើរការក្រោមមូលនិធិពីម្ចាស់ជំនួយនិងដៃគូខាងក្រៅមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានគ្រប់គ្រងធនធានរបស់ខ្លួនទាំងអស់ប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ តម្លាភាព និង ការយកចិត្តទុកដាក់។<ref>{{Cite web |title=មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា |url=https://policypulse.org/kh/%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%80%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9F%83%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BC%E1%9E%9B/%E1%9E%98%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%88%E1%9E%98%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C%E1%9E%9B%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B6/ |access-date=2026-04-01 |website=Policy Pulse |language=km-KH}}</ref> == កម្មវិធី == [[File:Children_Library_Program.jpg|thumb|រូបថតដែលតំណាងឲ្យទីកន្លែងដែលកុមារចំណាយពេលរៀនភាសាអង់គ្លេសឬអានសៀវភៅកុមារដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា។]] តាមរយៈកម្មវិធីជាច្រើនរបស់ខ្លួន CKS បានខិតខំពង្រីកចំណេះដឹងនិងការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និង សង្គម[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ព្រមទាំងលើកកម្ពស់កិច្ចសហការរវាងនិស្សិត អ្នកប្រាជ្ញ អ្នកស្រាវជ្រាវ និង ស្ថាប័ន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក។លើសពីនេះ CKS ក៏គាំទ្រដល់ការអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]និងអភិវឌ្ឍការអប់រំសហគមន៍តាមរយៈកម្មវិធីយុវជននិងកុមារ។កម្មវិធី CKS រួមមាន ៖ * អាហារូបករណ៍ថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត * កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Junior Resident Fellowship រដូវក្តៅសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ[[បារាំង]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក|អាមេរិក]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីសិក្សា[[ភាសាខ្មែរ]]រយៈពេល ០៨ សប្តាហ៍ * កម្មវិធីវិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពសាស្ត្រាចារ្យពីបរទេស * សិក្ខាសាលាបណ្តុះបណ្តាលបណ្ណាល័យឌីជីថល * កម្មវិធីបណ្ណាល័យកុមារ * កម្មវិធីបោះពុម្ពផ្សាយនិងបកប្រែ * សិក្ខាសាលាតាមអនឡាញនិងស៊េរីវាគ្មិន * ពិព័រណ៍សៀវភៅប្រចាំឆ្នាំ * សន្និសីទនិងសិក្ខាសាលាជាច្រើនផ្សេងៗទៀត។ == បណ្ណាល័យ == ដោយសារតែកង្វះខាតលទ្ធភាពទទួលបានសៀវភៅនិងធនធានអប់រំតាមរយៈបណ្ណាល័យនៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] CKS បានចាប់ផ្តើមសាងសង់សមុច្ច័យបណ្ណាល័យមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ដែលផ្តោតទៅលើ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]និង[[វប្បធម៌កម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានសៀវភៅជាង ២០០០០ ក្បាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{cite web |url=http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |title=Archived copy |accessdate=2010-05-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100331174946/http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |archivedate=2010-03-31 }}</ref>អគារបណ្ណាល័យត្រូវបានដាក់បន្ថែមនិងសម្ភោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ ក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |title=Centre for Khmer Studies, Cambodia |access-date=2010-05-11 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |url-status=dead |archivedate=2010-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ }}</ref> == ភាពជាដៃគូ == CKS គឺជាសមាជិកនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដំបូងគេបង្អស់នៃ [[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|Council of American Overseas Research Centers]]។<ref>{{cite web |url = http://caorc.org/centers/index.html |title = American Overseas Research Centers |publisher = Council of American Overseas Research Centers |accessdate = 2012-03-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html |archive-date = 2012-03-14 |url-status = dead |archivedate = 2012-03-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html }}</ref>សម្ព័ន្ធរបស់ CKS គឺជាបណ្ដាញសមាជិកភាពមួយដែលរួមមានស្ថាប័ននិងបុគ្គលដែលមានការប្តេជ្ញាចិត្តជាច្រើនដូចជាសាកលវិទ្យាល័យ បណ្ណាល័យ សមាគមសិក្សា និង សារមន្ទីរ។ដៃគូអន្តរជាតិនិងស្ថាប័នសហការជាច្រើនរបស់ CKS រួមមាន [[:en:Cornell_University|Cornell University]], [[:en:Sciences_Po|Paris Institute of Political Studies]], [https://www.nysean.org/ New York Southeast Asia Network], [[:en:University_of_Michigan|University of Michigan]], [[:en:Sogang_University|Sogang University]], [[:en:University_of_Hawaiʻi_at_Mānoa|University of Hawaiʻi at Mānoa]], [[:en:University_of_Oregon|University of Oregon]], [[:en:University_of_California,_Los_Angeles|UCLA]], [[:en:Northern_Illinois_University|Northern Illinois University]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ]], [[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ដ្រកម្ពុជា]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ]], [[សារមន្ទីរទួលស្លែង|សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]], [https://bophana.org/events/site-2/?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=57 មជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា], [[:en:California_State_University,_Long_Beach|California State University Long Beach]], [[:en:Portland_Community_College|Portland Community College]], [[:en:University_of_Massachusetts_Lowell|University of Massachusetts Lowell]] និង [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]]។<ref>{{cite web|url=http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |title=Center for Southeast Asia Studies |accessdate=2010-05-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610080051/http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |archivedate=2010-06-10 }}</ref>CKS ទទួលបានថវិកាគាំទ្រតាមរយៈជំនួយឥតសំណងពីរាជរដ្ឋាភិបាលនិងមូលនិធិនានារួមមាន '''Council of American Overseas Research Centers''', '''The US Department of Education''', '''The Australian Department of Foreign Affairs and Trade''', '''The US State Department''', '''The Asia Foundation''', '''The Louisa Stude Sarofim Foundation''', '''The D. M. Foundation''', '''The Scaler Foundation, Inc.''' និងមូលនិធិបុគ្គលនិងក្រុមឯកជនជាច្រើនដែលមានចិត្តសប្បុរស។ == ទីតាំង == CKS មានទីស្នាក់ការចម្បងស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដោយមានការិយាល័យមួយនៅ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]និងមានការិយាល័យផ្នែករដ្ឋបាលនិងជំនួយនៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ == ឯកសារ​យោង == lv8t1dt2eegslhofknwwy9khwg764uz 335368 335367 2026-05-16T11:57:29Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335368 wikitext text/x-wiki '''មជ្ឈមណ្ឌល​ខេមរ​សិក្សា''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Center for Khmer Studies ហៅ​កាត់ CKS) គឺជា[[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវឯករាជ្យមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]]ដែលធ្វើការលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវ ការបង្រៀន និង សេវាសាធារណៈនៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម សិល្បៈ និង មនុស្សសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[ទន្លេមេគង្គ|តំបន់មេគង្គ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.caorc.org/centers/cks.htm |title=CAORC :: Center for Khmer Studies |access-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm |archive-date=2009-11-01 |url-status=dead |archivedate=2009-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm }}</ref>លើសពីនេះទៀត CKS ក៏មានគោលបំណងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ជាមួយនឹងសហការីអន្តរជាតិរបស់ពួកគេដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។<ref name=Todd>{{cite web|last1=Todd|author-link=William E. Todd|first1=William E.|title=Center for Khmer Studies – Supporting Research in Cambodia|url=http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|accessdate=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|archive-date=15 April 2015|url-status=dead|archivedate=15 មេសា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/}}</ref> {{Infobox organization | name = មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា | formation = ១៩៩៩ | full_name = The Center for Khmer Studies, Inc. | native name = Center for Khmer Studies (CKS) | native_name_lang = ENG | logo = Center for Khmer Studies.gif | type = [[ការអប់រំ]] | headquarters = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{CAM}} | website = https://khmerstudies.org/ | location = [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | area_served = ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់មេគង្គ }} [[File:Center_for_Khmer_Studies_entrance.jpg|thumb|ច្រកចូលមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា]] គោលបំណងរបស់ CKS ៖ * ផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅនឹងបណ្ដាសហការីអន្តរជាតិដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] * ពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធវប្បធម៌និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ព្រមទាំងបញ្ចូលអ្នកប្រាជ្ញ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅក្នុងសហគមន៍តំបន់និងសហគមន៍អន្តរជាតិ * លើកកម្ពស់សង្គមស៊ីវិលនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យមានភាពរឹងមាំ។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា គឺជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនិងបានដំណើរការនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាមានភាពលេចធ្លោនៅក្នុងចំណោមសិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] និងបរទេសសម្រាប់ការចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងការគាំទ្រឧត្តមសិក្សានៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានសម្រេចកិច្ចការទាំងអស់នេះបានតាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយថវិការបស់ខ្លួនសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលបញ្ញវ័ន្ដវ័យក្មេង ភាសានិងវប្បធម៌ និង កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្តាលសមត្ថភាពសិក្សាស្រាវជ្រាវ បណ្ដាល័យស្រាវជ្រាវ និង កម្មវិធីបកប្រែសៀវភៅសំខាន់ៗជា[[ភាសាខ្មែរ]]ដូចជាសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ]]របស់លោក [[ដេវិឌ ឆាណ្ឌល័រ|David P. Chandler]] ឬធ្វើការបោះពុម្ភផ្សាយទិនានុប្បវត្ដិស្រាវជ្រាវឯករាជ្យជា ០៣ ភាសារួមទាំង[[ភាសាខ្មែរ]]ផងដែរ។នៅក្នុងចំណោមស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្រោយ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ដ៏ចំណាស់ជាងគេមួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវប្បធម៌ជាច្រើននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ទ្វីបអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] [[អូស្ត្រាលី|អូស្រ្តាលី]] និង [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។កម្មវិធីស្រាវជ្រាវរបស់មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានអភិវឌ្ឍអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំនិងបានដំណើរការដោយជោគជ័យរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។កម្មវិធីទាំងអស់នោះត្រូវបានអនុវត្តជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមហាវិទ្យាល័យជាច្រើនតាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ សិក្ខាសាលា និង បណ្ណាល័យ។ចាប់តាំងពីការបើកដំណើរការក្រោមមូលនិធិពីម្ចាស់ជំនួយនិងដៃគូខាងក្រៅមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានគ្រប់គ្រងធនធានរបស់ខ្លួនទាំងអស់ប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ តម្លាភាព និង ការយកចិត្តទុកដាក់។<ref>{{Cite web |title=មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា |url=https://policypulse.org/kh/%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%80%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9F%83%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BC%E1%9E%9B/%E1%9E%98%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%88%E1%9E%98%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C%E1%9E%9B%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B6/ |access-date=2026-04-01 |website=Policy Pulse |language=km-KH}}</ref> == កម្មវិធី == [[File:Children_Library_Program.jpg|thumb|រូបថតដែលតំណាងឲ្យទីកន្លែងដែលកុមារចំណាយពេលរៀនភាសាអង់គ្លេសឬអានសៀវភៅកុមារដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា។]] តាមរយៈកម្មវិធីជាច្រើនរបស់ខ្លួន CKS បានខិតខំពង្រីកចំណេះដឹងនិងការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និង សង្គម[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ព្រមទាំងលើកកម្ពស់កិច្ចសហការរវាងនិស្សិត អ្នកប្រាជ្ញ អ្នកស្រាវជ្រាវ និង ស្ថាប័ន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក។លើសពីនេះ CKS ក៏គាំទ្រដល់ការអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]និងអភិវឌ្ឍការអប់រំសហគមន៍តាមរយៈកម្មវិធីយុវជននិងកុមារ។កម្មវិធី CKS រួមមាន ៖ * អាហារូបករណ៍ថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត * កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Junior Resident Fellowship រដូវក្តៅសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ[[បារាំង]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក|អាមេរិក]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីសិក្សា[[ភាសាខ្មែរ]]រយៈពេល ០៨ សប្តាហ៍ * កម្មវិធីវិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពសាស្ត្រាចារ្យពីបរទេស * សិក្ខាសាលាបណ្តុះបណ្តាលបណ្ណាល័យឌីជីថល * កម្មវិធីបណ្ណាល័យកុមារ * កម្មវិធីបោះពុម្ពផ្សាយនិងបកប្រែ * សិក្ខាសាលាតាមអនឡាញនិងស៊េរីវាគ្មិន * ពិព័រណ៍សៀវភៅប្រចាំឆ្នាំ * សន្និសីទនិងសិក្ខាសាលាជាច្រើនផ្សេងៗទៀត។ == បណ្ណាល័យ == ដោយសារតែកង្វះខាតលទ្ធភាពទទួលបានសៀវភៅនិងធនធានអប់រំតាមរយៈបណ្ណាល័យនៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] CKS បានចាប់ផ្តើមសាងសង់សមុច្ច័យបណ្ណាល័យមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ដែលផ្តោតទៅលើ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]និង[[វប្បធម៌កម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានសៀវភៅជាង ២០០០០ ក្បាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{cite web |url=http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |title=Archived copy |accessdate=2010-05-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100331174946/http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |archivedate=2010-03-31 }}</ref>អគារបណ្ណាល័យត្រូវបានដាក់បន្ថែមនិងសម្ភោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ ក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |title=Centre for Khmer Studies, Cambodia |access-date=2010-05-11 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |url-status=dead |archivedate=2010-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ }}</ref> == ភាពជាដៃគូ == CKS គឺជាសមាជិកនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដំបូងគេបង្អស់នៃ [[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|Council of American Overseas Research Centers]]។<ref>{{cite web |url = http://caorc.org/centers/index.html |title = American Overseas Research Centers |publisher = Council of American Overseas Research Centers |accessdate = 2012-03-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html |archive-date = 2012-03-14 |url-status = dead |archivedate = 2012-03-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html }}</ref>សម្ព័ន្ធរបស់ CKS គឺជាបណ្ដាញសមាជិកភាពមួយដែលរួមមានស្ថាប័ននិងបុគ្គលដែលមានការប្តេជ្ញាចិត្តជាច្រើនដូចជាសាកលវិទ្យាល័យ បណ្ណាល័យ សមាគមសិក្សា និង សារមន្ទីរ។ដៃគូអន្តរជាតិនិងស្ថាប័នសហការជាច្រើនរបស់ CKS រួមមាន [[:en:Cornell_University|Cornell University]], [[:en:Sciences_Po|Paris Institute of Political Studies]], [https://www.nysean.org/ New York Southeast Asia Network], [[:en:University_of_Michigan|University of Michigan]], [[:en:Sogang_University|Sogang University]], [[:en:University_of_Hawaiʻi_at_Mānoa|University of Hawaiʻi at Mānoa]], [[:en:University_of_Oregon|University of Oregon]], [[:en:University_of_California,_Los_Angeles|UCLA]], [[:en:Northern_Illinois_University|Northern Illinois University]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ]], [[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ដ្រកម្ពុជា]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ]], [[សារមន្ទីរទួលស្លែង|សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]], [https://bophana.org/events/site-2/?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=57 មជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា], [[:en:California_State_University,_Long_Beach|California State University Long Beach]], [[:en:Portland_Community_College|Portland Community College]], [[:en:University_of_Massachusetts_Lowell|University of Massachusetts Lowell]] និង [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]]។<ref>{{cite web|url=http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |title=Center for Southeast Asia Studies |accessdate=2010-05-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610080051/http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |archivedate=2010-06-10 }}</ref>CKS ទទួលបានថវិកាគាំទ្រតាមរយៈជំនួយឥតសំណងពីរាជរដ្ឋាភិបាលនិងមូលនិធិនានារួមមាន '''Council of American Overseas Research Centers''', '''The US Department of Education''', '''The Australian Department of Foreign Affairs and Trade''', '''The US State Department''', '''The Asia Foundation''', '''The Louisa Stude Sarofim Foundation''', '''The D. M. Foundation''', '''The Scaler Foundation, Inc.''' និងមូលនិធិបុគ្គលនិងក្រុមឯកជនជាច្រើនដែលមានចិត្តសប្បុរស។ == ទីតាំង == CKS មានទីស្នាក់ការចម្បងស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដោយមានការិយាល័យមួយនៅ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]និងមានការិយាល័យផ្នែករដ្ឋបាលនិងជំនួយនៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ == ឯកសារ​យោង == 8c1w6ymoevvw5vakmxqz99gb73wasfv 335370 335368 2026-05-16T11:58:59Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335370 wikitext text/x-wiki '''មជ្ឈមណ្ឌល​ខេមរ​សិក្សា''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Center for Khmer Studies ហៅ​កាត់ CKS) គឺជា[[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវឯករាជ្យមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]]ដែលធ្វើការលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវ ការបង្រៀន និង សេវាសាធារណៈនៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម សិល្បៈ និង មនុស្សសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[ទន្លេមេគង្គ|តំបន់មេគង្គ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.caorc.org/centers/cks.htm |title=CAORC :: Center for Khmer Studies |access-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm |archive-date=2009-11-01 |url-status=dead |archivedate=2009-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm }}</ref>លើសពីនេះទៀត CKS ក៏មានគោលបំណងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ជាមួយនឹងសហការីអន្តរជាតិរបស់ពួកគេដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។<ref name=Todd>{{cite web|last1=Todd|author-link=William E. Todd|first1=William E.|title=Center for Khmer Studies – Supporting Research in Cambodia|url=http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|accessdate=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|archive-date=15 April 2015|url-status=dead|archivedate=15 មេសា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/}}</ref> {{Infobox organization | name = មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា | formation = ១៩៩៩ | full_name = The Center for Khmer Studies, Inc. | native name = Center for Khmer Studies (CKS) | native_name_lang = ENG | logo = Center for Khmer Studies.gif | type = [[ការអប់រំ]] | headquarters = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{CAM}} | website = https://khmerstudies.org/ | location = [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | area_served = ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់មេគង្គ }} [[File:Center_for_Khmer_Studies_entrance.jpg|thumb|ច្រកចូលមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា]] គោលបំណងរបស់ CKS ៖ * ផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅនឹងបណ្ដាសហការីអន្តរជាតិដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] * ពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធវប្បធម៌និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ព្រមទាំងបញ្ចូលអ្នកប្រាជ្ញ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅក្នុងសហគមន៍តំបន់និងសហគមន៍អន្តរជាតិ * លើកកម្ពស់សង្គមស៊ីវិលនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យមានភាពរឹងមាំ។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា គឺជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនិងបានដំណើរការនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាមានភាពលេចធ្លោនៅក្នុងចំណោមសិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] និងបរទេសសម្រាប់ការចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងការគាំទ្រឧត្តមសិក្សានៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានសម្រេចកិច្ចការទាំងអស់នេះបានតាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយថវិការបស់ខ្លួនសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលបញ្ញវ័ន្ដវ័យក្មេង ភាសានិងវប្បធម៌ និង កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្តាលសមត្ថភាពសិក្សាស្រាវជ្រាវ បណ្ដាល័យស្រាវជ្រាវ និង កម្មវិធីបកប្រែសៀវភៅសំខាន់ៗជា[[ភាសាខ្មែរ]]ដូចជាសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ]]របស់លោក [[ដេវិឌ ឆាណ្ឌល័រ|David P. Chandler]] ឬធ្វើការបោះពុម្ភផ្សាយទិនានុប្បវត្ដិស្រាវជ្រាវឯករាជ្យជា ០៣ ភាសារួមទាំង[[ភាសាខ្មែរ]]ផងដែរ។នៅក្នុងចំណោមស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្រោយ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ដ៏ចំណាស់ជាងគេមួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវប្បធម៌ជាច្រើននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ទ្វីបអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] [[អូស្ត្រាលី|អូស្រ្តាលី]] និង [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។កម្មវិធីស្រាវជ្រាវរបស់មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានអភិវឌ្ឍអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំនិងបានដំណើរការដោយជោគជ័យរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។កម្មវិធីទាំងអស់នោះត្រូវបានអនុវត្តជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមហាវិទ្យាល័យជាច្រើនតាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ សិក្ខាសាលា និង បណ្ណាល័យ។ចាប់តាំងពីការបើកដំណើរការក្រោមមូលនិធិពីម្ចាស់ជំនួយនិងដៃគូខាងក្រៅមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានគ្រប់គ្រងធនធានរបស់ខ្លួនទាំងអស់ប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ តម្លាភាព និង ការយកចិត្តទុកដាក់។<ref>{{Cite web |title=មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា |url=https://policypulse.org/kh/%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%80%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9F%83%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BC%E1%9E%9B/%E1%9E%98%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%88%E1%9E%98%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C%E1%9E%9B%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B6/ |access-date=2026-04-01 |website=Policy Pulse |language=km-KH}}</ref> == កម្មវិធី == [[File:Children_Library_Program.jpg|thumb|រូបថតដែលតំណាងឲ្យទីកន្លែងដែលកុមារចំណាយពេលរៀនភាសាអង់គ្លេសឬអានសៀវភៅកុមារដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា។]] តាមរយៈកម្មវិធីជាច្រើនរបស់ខ្លួន CKS បានខិតខំពង្រីកចំណេះដឹងនិងការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និង សង្គម[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ព្រមទាំងលើកកម្ពស់កិច្ចសហការរវាងនិស្សិត អ្នកប្រាជ្ញ អ្នកស្រាវជ្រាវ និង ស្ថាប័ន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក។លើសពីនេះ CKS ក៏គាំទ្រដល់ការអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងអភិវឌ្ឍការអប់រំសហគមន៍តាមរយៈកម្មវិធីយុវជននិងកុមារ។កម្មវិធី CKS រួមមាន ៖ * អាហារូបករណ៍ថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត * កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Junior Resident Fellowship រដូវក្តៅសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ[[បារាំង]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក|អាមេរិក]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីសិក្សា[[ភាសាខ្មែរ]]រយៈពេល ០៨ សប្តាហ៍ * កម្មវិធីវិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពសាស្ត្រាចារ្យពីបរទេស * សិក្ខាសាលាបណ្តុះបណ្តាលបណ្ណាល័យឌីជីថល * កម្មវិធីបណ្ណាល័យកុមារ * កម្មវិធីបោះពុម្ពផ្សាយនិងបកប្រែ * សិក្ខាសាលាតាមអនឡាញនិងស៊េរីវាគ្មិន * ពិព័រណ៍សៀវភៅប្រចាំឆ្នាំ * សន្និសីទនិងសិក្ខាសាលាជាច្រើនផ្សេងៗទៀត។ == បណ្ណាល័យ == ដោយសារតែកង្វះខាតលទ្ធភាពទទួលបានសៀវភៅនិងធនធានអប់រំតាមរយៈបណ្ណាល័យនៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] CKS បានចាប់ផ្តើមសាងសង់សមុច្ច័យបណ្ណាល័យមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ដែលផ្តោតទៅលើ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]និង[[វប្បធម៌កម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានសៀវភៅជាង ២០០០០ ក្បាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{cite web |url=http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |title=Archived copy |accessdate=2010-05-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100331174946/http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |archivedate=2010-03-31 }}</ref>អគារបណ្ណាល័យត្រូវបានដាក់បន្ថែមនិងសម្ភោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ ក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |title=Centre for Khmer Studies, Cambodia |access-date=2010-05-11 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |url-status=dead |archivedate=2010-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ }}</ref> == ភាពជាដៃគូ == CKS គឺជាសមាជិកនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដំបូងគេបង្អស់នៃ [[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|Council of American Overseas Research Centers]]។<ref>{{cite web |url = http://caorc.org/centers/index.html |title = American Overseas Research Centers |publisher = Council of American Overseas Research Centers |accessdate = 2012-03-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html |archive-date = 2012-03-14 |url-status = dead |archivedate = 2012-03-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html }}</ref>សម្ព័ន្ធរបស់ CKS គឺជាបណ្ដាញសមាជិកភាពមួយដែលរួមមានស្ថាប័ននិងបុគ្គលដែលមានការប្តេជ្ញាចិត្តជាច្រើនដូចជាសាកលវិទ្យាល័យ បណ្ណាល័យ សមាគមសិក្សា និង សារមន្ទីរ។ដៃគូអន្តរជាតិនិងស្ថាប័នសហការជាច្រើនរបស់ CKS រួមមាន [[:en:Cornell_University|Cornell University]], [[:en:Sciences_Po|Paris Institute of Political Studies]], [https://www.nysean.org/ New York Southeast Asia Network], [[:en:University_of_Michigan|University of Michigan]], [[:en:Sogang_University|Sogang University]], [[:en:University_of_Hawaiʻi_at_Mānoa|University of Hawaiʻi at Mānoa]], [[:en:University_of_Oregon|University of Oregon]], [[:en:University_of_California,_Los_Angeles|UCLA]], [[:en:Northern_Illinois_University|Northern Illinois University]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ]], [[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ដ្រកម្ពុជា]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ]], [[សារមន្ទីរទួលស្លែង|សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]], [https://bophana.org/events/site-2/?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=57 មជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា], [[:en:California_State_University,_Long_Beach|California State University Long Beach]], [[:en:Portland_Community_College|Portland Community College]], [[:en:University_of_Massachusetts_Lowell|University of Massachusetts Lowell]] និង [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]]។<ref>{{cite web|url=http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |title=Center for Southeast Asia Studies |accessdate=2010-05-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610080051/http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |archivedate=2010-06-10 }}</ref>CKS ទទួលបានថវិកាគាំទ្រតាមរយៈជំនួយឥតសំណងពីរាជរដ្ឋាភិបាលនិងមូលនិធិនានារួមមាន '''Council of American Overseas Research Centers''', '''The US Department of Education''', '''The Australian Department of Foreign Affairs and Trade''', '''The US State Department''', '''The Asia Foundation''', '''The Louisa Stude Sarofim Foundation''', '''The D. M. Foundation''', '''The Scaler Foundation, Inc.''' និងមូលនិធិបុគ្គលនិងក្រុមឯកជនជាច្រើនដែលមានចិត្តសប្បុរស។ == ទីតាំង == CKS មានទីស្នាក់ការចម្បងស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដោយមានការិយាល័យមួយនៅ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]និងមានការិយាល័យផ្នែករដ្ឋបាលនិងជំនួយនៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ == ឯកសារ​យោង == 030oyz6guc9ib7lb5jm4ywq9xodndnn 0 25550 335293 313814 2026-05-15T18:42:28Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335293 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | logo = [[File:Gnomelogo.svg|80px|GNOME logo]] | screenshot = [[File:GNOME-Shell-3.10.png|300px]] | caption = GNOME 3.10 showing an Overview mode ("Activities") | developer = [[ GNOME Project]] | released = {{Start date|1999|03|03|df=yes}} | frequently updated = yes | programming language = [[C (programming language)|C]], [[C++]],C#,HTML,CSS, [[Python (programming language)|Python]], [[Vala (programming language)|Vala]], [[Genie (programming language)|Genie]], [[JavaScript]]<ref>{{cite web |url=http://blog.fishsoup.net/2008/10/22/implementing-the-next-gnome-shell/ |title=Implementing the next GNOME shell « fishsoup |author= Owen Taylor |accessdate=2011-12-09}}</ref> | operating system = [[Unix-like]] ជាមួយ [[X Window System|X11]] ឬ [[Wayland (display server protocol)|Wayland]] | genre = [[Desktop environment]] | status = នៅ​សកម្ម | language = ច្រើន​ជាង​៥០​ភាសា<ref>{{cite web |url=http://library.gnome.org/misc/release-notes/3.2/#rni18 |title=GNOME 3.2 Release Notes |accessdate=2011-12-09 |archivedate=2012-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121223210950/http://library.gnome.org/misc/release-notes/3.2/#rni18 |url-status=dead }}</ref> | license = [[GNU Lesser General Public License|GNU LGPL]], [[GNU General Public License|GNU GPL]] | website = {{URL|http://www.gnome.org}} | working state = Current }} '''GNOME''' គឺ​ជា​រូបរាង​អេក្រង់ (desktop environment) និង​ជា GUI (graphical user interface) ដែល​ដើរ​នៅ​ផ្នែក​ខាង​លើ​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​កុំព្យូទ័រ។ វា​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​មក​ជា​កម្មវិធី​កូដ​បើក​ចំហ (open source software) ដែល​អាច​ប្រើ​បាន​ដោយ​ឥត​គិត​ថ្លៃ ដោយ​អ្នក​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត និង​អ្នក​ចូលរួម​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដែល​ទទួល​បាន​ប្រាក់​កម្រៃ ហើយ Red Hat គឺ​ជា​អ្នក​ចូលរួម​ចំណែក​ដ៏​ធំ​មួយ។<ref>{{Cite web |url=http://www.neary-consulting.com/docs/GNOME_Census.pdf |title=GNOME census |access-date=2014-02-04 |archivedate=2012-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120181512/http://www.neary-consulting.com/docs/GNOME_Census.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[http://blogs.gnome.org/otte/2012/07/27/staring-into-the-abyss/ staring into the abyss] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140629130127/http://blogs.gnome.org/otte/2012/07/27/staring-into-the-abyss/ |date=2014-06-29 }} .</ref> GNOME គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​គម្រោង GNU ហើយ​អាច​យក​ទៅ​ប្រើ​ជាមួយ​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​ស្រដៀង Unix ដែល​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា Linux (GNU) ។ == ប្រវត្តិ == GNOME ត្រូវ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ឡើង​នៅ​ខែសីហា ឆ្នាំ​១៩៩៧ ដោយ Miguel de lcaza និង Fedrico Mena<ref>{{cite web |url=http://www.gnome.org/about/ |title=About Us &#124; GNOME |accessdate=2011-12-09}}</ref> ជា​គម្រោង​កម្មវិធី​ឥត​គិត​ថ្លៃ ក្នុង​គោល​បំណង​ផ្ដល់​រូបរាង​អេក្រង់​មុខ (dekstop environment) ដល់​កុំព្យូទ័រ និង​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ។ GNOME ត្រូវ​ផ្ដល់​ក្រោម​អាជ្ញាបណ្ណ LGPL សម្រាប់​បណ្ណាល័យ និង GPL សម្រាប់​កម្មវិធី​របស់​វា។ GNOME 2 ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​រូបរាង​អេក្រង់ ដែល​បាន​ផ្ដល់​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ដល់​អ្នក​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​ការ​ទាក់ទង​ជាមួយ​វត្ថុ​នានា​នៅ​ក្នុង​កុំព្យូទ័រ​ដូច​ជា​ផ្ទាំង​វីនដូ រូប​តំណាង និង​គ្រប់គ្រង​ឯកសារ​នានា។ GNONE 2 ប្រើ Metacity ជា​ឧបករណ៍​គ្រប់គ្រង​ផ្ទាំង​វីនដូ។<ref>{{cite web |url = http://www.gnu.org/licenses/why-not-lgpl.html |title = Why you shouldn't use the Lesser GPL for your next library |work = [[Free Software Foundation]] |accessdate = 2008-01-20 |archivedate = 2009-10-03 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20091003005818/http://www.fsf.org/licensing/licenses/why-not-lgpl.html |url-status = dead }}</ref> == ទិដ្ឋភាព​ទូទៅ == គម្រោង GNOME ផ្ដោត​យ៉ាង​សំខាន់​លើ​ភាព​សាមញ្ញ ភាព​ងាយ​ស្រួល និង​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឲ្យ​មាន​ដំណើរការ។<ref>{{cite web |url=http://www.gnome.org/gnome-3/ |title=Gnome 3 Overview |work=The GNOME Project |accessdate=2012-08-27 |archivedate=2012-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825013511/http://www.gnome.org/gnome-3/ |url-status=dead }}</ref> គោលបំណង​ដទៃ​ទៀត​មាន​ដូច​ជា៖ * សេរីភាព៖ បង្កើត​រូបរាង​អេក្រង់​ដោយ​ផ្ដល់​ប្រភព​កូដ​ដើម ដែល​អាច​យក​ទៅ​ធ្វើ ឬ​ប្រើ​ក្រោម​អាជ្ញាបណ្ណ​កម្មវិធី​មិន​គិត​ថ្លៃ។ * ភាព​ងាយ​ស្រួល៖ ដើម្បី​ធានា​​ថា​នរណា​ក៏​អាច​ប្រើ​វា​បាន ទោះបី​មិន​មាន​ជំនាញ​បច្ចេកទេស​អ្វី​ឡើយ។ * អន្តរជាតូបនីយកម្ម និង ការ​បក​ប្រែ៖ ធ្វើ​ឲ្យ​កុំព្យូទ័រ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភាសា​ជាតិ​នៃ​សាសន៍​និមួយៗ។ នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ GNOME ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​ទៅ​ជា ១៧៥ ភាសា​ហើយ។<ref name="languages">{{cite web |url=http://l10n.gnome.org/languages/ |title=GNOME Languages |work=The GNOME Project |publisher=[[Canonical Ltd.]] |accessdate=2011-12-03}}</ref> * ជិតស្និទ្ធ​នឹង​អ្នក​អភិវឌ្ឍ៖ ដើម្បី​ធានា​បាន​នូវ​ភាព​ងាយស្រួល​នៃ​កម្មវិធី ដែល​ដំណើរ​ការ​យ៉ាង​ល្អ​នៅ​លើ​កុំព្យូទ័រ និង​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​អ្នក​អភិវឌ្ឍ​នូវ​ជម្រើស​ភាសា​កម្មវិធី​ដែល​ពួក​គេ​ចង់​ប្រើ។ * អង្គការ៖ ដើម្បី​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​នូវ​ការ​ចេញ​ផ្សាយ​ទៀងទាត់ ព្រម​ទាំង​រចនាសម្ព័ន្ធ​សហគមន៍។ * ការ​គាំទ្រ៖ ដើម្បី​ធានា​បាន​នូវ​ការ​គាំទ្រ​ពី​ស្ថាប័ន​ផ្សេង​ទៀត ក្រៅ​ពី​សហគមន៍ GNOME ។ ==ឯកសារ​យោង== <references/> m4ssj6we8kvuvnw83ygcg90kr0qz3ix 0 26024 335325 240912 2026-05-16T08:24:06Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335325 wikitext text/x-wiki {{Buddhist term | fontsize=100% | title=សុញ្ញតា (Śūnyatā) | pi= suññatā | sa= śūnyatā, shunyata<br/> ([[Devanagari|Dev]]: शून्यता) | en= emptiness,<br/> voidness,<br/> vacuity,<br/> openness,<br/> thusness,<br/>etc. | zh=[[wiktionary:空|空]] | zh-Latn=Kōng | ja=空 | ja-Latn=Kū | ko=공성(空性 | ko-Latn= gong-seong | bo= སྟོང་པོ་ཉིད་ | bo-Latn=[[Wylie transliteration|Wylie]]: stong-pa nyid<br/>[[THL Simplified Phonetic Transcription|THL]]: tongpa nyi | mn=qoγusun }} {{buddhism}} ==អត្ថន័យ== ពាក្យ​ថា សុញ្ញតា (suññatā) ឬ ជា​សំស្ក្រឹត​ថា សូន្យតា (śūnyatā) ប្រែថា ភាព​ទទេ (emptiness), ភាព​ជា​របស់​សូន្យ គឺ​ភាព​មិន​មាន​ខ្លួន ចាត់​ទុក​ថា​ជា​របស់​ខ្លួន​មិន​បាន ។ សុញ្ញតា​ មាន​អត្ថន័យ​ ៤​ យ៉ាង គឺ ៖ <br> ១. '''សភាព​ប្រាសចាក​ភាព​ជា​សត្វ បុគ្គល តួ​ខ្លួន''' យើង គេ ជា​ពិសេស​ ភាវៈ​ដែល​ខន្ធ ៥ ជា​[[អនត្តា]] គឺ មិន​មែន​ជា​តួ​ខ្លួន រហូត​ដល់​ការ​ប្រាសចាក​​គុណធម៌​ផ្សេងៗ ដូច​ជា សេចក្តី​ទៀង​ត្រង់ ភាព​ស្រស់​ស្អាត សេចក្តី​សុខ ជា​ដើម ។ បើ​បរិយាយ​តាម​បរមត្ថធម៌ ដូច​ជា [[ធាតុ]] [[អាយតនៈ]] និង [[បដិច្ចសមុប្បាទ]] ដែល​បង្ហាញ​តែ​សភាវៈ​ឲ្យ​ឃើញ​ការ​ប្រាស​ចាក​សត្វ បុគ្គល ដែល​មាន​ត្រឹម​តែ​ធម៌ ឬ ក្បួន​ធម៌​ប៉ុណ្ណោះ ។ <br> ២. '''ការ​ប្រាសចាក​[[កិលេស]] មាន​[[រាគៈ]] [[ទោសៈ]] [[មោហៈ]]''' ជា​ដើម ។ សភាវៈ​ដែល​ប្រាសចាក​[[សង្ខារ​]]ទាំង​ឡាយ ពោល​គឺ និព្វាន ។<br> ៣. '''លោកុត្តរមគ្គ''' បាន​ឈ្មោះ​ថា សុញ្ញតា ដោយ​ហេតុ​ផល ៣ ប្រការ គឺ ព្រោះ​លុះ​ដោយ​បញ្ញា ដែល​កំណត់​ពិចារណា​ដល់​អនត្តា មើល​ឃើញ​សភាវៈ​ដែល​សង្ខារ​​គឺ​ជា​ភាព​ទទេ រួច​ផុត​ពី​សត្វ បុគ្គល ឬ តួ​ខ្លួន ព្រោះ​ប្រាសចាក​កិលេស​ មាន​រាគៈ​ជា​ដើម និង ព្រោះ​មាន​សុញ្ញតា គឺ [[និព្វាន]] ជា​[[អារម្មណ៍]] ។ <br> ៤. '''ភាព​ទទេ''' ដែល​កើត​ពី​ការ​កំណត់​ទុក​នៅ​ក្នុង​[[ចិត្ត]] ឬ​ការ​ធ្វើ​ចិត្ត​ឲ្យ​កើត​អារម្មណ៍​របស់​ចិត្ត​នៅ​ក្នុង​ការ​ចម្រើន​[[សមាបត្តិ]] ដូច​ជា​​អ្នក​ចម្រើន​[[អាកិញ្ចញ្ញាយតន]]សមាបត្តិ កំណត់​ចិត្ត​រហូត​ដល់​​ភាវៈ​ទទេ ដែល​គ្មាន​អ្វី​សោះ​ឡើយ ។ <br> ==សម្រង់​ពី​​​ឯកសារ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ== ===សម្រង់​ចេញ​ពី​ឯកសារ​ភាសា​អង់គ្លេស=== នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក សំយុត្តនិកាយ (SN 35.85) ពេល​នោះ​ព្រះ​អានន្ទ​ចូល​ទៅ​ក្រាប​ទូល​សួរ​ព្រះ​ដ៏​មាន​ព្រះ​ភាគ​ថា៖ "បាន​ឮ​មក​ថា​ពិភពលោក​នេះ​គឺ​ទទេ ។ តើ​ពាក្យ​ថា​ ពិភពលោក​នេះ​គឺ​ទទេ​មាន​ន័យ​យ៉ាង​ណា​ព្រះ​អង្គ ?" ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​តប​ថា "ពិភពលោក​គឺ​ទទេ មិន​មាន​ខ្លួន ឬ​​គ្មាន​អ្វីៗ​ទាំង​អស់​ដែល​មាន​ខ្លួន ។ នាមរូប (forms)... ចក្ខុន្ទ្រិយ (eye-consciousness)... ចក្ខុន្ទ្រិយារម្មណ៍ (eye-contact) គឺ​ជា​ភាព​ទទេ មិន​មាន​ខ្លួន ឬ​គ្មាន​អ្វីៗ​ដែល​មាន​ខ្លួន​សោះ​ឡើយ ។ <br> "ត្រចៀក​គឺ​ទទេ ...<br> "ច្រមុះ​គឺ​ទទេ ...<br> "​អណ្តា​តគឺ​ទទេ ...<br> "​​ខ្លួន​​​ទាំង​មូល​គឺ​ទទេ ...<br> "ភាព​ឆ្លាត​វៃ​ (intellect) គឺ​ទទេ គ្មាន​ខ្លួន ឬ​គ្មាន​អ្វីៗ​ដែល​មាន​ខ្លួន​ទេ ។ គំនិត (ideas) ... ធម្មិន្ទ្រិយ (Intellect-consciousness)...​ធម្មិន្ទ្រិយារម្មណ៍ (Intellect-contact) គឺ​ទទេ ឬ​គ្មាន​អ្វីៗ​ដែល​មាន​ខ្លួន​សោះ​ឡើយ ។ ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​តថាគត​និយាយ​ថា ពិភពលោក​គឺ​ទទេ ។" ===សម្រង់​​សេច​ក្តី​ចេញ​ពី​ព្រះ​ត្រៃបិដក=== [[ចូឡសុញ្ញតសូត្រ]] (Cula-suññata Sutta) (សៀវភៅ[[ភាគ២៧]] ទំព័រ​ទី ៣ ដល់ ១៦)<br> [១] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ក្នុងប្រាសាទរបស់មិគារមាតា (ប្រាសាទរបស់នាងវិសាខា) ក្នុងបុព្វារាម ទៀបក្រុងសាវត្ថី ។ នៅរាត្រីនោះ ព្រះអានន្ទ បានចេញមកពីទីសមាធិស្ងាត់មួយ ហើយចូលគាល់ព្រះមានព្រះភាគ ។ លុះចូលទៅដល់ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ហើយគង់ក្នុងទីសមគួរ ។ លុះព្រះអានន្ទ គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ទូលស្នើនឹងព្រះមានព្រះភាគដូច្នេះថា ៖ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ក្នុងនគរនាគារកៈ (Nagaraka) ដែលជានិគមរបស់ពួកសក្យៈ (Sakyans) ក្នុងសក្កជនបទ (Sakyan town) ។ នៅទីនោះ ខ្ញុំព្រះអង្គបានស្តាប់ក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ត្រ, បានរៀនក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ត្រ នៃព្រះមានព្រះភាគ ថា ៖ ម្នាលអានន្ទ "ឥឡូវនេះតថាគតតាំងនៅស៊ប់ក្នុងសុញ្ញតា " (I now remain fully in a dwelling of emptiness) ។ តើខ្ញុំព្រះអង្គបានស្តាប់ពាក្យនោះដោយប្រពៃ បានរៀនដោយប្រពៃ បានយកចិត្តទុកដាក់ដោយប្រពៃ បានចងចាំដោយប្រពៃហើយឬ ?”<br> [២] ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា ៖ “អើអានន្ទ អ្នកបានស្តាប់ពាក្យនោះដោយប្រពៃ បានរៀនដោយប្រពៃ បានយកចិត្តទុកដាក់ដោយប្រពៃ បានចងចាំដោយប្រពៃហើយ ។ កាលពីដើមក្តី ឥឡូវនេះក្តី "តថាគតតាំងនៅស៊ប់ក្នុងសុញ្ញតា" (I remain fully in a dwelling of emptiness) ។ ការនោះមានឧបមាដូចជាប្រាសាទរបស់មិគារមាតានេះ ដែលឥតមានដំរី គោ សេះ លា, ឥតមានមាស និង ប្រាក់, ឥតមានការជួបជុំស្រី និង ប្រុស ។ នៅទីនេះ មានវត្ថុដែលមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយគត់ គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ដោយសារតែវត្តមានភិក្ខុសង្ឃ ។ ពេលភិក្ខុមួយរូបមិនខ្វល់យកចិត្តទុកដាក់លើគាមសញ្ញា (ការសម្គាល់ថាស្រុក), មិនខ្វល់យកចិត្តទុកដាក់លើមនុស្សសញ្ញា (ការសម្គាល់ថាមនុស្ស), ភិក្ខុនោះយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអរញ្ញសញ្ញា (perception of wilderness) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុរូបនោះសប្បាយ ស្កប់ តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុងអរញ្ញសញ្ញា ។ <br> ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ “ការរំខាន (disturbance) ទាំងឡាយ ដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យគាមសញ្ញា មិនមានវត្តមានក្នុងទីនេះទេ ។ ការរំខានទាំងឡាយ ដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យមនុស្សសញ្ញា មិនមានក្នុងទីនេះទេ ។ ការរំខានបន្តិចបន្តួចដែលនៅមានវត្តមាន គឺជាសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអរញ្ញសញ្ញា (wilderness) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មានគាមសញ្ញាទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះ គឺគ្មានមនុស្សសញ្ញា ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអរញ្ញសញ្ញា (wilderness) ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុក ការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ភិក្ខុ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។<br> បឋវីសញ្ញា (Perception of Earth)<br> [៣] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើមនុស្សសញ្ញា, មិនយកចិត្តទុកដាក់លើអរញ្ញសញ្ញា (perception of wilderness), ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យបឋវីសញ្ញា (ការសម្គាល់ថាដី) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុងបឋវីសញ្ញា (perception of earth) ។ ប្រៀបដូចជាស្បែកគោ ដែលគេទាញលាតសន្ធឹងឲ្យបាត់រួញ ដោយភ្ជាប់នឹងស្នឹងមួយរយ ភិក្ខុមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះទីខ្ពស់និងទីទាប, ទន្លេក្នុងជ្រោះជ្រៅ, ផ្លូវមានដង្គត់និងបន្លាច្រូងច្រាង, ទួលមានថ្មរដិបរដុប នៅលើផែនដីនេះ, ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ដែលអាស្រ័យលើបឋវីសញ្ញា (perception of earth) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុងបឋវីសញ្ញា ។ <br> ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅមានវត្តមានព្រោះអាស្រ័យមនុស្សសញ្ញា (perception of human) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានដែលនៅមានវត្តមានព្រោះអាស្រ័យអរញ្ញសញ្ញា (wilderness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានបន្តិចបន្តួចដែលនៅមានវត្តមាន គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យបឋវីសញ្ញា (perception of earth) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មានមនុស្សសញ្ញាទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះ គឺគ្មានអរញ្ញសញ្ញាទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យបឋវីសញ្ញា (perception of earth) ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុកការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ភិក្ខុរូបនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។ <br> អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (Perception of Space)<br> [៤] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើអរញ្ញសញ្ញា (perception of wilderness), មិនយកចិត្តទុកដាក់លើបថវីសញ្ញា (perception of earth) ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (ការសម្គាល់ថាអាកាស) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុង អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of space) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យអរញសញ្ញា (perception of wilderness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យបឋវីសញ្ញា (perception of earth) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានបន្តិចបន្តួច ដែលនៅមានវត្តមាន គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of space) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មានអរញ្ញសញ្ញាទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះគឺគ្មានបឋវីសញ្ញាទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of space) ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុក ការរំខាននោះថា គ្មានអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ភិក្ខុរូបនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។ <br> វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (Perception of Consciousness)<br> [៥] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើបឋវីសញ្ញា (perception of earth), មិនយកចិត្តទុកដាក់លើ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of space) ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យវិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (ការសម្គាល់ថាវិញ្ញាណ) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុង វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យបឋវីសញ្ញា (perception of earth) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខាន ដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យអាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of space) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានបន្តិចបន្តួច ដែលនៅមានវត្តមាន គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of Consciousness) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មានបឋវីសញ្ញាទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះគឺគ្មាន អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា ទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យវិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of Consciousness) ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុកការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ភិក្ខុរូបនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។ <br> អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (Nothingness)<br> [៦] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of space), មិនយកចិត្តទុកដាក់លើ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of consciousness) ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (ការសម្គាល់ថាភាពទទេ) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុង អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) ។ <br> ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខាន ដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of space) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យវិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of consciousness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានបន្តិចបន្តួចដែលនៅមានវត្តមាន គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មាន អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា ទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះគឺ គ្មានវិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា ទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ ពោលគឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុកការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ភិក្ខុរូបនោះដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។ <br> នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (Neither Perception nor Non-Perception)<br> [៧] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of consciousness), មិនយកចិត្តទុកដាក់លើ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (មិនខ្វល់ចំពោះការមានសញ្ញា ឬ គ្មានសញ្ញា) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុង នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (dimension of neither perception nor non-perception) ។ <br> ភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of consciousness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានបន្តិចបន្តួចដែលនៅមានវត្តមាន គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (dimension of neither perception nor non-perception) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មានវិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា ទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះគឺគ្មានអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា ទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (neither perception nor non-perception) ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុកការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ភិក្ខុរូបនោះដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។ <br> អនិមិត្តចេតោសមាធិ (Theme-Less Concentration)<br> [៨] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness), មិនយកចិត្តទុកដាក់លើ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (neither perception nor non-perception) ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) អាស្រ័យដោយ អនិមិត្តចេតោសមាធិ (សមាធិចិត្តដែលគ្មាននិមិត្ត) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុង អនិមិត្តចេតោសមាធិ (Theme-Less Concentration of awareness) ។ <br> ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (neither perception nor non-perception) មិនមានវត្តមានទេ ។ ហើយមាននៅសល់តែការរំខាន (disturbance) បន្តិចបន្តួច ដែលភ្ជាប់ជាមួយនឹងសឡាយតនៈ (six sensory spheres) ព្រោះអាស្រ័យកាយនេះ ដែលមានជីវិតជាបច្ច័យ (condition) របស់វា ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះគឺ គ្មានអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា ទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះ គឺគ្មាន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា ទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលភ្ជាប់ជាមួយនឹងសឡាយតនៈ (six sensory spheres) ព្រោះអាស្រ័យកាយនេះ ដែលមានជីវិតជាបច្ច័យ (condition) របស់វា ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុកការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ការរំខានដែលនៅសេសសល់ ភិក្ខុរូបនោះដឹងច្បាស់ថាវាកំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។ <br> ការរស់នៅដោយសុញ្ញតៈ (Release)<br> [៩] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) មិនយកចិត្តទុកដាក់លើនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (neither perception nor non-perception) ភិក្ខុរូបនោះយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ ព្រោះអាស្រ័យអនិមិត្តចេតោសមាធិ(1) (theme-less concentration of awareness) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុងអនិមិត្តចេតោសមាធិ (theme-less concentration of awareness របស់វា។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា អនិមិត្តចេតោសមាធិ (theme-less concentration of awareness) នេះ អាត្មាអញបានតាក់តែង (fabricated) ហើយ បានរិះគិតសន្សំ (fashioned) ហើយ ។ ភិក្ខុនោះដឹងទៀតថា អ្វីៗដែលបានតាក់តែងហើយ បានរិះគិតសន្សំហើយ គឺមិននៅស្ថិតស្ថេរ (inconstant) ហើយត្រូវរលត់រលាយ (cessation) ជាធម្មតា ។ ពេលភិក្ខុរូបនោះដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះហើយ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះក៏រួចចាកកាមាសវៈ (effluent of sensuality), រួចចាកភវាសវៈ (effluent of becoming) និង រួចចាកអវិជ្ជាសវៈ (effluent of ignorance) ។ ពេលចិត្តរួចស្រឡះ (release) ហើយ ញាណ (knowledge) ក៏កើតឡើង ភិក្ខុក៏បន្លឺថា "អាត្មាអញមានចិត្តរួចស្រឡះហើយ” (released) ។ ភិក្ខុរូបនោះដឹងច្បាស់ថា ៖ ជាតិ (birth) ឈប់មានទៀតហើយ, អាត្មាអញបានបំពេញចប់ហើយនូវព្រហ្មចារ្យ (holy life), អាត្មាអញក៏បានធ្វើកិច្ចដែលត្រូវធ្វើស្រេចបាច់ហើយ ។ គ្មានកិច្ចដទៃសម្រាប់លោកិយនេះទៀតទេ ។ <br> ភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់ថា ការរំខាននៅមាន ព្រោះអាស្រ័យកាមាសវៈ (effluent of sensuality) … ភវាសវៈ (effluent of becoming) … អវិជ្ជាសវៈ (effluent of ignorance) មិនមានទៀតទេ ។ នៅមានតែការរំខានបន្តិចបន្តួច ដែលភ្ជាប់នឹងសឡាយតនៈ ព្រោះអាស្រ័យកាយនេះ ដែលមានជីវិតជាបច្ច័យ (condition) របស់វា ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មានកាមាសវៈ … ភវាសវៈ … អវិជ្ជាសវៈ ទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលភ្ជាប់ជាមួយនឹងសឡាយតនៈ (six sensory spheres) ព្រោះអាស្រ័យកាយនេះ ដែលមានជីវិតជាបច្ច័យ (condition) របស់វា ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុកការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ភិក្ខុរូបនោះដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ដោយដឹងច្បាស់ថា “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។<br> [១០] ម្នាលអានន្ទ ក្នុងអតីតកាល សមណៈ (contemplatives) ឬ ព្រាហ្មណ៍ (priests) ណាមួយ បានចូលកាន់ហើយស្ថិតនៅក្នុងសុញ្ញតា (emptiness) ណាមួយ ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង, ពួកគេបានចូលកាន់ និង ស្ថិតនៅក្នុងសុញ្ញតាដដែលនេះ ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង ។ ក្នុងអនាគតកាល ពួកសមណៈឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ នឹងចូលកាន់ហើយស្ថិតនៅក្នុងសុញ្ញតាណាមួយ ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង, ពួកគេនឹងចូលកាន់សុញ្ញតាដដែលនេះ ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង ។ ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាល ពួកសមណៈឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ចូលកាន់ហើយស្ថិតនៅក្នុងសុញ្ញតា ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង, ពួកគេចូលកាន់ និង ស្ថិតនៅក្នុងសុញ្ញតាដដែលនេះ ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង ។ <br> ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះ ក្នុង​សាសនា​នេះ ភិក្ខុ​ត្រូវ​គិត​ថា យើងរាល់គ្នា នឹងចូលកាន់សុញ្ញតៈ ដ៏​បរិសុទ្ធ ប្រសើរ​ក្រៃលែង ម្នាល​អានន្ទ អ្នក​ទាំងឡាយ គប្បី​សិក្សា​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ លុះ​ព្រះ​មាន​ប្រភាគ បាន​ត្រាស់​ព្រះ​សូត្រ​នេះ​ចប់​ហើយ​ ព្រះ​អានន្ទ​មាន​អាយុ ក៏​មាន​ចិត្ត​ត្រេកអរ រីករាយ​នឹង​ភាសិត​​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ដោយ​ប្រការ​ដូច្នេះ​ឯង ។ <br> (1) សំគាល់៖ អនិមិត្តចេតោសមាធិ គឺ​ជា​សមាធិចិត្ត​ដែល​ប្រកបដោយ​វិបស្សនា ។ ព្រោះ​សមាធិ​នោះ​ប្រាសចាក​និមិត្ត មាន​សេចក្តី​មិន​ទៀង​ជា​ដើម បាន​ជា​លោក​ហៅ​ថា​អនិមិត្ត ។<br> (ចប់ចូឡសុញ្ញតសូត្រ ទី ១) <br /> ==សម្រង់​ពី​ឯកសារ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន== ==សម្រង់​ឯកសារ​ផ្សេងៗ== ===ការ​បកស្រាយ​សុញ្ញតា​ដោយ ភិក្ខុ ថានីស្សារោ​​(Thanissaro Bhikkhu)​=== នាមដើម Geoffrey DeGraff (1949 - Present) សុញ្ញតា (Emptiness) ឬសូន្យតា ឬភាពទទេ គឺជាវិធីនៃការរៀបចំ, ការសម្គាល់អត្តសញ្ញាណ និង ការបកប្រែព័ត៌មានទទួលបានដោយឥន្ទ្រីយ៍ទាំង ៦ (sensory information) ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថាវិធីនៃសញ្ញាណក្ខន្ធ (mode of perception) ដើម្បីឈានទៅដល់ការយល់ច្បាស់បរិស្ថានជុំវិញខ្លួន ឬ​ន័យ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា សុញ្ញតា គឺជារបៀបសំលឹងមើល ឬពិចារណាបទពិសោធន៍ (experience) ទាំងឡាយ ។ សុញ្ញតាមិននាំយកអ្វីមកដាក់បន្ថែម ឬ ដក​យក​អ្វី​ចេញ​ពី​ទិន្នន័យដើម (raw data) នៃព្រឹត្តិការណ៍ខាងរូបកាយ ឬ ចិត្តឡើយ (physical and mental events) ។ អ្នកសំលឹងមើលព្រឹត្តិការណ៍ (events) ទាំងនោះដោយចិត្ត (mind) និង ឥន្ទ្រីយ៍ (senses) ដោយគ្មានគំនិត (thought) គិត​ទុក​ថា​តើ​មាន​អ្វី​លាក់​នៅ​ពី​ខាង​ក្រោយ​ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​នោះ​ឡើយ ។ របៀបគិតនេះមានឈ្មោះថា សុញ្ញតា ឬភាពទទេ (emptiness) ព្រោះថាវាមានភាពទទេ ឬគ្មានការគិតទុកជាមុន (presuppositions) ទាំងឡាយ ដែល​ជា​ទូទៅ​យើង​នាំ​យក​ទៅបូកបន្ថែមលើបទពិសោធន៍ទាំងឡាយ ដើម្បីយល់ច្បាស់អំពីបទពិសោធន៍ទាំងនោះ ឧទាហរណ៍នៃគំនិតគិតទុកជាមុនមានដូចជារឿងរ៉ាវ (stories) និង ទិដ្ឋិឬទស្សនៈទាំងឡាយអំពីពិភពលោក (world-views) ដែលយើងច្នៃបង្កើតឡើង ដើម្បីពន្យល់ថាតើយើងជានរណា និង ពិភព​ឬ​ទីតាំង​ដែល​យើង​កំពុង​ស្ថិត​នៅ ។ ទោះបីរឿងរ៉ាវ និង ទស្សនៈទាំងនោះមានប្រយោជន៍រៀងខ្លួនរបស់វាក៏ដោយ ក៏ព្រះពុទ្ធបានរកឃើញថារឿងរ៉ាវនិង ទិដ្ឋិ​ឬ​ទស្សនៈ​ទាំង​នោះ បង្កើតឲ្យមានការងឿងឆ្ងល់បន្ថែមជាច្រើនទៀត ឧទាហរណ៍ដូចជាចម្ងល់អំពីអត្តសញ្ញាណពិត (true identify) របស់យើង និង សេចក្តីពិត (reality) នៃពិភពខាងក្រៅ ដែលជាកត្តាបង្វែរការចាប់អារម្មណ៍របស់យើង ចេញឆ្ងាយពីការធ្វើពិសោធន៍ផ្ទាល់ (direct experience) មួយ​ដើម្បី​ស្វែងរក​ឲ្យ​ឃើញថា តើព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះជះឥទ្ធិពលលើគ្នាយ៉ាងណា នៅក្នុងបច្ចុប្បន្នភ្លាមៗ (immediate present) ។ ដូច្នេះយើងអាចនិយាយថា រឿងរ៉ាវ និង ទិដ្ឋិ​ឬ​ទស្សនៈទាំងនោះជ្រៀតជ្រែកឬរំខានចិត្តរបស់យើង នៅពេលយើងព្យាយាមស្វែងយល់ និង ដោះស្រាយបញ្ហាទុក្ខ (suffering) ។ សូម​លើក​យកឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងមួយ ឧបមាថានៅពេលអ្នកកំពុងអង្គុយប្រតិបត្តិសមាធិពិចារណាលើវេទនាក្ខន្ធ (feeling) មួយ ពោលគឺកំហឹង ដែល​កំពុង​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុងចិត្តអ្នកចំពោះម្តាយរបស់អ្នក ។ មួយរំពេចនោះ ប្រតិកម្មរបស់ចិត្តគឺរកឲ្យឃើញឬសម្គាល់កំហឹងនោះថាជាកំហឹង (anger) របស់ “អញ” ឬ និយាយ​ថា “អញកំពុង” ខឹង ។ បន្ទាប់មក ប្រតិកម្មនៃចិត្តនោះក៏បំប៉ោងពង្រីកវេទនាក្ខន្ធអ្នកឲ្យកាន់តែរីកធំឡើង ដោយ​វា​លួចបន្លំ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​រឿងរ៉ាវ​នៃ​ទំនាក់ទំនង​របស់អ្នក ជាមួយនឹងម្តាយអ្នក ឬ វាលួចចូលទៅក្នុងទិដ្ឋិទូទៅរបស់អ្នកអំពីពេលវេលា និង ទីតាំងមួយ ដែល​អ្នក​ខិតខំ​បកស្រាយ​ឬ​ការពារ​ខ្លួន​អ្នក​ថា​ការ​ដែល​អ្នកខឹងនឹងម្តាយអ្នកនោះ គឺជាការត្រឹមត្រូវ ។ តាមទស្សនៈរបស់ព្រះពុទ្ធ បញ្ហាជាប់នឹងរឿងទាំងអស់នេះ គឺ​ថារឿងរ៉ាវ និង​ទិដ្ឋិ​ទាំងនេះ​នាំ​ទៅ​ដល់​សេចក្តី​ទុក្ខ​ដ៏ច្រើន​អនេក ។ ពេលអ្នកចូលខ្លួនទៅពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងរឿងរ៉ាវ ឬទិដ្ឋិទាំងនោះច្រើនកាលណា ពេលនោះអ្នកនឹងត្រូវបានរំខាន ឬ​បង្វែរ​ចិត្ត​ឲ្យ​ចាក​ចេញ​ឆ្ងាយ​ពី​ការពិចារណា​ឃើញមូលហេតុពិតនៃសេចក្តីទុក្ខ ឬនិយាយម្យ៉ាងទៀតថា អ្នកបង្កើតស្លាកសញ្ញាថា “អញ” ឬ “របស់អញ” ដ៏ច្រើនសន្ធឹក ដែល​វា​ជា​គ្រឿង​បង្វិល​កង់​នៃ​ដំណើរការទាំងមូលឲ្យវិលទៅមុខ ។ ជាលទ្ធផល អ្នកមិនអាចរកឃើញរបៀបស្រាវរកមូលហេតុពិត ដើម្បីរំលត់សេចក្តីទុក្ខនោះឡើយ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើអ្នកអាចអនុវត្តវិធីពិចារណាតាមបែបសុញ្ញតា (emptiness mode) ពោល​គឺ​ការ​មិន​យក​ចិត្ត​របស់​អ្នក​ទៅ​ពិចារណា​លើ​កំហឹង​នោះ ឬ មិនប្រតិកម្មតបនឹងកំហឹងនោះ ប៉ុន្តែអ្នកគ្រាន់តែប្រើចិត្តរបស់អ្នក តាមមើលកំហឹងនោះ ដោយចាត់ទុកវាថាជាព្រឹត្តិការណ៍ជាខ្សែចង្វាក់ (គឺ​ជា​ចង្កោម​នៃ​ព្រឹត្តិការណ៍ និងបង្កឡើងដោយព្រឹត្តិការណ៍ទាំងឡាយ) ពេលនោះអ្នកអាចមើលឃើញថាកំហឹង គឺជាភាពទទេឬសូន្យ ដែលគ្មានតម្លៃគួរឲ្យអ្នកត្រូវចំណាយពេល ដើម្បី​សម្គាល់​ថាវាជារបស់អ្នក ឬគួរឲ្យអ្នកយកវាមកទុក ជាថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកសោះ ។ ខណៈពេល​ដែល​អ្នក​ហ្វឹកហាត់​អនុវត្ត​វិធី​ពិចារណា​តាម​បែប​សុញ្ញតា​បាន​យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ ដែលអ្នកអាចយកទៅប្រើបានគ្រប់ពេលហើយនោះ អ្នកនឹងមើលឃើញថាសេចក្តីពិតនេះ មិនត្រឹមតែអាចគ្រប់គ្រងសង្វេគធំៗ (gross emotions) ដូចជាកំហឹងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាថែមទាំងជួយអ្នកឲ្យអាចគ្រប់គ្រងព្រឹត្តិការណ៍ដ៏តូចល្អិតជាច្រើន នៅក្នុងវិស័យនៃការពិសោធន៍ផងដែរ ។ នេះ​គឺ​ជា​ឥន្ទ្រីយ៍ ដែលនៅក្នុងនោះអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងគឺជាទទេ ។ ពេលអ្នកពិចារណាឃើញយ៉ាងនោះ អ្នកសម្គាល់ដឹងថាស្លាកសញ្ញាថា “អញ” ឬ “របស់អញ” ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹក​នោះ នឹងលែងសក្តិសម លែងចាំបាច់ ហើយវានឹងមិននាំឲ្យបានប្រយោជន៍អ្វីទាំងអស់ក្រៅតែពីការបង្កឲ្យមានអារម្មណ៍តានតឹង (stress) និង ឈឺចាប់ (pain) ប៉ុណ្ណោះ ។ ដូច្នេះអ្នកអាចទម្លាក់វាចោលបាន ។ ពេលអ្នកទម្លាក់វាចោលទាំងស្រុង អ្នករកឃើញវិធីនៃការពិសោធន៍ (mode of experience) ថ្មី​មួយ​ទៀត​ដែលកប់នៅយ៉ាងជ្រៅ ពោលគឺបទពិសោធន៍ដែលជាសេរីភាព ឬ ការរួចផុតស្រឡះទាំងស្រុង (totally free) ពី​ចំណង​ឬ​ការ​ជាប់ជំពាក់​ទាំង​ឡាយ ។ ដើម្បីហ្វឹកហាត់ឲ្យស្ទាត់ជំនាញ នូវរបៀបគិតតាមបែបសុញ្ញតានៃសញ្ញាក្ខន្ធ (emptiness mode of perception) ទាមទារនូវគុណធម៌ (virtue), សមាធិ (concentration) និង សុភវិនិច្ឆ័យ (discernment) ។ បើគ្មានការហ្វឹកហាត់នេះទេ ចិត្តមានទំនោរងាកចេញពីមាគ៌ា (mode) ត្រឹមត្រង់ រួច​ទៅ​បង្ក​បង្កើតរឿងរ៉ាវ និង ទិដ្ឋិអំពីពិភពលោក ដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ។ បើសំលឹងមើលពីជ្រុងជ្រោយនៃមាគ៌ានោះ ការបង្រៀនអំពីសុញ្ញតា ហាក់បី​ដូចជា​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ស្រដៀងគ្នានឹងរឿងរ៉ាវ ឬទិដ្ឋិមួយទៀតអំពីពិភពលោក ដែលមានបទវិន័យថ្មីផ្សេងទៀត ។ បើពិចារណាអំពីទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកជាមួយនឹងម្តាយរបស់អ្នក វាហាក់បីដូចជាអាចនិយាយបានថា ការពិតគឺគ្មានម្តាយ ឬ រូបអ្នកសោះ ។ បើ​ពិចារណា​អំពី​ទស្សនៈ​របស់​អ្នក​អំពីពិភពលោក វាហាក់បីដូចជាអាចនិយាយបានថា ការពិតគឺគ្មានពិភពលោក ឬនិយាយម្យ៉ាងទៀតថា សុញ្ញតា គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏អស្ចារ្យ ដែល​មិន​ប្រកាន់​ភាពខុសគ្នា (undifferentiated ground) នៃវត្ថុសព្វយ៉ាង ដែលជាប្រភពកំណើតនៃយើងទាំងអស់គ្នា ហើយក៏ជាទីកន្លែងដែលយើងទាំងអស់គ្នា នឹង​វិល​ត្រឡប់​ទៅវិញនៅពេលស្លាប់ ។ ការបកស្រាយទាំងនេះមិនត្រឹមតែផ្តល់អត្ថន័យរបស់ពាក្យ សុញ្ញតា មិនគ្រប់គ្រាន់ប៉ុណ្ណោះទេ វាថែមទាំងបង្វែរចិត្តមិនឲ្យឈានទៅកាន់មាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវ (proper mode) ផងដែរ ។ ប្រសិនបើគ្មានពិភពលោក និង គ្មានរឿងរ៉ាវរបស់អ្នកទេ ដូច្នេះរាល់សកម្មភាព និង ប្រតិកម្ម​ទាំងឡាយ​នៅ​ក្នុង​រឿងរ៉ាវ​ជីវិត​របស់​អ្នក​ប្រៀប​ដូច​ជា​គណិតវិទ្យា ឬការគណនានៃលេខសូន្យ ហើយអ្នកនឹងឆ្ងល់ថា តើមានប្រយោជន៍អ្វី ដែលយើងទាំងអស់គ្នាត្រូវខិតខំធ្វើអំពើជាគុណធម៌នោះ ។ យ៉ាងណាមិញ ប្រសិន​បើ​អ្នក​ពិចារណាឃើញ សុញ្ញតា ថាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃវត្ថុសព្វយ៉ាង ដែលយើងទាំងអស់គ្នានឹងត្រូវត្រឡប់ទៅកាន់ទីនោះនៅពេលស្លាប់ ដូច្នេះ​តើ​យើង​ចាំបាច់​ត្រូវ​ហ្វឹកហាត់ចិត្តរបស់យើង តាមវិធីសមាធិ (concentration) និង សុភវិនិច្ឆ័យ (discernment) ធ្វើអ្វី ព្រោះយើងដឹងថា យើង​ទាំងអស់​គ្នា​គង់​តែ​ទៅ​ដល់​ទីនោះទាំងអស់គ្នាដដែល ? ហើយបើទោះបីយើងត្រូវការហ្វឹកហាត់ ដើម្បីទាញនាំយកចិត្តត្រឡប់មកកាន់មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃវត្ថុសព្វយ៉ាងនោះក៏ដោយ តើ​មាន​អ្វី​ដែល​ជួយគ្រប់គ្រងចិត្តរបស់យើង មិនឲ្យងើបចេញពីទីនោះ និងរងសេចក្តីទុក្ខជាថ្មីម្តងទៀត ? ដូច្នេះនៅគ្រប់សេណារីយ៉ូ (scenarios) ឬ​ស្ថានការណ៍​ប្រតិដ្ឋ​ទាំងអស់ គំនិតអំពីការបង្វឹកបង្ហាត់ចិត្ត ឲ្យស្ថិតនៅលើមាគ៌ាត្រឹមត្រូវនោះ ហាក់ដូចជារឿងអសារឥតការ និង គ្មានគោលដៅពិតប្រាកដសោះ ។ ដោយ​ផ្តោតចិត្ត​ទៅ​លើសំណួរថា តើមានអ្វីពិតប្រាកដនៅពីក្រោយឆាកបទពិសោធន៍មួយ អ្នកហ្វឹកហាត់ទាំងឡាយនាំយកចិត្តរបស់ពួកគេ ទៅ​ជាប់ជំពាក់​សាំញ៉ាំ​ជា​មួយ​នឹង​បញ្ហាទាំងឡាយ ដែលបង្វែរចិត្តមិនឲ្យឈានចូលទៅដល់មាគ៌ាបច្ចុប្បន្ន (present mode) ។ ឥឡូវនេះយើងដឹងហើយថា យើងអាចយករឿងរ៉ាវ និង ទិដ្ឋិទាំងឡាយអំពីពិភពលោក ទៅប្រើប្រាស់ក្នុងគោលបំណងមួយ ។ ព្រះពុទ្ធបានប្រើប្រាស់រឿងរ៉ាវ និង ទិដ្ឋិ​ទាំង​នោះ​ដើម្បីបង្រៀនមនុស្សម្នាទាំងឡាយ ប៉ុន្តែព្រះពុទ្ធមិនដែលប្រើពាក្យ សុញ្ញតា សោះឡើយ នៅពេលទ្រង់ថ្លែងអំពីមាគ៌ាទាំងនេះ (modes) ។ ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​រៀបរាប់​ដំណាលរឿងរ៉ាវនៃជីវិតមនុស្សទាំងឡាយ ដើម្បីបង្ហាញឲ្យឃើញថា សេចក្តីទុក្ខ កើតមកពីសញ្ញាក្ខន្ធជាអកុសល (unskillful perceptions) ទាំង​ឡាយ ដែលលាក់ខ្លួននៅពីក្រោយអំពើ (actions) ទាំងឡាយរបស់ពួកគេ និង ដើម្បីបង្ហាញឲ្យឃើញថា សេរីភាព ឬការរួចផុតពីសេចក្តីទុក្ខ អាច​ទទួល​បាន​ពី​ការ​ឆាប់​យល់អំពីសញ្ញាក្ខន្ធជាអកុសលទាំងនោះ ។ ហើយព្រះពុទ្ធបានពិពណ៌នាអំពីគោលការណ៍ជាមូលដ្ឋាន (basic principles) ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​សង្សារ​វដ្ត (round of rebirth) ដើម្បីបង្ហាញឲ្យឃើញថា អំពើជាឆន្ទៈអាក្រក់ទាំងឡាយ (bad intentional actions) នាំ​មនុស្ស​ទៅ​កាន់​ការ​ឈឺចាប់​នៅក្នុងសង្សារវដ្ត ហើយអំពើជាឆន្ទៈល្អទាំងឡាយ នាំមនុស្សទៅកាន់សេចក្តីសុខ (pleasure) ហើយអំពើជាកុសល (skillful actions) ពិតៗ​ទាំង​ឡាយ អាចនាំអ្នកចេញផុតពីសង្សារវដ្ត ។ នៅករណីទាំងអស់នេះ ការបង្រៀនទាំងនេះមានគោលបំណងនាំមនុស្សឲ្យផ្តោតចិត្តទៅលើគុណភាពនៃសញ្ញាក្ខន្ធ (perceptions) និង ឆន្ទៈ (intentions) នៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ន័យម្យ៉ាងទៀត ការបង្រៀននេះនាំពួកគេឲ្យឈានទៅដល់ មាគ៌ាសុញ្ញតា (emptiness mode) ។ នៅពេលឈានចូលដល់ទីនោះ អ្នកហ្វឹកហាត់ទាំងឡាយអាចប្រើការបង្រៀនអំពី សុញ្ញតា ដើម្បីសម្រេចគោលបំណងប៉ងទុក (intended purpose) របស់ពួកគេ ពោលគឺការលះចោលការជាប់ជំពាក់ (attachments) គ្រប់យ៉ាងទាំងអស់ចំពោះទិដ្ឋិ (views), រឿងរ៉ាវ (stories) និង ការ​ដៅ​ស្មាន (assumptions) ទាំងឡាយ ដោយសំអាតចិត្តឲ្យនៅសល់តែភាពទទេ ប្រាសចាកលោភៈ (greed), ទោសៈ (anger) និង មោហៈ (delusion) ដែល​នោះ​ជា​ភាពទទេចុងក្រោយ គឺជាភាពទទេប្រាសចាកសេចក្តីទុក្ខ និង អារម្មណ៍តានតឹង ។ ហើយនៅពេលអ្នកឈានចូលដល់ដំណាក់កាលនោះ ពេល​នោះ​ហើយ​ដែល សុញ្ញតា មានតម្លៃពិតប្រាកដ ។ ===ការ​បកស្រាយ​សុញ្ញតា​ដោយ​លោក អាឡ័ន វ៉ាត់ស៍ (Alan Watts)=== ពិភពលោក​គឺ​ជា​សុញ្ញតា (ភាព​ទទេ) សិក្ខាសាលា​​ពិសេស​នៅ​ចុង​សប្តាហ៍​នេះ​គឺ​នឹង​និយាយ​អំពី​ពុទ្ធសាសនា ហើយ​ជា​បឋម​​សូម​រំឭក​ផង​ដែរ​ថា​ មាន​មនុស្ស​ជាច្រើន​យល់​ព្រម​ថា ពុទ្ធសាសនា​គឺ​ជា​សាសនា​ហ៊ិណ្ឌូ​ ដែល​ត្រូវ​គេ​រៀបចំ​ឲ្យ​ស្អាត​និង​វេច​ខ្ចប់​សម្រាប់នាំ​ចេញ​ទៅ​បរទេស ។ កាល​ពី​សប្តាហ៍​កន្លង​ទៅ​ នៅ​ពេល​ខ្ញុំ​​បាន​ពិភាក្សា​អំពី​​កិច្ចការ​ជាច្រើន​ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ​​ក្នុង​ការ​រៀបចំ​​អង្គការ​នៃ​សង្គម​ហ៊ិណ្ឌូ ព្រោះ​ថា​សាសនា​ហ៊ិណ្ឌូ​មិន​មែន​មាន​ន័យ​ត្រឹម​តែ​ពាក្យ​ថា សាសនា​​ ដែល​យើង​នាំ​គ្នា​ហៅ​នោះ​​ទេ វា​គឺ​ជា​វប្បធម៌​ទាំង​មូល ។ វា​គឺ​ជា​ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់ ជា​ប្រព័ន្ធ​សង្គម ជា​ប្រព័ន្ធ​នៃ​​ចរិយាធម៌​ហើយ​វា​រាប់​បញ្ចូល​អ្វីៗ​គ្រប់​យ៉ាង ។ វា​រាប់​បញ្ចូល​ទាំង​ការ​រៀបចំ​ផ្ទះ​សម្បែង រាប់​ទាំង​ចំណី​អាហារ និង​ សិល្បៈ​ផង​ដែរ ។ ផ្ទុយ​នឹង​​​របៀប​គិត​ពិចារណា​របស់​យើង​សព្វថ្ងៃ​ ហ៊ិណ្ឌូបរិស័ទ​និង​មនុស្ស​បុរាណ​ជា​ច្រើន​ផ្សេង​ទៀត​ មិន​បែងចែក​ភាព​ខុសគ្នា​រវាង​សាសនា​និង​អ្វីៗ​ក្រៅពី​សាសនា​ទេ ។ សាសនា​មិន​មែន​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ជីវិត​ទេ ប៉ុន្តែ​វា​គឺ​ជា​អ្វី​មួយ​ដែល​ចូល​ខ្លួន​ទៅ​ក្នុង​ជីវិត​ទាំង​មូល​តែ​ម្តង ។ ប៉ុន្តែ​ដូច​អ្នក​ឃើញ​ស្រាប់​ហើយ​ថា នៅ​ពេល​សាសនា​មួយ​និង​វប្បធម៌​មួយ​មិន​អាច​ឲ្យ​គេ​បំបែក​ញែក​ចេញ​ដាច់​ពី​គ្នា​បាន ពេល​នោះ​វា​ជា​ការ​ពិបាក​​នឹង​នាំ​ចេញ​ទៅ​បរទេស​តែ​វប្បធម៌​មួយ ព្រោះ​ថា​វា​ជួប​វិបត្តិ​ជាមួយ​នឹង​​ប្រពៃណី, របៀបសំដែង​ឫកពារ និង​​ទំនៀមទម្លាប់​​​ដែល​មាន​ស្រាប់​របស់​ក្រុម​មនុស្ស​ផ្សេង​ទៀត ។ ដូច្នេះ​សំណួរ​មួយ​បាន​លេច​ឡើង​ថា តើ​សារៈ​សំខាន់​របស់​សាសនា​ហ៊ីណ្ឌូ​ដែល​អាច​ឲ្យ​គេ​នាំ​ចេញ​ទៅ​បរទេស​នោះ​គឺ​មាន​អ្វី​ខ្លះ ?​ ហើយ​នៅ​ពេល​អ្នក​ឆ្លើយ​ទៅ​នឹង​សំណួរ​នោះ តាម​ការ​ប៉ាន់​ប្រមាណ​ អ្នក​នឹង​ឆ្លើយ​ថា​ នោះ​គឺ​ជា​ពុទ្ធសាសនា ។ ដូច​ដែល​ខ្ញុំ​ធ្លាប់​បាន​ពន្យល់​រួច​ហើយ សារៈ​សំខាន់​នៃ​សាសនា​ហ៊ីណ្ឌូ​ ពោល​គឺ​ឫស​កែវ​ពិត​របស់​វា គឺ​មិន​មែន​ជា​​លទ្ធិ មិន​មែន​ជា​បទវិន័យ​ពិសេស​ណា​មួយ​នោះ​ទេ ទោះ​បី​បទវិន័យ​ក៏​មាន​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ផង​ក៏​ដោយ ។ ខ្លឹម​ក្នុង​របស់​សាសនា​ហ៊ិណ្ឌូ​គឺ​បទពិសោធន៍​មួយ​ដែល​ពួក​គេ​ហៅ​ថា មុក្សៈ​ (moksha) ប្រែ​ថា​ ការ​រំដោះ​​ឲ្យ​​រួចផុត ដែល​នៅ​ក្នុង​នោះ​ តាម​រយៈ​ការ​កំចាត់បង់​នៃ​​​កិលេស (ការ​បំភ័ន្ត​​ឬ​មាយា) ដែល​​បុរស​និង​ស្ត្រី​គឺ​ជា​វត្ថុ​ពីរ​ផ្សេង​គ្នា​នៅ​លើ​ពិភពលោក​ដែល​​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​បន្សំ​នៃ​វត្ថុ​ផ្សេងៗ​ដាច់​ពី​គ្នា អ្នក​រក​ឃើញ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ថា នៅ​ក្នុង​ជ្រុងជ្រោយ​មួយ អ្នក​គឺ​គ្រាន់​តែ​ជា​រូបភាព​បំភ័ន្ត​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​នៅ​ក្នុង​ជ្រុងជ្រោយ​មួយ​ទៀត​ អ្នក​គឺ​ជា​អ្វីៗ​ដែល​មនុស្ស​ជាច្រើន​ហៅ​ថា អត្ត (ខ្លួន​) វា​គឺ​ជា​ខ្លួន​ដែល​​គ្មាន​អ្វី​ពិសេស​លើស​ពី​នោះ​ឡើយ ។ ចក្រវាឡ​គឺ​ជា​ល្បែង​នៃ​អត្ត (ខ្លួន) ដែល​លេង​បិទពួន​ឥត​ឈប់ឈរ ។ ពេល​វា​​ពួន វា​ពួន​​បាន​យ៉ាង​ប៉ិនប្រសប់​បំផុត ដែល​វា​បន្លំ​ខ្លួន​វា​ថា​ជា​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា និង​អ្វីៗ​គ្រប់​យ៉ាង ហើយ​យើង​មិន​ស្គាល់​វា​ទាល់តែ​សោះ​ព្រោះ​វា​កំពុង​លេង​ពួន​ជាមួយ​យើង ។ ប៉ុន្តែ​ពេល​វា​លេង​ជា​អ្នក​ដើរ​រក​វិញ វា​ចូល​ខ្លួន​ទៅ​ក្នុង​​ផ្លូវ​របស់​យោគៈ តាម​រយៈ​គន្លង​ផ្លូវ​នេះ​ វា​ក៏​ភ្ញាក់​ឡើង ហើយ​ពេល​នោះ​​ខ្នាត​ធំៗ​​​ទាំងឡាយ​​​ក៏​របេះ​ជ្រុះ​ចេញ​ពី​ភ្នែក​របស់​បុគ្គល​ជា​យោគី​នោះ ។ ឥឡូវ​នេះ តាម​របៀប​ដូច​គ្នា ខ្លឹម​ក្នុង​របស់​ពុទ្ធសាសនា​ វត្ថុ​សំខាន់​ពិត​ប្រាកដ​តែ​មួយ​​អំពី​ពុទ្ធសាសនា​ គឺ បទ​ពិសោធន៍​ ដែល​ពួក​គេ​ហៅ​ថា "ការ​ភ្ញាក់" ។ ពាក្យ​ថា "​ព្រះពុទ្ធ​​" គ្រាន់​តែ​ជា​គោរម្យងារ​ប៉ុណ្ណោះ វា​មិន​មែន​ជា​អសាធារណនាម ឬ​ឈ្មោះ​របស់​បុគ្គល​ណា​ម្នាក់​ទេ ។ ពាក្យ​នេះ​កើត​ចេញ​មក​ពី​ឫស​ដើម​ក្នុង​ភាសា​សំស្ក្រឹត​ថា "ភធ" (bheudh)​ ដែល​ពេល​ខ្លះ​វា​មាន​ន័យ​ថា "​ដឹង" ប៉ុន្តែ​ន័យ​ប្រសើរ​ជាង​នេះ​គឺ "ការ​ភ្ញាក់" ។ ហើយ​ចេញ​ពី​ឫស​ពាក្យ​នេះ អ្នក​បាន​ពាក្យ​ថ្មី​ថា "ពោធិ" (bodhih) ។ នោះ​គឺ​ជា​សភាព​នៃ​​​ការ​រឭក​ឬ​ភ្ញាក់​" ។ ដូច្នេះ​ពាក្យ​ថា "ពុទ្ធ" គឺ​ "បុគ្គល​ភ្ញាក់​ដឹង​ខ្លួន" ឬ​ "មនុស្ស​ដែល​ភ្ញាក់​ដឹង​ខ្លួន" ។ ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​មាន​គំនិត​ជាច្រើន​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​ថា មាន​ព្រះពុទ្ធ​ច្រើន​អង្គ​ ។ មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​គេ​ហៅ​ឈ្មោះ​ថា​ព្រះ​ពុទ្ធ​គឺ​គ្រាន់​តែ​ជា​មនុស្ស​ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​មនុស្ស​រាប់​មិន​អស់​ប៉ុណ្ណោះ ។ ដូច​ជា​ហ៊ិណ្ឌូបរិស័ទ​ដែរ ពុទ្ធបរិស័ទ​​អះអាង​ថា​ពិភពលោក​នេះ​គ្រាន់​តែ​ជា​ភព​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ភព​រាប់​ពាន់​លាន ហើយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទាំង​ឡាយ​កើត​ឡើង​ហើយ​រលត់​ទៅ​វិញ​បាត់​នៅ​ក្នុង​ភព​ដទៃ​ទៀត​ទាំង​នោះ ។ ប៉ុន្តែ​មាន​ពេល​ខ្លះ ដូច​អ្នក​​ឃើញ​ស្រាប់​ហើយ អ្នក​ប្រហែល​ហៅ​ "​ព្រះ​ពុទ្ធ​ធំ​ ឬ មហាពុទ្ធ" ដែល​បាន​កើត​ឡើង​ក្នុង​ពិភព​លោក​នេះ ។ នោះ​គឺ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដ៏​សំខាន់​មួយ ។ ហើយ​ម្នាក់​ដ៏​សំខាន់​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ឈ្មោះ​ថា "គោតម" ជា​បុត្រា​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់​មួយ​អង្គ​​រស់​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​ជា​ដែនដី​របស់​ប្រទេស​នេប៉ាល មនុស្ស​សំខាន់​​ដែល​មាន​ត្រកូល​គោតម​នោះ​រស់​នៅ​​ខ្ទង់​​​ ៦០០ ឆ្នាំ​មុន​គ្រិស្តសករាជ ។ កាលបរិច្ឆេទ​ទាំង​អស់​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ឥណ្ឌា​​មាន​ភាព​ស្រពេចស្រពិល ដូច្នេះ​ខ្ញុំ​មិន​ព្យាយាម​បង្ខំ​ឲ្យ​អ្នក​ចងចាំ​កាលបរិច្ឆេទ​ណា​មួយ​ទេ ឧទាហរណ៍​​ឆ្នាំ ៥៦៤ ដូច​ដែល​មនុស្ស​ខ្លះ​​គិត​ថា​ជាឆ្នាំ​កំណើត​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​ប្រាប់​អ្នក​នូវ​កាលបរិច្ឆេទ​មិន​ច្បាស់​មួយ ពោល​គឺ​ក្រោយ​ឆ្នាំ ៦០០ មុនគ្រិស្តសករាជ ដែល​នោះ​ប្រហែល​ជា​ការ​ត្រឹមត្រូវ​ជាង ។ ខ្ញុំ​ជឿ​ថា​ ភាគ​ច្រើន​នៃ​អ្នក​ទាំង​អស់​គ្នា​​ដឹង​រឿង​និទាន​​នៃ​ជីវិត​របស់​គាត់ ។ តើ​នៅ​មាន​នរណា​ម្នាក់​មិន​ដឹង​ទេ ខ្ញុំ​ចង់​និយាយ​ថា ដឹង​ប្រហែលៗ​ក៏បាន ? យល់​ព្រម ។ ដូច្នេះ​ខ្ញុំ​នឹង​មិន​រវល់​អំពល់​ទុក្ខ​​ត្រូវ​និយាយ​ច្រើន​អំពី​រឿង​នោះ ។ ប៉ុន្តែ​ចំណុច​សំខាន់​គឺ​ថា នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ មាន​មនុស្ស​ម្នាក់​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ ដែល​នោះ​គ្រាន់​តែ​ជា​គោរម្យងារ​​ដែល​​មនុស្ស​ជាច្រើន​លើក​តម្កើង​ឲ្យ​តម្លៃ​យ៉ាង​ខ្ពស់ ។ ជា​បឋម​​ វា​ជា​ការ​សំខាន់​ណាស់​ដែល​ត្រូវ​យល់​ថា​ព្រះពុទ្ធ​គឺ​ជា​មនុស្ស​ម្នាក់​ប៉ុណ្ណោះ ។ គាត់​មិន​អាច​ជា​អ្វី​ផ្សេង​ក្រៅ​ពី​នោះ​ឡើយ ទោះ​បី​នៅ​ក្នុង​ជំនឿ​និយម​លើក​តម្កើង​បុគ្គល​អស្ចារ្យ​របស់​សាសនា​ហ៊ិណ្ឌូ​​ ដែល​​លើក​គាត់​ហួស​វិស័យ​មនុស្ស​ឬ​ទាប​ជាង​នោះ​ ក៏​វា​​គ្មាន​​អ្វី​ជា​ការ​ពិត​ដែរ ។ ពួក​គេ​លើក​​តម្កើង​ថា គាត់​ខ្ពស់​វិសេស​ជា​ង​អាទិទេព​ទាំង​អស់ ព្រោះ​ថា​ យោង​តាម​គំនិត​របស់​​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា អាទិទេព​​និង​ទេវតា​ទាំង​ឡាយ​ (ទេវតា​ប្រហែល​ជា​ឈ្មោះ​មាន​តម្លៃ​ប្រសើរ​ជាង​អាទិទេព​ផង) ​ដែល​ជា​​សភាវៈ​ពិសេស​ក៏​​​ជាប់​នៅ​ក្នុង​វដ្ដសង្សារ (កើត​ស្លាប់ៗ) ដដែល ពោល​គឺ​ពួក​គេ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​​ច្រវាក់​កម្ម ពោល​គឺ​អំពើ​មួយ​​ដែល​ត្រូវ​ការ​​អំពើ​ច្រើន​ផ្សេង​ទៀត​កើត​ឡើង​សិន​ដើម្បី​បាន​សម្រេច ហើយ​អំពើ​បន្ទាប់​នោះ​ត្រូវ​ការ​អំពើ​ផ្សេង​ទៀត​បន្ត​បន្ទាប់​ជាប់​គ្នា​ឥត​ដាច់ ។ យោង​តាម​គំនិត​​ពេញ​និយម​ ពួក​គេ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​កង​ចក្រ​ជីវិត​ដែល​វិលវង់​ចម្លង​ពី​ជីវិត​មួយ​ទៅ​ជីវិត​មួយ​ទៀត​ឥត​ឈប់​ឈរ ព្រោះ​ពួក​គេ​នៅ​សេស​សល់​សេចក្តី​ស្រេក​ឃ្លាន​ចង់​វិល​មក​កើត​ជា​ថ្មី​ទៀត ឬ​ពោល​ម្យ៉ាង​ទៀត​តាម​ទស្សនៈ​របស់​សាសនា​ហ៊ិណ្ឌូ គឺ អត្ត​កំពុង​តែ​​​លេង​ល្បែង​ឬ​ដើរ​តួ​ក្នុង​​ល្ខោន​​មួយ​​​​ដែល​មិន​មែន​ជា​តួ​អង្គ​​ខ្លួន​វា​ពិត​ប្រាកដ ។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ក្នុង​លទ្ធិ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ផ្អែក​លើ​បទពិសោធន៍​ផ្ទាល់​របស់​គាត់​ទាក់ទង​នឹង​ការ​ភ្ញាក់​ឬ​ត្រាស់ដឹង ដែល​​បាន​កើត​ឡើង​ចំនួន ៧ ឆ្នាំ​នៃ​ការ​សាក​ល្បង​សិក្សា​រៀនសូធ្យ​ជាមួយ​នឹង​យោគី​ផ្សេងៗ​នៅ​សម័យ​នោះ ដែល​យោគី​ទាំង​អស់​បាន​ប្រើប្រាស់​វិធី​ធ្វើ​បាប​រាង​កាយ​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​(extreme asceticism) ដោយ​ការ​តម​អត់​អាហារ, ធ្វើ​លំហាត់​ប្រាណ​គ្រប់​ប្រភេទ, ដេក​លើ​គ្រែ​ដែក​គោល, ដេក​លើ​កំទេច​ថ្ម, ឬ​វិធី​អ្វី​ផ្សេង​ទៀត​ដើម្បី​វាយ​កំទេច​​​​ការ​គិត​តែ​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន (egocentricity), អាត្មានិយម, ដើម្បី​ផ្តាច់​ខ្លួន​ ដើម្បី​ដុត​កំលោច​តណ្ហា​ចង់​មាន​ជីវិត​ជា​ថ្មី​ទៀត ។ ប៉ុន្តែ​ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​រក​ឃើញ​ថា​ គ្រប់​វិធី​ទាំង​នោះ​គឺ​ជា​​អំពើ​អសារ​ឥតការ នោះ​មិន​មែន​ជា​មគ្គ​ឬ​ផ្លូវ​នាំ​ទៅ​សម្រេច​មោក្សៈ​ឬ​មោក្ខៈ​ទេ ។ ហើយ​ថ្ងៃ​មួយ​គាត់​បាន​បដិសេធ​ចោល​នូវ​ក្បួន​វិន័យ​ជា​តាបស​ឥសី​និង​ព្រម​ទទួល​​អាហារ​មួយ​ត្រឡោក ជា​ប្រភេទ​បបរ​លាយ​ទឹកដោះ​គោ ពី​កុមារី​​គង្វាល​គោ​​ម្នាក់ ។ ហើយ​ភ្លាមៗ​នៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​ធូរស្រាល​ដ៏​អស្ចារ្យ​នោះ គាត់​ក៏​ទៅ​អង្គុយ​ក្រោម​ដើម​ឈើ​មួយ ពេល​នោះ​ហើយ​ដែល​បន្ទុក​ទម្ងន់​ដ៏​ធ្ងន់​ត្រូវ​បាន​លើក​បោះ​ចោល ។ គាត់​បាន​មើល​ឃើញ​ថា អ្វីៗ​គ្រប់​យ៉ាង​ដែល​គាត់​បាន​ខំប្រឹង​ប្រតិបត្តិ​កន្លង​មក​នោះ​គឺ​ជា​ការ​ដើរ​លើ​ផ្លូវ​ខុស​ទាំង​ស្រុង ។ អ្នក​មិន​អាច​ដេរ​កាបូប​ធ្វើ​អំពី​សូត ​ដោយ​យក​ត្រចៀក​ជ្រូក​ញី​មក​កាត់ដេរ​នោះ​ឡើយ ។ ហើយ​គ្មាន​ការ​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ណា​មួយ​នឹង​អាច​កែប្រែ​បុគ្គល​ម្នាក់​ដែល​កំពុង​ជឿមុតមាំ​ថា​ខ្លួន​គាត់​គឺ​ជា​អាត្មា​អញ ឲ្យ​​ក្លាយ​ទៅ​ជា​បុគ្គល​គ្មាន​ភាព​អាត្មានិយម​បាន​ឡើយ ។ ដរាប​ណា​អ្នក​គិត​ និង មាន​អារម្មណ៍​ថា អ្នក​គឺ​ជា​មនុស្ស​ម្នាក់​កំពុង​ជ្រក​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ស្បោង​ស្បែក​មួយ ហើយ​ពេល​នោះ​គ្មាន​វិធី​ណា​មួយ​នឹង​ជួយ​ឲ្យ​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​កាយ វាចា ចិត្ត ដែល​គ្មាន​ភាព​អាត្មានិយម​នោះ​ឡើយ ។ អូ​មែន​ហើយ អ្នក​អាច​សំដែង​ឫកពា​ឲ្យ​គេ​ឃើញ​ថា​អ្នក​គ្មាន​ភាព​អាត្មានិយម ។ អ្នក​អាច​​​ឆ្លង​កាត់​គ្រប់​រូបភាព​​នៃ​អាត្មានិយម ប៉ុន្តែ​អ្នក​ត្រូវ​បាន​ចង​ភ្ជាប់​​ទៅ​នឹង​វដ្តសង្សារ​ដោយ​ច្រវាក់​មាស​នៃ​អំពើ​ល្អ​ ប្រៀប​ប្រដូច​ទៅ​នឹង​មនុស្ស​អាក្រក់​ដែល​ត្រូវ​ចង់​ភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​វដ្តសង្សារ​ដោយ​ខ្សែ​ច្រវាក់​ដែក​នៃ​អំពើ​អាក្រក់​របស់​ពួក​គេ​ដូច្នោះ​ដែរ ។ ដូច្នេះ អ្នក​ដឹង​​ថា​មនុស្ស​នឹង​ទៅ​ជា​យ៉ាង​ណា​នៅ​ពេល​ពួក​គេ​មាន​មោទនភាព​ខាង​សេចក្តី​ជំនឿ​ខ្លាំង​ពេក ។ ពួក​គេ​ជា​សមាជិក​នៃ​ក្រុម​វិហារ​ ឬ ក្រុម​ជំនឿ​ណាមួយ​ ហើយ​ពួក​គេ​និយាយ​ថា "ជា​ការ​ពិត​ណាស់​ ពួក​យើង​ជា​មនុស្ស​ដែល​មាន​សេចក្តី​បង្រៀន​ពិត ។ យើង​គឺ​ជា​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ត្រឹម​ត្រូវ ពួក​យើង​ជា​មនុស្ស​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើស មនុស្ស​ដទៃ​ទៀត​ជា​អ្នក​នៅ​ខាង​ក្រៅ" ។ នោះ​គឺ​ជា​សេចក្តី​ជំនឿ​​ដើរ​ខុស​ផ្លូវ ។ប៉ុន្តែ​បន្តិច​មក​ក៏​មាន​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​ចេញ​មក​ប្រកាស​​បដិសេធ​ចោល​សេចក្តី​ជំនឿ​របស់​មនុស្ស​ក្រុម​មុន​នោះ ដោយ​និយាយ​ថា "មើល​មើល៍ នៅ​ក្នុង​ក្រុម​របស់​យើង​ យើង​ទទួល​មនុស្ស​គ្រប់​ជំនឿ ។ យើង​ទទួល​​​គ្រប់​សាសនា និង ទទួល​ស្គាល់​ថា​គ្រប់​វិធី​ប្រតិបត្តិ​​នាំ​ទៅ​ដល់​ព្រះ​ពិត​​" ។ ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​ពួក​គេ​កំពុង​ធ្វើ​នោះ​គឺ​ថា ពួក​គេ​កំពុង​លេង​ល្បែង​មួយ​ដែល​ហៅ​ថា "ពួក​យើង​​ចេះ​អត់ឱន​ត្រាប្រណី​ប្រសើរ​ជាង​​ពួក​អ្នក​ឯង" ។ ហើយ​តាម​របៀប​នេះ​ អត្តទិដ្ឋិ (egocentric being) ​ជានិច្ចកាល​គឺ​ជា​អន្ទាក់​របស់​ពួក​គេ​​ ។ ដូច្នេះ​ហើយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​មើល​ឃើញ​ថា លំហាត់ប្រាណ​បែប​យោគៈ​ និង បទវិន័យ​តបសឥសី​ទាំង​អម្បាលម៉ាន​​របស់​គាត់​ គ្រាន់​តែ​ជា​វិធី​ព្យាយាម​នាំ​ខ្លួន​គាត់​ចេញ​ឲ្យ​រួច​ពី​អន្ទាក់​​ដើម្បី​ការពារ​ស្បែក​របស់​គាត់​ប៉ុណ្ណោះ ពោល​គឺ​ដើម្បី​ស្វែង​រក​សន្តិភាព​សម្រាប់​ខ្លួន​គាត់ ។ ហើយ​គាត់​បាន​យល់​ដឹង​ថា វិធី​​នោះ​គឺ​មិន​អាច​ទៅ​រួច​ទេ ព្រោះ​​បំណង​ចិត្ត​បំផ្លាញ​គម្រោង​បាត់​ទៅ​ហើយ ។ ក្រោយ​មក​ គាត់​បាន​រក​ឃើញ​ថា គ្មាន​អន្ទាក់​ដែល​គាត់​ត្រូវ​ខំ​ប្រឹង​លោត​ចេញ​​ក្រៅ​តែ​ពី​ខ្លួន​គាត់​ផ្ទាល់​ប៉ុណ្ណោះ ។ អន្ទាក់​ និង មនុស្ស​ជាប់​អន្ទាក់​គឺ​​វត្ថុ​តែ​មួយ ហើយ​ពេល​អ្នក​យល់​រឿង​នោះ​ច្បាស់ គឺ​គ្មាន​​អន្ទាក់​អ្វី​សល់​សោះ​ឡើយ ។ កំណត់​សម្គាល់ ៖ រឿង​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​នឹង​ទៅ​ដល់​កំណាព្យ​ខ្លី​មួយ​របស់​ពួក​អ្នក​កាន់​សាសនា​គ្រិស្ត​និកាយ​អែងគ្លីខឹន ដែល​មាន​សេចក្តី​ថា ៖ ​យើង​​​​​មាន​ទុក្ខ​​​​​ដោយខ្មាំង​​​​សត្រូវ ពួក​គេ​​នៅ​​ឋាន​សួគ៌សុខសាន្ត ​យើង​​​​ជា​ឈ្លើយ​​​ ​​គេ​រស់​សេរី​ យើង​​គេ​​​ក្តី​​​​​ការពិត​គឺ​​មួយ ។ ​​ So, as a result of this experience, he formulated what is called the _dharma_, that is the Sanskrit word for 'method.' You will get a certain confusion when you read books on Buddhism, because they switch between Sanskrit and Pali words. The earliest Buddhist scriptures that we know of are written the Pali language, and Pali is a softened form of Sanskrit. So that, for example, the doctrine of the buddha is called in Sanskrit the 'dharma,' we must in pronouncing Sanskrit be aware that an 'A' is almost pronounced as we pronounce 'U' in the word 'but.' So they don't say 'darmuh,' they say 'durmuh.' And so also this double 'D' you say 'budduh' and so on. But in Pali, and in many books of Buddhism, you'll find the Buddhist doctrine described as the 'dhama.' And so the same way 'karma' in Sanskrit, in Pali becomes 'kama.' 'Buddha' remains the same. The dharma, then, is the method. Now, the method of Buddhism, and this is absolutely important to remember, is dialectic. That is to say, it doesn't teach a doctrine. You cannot anywhere what Buddhism teaches, as you can find out what Christianity or Judaism or Islam teaches. Because all Buddhism is a discourse, and what most people suppose to be its teachings are only the opening stages of the dialog. So the concern of the buddha as a young man--the problem he wanted to solve--was the problem of human suffering. And so he formulated his teaching in a very easy way to remember. All those Buddhist scriptures are full of what you might call mnemonic tricks, sort of numbering things in such a way that they're easy to remember. And so he summed up his teaching in what are called the Four Noble Truths. And the first one, because it was his main concern, was the truth about _duhkha_. Duhkha, 'suffering, pain, frustration, chronic dis-ease.' It is the opposite of _sukha_, which means 'sweet, pleasure, etc.' So, insofar as the problem posed in Buddhism is duhkha, 'I don't want to suffer, and I want to find someone or something that can cure me of suffering.' That's the problem. Now if there's a person who solves the problem, a buddha, people come to him and say 'Master, how do we get out of this problem?' So what he does is to propose certain things to them. First of all, he points out that with duhkha go two other things. These are respectively called _anitya_ and _anatman_. Anitya means--'nitya' means 'permanant,' so 'impermanance.' Flux, change, is characteristic of everything whatsoever. There isn't anything at all in the whole world, in the material world, in the psychic world, in the spiritual world, there is nothing you can catch hold of and hang on to for safely. Nuttin'. Not only is there nothing you can hang on to, but by the teaching of anatman, there is no you to hang on to it. In other words, all clinging to life is an illusory hand grasping at smoke. If you can get that into your head and see that that is so, nobody needs to tell you that you ought not to grasp. Because you see, you can't. See, Buddhism is not essentially moralistic. The moralist is the person who tells people that they ought to be unselfish, when they still feel like egos, and his efforts are always and invariably futile. Because what happens is he simply sweeps the dust under the carpet, and it all comes back again somehow. But in this case, it involves a complete realization that this is the case. So that's what the teacher puts across to begin with. The next thing that comes up, the second of the noble truths, is about the cause of suffering, and this in Sanskrit is called _trishna_. Trishna is related to our word 'thirst.' It's very often translated 'desire.' That will do. Better, perhaps, is 'craving, clinging, grasping,' or even, to use our modern psychological word, 'blocking.' When, for example, somebody is blocked, and dithers and hesitates, and doesn't know what to do, he is in the strictest Buddhist sense attached, he's stuck. But a buddha can't be stuck, he cannot be phased. He always flows, just as water always flows, even if you dam it, the water just keeps on getting higher and higher and higher until it flows over the dam. It's unstoppable. Now, buddha said, then, duhkha comes from trishna. You all suffer because you cling to the world, and you don't recognize that the world is anitya and anatman. So then, try, if you can, not to grasp. Well, do you see that that immediately poses a problem? Because the student who has started off this dialog with the buddha then makes various efforts to give up desire. Upon which he very rapidly discovers that he is desiring not to desire, and he takes that back to the teacher, who says 'Well, well, well.' He said, 'Of course. You are desiring not to desire, and that's of course excessive. All I want you to do is to give up desiring as much as you can. Don't want to go beyond the point of which you're capable.' And for this reason Buddhism is called the Middle Way. Not only is it the middle way between the extremes of ascetic discipline and pleasure seeking, but it's also the middle way in a very subtle sense. Don't desire to give up more desire than you can. And if you find that a problem, don't desire to be successful in giving up more desire than you can. You see what's happening? Every time he's returned to the middle way, he's moved out of an extreme situation. Now then, we'll go on; we'll cut out what happens in the pursuit of that method until a little later. The next truth in the list is concerned with the nature of release from duhkha. And so number three is _nirvana_. Nirvana is the goal of Buddhism; it's the state of liberation corresponding to what the Hindus call _moksha_. The word means 'blow out,' and it comes from the root 'nir vritti.' Now some people think that what it means is blowing out the flame of desire. I don't believe this. I believe that it means 'breathe out,' rather than 'blow out,' because if you try to hold your breath, and in Indian thought, breath--prana--is the life principle. If you try to hold on to life, you lose it. You can't hold your breath and stay alive; it becomes extremely uncomfortable to hold onto your breath. And so in exactly the same way, it becomes extremely uncomfortable to spend all your time holding on to your life. What the devil is the point of surviving, going on living, when it's a drag? But you see, that's what people do. They spend enormous efforts on maintaining a certain standard of living, which is a great deal of trouble. You know, you get a nice house in the suburbs, and the first thing you do is you plant a lawn. You've gotta get out and mow the damn thing all the time, and you buy expensive this-that and soon you're all involved in mortgages, and instead of being able to walk out into the garden and enjoy, you sit at your desk and look at your books, filling out this and that and the other and paying bills and answering letters. What a lot of rot! But you see, that is holding onto life. So, translated into colloquial American, nirvana is 'whew!' 'Cause if you let your breath go, it'll come back. So nirvana is not annihilation, it's not disappearance into a sort of undifferentiated void. Nirvana is the state of being let go. It is a state of consciousness, and a state of--you might call it-- being, here and now in this life. We now come to the most complicated of all, number four: _margha[?]_. 'Margh' in Sanskrit means 'past,' and the buddha taught an eightfold path for the realization of nirvana. This always reminds me of a story about Dr Suzuki, who is a very, very great Buddhist scholar. Many years ago, he was giving a fundamental lecture on Buddhism at the University of Hawaii, and he'd been going through these four truths, and he said 'Ah, fourth Noble Truth is Noble Eightfold Path. First step of Noble Eightfold Path called _sho-ken_. Sho-ken in Japanese mean `right view.' For Buddhism, fundamentally, is right view. Right way of viewing this world. Second step of Noble Eightfold Path is--oh, I forget second step, you look it up in the book.' Well, I'm going to do rather the same thing. What is important is this: the eightfold path has really got three divisions in it. The first are concerned with understanding, the second division is concerned with conduct, and the third division is concerned with meditation. And every step in the path is preceded with the Sanskrit word _samyak_. In which you remember we ran into _samadhi_ last week, 'sam' is the key word. And so, the first step, _samyak- drishti_, which mean--'drishti' means a view, a way of looking at things, a vision, an attitude, something like that. But this word samyak is in ordinary texts on Buddhism almost invariably translated 'right.' This is a very bad translation. The word IS used in certain contexts in Sanskrit to mean 'right, correct,' but it has other and wider meanings. 'Sam' means, like our word 'sum,' which is derived from it, 'complete, total, all-embracing.' It also has the meaning of 'middle wade,' representing as it were the fulcrum, the center, the point of balance in a totality. Middle wade way of looking at things. Middle wade way of understanding the dharma. Middle wade way of speech, of conduct, of livelihood, and so on. Now this is particularly cogent when it comes to Buddhist ideas of behavior. Every Buddhist in all the world, practically, as a layman--he's not a monk--undertakes what are called _pantasila[?]_, the Five Good Conducts. 'Sila' is sometimes translated 'precept.' But it's not a precept because it's not a commandment. When Buddhists priests chant the precepts, you know: pranatipada[?]: 'prana (life) tipada (taking away) I promise to abstain from.' So the first is that one undertakes not to destroy life. Second, not to take what is not given. Third--this is usually translated 'not to commit adultry'. It doesn't say anything of the kind. In Sanskrit, it means 'I undertake the precept to abstain from exploiting my passions.' Buddhism has no doctrine about adultry; you may have as many wives as you like. But the point is this: when you're feeling blue and bored, it's not a good idea to have a drink, because you may become dependant on alcohol whenever you feel unhappy. So in the same way, when you're feeling blue and bored, it's not a good idea to say 'Let's go out and get some chicks.' That's exploiting the passions. But it's not exploiting the passions, you see, when drinking, say expresses the viviality and friendship of the group sitting around the dinner table, or when sex expresses the spontaneous delight of two people in each other. Then, the fourth precept, _musavada[?]_, 'to abstain from false speech.' It doesn't simply mean lying. It means abusing people. It means using speech in a phony way, like saying 'all niggers are thus and so.' Or 'the attitude of America to this situation is thus and thus.' See, that's phony kind of talking. Anybody who studies general semantics will be helped in avoiding musavada, false speech. The final precept is a very complicated one, and nobody's quite sure exactly what it means. It mentions three kinds of drugs and drinks: sura, mariya[?], maja[?]. We don't know what they are. But at any rate, it's generally classed as narcotics and liquors. Now, there are two ways of translating this precept. One says to abstain from narcotics and liquors; the other liberal translation favored by the great scholar Dr [?] is 'I abstain from being intoxicated by these things.' So if you drink and don't get intoxicated, it's ok. You don't have to be a teatotaler to be a Buddhist. This is especially true in Japan and China; my goodness, how they throw it down! A scholarly Chinese once said to me, 'You know, before you start meditating, just have a couple martinis, because it increases your progress by about six months.' Now you see these are, as I say, they are not commandments, they are vows. Buddhism has in it no idea of there being a moral law laid down by somekind of cosmic lawgiver. The reason why these precepts are undertaken is not for a sentimental reason. It is not that you're going to make you into a good person. It is that for anybody interested in the experiments necessary for liberation, these ways of life are expedient. First of all, if you go around killing, you're going to make enemies, and you're going to have to spend a lot of time defending yourself, which will distract you from your yoga. If you go around stealing, likewise, you're going to aquire a heap of stuff, and again, you're going to make enemies. If you exploit your passions, you're going to get a big thrill, but it doesn't last. When you begin to get older, you realize 'Well that was fun while we had it, but I haven't really learned very much from it, and now what?' Same with speech. Nothing is more confusing to the mind than taking words too seriously. We've seen so many examples of that. And finally, to get intoxicated or narcotized--a narcotic is anything like alcohol or opium which makes you sleepy. The word 'narcosis' in Greek, 'narc' means 'sleep.' So, if you want to pass your life seeing things through a dim haze, this is not exactly awakening. So, so much for the conduct side of Buddhism. We come then to the final parts of the eightfold path. There are two concluding steps, which are called _samyak-smriti_ and _samyak-samadhi_. _Smriti_ means 'recollection, memory, present-mindedness.' Seems rather funny that the same word can mean 'recollection or memory' and 'present-mindedness.' But smriti is exactly what that wonderful old rascal Gurdjieff meant by 'self-awareness,' or 'self- remembering.' Smriti is to have complete presence of mind. There is a wonderful meditation called 'The House that Jack Built Meditation,' at least that's what I call it, that the Southern Buddhists practice. He walks, and he says to himself, 'There is the lifting of the foot.' The next thing he says is 'There is a perception of the lifting of the foot.' And the next, he says 'There is a tendency towards the perception of the feeling of the lifting of the foot.' Then finally he says, 'There is a consciousness of the tendency of the perception of the feeling of the lifting of the foot.' And so, with everything that he does, he knows that he does it. He is self-aware. This is tricky. Of course, it's not easy to do. But as you practice this--I'm going to let the cat out of the bag, which I suppose I shouldn't do--but you will find that there are so many things to be aware of at any given moment in what you're doing, that at best you only ever pick out one or two of them. That's the first thing you'll find out. Ordinary conscious awareness is seeing the world with blinkers on. As we say, you can think of only one thing at a time. That's because ordinary consciousness is narrowed consciousness. It's being narrow-minded in the true sense of the word, looking at things that way. Then you find out in the course of going around being aware all of the time--what are you doing when you remember? Or when you think about the future? 'I am aware that I am remembering'? 'I am aware that I am thinking about the future'? But you see, what eventually happens is that you discover that there isn't any way of being absent-minded. All thoughts are in the present and of the present. And when you discover that, you approach samadhi. Samadhi is the complete state, the fulfilled state of mind. And you will find many, many different ideas among the sects of Buddhists and Hindus as to what samadhi is. Some people call it a trance, some people call it a state of consciousness without anything in it, knowing with no object of knowledge. All these are varying opinions. I had a friend who was a Zen master, and he used to talk about samadhi, and he said a very fine example of samadhi is a fine horserider. When you watch a good cowboy, he is one being with the horse. So an excellent driver in a car makes the car his own body, and he absolutely is with it. So also a fine pair of dancers. They don't have to shove each other to get one to do what the other wants him to do. They have a way of understanding each other, of moving together as if they were siamese twins. That's samadhi, on the physical, ordinary, everyday level. The samadhi of which buddha speaks is the state which, as it is, the gateway to nirvana, the state in which the illusion of the ego as a separate thing disintegrates. Now, when we get to that point in Buddhism, Buddhists do a funny thing, which is going to occupy our attention for a good deal of this seminar. They don't fall down and worship. They don't really have any name for what it is that is, really and basically. The idea of anatman, of non-self, is applied in Buddhism not only to the individual ego, but also to the notion that there is a self of the universe, a kind of impersonal or personal god, and so it is generally supposed that Buddhism is generally atheistic. It's true, depending on what you mean by atheism. Common or garden atheism is a form of belief, namely that I believe there is no god--and Hans Enkel[?] is its prophet. (I'm speaking of a famous atheist). The atheist positively denies the existence of any god. All right. Now, there is such an atheist, if you put dash between the 'a' and 'theist,' or speak about something called 'atheos'--'theos' in Greek means 'god'--but what is a non-god? A non-god is an inconceivable something or other. I love the story about a debate in the Houses of Parliment in England, where, as you know, the Church of England is established and under control of the government, and the high eclesiastics had petitioned Parliment to let them have a new prayerbook. Somebody got up and said 'It's perfectly ridiculous that Parliment should decide on this, because as we well know, there are quite a number of atheists in these benches.' And somebody got up and said 'Oh, I don't think there are really any atheists. We all believe in some sort of something somewhere.' Now again, of course, it isn't that Buddhism believes in some sort of something somewhere, and that is to say in vagueness. Here is the point: if you believe, if you have certain propositions that you want to assert about the ultimate reality, or what Portilli[?] calls 'the ultimate ground of being,' you are talking nonsense. Because you can't say something specific about everything. You see, supposing you wanted to say 'God has a shape.' But if god is all that there is, then God doesn't have any outside, so he can't have a shape. You have to have an outside and space outside it to have a shape. So that's why the Hebrews, too, are against people making images of God. But nonetheless, Jews and Christians persistently make images of God, not necessarily in pictures and statues, but they make images in their minds. And those are much more insidious images. Buddhism is not saying that the Self, the great atman, or whatnot, it isn't denying that the experience which corresponds to these words is realizable. What it is saying is that if you make conceptions and doctrines about these things, your liable to become attached to them. You're liable to start believing instead of knowing. So they say in Zen Buddhism, 'The doctrine of Buddhism is a finger pointing at the moon. Do not mistake the finger for the moon.' Or so we might say in the West, the idea of God is a finger pointing at God, but what most people do is instead of following the finger, they suck it for comfort. And so buddha chopped off the finger, and undermined all metaphysical beliefs. There are many, many dialogues in the Pali scriptures where people try to corner the buddha into a metaphysical position. 'Is the world eternal?' The buddha says nothing. 'Is the world not eternal?' And he answers nuttin'. 'Is the world both eternal and not eternal?' And he don't say nuttin'. 'Is the world neither eternal nor not eternal?' And STILL he don't say nuttin'. He maintains what is called the noble silence. Sometimes called the thunder of silence, because this silence, this metaphysical silence, is not a void. It is very powerful. This silence is the open window through which you can see not concepts, not ideas, not beliefs, but the very goods. But if you say what it is that you see, you erect an image and an idol, and you misdirect people. It's better to destroy people's beliefs than to give them beliefs. I know it hurts, but it is The Way. ALAN WATTS: THE WORLD AS EMPTINESS, pt 2 of 3 You must understand as one of the fundamental points of Buddhism, the idea of the world as being in flux. I gave you this morning the Sanskrit word _anitya_ as one of the characteristics of being, emphasized by the buddha along with _anatman_, the unreality of a permanant self, and _duhkha_, the sense of frustration. Duhkha really arises from a person's failure to accept the other two characteristics: lack of permanant self and change. You see, in Buddhism, the feeling that we have of an enduring organism--I meet you today and I see you, and then tomorrow I meet you again, and you look pretty much as you looked yesterday, and so I consider that you're the same person, but you aren't. Not really. When I watch a whirlpool in a stream, here's the stream flowing along, and there's always a whirlpool like the one at Niagra. But that whirlpool never, never really holds any water. The water is all the time rushing through it. In the same way, a university, the University of California--what is it? The students exchange at least every four years; the faculty changes at a somewhat slower rate; the building changes, they knock down old ones and put up new ones; the administration changes. So what is the University of California? It's a pattern. A doing of a particular kind. And so in just precisely that way, every one of us is a whirlpool in the tide of existence, and where every cell in our body, every every molocule, every atom is in constant flux, and nothing can be pinned down. You know, you can put bands on pigeons, or migrating birds, and identify them and follow them, and find out where they go. But you can't tag atoms, much less electrons. They have a curious way of appearing and disappearing, and one of the great puzzles in physics is What are electons doing when we're not looking at them? Because our observation of them has to modify their behavior. We can't see an electron without putting it in an experimental situation where our examination of it in some way changes it. What we would like to know is what it is doing when we're not looking at it. Like does the light in the refrigerator really go off when we close the door? But this is fundamental, you see, to Buddhistic philosophy. The philosophy of change. From one point of view, change is just too bad. Everything flows away, and there's a kind of sadness in that, a kind of nostalgia, and there may even be a rage. 'Go not gently into that good night, but rage, rage, at the dying of the light.' But there's something curious--there can be a very fundamental change in one's attitude to the question of the world as fading. On the one hand resentment, and on the other delight. If you resist change--of course, you must, to some extent. When you meet another person, you don't want to be thoroughly rejected, but you love to feel a little resistance. Don't you, you know? You have a beautiful girl, and you touch her. You don't want her to go 'Blah!' But so round, so firm, so fully packed! A little bit of resistance, you see, is great. So there must always be resistance in change; otherwise there couldn't even be change. There'd just be a 'pfft!' The world would go 'pfft!' and that'd be the end of it. But because there's always some resistance to change, there is a wonderful manifestation of form, there is a dance of life. But the human mind, as distinct from most animal minds, is terribly aware of time. And so we think a great deal about the future, and we know that every visible form is going to disappear and be replaced by so- called others. Are these others, others? Or are they the same forms returning? Of couse, that's a great puzzle. Are next year's leaves that come from a tree going to be the same as this year's leaves? What do you mean by the same? They'll be the same shape, they'll have the same botanical characteristics. But you'll be able to pick up a shriveled leaf from last autumn and say 'Look at the difference. This is last year's leaf; this is this year's leaf.' And in that sense, they're not the same. What happens when any great musician plays a certain piece of music? He plays it today, and then he plays it again tomorrow. Is it the same piece of music, or is it another? In the Pali language, they say _naja-so, naja-ano[?]_ which means 'not the same, yet not another.' So, in this way, the Buddhist is able to speak of reincarnation of beings, without having to believe in some kind of soul entity that is reincarnated. Some kind of atman, some kind of fixed self, ego principle, soul principle that moves from one life to another. And this is as true in our lives as they go on now from moment to moment as it would be true of our lives as they appear and reappear again over millions of years. It doesn't make the slightest difference, except that there are long intervals and short intervals, high vibrations and low vibrations. When you hear a high sound, high note in the musical scale, you can't see any holes in it--it's going too fast--and it sounds completely continuous. But when you get the lowest audible notes that you can hear on an organ, you feel the shaking. You feel the vibration, you hear that music [throbbing] on and off. So in the same way as we live now from day to day, we experience ourselves living at a high rate of vibration, and we appear to be continuous, although there is the rhythm of waking and sleeping. But the rhythym that runs from generation to generation and from life to life is much slower, and so we notice the gaps. We don't notice the gaps when the rhythym is fast. So we are living, as it were, on many, many levels of rhythym. So this is the nature of change. If you resist it, you have duhkha, you have frustration and suffering. But on the other hand, if you understand change, you don't cling to it, and you let it flow, then it's no problem. It becomes positively beautiful, which is why in poetry, the theme of the evernescence[?] of the world is beautiful. When Shelly says, The one remains, the many change and pass, heaven's light forever shines, Earth's shadows fly. Life, like a dome of many-colored glass, stains the white radiance of eternity until death shatters it to fragments. Now what's beautiful in that? Is it heaven's light that shines forever? Or is it rather the dome of many-colored glass that shatters? See, it's always the image of change that really makes the poem. Tomorrow, and tomorrow, and tomorrow, creeps on life's petty pace from day to day, until the last syllable of recorded time. Somehow, you know, it's so well-said that it's not so bad after all. The poet has got the intuition that things are always running out, that things are always disappearing, has some hidden marvel in it. I was discussing with someone during the lunch intermission, the Japanese have a word _yugen_, which has no English equivalent whatsoever. Yugen is in a way digging change. It's described poetically, you have the feeling of yugen when you see out in the distant water some ships hidden behind a far-off island. You have the feeling of yugen when you watch wild geese suddenly seen and then lost in the clouds. You have the feeling of yugen when you look across Mt Tamapeis, and you've never been to the other side, and you see the sky beyond. You don't go over there to look and see what's on the other side, that wouldn't be yugen. You let the other side be the other side, and it invokes something in your imagination, but you don't attempt to define it to pin it down. Yugen. So in the same way, the coming and going of things in the world is marvelous. They go. Where do they go? Don't answer, because that would spoil the mystery. They vanish into the mystery. But if you try to persue them, you destroy yugen. That's a very curious thing, but that idea of yugen, which in Chinese characters means, as it were, kind of 'the deep mystery of the valley.' There's a poem in Chinese which says 'The wind drops, but the petals keep falling. The bird calls, and the mountain becomes more mysterious.' Isn't that strange? There's no wind anymore, and yet petals are dropping. And a bird in the canyon cries, and that one sound in the mountains brings out the silence with a wallop. I remember when I was almost a child in the Pyrenees in the southwest of France. We went way up in this gorgeous silence of the mountains, but in the distance we could hear the bells on the cows clanking. And somehow those tiny sounds brought out the silence. And so in the same way, slight permanances bring out change. And they give you this very strange sense. Yugen. The mystery of change. You know, in Elliot's poem, 'The Four Quartets,' where he says 'The dark, dark, dark. They all go into the dark, distinguished families, members of the book of the director of directors, everybody, they all go into the dark.' Life IS life, you see, because, just because it's always disappearing. Supposing suddenly, by some kind of diabolical magic, I could say 'zzzip!' and every one of you would stay the same age forever. You'd be like Madam Trusseau's wax works. It'd be awful! In a thousand years from now, what beautiful hags you would be. So, the trouble is, that we have one-sided minds, and we notice the wave of life when it is at its peak or crest. We don't notice it when it's at the trough, not in the ordinary way. It's the peaks that count. Take a buzzsaw: what seems important to us is the tips of the teeth. They do the cutting, not the valleys between the teeth. But see, you couldn't have tips of teeth without the valleys between. Therefore the saw wouldn't cut without both tips and V- shaped valleys. But we ignore that. We don't notice the valleys so much as we notice the mountains. Valleys point down, mountains point up, and we prefer things that point up, because up is good and down is bad. But seriously, we don't blame the peaks for being high and the valleys for being low. But it is so, you see, that we ignore the valley aspect of things, and so all wisdom begins by emphasizing the valley aspect as distinct from the peak aspect. We pay plenty of attention to the peak aspect, that's what captures out attention, but we somehow screen out the valley aspect. But that makes us very uncomfortable. It seems we want and get pleasure from looking at the peaks, but actually this denies our pleasure, becuase secretly we know that every peak is followed by a valley. The valley of the shadow of death. And we're always afraid, because we're not used to looking at valleys, because we're not used to living with them, the represent to us the strange and threatening unknown. Maybe we're afraid the principle of the valley will conquer, and the peaks will be overwhelmed. Maybe death is stronger than life, because life always seems to require an effort; death is something into which you slide effortlessly. Maybe nothing will overcome something in the end. Wouldn't that be awful? And so we resist change, ignorant of the fact that change is life, and that nothing is invariably the adverse face of something. For such purposes, I have to give you a very elementary lesson about the properties of space. Because most people are afraid of space. They ignore it, and they think space is nothing. Space is simply, unless it happens to be filled with air, a nothingness between things. But without space, there is no energy and no motion, and it can be illustrated in this way: in this area is the whole universe, and there's only one thing in it, and that's a ball. Is it moving, or is it still? There's absolutely no way of deciding. None whatever. So it's neither moving, nor is it still, because you can't be aware of or measure motion, except in relation to something that's relatively still. All right, let's have two balls. Ball one, and ball two. Now, these balls--we suddenly notice that the distance between them increases. Which one moved? Or did they both move? there's no way of deciding. You could say the distance, ie, the space between them increased. But who started it is impossible to determine. All right, three balls. Now, we notice for example that one and three stay together, and they keep a constant distance apart. But two goes away and comes back. Now what's happening? One and three, since they stay together, constitute a group. Two recedes or approaches, or does it? Or is the group one and three receding from or approaching towards two? There's one way of deciding. One and three constitute a majority. So if they vote, they can say whether they are going towards two or going away from two. Two doesn't like this. So two decides it can lick 'em by joining them, so two comes and sits here. Now what's going to happen? Neither one and three can say to two, and two can't say to three, 'Why do you keep following me around?' Because again, because they all maintain a constant distance, they have no motion. All right. We have the same problem on a very big scale, in what we call the expansion of the universe. All the galaxies observable seem to be getting further away from each other. Now, are they going further away from us, or are we going further away from them, or are they all all together going further away from each other? Astronomers have suggested that what is expanding is the space between them. And so we get the idea of expanding space. This isn't quite the right answer. What has been neglected in all this, if I can say either that the objects are moving away from each other, they're doing it. Or it's equally possible for me to say that it's the space they're in that's expanding. But I can't decide which one is which. The meaning of this inability to decide is that space and solid are two ways of talking about the same thing. Space-solid. You don't find space without solids; you don't find solids without space. If I say there's a universe in which there isn't anything but space, you must say 'Space between what?' Space is relationship, and it always goes together with solid, like back goes with front. But the devisive mind ignores space. And it thinks it's the solids that do the whole job, that they're the only thing that's real. That is, to put it in other words, conscious attention ignores intervals, because it thinks they're unimportant. Let's consider music. When you hear music, most people think that what they hear is a succession of notes or tones. If all you heard when you listen to music were a succession of tones, you would hear no melody, and no harmony. You would hear nothing but a succession of noises. What you really hear when you hear melody is the interval between one tone and another. The steps as it were on the scale. If you can't hear that, you're tone-deaf and don't enjoy music at all. It's the interval that's the important thing. So in the same way, in the intervals between this year's leaves, last year's leaves, this generation of people and that generation, the interval is in some ways just as important, in some ways more important than what it's between. Actually they go together, but I say the interval is sometimes more important because we underemphasize it, so I'm going to overemphasize it as a correction. So space, night, death, darkness, not being there is an essential componant of being there. You don't have the one without the other, just as your buzzsaw has no teeth without having valleys between the tips of them. That's the way being is made up. So then, in Buddhism, change is emphasized. First, to unsettle people who think that they can achieve permanance by hanging on to life. And it seems that the preacher is wagging his finger at them and saying 'Vanity of vanities, all is vanity.' So all the preachers together say 'Don't cling to those things.' So then, as a result of that, and now I'm going to speak in strictly Buddhist terms, the follower of the way of buddha seeks deliverance from attachment to the world of change. He seeks nirvana, the state beyond change, which the buddha called the unborn, the unoriginated, the uncreated, and the unformed. But then, you see, what he finds out is in seeking a state beyond change, seeking nirvana as something away from _samsara_, which is the name for the wheel, he is still seeking something permanant. And so, as Buddhism went on, they thought about this a great deal. And this very point was the point of division between the two great schools of Buddhism, which in the south, as I explained, were Theravada, the doctrine of the Thera, the elders, sometimes known, disrespectfully, as the Hinayana. 'Yana' means 'a vehicle, a conveyance, or a ferryboat.' This is a yana, and I live on a ferryboat because that's my job. Then there is the other school of Buddhism, called the Mahayana. 'Maha' means 'great'; 'hina,' little. The great vehicle and the little vehicle. Now, what is this? The Mahayanas say 'You're little just get a few people who are very, very tough ascetics, and takes them across the shore to nirvana.' But the great vehicle shows people that nirvana is not different from everyday life. So that when you have reached nirvana, if you think 'Now I have attained it, now I have succeeded, now I have caught the secret of the universe, and I am at peace,' you have only a false peace. You have become a stone buddha. You have a new illusion of the changeless. So it is said that such a person is a pratyeka-buddha. That means 'private buddha.' 'I've got it all for myself.' And in contrast with this kind of pratyeka- buddha, who gains nirvana and stays there, the Mahayanas use the word _bodhisattva_. 'Sattva' means 'essential principle'; 'bodhi,' awakening. A person whose essential being is awakened. The word used to mean 'junior buddha,' someone on the way to becoming a buddha. But in the course of time, it came to mean someone who had attained buddhahood, who had reached nirvana, but who returns into everyday life to deliver everyday beings. This is the popular idea of a bodhisattva--a savior. So, in the popular Buddhism of Tibet and China and Japan, people worship the bodhisattvas, the great bodhisattvas, as saviors. Say, the one I talked about this morning, the hermaphroditic Quan-Yin[?]. People loved Quan-Yin because she--he/she, she/he--could be a buddha, but has come back into the world to save all beings. The Japanese call he/she _Kanon[?]_, and they have in Kyoto an image of Kanon with one thousand arms, radiating like an aureole all around this great golden figure, and these thousand arms are one thousand different ways of rescuing beings from ignorance. Kanon is a funny thing. I remember one night when I suddenly realized that Kanon was incarnate in the whole city of Kyoto, that this whole city was Kanon, that the police department, the taxi drivers, the fire department, the shopkeepers, in so far as this whole city was a collaborate effort to sustain human life, however bumbling, however inefficient, however corrupt, it was still a manifestation of Kanon, with its thousand arms, all working independantly, and yet as one. So they revere those bodhisattvas as the saviors, come back into the world to deliver all beings. But there is a more esoteric interpretation of this. The bodhisattva returns into the world. That means he has discovered that you don't have to go anywhere to find nirvana. Nirvana is where you are, provided you don't object to it. In other words, change--and everything is change; nothing can be held on to--to the degree that you go with a stream, you see, you are are still, you are flowing with it. But to the degree you resist the stream, then you notice that the current is rushing past you and fighting you. So swim with it, go with it, and you're there. You're at rest. And this is of course particularly true when it comes to those moments when life really seems to be going to take us away, and the stream of change is going to swallow us completely. The moment of death, and we think, 'Oh-oh, this is it. This is the end.' And so at death we withdraw, say 'No, no, no, not that, not yet, please.' But, actually, the whole problem is that there really is no other problem for human beings, than to go over that waterfall when it comes. Just as you go over any other waterfall, just as you go on from day-to-day, just as you go to sleep at night. Be absolutely willing to die. Now, I'm not preaching. I'm not saying you OUGHT to be willing to die, and that you should muscle up your courage and somehow put on a good front when the terrible thing comes. That's not the idea at all. The point is that you can only die well if you understand this system of ways. If you understand that you're disappearance as the form in which you think you are you. Your disappearance as this particular organism is simply seasonal. That you are just as much the dark space beyond death as you are the light interval called life. These are just two sides of you, because YOU is the total way. You see, we can't have half a way. Nobody ever saw waves that just had crests, and no troughs. So you can't have half a human being, who is born but doesn't die. Half a thing. That would be only half a thing. But the propogation of vibrations, and life is vibration, it simply goes on an on, but its cycles are short cycles and long cycles. Space, you see, is not just nothing. If I could magnify my hand to an enormous degree so you could see all the molocules in it, I don't know how far apart they would be, but it seems to me they would be something like tennis balls in a very, very large space, and you'd look when I move my hand, and say 'For god's sake, look at all those tennis balls, they're all going together. Crazy. And there are no strings tying them together. Isn't that queer?' No, but there's space going with them, and space is a function of, or it's an inseparable aspect of whatever solids are in the space. That is the clue, probably, to what we mean by gravity. We don't know yet. So in the same way, when those marvelous sandpipers come around here, the little ones. While they're in the air flying, they have one mind, they move all together. When they alight on the mud, they become individuals and they go pecking around for worms or whatever. But one click of the fingers and all those things go up into the air. They don't seem to have a leader, because they don't follow when they turn; they all turn together and go off in a different direction. It's amazing. But they're like the molocules in my hand. So then, you see, here's the principle: when you don't resist change, I mean over resist. I don't mean being flabby, like I said at the beginning. When you don't resist change, you see that the changing world, which disappears like smoke, is no different from the nirvana world. Nirvana, as I said, means breathe out, let go of the breath. So in the same way, don't resist change; it's all the same principle. So the bodhisattva saves all beings, not by preaching sermons to them, but by showing them that they are delivered, they are liberated, by the act of not being able to stop changing. You can't hang on to yourself. You don't have to try to not hang on to yourself. It can't be done, and that is salvation. That's why you may think it a grisly habit, but certain monks keep skulls on their desks, 'momentomori,' 'be mindful of death.' Gurgdjieff says in one of his books that the most important thing for anyone to realize is that you and every person you see will soon be dead. It sounds so gloomy to us, because we have devised a culture fundamentally resisting death. There is a wonderful saying that Anandakuri- Swami[?] used to quote: 'I pray that death will not come and find me still unannihilated.' In other words, that man dies happy if there is no one to die. In other words, if the ego's disappeared before death caught up to him. But you see, the knowledge of death helps the ego to disappear, because it tells you you can't hang on. So what we need, if we're going to have a good religion around, that's one of the places where it can start: having, I suppose they'd call it The Institution For Creative Dying, something like that. You can have one department where you can have champaign and cocktail parties to die with, another department where you can have glorious religious rituals with priests and things like that, another department where you can have psychadelic drugs, another department where you can have special kinds of music, anything, you know. All these arrangements will be provided for in a hospital for delightful dying. But that's the thing, to go out with a bang instead of a whimper. ALAN WATTS: THE WORLD AS EMPTINESS, pt 3 of 3 I was talking a great deal yesterday afternoon about the Buddhist additude to change, to death, to the transience of the world, and was showing that preachers of all kinds stir people up in the beginning by alarming them about change. That's like somebody actually raising an alarm, just the same way as if I want to pay you a visit I ring the doorbell, and then we can come in and I don't need to raise an alarm anymore. So in the same way, it sounds terrible, you see, that everything is going to die and pass away, and here you are, thinking that happiness, sanity, and security consist in clinging on to things which can't be clung to, and in any case there isn't anybody to cling to them. The whole thing is a weaving of smoke. So, that's the initial standpoint, but, as soon as you really discover this, and you stop clinging to change, then everything is quite different. It becomes amazing. Not only do all your senses become more wide awake, not only do you feel almost as if you're walking on air, but you see, finally, that there is no duality, no difference between the ordinary world and the nirvana world. They're the same world, but what makes the difference is the point of view. And of course, if you keep identifying yourself with some sort of stable entity that sits and watches the world go by, you don't acknowledge your union, your inseparatability from everything that there is. You go by with all the rest of the things, but if you insist on trying to take a permanant stand, on trying to be a permanant witness of the flux, then it grates against you, and you feel very uncomfortable. But it is a fundamental feeling in most of us that we are such witnesses. We feel that behind the stream of our thoughts, of our feelings, of our experiences, there is something which is the thinker, the feeler, and the experiencer. Not recognizing that that is itself a thought, feeling, or experiece, and it belongs within and not outside the changing panorama of experience. It's what you call a cue signal. In other words, when you telephone, and your telephone conversation is being tape recorded, it's the law that there shall be a beep every so many seconds, and that beep cues you in to the fact that this conversation is recorded. So in a very similar way, in our everyday experience there's a beep which tells us this is a continuous experience which is mine. Beep! In the same way, for example, it is a cue signal when a composer arranges some music, and he keeps in it a recurrent theme, but he makes many variations on it. That, or more subtle still, he keeps within it a consistent style, so you know that it's Mozart all the way along, because that sounds like Mozart. But there isn't, as it were, a constant noise going all the way through to tell you it's continuous, although, in Hindu music, they do have something called the drone. There is, behind all the drums and every kind of singing, and it always sounds the note which is the tonic of the scale being used. But in Hindu music, that drone represents the eternal self, the brahman, behind all the changing forms of nature. But that's only a symbol, and to find out what is eternal--you can't make an image of it; you can't hold on to it. And so it's psychologically more condusive to liberation to remember that the thinker, or the feeler, or the experiencer, and the experiences are all together. They're all one. But, if out of anxiety, you try to stabilize, keep permanant, the separate observer, you are in for conflict. Of course, the separate observer, the thinker of the thoughts, is an abstraction which we create out of memory. We think of the self, the ego, rather, as a repository of memories, a kind of safety deposit box, or record, or filing cabinet place where all our experiences are stored. Now, that's not a very good idea. It's more that memory is a dynamic system, not a storage system. It's a repitition of rhythyms, and these rhythyms are all part and parcel of the ongoing flow of present experience. In other words, first of all, how do you distinguish between something known now, and a memory? Actually, you don't know anything at all until you remember it. Because if something happens that is purely instantaneous--if a light flashes, or, to be more accurate, if there is a flash, lasting only one millionth of a second, you probably wouldn't experience it, because it wouldn't give you enough time to remember it. We say in customary speech, 'Well, it has to make an impression.' So in a way, all present knowledge is memory, because you look at something, and for a while the rods and cones in your retina respond to that, and they do their stuff--jiggle, jiggle, jiggle--and so as you look at things, they set up a series of echoes in your brain. And these echoes keep reverberating, because the brain is very complicated. But you then see--first of all, everything you know is remembered, but there is a way in which we distinguish between seeing somebody here now, and the memory of having seen somebody else who's not here now, but whom you did see in the past, and you know perfectly well, when you remember that other person's face, it's not an experience of the person being here. How is this? Because memory signals have a different cue attached to them than present time signals. They come on a different kind of vibration. Sometimes, however, the wiring gets mixed up, and present experiences come to us with a memory cue attached to them, and then we have what is called a _deja vu_ experience: we're quite sure we've experienced this thing before. But the problem that we don't see, don't ordinarily recognize, is that although memory is a series of signals with a special kind of cue attached to them so we don't confuse them with present experience, they are actually all part of the same thing as present experience, they are all part of this constantly flowing life process, and there is no separate witness standing aside from the process, watching it go by. You're all involved in it. Now, accepting that, you see, going with that, although at first it sounds like the knell of doom, is if you don't clutch it anymore, splended. That's why I said death should be occasion for a great celebration, that people should say 'Happy death!' to you, and always surround death with joyous rites, because this is the opportunity for the greatest of all experiences, when you can finally let go because you know there's nothing else to do. There was a _kamikaze_ pilot who escaped because his plane that he was flying at an American aircraft carrier went wrong, and he landed in the water instead of hitting the plane, so he survived. But he said afterwards that he had the most extraordinary state of exaltation. It wasn't a kind of patriotic ecstasy, but the very though that in a moment he would cease to exist--he would just be gone--for some mysterious reason that he couldn't understand, made him feel absolutely like a god. And when I talk to a certain German sage whose name is Count Van Derkheim[?], he said that during the war this happened to people again and again and again. He said they heard the bombs screaming down over their heads, and knew this was the last moment, or that they were in a concentration camp with absolutely no hope of getting out, or that they were displaced in such a way that their whole career was shattered. He said in each of these cases, when anybody accepted the situation as totally inevitable, they suddenly got this amazing kind of enlightenment experience of freedom from ego. Well, they tried to explain it to their friends when it was over and everything had settled down again, and their friends said 'Well, you were under such pressure that you must have gone a little crazy.' But Van Derkheim said 'A great deal of my work is to reassure these people that in that moment there was a moment of truth, and they really saw how things are.' Well then, in Buddhist philosophy, this sort of annihilation of oneself, this acceptance of change is the doctrine of the world as the void. This doctrine did not emerge very clearly, very prominantly, in Buddhism until quite a while after Guatama the buddha had lived. We begin to find this, though, becoming prominant about the year 100 BC, and by 200 AD, it had reached its peak. And this was developed by the Mahayana Buddhists, and it is the doctrine of a whole class of literature which goes by this complex name: _prajna-paramita_. Now 'prajna' means 'wisdom.' 'Paramita,' a crossing over, or going beyond, and there is a small prajna-paramita sutra, a big prajna-paramita sutra, and then there's a little short summary of the whole thing called the Heart Sutra, and that is recited by Buddhists all over Northern Asia, Tibet, China, and Japan, and it contains the saying 'that which is void is precisely the world of form, that which is form is precisely the void.' Form is emptiness, emptiness is form, and so on, and it elaborates on this theme. It's very short, but it's always chanted at important Buddhist ceremonies. And so, it is supposed by scholars of all kinds who have a missionary background that the Buddhists are nihilists, that they teach that the world is really nothing, there isn't anything, and that there seems to be something is purely an illusion. But of course this philosophy is much more subtle than that. The main person who is responsible for developing and maturing this philosophy was Nagarjuna, and he lived about 200 AD. One of the most astonishing minds that the human race has ever produced. And the name of Nagarjuna's school of thought is _Madhyamika_, which means, really, 'the doctrine of the middle way.' But it's sometimes also called 'the doctrine of emptiness,' or _Sunyavada_, from the basic world 'sunya,' or sometimes 'sunya' has 'ta' added on the end, and that 'ta' means 'ness'--'emptiness.' Well, then, first of all, emptiness means, essentially, 'transience,' that's the first thing it means. Nothing to grasp, nothing permanant, nothing to hold on to. But it means this with special reference to ideas of reality, ideas of god, ideas of the self, the brahman, anything you like. What it means is that reality escapes all concepts. If you say there is a god, that is a concept; if you say there is no god, that's a concept. And Nagarjuna is saying that always your concepts will prove to be attempts to catch water in a sieve, or wrap it up in a parcel. So he invented a method of teaching Buddhism which was an extention of the dialectic method that the buddha himself first used. And this became the great way of studying, especially at the University of Nalanda[?], which has been reestablished in modern times, but of course it was destroyed by the Muslims when they invaded India. The University of Nalanda, where the dialectic method of enlightenment was taught. The dialectic method is perfectly simple; it can be done with an individual student and a teacher, or with a group of students and a teacher, and you would be amazed how effective it is when it involves precious little more than discussion. Some of you no doubt have attended tea groups, blab-blab-blabs, or whatever they're called, things of that kind, in which people are there, and they don't know quite why they're there, and there's some sort of so- called resource person to disturb them. And after a while they get the most incredible emotions. Somebody tries to dominate the discussion of the group, say, and then the group kind of goes into the question of why he's trying to dominate it, and so on and so forth. Well, these were the original blab-blabs, and they have been repeated in modern times with the most startling effects. That is to say, the teacher gradually elicits from his participant students what are their basic premises of life. What is your metaphisic, in the sense--I'm not using metaphysic in a kind of spiritual sense, but what are your basic assumptions? What real ideas do you operate on as to what is right and what is wrong, what is the good life and what is not. What arguments are you going to argue strongest? Where do you take your stand? The teacher soon finds this out, for each individual concerned, and then he demolishes it. He absolutely takes away that person's compass. And so they start getting very frightened, and say to the teacher, 'All right, I see now, of course I can't depend on this, but what should I depend on?' And unfortunately, the teacher doesn't offer any alternative suggestions, but simply goes on to examine the question, Why do you think you have to have something to depend on? Now, this is kept up over quite a period, and the only thing that keeps the students from going insane is the presence of the teacher, who seems to be perfectly happy, but isn't proposing any ideas. He's only demolishing them. So we get, finally, but not quite finally, to the void, the sunya, and what then? Well, when you get to the void, there is an enormous and unbelievable sense of relief. That's nirvana. 'Whew!', as I gave a proper English translation of nirvana. So they are liberated, and yet, they can't quite say why or what it is they found out, so they call it the void. But Nagarjuna went on to say 'You mustn't cling to the void.' You have to void the void. And so the void of nonvoid is the great state, as it were, of Nagarjuna's Buddhism. But you must remember that all that has been voided, all that has been denied, are those concepts in which one has hither to attempted to pin down what is real. In Zen Buddhist texts, they say 'You cannot nail a peg into the sky.' And so, to be a man of the sky, a man of the void, is also called 'a man not depending on anything.' And when you're not hung on anything, you are the only thing that isn't hung on anything, which is the universe, which doesn't hang, you see. Where would it hang? It has no place to fall on, even though it may be dropping; there will never be the crash of it landing on a concrete floor somewhere. But the reason for that is that it won't crash below because it doesn't hang above. And so there is a poem in Chinese which speaks of such a person as having above, not a tile to cover the head; below, not an inch of ground on which to stand. And you see, this which to people like us, who are accustomed to rich imageries of the divine--the loving father in heaven, who has laid down the eternal laws, oh word of god incarnate, oh wisdom from above, oh truth unchanged unchanging, oh light of life and love. Then how does it go on? Something about he's written it all in the bible, the wisdom from which the hallowed page, a lantern for our footsteps, shines out from age to age. See, so that's very nice. We feel we know where we are, and that it's all been written down, and that in heaven the lord god resplendant with glory, with all the colors of the rainbow, with all the saints and angels around, and everything like that. So we feel that's positive, that we've got a real rip-roaring gutsy religion full of color and so on. But it doesn't work that way. The more clear your image of god, the less powerful it is, because you're clinging to it, the more it's an idol. But voiding it completely isn't going to turn it into what you think of as void. What would you think of as void? Being lost in a fog, so that it's white all around, and you can't see in any direction. Being in the darkness. Or the color of your head as perceived by your eyes. That's probably the best illustration that we would think of as a void, because it isn't black, it isn't white, it isn't anything. But that's still not the void. Take the lesson from the head. How does your head look to your eyes? Well, I tell you, it looks like what you see out in front of you, because all that you see out in front of you is how you feel inside your head. So it's the same with this. And so, for this reason, the great sixth patriarch, Hui-Neng, in China, said it was a great mistake for those who are practicing Buddhist meditation to try to make their minds empty. And a lot of people tried to do that. They sat down and tried to have no thoughts whatsoever in their minds. Not only no thoughts, but no sense experiences, so they'd close their eyes, they'd plug up their ears, and generally go into sensory deprivation. Well, sensory deprivation, if you know how to handle it, can be quite interesting. It'll have the same sort of results as taking LSD or something like that, and there are special labs nowdays where you can be sensorily deprived to an amazing degree. But if you're a good yogi this doesn't bother you at all, sends some people crazy. But if you did this world, you can have a marvelous time in a sensory deprivation scene. Also, especialy, if they get you into a condition of weightlessness. Skin divers, going down below a certain number of feet--I don't know exactly how far it is--get a sense of weightlessness, and at the same time this deprives them of every sense of responsibility. They become alarmingly happy, and they have been known to simply take off their masks and offer them to a fish. And of course they then drown. So if you skin dive, you have to keep your eye on the time. You have to have a water watch or a friend who's got a string attached to you. If you go down that far, and at a certain specific time you know you have got to get back, however happy you feel, and however much inclined you feel to say 'Survival? Survival? Whatever the hell's the point of that?' And this is happening to the men who go out into space. They increasingly find that they have to have automatic controls to bring them back. Quite aside that they can't change in any way from the spaceship, because once you become weightless... Now isn't that interesting? Can you become weightless here? I said a little while ago that the person who really accepts transience begins to feel weightless. When Suzuki was asked what was it like to have experienced satori, enlightenment, he said it's just like ordinary everyday experience, but about two inches off the ground. Juan-Za[?], the Taoist, once said 'It is easy enough to stand still, the difficulty is to walk without touching the ground.' Now why do you feel so heavy? It isn't just a matter of gravitation and weight. It is that you feel that you are carrying your body around. So there is a koan in Zen Buddhism, 'Who is it that carries this corpse around?' Common speech expresses this all of the time: 'life is a drag.' 'I feel like I'm just dragging myself around.' 'My body is a burden to me.' To whom? To whom? That's the question. When there is no body left for whom the body can be a burden, then the body isn't a burden. But so long as you fight it, it is. So then, when there is no body left to resist the thing that we call change, which is simply another word for 'life,' and when we dispel the illusion that we think our thoughts, instead of being just a stream of thoughts, and that we feel our feelings, instead of being just feelings--it's like saying, you know, 'To feel the feelings' is a redundant expression. It's like saying 'Actually, I hear sounds,' for there ARE no sounds which are not heard. Hearing is sound. Seeing is sight. You don't see sights. Sight-seeing is a ridiculous word! You could say just either 'sighting,' or 'seeing,' one or the other, but SIGHT-seeing is nonsense! So we keep doubling our words, and this doubling--hearing sounds, seeing sights--is comparable to occilation in an electrical system where there's too much feedback. Where, you remember, in the old-fashioned telephone, where the receiver was separate from the mouthpiece, the transmitter. If you wanted to annoy someone who was abusing you on the telephone, you could make them listen to themselves by putting the receiver to the mouthpiece. But it actually didn't have that effect; it set up occilation. It started a howl that would be very, very hard on the ears. Same way if you turn a television camera at the monitor--that is to say, the television set in the studio, the whole thing will start to jiggle. The visual picture will be of occillation. And the same thing happens here. When you get to think that you think your thoughts, the you standing aside the thoughts has the same sort of consequence as seeing double, and then you think 'Can I observe the thinker thinking the thoughts?' Or, 'I am worried, and I ought not to worry, but because I can't stop worrying, I'm worried that I worry.' And you see where that could lead to. It leads to exactly the same situation that happens in the telephone, and that is what we call anxiety, trembling. But his discipline that we're talking about of Nagarjuna's abolishes anxiety because you discover that no amount of anxiety makes any difference to anything that's going to happen. In other words, from the first standpoint, the worst is going to happen: we're all going to die. And don't just put it off in the back of your mind and say 'I'll consider that later.' It's the most important thing to consider NOW, because it is the mercy of nature, because it's going to enable you to let go and not defend yourself all the time, waste all energies in self-defense. So this doctrine of the void is really the basis of the whole Mahayana movement in Buddhism. It's marvelous. The void is, of course, in Buddhist imagery, symbolized by a mirror, because a mirror has no color and yet reflects all colors. When this man I talked of, Hui-Neng, said that you shouldn't just try to cultivate a blank mind, what he said was this: the void, sunyata, is like space. Now, space contains everything--the mountains, the oceans, the stars, the good people and the bad people, the plants, the animals, everything. The mind in us--the true mind--is like that. You will find that when Buddhists use the word 'mind'--they've several words for 'mind,' but I'm not going into the technicality at the moment-- they mean space. See, space is your mind. It's very difficult for us to see that because we think we're IN space, and look out at it. There are various kinds of space. There's visual space--distance-- there is audible space--silence--there is temporal space--as we say, between times--there is musical space--so-called distance between intervals, or distance between tones, rather; quite a different kind of space than temporal or visual space. There's tangible space. But all these spaces, you see, are the mind. They're the dimensions of consciousness. And so, this great space, which every one of us aprehends from a slightly different point of view, in which the universe moves, this is the mind. So it's represented by a mirror, because although the mirror has no color, it is for that reason able to receive all the different colors. Meister Eckhardt[?] said 'In order to see color, my eye has to be free from color.' So in the same way, in order not only to see, but also to hear, to think, to feel, you have to have an empty head. And the reason why you are not aware of your brain cells--you're only aware of your brain cells if you get a tumor or something in the brain, when it gets sick--but in the ordinary way, you are totally unconscious of your brain cells; they're void. And for that reason you see everything else. So that's the central principle of the Mahayana, and it works in such a way, you see, that it releases people from the notion that Buddhism is clinging to the void. This was very important when Buddhism went into China. The Chinese really dug this, because Chinese are a very practical people, and when they found these Hindu Buddhist monks trying to empty their minds and to sit perfectly still and not to engage in any family activities--they were celibates--Chinese thought they were crazy. Why do that? And so the Chinese reformed Buddhism, and they allowed Buddhist priests to marry. In fact, what they especially enjoyed was a sutra that came from India in which a layman was a wealthy merchant called Vimalakirti outargued all the other disciples of buddha. And of course, you know these dialectic arguments are very, very intense things. If you win the argument, everybody else has to be your disciple. So Vimalakirti the layman won the debate, even with Manjustri[?], who is the bodhisattva of supreme wisdom. They all had a contest to define the void, and all of them gave their definitions. Finally Manjustri gave his, and Vimalakirti was asked for his definition, and he said nothing, and so he won the whole argument. 'The thunderous silence.' So Chinese and Japanese Buddhism is very strongly influenced by that trend that the void and form are the same. This is a very favorite subject for Zen masters and people who like to write. The void precisely is form. And they do this with great flourishes of caligraphy on the big sheets of paper. I'll show you some; I've got some for the seminar after next. But you see, this is not a denial of the world; it's not a putdown idea. To say that this world is diaphanous as, to use Shakespeare's phrase, an insubstantial pageant, is really to get into the heart of its glory. Alan Watts at deoxy.org ==អត្ថន័យ​​ត្រូវ​គ្នា​នឹង​​​វិទ្យាសាស្ត្រ== ==ឯកសារ​យោង== # [[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[សុត្តន្តបិដក]] > [[មជ្ឈិមនិកាយ]] > [[ឧបរិបណ្ណាសក]] > [[សុញ្ញតវគ្គ]] > [[ចូឡសុញ្ញតសូត្រ]] (Cula-suññata Sutra) សៀវភៅ​[[ភាគ២៧]] ទំព័រទី ៣ ដល់​ទំព័រ​ទី ១៦ ។ #[https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/mn/mn.121.than.html Cula-suññata Sutta: The Lesser Discourse on Emptiness​ (MN 121)] #พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๔ > พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๖ > มัชฌิมนิกาย > อุปริปัณณาสก์ > สุญญตวรรค > [http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=14&A=4714 จูฬสุญญตสูตร] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422031503/https://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=14&A=4714 |date=2021-04-22 }} #[[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[សុត្តន្តបិដក]] > [[មជ្ឈិមនិកាយ]] > [[ឧបរិបណ្ណាសក]] > [[សុញ្ញតវគ្គ]] > [[មហាសុញ្ញតសូត្រ]] សៀវភៅ​[[ភាគ២៧]] ទំព័រទី ១៧ ដល់​ទំព័រ​ទី ៣៩ ។ #[https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/mn/mn.122.than.html Maha-suññata Sutta: The Greater Discourse on Emptiness (MN 122)] #พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๔ > พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๖ > มัชฌิมนิกาย > อุปริปัณณาสก์ > สุญญตวรรค > [http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=14&A=4846 มหาสุญญตสูตร] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823151356/http://www.84000.org/tipitaka/read/r.php?B=14&A=4846 |date=2019-08-23 }} # អត្ថន័យ​លំអិត​នៃ​សុញ្ញតា (Emptiness) សំដែង​ដោយ ភិក្ខុ ពុទ្ធទាស ហៅ​​ Ajahn Buddhadasa <​http://www.budsas.org/ebud/ebdha196.htm> mfphhhenngbv2tzu733cjtvgr76vs9q 0 26565 335326 316965 2026-05-16T08:25:58Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335326 wikitext text/x-wiki === សុភសូត្រ === ==== រឿង​សុភ​មាណព ==== [១១៦] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ ។ សម័យមួយ កាលព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ មិនទាន់យូរប៉ុន្មានព្រះអានន្ទមានអាយុ គង់នៅក្នុងជេតវនារាម របស់អនាថបិណ្ឌិកគហបតី ជិតក្រុងសាវត្ថី ។ [១១៧] សម័យនោះឯង សុភមាណព ជាកូននៃតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ នៅអាស្រ័យក្នុងក្រុងសាវត្ថី ដោយកិច្ចឯណានីមួយ ។ លំដាប់នោះ សុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ ហៅមាណពម្នាក់មកថា ម្នាលមាណព ឯងចូរមកនេះ ឯងចូរទៅរកព្រះសមណៈ ឈ្មោះអានន្ទ លុះចូលទៅដល់ហើយ ចូរសួរនូវអាការមានអាពាធតិច មានរោគតិច ក្រោកទៅមកបានរហ័សរហួន មានកម្លាំង នៅជាសុខសប្បាយ នឹងព្រះសមណៈ ឈ្មោះអានន្ទ តាមពាក្យរបស់អញថា សុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ ផ្តាំឲ្យសួរនូវអាការមានអាពាធតិច មានរោគតិច ក្រោកទៅមក បានរហ័សរហួន និងកម្លាំង និងអាការនៅជាសុខសប្បាយ ចំពោះព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ រួចហើយ ឯងចូរនិមន្តថា សូមព្រះអានន្ទជាម្ចាស់ អាស្រ័យនូវសេចក្តីអនុគ្រោះ និមន្តមកកាន់ទីលំនៅរបស់សុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ឲ្យទាន ។ មាណពនោះ ទទួលពាក្យសុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ថា បាទ អ្នកម្ចាស់ ហើយក៏ចូលទៅរកព្រះអានន្ទមានអាយុ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលពាក្យរាក់ទាក់ សំណេះសំណាល ទៅនឹងព្រះអានន្ទមានអាយុ លុះបញ្ចប់ពាក្យដែលគួររីករាយ និងពាក្យដែលគួររលឹកហើយ អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ។ លុះមាណពនោះ អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ បានទូលស្នើសេចក្តីនេះ នឹងព្រះអានន្ទមានអាយុថា សុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ សួរនូវអាការមិនមានអាពាធ មិនមានរោគ ក្រោកទៅមកបានរហ័សរហួន កម្លាំង និងអាការនៅជាសុខសប្បាយ ចំពោះព្រះអានន្ទជាម្ចាស់ រួចហើយឲ្យនិមន្តយ៉ាងនេះថា សូមព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ អាស្រ័យនូវសេចក្តីអនុគ្រោះ និមន្តទៅកាន់លំនៅរបស់សុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ឲ្យទាន ។ [១១៨] កាលមាណព ពោលពាក្យយ៉ាងនេះហើយ ព្រះអានន្ទមានអាយុ ក៏មានថេរវាចាដូច្នេះ ទៅនឹងមាណពនោះថា ម្នាលមាណព កាលនេះមិនគួរ (នឹងទៅទេ) ដ្បិតថ្ងៃនេះ យើងបានឆាន់ថ្នាំខ្លះទៅហើយ បើដូច្នោះ ចាំយើងពិចារណា នូវកាល និងសម័យសិន ហើយសឹមទៅក្នុងថ្ងៃស្អែក ។ មាណពនោះ ទទួលពាក្យព្រះអានន្ទមានអាយុថា ករុណាលោកម្ចាស់ ហើយក្រោកចាកអាសនៈ ចូលទៅរកសុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ លុះចូលទៅដល់ហើយ បានពោលពាក្យនេះ នឹងសុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ថា ខ្ញុំបាននិយាយនឹងព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​នោះ តាមពាក្យរបស់អ្នករួចហើយថា សុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍សូរនូវអាការមិនមានអាពាធ មិនមានរោគ ក្រោកទៅមកបានរហ័សរហួន និងកំឡាំង និងអាការនៅជាសុខសប្បាយ ចំពោះព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ហើយនិមន្តយ៉ាងនេះថា សូមព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ អាស្រ័យនូវសេចក្តីអនុគ្រោះ និមន្តទៅកាន់លំនៅសុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ឲ្យទាន បពិត្រអ្នកម្ចាស់ កាលដែលខ្ញុំពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះសមណៈអានន្ទ បានពោលពាក្យនេះ នឹងខ្ញុំថា ម្នាលមាណព កាលនេះមិនគួរ (នឹងទៅទេ) ដ្បិតថ្ងៃនេះ យើងបានឆាន់ថ្នាំខ្លះទៅហើយ បើដូច្នោះ ចាំយើងពិចារណា នូវកាល និងសម័យសិន ហើយសឹមទៅក្នុងថ្ងៃស្អែក បពិត្រអ្នកម្ចាស់ ព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​នោះ បានធ្វើឱកាស ដើម្បីនិមន្តមកឆាន់ក្នុងថ្ងៃស្អែក ដោយកិច្ចណា កិច្ចនេះ ខ្ញុំបានធ្វើសម្រេចហើយ ដោយហេតុមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ។ ==== '''សុភសូត្រ អរិយខន្ធ ៣ - អរិយសីលក្ខន្ធ''' ==== [១១៩] លុះកន្លងរាត្រីនោះហើយ ព្រះអានន្ទមានអាយុ​ទ្រង់ស្បង់ និងបាត្រ ចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ មានភិក្ខុ​មួយ​រូប​ឈ្មោះចេតកៈ ជាបច្ឆាសមណៈ ក៏ចូលសំដៅទៅត្រង់ទីលំនៅ​របស់សុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏គង់លើអាសនៈ ដែលគេក្រាលបម្រុងទុក ។ លំដាប់នោះ សុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ ចូលទៅរកព្រះអានន្ទមានអាយុ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលពាក្យរាក់ទាក់ សំណេះសំណាល នឹងព្រះអានន្ទមានអាយុ លុះបញ្ចប់នូវពាក្យដែលគួររីករាយ និងពាក្យដែលគួររលឹកហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ។ លុះសុភមាណព ជាកូនតោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ។ បានទូលស្នើរឿងនេះ នឹងព្រះអានន្ទមានអាយុថា ព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ជាឧបដ្ឋាក ជាអ្នកនៅជិតដិត ជាអ្នកបម្រើជិត នៃព្រះគោតមដ៏​ចម្រើន​នោះ អស់កាលជាអង្វែង ព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ គួរនឹងដឹងរឿងនុ៎ះ ព្រះគោតមដ៏​ចម្រើន​នោះ បានពោលសរសើរធម៌ទាំងឡាយណា ទាំងណែនាំប្រជុំជននេះ ឲ្យតាំងនៅ ឲ្យប្រតិស្ឋានក្នុងធម៌ទាំងឡាយណា បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ព្រះគោតមដ៏​ចម្រើន​នោះ បានពោលសរសើរធម៌ទាំងឡាយនោះ ដូចម្តេចខ្លះ ? ទាំងបានណែនាំប្រជុំជននេះ ឲ្យតាំងនៅ ឲ្យប្រតិស្ឋាន ក្នុងធម៌ដូចម្តេចខ្លះ ? === អរិយខន្ធ ៣ === ==== អរិយសីលក្ខន្ធ ==== ព្រះអានន្ទតបថា ម្នាលមាណព ព្រះមានព្រះភាគនោះ ព្រះអង្គបានពោលសរសើរ'''ខន្ធ ៣ យ៉ាង''' ទាំងបានណែនាំប្រជុំជននេះ ឲ្យតាំងនៅ ឲ្យប្រតិស្ឋាន ក្នុងខន្ធទាំង ៣ យ៉ាងនុ៎ះ ខន្ធទាំង ៣ យ៉ាងនោះ តើដូចម្តេចខ្លះ ? គឺ'''អរិយសីលក្ខន្ធ'''១ '''អរិយសមាធិក្ខន្ធ'''១ '''អរិយបញ្ញាខន្ធ'''១ ម្នាលមាណព ព្រះមានព្រះភាគនោះ ព្រះអង្គបានពោលសរសើរ​ខន្ធទាំង ៣ យ៉ាងនេះឯង ទាំងបានណែនាំប្រជុំជននេះ ឲ្យតាំងនៅ ឲ្យប្រតិស្ឋាន ក្នុងខន្ធទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ។ [១២០] សុភមាណពទូលសួរថា បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ចុះ'''<u>អរិយសីលក្ខន្ធ</u>''' ដែលព្រះគោតមដ៏​ចម្រើន​នោះ ទ្រង់បានពោលសរសើរហើយ ទាំងបានណែនាំប្រជុំជននេះ ឲ្យតាំងនៅ ឲ្យប្រតិស្ឋាននោះ តើដូចម្តេច ? ព្រះអានន្ទតបថា ម្នាលមាណព ព្រះតថាគត'''កើតឡើង ក្នុងលោកនេះ ជាបុគ្គលឆ្ងាយចាកសេចក្តីសៅហ្មងគ្រប់​យ៉ាង ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួង ដោយប្រពៃ ចំពោះព្រះអង្គ បរិបូណ៌​ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ គឺសេចក្តីចេះដឹង និងក្រឹត្យ ដែលបុគ្គល​គប្បីប្រព្រឹត្ត មានដំណើរល្អ ជ្រាប​ច្បាស់នូវត្រៃលោក ប្រសើរដោយសីលាទិគុណ រកបុគ្គលណាមួយស្មើគ្មាន ជាអ្នក​ទូន្មាន​នូវបុរស ដែលគួរទូន្មានបាន ជាគ្រូនៃទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច​ធម៌ លែងវិលត្រឡប់មកកាន់ភពថ្មីទៀត ព្រះតថាគតនោះ បានត្រាស់ដឹង បានធ្វើឲ្យ​ជាក់​ច្បាស់ដោយព្រះអង្គឯង ហើយញុំាង​លោកនេះ ព្រមទាំង​ទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទាំងមនុស្សជាសម្មតិទេព និង​មនុស្ស​ដ៏សេស ឲ្យ​ត្រាស់ដឹងផង ។''' ព្រះអង្គទ្រង់សំដែង​ធម៌ មានលំអបទដើម លំអបទកណ្តាល និងលំអបទចុង ជាធម៌បរិបូណ៌​ដោយអត្ថ និងព្យញ្ជនៈ ទ្រង់ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយធម៌ ដ៏​បរិសុទ្ធបរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ទាំងអស់ ។ គហបតីក្តី កូនរបស់គហបតីក្តី ឬបុគ្គល កើតក្នុងត្រកូលឯណានីមួយ ជាខាងក្រោយក្តី ស្តាប់នូវធម៌នោះ លុះបុគ្គលនោះ ស្តាប់នូវធម៌នោះហើយ រមែងបាននូវសទ្ធា ក្នុងព្រះតថាគត លុះបុគ្គលនោះ ប្រកបដោយការបាននូវសទ្ធានេះហើយ រមែងពិចារណាឃើញច្បាស់ថា ឃរាវាសចង្អៀតចង្អល់ ជាផ្លូវហូរមកនៃធូលី គឺកិលេស បព្វជ្ជា ទើបមានឱកាសទំនេរ បុគ្គលដែលនៅជាគ្រហស្ថ គ្រប់គ្រងផ្ទះ មិនងាយនឹងប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ឲ្យបរិបូណ៌ ពេញលេញ ឲ្យបរិសុទ្ធពេញលេញ ដូចស័ង្ខដែលគេខាត់ហើយនោះទេ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ កោរសក់ និងពុកមាត់ ពុកចង្ការួចហើយ ស្លៀកដណ្តប់នូវសំពត់ជ្រលក់អម្ចត់ ហើយចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួស ។ លុះកាលជាខាងក្រោយមក បុគ្គលនោះ លះបង់គំនរភោគៈតិចក្តី លះបង់គំនរភោគៈច្រើនក្តី លះបង់នូវញាតិវង្សតិចក្តី លះបង់នូវញាតិវង្សច្រើនក្តី កោរសក់ និងពុកមាត់ ពុកចង្ការួចហើយ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់ជ្រលក់អម្ចត់ ហើយចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួស ។ កាលបើបុគ្គលនោះបួសយ៉ាងនេះហើយ ក៏សង្រួមក្នុង'''បាតិមោក្ខសំវរសីល''' ប្រកបដោយ'''អាចារៈ''' និង'''គោចរៈ''' ឃើញភ័យក្នុងទោស សូម្បីបន្តិចបន្តួច សមាទានសិក្សា ក្នុងសិក្ខាបទទាំងឡាយ ប្រកបដោយកាយកម្ម និងវចីកម្មជាកុសល មានអាជីវៈដ៏បរិសុទ្ធ បរិបូណ៌ដោយសីល រក្សានូវទ្វារ​ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ​ប្រកបដោយសតិសម្បជញ្ញៈ ជាអ្នកសន្តោស ។ ===== ចូឡសីល ===== [១២១] ម្នាលមាណព ចុះភិក្ខុជាអ្នក'''បរិបូណ៌ដោយសីល''' តើដូចម្តេច ? ១. ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ លះបង់បាណាតិបាត វៀរស្រឡះចាកបាណាតិបាត ជាអ្នកមានគ្រឿងវាយសំពង ដាក់ចុះហើយ មានគ្រឿងសស្ត្រាដាក់ចុះហើយ មានសេចក្តីខ្មាសបាប មានចិត្តអាណិតអាសូរ ជាអ្នកមានសេចក្តីអនុគ្រោះដោយប្រយោជន៍ ដល់សត្វមានជីវិតទាំងពួង ។ នេះ​ជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ២. ភិក្ខុលះបង់អទិន្នាទាន ជាអ្នកវៀរស្រឡះ​ចាកអទិន្នាទាន កាន់​យកតែ​វត្ថុ​ដែលគេឲ្យ ចង់បានតែវត្ថុដែលគេឲ្យ មានខ្លួន​ដ៏ស្អាត មិនមែនជា​មនុស្ស​ល្មួច ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៣. ភិក្ខុលះបង់អព្រហ្មចរិយៈ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏​ប្រសើរ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តឆ្ងាយ ជាអ្នកវៀរចាកមេថុនធម្ម ដែលជាធម៌​របស់អ្នកស្រុក ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៤. ភិក្ខុលះបង់មុសាវាទ ជាអ្នកវៀរស្រឡះ​ចាកមុសាវាទ ពោលតែពាក្យពិត តនូវពាក្យពិត ដោយពាក្យពិត ជាអ្នកមានសំដីនឹង មានពាក្យដែលគេ​គប្បីជឿ មិនបានពោល​បំភ្លាត់​សត្វលោក ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៥. ភិក្ខុលះបង់បិសុណាវាចា ជាអ្នកវៀរស្រឡះ​ចាកបិសុណាវាចា ឮអំពីទីនេះ មិនបានយក​ទៅ​ប្រាប់​ក្នុងទីឯណោះ ដើម្បីបំបែក​នូវជនទាំងឡាយនេះ ឬឮក្នុងទីឯណោះ មិនបាន​យក​មកប្រាប់ដល់ជនទាំងឡាយនេះ ដើម្បី​បំបែកនូវ​ជនទាំងឡាយឯណោះ ជាអ្នក​ផ្សះផ្សានូវជនទាំងឡាយ ដែលបែកគ្នាហើយ ឬឲ្យកម្លាំងថែម​ដល់ពួកជន ដែលជា​នឹងគ្នា​ហើយ មានសេចក្តីព្រមព្រៀងគ្នាជាទីត្រេកអរ ត្រេកអរតែក្នុងសេចក្តីព្រមព្រៀងគ្នា រីករាយ​តែក្នុងសេចក្តីព្រមព្រៀងគ្នា ជាអ្នកនិយាយតែវាចាដែល​ជាគ្រឿង​ធ្វើនូវ​សេចក្តី​ព្រមព្រៀងគ្នា ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៦. ភិក្ខុលះបង់ផរុសវាចា ជាអ្នកវៀរស្រឡះ​ចាកផរុសវាចា ក៏វាចាណាដែលមិនមានទោស នាំមកនូវសេចក្តីសុខដល់ត្រចៀក (អ្នកដទៃ) ជាពាក្យគួរឲ្យកើតសេចក្តីស្រឡាញ់ ជាពាក្យគួរ​តម្កល់​ទុកក្នុងហឫទ័យ ជាសំដី​របស់អ្នកក្រុង ជាពាក្យជាទីត្រេកអរនៃជនច្រើនគ្នា ជាទីគាប់ចិត្ត​នៃជនច្រើនគ្នា តែងពោល​នូវវាចាមានសភាពដូច្នោះ ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៧. ភិក្ខុលះបង់​សម្ផប្បលាបៈ ជាអ្នកវៀរស្រឡះ​ចាកសម្ផប្បលាបៈ ជាអ្នកពោលនូវពាក្យ​ក្នុង​កាលគួរ ពោល​នូវពាក្យពិត ពោលនូវអត្ថ ពោលនូវ​ធម៌ ពោលនូវ​វិន័យ ពោលនូវ​ពាក្យ​គួរតម្កល់​ទុក​ក្នុងហឫទ័យ ជាពាក្យ​ប្រកបដោយ​គ្រឿង​អាង ជាពាក្យ​មានកំណត់ ជាពាក្យ​ប្រកប​ដោយ​ប្រយោជន៍ តាមកាលដ៏គួរ ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៨. ភិក្ខុវៀរស្រឡះ​ចាក​ការធ្វើ​ពីជគាម និងភូតគាម [វត្ថុដែល​មានពូជដុះឡើងបាន តែមិនដុះ​ជាប់នឹង​ផែនដី មានគ្រាប់ឈើជាដើម ហៅថាពីជគាម, ឈើ ស្មៅជាដើម ដែលដុះ​ជាប់នឹងផែនដី ហៅថា ភូតគាម ។] ឲ្យវិនាស ។ ៩. ជាអ្នកបរិភោគ​ភត្តតែ១ពេល វៀរបរិភោគ​ក្នុងរាត្រី វៀរបរិភោគ​ក្នុងកាលខុស ។ ១០. វៀរចាកការមើលនូវរបាំ និងស្តាប់នូវចម្រៀង និងភ្លេងប្រគំ ដែល​ជា​សត្រូវ​ដល់កុសលធម៌ ។ ១១. វៀរចាកការទ្រទ្រង់​និងការប្រដាប់​ស្អិតស្អាងរាងកាយ ដោយផ្កាកម្រង គ្រឿង​ក្រអូប និងគ្រឿង​លាបផ្សេងៗ ។ ១២. វៀរចាក​ទីដេក ទីអង្គុយដ៏ខ្ពស់ និងទីដេក ទីអង្គុយ​ដ៏​ប្រសើរ ។ ១៣. វៀរចាក​ការទទួល​នូវមាស និងប្រាក់ ។ ១៤. វៀរចាកការទទួល​នូវធញ្ញជាតិឆៅ ។ ១៥. វៀរចាកការទទួល​នូវសាច់ឆៅ ។ ១៦. វៀរចាកការទទួល​នូវស្រី និងកុមារី ។ ១៧. វៀរចាកការទទួល​ខ្ញុំស្រី និងខ្ញុំប្រុស ។ ១៨. វៀរចាកការទទួល​នូវពពែ និងចៀម ។ ១៩. វៀរចាកការទទួល​នូវ​មាន់ និង​ជ្រូក ។ ២០. វៀរចាកការទទួល​នូវដំរី គោ សេះឈ្មោលញី ។ ២១. វៀរចាកការទទួល​នូវ​ស្រែ និងចម្ការ ។ ២២. វៀរចាកការប្រកប​នូវទូតកម្ម គឺនាំសំបុត្រ ឬពាក្យបណ្តាំរបស់គ្រហស្ថ និងទៅ​ដោយ​គេប្រើអំពី​ផ្ទះមួយ ទៅផ្ទះមួយ ។ ២៣. វៀរចាកការទិញ និងលក់ ។ ២៤. វៀរចាកការបញ្ឆោត ឬបន្លំដោយជញ្ជីង និងបញ្ឆោត ដោយភាជន៍កាឡៃមាស (ជាដើម) និងបញ្ឆោត​ដោយ​រង្វាល់រង្វាស់ ។ ២៥. វៀរចាកការ​ប្រកបនូវអំពើ​វៀច គឺបង្ខុសបំភាន់ ''[បានខាង​ចៅក្រមស៊ីសំណូក​គេ ហើយកាត់ក្តីវៀច ធ្វើអ្នកចាញ់ឲ្យទៅជាឈ្នះ អ្នកឈ្នះឲ្យទៅជាចាញ់​វិញ ។]'' និងបញ្ឆោត​បោកប្រាស និងបន្លំដោយរបស់ក្លែង ។ ២៦. វៀរចាកការ​កាត់ (នូវអវយវៈ មានដៃជាដើម) ការសម្លាប់ ការចង ការលាក់ខ្លួន ពួនចាំ​ធ្វើអំពើអាក្រក់ និងការប្លន់​ការកំហែងយកទ្រព្យ ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ '''ចប់​ចូឡសីល''' ===== មជ្ឈិមសូត្រ ===== ១. មួយវិញទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវភោជនទាំងឡាយ ដែលទាយកឲ្យដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ រមែងប្រកបរឿយៗនូវការធ្វើពីជគាម និងភូតគាម​ឲ្យ​វិនាស មានសភាពដូច្នេះ ។ ពីជគាម និង​ភូតគាមនោះ តើដូចម្តេចខ្លះ ? គឺមើម ឬឫសជាពូជ១ ដើមជាពូជ១ ថ្នាំងជាពូជ១ ចុង ឬត្រួយជាពូជ១ គ្រាប់ជាពូជ១ ជាគំរប់៥ ។ ភិក្ខុជាអ្នកវៀរចាកការធ្វើពីជគាម និង​ភូតគាម​ឲ្យ​វិនាស មានសភាពដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ២. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ដែលទាយក​ឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ រមែង​ប្រកប​រឿយ​ៗនូវការបរិភោគវត្ថុ ដែលសន្សំទុក មានសភាពដូច្នេះ ។ ការសន្សំទុកនោះ តើដូច​ម្តេច​ ? គឺសន្សំបាយទុក១ សន្សំទឹកទុក១ សន្សំសំពត់ទុក១ សន្សំយានទុក១ សន្សំទីដេកទុក១ សន្សំ​គ្រឿង​ក្រអូបទុក១ សន្សំគ្រឿងអាមិសៈទុក១ ។ ភិក្ខុជាអ្នកវៀរចាកការ​បរិភោគវត្ថុ ដែល​សន្សំទុក មានសភាពដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៣. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ដែលទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ រមែង​ប្រកប​រឿយ​ៗនូវការមើល ការស្តាប់នូវល្បែង ដែលជាសត្រូវ​ដល់​កុសលធម៌ មានសភាពដូច្នេះ ។ ល្បែង​ជា​សត្រូវ ដល់​កុសលធម៌នោះ តើដូចម្តេច ? គឺល្បែងរាំខ្លះ ច្រៀងខ្លះ ប្រគំខ្លះ មហោស្រពខ្លះ ចម្បាំងមហា​ភារតៈ និងរាមកេរ្តិ៍ជាដើមខ្លះ គងខ្លះ រគាំងខ្លះ ស្គរមានជ្រុង ៤ ខ្លះ គូរគំនូររូបរបាំខ្លះ ល្បែងដុំដែកខ្លះ ល្បែង​រ៉ាវ​ខ្លះ ល្បែង​លាងឆ្អឹងខ្លះ ដំរីជល់គ្នាខ្លះ សេះប្រខាំគ្នាខ្លះ ក្របីជល់គ្នាខ្លះ គោជល់គ្នាខ្លះ ពពែជល់​គ្នាខ្លះ កែះជល់​គ្នាខ្លះ មានជល់​គ្នាខ្លះ ចាបជល់​គ្នាខ្លះ ល្បែង​គុណ​ដំបង​ខ្លះ ប្រដាល់ខ្លះ ចំបាប់ខ្លះ ចម្បាំងខ្លះ ទីគេរាប់ពលខ្លះ ទីលំនៅកងទ័ពខ្លះ ទីមើល​ពួក​សេនា​ដែល​ប្រកបដោយអង្គ ៤ ​ខ្លះ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរចាកការមើល ការស្តាប់នូវល្បែង ដែលជាសត្រូវ​ដល់​កុសលធម៌ មានសភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៤. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ រមែង​ប្រកបរឿយ​ៗ​នូវ​ល្បែងបាស្កា ដែលជាហេតុ ជាទីតាំងនៃសេចក្តីប្រមាទ មានសភាពដូច្នេះ ។ ល្បែងបាស្កានោះ តើដូចម្តេចខ្លះ ? គឺបាស្កា​មានក្រឡា​៨ [ចត្រង្គមានក្រឡា៨ ។]ខ្លះ បាស្កា​មានក្រឡា១០ [ចត្រង្គ​មានក្រឡា១០ ន័យខ្លះថា បាយខុំ ។]ខ្លះ បាស្កាដែលលេង​ឰដ៏អាកាស [ចត្រង្គឥតក្តារ លេង​តែមាត់​ទទេ ។]ខ្លះ ល្បែងវាងផ្លូវ​ដែលគួរវាង [ប្រហែល​ជាបិទមុខ បិទពួន ។]ខ្លះ ល្បែងផ្ទាត់គ្រាប់​មានគ្រាប់​ក្រួស​ជាដើមខ្លះ លេងបាស្កាក្នុងទីលាន​សម្រាប់​លេងខ្លះ ល្បែងហ៊ឹង ឬកូនគោលខ្លះ ល្បែង​រលាស់​ទឹក​លាក់ឲ្យទាយរូបខ្លះ ល្បែង​អង្គញ់ខ្លះ ល្បែងផ្លុំ​ប៉ីស្លឹកខ្លះ ល្បែង​នង្គ័លតូចខ្លះ ល្បែងដាំដូងខ្លះ ល្បែង​កង្ហារខ្លះ ល្បែង​វាល់ដីខ្សាច់ (បាយឡុកបាយឡ)ខ្លះ ល្បែង​រថតូចខ្លះ ល្បែងធ្នូតូចខ្លះ ល្បែង​សរសេរ​អក្សរខ្យល់ឲ្យទាយខ្លះ ល្បែង​ទាយចិត្ត (ស្តេច​ចង់)​ខ្លះ ល្បែងកំប្លែង​ត្រាប់គេខ្លះ ។ ឯភិក្ខុ​ជាអ្នក​វៀរចាក​ល្បែង​បាស្កា ដែលជា​ហេតុ ជាទីតាំង​នៃសេចក្តីប្រមាទ មានសភាពដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះដែរ ។ ៥. មួយវិញទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ​ដែលទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ តែង​ប្រកប​រឿយ​ៗ​នូវឧច្ចាសយនមហាសយនៈ (ទីដេក ទីអង្គុយដ៏ខ្ពស់ និងទីដេក​ទីអង្គុយ​ដ៏ប្រសើរ) មាន​សភាព​ដូច្នេះ ។ ឧច្ចាសយនមហាសយនៈនោះ តើដូចម្តេច ? គឺអាសនៈ​ដែលខ្ពស់​ហួស​ប្រមាណ​ខ្លះ គ្រែ​ដែល​មានជើងវិចិត្រ ​ដោយរូបសត្វសាហាវខ្លះ ព្រំដែលមានរោមវែងជាង​បួន​ធ្នាប់​ខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោម វិចិត្រដោយរូបសត្វ​សាហាវខ្លះ កម្រាលមានពណ៌ស ដែល​ធ្វើ​ដោយរោម​សត្វខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោមសត្វ មាន​ផ្កាដេរដាសខ្លះ កម្រាលដែលញាត់​ដោយសំឡីជា​ប្រក្រតីខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោមសត្វ វិចិត្រដោយរូប​សត្វសាហាវ មានសីហៈ និង​ខ្លាធំជាដើមខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោមសត្វ​មានរោមច្រាង​ឡើងតែម្ខាងខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោមសត្វ មានរោមច្រាងឡើង​ទាំងសងខាងខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយឌិនខ្សែសយមាស និងសូត្រ ចាក់ស្រែះ​ដោយរតនវត្ថុ មានមាសជាដើមខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយសរសៃសូត្រ ចាក់​ស្រែះ​ដោយរតនវត្ថុខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោមសត្វ ល្មម​ចុះពួកស្រីរបាំ១៦នាក់ ឈរ​រាំ​បាន​ខ្លះ កម្រាលសម្រាប់​ក្រាលលើខ្នងដំរីខ្លះ កម្រាល​សម្រាប់ក្រាលលើខ្នងសេះខ្លះ កម្រាលសម្រាប់​ក្រាលលើរថខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយស្បែក​ខ្លាខ្លះ កម្រាល​ដ៏ឧត្តម ដែល​ធ្វើដោយស្បែក​សត្វ​ឈ្មុស​ខ្លះ ខ្នើយ​មានពណ៌​ក្រហមទាំងពីរខាង គឺខ្នើយ​ក្បាល និងខ្នើយជើង ព្រមទាំងពិតាន មាន​ពណ៌​ក្រហមខ្លះ ។ ភិក្ខុ​ជាអ្នក​វៀរចាកឧច្ចាសយនមហាសយនៈ មានសភាពដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៦. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ដែលទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ តែង​ប្រកប​រឿយ​ៗ​នូវវត្ថុ​ជាទីតាំងនៃ​ការប្រដាប់ស្អិតស្អាង​រាងកាយ មានសភាពដូច្នេះ ។ វត្ថុជាទីតាំង​នៃការ​ប្រដាប់ស្អិតស្អាងរាងកាយនោះ តើដូចម្តេច ? គឺការដុសខាត់ បំបាត់ក្លិនអាក្រក់ (គ្រឿងអប់)ខ្លះ ការច្របាច់រឹតខ្លះ ការផ្ងូតទឹកខ្លះ ការគក់ច្របាច់ខ្លះ កញ្ចក់ខ្លះ វត្ថុសម្រាប់​លាបគ្រឿងប្រដាប់ខ្លះ ផ្កាកម្រង គ្រឿងក្រអូប និងគ្រឿងលាបខ្លះ គ្រឿងលំអិតសម្រាប់​ប្រោះមុខខ្លះ វត្ថុសម្រាប់​លាប​មុខ​ខ្លះ គ្រឿងប្រដាប់ដៃខ្លះ ចំណង​ផ្នួងសក់ខ្លះ ដំបងខ្លះ បំពង់ថ្នាំខ្លះ ដាវខ្លះ ព្រះខាន់ខ្លះ ឆត្រខ្លះ ស្បែក​ជើងដ៏វិចិត្រខ្លះ មកុដ ឬក្បាំងមុខ(ស្នៀតសក់)ខ្លះ កែវមណីខ្លះ ផ្លិតធ្វើដោយ​រោម​កន្ទុយ​សត្វ​ខ្លះ សំពត់សខ្លះ សំពត់​មាន​ជាយ​វែងខ្លះ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរចាកការប្រកបរឿយៗ នូវ​វត្ថុជាទីតាំង​នៃការប្រដាប់​ស្អិតស្អាង​រាងកាយ មានសភាពដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៧. មួយទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ តែង​ប្រកបរឿយៗ​នូវ​តិរច្ឆានកថា (ពាក្យ​និយាយទទឹងផ្លូវសួគ៌ និងផ្លូវព្រះនិព្វាន) មានសភាព​យ៉ាងនេះ ។ តិរច្ឆាន​កថា​នោះ តើ​ដូចម្តេច ? គឺការនិយាយអំពីស្តេចខ្លះ និយាយអំពី​ចោរខ្លះ និយាយអំពី​អាមាត្រធំខ្លះ និយាយអំពី​សេនាទាហាន​ខ្លះ និយាយអំពីភ័យខ្លះ និយាយអំពីចម្បាំងខ្លះ និយាយ​អំពី​បាយ​ម្ហូប​ចំណី​ខ្លះ និយាយអំពី​ទឹកផឹកខ្លះ និយាយ​អំពីសំពត់ខ្លះ និយាយអំពី​ទីដេកខ្លះ និយាយ​អំពី​ផ្កា​កម្រង​ខ្លះ និយាយ​អំពី​គ្រឿង​ក្រអូបខ្លះ និយាយអំពីញាតិខ្លះ និយាយ​អំពីយានខ្លះ និយាយ​អំពី​ស្រុក​ខ្លះ និយាយ​អំពី​និគមខ្លះ និយាយ​អំពី​នគរខ្លះ និយាយ​អំពីជនបទខ្លះ និយាយ​អំពីស្ត្រីខ្លះ និយាយ​អំពី​បុរសខ្លះ និយាយអំពីយោធាដែលក្លៀវក្លាខ្លះ និយាយអំពីច្រកផ្លូវខ្លះ និយាយ​អំពី​កំពង់​ទឹកខ្លះ និយាយអំពីញាតិ (ដែលទៅកាន់​បរលោកហើយ)ខ្លះ និយាយអំពីពាក្យ​ឥត​ប្រយោជន៍ មានសភាពផ្សេងៗខ្លះ និយាយអំពី​លោកខ្លះ និយាយអំពី​សមុទ្រខ្លះ និយាយ​អំពី​សេចក្តី​ចម្រើន និង​មិន​ចម្រើនខ្លះ ។ ភិក្ខុជាអ្នកវៀរចាកតិរច្ឆានកថា មាន​សភាព​ដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៨. មួយទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ តែងប្រកប​រឿយ​ៗ​នូវ​ពាក្យ​ប្រណាំង​ប្រជែង មានសភាព​ដូច្នេះ ។ ពាក្យប្រណាំងប្រជែង​នោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺនិយាយថា អ្នកមិនមែន​ចេះដឹងនូវ​ធម៌ និងវិន័យនេះទេ ខ្ញុំទើបដឹងនូវ​ធម៌ និងវិន័យនេះ អ្នក​នឹង​បាន​ឈ្មោះថាចេះ​ដឹង នូវ​ធម៌ និងវិន័យនេះ ដូចម្តេចបាន អ្នកជាអ្នកប្រតិបត្តិខុស ខ្ញុំ​ទើបជាអ្នក​ប្រតិបត្តិត្រូវល្អ ពាក្យ​របស់ខ្ញុំ ទើបប្រកបដោយប្រយោជន៍ ពាក្យរបស់អ្នក មិន​ប្រកប​ដោយ​ប្រយោជន៍​ទេ សំដី​ដែល​គេត្រូវនិយាយមុន អ្នកត្រឡប់​ជានិយាយក្រោយវិញ សំដី​ដែលគេត្រូវ​និយាយក្រោយ អ្នកត្រឡប់​ជា​និយាយមុនវិញ ពាក្យផ្ទុយអ្នកប្រព្រឹត្តមកជាយូរអង្វែងហើយ ទោស​ក្នុងសំដីរបស់អ្នក ខ្ញុំបាន​លើកឡើងហើយ អ្នកជាមនុស្ស ត្រូវខ្ញុំ​សង្កត់​សង្កិនបាន អ្នកចូរទៅសិក្សា ដើម្បីដោះស្រាយនូវទោសក្នុងសំដី ឬបើអ្នកអាច ចូរ​អ្នកដោះស្រាយ​ឲ្យរួច​ទោស​ចុះ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរចាកពាក្យ​ប្រណាំង​ប្រជែង មាន​សភាព​ដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៩. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ តែង​ប្រកប​រឿយ​ៗ​នូវទូតកម្ម គឺការនាំ​សំបុត្រ ឬពាក្យបណ្តាំ​របស់គ្រហស្ថ និងការទៅដោយ​គេបញ្ជូន​អំពី​ផ្ទះ​មួយ ទៅផ្ទះមួយ មានសភាព​យ៉ាងនេះ ។ ទូតកម្មជាដើមនោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ។ គឺពាក្យដែលស្តេច មហាមាត្យរបស់ស្តេច ​ក្សត្រិយ៍ ​ព្រាហ្មណ៍ គហបតិ ឬ​កុមារក្តី បញ្ជូន​ទៅថា លោកចូរទៅក្នុងទីនេះ ដូច្នេះក្តី លោកចូរទៅក្នុងទីឯណោះ ដូច្នេះក្តី លោកចូរនាំយក​របស់នេះទៅ ដូច្នេះក្តី លោកចូរ​នាំយក​របស់នេះ មកអំពីទីឯណោះមក ដូច្នេះក្តី ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរ​ចាកការប្រកបរឿយៗ នូវទូតកម្ម គឺការនាំសំបុត្រ ឬពាក្យបណ្តាំរបស់គ្រហស្ថ និងការទៅដោយ​គេ​បញ្ជូន​អំពីផ្ទះមួយ ទៅផ្ទះមួយ មាន​សភាព​ដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ១០. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ជាអ្នកកុហក គឺញុំាងសត្វលោក​ឲ្យកោត ឲ្យស្ងើច (ឲ្យ​ជ្រះ​ថ្លា ដោយការប្រើប្រាស់បច្ច័យជាដើម)ខ្លះ ជាអ្នក​និយាយរាក់ទាក់ (នឹងគ្រហស្ថ)ខ្លះ ជាអ្នក​ធ្វើ​និមិត្ត គឺពោល​បញ្ឆិតបញ្ឆៀងខ្លះ ជាអ្នក​ជេរ​ប្រទេច​ខ្លះ ជាអ្នកស្វែងរក​នូវលាភ ដោយលាភខ្លះ ។ ភិក្ខុ​ជាអ្នកវៀរ​ចាកការកុហក និងការនិយាយ​រាក់​ទាក់ មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ '''ចប់ មជ្ឈិមសីល''' ===== មហាសីល ===== ១. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​មិច្ឆាជីវៈ គឺចិញ្ចឹមជីវិតខុស ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺសាស្ត្រា (ក្បួន) និយាយអំពីអវយវៈខ្លះ ទាយនិមិត្ត គឺហេតុ​ខ្លះ ឧត្បាត គឺ​ការធ្លាក់​ចុះ​នៃហេតុធំៗ មានរន្ទះបាញ់ជាដើមខ្លះ ទាយយល់សប្តិខ្លះ ទាយ​លក្ខណៈ​ខ្លះ ទាយវត្ថុ ដែល​កណ្តុរ​កាត់ (មានសំពត់ជាដើម)ខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយភ្លើង​ខ្លះ និយាយអំពី​ការបូជា​ដោយ​វែកខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយ​អង្កាម​ខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយកុណ្ឌកខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយអង្ករខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយទឹកដោះរាវខ្លះ និយាយ​អំពី​ការ​បូជា​ដោយប្រេងខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយមាត់ [អដ្ឋកថា ថា យកមាត់ខាំវត្ថុមានគ្រាប់ស្ពៃ​ជាដើម យកទៅដាក់​ក្នុង​ភ្លើង ឬសូត្ររបៀនបូជាដោយមាត់ ។]ខ្លះ និយាយ​អំពីការ​បូជា​ដោយ​ឈាម​ខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយ​នូវអវយវៈខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយភូមិឋានខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយទីស្រែ​ចម្ការ​ខ្លះ វិជ្ជាស្គាល់ព្រៃខ្មោចខ្លះ វិជ្ជាចាប់ខ្មោចខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់ការពារ​រក្សាភូមិផ្ទះខ្លះ វិជ្ជា​ស្តោះ​ពស់ [វិជ្ជាមើលសត្វ​ដែល​ពស់ខាំ ឬហៅពស់ ។]​ខ្លះ វិជ្ជារក្សាពិសខ្លះ វិជ្ជាស្តោះខ្ទួយ​ទិចខ្លះ វិជ្ជា​ស្តោះ​កណ្តុរខាំខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយសម្រែក​សត្វស្លាបខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយសម្រែកក្អែកខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយ​អាយុខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​រារាំងនូវសរខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​មើលនូវ​ស្នាមជើងម្រឹគ គឺ​សត្វ​ជើង​ ៤ ទាំងអស់​ខ្លះ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរចាកការចិញ្ចឹមជីវិត ដោយមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ២. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាព​យ៉ាងនេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺការ​ទាយ​លក្ខណៈកែវមណីខ្លះ ទាយលក្ខណៈសំពត់ខ្លះ ទាយលក្ខណៈដម្បង ឬឈើច្រត់ខ្លះ ទាយលក្ខណៈគ្រឿងសស្ត្រាខ្លះ ទាយលក្ខណៈដាវខ្លះ ទាយលក្ខណៈសរខ្លះ ទាយលក្ខណៈធ្នូខ្លះ ទាយលក្ខណៈអាវុធខ្លះ ទាយលក្ខណៈស្រីខ្លះ ទាយលក្ខណៈបុរសខ្លះ ទាយលក្ខណៈ​ក្មេង​ប្រុស​ខ្លះ ទាយលក្ខណៈ​ក្មេង​ស្រីខ្លះ ទាយលក្ខណៈខ្ញុំប្រុសខ្លះ ទាយលក្ខណៈខ្ញុំស្រីខ្លះ ទាយ​លក្ខណៈ​ដំរីខ្លះ ទាយលក្ខណៈ​សេះ​ខ្លះ ទាយលក្ខណៈក្របីខ្លះ ទាយលក្ខណៈគោឧសភខ្លះ ទាយ​លក្ខណៈ​គោ​ខ្លះ ទាយលក្ខណៈ​ពពែខ្លះ ទាយលក្ខណៈកែះខ្លះ ទាយលក្ខណៈមាន់ខ្លះ ទាយលក្ខណៈចាប ឬក្រួច​ខ្លះ ទាយលក្ខណៈរូបគំនូរ ឬគ្រឿងប្រដាប់ធ្វើដោយរូបទន្សងខ្លះ ទាយលក្ខណៈ​គ្រឿង​ប្រដាប់ ឬកំពូលផ្ទះខ្លះ ទាយលក្ខណៈរូបគំនូរ ឬគ្រឿង​ប្រដាប់ធ្វើ​ដោយរូបអណ្តើកខ្លះ ទាយ​លក្ខណៈ​ម្រឹគ គឺសត្វជើង ៤ ទាំងអស់ខ្លះ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរចាកមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៣. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាពដូច្នេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេច ? គឺការ​ទាយ​អំពីការ​លើកទ័ពថា ព្រះរាជា គួរស្តេច​ចេញទៅ (ក្នុងថ្ងៃនោះ) ព្រះរាជា គួរស្តេច​ត្រឡប់​មក​វិញ (ក្នុងថ្ងៃនោះ) ព្រះរាជាខាងក្នុង នឹងរុក​រានចូលទៅ ព្រះរាជាខាងក្រៅ នឹងថយចេញទៅ ព្រះរាជា​ខាងក្រៅ នឹងរុករានចូលមក ព្រះរាជាខាងក្នុង នឹងថយចេញទៅ ព្រះរាជាខាងក្នុង នឹងមានជ័យជំនះ ព្រះរាជាខាងក្រៅ នឹង​បរាជ័យ ព្រះរាជាខាងក្រៅ នឹងមានជ័យជំនះ ព្រះរាជា​ខាង​ក្នុង នឹងបរាជ័យ ព្រះរាជា​អង្គនេះ នឹងមានជ័យជំនះ ព្រះរាជាអង្គនេះ នឹងបរាជ័យ ។ ភិក្ខុ​ជាអ្នក​វៀរចាកមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ៤. មួយវិញទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាព​យ៉ាងនេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺការទាយថា (ក្នុងថ្ងៃឯណោះ) នឹងមាន​ចន្ទគ្រាស នឹងមានសូរ្យគ្រាស នឹង​មាន​នក្សត្រគ្រាស គឺផ្កាយ​ព្រះគ្រោះ ដើររួមចូលគ្នា ឬដើរ​រំលងព្រះ​អាទិត្យ ព្រះចន្ទ្រ ឬផ្កាយ​ណា​មួយ ។ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ នឹងដើរតាមផ្លូវត្រូវគ្នា ព្រះ​ចន្ទ ព្រះអាទិត្យ នឹងដើរខុសផ្លូវគ្នា ផ្កាយ​ទាំងឡាយ នឹងដើរ​តាមផ្លូវត្រូវគ្នា ផ្កាយ​ទាំងឡាយ​នឹងដើរ​ខុសផ្លូវគ្នា នឹងមានឧក្កាបាត [ក្នុងលីនត្ថប្បកាសនាដីកាថា កាល​បើអាកាសមានខ្យល់ទង្គិចគ្នាខ្លាំង ក៏កើតមាន​ពន្លឺរស្មី ដូច​ជា​ពន្លឺ​ប្រទីប ធ្លាក់ចុះមកអំពីអាកាស ហៅថា ឧក្កាបាត ។] នឹងកើតមានកំដៅក្នុងទិស នឹង​មាន​កម្រើក​ផែនដី នឹងមានផ្គរលាន់ (ឥត​មាន​ភ្លៀង) ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ ផ្កាយ នឹងរះឡើង ឬលិចទៅវិញ នឹងសៅហ្មង ឬ​ផូរ​ផង់ ចន្ទគ្រាស នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ សូរ្យគ្រាស នឹង​បណ្តាល​ឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ នក្សត្រគ្រាស នឹង​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​សុខ​ទុក្ខ​យ៉ាង​នេះ ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ ដើរតាមផ្លូវត្រូវគ្នា នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យដើរខុសផ្លូវគ្នា នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ពួកផ្កាយ ដើរ​តាម​ផ្លូវ​ត្រូវគ្នា នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ពួកផ្កាយដើរខុសផ្លូវគ្នា នឹង​បណ្តាល​ឲ្យមាន​សុខ​ទុក្ខ​យ៉ាងនេះ ឧក្កាបាត នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ កំដៅក្នុង​ទិស នឹង​បណ្តាល​ឲ្យ​មានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ការកម្រើកផែនដី នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ផ្គរលាន់ (ឥត​មានភ្លៀង) នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងផ្កាយ រះឡើង ឬ​លិច​ទៅវិញ សៅហ្មង ឬផូរផង់ នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ។ ភិក្ខុជាអ្នកវៀរ​ចាកមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះដែរ ។ ៥. មួយវិញទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺការ​ទាយ​ថា (ក្នុងឆ្នាំនេះ) នឹងមានភ្លៀង​ធ្លាក់ស្រួល នឹងមានភ្លៀងធ្លាក់មិនស្រួល នឹងមានបាយ​សម្បូណ៌ នឹងមានបាយក្រ នឹងមានសេចក្តី​ក្សេម​ក្សាន្ត នឹងមានភ័យ នឹងមានរោគ នឹងមិនមានរោគ ការរាប់ដោយដៃទទេ ការរាប់​ដោយវិធី​នព្វន្ត រាប់បូក [អដ្ឋកថា ថា ការរាប់នេះ បើ​ស្ទាត់ដល់បុគ្គលណា បុគ្គលនោះ កាលបើឃើញ​ដើមឈើ ក៏អាចនឹងដឹងថា ឈើនេះ មាន​ស្លឹក​ប៉ុណ្ណេះៗបាន ។] កាព្យឃ្លោង គម្ពីរលោកាយតៈ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរ​ចាកមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះដែរ ។ ៦. មួយវិញទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺ​វិធី​រៀប​អាវាហមង្គលខ្លះ វិធីរៀប​វិវាហមង្គលខ្លះ វិធីធ្វើឲ្យព្រមព្រៀងគ្នា (ស្នេហ៍)ខ្លះ វិធីធ្វើ​ឲ្យព្រាត់ប្រាស​គ្នា (បង់ចំណែង)​ខ្លះ វិធីប្រមូលទ្រព្យខ្លះ វិធីប្រកបជំនួញខ្លះ វិធីធ្វើឲ្យចូល​ចិត្តស្រឡាញ់​គ្នា ឬ​ធ្វើ​ឲ្យ​មានសិរីខ្លះ វិធីធ្វើ​ឲ្យស្អប់គ្នាខ្លះ វិធីធ្វើ​គភ៌ដែល​បំរុងនឹងវិនាស មិនឲ្យវិនាសខ្លះ វិធីចងអណ្តាត​ឲ្យរឹង​ដោយមន្តខ្លះ វិធីចង​ចង្កា​ឲ្យរឹងខ្លះ វិធីសូត្ររបៀន ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរដៃខ្លះ វិធីសូត្រ​របៀន​ដើម្បី​មិន​ឲ្យឮសំឡេងដោយត្រចៀកខ្លះ ប្រស្នា​កញ្ចក់ គឺមន្តខាបយកទេវតាឲ្យមកនៅនឹងកញ្ចក់ ហើយ​សួរ​ប្រស្នាខ្លះ ប្រស្នាកុមារី គឺមន្ត​បញ្ចូលទេវតា​ក្នុងសរីរៈនៃកុមារី ហើយសួរប្រស្នាខ្លះ ប្រស្នាទេវតា គឺមន្តបញ្ចូល​ទេវតា ក្នុងសរីរៈនៃ​ទាសី ហើយសួរ​ប្រស្នាខ្លះ វិធីបម្រើព្រះអាទិត្យខ្លះ វិធីបម្រើ​មហាព្រហ្មខ្លះ វិធីបញ្ចេញភ្លើង​អំពីមាត់​ដោយ​មន្តខ្លះ វិធីហៅ​សិរីឲ្យមកឋិតក្នុងសរីរៈខ្លះ ។ ភិក្ខុ​ជាអ្នក​វៀរចាក​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះដែរ ។ ៧. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេច ? គឺការបន់​ស្រន់​ខ្លះ ការលាបំណន់ខ្លះ ធ្វើមន្ត​សម្រាប់ការពារបិសាចខ្លះ ធ្វើមន្តសម្រាប់ការពារផ្ទះខ្លះ ធ្វើ​ខ្ទើយ​ឲ្យដូចជាបុរសខ្លះ ធ្វើបុរស​ឲ្យដូច​ជាខ្ទើយខ្លះ ធ្វើពីធីសង់ផ្ទះលើទីដី ដែលមិនធ្លាប់បានធ្វើខ្លះ ធ្វើពលិកម្មនៅទីដីដែលសង់ផ្ទះខ្លះ ជំរះ​មុខ​ឲ្យស្អាតដោយទឹក​ឲ្យគេខ្លះ បង្កក់ប្រសិទ្ធិ៍ឲ្យគេខ្លះ បូជា​ភ្លើង​ឲ្យគេខ្លះ ធ្វើថ្នាំសម្រាប់​ឲ្យ​ក្អួតខ្លះ ធ្វើថ្នាំបញ្ចុះខ្លះ ធ្វើថ្នាំ​កំចាត់បង់​នូវទោស​ខាងលើខ្លះ ធ្វើថ្នាំ​កំចាត់បង់​នូវទោសខាង​ក្រោម​ខ្លះ ធ្វើថ្នាំ​កំចាត់បង់​នូវទោសក្នុងក្បាលខ្លះ ស្លប្រេងសម្រាប់បន្តក់​ត្រចៀកខ្លះ ធ្វើថ្នាំ​សម្រាប់​ស្អំ​ភ្នែកខ្លះ ធ្វើថ្នាំ​សម្រាប់ហិតខ្លះ ធ្វើថ្នាំសម្រាប់លាបបង្កាត់ខ្លះ ធ្វើថ្នាំត្រជាក់សម្រាប់​លាបស្រលាប​ខ្លះ ធ្វើវេជ្ជកម្មរក្សាភ្នែកខ្លះ ធ្វើពេទ្យវះខ្លះ ធ្វើពេទ្យ​រក្សា​ក្មេង​ខ្លះ ដាក់ថ្នាំ​ក្រោយ​ឲ្យជួយ​កំឡាំង​ថ្នាំមុនខ្លះ លាងថ្នាំដើមចេញខ្លះ ''[អដ្ឋកថា ថា កាលបើ​មាន​ដម្បៅ ដាក់ថ្នាំ មានថ្នាំផ្សាជាដើម ក្នុងដម្បៅនោះ កាលបើដម្បៅស្រួលសមគួរហើយ ក៏នាំយក​ថ្នាំនោះចេញ ។]'' ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរ​ចាក​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះដែរ ។ [១២២] ម្នាលមាណព ភិក្ខុនោះឯង បានបរិបូណ៌ដោយសីលយ៉ាងនេះហើយ រមែងមិនឃើញនូវភ័យ អំពីទីណាមួយ ដែលកើតអំពីសេចក្តីសង្រួមក្នុងសីលឡើយ ។ ម្នាលមាណព ប្រៀបដូចព្រះបរមក្សត្រិយ៍ ដែលបានមុទ្ធាភិសេក ''[ ព្រះរាជាដែលគេបានអភិសេក​ស្រោចទឹកលើ​ព្រះសិរ្ស ឲ្យសោយរាជ្យរួចហើយ ។ ]'' ជាស្តេចហើយ បានកំចាត់បង់នូវសត្រូវអស់ហើយ រមែងមិនឃើញនូវភ័យ អំពីទីណាមួយ ដែលកើតអំពីសត្រូវឡើយ ដូចម្តេចមិញ ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុដែលបានបរិបូណ៌ដោយសីលយ៉ាងនេះហើយ រមែងមិនឃើញនូវភ័យ អំពីទីណាមួយឡើយ ដែលកើតអំពីសេចក្តីសង្រួម ក្នុងសីល ដូច្នោះឯង ។ ភិក្ខុនោះ ប្រកបព្រមដោយអរិយសីលក្ខន្ធនេះហើយ រមែងទទួលសេចក្តីសុខ ឥតមានទោស ក្នុងសន្តាននៃខ្លួន ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល យ៉ាងនេះឯង ។ '''ចប់​មហាសីល''' ម្នាលមាណព នេះឯងជា'''អរិយសីលក្ខន្ធ''' ដែលព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បានពោលសរសើរហើយ ទាំងបានណែនាំប្រជុំជននេះ ឲ្យតាំងនៅ ឲ្យប្រតិស្ឋាន កិច្ចដែលគួរធ្វើតទៅ ក្នុងសាសនានេះ នៅមានទៀត ។ សុភមាណព ពោលសរសើរថា បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ហេតុនេះជាអស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ហេតុនេះមិនធ្លាប់មាន បែរជាមានបាន បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ក៏អរិយសីលក្ខន្ធនោះ បរិបូណ៌ហើយ មិនមែនជាមិនបរិបូណ៌ទេ ។ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ខ្ញុំព្រះករុណា មិនដែលឃើញនូវអរិយសីលក្ខន្ធ ដែលបរិបូណ៌ហើយយ៉ាងនេះ ក្នុងពួកសមណៈដទៃ ខាងក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនានេះទេ ។ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ពួក​សមណព្រាហ្មណ៍​ដទៃ ខាងក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនានេះ គង់បានឃើញអរិយសីលក្ខន្ធ ដែលបរិបូណ៌ហើយ យ៉ាងនេះក្នុងខ្លួនដែរ តែសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ពេញចិត្តដោយគុណ ត្រឹមតែសីលក្ខន្ធប៉ុណ្ណោះថា ល្មមហើយដោយគុណ មានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ សម្រេចហើយដោយគុណ មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ប្រយោជន៍នៃ'''សាមញ្ញគុណ''' យើងបានដល់ដោយលំដាប់ហើយ កិច្ចនីមួយ ដែលយើងទាំងឡាយ គប្បីធ្វើតទៅ មិនមានឡើយ ។ ចំណែកព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ពោលយ៉ាងនេះថា កិច្ចដែលគួរធ្វើតទៅ ក្នុងសាសនានេះ នៅមានទៀត ។ ==== អរិយសមាធិក្ខន្ធ ==== [១២៣] បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ចុះ'''<u>អរិយសមាធិក្ខន្ធ</u>''' ដែលព្រះគោតមដ៏​ចម្រើន​ ទ្រង់បានពោលសរសើរហើយ ទាំងបានណែនាំប្រជុំជននេះ ឲ្យតាំងនៅ ឲ្យប្រតិស្ឋាននោះ តើដូចម្តេច ? ម្នាលមាណព ចុះភិក្ខុជាអ្នក'''រក្សានូវទ្វារ​ក្នុងឥន្ទ្រិយ'''ទាំងឡាយ តើដូចម្តេច ? ម្នាលមាណព ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ បាន'''ឃើញនូវរូបារម្មណ៍​ដោយចក្ខុហើយ តែមិនបានកួចកាន់នូវនិមិត្ត''' មិនបានកួចកាន់នូវអនុព្យញ្ជនៈ អភិជ្ឈា និងទោមនស្ស ដែលជាអកុសលធម៌ដ៏លាមក តែងជាប់តាមនូវបុគ្គល ដែលមិនសង្រួមនូវចក្ខុន្ទ្រិយនោះ ព្រោះហេតុមិនសង្រួមនូវចក្ខុន្ទ្រិយណា ក៏ប្រតិបត្តិ ដើម្បីសង្រួមនូវចក្ខុន្ទ្រិយនោះ រក្សានូវចក្ខុន្ទ្រិយ ដល់នូវការសង្រួមក្នុងចក្ខុន្ទ្រិយ ។ បានឮសម្លេងដោយ'''ត្រចៀក'''ហើយ ។បេ។ បានធំក្លិនដោយ'''ច្រមុះ'''ហើយ ។ បានទទួលរសដោយ'''អណ្តាត'''ហើយ ។ បានពាល់ត្រូវនូវផោដ្ឋព្វារម្មណ៍​ដោយ'''កាយ'''ហើយ ។ បានដឹងច្បាស់នូវធម្មារម្មណ៍ដោយ'''ចិត្ត'''ហើយ តែមិនកួចកាន់នូវនិមិត្ត មិនកួចកាន់នូវអនុព្យញ្ជនៈ អភិជ្ឈា និងទោមនស្ស ដែលជាអកុសលធម៌ដ៏លាមក តែងជាប់តាមនូវបុគ្គល ដែលមិនសង្រួមនូវមនិន្ទ្រិយនោះ ព្រោះហេតុមិនសង្រួមនូវមនិន្ទ្រិយណា ក៏ប្រតិបត្តិ ដើម្បីសង្រួមនូវ'''មនិន្ទ្រិយ'''នោះ រក្សានូវមនិន្ទ្រិយ ដល់នូវសេចក្តីសង្រួមក្នុងមនិន្ទ្រិយ ។ ភិក្ខុនោះ បានប្រកបព្រមដោយ'''ឥន្ទ្រិយសំវរៈ'''ដ៏ប្រសើរនេះហើយ រមែងទទួលនូវ'''អធិចិត្ត''' សុខដែលមិនបានច្រឡូកច្រឡំដោយកិលេស ក្នុងសន្តាននៃខ្លួន ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុជាអ្នករក្សានូវទ្វារក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង ។ [១២៤] ម្នាលមាណព ភិក្ខុជាអ្នក'''ប្រកបដោយសតិ និងសម្បជញ្ញៈ''' តើដូចម្តេច ? ម្នាលមាណព ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ កាលដើរទៅមុខ ឬថយក្រោយ ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលក្រឡេកមើលទៅមុខ ឬក្រឡេកមើលទៅទិសផ្សេងៗ (ឆ្វេងស្តាំ) ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលបត់ដៃជើង ឬលាដៃជើង ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលទ្រទ្រង់នូវសង្ឃាដី បាត្រ និងចីវរ ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលបរិភោគភោជន ឬផឹកទឹក ទំពាស៊ីខាទនីយៈ លិទ្ធភ្លក់នូវភេសជ្ជៈ មានសប្បិជាដើម ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលបន្ទោង់នូវឧច្ចារៈ និងបស្សាវៈ ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលដើរ ឬឈរ អង្គុយ ជិតដេកលក់ ភ្ញាក់ឡើង និយាយ ស្ងៀម ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន ម្នាលមាណព ភិក្ខុជាអ្នកប្រកបដោយសតិ និងសម្បជញ្ញៈ យ៉ាងនេះឯង ។ [១២៥] ម្នាលមាណព ចុះភិក្ខុជា'''អ្នកសន្តោស''' តើដូចម្តេច ? ម្នាលមាណព ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកសន្តោសដោយចីវរ ជាគ្រឿងរក្សាកាយ ដោយបិណ្ឌបាត ជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ ភិក្ខុនោះ កាលបើចៀសចេញទៅក្នុងទិសណាៗ តែងកាន់យក (នូវគ្រឿងបរិក្ខារតែ ៨ ប៉ុណ្ណោះ) ជាប់ជាមួយនឹងខ្លួន ចេញទៅ ម្នាលមាណព ប្រៀបដូចជាសត្វសកុណជាតិ ដែលមានស្លាប កាលហើរទៅក្នុងទិសណាៗ រមែងមានតែទម្ងន់ស្លាបរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ ហើរទៅ ដូចម្តេចមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោសដោយចីវរ ជាគ្រឿងរក្សាកាយ ដោយបិណ្ឌបាត ជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ ភិក្ខុនោះ កាលបើចេញទៅទិសណាៗ តែងកាន់យក (នូវគ្រឿងបរិក្ខារតែ៨ប៉ុណ្ណោះ) ជាប់ជាមួយនឹងខ្លួន ចេញទៅ ក៏ដូច្នោះឯង ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោស យ៉ាងនេះឯង ។ [១២៦] ភិក្ខុនោះ ប្រកបដោយអរិយសីលក្ខន្ធនេះផង ប្រកបដោយឥន្ទ្រិយសំវរៈដ៏ប្រសើរនេះផង ប្រកបដោយសតិ និងសម្បជញ្ញៈដ៏ប្រសើរនេះផង ប្រកបដោយសេចក្តីសន្តោសដ៏ប្រសើរនេះផង តែងគប់រកនូវសេនាសនៈស្ងាត់ គឺព្រៃ គល់ឈើ ភ្នំ ជ្រោះភ្នំ រូងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ព្រៃស្បាត ទីវាល គំនរចំបើង ឬស្លឹកឈើ ។ ភិក្ខុនោះ លុះ ត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាត ក្នុងវេលាខាងក្រោយនៃភត្តហើយ ក៏អង្គុយពត់ភ្នែន តម្រង់កាយឲ្យត្រង់ តាំងស្មារតី ឲ្យមានមុខចំពោះ (ទៅរកកម្មដ្ឋាន) ។ ភិក្ខុនោះ ក៏លះបង់នូវអភិជ្ឈាក្នុងលោក គឺ'''បញ្ចុបាទានក្ខន្ធ''' មានចិត្តប្រាសចាកអភិជ្ឈា ជំរះចិត្តឲ្យស្អាត ចាកអភិជ្ឈា លះបង់នូវព្យាបាទ និងសេចក្តីប្រទូស្ត មានចិត្តមិនព្យាបាទ មានសេចក្តីអនុគ្រោះដោយប្រយោជន៍ ដល់សត្វមានជីវិតទាំងពួង ជំរះចិត្តឲ្យស្អាត ចាកព្យាបាទ និងសេចក្តីប្រទូស្ត លះបង់នូវថីនមិទ្ធៈ គឺសេចក្តីងងុយ និងងោកងក់ ជាអ្នកប្រាសចាកថីនមិទ្ធៈ មានសេចក្តីសំគាល់នូវពន្លឺ ជាអ្នកបរិបូណ៌ ដោយសតិ និងសម្បជញ្ញៈ ជំរះចិត្តឲ្យស្អាត ចាកថីនមិទ្ធៈ លះបង់ នូវ'''ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ''' គឺសេចក្តីរាយមាយ និងសេចក្តីរសាយចិត្ត មានចិត្តមិនរាយមាយ ជាអ្នកមានចិត្តស្ងប់ស្ងាត់ក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន ជំរះចិត្តឲ្យស្អាតចាកឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ លះបង់ នូវវិចិកិច្ឆា គឺសេចក្តីសង្ស័យ ជាអ្នកឆ្លងផុតវិចិកិច្ឆាហើយ មិនមានសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ ក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយទេ ជំរះចិត្តឲ្យស្អាត'''ចាកវិចិកិច្ឆា''' ។ ===== ឧបមានិវរណៈ ===== [១២៧] ម្នាលមាណព ដូចជាបុរស ដែលយកទ្រព្យជាបំណុលគេ ទៅប្រកបការងារទាំងឡាយ ឯការងារទាំងនោះ របស់បុរសនោះក៏បានសម្រេច ។ បុរសនោះ បានសងទ្រព្យជាដើមបំណុលចាស់រួច ឯទ្រព្យដែលចំណេញរបស់បុរសនោះ ក៏មានសល់នៅច្រើន ល្មមចិញ្ចឹមប្រពន្ធ (កូន)បាន ។ ទើបបុរសនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា កាលពីមុន អាត្មាអញ បានយកទ្រព្យជាបំណុល មកប្រកបការងារទាំងឡាយ ឯការងារទាំងនោះ របស់អាត្មាអញ បានសម្រេច អាត្មាអញសោត ក៏បានសងទ្រព្យជាដើមបំណុលចាស់អស់ហើយ ទាំងទ្រព្យដែលចំណេញរបស់អាត្មាអញ ក៏មានសល់នៅច្រើន ល្មមចិញ្ចឹមប្រពន្ធ (កូន)បាន ។ បុរសនោះ គប្បីបាននូវបាមោជ្ជៈ គឺសេចក្តីរីករាយ គប្បីបាននូវសេចក្តីសោមនស្ស មានទ្រព្យដែលចំណេញនោះជាហេតុ ។ ម្នាលមាណព មួយទៀត ដូចជាបុរសដែលមានអាពាធ ដល់នូវសេចក្តីទុក្ខវេទនា មានជំងឺធ្ងន់ បរិភោគអាហារក៏មិនបាន ទាំងកម្លាំងក្នុងខ្លួន ក៏មិនមាន ។ លុះសម័យជាខាងក្រោយមក បុរសនោះឯង បានជាសះស្បើយ អំពីអាពាធនោះ បរិភោគអាហារក៏បាន ទាំងកម្លាំងក្នុងខ្លួនក៏មាន ។ ទើបបុរសនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា កាលពីមុន អាត្មាអញ មានអាពាធ ដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ វេទនា មានជម្ងឺធ្ងន់ បរិភោគអាហារ ក៏មិនបាន ទាំងកម្លាំងក្នុងខ្លួន ក៏មិនមាន ឥឡូវនេះ អាត្មាអញ បានជាសះស្បើយ អំពីអាពាធនោះហើយ បរិភោគអាហារ ក៏បាន ទាំងកម្លាំងក្នុងខ្លួន ក៏មាន ។ បុរសនោះ គប្បីបាននូវបាមោជ្ជៈ គប្បីបាននូវសេចក្តីសោមនស្ស មានជាអំពីអាពាធនេះជាហេតុ ។ ម្នាលមាណព មួយទៀត ដូចជាបុរសដែលជាប់គុក លុះសម័យខាងក្រោយមក បុរសនោះ បានរួចពីគុកនោះដោយសួស្តី ឥតមានភិតភ័យ ទាំងសេចក្តីបង់ខាតនៃភោគៈ របស់បុរសនោះ សូម្បីបន្តិចបន្តួច ក៏មិនមាន ។ ទើបបុរសនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា កាលពីមុន អាត្មាអញ ជាប់គុក ឥឡូវនេះ អាត្មាអញបានរួចអំពីគុកនោះដោយសួស្តី ឥតមានភិតភ័យ ទាំងសេចក្តីបង់ខាតនៃភោគៈ របស់អាត្មាអញ សូម្បីបន្តិចបន្តួច ក៏មិនមាន ។ បុរសនោះ គប្បីបាននូវបាមោជ្ជៈ គប្បីបាននូវសេចក្តីសោមនស្ស មានការរួចអំពីគុកនោះ ជាហេតុ ។ ម្នាលមាណព មួយទៀត ដូចជាបុរស ដែលជាទាសៈគេ តែងមិនបានធ្វើការអ្វីមួយ តាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួន ប្រព្រឹត្តទៅតាមអំពើចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃ ទៅទីណា តាមសេចក្តីពេញចិត្តខ្លួន មិនបានទេ ។ លុះសម័យជាខាងក្រោយមក បុរសនោះ បានរួចអំពីភាវៈនៃខ្លួន ជាទាសៈគេនោះ ជាអ្នកធ្វើការងារអ្វីមួយ តាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួនបាន មិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំពើចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃ បានរួចជាអ្នកជា ទៅទីណា តាមសេចក្តីពេញចិត្តរបស់ខ្លួនក៏បាន ។ បុរសនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា កាលពីមុន អាត្មាអញ ជាទាសៈគេ មិនបានធ្វើការអ្វីមួយតាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួន ប្រព្រឹត្តទៅតាមអំពើចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃ ទៅទីណា តាមសេចក្តីពេញចិត្តខ្លួនមិនបានឡើយ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញ រួចអំពីភាវៈនៃខ្លួនជាទាសៈគេហើយ ជាអ្នកធ្វើការងារអ្វីមួយ តាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួនបាន មិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំពើចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃ បានជាអ្នកជា ទៅទីណា តាមសេចក្តីពេញចិត្តខ្លួនក៏បាន ។ បុរសនោះ គប្បីបាននូវបាមោជ្ជៈ បាននូវសេចក្តីសោមនស្ស មានការរួចអំពីភាវៈនៃខ្លួនជាទាសៈគេនោះ ជាហេតុ ។ ម្នាលមាណព មួយទៀត ដូចជាបុរសមានទ្រព្យ មានភោគៈ ដើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល ដែលជាផ្លូវរកអាហារបានដោយក្រ ជាផ្លូវប្រកបដោយភ័យចំពោះមុខ ។ លុះសម័យខាងក្រោយមក បុរសនោះ ក៏បានឆ្លងផុត អំពីផ្លូវដាច់ស្រយាលនោះ បានដល់ទៅខាងក្នុងស្រុក ដែលជាទីក្សេម ឥតមានភិតភ័យ ដោយសួស្តី ។ បុរសនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា កាលពីមុន អាត្មាអញសោត ជាអ្នកមានទ្រព្យ មានភោគៈ បានដើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល ដែលជាផ្លូវរកអាហារបានដោយក្រ ជាផ្លូវប្រកបដោយភ័យចំពោះមុខ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញ បានឆ្លងផុតអំពីផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាលនោះហើយ បានចូលមកដល់ខាងក្នុងស្រុក ដែលជាទីក្សេម ឥតមានភិតភ័យ ដោយសួស្តី ។ បុរសនោះ ក៏បាននូវបាមោជ្ជៈ បាននូវសេចក្តីសោមនស្ស មានការដល់មកខាងក្នុងស្រុក ជាទីក្សេមនោះ ជាហេតុ យ៉ាងណាមិញ ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុពិចារណាឃើញនូវនីវរណៈទាំង ៥ ប្រការនេះ ក្នុងខ្លួន ដែលមិនទាន់លះបង់បាន ដូចជាបំណុល ដូចជារោគ ដូចជាគុក ដូចជាអ្នករួចជាអ្នកជា ឬដូចជាផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល ដូច្នោះឯង ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុដែលពិចារណាឃើញ នូវនីវរណៈធម៌ទាំង ៥ ប្រការនេះក្នុងខ្លួន ដែលលះបង់បានហើយ ដូចជាមិនជំពាក់បំណុល ដូចជាមិនមានរោគ ដូចរួចអំពីគុក ដូចជាអ្នករួចជាអ្នកជា ដូចជាទីដ៏ក្សេម ដូច្នោះឯង ។ ===== រូបជ្ឈាន ៤ ===== កាលបើភិក្ខុនោះ ពិចារណាឃើញនូវនីវរណៈទាំង ៥ ប្រការនេះក្នុងខ្លួន ដែលលះបង់បានហើយ បាមោជ្ជៈ គឺសេចក្តីរីករាយ រមែងកើតឡើង កាលបើភិក្ខុនោះ មានចិត្តរីករាយហើយ បីតិក៏កើតឡើង កាលបើភិក្ខុមានចិត្តប្រកបដោយបីតិហើយ កាយ រមែងស្ងប់រម្ងាប់ កាលបើភិក្ខុមានកាយស្ងប់រម្ងាប់ហើយ រមែងទទួលនូវសេចក្តីសុខ ចិត្តរបស់ភិក្ខុ ដែលមានសេចក្តីសុខ រមែងតាំងខ្ជាប់ ។ ភិក្ខុនោះ ក៏ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកពូកអកុសលធម៌ហើយ បានដល់នូវបឋមជ្ឈាន ដែលប្រកបដោយវិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិ និងសុខៈ កើតអំពីសេចក្តីស្ងាត់ សម្រាន្តឥរិយាបថនៅ ។ ភិក្ខុនោះ តែងញុំាងករជកាយនេះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឲ្យស្កប់ស្កល់ ឲ្យពេញលេញ ឲ្យផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ ប្រទេសបន្តិចបន្តួច នៃកាយទាំងអស់ របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ មិនមានឡើយ ។ ម្នាលមាណព ដូចជាអ្នកផ្ងូតទឹកក្តី កូនសិស្សរបស់អ្នកផ្ងូតទឹកក្តី ដែលជាអ្នកឈ្លាសវៃ រោយរាយនូវលំអិតសម្រាប់ងូត ក្នុងភាជន៍សម្រិទ្ធិ ហើយស្រោច ប្រស់ព្រំដោយទឹក ឯដុំលំអិត សម្រាប់ងូតនោះ ក៏រលាយទៅដោយទឹក ជ្រួតជ្រាបទៅក្នុងទឹក ច្រឡូកច្រឡំទៅដោយទឹក ទាំងខាងក្នុង ខាងក្រៅ មិនបានខ្ចាត់ខ្ចាយពីគ្នាឡើយ ដូចម្តេចមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុបានសម្រេចបឋមជ្ឈាន ក៏ដូច្នោះឯង ។បេ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយហើយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយហើយ បានដល់នូវ'''បឋមជ្ឈាន''' ដែលប្រកបដោយវិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិ និងសុខៈ កើតអំពីសេចក្តីស្ងាត់ សម្រាន្តឥរិយាបថនៅ ភិក្ខុនោះ តែងញុំាងករជកាយនេះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឲ្យស្កប់ស្កល់ ឲ្យពេញលេញ ឲ្យផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ ប្រទេសបន្តិចបន្តួច នៃកាយទាំងអស់របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសេចក្តីស្ងាត់ មិនមានឡើយ ដោយអំពើណា ។ អំពើនេះឯង ជាសមាធិរបស់ភិក្ខុនោះ ។ [១២៨] ម្នាលមាណព មួយវិញទៀត ភិក្ខុបានរម្ងាប់វិតក្កៈ វិចារៈហើយ ក៏បានចូលដល់ទុតិយជ្ឈាន ជាធម្មជាតជាក់ច្បាស់ក្នុងខ្លួន ប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លា គឺសទ្ធា មានសភាពជាចិត្តខ្ពស់ឯង គ្មានវិតក្កៈ វិចារៈ មានតែបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសមាធិ គឺ'''បឋមជ្ឈាន''' សម្រាន្តឥរិយាបថនៅ ។ ភិក្ខុនោះ តែងញុំាងករជកាយនេះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឲ្យស្កប់ស្កល់ ឲ្យពេញលេញ ឲ្យផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសមាធិ ប្រទេសបន្តិចបន្តួច នៃកាយទាំងអស់ របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសមាធិ មិនមានឡើយ ។ ម្នាលមាណព ដូចជាអន្លង់ទឹកដ៏ជ្រៅ មានទឹកជោរឡើង ប្រឡាយជាទីហូរនៃទឹក ក្នុងទិសខាងកើត នៃអន្លង់ទឹកនោះ ក៏មិនមានឡើយ ប្រឡាយជាទីហូរនៃទឹកក្នុងទិសខាងត្បូង ក៏មិនមាន ប្រឡាយជាទីហូរនៃទឹកក្នុងទិសខាងលិច ក៏មិនមាន ប្រឡាយជាទីហូរនៃទឹក ក្នុងទិសខាងជើង ក៏មិនមាន បើមានភ្លៀងបង្អុរចុះនូវធារទឹកដោយប្រពៃ សព្វៗកាល ធារទឹកត្រជាក់ ក៏ស្រាប់តែជោរឡើងអំពីអន្លង់ទឹកនោះ ហើយញុំាងអន្លង់ទឹកនោះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ បរិបូណ៌ ផ្សព្វផ្សាយដោយទឹកត្រជាក់នោះឯង ប្រទេសបន្តិចបន្តួចនៃអន្លង់ទឹកទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយដោយទឹកត្រជាក់ មិនមានឡើយ ដូចម្តេចមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុដែលបានទុតិយជ្ឈាន ដ៏ដូច្នោះឯង ។បេ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុបានរម្ងាប់វិតក្កៈ និងវិចារៈហើយ ។បេ។ បានដល់នូវទុតិយជ្ឈាន សម្រាន្តឥរិយាបថនៅ ភិក្ខុនោះ តែងញុំាងករជកាយនេះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ឲ្យពេញលេញ ឲ្យផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសមាធិ ប្រទេសបន្តិចបន្តួចនៃកាយទាំងអស់របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសមាធិ មិនមានឡើយ ដោយអំពើណា ។ អំពើនេះឯង ជាសមាធិរបស់ភិក្ខុនោះដែរ ។ [១២៩] ម្នាលមាណព មួយវិញទៀត ភិក្ខុនឿយណាយ ចាកបីតិ ហើយប្រកបដោយឧបេក្ខាផង មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈផង ទទួលនូវសុខ ដោយនាមកាយផង ព្រះអរិយៈទាំងឡាយ តែងសរសើរនូវបុគ្គល ដែលបាន'''<u>តតិយជ្ឈាន</u>'''ថា បុគ្គលដែលបាននូវតតិយជ្ឈាន មានចិត្តប្រកបដោយ'''ឧបេក្ខា''' មានស្មារតី នៅជាសុខ ដូច្នេះ ព្រោះតតិយជ្ឈានណា ក៏បានដល់នូវតតិយជ្ឈាននោះ សម្រាន្តឥរិយាបថនៅ ។ ភិក្ខុនោះ តែងញុំាងករជកាយនេះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ឲ្យពេញលេញ ឲ្យផ្សព្វផ្សាយ ដោយសុខៈ ដែលប្រាសចាកបីតិ ប្រទេសបន្តិចបន្តួច នៃកាយទាំងអស់របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយសុខៈ ដែលប្រាសចាកបីតិ មិនមានឡើយ ។ ម្នាលមាណព ដូចជាជលជាតិពួកខ្លះ គឺផ្កាព្រលិតក្តី ផ្កាឈូកក្រហមក្តី ផ្កាឈូកសក្តី ក្នុងត្រពាំង ព្រលិតក្តី ក្នុងត្រពាំងឈូកក្រហមក្តី ក្នុងត្រពាំងឈូកសក្តី ដុះក្នុងទឹក ​ចម្រើន​ក្នុងទឹក លូតលាស់តាមទឹក លិចនៅក្នុងទឹក ឯជលជាតិទាំងនោះ តែងជ្រួតជ្រាប ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ បរិបូណ៌ ផ្សព្វផ្សាយ ដោយទឹកត្រជាក់ រហូតដល់ចុង រហូតដល់គល់ អវយវៈបន្តិចបន្តួច នៃជលជាតិទាំងអស់ គឺព្រលិតក្តី ឈូកក្រហមក្តី ឈូកសក្តី ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយទឹកត្រជាក់ មិនមានឡើយ ដូចម្តេចមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុដែលបានតតិយជ្ឈាន ក៏ដូច្នោះឯង ។បេ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុនឿយណាយចាកបីតិហើយ ។បេ។ ក៏បានដល់នូវតតិយជ្ឈាន សម្រាន្តឥរិយាបថនៅ ភិក្ខុនោះញុំាងករជកាយនេះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ឲ្យពេញលេញ ឲ្យផ្សព្វផ្សាយ ដោយសុខៈ ដែលប្រាសចាកបីតិ ប្រទេសបន្តិចបន្តួច នៃកាយទាំងអស់របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយសុខៈ ដែលប្រាសចាកបីតិ មិនមានឡើយ ដោយអំពើណា ។ អំពើនេះ ជាសមាធិរបស់ភិក្ខុនោះឯងដែរ ។ [១៣០] ម្នាលមាណព មួយវិញទៀត ព្រោះលះបង់នូវសុខ ព្រោះលះបង់នូវទុក្ខ ព្រោះរំលត់នូវសោមនស្ស និងទោមនស្ស ក្នុងកាលមុនហើយ ភិក្ខុក៏បានដល់នូវ'''<u>ចតុត្ថជ្ឈា</u>'''ន មានអារម្មណ៍ មិនជាទុក្ខ មិនជាសុខ គឺជាឧបេក្ខា មានសតិដ៏បរិសុទ្ធ ដែលកើតអំពីឧបេក្ខា សម្រាន្តឥរិយាបថនៅ ។ ភិក្ខុនោះ តែងញុំាងករជកាយនេះ ឲ្យផ្សព្វផ្សាយ ដោយចិត្តបរិសុទ្ធ ផូរផង់ អង្គុយនៅ ឯប្រទេសបន្តិចបន្តួច នៃកាយទាំងអស់របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានឡើយ ។ ម្នាលមាណព ដូចបុរសយកសំពត់សស្អាត ដណ្តប់កាយ ព្រមទាំងក្បាល អង្គុយនៅ ប្រទេសបន្តិចបន្តួច នៃកាយទាំងអស់ របស់បុរសនោះឯង ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយសំពត់សស្អាត មិនមានឡើយ ដូចម្តេចមិញ ម្នាលមាណព ។បេ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ ព្រោះលះបង់នូវសុខៈ ។បេ។ ក៏បានដល់នូវចតុត្ថជ្ឈាន សម្រាន្តឥរិយាបថនៅ ភិក្ខុនោះ តែងញុំាងករជកាយនេះ ឲ្យផ្សព្វផ្សាយ ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ផូរផង់ អង្គុយនៅ ឯប្រទេសបន្តិចបន្តួច នៃកាយទាំងអស់របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានឡើយ ដូច្នោះឯង ដោយអំពើណា អំពើនេះឯង ជាសមាធិ របស់ភិក្ខុនោះ ។ ម្នាលមាណព នេះឯង ជា'''អរិយសមាធិក្ខន្ធ'''នោះ ដែលសម្តេចព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បានពោលសរសើរហើយ ទាំងទ្រង់ណែនាំប្រជុំជននេះ ឲ្យប្រតិបត្តិ ឲ្យតាំងនៅ ឲ្យប្រតិស្ឋាន ឯកិច្ច ដែលគួរធ្វើតទៅ ក្នុងសាសនានេះ នៅមានទៀត ។ សុភមាណព ពោលសរសើរថា បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ហេតុនេះអស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ហេតុនេះ មិនធ្លាប់មាន បែរជាមានបាន បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ក៏អរិយសមាធិក្ខន្ធនោះ បរិបូណ៌ហើយ មិនមែនមិនបរិបូណ៌ទេ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ខ្ញុំព្រះករុណា មិនដែលឃើញនូវអរិយសមាធិក្ខន្ធ ដែលបរិបូណ៌ហើយយ៉ាងនេះ ក្នុងពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដទៃ ខាងក្រៅពុទ្ធសាសនានេះឡើយ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ឯពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដទៃ ខាងក្រៅពុទ្ធសាសនានេះ គង់បានឃើញអរិយសមាធិក្ខន្ធ ដែលបរិបូណ៌ហើយយ៉ាងនេះ ក្នុងខ្លួនដែរ តែសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង ពេញចិត្តដោយគុណ ត្រឹមតែសមាធិក្ខន្ធប៉ុណ្ណោះថា ល្មមហើយដោយគុណ មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ សម្រេចហើយដោយគុណ មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ប្រយោជន៍នៃសាមញ្ញគុណ យើងបានដល់ហើយដោយលំដាប់ កិច្ចនីមួយ ដែលយើងទាំងឡាយគប្បីធ្វើតទៅ មិនមានឡើយ ។ ចំណែកព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ពោលយ៉ាងនេះថា កិច្ចដែលគួរធ្វើតទៅ ក្នុងសាសនានេះ នៅមានទៀត ។ ==== អរិយបញ្ញាខន្ធ ==== [១៣១] មាណពសួរថា បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ចុះ'''<u>អរិយបញ្ញាខន្ធ</u>''' ដែលព្រះគោតមដ៏​ចម្រើន​ ទ្រង់បានពោលសរសើរហើយ ទាំងបានណែនាំប្រជុំជននេះ ឲ្យតាំងនៅ ឲ្យប្រតិស្ឋាន នោះ តើដូចម្តេច ? ===== វិជ្ជា ៨ ===== ====== វិបស្សនាញ្ញាណ ====== ព្រះអានន្ទតបថា កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់ភាវនាកម្ម ជាចិត្តនឹងធឹង មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុនោះ រមែងផ្ចង់តម្រង់ បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បី'''ញាណទស្សនៈ''' ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា កាយរបស់អាត្មាអញនេះឯង មានរូបប្រកបដោយមហាភូតរូប ៤ កើតមកអំពីមាតា បិតា មានសេចក្តី​ចម្រើន​ ដោយជាតិបាយ និងនំ មានការលាប ដុសខាត់ បំបាត់ក្លិនអាក្រក់ និងការគក់ច្របាច់ជានិច្ច និងការបែកធ្លាយ ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅជាធម្មតា ក៏វិញ្ញាណរបស់អាត្មាអញនេះ អាស្រ័យនៅក្នុងកាយនេះ ជាប់នៅក្នុងកាយនេះ ។ ម្នាលមាណព ដូចកែវពិទូរ្យដ៏ល្អ មានជាតិដ៏បរិសុទ្ធ មានជ្រុង ៨ ដែលជាងបាន​ច្នៃ​​ល្អហើយ មានសម្បុរភ្លឺថ្លា ជ្រះថ្លាដោយវិសេស បរិបូណ៌ដោយអាការទាំងពួង (មានដុសលាងជាដើម) ប្រសិនបើគេដោតអំបោះទៅក្នុងកែវនោះ ជាអំបោះមានពណ៌ខៀវក្តី លឿងក្តី ក្រហមក្តី សសុទ្ធក្តី សស្រទន់ក្តី បុរសដែលមានភ្នែកភ្លឺ គប្បីយកកែវនោះ មកដាក់លើដៃ ហើយពិចារណាមើលថា នេះជាកែវពិទូរ្យដ៏ល្អ មានជាតិដ៏បរិសុទ្ធ មានជ្រុង ៨ ដែលជាងបានឆ្នៃល្អហើយ មានសម្បុរភ្លឺថ្លា ជ្រះថ្លាដោយវិសេស បរិបូណ៌ដោយអាការទាំងពួង អំបោះដែលគេដោតក្នុងកែវនោះ ជាអំបោះមានពណ៌ខៀវក្តី លឿងក្តី ក្រហមក្តី សសុទ្ធក្តី សស្រទន់ក្តី យ៉ាងណាមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុដែលបានញាណទស្សនៈ ក៏យ៉ាងនោះឯង ។បេ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មានសភាវពជាចិត្តទន់ គួរដល់ភាវនាកម្ម ជាចិត្តនឹងធឹង មិនញាប់ញ័រ ទៅតាមអារម្មណ៍យ៉ាងនេះហើយ តម្រង់ផ្ចង់ បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីញាណទស្សនៈ គឺ'''វិបស្សនាញាណ''' ភិក្ខុ ក៏ដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា កាយរបស់អាត្មាអញនេះឯង មានរូបប្រកបដោយមហាភូតរូប៤ កើតអំពីមាតា បិតា មានសេចក្តី​ចម្រើន​ដោយជាតិបាយ និងនំ មានការលាប ដុសខាត់ បំបាត់ក្លិនអាក្រក់ និងការគក់ច្របាច់ជានិច្ច និងការបែកធ្លាយ ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅជាធម្មតា ក៏ឯវិញ្ញាណរបស់អាត្មាអញនេះ អាស្រ័យនៅក្នុងកាយនេះ ជាប់នៅក្នុងកាយនេះ ដោយអំពើណា ។ អំពើនេះឯង ជាបញ្ញារបស់ភិក្ខុនោះ ។ ====== មនោមយិទ្ធិញាណ ====== [១៣២] ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន បរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាក'''ឧបក្កិលេស''' មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់ភាវនាកម្ម ជាចិត្តនឹងធឹងមិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បី'''និមិ្មតនូវកាយ ដែលសម្រេចអំពីចិត្ត''' ។ ភិក្ខុនោះ ក៏និម្មិតនូវកាយដទៃ ចេញអំពីកាយនេះ មានរូបសម្រេចអំពីចិត្ត មានអវយវៈតូចធំ សព្វគ្រប់ មានឥន្ទ្រិយមិនថោកថយ ។ ម្នាលមាណព ដូចជាបុរសដកបណ្តូលចេញ អំពីស្មៅយាប្លង បុរសនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា នេះជាស្មៅយាប្លង នេះជាបណ្តូល ឯស្មៅយាប្លងដទៃ បណ្តូលដទៃ តែថាបណ្តូលដែលអាត្មាអញដកចេញមក គឺដកអំពីស្មៅយាប្លងហ្នឹងឯង ។ ម្នាលមាណព មួយទៀត ដូចជាបុរសហូតដាវចេញអំពីស្រោម បុរសនោះរមែងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា នេះជាដាវ នេះជាស្រោម ឯដាវដទៃ ស្រោមដទៃ តែថាដាវដែលអាត្មាអញហូតចេញ គឺហូតចេញមកអំពីស្រោមហ្នឹងឯង ។ ម្នាលមាណព ពុំនោះសោត ដូចបុរស ទាញយកពស់ចេញអំពីស្រោម បុរសនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា នេះជាពស់ នេះជាស្រោម ឯពស់ដទៃ ស្រោមដទៃ តែថាពស់ដែលអាត្មាអញ ទាញចេញពីស្រោមហ្នឹងឯង ដូចម្តេចមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ ដែលបានញាណទស្សនៈ ក៏ដូច្នោះឯង ។បេ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន ។បេ។ មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់ បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីនិមិ្មតនូវកាយ ដែលសម្រេចមកអំពីចិត្ត ដោយអំពើណា ។បេ។ អំពើនេះឯង ជាបញ្ញារបស់ភិក្ខុនោះ ។ ====== ឥទ្ធិវិធញាណ ====== [១៣៣] ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន បរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់ភាវនាកម្ម ជាចិត្តនឹងធឹងមិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់ បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីតាក់តែងឫទ្ធិ (ឥទ្ធិវិធី) ។ ភិក្ខុនោះ រមែងបាននូវការតាក់តែងឫទ្ធិជាច្រើនប្រការ គឺថាមនុស្សម្នាក់ ធ្វើឲ្យទៅជាមនុស្សច្រើននាក់ក៏បាន មនុស្សច្រើននាក់ ធ្វើឲ្យទៅជាមនុស្សម្នាក់ក៏បាន ដើរទៅមិនជាប់ជំពាក់នឹងទីវាល ទីខាងក្រៅ ទីខាងក្រៅជញ្ជាំង ទីខាងក្រៅកំពែង និងទីខាងក្រៅភ្នំ ដូចជាដើរទៅក្នុងអាកាសក៏បាន ។ ភិក្ខុនោះ ធ្វើនូវការងើបឡើង ឬមុជចុះក្នុងផែនដី ដូចជាងើបឡើង ឬមុជចុះក្នុងទឹកក៏បាន ដើរលើទឹក ក៏មិនបែកធ្លាយទឹក ហាក់ដូចជាដើរលើផែនដីក៏បាន ទៅឯអាកាសទាំងភ្នែន ដូចជាសត្វសកុណជាតិ ដែលមានស្លាបក៏បាន យកដៃទៅស្ទាបអង្អែល ចាប់ពាល់ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យទាំងនេះ ដែលមានឫទ្ធិច្រើនយ៉ាងនោះ មានអានុភាពច្រើនយ៉ាងនេះក៏បាន ធ្វើអំណាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ដោយកាយ ដរាបដល់ព្រហ្មលោកក៏បាន ។ ម្នាលមាណព មួយទៀត ដូចជាស្មូនឆ្នាំងក្តី កូនសិស្សរបស់ស្មូនឆ្នាំងក្តី ដែលឈ្លាសវៃ កាលបើដីស្អិតដែលគេធ្វើបរិកម្មល្អហើយ បើប្រាថ្នានឹងធ្វើភាជន៍ដ៏ប្លែកណាៗ ក៏គប្បីធ្វើឲ្យសម្រេចនូវភាជន៍នោះៗបាន ម្នាលមាណព ពុំនោះសោត ដូចជាងភ្លុកក្តី កូនសិស្សរបស់ជាងភ្លុកក្តី ដែលឈ្លាសវៃ កាលបើភ្លុកដែលគេធ្វើបរិកម្មល្អហើយ បើចង់ធ្វើនូវគ្រឿងប្រើប្រាស់ ជាវិការៈនៃភ្លុកដ៏ប្លែកណាៗ គប្បីធ្វើឲ្យសម្រេចនូវគ្រឿងប្រើប្រាស់ ជាវិការៈនៃភ្លុកដ៏ប្លែកនោះៗបាន ម្នាលមាណព ពុំនោះសោត ដូចជាជាងមាសក្តី កូនសិស្សរបស់ជាងមាសក្តី ដែលឈ្លាសវៃ កាលបើមាសដែលគេធ្វើបរិកម្មល្អហើយ បើចង់ធ្វើគ្រឿងប្រើប្រាស់ ជាវិការៈនៃមាសដ៏ប្លែកណាៗ ក៏គប្បីធ្វើឲ្យសម្រេចនូវគ្រឿងប្រើប្រាស់ ជាវិការៈនៃមាសដ៏ប្លែកនោះៗបាន ដូចម្តេចមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន បរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់ភាវនាកម្ម ជាចិត្តនឹងធឹងមិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីតាក់តែងឫទ្ធិបាន ភិក្ខុនោះ រមែងបាននូវការតាក់តែងឫទ្ធិ ជាច្រើនប្រការ គឺមនុស្សម្នាក់ ធ្វើឲ្យទៅជាមនុស្សច្រើននាក់ក៏បាន ។បេ។ ញុំាងអំណាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ដោយកាយ ដរាបដល់ព្រហ្មលោកក៏បាន ។ អំពើនេះឯង ជាបញ្ញារបស់ភិក្ខុនោះ ។ ======'''ទិព្វសោតធាតុញាណ'''====== [១៣៤] ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន បរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់ភាវនាកម្ម ជាចិត្តនឹងធឹង មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បី'''ទិព្វសោតធាតុ''' (ត្រចៀកទិព្វ) ។ ភិក្ខុនោះ រមែងឮនូវសម្លេងពីរយ៉ាងបាន គឺសម្លេងជាទិព្វ១ សម្លេងជារបស់មនុស្សធម្មតា១ ដែលនៅក្នុងទីឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី ដោយទិព្វសោតធាតុ ដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងបង់នូវសោតធាតុ ជារបស់មនុស្សធម្មតា ។ ម្នាលមាណព ដូចបុរស អ្នកដើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយ បុរសនោះ ឮសម្លេងស្គរធំក្តី សម្លេងសំភោរក្តី សម្លេងស័ង្ខក្តី សម្លេងស្គរជ័យក្តី សម្លេងស្គរតូចក្តី បុរសនោះ ក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា សម្លេងស្គរធំដូច្នេះក្តី សម្លេងសំភោរដូច្នេះក្តី សម្លេងស័ង្ខដូច្នេះក្តី សម្លេងស្គរជ័យដូច្នេះក្តី សម្លេងស្គរតូចដូច្នេះក្តី ដូចម្តេចមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ ដែលបានទិព្វសោតធាតុ ក៏ដូច្នោះឯង ។បេ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន ។បេ។ មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែងឮសម្លេងពីរយ៉ាងបាន គឺសម្លេងជាទិព្វ១ សម្លេងជារបស់មនុស្សធម្មតា១ ដែលនៅក្នុងទីឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី ដោយទិព្វសោតធាតុ ដ៏បរិសុទ្ធស្អាត កន្លងបង់នូវសោតធាតុ ជារបស់មនុស្សធម្មតា ។ អំពើនេះឯង ជាបញ្ញារបស់ភិក្ខុនោះ ។ ======'''ចេតោបរិយញ្ញាណ'''====== [១៣៥] ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន បរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់ភាវនាកម្ម ជាចិត្តនឹងធឹង មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បី'''ចេតោបរិយញ្ញាណ''' គឺការកំណត់ដឹងនូវចិត្តនៃសត្វដទៃ ។ ភិក្ខុនោះ ក៏កំណត់ដឹងនូវចិត្តរបស់ពួកសត្វដទៃ បុគ្គលដទៃ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួនបាន គឺចិត្តដែលប្រកបដោយរាគៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយរាគៈ ចិត្តដែលប្រាសចាករាគៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រាសចាករាគៈ ចិត្តដែលប្រកបដោយទោសៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយទោសៈ ចិត្តដែលប្រាសចាកទោសៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រាសចាកទោសៈ ចិត្តដែលប្រកបដោយមោហៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយមោហៈ ចិត្តដែលប្រាសចាកមោហៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រាសចាកមោហៈ ចិត្តដែលរួញថយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តរួញថយ ចិត្តដែលរាយមាយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តរាយមាយ ចិត្តដែលជាមហគ្គតៈ គឺចិត្តដល់នូវភាវៈជាធំ បានខាងរូបាវចរ និងអរូបាវចរក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តជាមហគ្គតៈ ចិត្តដែលមិនមែនជាមហគ្គតៈ គឺកាមាវចរក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនមែនជាមហគ្គតៈ ចិត្តដែលជាសឧត្តរៈ គឺកាមាវចរក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តជាសឧត្តរៈ ចិត្តដែលជាអនុត្តរៈ គឺ រូបាវចរ និងអរូបាវចរក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តជាអនុត្តរៈ ចិត្តដែលតាំងខ្ជាប់ខ្ជួនក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន ចិត្តដែលមិនទាន់បានតាំងខ្ជាប់ខ្ជួនក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនទាន់បានតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន ចិត្តដែលរួចស្រឡះ (ចាកកិលេស) ហើយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តរួចស្រឡះហើយ ចិត្តដែលមិនទាន់រួចស្រឡះក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនទាន់រួចស្រឡះ ។ ម្នាលមាណព ដូចស្ត្រីក្តី បុរសក្តី ដែលនៅក្មេង ជាក្រមុំ កម្លោះ នៅកំពុងចូលចិត្ត នឹងគ្រឿងប្រដាប់តាក់តែងរាងកាយ កាលឆ្លុះមើលស្រមោលមុខ របស់ខ្លួននៅក្នុងកញ្ចក់ ដ៏ស្អាត ផូរផង់ក្តី ក្នុងភាជន៍ដ៏ពេញដោយទឹកថ្លាក្តី បើស្រមោលមុខរបស់ខ្លួន ប្រកបដោយទោស មានមុន (ជាដើម)ក្តី ក៏ដឹងថា ប្រកបដោយទោស បើស្រមោលមុខរបស់ខ្លួន មិនប្រកបដោយទោសក្តី ក៏ដឹងថា មិនប្រកបដោយទោស ដូចម្តេចមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុដែលបានចេតោបរិយញ្ញាណ ក៏ដូច្នោះឯង ។បេ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន ។បេ។ មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីចេតោបរិយញ្ញាណ ។ ភិក្ខុនោះ ក៏កំណត់ដឹងនូវចិត្តរបស់ពួកសត្វដទៃ បុគ្គលដទៃ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួន គឺចិត្តដែលប្រកបដោយរាគៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយរាគៈ ។បេ។ ចិត្តមិនទាន់បានរួចស្រឡះក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនទាន់បានរួចស្រឡះ ដោយអំពើណា ។ អំពើនេះឯង ជាបញ្ញារបស់ភិក្ខុនោះ ។ ======'''បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ'''====== [១៣៦] ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន បរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់ភាវនាកម្ម ជាចិត្តនឹងធឹង មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បី'''បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ''' ។ ភិក្ខុនោះ ក៏រលឹកនូវខន្ធ ដែលសត្វអាស្រ័យនៅ ក្នុងកាលមុនជាច្រើនប្រការ រលឹកខន្ធដូចម្តេច គឺរលឹកបាន១ជាតិ ២ជាតិ ៣ជាតិ ៤ជាតិ ៥ជាតិ ១០ជាតិ ២០ជាតិ ៣០ជាតិ ៤០ជាតិ ៥០ជាតិ ១០០ជាតិ ១ពាន់ជាតិ ១សែនជាតិក៏បាន រលឹកនូវសំវដ្តកប្បជាច្រើនក៏បាន វិវដ្តកប្បជាច្រើនក៏បាន សំវដ្តវិវដ្តកប្បជាច្រើនក៏បានថា អាត្មាអញ បានកើតក្នុងភពឯណោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ បានទទួលសុខ និងទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះអាត្មាអញច្យុតចាកអត្តភាពនោះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងភពឯណោះ ដែលទៅកើតក្នុងភពនោះ ក៏មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ បានទទួលសុខ និងទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះច្យុតចាកអត្តភាពនោះហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងភពនេះ ។ ភិក្ខុនោះ រលឹកបាននូវខន្ធ ដែលខ្លួនអាស្រ័យនៅ ក្នុងកាលមុនជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការ គឺសម្បុរ និងអាហារជាដើម ព្រមទាំងឧទ្ទេស គឺឈ្មោះ និងគោត្រយ៉ាងនេះ ។ម្នាលមាណព ដូចបុរស ចេញអំពីស្រុករបស់ខ្លួន ហើយទៅកាន់ស្រុកដទៃ ចេញអំពីស្រុកនោះ ហើយទៅកាន់ស្រុកដទៃទៀត បុរសនោះឯង ក៏ត្រឡប់មកពីស្រុកនោះ ហើយមកកាន់ស្រុករបស់ខ្លួនវិញ ហើយបុរសនោះ ក៏នឹងរលឹកឃើញយ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ បានចេញអំពីស្រុករបស់ខ្លួន ហើយទៅកាន់ស្រុកឯណោះ ដែលទៅដល់ស្រុកនោះ អាត្មាអញ បានឈរយ៉ាងនេះ បានអង្គុយយ៉ាងនេះ បាននិយាយយ៉ាងនេះ នៅស្ងៀមយ៉ាងនេះ លុះអាត្មាអញ ចេញអំពីស្រុកនោះហើយ ទៅកាន់ស្រុកឯណោះ ដែលទៅដល់ស្រុកនោះ អាត្មាអញ បានឈរយ៉ាងនេះ បានអង្គុយយ៉ាងនេះ បាននិយាយយ៉ាងនេះ នៅស្ងៀមយ៉ាងនេះ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញ ត្រឡប់មកពីស្រុកនោះ មកកាន់ស្រុករបស់ខ្លួនវិញហើយ ដូចម្តេចមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុដែលបានបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ក៏ដូច្នោះឯង ។បេ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន ។បេ។ មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ភិក្ខុនោះ ក៏រលឹកនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ រលឹកបានដូចម្តេច គឺរលឹកបាន១ជាតិ ២ជាតិ ។បេ។ ភិក្ខុនោះ រលឹកបាននូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការ ព្រមទាំងឧទ្ទេស យ៉ាងនេះ ដោយអំពើណា ។ អំពើនេះឯង ជាបញ្ញារបស់បុរសនោះ ។ ====== ចុតូបបាតញ្ញាណ ====== [១៣៧] ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន ។បេ។ មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីសត្តានំចុតូបបាតញ្ញាណ គឺសេចក្តីដឹងនូវចុតិ និងបដិសន្ធិនៃសត្វទាំងឡាយ ។ ភិក្ខុនោះ មានចក្ខុដូចជាទិព្វ ដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងបង់នូវចក្ខុជារបស់នៃមនុស្សធម្មតា រមែងឃើញនូវសត្វទាំងឡាយ ដែលច្យុត ដែលកើត ជាសត្វថោកទាប ឧត្តម មានសម្បុរល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ ដឹងច្បាស់នូវសត្វ ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកម្មរបស់ខ្លួនថា អើហ្ន៎ សត្វទាំងអម្បាលនេះ ប្រកបដោយកាយទុច្ចរិត ប្រកបដោយវចីទុច្ចរិត ប្រកបដោយមនោទុច្ចរិត ជាអ្នកដៀលព្រះអរិយៈបុគ្គលទាំងឡាយ ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ ប្រកាន់អំពើជា'''មិច្ឆាទិដ្ឋិ''' សត្វទាំងនោះ លុះរំលាងកាយទៅបន្ទាប់អំពីមរណៈ ក៏ទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក មួយសោត អើហ្ន៎ សត្វទាំងអម្បាលនេះ ប្រកបដោយកាយសុចរិត ប្រកបដោយវចីសុចរិត ប្រកបដោយមនោសុចរិត មិនតិះដៀលនូវព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ជាសម្មាទិដ្ឋិ ប្រកាន់នូវអំពើជាសម្មាទិដ្ឋិ សត្វទាំងនោះ លុះដល់រំលាងកាយទៅ បន្ទាប់អំពីមរណៈ ក៏ទៅកើតក្នុងលោក គឺមនុស្ស សុគតិ និងសួគ៌ ភិក្ខុនោះ មានចក្ខុដូចជាទិព្វ ដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងបង់នូវចក្ខុជារបស់មនុស្សធម្មតា រមែងឃើញនូវសត្វទាំងឡាយ ដែលច្យុត ដែលកើត ជាសត្វទាបថោក ឧត្តម មានសម្បុរល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ ដឹងច្បាស់នូវសត្វទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកម្មរបស់ខ្លួន ដោយប្រការដូច្នេះឯង ។ ម្នាលមាណព ដូចជាប្រាសាទ ដែលតាំងនៅក្បែរផ្លូវត្រឡែងកែង ជាកណ្តាលក្រុង បុរសដែលមានភ្នែក (ភ្លឺ) ឈរនៅលើប្រាសាទនោះ គប្បីឃើញនូវមនុស្សទាំងឡាយ ដែលចូលទៅកាន់ផ្ទះក្តី ចេញអំពីផ្ទះក្តី ត្រាច់សញ្ចរអំពីច្រកផ្លូវ ទៅកាន់ថ្នល់ក្តី ដែលអង្គុយក្បែរផ្លូវត្រឡែងកែង នាកណ្តាលក្រុងក្តី បុរសនោះ គប្បីដឹងច្បាស់ យ៉ាងនេះថា មនុស្សទាំងនុ៎ះ ដើរចូលមកកាន់ផ្ទះ មនុស្សទាំងនុ៎ះ ចេញមកអំពីផ្ទះ មនុស្សទាំងនុ៎ះ សញ្ចរអំពីច្រកផ្លូវ ទៅកាន់ថ្នល់ មនុស្សទាំងនុ៎ះ អង្គុយនៅក្បែរផ្លូវត្រឡែងកែង នាកណ្តាលក្រុង ដូចម្តេចមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ ដែលបានសត្តានំចុតូបបាតញ្ញាណ ក៏ដូច្នោះឯង ។បេ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន ។បេ។ មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីសត្តានំចុតូបបាតញ្ញាណ ។ ភិក្ខុនោះ មានចក្ខុដូចជាទិព្វ ដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងបង់នូវចក្ខុជារបស់មនុស្សធម្មតា រមែងឃើញនូវសត្វទាំងឡាយ ដែលច្យុត ដែលកើត ជាសត្វទាបថោក ឧត្តម មានសម្បុរល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ ដឹងច្បាស់នូវសត្វ ដែលប្រព្រឹត្តទៅ តាមកម្មរបស់ខ្លួន ដោយអំពើណា ។ អំពើនេះឯង ជាបញ្ញារបស់ភិក្ខុនោះ ។ ======'''អាសវក្ខយញ្ញាណ'''====== [១៣៨] ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់ភាវនាកម្ម ជាចិត្តនឹងធឹង មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បី​'''អាសវក្ខយញ្ញាណ''' គឺសេចក្តីដឹងនូវធម៌ ជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈ ។ ភិក្ខុនោះ ក៏ដឹងតាមពិតថា នេះជាទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះជាហេតុនាំឲ្យកើតទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះជាសេចក្តីរលត់ទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះជាបដិបទា នាំឲ្យបានដល់នូវសេចក្តីរលត់ទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះជាអាសវៈ ដឹងតាមពិតថា ធម៌នេះ ជាហេតុនាំឲ្យកើតអាសវៈ ដឹងតាមពិតថា នេះជាសេចក្តីរលត់អាសវៈ ដឹងតាមពិតថា នេះជាបដិបទា នាំឲ្យបានដល់នូវសេចក្តីរលត់អាសវៈ ។ កាលបើភិក្ខុនោះដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះហើយ ចិត្តក៏ផុតស្រឡះ ចាកកាមាសវៈផង ចិត្តក៏ផុតស្រឡះ ចាកភវាសវៈផង ចិត្តក៏ផុតស្រឡះ ចាកអវិជ្ជាសវៈផង ។ កាលបើចិត្តផុតស្រឡះហើយ សេចក្តីដឹងក៏កើតឡើងថា ចិត្តផុតស្រឡះហើយ ។ ភិក្ខុនោះ ក៏ដឹងច្បាស់ថា កំណើតអស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បានប្រព្រឹត្តគ្រប់គ្រាន់ហើយ '''សោឡសកិច្ច''' អាត្មាអញ បានធ្វើស្រេចហើយ ករណីយកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសោឡសកិច្ចនេះទៀត មិនមានឡើយ ។ ម្នាលមាណព ដូចជាអន្លង់ទឹក លើកំពូលភ្នំ ដែលថ្លាឈ្វេង ឥតមានកករល្អក់ បុរសដែលមានភ្នែកភ្លឺ ឈរទៀបមាត់នៃអន្លង់ទឹកនោះ គប្បីឃើញនូវខ្យង និងគ្រំក្តី ដុំក្រួស និងបំណែកក្តី ហ្វូងត្រីដែលហែលទៅមក ឬឋិតនៅក្តី បុរសនោះ ក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា អន្លង់ទឹកនេះឯង ថ្លាឈ្វេង ឥតមានកករល្អក់ ខ្យង និងគ្រំទាំងឡាយនេះក្តី ដុំក្រួស និងបំណែកទាំងឡាយនេះក្តី ហ្វូងត្រីទាំងឡាយនេះ ដែលកំពុងហែលទៅមក ឬកំពុងឋិតនៅក្តី ក្នុងអន្លង់ទឹកនោះ យ៉ាងណាមិញ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ ដែលបានអាសវក្ខយញ្ញាណ ក៏យ៉ាងនោះឯង ។បេ។ ម្នាលមាណព ភិក្ខុ កាលបើចិត្តតាំងខ្ជាប់ខ្ជួន ។បេ។ មិនញាប់ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ក៏តម្រង់ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីអាសវក្ខយញ្ញាណ ។ ភិក្ខុនោះ ក៏ដឹងតាមពិតថា នេះជាទុក្ខ ។បេ។ ដឹងតាមពិតថា នេះជាបដិបទា នាំឲ្យបានដល់នូវសេចក្តីរលត់អាសវៈ ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះហើយ ចិត្តក៏ផុតស្រឡះចាកកាមាសវៈផង ចិត្តក៏ផុតស្រឡះចាកភវាសវៈផង ចិត្តក៏ផុតស្រឡះ ចាកអវិជ្ជាសវៈផង ។ កាលបើចិត្តផុតស្រឡះហើយ សេចក្តីដឹងក៏កើតឡើងថា ចិត្តផុតស្រឡះហើយ ។ ភិក្ខុនោះ ក៏ដឹងច្បាស់ថា កំណើតនៃអាត្មាអញអស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បានប្រព្រឹត្តគ្រប់គ្រាន់ហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ ក៏បានធ្វើស្រេចហើយ ករណីយកិច្ចដទៃ នៃអាត្មាអញ ដែលប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសោឡសកិច្ចនេះទៀត មិនមានឡើយ ដោយអំពើណា ។ អំពើនេះឯង ជាបញ្ញារបស់ភិក្ខុនោះ ។ === '''សុភមាណពសំដែង​ខ្លួន​សុំ​ជា​ឧបាសក''' === [១៣៩] ម្នាលមាណព នេះឯងជា'''អរិយបញ្ញាខន្ធ''' ដែលព្រះមានព្រះភាគអង្គនោះ ទ្រង់បានពោលសរសើរហើយ ទាំងបានណែនាំប្រជុំជននេះ ឲ្យតាំងនៅ ឲ្យប្រតិស្ឋាន កិច្ចដែលគួរធ្វើតទៅទៀត ក្នុងសាសនានេះ មិនមានឡើយ ។ សុភមាណព ពោលសរសើរថា បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ អស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ហេតុនេះ មិនធ្លាប់មាន បែរជាមានបាន បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ អរិយបញ្ញាខន្ធនោះ បរិបូណ៌ហើយ មិនមែនមិនបរិបូណ៌ទេ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ខ្ញុំព្រះករុណា មិនដែលឃើញនូវអរិយបញ្ញាខន្ធ ដែលបរិបូណ៌យ៉ាងនេះ ក្នុងសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដទៃ ខាងក្រៅពុទ្ធសាសនានេះឡើយ កិច្ចនីមួយ ដែលយើងទាំងឡាយ គប្បីធ្វើតទៅទៀត មិនមានឡើយ ។ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ពីរោះណាស់ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ពីរោះណាស់ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ធម៌ដែលលោកម្ចាស់ សំដែងហើយ ដោយអនេកបរិយាយ យ៉ាងនេះ (ភ្លឺច្បាស់ណាស់) ដូចជាគេផ្ងារនូវភាជន៍ ដែលផ្កាប់ ឬដូចជាគេបើកបង្ហាញរបស់ដែលកំបាំង ពុំនោះ ដូចជាគេប្រាប់ផ្លូវ ដល់អ្នកវង្វេងផ្លូវ ពុំនោះសោត ដូចជាគេបំភ្លឺប្រទីប ក្នុងទីងងឹត ដោយគិតថា មនុស្សដែលមានចក្ខុ (ភ្លឺ) នឹងមើលឃើញរូបទាំងឡាយ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ខ្ញុំព្រះករុណានេះ សូមដល់នូវព្រះគោតមដ៏​ចម្រើន​ផង ព្រះធម៌ផង ព្រះភិក្ខុសង្ឃផង ជាសរណៈ ចាប់ដើមតាំងអំពីថ្ងៃនេះទៅ សូមព្រះអានន្ទដ៏​ចម្រើន​ ជ្រាបនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាឧបាសក ដល់នូវសរណគមន៍ ស្មើដោយជីវិត ។ ចប់ សុភសូត្រ ទី១០ ។ ==ឯកសារ​យោង== # [[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[សុត្តន្តបិដក]] > [[ទីឃនិកាយ]] > [[ទុតិយភាគ]] > [[សីលក្ខន្ធវគ្គ]] >​ សុភសូត្រ (សៀវភៅ​[[ភាគ១៥]] ទំព័រ​ទី ១៦៦) # พระไตรปิฎก เล่มที่ ๙ > พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑ > ทีฆนิกาย > สีลขันธวรรค [https://84000.org/tipitaka/attha/v.php?B=9&A=6777&Z=7316 สุภสูตร] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728171509/https://84000.org/tipitaka/attha/v.php?B=9&A=6777&Z=7316 |date=2020-07-28 }} # [http://www.palicanon.org/en/sutta-pitaka/transcribed-suttas/majjhima-nikaya/125-mn- Subha Sutta: About Subha (DN10)]{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} bkeujkvw4ukvyl9c3pvg1pzxwyiv7zh 0 28685 335305 334243 2026-05-16T01:39:47Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335305 wikitext text/x-wiki '''សំុបៃ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[:en:Alcoholic beverage|Alcoholic beverage]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{CAM}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[:en:Liqueur|liqueur]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] == ផលិតផល == [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[:en:Mauritian|ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាច[[:en:neat (bartending)|ទទួលទានបានម្នាក់ឯង]]ឬ[[:en:on the rocks|ជាមួយនឹងទឹកកក]]។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[កម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ == ទីកន្លែងផលិត == នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករ[[លាង សេកុន]]ហើយកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីកន្លែងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ពួកគេនៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ 7a25onz3tsjrjcsrdd9jgef7ngqazm8 335306 335305 2026-05-16T01:48:46Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335306 wikitext text/x-wiki '''សំុបៃ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[:en:Alcoholic beverage|Alcoholic beverage]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{CAM}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[:en:Liqueur|liqueur]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] == ផលិតផល == [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[:en:Mauritian|ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាច[[:en:neat (bartending)|ទទួលទានបានម្នាក់ឯង]]ឬ[[:en:on the rocks|ជាមួយនឹងទឹកកក]]។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[កម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ == ទីកន្លែងផលិត == នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករ[[លាង សេកុន]]ហើយកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីកន្លែងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ពួកគេនៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ qs2hzar4hmq7pkbizawmwjz5in9apew 335307 335306 2026-05-16T01:52:39Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335307 wikitext text/x-wiki '''សំុបៃ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[:en:Alcoholic beverage|Alcoholic beverage]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{CAM}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[:en:Liqueur|liqueur]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] == ផលិតផល == [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានម្នាក់ឯងឬជាមួយនឹងទឹកកក។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ == ទីកន្លែងផលិត == នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករ[[លាង សេកុន]]ហើយកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីកន្លែងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ពួកគេនៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ q0668ju1j2ty4z21kpuhwzj6s8vtlo9 335310 335307 2026-05-16T02:06:50Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335310 wikitext text/x-wiki '''សំុបៃ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[:en:Alcoholic beverage|Alcoholic beverage]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{CAM}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[:en:Liqueur|liqueur]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] == ផលិតផល == [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានផ្ទាល់ភ្លាមៗតែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់លាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗឬទទួលទានជាមួយនឹងទឹកកកដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពខ្លាំងនៃជាតិអាកុល។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ == ទីកន្លែងផលិត == នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករ[[លាង សេកុន]]ហើយកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីកន្លែងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ពួកគេនៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ 4ohglmm8g8la087n879tczvl4nuycba 335311 335310 2026-05-16T02:25:38Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335311 wikitext text/x-wiki '''សំុបៃ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[:en:Alcoholic beverage|Alcoholic beverage]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{CAM}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[:en:Liqueur|liqueur]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] == ផលិតផល == [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានផ្ទាល់ភ្លាមៗតែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់លាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗឬទទួលទានជាមួយនឹងទឹកកកដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពខ្លាំងនៃជាតិអាកុល។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ == ទីកន្លែងផលិត == នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករលោក[[លាង សេកុន]]ហើយទីកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅឯតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ pnpbqk9e68ayo2kooclj26ref5wn8o2 0 34867 335304 334857 2026-05-16T01:33:04Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335304 wikitext text/x-wiki {{មិនមែនភាសាខ្មែរ}} {{about|ប្រទេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស |conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋបារាំង |native_name = {{nobold|''République française'' ([[ភាសាបារាំង]])}} |common_name = បារាំង |image_flag = Flag of France.svg |image_coat = Armoiries république française.svg |symbol_type = [[វរលញ្ឆករបារាំង|វរលញ្ឆករ]] |symbol_width = 75px |national_motto = "''[[សេរីភាព សមភាព ភាតរភាព|Liberté, égalité, fraternité]]''"<br/>"សេរីភាព សមភាព ភាតរភាព" |other_symbol = <div style="padding:0.3em;">[[File:Great Seal of France.svg|100px|Obverse]] [[File:Great Seal of France (reverse).svg|100px|Reverse]]</div> |other_symbol_type = [[មហាត្រានៃបារាំង|មហាត្រា]] |national_anthem = "[[ឡាម៉ាស៊ីលេស|La Marseillaise]]"<br /><center>[[File:La Marseillaise.ogg]]</center> |image_map = France in the European Union on the globe (Europe centered).svg |map_caption = ទីតាំងប្រទេសបារាំង (ក្រហម) នៅលើភូគោល |capital_type = រដ្ឋធានី |capital = [[ប៉ារីស]] |coordinates = {{Coord|48|51|N|2|21|E|type:city}} |largest_city = capital |official_languages = [[ភាសាបារាំង]]{{refn|group=សម្គាល់|name=one|សម្រាប់ព័ត៌មានអំពីភាសាតាមតំបន់, សូមមើល [[ភាសានៃបារាំង]]។}} |religion_year = ២០២២ |religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap; |៤៧% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅបារាំង|កាតូលិក]] |២% [[និកាយប្រូតេស្តង់នៅបារាំង|ប្រូតេស្តង់]] |១% [[និកាយអូស្សូដក់ខាងលិចនៅបារាំង|អូស្សូដក់]] |៣៣% គ្មានជំនឿសាសនា |៤% [[ឥស្លាមសាសនានៅបារាំង|ឥស្លាមសាសនា]] |២% [[ព្រះពុទ្ធសាសនានៅបារាំង|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] |១% សាសនាផ្សេងៗ |៩% មិនបានបញ្ជាក់<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/france/#people-and-society |title=CIA World Factbook: France |author=[[ទីភ្ញាក់ងារស៊ើបការណ៍កណ្តាល]] |date=19 January 2022 |website=Cia.gov |publisher=CIA |access-date=1 កុម្ភៈ 2022 |archivedate=16 មីនា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220316080837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/france/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> }} |government_type = [[រដ្ឋឯកភូត]] [[សាធារណរដ្ឋ|សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតីនិយម]] |leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីបារាំង|ប្រធានាធិបតី]] |leader_name1 = [[​អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង​]] |leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីបារាំង|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] |leader_name2 = [[សេបាស្ទីយ៉ង់ ឡឺក័រនូ]] |legislature = [[សភាតំណាងរាស្ត្របារាំង|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] |upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភា (បារាំង)|ព្រឹទ្ធសភា]] |lower_house = [[រដ្ឋសភា (បារាំង)|រដ្ឋសភា]] |sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្របារាំង|និម្មិតកម្ម]] |established_event2 = [[ហ្វ្រង់ស៊ា|រាជាណាចក្រហ្វ្រង់ស៊ា]]<br/>{{small|(បង្រួបបង្រួមដោយស្តេច[[ក្លូវីសទី១]])}} |established_date2 = ៤៨១ |established_event3 = [[សន្ធិសញ្ញាវែរដុង]] |established_date3 = សីហា ៨៤៣ |established_event4 = [[ព្រះរាជាណាចក្របារាំង|ព្រះរាជាណាចក្រ]] |established_date4 = ៣ កក្កដា ៩៨៧ |established_event5 = ប្រកាសជា[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីមួយ|សាធារណរដ្ឋ]] |established_date5 = ២២ កញ្ញា ១៧៩២ |established_event6 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញបារាំង|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] |established_date6 = ៤ តុលា ១៩៥៨ | area_size = 1 E7 | area_km2 = ៦៤០,៦៧៩ | area_rank = ទី៤២ | percent_water = ០.៨៦ (ត្រឹមឆ្នាំ២០១៥)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=13 តុលា 2021|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | area_label2 = [[បារាំងដីគោក]] ([[វិទ្យាស្ថានភូមិសាស្ត្រជាតិ|IGN]]) | area_data2 = ៥៥១,៦៩៥ គម^២{{#tag:ref|ទិន្នន័យរបស់[[វិទ្យាស្ថានភូមិសាស្ត្រជាតិ]] (IGN) ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងផ្ទៃទឹកដែរ|group="សម្គាល់"}} ([[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទី៥០]]) | area_label3 = បារាំងដីគោក ([[កាដាស្ត្រេ]]) | area_data3 = ៥៤៣,៩៤០ គម^២{{#tag:ref|ទិន្នន័យចុះបញ្ជីទឹកដីរបស់បារាំងដែលមិនរាប់បញ្ចូលបឹង ស្រះ និងផ្ទាំងទឹកកកធំជាង ១ គម^២ (២៤៧ ហិចតា) ក៏ដូចជាមាត់ទន្លេផងដែរ។|group="សម្គាល់"}}<ref>{{cite journal|url=http://www.insee.fr/fr/themes/comparateur.asp?codgeo=METRODOM-1|title=France Métropolitaine|publisher=INSEE|year=2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20150828051307/http://www.insee.fr/fr/themes/comparateur.asp?codgeo=METRODOM-1|archive-date=28 សីហា 2015}}</ref> ([[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទី៥០]]) |population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៦៧,៤១៣,០០០<ref>{{cite web|url=https://www.insee.fr/en/statistiques/serie/001641607|title=Demography – Population at the beginning of the month – France|year=2019 |website=Insee|access-date=13 តុលា 2021}}</ref> |population_estimate_year = ២០២១ |population_estimate_rank = ទី២០ |population_density_km2 = ១១៦ |population_density_rank = ទី៨៩ |GDP_nominal = {{increase}} ២.៩៣៨ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEOFR">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=132,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2016&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=(អង់គ្លេស) World Economic Outlook Database, April 2021|publisher=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ |website=imf.org|access-date=13 តុលា 2021}}</ref> |GDP_nominal_rank = ទី៧ |GDP_nominal_year = ២០២១ |GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៤៤,៩៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEOFR"/> |GDP_nominal_per_capita_rank = ទី២៤ |GDP_PPP_year = ២០២១ |GDP_PPP = {{increase}} ៣.២៣២ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEOFR"/> |GDP_PPP_rank = ទី៩ |GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៤៩,៤៩២ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = ទី២៥ |Gini_year = ២០១៩ |Gini_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> |Gini = 29.2 <!--អនុញ្ញាតតែលេខបារាំងប៉ុណ្ណោះ--> |Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=14 តុលា 2021}}</ref> |Gini_rank = |HDI_year = ២០១៩ |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.901 <!--អនុញ្ញាតតែលេខបារាំងប៉ុណ្ណោះ--> |HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=15 December 2020|access-date=14 តុលា 2021}}</ref> |HDI_rank = ទី២៦ |currency = {{unbulleted list | [[អឺរ៉ូ]] ([[និមិត្តសញ្ញាអឺរ៉ូ|€]]) ([[ISO ៤២១៧|EUR]]){{#tag:ref|ត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងសាធារណរដ្ឋបារាំងទាំងមូលលើកលែងតែទឹកដីក្រៅស្រុកនៅឯមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក|group="សម្គាល់"}} | [[ហ្វ្រង់ប៉ាស៊ីហ្វិក|ហ្វ្រង់]] (XPF){{#tag:ref|ទឹកដីក្រៅស្រុករបស់បារាំងនៅឯមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក|group="សម្គាល់"}} }} |time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្តាល]] |utc_offset = +១ |utc_offset_DST = +២ |time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអឺរ៉ុបកណ្តាល]] |date_format = dd/mm/yyyy ([[គ្រិស្តសករាជ|គ.ស.]]) |drives_on = ស្តាំ |calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅបារាំង|៣៣]] |sport_code = FRA |vehicle_code = F | electricity = 230 V–50 Hz |cctld = [[.fr]] }} '''ប្រទេសបារាំង''' ({{lang-fr|France}} ''ហ្វ្រង្សិ៍'') ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋបារាំង''' គឺជា[[ប្រទេសឆ្លងទ្វីប]]មួយដែលមានទឹកដីចម្បងស្ថិតនៅតំបន់[[អឺរ៉ុបខាងលិច]]​និងមានទឹកដីក្រៅស្រុកមួយចំនួនស្ថិតនៅតាមទ្វីប[[អាមេរិកខាងត្បូង]] និងរួមទាំង[[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]] [[មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក]] និង[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]។ [[បារាំងមាតុបុរៈ|តំបន់មាតុបុរៈ]]របស់ប្រទេសនេះលាតសន្ធឹងពីតំបន់[[រ៉ាំង (តំបន់)|រ៉ាំង]]នៅភាគខាងកើតទៅដល់[[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]]នៅភាគខាងលិច និងពី[[សមុទ្រ មេឌីទែរ៉ានេ|សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ]]នៅភាគខាងត្បូងដល់[[ផ្លូវទឹកអង់គ្លេស]] និង[[សមុទ្រខាងជើង]]។ ទឹកដីក្រៅប្រទេសរួមមាន៖ [[គុយយ៉ានបារាំង]]នៅ[[អាមេរិកខាងត្បូង]] [[សង់ព្យែរនិងមីកូឡុង]]នៅសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើង [[ឥណ្ឌីបារាំងខាងលិច]] និងបណ្តុំកោះជាច្រើនទៀតនៅទ្វីប[[អូសេអានី]] និង[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]។ ដោយសារតែមានទឹកដីជាប់មាត់សមុទ្រច្រើន ប្រទេសបារាំងមាន[[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ]]ដ៏ធំបំផុតលើពិភពលោក។ នៅប៉ែកអឺរ៉ុប បារាំងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស[[បែលហ្សិក]] [[លុចសំបួ]] [[អាល្លឺម៉ង់]] [[ស្វីស]] [[ម៉ូណាកូ]] [[អ៊ីតាលី]] [[អង់ដូរ៉ា]] និងប្រទេស[[អេស្ប៉ាញ]] រីឯនៅ[[ទ្វីបអាមេរិក]]វិញ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស[[ហុល្លង់]] [[ស៊ូរីណាម]] និងប្រទេស[[ប្រេស៊ីល]]។ បារាំងមាន[[តំបន់នៃបារាំង|តំបន់អាំងតេក្រាលចំនួនដប់ប្រាំបី]] (ប្រាំនៅក្រៅប្រទេស) ដែលលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដីសរុប ៦៤៣,៨០១ គីឡូម៉ែត្រក្ររ៉េ និងមានប្រជាជនជាង ៦៧ លាននាក់ (គិតត្រឹមខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១)។<ref>{{cite web|website=The World Factbook|title=Field Listing :: Area|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html|publisher=CIA|access-date=2 កុម្ភៈ 2022|archive-date=31 មករា 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html|url-status=dead|archivedate=2014-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html}} {{PD-notice}}</ref> ប្រទេសបារាំងគឺជា[[សាធារណរដ្ឋ]][[រដ្ឋឯកភូត|ឯកភូត]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតីនិយម]] ដែលមានរដ្ឋធានីឈ្មោះថា[[ប៉ារីស]]ដោយវាត្រូវជាទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេស និងជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ និងពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់។ តំបន់ទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន៖ [[លីយ៉ុង]] [[ម៉ាសែល]] [[ធូលូស]] [[ប័រដូ]] [[លីល]] និង[[នីស]]។ ទឹកដីបារាំងសព្វថ្ងៃបានទទួលវត្តមានមនុស្សដំបូងៗតាំងពីស័ក[[ប៉ាលេអូលីកទិកលើ|ប៉ាលេអូលីទិក]]មកម្លេះ ហើយទឹកដីមាតុបុរៈបារាំងត្រូវកុលសម្ព័ន្ធសែលតិកមួយក្រុមដែលគេស្គាល់ថា"[[ហ្គោល|ហ្គោល]]"ចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងអំឡុង[[យុគដែក]]។ ពួករ៉ូមបាន[[ហ្គោលរ៉ូម|កាត់តំបន់នេះបញ្ចូលជាផ្នែកមួយនៃទឹកដីខ្លួន]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៥១ មុន គ.ស ដែលជាហេតុនាំឱ្យ[[វប្បធម៌ហ្កាល់ឡូ-រ៉ូម៉ាំង]]លេចឡើង និងត្រូវជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃ[[ភាសាបារាំង]]។ ពួក[[ហ្វ្រង់]]ដែលជាក្រុន[[ជនជាតិជឺម៉ាំង]]មួយបានបង្កើត[[ព្រះរាជាណាចក្រហ្វ្រង់ស៊ា]] ហើយបានក្លាយជាមាតុបេះដូងនៃ[[ចក្រភពការអូលីនជាន]]។ [[សន្ធិសញ្ញាវ៉ែដុង]]នៃឆ្នាំ ៨៤៣ បានបែងចែកចក្រភពនោះដោយមានរដ្ឋ[[ហ្វ្រង់ស៊ាខាងលិច]]ក្លាយទៅជា[[ព្រះរាជាណាចក្របារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ៩៨៧។ នៅ[[យុគសម័យកណ្តាល]] បារាំងបានក្លាយជាអាណាចក្រសក្តិភូមិដ៏មានឥទ្ធិពលមួយ ហើយមានវិមជ្ឈការខ្ពស់។ ស្តេច[[ហ្វីលីពទី២ (ព្រះមហាក្សត្របារាំង)|ហ្វីលីពទី២]] បានពង្រឹងអំណាចរាជវង្សប្រកបដោយជោគជ័យ ហើយបានកម្ចាត់ចោលនូវគូប្រជែងរបស់ទ្រង់ដើម្បីបង្កើនវិសាលភាពរាជ្យទឹកដីបារាំង។ នៅចុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ ប្រទេសបារាំងបានក្លាយទៅជារដ្ឋដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៤ ដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៥ ប្រទេសបារាំងបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងជម្លោះរាជវង្សជាបន្តបន្ទាប់ដែលមានប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]]ជាប់ពាក់ព័ន្ធ គេតែងសម្តៅលើជម្លោះនេះថា[[សង្រ្គាមមួយរយឆ្នាំ]] ហើយអត្តសញ្ញាណរបស់បារាំងថ្មីបានលេចឡើងជាលទ្ធផល។ នៅក្នុង[[សម័យបុនវុឌ្ឍិសិល្បៈ]] (''Renaissance'') ប្រទេសបារាំងបានឆ្លងកាត់វឌ្ឍនភាពសិល្បៈនិងវប្បធម៌ ជម្លោះជាមួយ[[រាជត្រកូលហាបស្បួក]] និងនិម្មិតកម្មនៃ[[ចក្រភពអាណានិគមបារាំង|ចក្រភពអាណានិគមលំដាប់ពិភពលោក]]ដែលដល់សតវត្សទី២០ វាក៏ក្លាយជាចក្រភពមហាអំណាចធំទីពីរនៅលើភពផែនដី។<ref>{{cite book |editor=Hargreaves, Alan G. |title=Memory, Empire, and Postcolonialism: Legacies of French Colonialism |publisher=Lexington Books |year=2005 |isbn=978-0-7391-0821-5 |page=1 |url=https://books.google.com/books?id=UX8aeX_Lbi4C&pg=PA1}}</ref> នៅពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សទី១៦ បារាំងត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមសាសនាបារាំង|សង្រ្គាមស៊ីវិលសាសនា]]រវាងអ្នកកាន់[[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|និកាយកាតូលិក]]និងពួក[[ហ៊ូហ្គូណូ]]ដែលជាហេតុនាំឱ្យប្រទេសចុះទន់ខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រទេសបារាំងបានលេចចេញជាមហាអំណាចសារជាថ្មីនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី១៧ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេចនាម[[ល្វីទី១៤]] បន្ទាប់ពីទ្រង់បានបិទបញ្ចប់ឆាក[[សង្រ្គាមសាមសិបឆ្នាំ]]។<ref>{{cite book |author=R.R. Palmer |author2=Joel Colton |title=A History of the Modern World |url=https://archive.org/details/historyofmodernw00palm |url-access=registration |edition=5th |year=1978 |page=[https://archive.org/details/historyofmodernw00palm/page/161 161]}}</ref> កង្វះគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច ពន្ធវិសមភាព និងសង្រ្គាមជាញឹកញាប់ (ជាពិសេសការបរាជ័យនៅក្នុង[[សង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ]] និងការ[[បារាំងនៅក្នុងសង្គ្រាមឯករាជ្យអាមេរិក|ចូលធ្វើអន្តរាគមន៍]]នៅក្នុង[[សង្គ្រាមឯករាជ្យអាមេរិក]]) បាននាំឱ្យព្រះរាជាណាចក្រធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមិនជាក់លាក់នៅចុងសតវត្សទី១៨។ បញ្ហាទាំងនេះបានធ្វើឱ្យ[[បដិវត្តន៍បារាំង]]ផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៨៩ ដែលជាលទ្ធផល [[របបចាស់ (បារាំង)|របបចាស់]] (''Ancien Régime'') ត្រូវបានគេផ្តួលរំលំ និងការបង្កើតនូវ[[សេចក្តីប្រកាសស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស និងសិទ្ធិពលរដ្ឋ|សេចក្តីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្ស]] ដែលបង្ហាញពីឧត្តមគតិរបស់ប្រទេសនេះរហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន។ ប្រទេសបារាំងបានឈានដល់ចំណុចកំពូលខាងផ្នែកនយោបាយ និងយោធានៅដើមសតវត្សទី១៩ ក្រោមការដឹកនាំរបស់[[ណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ារត៍]] ដោយពេលនោះបារាំងបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីមួយភាគធំនៃទ្វីបអឺរ៉ុប ហើយបានបង្កើត[[ចក្រភពបារាំងទីមួយ]]ឡើង។ [[បដិវត្តន៍បារាំង]] និង[[សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក]]បានផ្លាស់ប្តូររូបរាងដំណើរប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប និងពិភពលោកទាំងមូល។ ការដួលរលំនៃចក្រភពទីមួយបាននាំឱ្យឥទ្ធិពលបារាំងធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ ដែលក្នុងនោះប្រទេសបារាំងត្រូវប្រឈមនឹងវិបត្តិរដ្ឋាភិបាលរហូតដល់ការបង្កើតឡើងនៃ[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបី]]នៅក្រោយ[[សង្គ្រាមបារាំង-ព្រុស]]ក្នុងឆ្នាំ១៨៧០។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍បន្ទាប់ៗ គេបានឆ្លងកាត់សម័យសុទិដ្ឋិនិយមនៅបារាំងដូចជា ការរីកចម្រើនផ្នែកវប្បធម៌ និងវិទ្យាសាស្ត្រ ក៏ដូចជាភាពចម្រុងចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដែលគេនិយមស្គាល់ថា "[[សម័យសោភ័ណ]]" (''Belle Époque'')។ ប្រទេសបារាំងគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលចូលរួមក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ដោយជាលទ្ធផល វាបានទទួលបានជ័យជម្នះតែត្រូវបាត់បង់ជីវិតមនុស្ស និងសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន។ ប្រទេសនេះក៏ជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោម[[សម្ព័ន្ធមិត្តនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២|មហាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្ត]]នៃ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ផងដែរប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មានវាក៏ត្រូវទទួលរងការត្រួតត្រាពីសំណាក់សត្រូវរបស់ខ្លួនហៅ [[មហាអំណាចអ័ក្ស]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤០។ បន្ទាប់ពីបានរំដោះនៅឆ្នាំ១៩៤៤ [[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបួន|សាធារណរដ្ឋទីបួន]]ដែលមានអត្ថិភាពដ៏ខ្លីត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយក្រោយមកត្រូវបានរំលាយនៅក្នុងដំណើរនៃ[[សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី]]។ [[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីប្រាំ|សាធារណរដ្ឋទីប្រាំ]]បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ ដោយមហាវីរបុរសបារាំងគឺលោក[[សាល ដឺ ហ្គោល]]។ អាល់ហ្សេរី និងរួមទាំងទឹកដីអាណានិគមបារាំងភាគច្រើនបានទទួលឯករាជ្យនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ដោយភាគច្រើនបានរក្សាទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងយោធាយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយបារាំងមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ប្រទេសបារាំងរក្សាបាននូវឋានៈជាមជ្ឈមណ្ឌល[[សិល្បៈបារាំង|សិល្បៈ]] [[បញ្ជីរាយនាមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របារាំង|វិទ្យាសាស្ត្រ]] និង[[បញ្ជីរាយនាមទស្សនវិទូបារាំង|ទស្សនវិជ្ជាសកល]]។ វាជាប្រទេសដែលមានចំនួន[[បេតិកភណ្ឌពិភពលោកអង្គការយូណេស្កូ|បេតិកភណ្ឌពិភពលោកច្រើនបំផុតទីប្រាំ]]របស់អង្គការ[[យូណេស្កូ]] និងជាគោលដៅទេសចរណ៍ឈានមុខគេរបស់ពិភពលោកដោយទទួលបានភ្ញៀវទេសចរបរទេសជាង ៨៩ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨។<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/20190517-france-tourism-record-number-visitors-tourists-despite-yellow-vests-paris|title=(អង់គ្លេស) France posts new tourist record despite Yellow Vest unrest|date=17 May 2019|website=France 24}}</ref> ប្រទេសបារាំងគឺជា[[ប្រទេសអភិវឌ្ឍ]]មួយដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (មធ្យម)|សេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី ៧ នៅលើពិភពលោក]]បើគិតតាមផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបជាមធ្យម និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (យអទ)|ធំជាងគេទី ៩]] បើគិតតាមយុគភាពនៃអំណាចទិញ។ បើ​និយាយ​ពី​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​សរុប​តាម​គ្រួសារ វា​ជាប់​ចំណាត់​ថ្នាក់​ទី​បួន​នៅលើ​ពិភពលោក។<ref>{{cite web |date=October 2010 |url=http://piketty.pse.ens.fr/fichiers/enseig/ecoineg/EcoIneg_fichiers/DaviesShorrocks2010(CSGlobalWealthReport).pdf |title=Global Wealth Report |publisher=Credit Suisse |access-date=3 កុម្ភៈ 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141109055804/http://piketty.pse.ens.fr/fichiers/enseig/ecoineg/EcoIneg_fichiers/DaviesShorrocks2010%28CSGlobalWealthReport%29.pdf |archive-date=9 វិច្ឆិកា 2014}}</ref> ប្រទេសបារាំងមានកម្រិត[[សន្ទស្សន៍អប់រំ|អប់រំ]] [[វិស័យសុខាភិបាលនៅបារាំង|ការថែទាំសុខភាព]] [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមអាយុសង្ឈឹមរស់|អាយុសង្ឃឹមរស់]] និង[[សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|ការអភិវឌ្ឍមនុស្ស]]ខ្ពស់។<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/whr/2000/media_centre/press_release/en/ |title=(អង់គ្លេស) World Health Organization Assesses the World's Health Systems |publisher=អង្គការសុខភាពពិភពលោក |date=8 December 2010 |access-date=3 កុម្ភៈ 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf |title=World Population Prospects&nbsp;– The 2006 Revision |access-date=3 កុម្ភៈ 2022 |publisher=អសប}}</ref> បារាំងនៅតែអាចរក្សាតំណែងជា[[មហាអំណាច]]មួយបាននៅក្នុងកិច្ចការពិភពលោក<ref>Jack S. Levy, ''War in the Modern Great Power System, 1495–1975'', (2014) p. 29</ref> ដោយជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍មួយក្នុងចំណោម[[សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ|សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ទាំងប្រាំ]]នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] និងជា[[បញ្ជីរដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ|រដ្ឋអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]ផ្លូវការមួយផងដែរ។ ប្រទេសបារាំងគឺជាសមាជិកស្ថាបនិក និងឈានមុខគេនៃ[[សហភាពអឺរ៉ុប]] និង[[តំបន់អឺរ៉ូ]]<ref name="superficy" /> ក៏ដូចជាសមាជិកសំខាន់នៃ[[ក្រុមប្រាំពីរ]] (G7) [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង]] (អូតង់ ឬណាតូ) [[អង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច]] (OECD) និង [[អង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង|ហ្វ្រង់កូហ្វូនី]] (''Francophonie'')។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == {{Main|ឈ្មោះនៃបារាំង}} The name "France" comes from the [[Latin]] ''{{lang|la|[[Francia]]}}'', which means "country of the [[Franks]]".<ref>{{cite web |url=http://www.discoverfrance.net/France/History/DF_history.shtml |title=History of France |publisher=Discoverfrance.net |accessdate=17 July 2011 |archivedate=24 សីហា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824051936/http://www.discoverfrance.net/France/History/DF_history.shtml |url-status=dead }}</ref> There are various theories as to the origin of the name Franks: one is that it is derived from the [[Proto-Germanic language|Proto-Germanic]] word ''frankon'' which translates as ''javelin'' or ''lance'' as the throwing axe of the Franks was known as a [[francisca]].<ref>{{cite book |last2=Blair |first2=Claude |last1=Tarassuk |first1=Leonid |url=http://books.google.com/?id=UJbyPwAACAAJ |year=1982 |title=The Complete Encyclopedia of Arms and Weapons: the most comprehensive reference work ever published on arms and armor from prehistoric times to the present with over 1,250 illustrations |page=186 |publisher=[[Simon & Schuster]] |isbn=0-671-42257-X |accessdate=5 July 2011}}</ref> Another proposed etymology is that in an ancient [[Germanic languages|Germanic language]], Frank means ''[[Liberty|free]]'' as opposed to ''[[Slavery|slave]]''.{{citation needed|date=October 2013}} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្របារាំង}} === សម័យបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ === {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្របារាំងនៅសម័យបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ}} [[File:Lascaux2.jpg|thumb|left|One of the [[Lascaux]] paintings of which depicts a horse ([[Dordogne]], approximately 18,000 BC).]] The oldest traces of human life ([[homo]]) in what is now France date from approximately 1.8 million years ago.<ref name="Jean Carpentier 1987 p.17">Jean Carpentier (dir.), François Lebrun (dir.), Alain Tranoy, Élisabeth Carpentier et Jean-Marie Mayeur (préface de Jacques Le Goff), Histoire de France, Points Seuil, coll. « Histoire », Paris, 2000 (1re éd. 1987), p. 17 ISBN 2-02-010879-8</ref> Humans were then confronted by a hard and variable climate, marked by several glacial eras which led them to a [[nomad]]ic [[hunter-gatherer]] life.<ref name="Jean Carpentier 1987 p.17"/> France has a large number of decorated caves from the [[upper Paleolithic]] era, including one of the most famous and best preserved: [[Lascaux]]<ref name="Jean Carpentier 1987 p.17"/> (approximately 18,000 BC). At the end of the [[last glacial period]] (10,000 BC), the climate softened<ref name="Jean Carpentier 1987 p.17"/> and from approximately 7,000 BC, this part of Western Europe entered the [[Neolithic]] era and its inhabitants became [[Sedentary lifestyle|sedentary]]. After strong demographic and agricultural development between the 4th and 3rd millennia, metallurgy appeared at the end of the 3rd millennium, initially working gold, copper and bronze, and later iron.<ref>Carpentier et al 2000, pp. 20–24</ref> France has numerous [[megalith]]ic sites from the Neolithic period, including the exceptionally dense [[Carnac stones]] site (approximately 3,300 BC). === ហ្គូល === {{main|Gaul|Celts|Roman Gaul}} In 600 BC, [[Ionia]]n [[Greeks in pre-Roman Gaul|Greeks]], originating from [[Phocaea]], founded the [[Greek colonies|colony of Massalia]] (present-day [[Marseille]]), on the shores of the [[Mediterranean Sea]]. This makes it France's oldest city.<ref name="The Cambridge ancient history">{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=n1TmVvMwmo4C&pg=RA1-PA754 |title=The Cambridge ancient history|page=754 |publisher=Cambridge University Press |accessdate=23 January 2011|isbn=978-0-521-08691-2|year=2000}}</ref><ref name="Orrieux">{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=b8cA8hymTw8C&pg=PA62 |title=A history of ancient Greece|author=Claude Orrieux |page=62 |publisher=John Wiley & Sons |year= 1999|accessdate=23 January 2011|isbn=978-0-631-20309-4}}</ref> At the same time, some Gallic Celtic tribes penetrated parts of the current territory of France, and this occupation spread to the rest of France between the 5th and 3rd century BC.<ref>Carpentier et al 2000, p. 29</ref> [[File:MaisonCarrée.jpeg|thumb|The [[Maison Carrée]] was a temple of the [[Gallo-Roman culture|Gallo-Roman]] city of Nemausus (present-day [[Nîmes]]) and is one of the best preserved vestiges of the [[Roman Empire]].]] The concept of [[Gaul]] emerged at that time; it corresponds to the territories of Celtic settlement ranging between the [[Rhine]], the [[Atlantic Ocean]], the [[Pyrenees]] and the Mediterranean. The borders of modern France are roughly the same as those of ancient Gaul, which was inhabited by Celtic ''Gauls''. Gaul was then a prosperous country, of which the southernmost part was heavily subject to Greek and Roman influences. However, around 390 BC, the Gallic [[Tribal chief|chieftain]] [[Brennus (4th century BC)|Brennus]] and his troops made their way to Italy through the [[Alps]], defeated the Romans in the [[Battle of the Allia]], and besieged and [[ransom]]ed Rome. The Gallic invasion left Rome weakened and the Gauls continued to harass the region until 345 BC, when they entered into a formal peace treaty with Rome. But the Romans and the Gauls would maintain an adversarial relationship for the next several centuries and the Gauls would remain a threat in [[Italy (Roman Empire)|Italia]]. Around 125 BC, the south of Gaul was conquered by the Romans, who called this region ''{{lang|la|Provincia Romana}}'' ("Roman Province"), which over time evolved into the name [[Provence]] in French.<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=ZEIEAAAAMBAJ&pg=PA76 |title=Life magazine, 13&nbsp;July 1953, p. 76 |publisher=Google Books |date=13 July 1953 |accessdate=23 January 2011}}</ref> [[Julius Caesar]] conquered the remainder of Gaul and overcame a revolt carried out by the Gallic chieftain [[Vercingetorix]] in 52 BC.<ref>Carpentier et al 2000, p.44-45</ref> Gaul was divided by [[Augustus]] into Roman provinces.<ref name=c53>Carpentier et al 2000, pp. 53–55</ref> Many cities were founded during the [[Roman Gaul|Gallo-Roman period]], including [[Lugdunum]] (present-day [[Lyon]]), which is considered to be the capital of the Gauls.<ref name=c53/> These cities were built in traditional Roman style, with a [[Roman Forum|forum]], a theatre, a [[circus]], an [[amphitheatre]] and [[thermal bath]]s. The Gauls mixed with Roman settlers and eventually adopted [[Romance languages|Roman]] speech ([[Latin]], from which the French language evolved) and Roman culture. The [[Religion in ancient Rome|Roman polytheism]] merged with the [[Celtic polytheism|Gallic paganism]] into the same [[syncretism]]. From the 250s to the 280s AD, Roman Gaul suffered a serious crisis with its "[[limes]]" or fortified borders protecting the Empire being attacked on several occasions by [[barbarian]]s.<ref name=c77>Carpentier et al 2000, pp. 76–77</ref> Nevertheless, the situation improved in the first half of the 4th century, which was a period of revival and prosperity for Roman Gaul.<ref>Carpentier et al 2000, pp. 79–82</ref> In 312, the emperor [[Constantine the Great|Constantin I]] converted to Christianity. Christians, persecuted until then, increased rapidly across the entire Roman Empire.<ref>Carpentier et al 2000, p. 81</ref> But, from the beginning of the 5th century, the [[Migration Period|Barbarian Invasions]] resumed,<ref>Carpentier et al 2000, p. 84</ref> and [[Germanic peoples|Germanic tribes]], such as the [[Vandals]], [[Suebi]] and [[Alans]] crossed the Rhine and settled in Gaul, Spain and other parts of the [[Decline of the Roman Empire|collapsing Roman Empire]].<ref>Carpentier et al 2000, pp. 84–88</ref> === Kingdom of Francia (3rd century–843) === {{Main|Francia|Merovingian dynasty|Carolingian dynasty}} {{See also|List of French monarchs|France in the Middle Ages}} At the end of the [[Late Antiquity|Antiquity]] period, ancient Gaul was divided into several Germanic kingdoms and a remaining Gallo-Roman territory, known as the [[Domain of Soissons|Kingdom of Syagrius]] (West). Simultaneously, [[Britons (historical)|Celtic Britons]], fleeing the [[Anglo-Saxon settlement of Britain]], settled the western part of [[Armorica]]. As a result, the Armorican [[peninsula]] was renamed [[Brittany]], [[Celts|Celtic culture]] was revived and independent [[petty kingdom]]s arose in this region. [[File:Chlodwigs taufe.jpg|thumb|left|upright|With [[Clovis I|Clovis]]' conversion to Catholicism in 498, the [[List of Frankish kings|Frankish monarchy]], [[Elective monarchy|elective]] and [[Secular state|secular]] until then, became [[Hereditary monarchy|hereditary]] and of [[Divine right of kings|divine right]].]] The pagan [[Franks]], from whom the ancient name of "Francie" was derived, originally settled the north part of [[Gaul]], but under [[Clovis I]] conquered most of the other kingdoms in northern and central Gaul. In 498, Clovis I was the first Germanic conqueror after the fall of the Roman Empire to convert to Catholic Christianity, rather than [[Arianism]]; thus France was given the title "Eldest daughter of the Church" (''{{lang-fr|La fille aînée de l’Église}}'') by the papacy,<ref>{{cite web |url=http://www.wf-f.org/03-1-France.html |title=Faith of the Eldest Daughter – Can France retain her Catholic heritage? |publisher=Wf-f.org |accessdate=17 July 2011 |archivedate=22 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722112834/http://www.wf-f.org/03-1-France.html |url-status=dead }}</ref> and French kings would be called "the Most Christian Kings of France" (''{{lang|und|Rex Christianissimus}}''). The Franks embraced the Christian [[Gallo-Roman culture]] and ancient Gaul was eventually renamed ''[[Francia]]'' ("Land of the Franks"). The Germanic Franks adopted [[Romance languages|Romanic languages]], except in north Gaul where Roman settlements were less dense and where [[Germanic languages]] emerged. Clovis made Paris his capital and established the [[Merovingian dynasty]], but his kingdom would not survive his death. The Franks treated land purely as a private possession and divided it among their heirs, so four kingdoms emerged from Clovis's: Paris, [[Orléans]], [[Soissons]], and [[Reims|Rheims]]. The [[Roi fainéant|last Merovingian kings]] [[Power behind the throne|lost power]] to their [[Mayor of the Palace|mayors of the palace]] (head of household). One mayor of the palace, [[Charles Martel]], defeated an [[Islamic invasion of Gaul]] at the [[Battle of Tours]] (732) and earned respect and power within the Frankish kingdoms. His son, [[Pepin the Short]], seized the crown of Francia from the weakened Merovingians and founded the [[Carolingian dynasty]]. Pepin's son, [[Charlemagne]], reunited the Frankish kingdoms and built a vast empire across [[Western Europe|Western]] and Central Europe. Proclaimed [[Holy Roman Emperor]] by [[Pope Leo III]] and thus establishing in earnest the French government's longtime [[History of Roman Catholicism in France|historical association]] with the [[Catholic Church]],<ref name="georgetown1">{{cite web|url=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/france|title=France|publisher=[[Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs]]|accessdate=14 December 2011|archivedate=6 កុម្ភៈ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110206213909/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/france|url-status=dead}} See drop-down essay on "Religion and Politics until the French Revolution"</ref> Charlemagne tried to revive the [[Western Roman Empire]] and its cultural grandeur. [[File:French borders from 985 to 1947.gif|thumb|[[Territorial evolution of France|French territorial evolution]] from 985 to 1947]] Charlemagne's son, [[Louis the Pious|Louis I]] (emperor 814–840), kept the empire united; however, this Carolingian Empire would not survive his death. In 843, under the [[Treaty of Verdun]], the empire was divided between Louis' three sons, with [[East Francia]] going to [[Louis the German]], [[Middle Francia]] to [[Lothair I]], and [[West Francia]] to [[Charles the Bald]]. West Francia approximated the area occupied by, and was the precursor, to modern France.<ref>{{cite web|url=http://history.howstuffworks.com/european-history/treaty-of-verdun.htm |title=Treaty of Verdun |publisher=History.howstuffworks.com |date=27 February 2008 |accessdate=17 July 2011}}</ref> During the 9th and 10th centuries, continually threatened by [[Viking expansion|Viking invasions]], France became a very decentralised state: the nobility's titles and lands became hereditary, and the authority of the king became more religious than secular and thus was less effective and constantly challenged by powerful noblemen. Thus was established [[feudalism]] in France. Over time, some of the king's vassals would grow so powerful that they often posed a threat to the king. For example, after the [[Battle of Hastings]] in 1066, [[William the Conqueror]] added "King of England" to his titles, becoming both the vassal to (as Duke of [[Normandy]]) and the equal of (as king of England) the king of France. === Kingdom of France (843–1791) === {{main|Kingdom of France|Capetian dynasty|Valois dynasty|Bourbon dynasty}} {{see also|List of French monarchs|France in the Middle Ages|Early modern France|Ancien Régime}} [[File:Joan of Arc miniature graded.jpg|thumb|upright|[[Joan of Arc]] led the French army to several important victories during the [[Hundred Years' War]] which paved the way for the final victory.]] The Carolingian dynasty ruled France until 987, when [[Hugh Capet]], Duke of France and Count of Paris, was crowned [[List of French monarchs|King of the Franks]].<ref>{{cite web|url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1008&HistoryID=ab03&gtrack=pthc |title=History of France : The Capetian kings of France: AD 987–1328 |publisher=Historyworld.net |accessdate=21 July 2011}}</ref> His descendants {{ndash}} the [[House of Capet|Capetians]], the [[House of Valois]], and the [[House of Bourbon]] {{ndash}} progressively unified the country through wars and dynastic inheritance into the Kingdom of France, which was fully declared in 1190 by [[Philip II of France|Philip II Augustus]]. Gerbert d'Aurillac (Gerbert of Aurillac) was the first French pope; his reign as [[Pope Sylvester II]] lasted from 999 to 1003. The [[Albigensian Crusade]] was launched in 1209 to eliminate the heretical [[Catharism|Cathars]] in the south-western area of modern-day France. In the end, the Cathars were exterminated and the autonomous [[Counts of Toulouse|County of Toulouse]] was annexed into the kingdom of France.<ref>{{cite news | title = Massacre of the Pure | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,897752-2,00.html | newspaper = Time | location = New York | date = 28 April 1961 | access-date = 11 កក្កដា 2017 | archive-date = 20 មករា 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120172908/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,897752-2,00.html | url-status = dead }}</ref> Later Kings expanded their territory to cover over half of modern continental France, including most of the North, Centre and West of France. Meanwhile, the royal authority became more and more assertive, centred around a [[Estates of the realm|hierarchically conceived society]] distinguishing [[French nobility|nobility]], clergy, and [[Estates General (France)|commoners]]. [[Charles IV of France|Charles IV the Fair]] died without an heir in 1328.<ref name="guerard">Albert Guerard, ''France: A Modern History'' ([[University of Michigan Press]]: Ann Arbor, 1959) pp. 100, 101.</ref> Under the rules of the [[Salic law]] the crown of France could not pass to a woman nor could the line of kingship pass through the female line.<ref name="guerard"/> Accordingly, the crown passed to Philip of Valois, a cousin of Charles, rather than through the female line to Charles' nephew, Edward, who would soon become [[Edward III of England]]. During the reign of [[Philip IV of France|Philip of Valois]], the French monarchy reached the height of its medieval power.<ref name="guerard"/> However, Philip's seat on the throne was contested by Edward III of England and in 1337, on the eve of the first wave of the [[Black Death]],<ref name = Encarta>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/text_761568934___117/France.html |title=France VII |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2009 |publisher=Webcitation.org |date= |accessdate=22 June 2012 |archivedate=29 សីហា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090829034202/http://encarta.msn.com/text_761568934___117/France.html |url-status=dead }}</ref> England and France went to war in what would become known as the [[Hundred Years' War]].<ref>Don O'Reilly. "[https://web.archive.org/web/20061109043743/http://www.historynet.com/magazines/military_history/3031536.html Hundred Years' War: Joan of Arc and the Siege of Orléans]". ''TheHistoryNet.com''.</ref> The exact boundaries changed greatly with time, but French landholdings of the [[List of English monarchs|English Kings]] remained extensive for decades. With charismatic leaders, such as [[Joan of Arc]] and [[La Hire]], strong French counterattacks won back English continental territories. Like the rest of Europe, France was struck by the Black Death. Around 1340, France had a population of approximately 17 million,<ref>Emmanuel Le Roy Ladurie (1987). "''[http://books.google.com/books?id=VT9rIMQFt2MC&pg=PA32 The French peasantry, 1450–1660]''". University of California Press. p. 32. ISBN 0-520-05523-3</ref> which by the end of the [[pandemic]] had declined by about one-half.<ref>Peter Turchin (2003). "''[http://books.google.com/books?id=mUoCrTUo-eEC&pg=PA179 Historical dynamics: why states rise and fall]{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''". Princeton University Press. p. 179. ISBN 0-691-11669-5</ref> [[File:Francois Dubois 001.jpg|thumb|left|The [[St. Bartholomew's Day massacre]] (1572) was the climax of the [[French Wars of Religion]], which were brought to an end by the [[Edict of Nantes]] (1598).]] The [[French Renaissance]] saw a long set of wars, known as the [[Italian Wars]], between the Kingdom of France and the powerful [[Holy Roman Empire]]. It also saw the first standardization of the French language, which would become the official language of France and the language of Europe's aristocracy. French explorers, such as [[Jacques Cartier]] or [[Samuel de Champlain]], claimed lands in the Americas for France, paving the way for the expansion of the [[French colonial empire#First French colonial empire|First French colonial empire]]. The rise of Protestantism in Europe led France to a civil war known as the French Wars of Religion, where, in the most notorious incident, thousands of [[Huguenot]]s were murdered in the [[St. Bartholomew's Day massacre]] of 1572.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516821/Massacre-of-Saint-Bartholomews-Day |title=Massacre of Saint Bartholomew’s Day |publisher=Britannica.com |accessdate=21 July 2011}}</ref> The Wars of Religion were ended by [[Henry IV of France|Henry IV]]'s [[Edict of Nantes]], which granted some freedom of religion to the Huguenots. Under [[Louis XIII of France|Louis XIII]], the energetic [[Cardinal Richelieu]] reinforced the centralization of the state, royal power and French dominance in Europe, foreshadowing the reign of [[Louis XIV]]. During Louis XIV's minority and the regency of [[Anne of Austria|Queen Anne]] and [[Cardinal Mazarin]], a period of trouble known as the [[Fronde]] occurred in France, which was at that time [[Franco-Spanish War (1635)|at war with Spain]]. This rebellion was driven by the great feudal lords and [[sovereign court]]s as a reaction to the [[Absolutism (European history)|rise of royal power]] in France. [[File:Rigaud Hyacinthe - Louis XIV, roi de France.jpg|thumb|upright|[[Louis XIV of France|Louis XIV]], the "sun king" was the [[Absolute monarchy in France|absolute monarch of France]] and made France the leading European power.]] The monarchy reached its peak during the 17th century and the reign of Louis XIV. By turning powerful feudal lords into [[courtier]]s at the [[Palace of Versailles]], Louis XIV's personal power became unchallenged. Remembered for his numerous wars, he made France the leading European power. France possessed the largest population in Europe (see [[Demographics of France]]) and had tremendous influence over European politics, economy, and culture. French became the most-used language in diplomacy, science, literature and international affairs, and remained so until the 20th century.<ref name="Language and Diplomacy">{{cite web |url=http://www.nakedtranslations.com/en/2004/language-and-diplomacy/ |title=Language and Diplomacy |publisher=Nakedtranslations.com |accessdate=21 July 2011 |archivedate=21 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721070018/http://www.nakedtranslations.com/en/2004/language-and-diplomacy/ |url-status=dead }}</ref> France obtained many overseas possessions in the Americas, Africa and Asia. Louis XIV [[Edict of Fontainebleau|revoked the Edict of Nantes]], forcing thousands of Huguenots into exile. Under [[Louis XV of France|Louis XV]], France lost [[New France]] and most of its [[French India|Indian possessions]] after its defeat in the [[Seven Years' War]], which ended in 1763. Its [[Metropolitan France|continental territory]] kept growing, however, with notable acquisitions such as [[Lorraine (region)|Lorraine]] (1766) and [[Corsica]] (1770). An unpopular king, Louis XV's weak rule, his ill-advised financial, political and military decisions, and his debauchery discredited the monarchy and arguably led to the French Revolution 15 years after his death.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/louis_xv.shtml |title=BBC History : Louis XV (1710–1774) |publisher=BBC |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://webspace.qmul.ac.uk/cdhjones/documents/gn_pdf.pdf |title=Scholarly bibliography by Colin Jones (2002) |format=PDF |accessdate=21 July 2011}}</ref> [[Louis XVI of France|Louis XVI]], Louis XV's grandson, actively [[France in the American Revolutionary War|supported the Americans]], who were seeking their [[American Revolutionary War|independence from Great Britain]] (realized in the [[Treaty of Paris (1783)]]). The example of the [[American Revolution]] and the financial crisis which followed France's involvement in it were two of many contributing factors to the French Revolution. Much of the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]] occurred in French intellectual circles, and major scientific breakthroughs and inventions, such as the [[Antoine Lavoisier|discovery of oxygen]] (1778) and the first [[Montgolfier brothers|hot air balloon carrying passengers]] (1783), were achieved by French scientists. French explorers, such as [[Louis Antoine de Bougainville|Bougainville]] and [[Jean-François de Galaup, comte de Lapérouse|Lapérouse]], took part in the [[European and American voyages of scientific exploration|voyages of scientific exploration]] through maritime expeditions around the globe. The Enlightenment philosophy, in which [[rationalism|reason]] is advocated as the primary source for [[Legitimacy (political)|legitimacy]] and [[authority]], undermined the power of and support for the monarchy and helped pave the way for the French Revolution. === Republics and Empires (1792–) === {{Main|French Revolution|ចក្រភពបារាំងទីមួយ|Second French Empire|French colonial empire}} {{See also|France in the 19th century|France in the 20th century}} [[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|The [[Storming of the Bastille]] on 14 July 1789 was the starting event of the [[French Revolution]].]] After the [[storming of the Bastille]] on 14 July 1789, the absolute monarchy was abolished and France became a [[Kingdom of France (1791–1792)|constitutional monarchy]]. Through the [[Declaration of the Rights of Man and of the Citizen]], France established fundamental rights for French citizens (who could only be male). The Declaration affirms "the natural and imprescriptible rights of man" to "liberty, property, security and resistance to oppression". It called for the destruction of aristocratic privileges and proclaimed freedom and equal rights for all men, as well as access to public office based on talent rather than birth. របបរាជានិយមត្រូវបានរឹតបន្តឹង ហើយប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ត្រូវមានសិទ្ធិចូលរួមក្នុងដំណើរការនីតិបញ្ញត្តិ។ សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសារព័ត៌មានត្រូវបានប្រកាស ហើយការចាប់ខ្លួនតាមអំពើចិត្តមិនត្រូវបានអនុញ្ញាត។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍ក៏បានអះអាងនូវគោលការណ៍នៃអធិបតេយ្យភាពដ៏ពេញនិយម ដែលផ្ទុយពីសិទ្ធិដ៏ទេវភាពរបស់ស្តេចដែលកំណត់លក្ខណៈនៃរាជាធិបតេយ្យបារាំង និងសមភាពសង្គមក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋ ដោយលុបបំបាត់ឯកសិទ្ធិរបស់អភិជន និងបព្វជិត។ While Louis XVI, as a [[Kingdom of France (1791–92)|constitutional king]], enjoyed popularity among the population, his disastrous [[flight to Varennes]] seemed to justify rumours he had tied his hopes of political salvation to the prospects of foreign invasion. His credibility was deeply undermined to the extent that the [[Abolished monarchy|abolition of the monarchy]] and establishment of a republic became an increasing possibility. European [[Declaration of Pillnitz|monarchies gathered]] against the new régime, to restore the French absolute monarchy. The foreign threat exacerbated France's political turmoil and deepened the sense of urgency among the various factions and [[War of the First Coalition|war was declared against Austria]] on 20 April 1792. [[Riot|Mob violence]] occurred during the [[10 August (French Revolution)|insurrection of 10 August 1792]]<ref>Censer, Jack R. and Hunt, Lynn. ''Liberty, Equality, Fraternity: Exploring the French Revolution.'' University Park, Pennsylvania: Pennsylvania State University Press, 2004.</ref> and the [[September Massacres|following month]].<ref>Doyle, William. ''The Oxford History of The French Revolution.'' Oxford: Oxford University Press, 1989. pp 191–192.</ref> As a result of this violence and the political instability of the constitutional monarchy, the [[French First Republic|Republic was proclaimed]] on 22 September 1792. [[File:Napoleon in 1806.PNG|thumb|left|upright|[[Napoleon]], [[Emperor of the French]], and his ''[[Grande Armée]]'' built a [[First French Empire|vast Empire]] across Europe. He helped spread the French revolutionary ideals and his legal reforms had a major influence worldwide.]] [[Louis XVI of France|Louis XVI]] was [[Trial of Louis XVI|convicted]] of [[treason]] and [[Execution of Louis XVI|guillotined]] in 1793. Facing increasing pressure from European monarchies, internal guerrilla wars and [[Counter-revolutionary|counterrevolution]]s (such as the [[War in the Vendée]] or the [[Chouannerie]]), the [[National Convention|young Republic]] fell into the [[Reign of Terror]]. Between 1793 and 1794, between 16,000 and 40,000 people were executed. In Western France, the civil war between the ''Bleus'' ("Blues", supporters of the Revolution) and the ''Blancs'' ("Whites", supporters of the Monarchy) lasted from 1793 to 1796 and led to the loss of between 200,000 and 450,000 lives.<ref>{{cite news | title = The Terror in the French Revolution | first = Marisa | last = Dr Linton | url = http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter1/interviews/filetodownload,20545,en.pdf | newspaper = Kingston University | access-date = 2017-07-11 | archive-date = 2012-01-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120117152123/http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter1/interviews/filetodownload%2C20545%2Cen.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="hussenet">Jacques Hussenet (dir.), ''« Détruisez la Vendée ! » Regards croisés sur les victimes et destructions de la guerre de Vendée'', La Roche-sur-Yon, Centre vendéen de recherches historiques, 2007</ref> Both foreign armies and French counterrevolutionnaries were crushed and the French Republic survived. Furthermore, it extended greatly its boundaries and established "[[French client republic|Sister Republics]]" in the surrounding countries. As the threat of a foreign invasion receded and France became mostly pacified, the [[Thermidorian Reaction]] put an end to [[Maximilien Robespierre|Robespierre]]'s rule and to the Terror. The [[Abolitionism in France|abolition of slavery]] and male [[universal suffrage]], enacted during this radical phase of the revolution, were cancelled by subsequent governments. After a [[French Directory|short-lived governmental scheme]], [[Napoleon|Napoleon Bonaparte]] [[18 Brumaire|seized control of the Republic]] in 1799 becoming [[French Consulate|First Consul]] and later [[Constitution of the Year XII|Emperor]] of the [[First French Empire|French Empire]] (1804–1814/1815). As a continuation of [[French Revolutionary Wars|the wars]] sparked by the European monarchies against the French Republic, changing sets of [[Napoleonic Wars|European Coalitions]] declared wars on Napoleon's Empire. His armies conquered most of continental Europe, while members of the [[House of Bonaparte|Bonaparte]] family were appointed as monarchs in some of the newly established kingdoms.<ref name="Blanning">{{cite news | title = Napoleon and German identity | first = Tim | last = Blanning | url = http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5001329960 | newspaper = History Today | location = London | date = April 1998 | volume = 48 | access-date = 2017-07-11 | archive-date = 2012-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120513171824/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5001329960 | url-status = dead }}</ref> These victories led to the worldwide expansion of French revolutionary ideals and reforms, such as the [[Metric system]], the [[Napoleonic Code]] and the Declaration of the Rights of Man. After the catastrophic [[French invasion of Russia|Russian campaign]], Napoleon was [[War of the Sixth Coalition|defeated]] and the Bourbon monarchy [[Bourbon Restoration#First Restoration (1814)|restored]]. About a million Frenchmen died during the Napoleonic Wars.<ref name="Blanning"/> [[File:Douaumont Ossuary cemetery.JPG|thumb|[[Douaumont ossuary]]. With 4.3 million wounded from a population of only 39.6 million at the time, the Third French Republic sustained the highest [[World War I casualties|number of total casualties]] among the Allies during [[World War I]].]] After his [[Hundred Days|brief return]] from exile, Napoleon was finally defeated in 1815 at the [[Battle of Waterloo]], the monarchy was [[Bourbon Restoration#Second Restoration (1815)|re-established]] (1815–1830), with new constitutional limitations. The discredited Bourbon dynasty was overthrown by the [[July Revolution]] of 1830, which established the constitutional [[July Monarchy]], which lasted until 1848, when the [[French Second Republic]] was proclaimed, in the wake of the European [[Revolutions of 1848]]. The abolition of slavery and male [[universal suffrage]], both briefly enacted during the French Revolution were re-enacted in 1848. In 1852, the [[President of France|president of the French Republic]], [[Napoleon III|Louis-Napoléon Bonaparte]], Napoleon I’s nephew, was proclaimed emperor of the [[Second French Empire|second Empire]], as Napoleon III. He multiplied French interventions abroad, especially in [[Crimean War|Crimea]], in [[French intervention in Mexico|Mexico]] and [[Second Italian War of Independence|Italy]]. Napoleon III was unseated following defeat in the [[Franco-Prussian War]] of 1870 and his regime was replaced by the [[French Third Republic|Third Republic]]. France had [[French colonial empire|colonial possessions]], in various forms, since the beginning of the 17th century. In the 19th and 20th centuries, its [[List of largest empires|global overseas colonial empire]] extended greatly and became the second largest in the world behind the [[British Empire]]. Including [[metropolitan France]], the total area of land under French [[sovereignty]] almost reached 13 million square kilometres in the 1920s and 1930s, 8.6% of the world's land. [[File:De Gaulle-OWI.jpg|thumb|upright|[[Charles de Gaulle]] took an active part in all major events of the 20th century: a hero of World War I, leader of the [[Free French Forces|Free French]] during [[World War II]], he then became [[President of France|President]], where he facilitated decolonization, maintained France as a major power and overcame the [[May 1968 in France|revolt of May 1968]].]] France was a member of the [[Triple Entente]] when World War I broke out. A small part of Northern France was occupied, but France and its allies emerged victorious against the [[Central Powers]], at a tremendous human and material cost. World War I left 1.4&nbsp;million French soldiers dead, 4% of its population,<ref>{{cite news | title = France's oldest WWI veteran dies | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm |work=BBC News | location = London | date = 20 January 2008 }}</ref> between 27 and 30% of the conscript classes of 1912–1915.<ref>Spencer C. Tucker, Priscilla Mary Roberts (2005). "''[http://books.google.cz/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PR25 Encyclopedia Of World War I: A Political, Social, And Military History]''". ABC-CLIO. ISBN 1851094202</ref> The interbellum years were marked by [[Events preceding World War II in Europe|intense international tensions]] and a variety of social reforms introduced by the [[Popular Front (France)|Popular Front government]] ([[Annual leave]], [[Eight-hour day|working time reduction]], women in Government among others). France was occupied following the [[Nazi Germany|German]] ''[[Blitzkrieg]]'' campaign in World War II, with metropolitan France divided into a [[German military administration in occupied France during World War II|German occupation zone in the north]] and [[Vichy France]], a newly established authoritarian regime collaborating with Germany, in the south.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=Q7ORlIpHKLEC&pg=PA368 Vichy France and the Jews]''". Michael Robert Marrus, Robert O. Paxton (1995). [[Stanford University Press]]. p. 368. ISBN 0-8047-2499-7</ref> The [[Allies]] and the [[French Resistance]] eventually emerged victorious from the [[Axis powers]] and French sovereignty was restored. The [[French Fourth Republic|Fourth Republic]] was established after World War II and saw spectacular economic growth (''les [[Trente Glorieuses]]''). Suffrage was extended to women in 1944. France was one of the founding members of [[NATO]] (1949). France attempted to [[First Indochina War|regain control of French Indochina]] but was defeated by the [[Viet Minh]] in 1954. Only months later, France faced a new [[Algerian War|conflict in Algeria]]. The debate over whether or not to keep control of [[French Algeria|Algeria]], then home to over one million [[Pied-Noir|European settlers]],<ref>{{cite news | title = In France, a War of Memories Over Memories of War | first = Michael | last = Kimmelman | url = http://www.nytimes.com/2009/03/05/arts/design/05abroad.html?_r=1 | newspaper=The New York Times | date = 4 March 2009 }}</ref> wracked the country and nearly led to civil war. In 1958, the weak and unstable Fourth Republic gave way to the [[French Fifth Republic|Fifth Republic]], which contained a strengthened Presidency.<ref>[http://seacoast.sunderland.ac.uk/~os0tmc/contem/fifth.htm From Fourth to Fifth Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080523234726/http://seacoast.sunderland.ac.uk/~os0tmc/contem/fifth.htm |date=2008-05-23 }} – [[University of Sunderland]]</ref> In the latter role, Charles de Gaulle managed to keep the country together while taking steps to end the war. The Algerian War was concluded with the [[Évian Accords]] in 1962 that led to Algerian independence. France granted independence progressively to its colonies. A vestige of the colonial empire are the [[Overseas departments and territories of France|French overseas departments and territories]]. In the wake of the series of worldwide [[protests of 1968]], the [[May 1968 in France|revolt of May 1968]] had an enormous social impact. In France, it is considered to be the watershed moment when a conservative moral ideal (religion, patriotism, respect for authority) shifted towards a more liberal moral ideal. ប្រទេសបារាំងបានឈានមុខគេក្នុងប្រទេសជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបដែលកំពុងស្វែងរកទុនលើសន្ទុះនៃសហជីពរូបិយវត្ថុដើម្បីបង្កើតឧបករណ៍នយោបាយ ការការពារ និងសន្តិសុខរបស់សហភាពអឺរ៉ុបដែលមានការរួបរួម និងមានសមត្ថភាពជាងមុន។<ref>{{cite web|url=http://www.elysee.fr/elysee/anglais/speeches_and_documents/2004/declaration_by_the_franco-german_defence_and_security_council.1096.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051025215249/http://www.elysee.fr/elysee/anglais/speeches_and_documents/2004/declaration_by_the_franco-german_defence_and_security_council.1096.html|archivedate=25 October 2005|title=Declaration by the Franco-German Defense and Security Council |publisher=Elysee.fr |accessdate=21 July 2011}}</ref> {{anchor|Climate}} == ភូមិសាស្ត្រ == {{Main|Geography of France}} [[File:France cities.png|thumb|upright=1.5|center|A relief map of Metropolitan France, showing cities with over 100,000 inhabitants.]] [[Metropolitan France]] is situated mostly between latitudes [[41st parallel north|41°]] and [[51st parallel north|51° N]], and longitudes [[6th meridian west|6° W]] and [[10th meridian east|10° E]], on the western edge of Europe, and thus lies within the northern [[temperateness|temperate]] zone. From northeast to southwest, France shares borders with [[Belgium]], [[Luxembourg]], [[Germany]], [[Switzerland]], [[Italy]], [[Monaco]], [[Spain]] and [[Andorra]]. France also borders [[Suriname]] to its west and [[Brazil]] to its east and south, by way of the overseas region of [[French Guiana]], which is considered an integral part of the Republic.<ref name=France/> [[Corsica]] and the French mainland form [[Metropolitan France]]; [[Guadeloupe]], [[Martinique]], [[Réunion]], and [[Mayotte]] form, with French Guiana, the overseas regions. These two integral groupings, along with several [[overseas collectivity|overseas collectivities]] and [[French Southern and Antarctic Lands|one territory]], comprise the French Republic. The European territory of France covers {{convert|547030|km2|sqmi|0}},<ref name=France/> the largest among [[European Union]] members.<ref name = superficy>[http://europa.eu/about-eu/countries/member-countries/france/index_en.htm France] on Europa Official Site</ref> France possesses a wide variety of landscapes, from coastal plains in the north and west to mountain ranges of the [[Alps]] in the south-east, the [[Massif Central]] in the south-central and [[Pyrenees]] in the south-west. At {{convert|4810.45|m|ft|0}}<ref>{{cite news |url=http://www.smh.com.au/environment/mont-blanc-shrinks-by-45cm-in-two-years-20091106-i0kk.html |title=Mont Blanc shrinks by {{convert|45|cm|2|abbr=on}} in two years |work=Sydney Morning Herald |date=6 November 2009 |accessdate=9 August 2010 |archive-date=14 កុម្ភៈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214082228/https://www.smh.com.au/environment/mont-blanc-shrinks-by-45cm-in-two-years-20091106-i0kk.html |url-status=dead }}</ref> above sea level, the highest point in Western Europe, [[Mont Blanc]], is situated in the Alps on the border between France and Italy. France also has extensive river systems such as the [[Seine]], the [[Loire]], the [[Garonne]], and the [[Rhone]], which divides the Massif Central from the Alps and flows into the Mediterranean Sea at the [[Camargue]]. Corsica lies off the Mediterranean coast. France's total land area, with its overseas departments and territories (excluding [[Adélie Land]]), is {{convert|674843|km2|sqmi|0|abbr=on}}, 0.45% of the total land area on Earth. France possesses the second largest [[exclusive economic zone]] (EEZ) in the world,<ref>{{fr icon}} [http://www.developpementdurable.com/economie/2010/07/A2769/mediterranee-la-france-prend-le-controle-en-creant-une-zone-economique-exclusive.html Méditerranée : la France prend le contrôle en créant une zone économique exclusive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430124908/http://www.developpementdurable.com/economie/2010/07/A2769/mediterranee-la-france-prend-le-controle-en-creant-une-zone-economique-exclusive.html |date=2011-04-30 }}</ref> covering {{convert|11035000|km2|sqmi|0|abbr=on}}, approximately 8% of the total surface of all the EEZs of the world, just behind the US ({{convert|11351000|km2|sqmi|0|abbr=on|disp=or}}).<ref>According to a different calculation cited by the [[Pew Research Center]], the EEZ of France would be {{convert|10084201|km2|sqmi|0|abbr=on}}, still behind the US ({{convert|12174629|km2|sqmi|0|abbr=on|disp=or}}), and still ahead of Australia ({{convert|8980568|km2|sqmi|0|abbr=on|disp=or}}) and Russia ({{convert|7566673|km2|sqmi|0|abbr=on|disp=or}}).</ref> === Climate === The north and northwest have a temperate climate, while a combination of maritime influences, [[latitude]] and altitude produce a varied climate in the rest of Metropolitan France.<ref name="climate">{{cite web |author=Ministry of Foreign Affairs |year=2005 |url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/discovering-france_2005/france-from-to-z_1978/country_2004/geography_4405/geography_1507.html |title=Discovering France: Geography |accessdate=29 December 2006 |authorlink=Minister of Foreign Affairs (France) |archivedate=6 មករា 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106121611/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/discovering-france_2005/france-from-to-z_1978/country_2004/geography_4405/geography_1507.html |url-status=dead }}</ref> In the south-east a [[Mediterranean climate]] prevails. In the west, the climate is predominantly [[oceanic climate|oceanic]] with a high level of rainfall, mild winters and cool to warm summers. Inland the climate becomes more [[continental climate|continental]] with hot, stormy summers, colder winters and less rain. The [[climate of the Alps]] and other mountainous regions is mainly [[alpine climate|alpine]], with the number of days with temperatures below freezing over 150 per year and snow cover lasting for up to six months. {{-}} <gallery> File:Aiguille1.jpg|[[Limestone]] cliffs of [[Normandy]] near [[Étretat]] File:Lavender field.jpg|[[Mediterranean Sea|Mediterranean]] vegetation ([[lavender]]) in [[Provence]] File:Beauce 3.jpg| The plains of the [[Beauce]] File:Aiguille du Dru 3.jpg|[[Alpine climate]] in the [[French Alps]] File:Verdon Trescaire.jpg|[[Verdon Gorge]] in Provence File:Weinberg Cote de Nuits.jpg | [[French wine|Vineyards]] in [[Côte de Nuits]], [[Burgundy (French region)|Burgundy]] File:Lac Vert de Fontanalbe.jpg|[[Alpine climate]] in [[Mercantour National Park]] File:Bora Bora - Mt Otemanu.jpg|[[Tropical climate]] in [[Bora Bora]] ([[French Polynesia]]) File:Pointe du van.jpg|[[Heathland]] in [[Pointe du Van]], Western [[Brittany]] File:PassesBassin.JPG|[[Oceanic climate]] and sandy beach in [[Arcachon Bay]] File:Piana Dardo dans les Calanche.jpg|Semi-arid climate in [[Corsica]] </gallery> === បរិស្ថាន === {{See also|Ministry of Ecology, Sustainable Development and Energy|National parks of France|Regional natural parks of France}} [[File:Parcs naturels français.svg|thumb|[[Regional natural parks of France|Regional]] (green) and [[National parks of France|National (pink) natural parks]] in France. Indicated in green and purple colour respectively.]] France was one of the first countries to create an environment ministry, in 1971.<ref>[http://www.ambafrance-ca.org/kid/pages_en/eco6.htm Protection of the Environment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425005903/http://www.ambafrance-ca.org/kid/pages_en/eco6.htm |date=2011-04-25 }} on the [http://www.ambafrance-ca.org/spip.php?rubrique2 Official Site of the French Ambassy in Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130201052846/http://www.ambafrance-ca.org/spip.php?rubrique2 |date=2013-02-01 }}</ref> Although France is one of the most industrialised countries, it is ranked [[List of countries by carbon dioxide emissions|only seventeenth]] by carbon dioxide emissions, behind less populous nations such as Canada or Australia. This situation results from the France's decision to invest in [[nuclear power]] in 1974 after the [[1973 oil crisis]],<ref>{{cite web |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf40.html |title=Nuclear Power in France |publisher=World-nuclear.org |accessdate=17 July 2011 |archivedate=19 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719055222/http://www.world-nuclear.org/info/inf40.html |url-status=dead }}</ref> which now accounts for 75% of France's electricity production<ref>{{cite web|url=http://www.eoearth.org/article/Energy_profile_of_France |title=Energy profile of France |publisher=Eoearth.org |accessdate=17 July 2011}}</ref> and explains why France pollutes less than comparable countries.<ref>{{fr icon}} [http://www.usinenouvelle.com/article/co2-la-france-moins-pollueuse-grace-au-nucleaire.N133933 CO2 : la France mois pollueuse grâce au nucléaire]</ref><ref>{{fr icon}} [http://www.ambafrance-cn.org/L-energie-nucleaire-en-France.html L'énergie nucléaire en France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701211529/http://www.ambafrance-cn.org/L-energie-nucleaire-en-France.html |date=2010-07-01 }} – Ambassade française en Chine</ref> Like all European Union members, France agreed to cut carbon emissions by at least 20% of 1990 levels by the year 2020,<ref>{{cite news|author=Ian Traynor and David Gow in Brussels |url=http://www.guardian.co.uk/environment/2007/feb/21/climatechange.climatechangeenvironment |title=EU promises 20% reduction in carbon emissions by 2020 |work=The Guardian |location=London |date= 21 February 2007|accessdate=21 July 2011 }}</ref> in comparison the US agreed to a cut of 4% of its emissions.<ref name="Les quatre enjeux de Copenhague">{{fr icon}} [http://www.la-croix.com/Actualite/S-informer/Sciences/Les-quatre-enjeux-de-Copenhague-_NG_-2009-12-06-569870 Les quatres enjeux de Copenhague] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111125721/http://www.la-croix.com/Actualite/S-informer/Sciences/Les-quatre-enjeux-de-Copenhague-_NG_-2009-12-06-569870 |date=2012-01-11 }} – [[La Croix]]</ref> In 2009, French carbon dioxide emissions per capita was lower than the Chinese.<ref>{{cite news|last=Kanter |first=James |url=http://green.blogs.nytimes.com/2010/07/01/emissions-soar-in-china-and-india/ |title=Per-Capita Emissions Rising in China |location=Beijing (China);China;Copenhagen (Denmark);France;India;Russia;United States |publisher=Green.blogs.nytimes.com |date=1 July 2010 |accessdate=21 July 2011}}</ref> France was set to impose a [[carbon tax]] in 2009 at 17 Euros per tonne of carbon emitted.<ref>{{cite news|author=By Reuters |url=http://www.nytimes.com/2009/09/11/business/global/11carbon.html |title=France Sets Carbon Tax at 17 Euros a Ton |location=France |work=The New York Times |date=10 September 2009 |accessdate=21 July 2011}}</ref> The carbon tax would have brought in 4&nbsp;billion Euros of revenue per year.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8248392.stm |title=France set to impose carbon tax |publisher=BBC News |date=10 September 2009 |accessdate=21 July 2011}}</ref> But the tax was abandoned for various reasons, including that French companies would have difficulty competing with companies in neighbouring countries that would not have to pay such steep taxes on carbon emissions. Instituting a carbon tax was an unpopular political move for President Sarkozy.<ref>{{cite news|last=Saltmarsh |first=Matthew |url=http://www.nytimes.com/2010/03/24/business/global/24iht-carbon.html |title=France Abandons Plan for Carbon Tax |location=France |work=The New York Times |date=23 March 2010 |accessdate=21 July 2011}}</ref> In 2010, a study at Yale and [[Columbia University|Columbia]] universities ranked France the seventh most environmentally conscious country in the world.<ref>{{cite web|url=http://epi.yale.edu/dataexplorer/countryprofiles|title=Country Profiles -starts at Switzerland, click for France|publisher=Epi.yale.edu|accessdate=9 August 2010|archivedate=22 កញ្ញា 2012|archiveurl=https://archive.is/20120922010211/http://epi.yale.edu/dataexplorer/countryprofiles|url-status=dead}}</ref><ref>{{fr icon}} [http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=1125478&clef=ARC-TRK-NC_01 La France au 7ème rang mondial pour l'environnement]. [[Le Monde]]. 30 May 2010</ref> Forests account for 28% of the land area of France.<ref>{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/red/graph/env_for_are_of_lan_are-environment-forest-area-of-land%26date%3D2005%26b_map%3D1 |title=Forest area by country |publisher=Nationmaster.com |accessdate=9 August 2010 |archivedate=23 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130723122206/http://www.nationmaster.com/red/graph/env_for_are_of_lan_are-environment-forest-area-of-land%26date%3D2005%26b_map%3D1 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.ifn.fr/spip/?rubrique83&lang=en Evolution of the French forest from 1984 to 1996] – French National Forest Inventory</ref> French forests are some of the most diversified of Europe, with more than 140 differents varieties of trees.<ref>{{fr icon}} [http://www.lepapier.fr/foret_france.htm Une situation privilégiée en France et en Europe] – Papier, bois et forêt</ref> There are nine [[national park]]s<ref>[http://www.parks.it/world/FR/Eindex.html Parks, Reserves, and Other Protected Areas in France] – [http://www.parks.it/indice/Epremessa.html The portal about parks in Italy]</ref> and 46 [[Protected area|natural park]]s in France.<ref>{{fr icon}} [http://www.parcs-naturels-regionaux.tm.fr/fr/accueil/ Fédération des parcs naturels régionaux de France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712003310/http://www.parcs-naturels-regionaux.tm.fr/fr/accueil/ |date=2010-07-12 }}</ref> France wants to convert 20% of its [[Exclusive economic zone|Exclusive Economic Zone]] to a [[Marine protected area|Marine Protected Area]] by 2020.<ref>{{fr icon}} [http://www.actu-environnement.com/ae/news/mer_grenelle_zee_meditarrane_borloo_aire_marine_8120.php4 La France veut créer une Zone Économique Exclusive en Méditérannée] – Actu-Environnement</ref> == លក្ខណៈទូទៅរបស់ប្រទេសបារាំង == [[ឯកសារ:Lavender field.jpg|thumb|left|]] [[ឯកសារ:Bora Bora - Mt Otemanu.jpg|thumb|left|]] [[ឯកសារ:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|thumb|left|Place du Capitole]] [[ឯកសារ:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 03.jpg|thumb|left| Château de Chambord]] === ផ្ទៃដី === មានផ្ទៃដីចំនួន ៥៥០០០០ គីឡូម៉ែត្រការេ។ ប្រទេសបារាំងលាតសន្ធឹងលើទឹកដីនៃទ្វីបអឺរ៉ុបភាគខាងលិច ប្រហែល១ភាគ១៥នៃផ្ទៃ ដីសហភាពអឺរ៉ុប ទាំងមូល ហើយជា ប្រទេសមួយដែលមានតំបន់សមុទ្រធំទូលាយ (ជា តំបន់សេដ្ឋកិច្ច ផ្ដាច់មុខលាតសន្ឋឹងលើផ្ទៃ១១លាន គម២)។ === ស្ថានភាពដី === * តំបន់ទំនាប ៖ ២/៣ នៃផ្ទៃដីទាំងមូល. * ប្រជុំភ្នំសំខាន់ៗ: ភ្នំអាល់ (Alpes) ភ្នំដែលមានកំពស់ខ្ពស់ជាងគេនៅអឺរ៉ុបភាគខាងលិច គឺភ្នំម៉ុងប្លង់ ដែលមានកំពស់ ៤៨០៧ម៉ែត្រ ភ្នំពីរេណ៉េ ភ្នំហ៊្សុយរ៉ា ភ្នំអាកឌែន ភ្នំម៉ាស៊្សីស សង់ត្រាល់ និងភ្នំវ៉ូហ្សឺ។ * តំបន់មាត់សមុទ្រ: ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងសមុទ្រចំនួន៤ សមុទ្រខាងជើង សមុទ្រឡាម៉ង់ មហាសមុទ្រ អាត្លង់ទិច និងសមុទ្រម៉េឌីទែរ៉ាណេ ប្រទេសបារាំងមាន ឆ្នេរសរុបប្រវែង ៥៥០០គីឡូម៉ែត្រ។ * ដែនដីសំខាន់ហ៊ុំព័ទ្ឋដោយ [[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]]នៅខាងលិច [[សមុទ្រម៉ង់]] និង [[សមុទ្រខាងជើង]](la mer du Nord)នៅខាងជើង ប្រទេស[[បែលហ្ស៊ីក]] [[លុចហ្សំបួរ]] [[អាលឺម៉ង់]] [[ស្វីស]]និង[[អ៊ីតាលី]] នៅខាងកើត និងដោយ [[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ]] ប្រទេស[[អង់ដូរ៉ា]] [[ម៉ូណាកូ]] និង[[អេស្បាញ]]នៅខាងត្បូង។ * ដែនដីឯនាយសមុទ្រមាន [[ហ្គុយយ៉ាន]](la Guyane)និង[[កោះសាំងម៉ាតាំង]]( l’île de Saint-Martin)នៅ[[ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង]] , [[ប៉ូលីនេស៊ីបារាំង]]( la Polynésie française) [[វ៉ាលីនិងហ្វុទុណា]](Wallis-et-Futuna) [[ណូវ៉ែលកាលេដូនី]](la Nouvelle-Calédonie) និងកោះ[[ខ្លីបពឺតុង]](l’Île Clipperton) នៅ[[មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក]] , [[ឡារ៉េអ៊ុយនីញ៉ុង]](La Réunion) [[ម៉ាយ៉ុត]](Mayotte) និងកោះ[[អេប៉ាស]](Îles Éparses)នៅ[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] , [[ដែនដែអូស្ត្រាល់និងអង់តាទិកបារាំង]] (les Terres australes et antarctiques françaises)​នៅ[[ទ្វីបអូសេអានី]]និង[[មហាសមុទ្រអង់តាទិក]] , [[ហ្គាដឺលូប]](la Guadeloupe) [[ម៉ាទីនីក]](la Martinique) [[កោះសាំងម៉ាតាំង]](l’île Saint-Martin)​[[កោះសាំងបេទេលេមី]](l’île Saint-Barthélemy) នៅ[[សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប]]។ === អាកាសធាតុ === ប្រទេសបារាំងស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលអាកាសធាតុ៣ប្រភេទ៖ * ផ្នែកខាងលិចនៃប្រទេសបារាំងទទួលរងឥទ្ធិពលអាកាសធាតុមហាសមុទ្រ * ផ្នែកខាងត្បូងទទួលរងឥទ្ធិពលអាកាសធាតុម៉េឌីទេរ៉ាណេ * ភាគកណ្ដាល និងខាងកើតទទួលរងឥទ្ធិពលអាកាសធាតុពីដែនទ្វីបជាអាកាសធាតុក្ដៅ ត្រជាក់ខ្លាំង ។ === បរិស្ថាន === [[ឯកសារ:Louis XIV of France.jpg|thumb|upright|Louis XIV of France]] [[ឯកសារ:Versailles Garden.jpg|thumb|right|Château de Versailles]] [[ឯកសារ:Declaration of Human Rights.jpg|thumb|upright|Declaration of Human Rights]] តំបន់ផលិតផលកសិកម្ម និងព្រៃឈើគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដី៤៨លានហិកតា គឺស្មើនឹង៨២%នៃផ្ទៃដីគោក។ ព្រៃ​ក្រាស់​លាត​សន្ធឹង​លើ​២៦%​នៃ​ផ្ទៃ​ដី​ហើយ​ជាប់​ចំណាត់​ថ្នាក់​លេខ​៣នៅអឺរ៉ុប បន្ទាប់ពី ស៊ុយអែដ និងហ្វាំងឡង់ ។ ផ្ទៃដីព្រៃឈើនៅប្រទេសបារាំងបានកើន៤៦%ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយនឹងកើន​ឡើង​ទ្វេ​ដង​ក្នុង​រយៈពេល២០០ឆ្នាំ។ លើលពីនេះ គេឃើញមាន ដើមឈើចំនួន១៣៦ប្រភេទផ្សេងគ្នានៅក្នុងប្រទេសបារាំង ដែលនេះគឺជាករណីពិសេសមួយសំរាប់​ប្រទេស​​នៅ​ក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។<br /><br /> ចំនួនសត្វព្រៃមាន ការកើនឡើង ក្នុងរយៈពេលតែ២០ឆ្នាំ សត្វប្រើសមានចំនួនកើន ឡើងទ្វេ ដង រីឯពពួកសត្វឈ្លូសវិញកើនឡើងបីដង។<br /><br /> ដើម្បីថែរក្សា និងលើកតំកើងបេតិកភណ្ឌធម្មជាតិរបស់ប្រទេសបារាំង រដ្ឋបានបង្កើត ៖ * ឧទ្យានជាតិចំនួន៧ * តំបន់ការពារធម្មជាតិ១៥៦កន្លែង * តំបន់ការពាររុក្ខជាតិ និងសត្វចំនួន៥១៦កន្លែង * តំបន់រមណីដ្ឋាន ៤២៩កន្លែង ស្ថិតក្រោមការការពាររបស់ការិយាល័យការពារដែន សមុទ្រ * រាប់បញ្ចូលផងដែរនូវឧទ្យានធម្មជាតិ៤៣កន្លែង។<br /> នៅលើឆាកអន្ដរជាតិ ប្រទេសបារាំងជាភាគីនៃសន្ធិសញ្ញា និងអនុសញ្ញាជាច្រើនក្នុងនោះ មានទាំង អនុសញ្ញា អង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីអំពីអា-កាសធាតុ ជីវៈចំរុះ និងការប្រែក្លាយ ជាតំបន់រហស្ថាន។ == ប្រជាសាស្ត្រ == {{Main|Demographics of France|French people}} [[File:France population density 40pc.png|thumb|Population density in the French Republic at the 1999 census.]] With an estimated population of 66&nbsp;million people in July 2013, France is the [[List of countries by population#List|21st most populous country in the world]].<ref name=France/> In 2004, the Institut Montaigne estimated there were 51 million (85%) white people, 6 million (10%) North African people, 2 million (3.5%) black people and 1 million (1.5%) people of Asian origin in Metropolitan France.<ref>[[Yazid Sabeg]] et Laurence Méhaignerie, [http://www.conventioncitoyenne.com/documents/oubliesdelegalite.pdf Les oubliés de l'égalité des chances], [[Institut Montaigne]], January 2004</ref><ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/13377324 |title=France's ethnic minorities: To count or not to count |publisher=The Economist |date=26 March 2009 |accessdate=25 April 2013}}</ref> In 2003, France's natural population growth (excluding immigration) was responsible for almost all natural population growth in the European Union. The natural growth rate (excess of births over deaths) rose to 300,000 in 2006,<ref name=evol>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=0&ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age3.htm#evol-gen-sit-demo-fe|title=Évolution générale de la situation démographique, France|first=Government of France|last=INSEE|accessdate=20 January 2011}}</ref> its highest since the end of the [[baby boom]] in 1973. The [[total fertility rate]] rose to 2 in 2010,<ref name=population>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=ip1332|title=Bilan démographique 2010|first=[[Government of France]]|last=[[INSEE]]|accessdate=20 January 2011}}</ref> from a nadir of 1.7 in 1994.<ref>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/irweb/sd2008/dd/excel/sd2008_t44_fe.xls|title=Tableau 44 – Taux de fécondité générale par âge de la mère|first=Government of France|last=INSEE|accessdate=20 January 2011}}</ref> From 2006 to 2011 population growth was on average +0.6% per year.<ref name=evol /> In 2010, 27% of newborns in metropolitan France had at least one [[Immigration to France#Immigration per region|foreign-born]] parent and 24% had at least one parent born outside of Europe (parents born in overseas territories are considered as born in France).<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=ir-sd20101 |title=Naissances selon le pays de naissance des parents 2010 |publisher=Insee.fr |date= |accessdate=1 October 2013}}</ref> In 2008, the French national institute of statistics [[INSEE]] estimated that 11.8 million foreign-born immigrants and their direct descendants (born in France) lived in France, representing 19% of the country's population. More than 5 million are of European origin and 4 million of [[Maghrebis|Maghrebi]] origin. There are 2.7 million immigrants aged 18–50 (accounting for 10% of the population aged 18–50) and 5 million altogether (8% of the entire population). The second generation aged 18–50 make up 3.1 million (12% of 18–50) and 6.5 million for all ages (11% of population)<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?reg_id=0&ref_id=ip1287 Être né en France d’un parent immigré], [[Insee Première]], n°1287, mars 2010, Catherine Borrel et Bertrand Lhommeau, Insee</ref><ref name="Insee_1">[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=immigrespaysnais Répartition des immigrés par pays de naissance 2008], Insee, October 2011</ref><ref name="INSEE1">{{fr icon}} {{cite web |author=INSEE |url=http://www.insee.fr/fr/ffc/ipweb/ip1098/ip1098.html#encadre1 |title=Enquêtes annuelles de recensement 2004 et 2005 |date=25 January 2005|accessdate=14 December 2006|archiveurl = https://web.archive.org/web/20061212212050/http%3A//www.insee.fr/fr/ffc/ipweb/ip1098/ip1098.html#encadre1 |archivedate = 12 December 2006|deadurl=yes}}</ref> In 2008, France granted citizenship to 137,000 persons, mostly to people from Morocco, Algeria and Turkey.<ref>{{cite news | title = Turks and Moroccans top list of new EU citizens | first = Andrea | last = Swalec | url = http://in.reuters.com/article/2010/07/06/idINIndia-49921620100706 | agency = Reuters | date = 6 July 2010 | access-date = 11 កក្កដា 2017 | archive-date = 12 មករា 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120112223503/http://in.reuters.com/article/2010/07/06/idINIndia-49921620100706 | url-status = dead }}</ref> Although it is illegal for the French state to collect data on ethnicity and ancestry, a law with its origins in the 1789 revolution and reaffirmed in the [[French Constitution]] of 1958, some surveys, like the TeO ("Trajectories and origins") survey conducted jointly by [[INED]] and [[INSEE]] in 2008, are allowed to.<ref>[http://teo_english.site.ined.fr/ "TRAJECTORIES AND ORIGINS" Survey on population diversity in France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111202054910/http://teo_english.site.ined.fr/ |date=2011-12-02 }}, Insee 2008</ref><ref name="Oppenheimer">{{cite journal |last=Oppenheimer |first=David B. |year=2008| title=Why France needs to collect data on racial identity...in a French way |journal=Hastings International and Comparative Law Review |volume=31 |issue=2 |pages=735–752 |url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1236362}}</ref> Before this survey, it was estimated that 5 million people were of [[Italian people|Italian]] ancestry (the most numerous immigrant community),<ref name="amazon.com">Roben Cohen [http://www.amazon.com/The-Cambridge-Survey-World-Migration/dp/0521444055 The Cambridge survey of world Migration] 24 November 1995</ref> between 3 million<ref>{{cite news| url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/frances-crisis-of-national-identity-1826942.html |location=London |work=The Independent | title=France's crisis of national identity | date=25 November 2009}}</ref> and 6 million<ref>"Les personnes d'origine maghrébine y sont également au nombre de 5 à 6 millions; 3,5 millions ont la nationalité française (dont 500 000 harkis)", Évelyne Perrin, ''Identité Nationale, Amer Ministère'', L'Harmattan, 2010, p. 112 ISBN 2-296-10839-3</ref> people are of [[Maghrebis|North African]] ancestry, 2.5&nbsp;million people are of [[Afro-French|Sub-Saharan Africa]]n ancestry, 200,000 people are of [[Turks in France|Turkish]] ancestry,<ref>{{cite web|author=Falila Gbadamassi |url=http://www.afrik.com/article16248.html |title=Les personnes originaires d'Afrique, des Dom-Tom et de la Turquie sont 5,5 millions dans l'Hexagone |publisher=Afrik.com |date= |accessdate=30 September 2013}}</ref> and many more are of other [[European ethnic groups|European ethnic ancestry]], such as [[Spaniards]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Poles]], and [[Greeks]].<ref name="amazon.com"/><ref>{{cite news | title = Europe's Minority Politicians in Short Supply | first = Keith B. | last = Richburg | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A12396-2005Apr23.html | newspaper=The Washington Post | date = 24 April 2005 }}</ref><ref>{{cite news | title = In officially colorblind France, blacks have a dream – and now a lobby | first = Susan | last = Sachs | url = http://www.csmonitor.com/2007/0112/p01s04-woeu.html | newspaper=The Christian Science Monitor | location = Boston, MA | date = 12 January 2007 }}</ref> បច្ចុប្បន្ននេះ វាត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថា 40% នៃប្រជាជនបារាំងត្រូវបានចុះមកយ៉ាងហោចណាស់មួយផ្នែកពីរលកផ្សេងគ្នានៃអន្តោប្រវេសន៍ដែលប្រទេសបានទទួល។<ref>{{cite news | title = Paris Riots in Perspective | url = http://abcnews.go.com/International/story?id=1280843 | work=ABC News | location = New York | date = 4 November 2005 }}</ref> Between 1921 and 1935 about 1.1&nbsp;million net immigrants came to France.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=uUsLAAAAIAAJ&pg=PA22 Transactions of the American Philosophical Society. III. French Government and the Refugees]''". American Philosophical Society, James E. Hassell (1991). p. 22. ISBN 0-87169-817-X</ref> An estimated 1.6&nbsp;million ''[[pieds noirs]]'' returned to France as the country's North African possessions gained independence.<ref>{{cite news | title = For Pieds-Noirs, the Anger Endures | first = James M. | last = Markham | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DEFDE1539F935A35757C0A96E948260&sec=&spon=&pagewanted=all | newspaper=The New York Times | date = 6 April 1988 }}</ref><ref>Raimondo Cagiano De Azevedo (1994). ''"[http://books.google.com/books?id=N8VHizsqaH0C&pg=PA25 Migration and development co-operation.]"''. p. 25.</ref> France accepts about 200,000 legal immigrants each year.<ref>[http://www.ined.fr/fr/pop_chiffres/france/flux_immigration/depuis_1994/ Statistiques détaillées sur les flux d'immigration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120523053018/http://www.ined.fr/fr/pop_chiffres/france/flux_immigration/depuis_1994/ |date=2012-05-23 }}, Ined, 2011</ref> France is the leading [[refugee|asylum]] destination in Western Europe with an estimated 50,000 applications in 2005 (a 15% decrease from 2004).<ref name="UNHCR">{{cite web |publisher=[[UNHCR]] |year=2006 |url=http://www.unhcr.org/publ/PUBL/4492677f0.pdf |title=UNHCR Global Report 2005: Western Europe |accessdate=14 December 2006 |format=PDF}}</ref> The European Union allows free movement between the member states, France however put in place controls to curb [[Eastern European]] migration. The [[List of cities in France over 20,000 population (1999 census)|largest cities]] in France, in terms of metropolitan area population, are Paris (11,836,970), [[Lyon]] (1,757,180), [[Marseille]] (1,618,369), [[Lille]] (1,163,934), [[Toulouse]] (1,118,472), [[Bordeaux]] (1,009,313), [[Nice]] (999,678), [[Nantes]] (768,305). A perennial political issue concerns [[rural flight]]. === Language === {{main|French language|Languages of France}} {{See also|Language policy in France|Organisation internationale de la Francophonie}} [[File:New-Map-Francophone World.svg|thumb|upright=2|France's legacy: a map of the [[French language|Francophone]] world {{legend|#0c5eb1|native language}} {{legend|#0080ff|administrative language}} {{legend|#9fceff|secondary or non-official language}} {{legend|#00ff00|francophone minorities}}]] According to Article 2 of the Constitution, the official language of France is French,<ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20110604145028/http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm#titre2 La Constitution- La Constitution du 4 Octobre 1958] – Légifrance</ref> a [[Romance language]] derived from [[Latin]]. Since 1635, the [[Académie française]] has been France's official authority on the French language, although its recommendations carry no legal power. រដ្ឋាភិបាលបារាំងមិនគ្រប់គ្រងជម្រើសនៃភាសាក្នុងការបោះពុម្ពដោយបុគ្គលនោះទេ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ភាសាបារាំងត្រូវបានទាមទារដោយច្បាប់ក្នុងការទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម និងកន្លែងធ្វើការ។ In addition to mandating the use of French in the territory of the Republic, the French government tries to promote French in the European Union and globally through institutions such as [[La Francophonie]]. The perceived threat from [[anglicisation]] has prompted efforts to safeguard the position of the French language in France. Besides French, there exist 77 vernacular minority languages of France, eight spoken in French metropolitan territory and 69 in the French [[Overseas departments and territories of France|overseas territories]]. From the 17th to the mid-20th century, French served as the pre-eminent international language of diplomacy and international affairs as well as a [[lingua franca]] among the educated classes of Europe.<ref name=exception>Joffre Agnes [http://www.franceinlondon.com/en-Article-335-Is-the-French-obsession-with-cultural-exception-declining-Culture--london-language.html ls the French obsession with "cultural exception" declining?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017023619/http://www.franceinlondon.com/en-Article-335-Is-the-French-obsession-with-cultural-exception-declining-Culture--london-language.html |date=2011-10-17 }}. France in London. 5 October 2008</ref> The dominant position of French language in international affairs was overtaken by English, since the emergence of the US as a major power.<ref name="Language and Diplomacy"/><ref>{{cite web|url=http://www.diplomacy.edu/language/Translation/default.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719183516/http://www.diplomacy.edu/language/Translation/default.htm |archivedate=19 July 2011 |title=Language and Diplomacy – Translation and Interpretation |publisher=Diplomacy.edu |accessdate=10 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.legallanguage.com/legal-articles/language-of-diplomacy/ |title=Why Is French Considered the Language of Diplomacy? |publisher=Legallanguage.com |accessdate=23 January 2011}}</ref> Though for most of the time in which French served as an international lingua franca, it was not the native language of most Frenchmen: a report in 1794 conducted by [[Henri Grégoire]] found that of the country's 25 million people, only three million spoke French natively; the rest spoke one of the country's many regional languages, such as [[Alsatian language|Alsatian]], [[Breton language|Breton]] or [[Occitan language|Occitan]].<ref>{{Cite web |url=http://www.languefrancaise.net/dossiers/dossiers.php?id_dossier=66 |title=Rapport Grégoire an II |access-date=2017-07-11 |archivedate=2008-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080405022802/http://www.languefrancaise.net/dossiers/dossiers.php?id_dossier=66 |url-status=dead }}</ref> Through the expansion of public education, in which French was the sole language of instruction, as well as other factors such as increased urbanization and the rise of mass communication, French gradually came to be adopted by virtually the entire population, a process not completed until the 20th century. As a result of France's extensive [[French colonial empire|colonial ambitions]] between the 17th and 20th centuries, French was introduced to America, Africa, Polynesia, South-East Asia, and the Caribbean. French is the second most studied foreign language in the world after English,<ref>{{cite web |url=http://www.intstudy.com/articles/practicalfrench.htm |title=The International Education Site |publisher=Intstudy.com |accessdate=23 January 2011 |archivedate=27 កុម្ភៈ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110227075911/http://www.intstudy.com/articles/practicalfrench.htm |url-status=dead }}</ref> and is a lingua franca in some regions, notably in Africa. The legacy of French as a living language outside Europe is mixed: it is nearly extinct in some former French colonies (South-east Asia), while creoles and pidgins based on French have emerged in the French departments in the [[West Indies]] and the South Pacific ([[French Polynesia]]). On the other hand, many former French colonies have adopted French as an official language, and the total number of French speakers is increasing, especially in Africa. It is estimated that between 300 million<ref>{{cite web|url=http://about-france.com/french/french-language.htm |title=French: one of the world's main languages |publisher=About-france.com |accessdate=21 July 2011}}</ref> and 500 million<ref>{{fr icon}} [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/francophonie/francophonie.htm Qu'est-ce que la Francophonie ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623113030/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/francophonie/francophonie.htm |date=2011-06-23 }} – [[Organisation internationale de la Francophonie]]</ref> people worldwide can speak French, either as a [[mother tongue]] or a [[second language]]. === សាសនា === {{Main|Religion in France}} [[File:Facade de la Cathédrale de Reims - Parvis.jpg|thumb|upright|[[Notre-Dame de Reims]] is the Roman Catholic cathedral where the [[Coronation of the French monarch|kings of France were crowned]] until 1825.<ref>The last ''sacre'' was that of [[Charles X of France|Charles X]], 29 May 1825.</ref> ]] France is a [[secular]] country, and [[freedom of religion]] is a constitutional right. French religious policy is based on the concept of ''[[laïcité]]'', a strict [[separation of church and state]] under which public life is kept completely secular. [[Catholicism]] has been the predominant religion in France for more than a millennium, though it is not as actively practised today as it was. Among the 47,000 religious buildings in France, 94% are [[Roman Catholic]].<ref>{{cite web|title=Observatoire du patrimoine religieux|url=http://www.patrimoine-religieux.fr/rubriques/gauche/actualites/actualites-de-la-base-de-donnees|date=1 February 2012|quote=94 % des édifices sont catholiques (dont 50 % églises paroissiales, 25 % chapelles, 25 % édifices appartenant au clergé régulier)|access-date=11 កក្កដា 2017|archivedate=26 វិច្ឆិកា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131126171213/http://www.patrimoine-religieux.fr/rubriques/gauche/actualites/actualites-de-la-base-de-donnees|url-status=dead}}</ref> Whilst in 1965, 81% of the French declared themselves to be Catholics, in 2009 this proportion was 64%. Moreover, whilst 27% of the French went to Mass once a week or more in 1952, only 5% did so in 2006.<ref name=catho>{{fr icon}} [http://www.la-croix.com/Religion/S-informer/Actualite/La-France-reste-catholique-mais-moins-pratiquante-_NG_-2009-12-29-570979 La France reste catholique mais moins pratiquante] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827200652/http://www.la-croix.com/Religion/S-informer/Actualite/La-France-reste-catholique-mais-moins-pratiquante-_NG_-2009-12-29-570979 |date=2016-08-27 }} – La Croix. 29 December 2009</ref> The same survey found that [[Protestantism|Protestants]] accounted for 3% of the population, an increase from previous surveys, and 5% adhered to other religions, with the remaining 28% stating they had no religion.<ref name=catho/> Evangelical Christianity may be the fastest growing religion in France.<ref>{{cite web|author=Robert Marquand |url=http://www.csmonitor.com/World/2012/0712/In-a-France-suspicious-of-religion-evangelicalism-s-message-strikes-a-chord |title=In a France suspicious of religion, evangelicalism's message strikes a chord|publisher=Christian Science Monitor|date=12 July 2012 |accessdate=25 April 2013}}</ref> The [[French Revolution]] saw a radical shift in the status of the Catholic Church with the launch of a brutal [[Dechristianisation of France during the French Revolution|campaign of de-Christianization]]. After the back and forth of Catholic royal and secular republican governments over the 19th century, ''laïcité'' was established with the [[1905 French law on the Separation of the Churches and the State|1905 law on the Separation of the Churches and the State]].<ref name="georgetown2">{{cite web |url=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/france |title=France |publisher=[[Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs]] |accessdate=14 December 2011 |archivedate=6 កុម្ភៈ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110206213909/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/france |url-status=dead }}</ref> According to a poll in January 2007,<ref>{{cite web |author=Catholic World News |year=2003 |url=http://www.catholicculture.org/news/features/index.cfm?recnum=48547 |title=France is no longer Catholic, survey shows |accessdate=19 December 2009}}</ref> only 5% of the French population attended church regularly (10% attend church services regularly among the respondents who did identify themselves as Catholics). The poll showed<ref name="religion">{{ro icon}} [http://old.cotidianul.ro/franta_nu_mai_e_o_tara_catolica-20395.html Franţa nu mai e o ţară catolică] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812025725/http://old.cotidianul.ro/franta_nu_mai_e_o_tara_catolica-20395.html |date=2011-08-12 }}, ''[[Cotidianul]]'' 11 January 2007</ref> 51% identified as being Catholics, 31% identified as being agnostics or [[atheism|atheists]] ''(another poll<ref>La Vie, issue 3209, 1 March 2007 {{Fr icon}}</ref> sets the proportion of atheists equal to 27%)'', 10% identified as being from other religions or being without opinion, 4% identified as Muslim, 3% identified as Protestant, 1% identified as [[Buddhism|Buddhist]], 1% identified as Jewish. Meanwhile, an independent estimate by the politologist Pierre Bréchon in 2009 concluded that the proportion of Catholics had fallen to 42% while the number of atheists and agnostics had risen to 50%.<ref>{{cite web|url=http://www.la-croix.com.prd-jsp.bayardweb.com/documents/doc.jsp?docId=2389007&rubId=786 |title=" Sur la religion, les Français restent dubitatifs " – A la Une |work=La Croix |location=France |date=14 August 2009 |accessdate=30 October 2010}}</ref> Estimates of the number of [[Islam in France|Muslims in France]] vary widely. In 2003, the French Ministry of the Interior estimated the total number of people of Muslim background to be between 5 and 6 million (8–10%).<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2004/apr/23/france.islam France to train imams in 'French Islam'], The Guardian</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51552.htm |title=France – International Religious Freedom Report 2005 |publisher=State.gov |accessdate=30 October 2010}}</ref> According to the Pewforum, "In France, proponents of a 2004 law banning the wearing of religious symbols in schools say it protects Muslim girls from being forced to wear a headscarf, but the law also restricts those who want to wear headscarves – or any other “conspicuous” religious symbol, including large Christian crosses and Sikh turbans – as an expression of their faith"<ref>{{cite web |url=http://pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Issues/Government/restrictions-fullreport.pdf |title=Global Restrictions on Religion. Pew Forum on Religion & Public Life. Washington. 2009 |format=PDF |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=23 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130723124338/http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Issues/Government/restrictions-fullreport.pdf |url-status=dead }}</ref> The current [[Jews in France|Jewish community in France]] numbers around 600,000 according to the [[World Jewish Congress]] and is the largest in Europe. Since 1905 the French government has followed the principle of ''[[laïcité]]'', in which it is prohibited from recognising any specific right to a religious community (except for legacy statutes like that of military chaplains and the [[local law in Alsace-Moselle]]). Instead, it merely recognises ''religious organisations'', according to formal legal criteria that do not address religious doctrine. Conversely, religious organizations should refrain from intervening in policy-making.<ref>Joy of Sects, Sam Jordison, 2006, p. 166</ref> Certain bodies of beliefs such as [[Scientology]], [[Children of God (New Religious Movement)|Children of God]], the [[Unification Church]], or the [[Order of the Solar Temple]] are considered [[cult]]s ("''[[sect#Corresponding words in other European languages|sectes]]''" in French),<ref>{{cite web|url=http://www.assemblee-nationale.fr/rap-enq/r2468.asp |title=Commission d’enquête sur les sectes |publisher=Assemblee-nationale.fr |accessdate=30 October 2010}}</ref> and therefore do not have the same status as religions in France. ''Secte'' is considered a pejorative term in France.<ref>{{cite web |url=http://www.understandfrance.org/France/Society2.html |title=Society2 ; religion in France ; beliefs ; secularism (laicité) |publisher=Understandfrance.org |accessdate=20 September 2009 |archivedate=16 កញ្ញា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090916220047/http://www.understandfrance.org/France/Society2.html |url-status=dead }}</ref> === សុខភាព === {{Main|Health in France}} [[File:P1000513 Paris XIII Salpetrière reductwk.JPG|thumb|The [[Pitié-Salpêtrière Hospital]], a teaching hospital in Paris, one of Europe's largest hospitals.<ref>[https://web.archive.org/web/20070117112822/http://www.paris-region.com/ard_uk/upload/document/D176.pdf How to conduct European clinical trials from the Paris Region ?] Clinical Trials. Paris. February 2003</ref>]] The [[Health in France|French healthcare system]] was ranked first worldwide by the [[World Health Organization]] in 1997<ref>[http://www.photius.com/rankings/healthranks.html The ranking, see spreadsheet details for a whole analysis] photius.com</ref> and then again in 2000.<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/healthinfo/paper30.pdf |title=Measuring Overall Health System Performance for 191 Countries |format=PDF |accessdate=21 July 2011}}</ref> Care is generally free for people affected by [[chronic disease]]s (''affections de longues durées'') such as cancer, AIDS or [[Cystic Fibrosis]]. Average life expectancy at birth is 78 years for men and 85 years for women, one of the highest of the European Union.<ref>{{fr icon}} [http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=98&ref_id=CMPTEF02216 Espérance de vie, taux de mortalité et taux de mortalité infantile dans le monde], [http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATnon02229 Evolution de l'espérance de vie à divers âges] – [[INSEE]]</ref> There are 3.22 physicians for every 1000 inhabitants in France,<ref>{{fr icon}} [http://www.statistiques-mondiales.com/medecins.htm Nombre de médecins pour 1000 habitants] – Statistiques mondiales</ref> and average health care spending per capita was US$4,719 in 2008.<ref>{{fr icon}} [http://www.statistiques-mondiales.com/sante.htm Dépenses de santé par habitants] – Statistiques mondiales</ref> As of 2007, approximately 140,000 inhabitants (0.4%) of France are living with HIV/AIDS.<ref name =France/> Even if the [[Frenchmen|French]] have the reputation of being one of the thinnest peoples in developed countries, <ref name = obesity>[http://www.nytimes.com/2005/05/03/world/europe/03iht-obese.html Even the French are fighting obesity] – The NY Times</ref><ref name=daily>{{cite web|last=Wahlgren |first=Eric |url=http://www.dailyfinance.com/2009/11/14/frances-obesity-crisis-all-those-croissants-really-do-add-up/|date=14 November 2009 |title=France's obesity crisis: All those croissants really do add up, after all |publisher=Dailyfinance.com |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref name = Telegraph>{{cite news|last=Lambert |first=Victoria |url=http://www.telegraph.co.uk/health/dietandfitness/3353715/The-French-children-learning-to-fight-obesity.html |title=The French children learning to fight obesity |work=The Daily Telegraph |location=London |date=8 March 2008 |accessdate=9 August 2010 }}</ref><ref name = bloomberg>[http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jul2001/nf2001073_981.htm Why So Few French Are Fat] – Bloomberg Businessweek</ref><ref>{{cite news|author=Mimi Spencer |url=http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2004/nov/07/foodanddrink.features11 |title=Let them eat cake |work=The Guardian |location=London |date= 7 November 2004|accessdate=21 July 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.streetdirectory.com/travel_guide/24041/e_diet/the_french_diet___eat_drink_and_be_thin.html |title=The French diet : Eat, Drink, and be Thin |publisher=Streetdirectory.com |accessdate=9 August 2010}}</ref> France—like other rich countries—faces an increasing and recent epidemic of [[obesity]], due mostly to the replacement of traditional healthy French cuisine by [[junk food]] in French eating habits.<ref name=obesity/><ref name=daily/><ref name = obesity2>[http://www.foodnavigator.com/Science-Nutrition/France-heading-for-US-obesity-levels-says-study France heading for US obesity levels says study] – Food Navigator</ref> Nevertheless, the French obesity rate is far below that of the USA (for instance, obesity rate in France is the same that the American once was in the 1970s<ref name = daily/>), and is still the lowest of Europe,<ref name = bloomberg/><ref name = obesity2/> but it is now regarded by the authorities as one of the main public health issues<ref>{{cite web|url=http://www.nutraingredients.com/Regulation/New-French-food-guidelines-aimed-at-tackling-obesity |title=New French food guidelines aimes at tabkling obesity |publisher=Nutraingredients.com|date=14 September 2006 |accessdate=9 August 2010}}</ref> and is fiercely fought; rates of childhood obesity are slowing in France, while continuing to grow in other countries.<ref>{{cite web |author=Petah Marian |url=http://www.just-food.com/analysis/france-urged-to-get-tough-on-child-obesity_id102509.aspx |title=France urged to get tough on child obesity |publisher=Just-food.com |date=23 May 2008 |accessdate=9 August 2010 |archivedate=26 ធ្នូ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101226205551/http://www.just-food.com/analysis/france-urged-to-get-tough-on-child-obesity_id102509.aspx |url-status=dead }}</ref> === ការអប់រំ === [[File:Absolute BNUS 01.JPG|thumb|The [[Bibliothèque nationale et universitaire|National and University Library]] on the campus of the [[University of Strasbourg]].]] {{main|Education in France}} {{See also|History of education in France|Baccalauréat}} In 1802, [[Napoleon]] created the [[lycée]].<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/352505/lycee |title=Lycée |publisher=Britannica.com |accessdate=22 July 2011}}</ref> Nevertheless it is [[Jules Ferry]] who is considered to be the father of the French modern school, which is free, secular, and compulsory until the age of 13 since 1882<ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20110605080546/http://www.assemblee-nationale.fr/site-jeunes/laicite/fiche-dates/fiche-1881-1882/fiche.pdf 1881–1882 : Lois Ferry École publique gratuite, laïque et obligatoire]. Assemblé Nationale</ref> (school attendance in France is now compulsory until the age of 16<ref>{{fr icon}} [http://www.senat.fr/rap/l97-504/l97-5041.html II. L'évolution du contenu de l'obligation scolaire]. Sénat.fr</ref>). Nowadays, the schooling system in France is centralized, and is composed of three stages, primary education, secondary education, and higher education. The [[Programme for International Student Assessment]], coordinated by the [[OECD]], currently ranks France's education as the 25th best in the world, being neither significantly higher nor lower than the OECD average.<ref>{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf |title=Range of rank on the PISA 2006 science scale |format=PDF |accessdate=22 July 2011}}</ref> Primary and secondary education are predominantly public, run by the [[Minister of National Education (France)|Ministry of National Education]]. [[Education in France#Higher education|Higher education in France]] is divided between [[Universities in France|public universities]] and the prestigious and selective ''[[Grandes écoles]]'', such as [[Sciences Po Paris|Science Po Paris]] for Political studies, [[HEC Paris]] for Economics, [[Polytechnique]] and the [[École nationale supérieure des mines de Paris]] that produces high-profile engineers, or the [[École nationale d'administration]] for careers in the great corps of the State. The ''Grandes écoles'' have been criticised for alleged [[elitism]],<ref name="gécoles">{{fr icon}} [http://www.lefigaro.fr/formation/2010/01/08/01015-20100108ARTFIG00525-les-grandes-ecoles-dans-la-tourmente-.php Les grandes écoles dans la tourmente] – [[Le Figaro]]</ref> nevertheless they have produced many if not most of France's high-ranking civil servants, CEOs, and politicians. === ប្រជាជន === [[ឯកសារ:Andrea Appiani 002.jpg|thumb|right|[[ណាប់ប៉ូឡេអុងទី១]] ]] មានប្រជាជនរស់នៅ៦៣,៨ លាននាក់ (២០០៨)។ ដង់សីតេប្រជាជន: ៩៨,១ នាក់/គម^២។ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅលើសពី ១០០ ០០០នាក់ មានចំនួន៥៧។ ក្នុងនោះមានទីក្រុង៥ ដែលមានប្រជាជន រស់នៅច្រើនជាងគេ ៖ {| class="wikitable" |- ! ទីក្រុង !ប្រជាជនក្នុងឆ្នាំ២០០៦ |- | 1. បារីស | ៩,៦ លាន |- | 2. លីល | ១,៧ លាន |- | 3. លីយ៉ុង | ១,៤ លាន |- | 4. ម៉ាកសី | ១,៣ លាន |- | 5. ទូលូ | ១ លាន |} == Administrative divisions == {{Main|Administrative divisions of France|Regions of France|Departments of France}} {{See also|Metropolitan Area (France)|List of communes in France with over 20,000 inhabitants (2006 census)}} France is divided into 27 administrative [[Regions of France|regions]].<ref name=France/> 22 are in [[metropolitan France]] (21 are on the continental part of metropolitan France; one is the territorial collectivity of [[Corsica]]), and five are [[overseas region]]s. The regions are further subdivided into 101 [[Departments of France|departments]]<ref>{{cite web |url=http://www.myfrenchproperty.com/departments/departments.php |title=Departments of France |language={{fr icon}} |publisher=Myfrenchproperty.com |accessdate=21 July 2011 |archivedate=14 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714142645/http://www.myfrenchproperty.com/departments/departments.php |url-status=dead }}</ref> which are numbered (mainly alphabetically). This number is used in postal codes and vehicle number plates amongst others. The 101 departments are subdivided into 341 [[Arrondissements of France|arrondissements]] which are, in turn, subdivided into 4,051 [[Cantons of France|cantons]]. These cantons are then divided into 36,697 [[Communes of France|communes]], which are municipalities with an elected municipal council. There are 2,588 [[Communes in France#Intercommunality|intercommunal]] entities grouping 33,414 of the 36,697 communes (i.e. 91.1% of all the communes). Three communes, Paris, Lyon and Marseille are subdivided into 45 [[Municipal arrondissements of France|municipal arrondissements]]. The regions, departments and communes are all known as [[territorial collectivity|territorial collectivities]], meaning they possess local assemblies as well as an executive. Arrondissements and cantons are merely administrative divisions. However, this was not always the case. Until 1940, the arrondissements were territorial collectivities with an elected assembly, but these were suspended by the [[Vichy France|Vichy regime]] and definitely abolished by the [[French Fourth Republic|Fourth Republic]] in 1946. === Metropolitan regions === [[File:France departements regions narrow.jpg|thumb|The 22 [[regions of France|regions]] and 96 [[departments of France|departments]] of metropolitan France includes Corsica (''Corse'', lower right). Paris area is expanded (inset at left)]] {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! Region ! Departments ! [[Prefectures in France|រដ្ឋធានី]] |- | {{Coat of arms|Alsace}} | [[Bas-Rhin]], [[Haut-Rhin]] | {{Coat of arms|Strasbourg}} |- | {{Coat of arms|Aquitaine}} | [[Dordogne]], [[Gironde]], [[Landes (department)|Landes]], [[Lot-et-Garonne]], [[Pyrénées-Atlantiques]] | {{Coat of arms|Bordeaux}} |- | {{Coat of arms|Auvergne (region)|text=[[Auvergne (region)|Auvergne]]}} | [[Allier]], [[Cantal]], [[Haute-Loire]], [[Puy-de-Dôme]] | {{Coat of arms|Clermont-Ferrand}} |- | {{Coat of arms|Brittany|text=[[Brittany (administrative region)|Brittany]]}} | [[Côtes-d'Armor]], [[Finistère]], [[Ille-et-Vilaine]], [[Morbihan]] | {{Coat of arms|Rennes}} |- | {{Coat of arms|Burgundy (French region)|text=[[Burgundy]]}} | [[Côte-d'Or]], [[Nièvre]], [[Saône-et-Loire]], [[Yonne]] | {{Coat of arms|Dijon}} |- | {{Coat of arms|Centre (French region)|text=[[Centre (French region)|Centre]] }} | [[Cher (department)|Cher]], [[Eure-et-Loir]], [[Indre]], [[Indre-et-Loire]], [[Loiret]], [[Loir-et-Cher]] | {{Coat of arms|Orléans}} |- | {{Coat of arms|Champagne-Ardenne}} | [[Ardennes (department)|Ardennes]], [[Aube]], [[Haute-Marne]], [[Marne]] | {{Coat of arms|Châlons-en-Champagne}} |- | {{Coat of arms|Corsica}} | [[Corse-du-Sud]], [[Haute-Corse]] | {{Coat of arms|Ajaccio}} |- | {{Coat of arms|Franche-Comté}} | [[Doubs]], [[Haute-Saône]], [[Jura (department)|Jura]], [[Territoire de Belfort]] | {{Coat of arms|Besançon}} |- | {{Coat of arms|Île-de-France (region)|text=[[Île-de-France (region)|Île-de-France]]}} | [[Essonne]], [[Hauts-de-Seine]], [[ប៉ារីស]], [[Seine-et-Marne]], [[Seine-Saint-Denis]], [[Val-de-Marne]], [[Val-d'Oise]], [[Yvelines]] | {{Coat of arms|Paris}} |- | {{Coat of arms|Languedoc-Roussillon}} | [[Aude]], [[Gard]], [[Hérault]], [[Lozère]], [[Pyrénées-Orientales]] | {{Coat of arms|Montpellier}} |- | {{Coat of arms|Limousin (region)|text=[[Limousin (region)|Limousin]]}} | [[Corrèze]], [[Creuse]], [[Haute-Vienne]] | {{Coat of arms|Limoges}} |- | {{Coat of arms|Lorraine (region)|text=[[Lorraine (region)|Lorraine]]}} | [[Meurthe-et-Moselle]], [[Meuse]], [[Moselle]], [[Vosges]] | {{Coat of arms|Metz}} |- | {{Coat of arms|Lower Normandy}} | [[Calvados]], [[Manche]], [[Orne]] | {{Coat of arms|Caen}} |- | {{Coat of arms|Midi-Pyrénées}} | [[Ariège]], [[Aveyron]], [[Gers]], [[Haute-Garonne]], [[Hautes-Pyrénées]], [[Lot (department)|Lot]], [[Tarn (department)|Tarn]], [[Tarn-et-Garonne]] | {{Coat of arms|Toulouse}} |- | {{Coat of arms|Nord-Pas-de-Calais}} | [[Nord (French department)|Nord]], [[Pas-de-Calais]] | {{Coat of arms|Lille}} |- | {{Coat of arms|Pays de la Loire}} | [[Loire-Atlantique]], [[Maine-et-Loire]], [[Mayenne]], [[Sarthe]], [[Vendée]] | {{Coat of arms|Nantes}} |- | {{Coat of arms|Picardy}} | [[Aisne]], [[Oise]], [[Somme]] | {{Coat of arms|Amiens}} |- | {{Coat of arms|Poitou-Charentes}} | [[Charente]], [[Charente-Maritime]], [[Deux-Sèvres]], [[Vienne]] | {{Coat of arms|Poitiers}} |- | {{Coat of arms|Provence-Alpes-Côte d'Azur}} | [[Alpes-de-Haute-Provence]], [[Alpes-Maritimes]], [[Bouches-du-Rhône]], [[Hautes-Alpes]], [[Var (department)|Var]], [[Vaucluse]] | {{Coat of arms|Marseille}} |- | {{Coat of arms|Rhône-Alpes}} | [[Ain]], [[Ardèche]], [[Drôme]], [[Haute-Savoie]], [[Isère]], [[Loire]], [[Rhône (department)|Rhône]], [[Savoie]] | {{Coat of arms|Lyon}} |- | {{Coat of arms|Upper Normandy}} | [[Eure]], [[Seine-Maritime]] | {{Coat of arms|Rouen}} |} === Overseas regions === {{Main|Overseas departments and territories of France}} Among the 101 departments of France, five ([[French Guiana]], [[Guadeloupe]], [[Martinique]], [[Mayotte]], and [[Réunion]]) are in overseas regions (ROMs) that are also simultaneously overseas departments (DOMs) and are an integral part of France (and the European Union) and thus enjoy exactly the same status to metropolitan departments. {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! Name ! ស្ថានភាពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ! រដ្ឋធានី |- | {{Flag|French Guiana|local}} | Overseas region (''régions d'outre-mer'') and simultaneously overseas department (''département d'outre-mer'' or DOM) ! [[Cayenne]] |- | {{Flag|Guadeloupe|local}} | Overseas region (''régions d'outre-mer'') and simultaneously overseas department (''département d'outre-mer'' or DOM) ! [[Basse-Terre]] |- | {{Flag|Martinique|local}} | Overseas region (''régions d'outre-mer'') and simultaneously overseas department (''département d'outre-mer'' or DOM) ! [[Fort-de-France]] |- | {{Flag|Mayotte|local}} | Overseas region (''régions d'outre-mer'') and simultaneously overseas department (''département d'outre-mer'' or DOM) ! [[Mamoudzou]] |- | {{Flag|Réunion|local}} | Overseas region (''régions d'outre-mer'') and simultaneously overseas department (''département d'outre-mer'' or DOM) ! [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] |} === Overseas territories and collectivities === In addition to the 27 regions and 101 departments, the French Republic has five [[overseas collectivity|overseas collectivities]] ([[French Polynesia]], [[Saint Barthélemy]], [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]], [[Saint Pierre and Miquelon]], and [[Wallis and Futuna]]), one ''[[sui generis]]'' collectivity ([[New Caledonia]]), one [[overseas territory (France)|overseas territory]] ([[French Southern and Antarctic Lands]]), and one island possession in the Pacific Ocean ([[Clipperton Island]]). [[File:France-Constituent-Lands.png|thumb|The lands making up the French Republic, shown at the same [[scale (map)|geographic scale]].]] Overseas collectivities and territories form part of the French Republic, but do not form part of the European Union or its fiscal area (with the exception of St. Bartelemy, which seceded from Guadeloupe in 2007). The Pacific Collectivities (COMs) of French Polynesia, Wallis and Fortuna, and New Caledonia continue to use the [[CFP franc]]<ref>{{cite web|url=http://www.thetahititraveler.com/touristinfo/moneycurr.asp |title=Currency and Exchange Rate |publisher=Thetahititraveler.com |accessdate=21 July 2011}}</ref> whose value is strictly linked to that of the euro. In contrast, the five overseas regions used the French franc and now use the euro.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2085rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=7#fr |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=22 June 2012 |archivedate=13 ឧសភា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513121037/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2085rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=7#fr |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! Name ! ស្ថានភាពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ! រដ្ឋធានី |- | {{Flag|Clipperton Island}} | State private property under the direct authority of the [[Minister of Overseas France|French government]] ! ''[[Uninhabited]]'' |- | {{Flag|French Polynesia}} | Designated as an overseas land (''pays d'outre-mer'' or POM), the status is the same as an overseas collectivity. ! [[Papeete]] |- | {{Flag|French Southern and Antarctic Lands}} | Overseas territory (''territoire d'outre-mer'' or TOM) ! [[Port-aux-Français]] |- | {{Flag|New Caledonia}} | ''[[Sui generis]]'' collectivity ! [[Nouméa]] |- | {{Flag|Saint Barthélemy|local}} | Overseas collectivity (''collectivité d'outre-mer'' or COM) ! [[Gustavia, Saint Barthélemy|Gustavia]] |- | {{Flag|Saint Martin|local}} | Overseas collectivity (''collectivité d'outre-mer'' or COM) ! [[Marigot, Saint Martin|Marigot]] |- | {{Flag|Saint Pierre and Miquelon|local}} | Overseas collectivity (''collectivité d'outre-mer'' or COM). Still referred to as a ''collectivité territoriale''. ! [[Saint-Pierre, Saint Pierre and Miquelon|Saint-Pierre]] |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | Overseas collectivity (''collectivité d'outre-mer'' or COM). Still referred to as a ''territoire''. ! [[Mata-Utu]] |} === ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល === ទឹកដីនៃសាធារណរដ្ឋបារាំងចែកជា ៖ * មេត្រូប៉ូល រួមមានទាំងអស់២២តំបន់ និង៩៦ខេត្ដ * ខេត្ដឯនាយសមុទ្រចំនួន៤ (DOM) ហ្គាដឺឡុប ម៉ាកទីនិក ហ្គីយាន ឡារ៉េអ៊ុយនីញុង * ដែនដីឯនាយសមុទ្រចំនួន៧: Polynésie française, Wallis et Futuna, Mayotte, Saint-Pierre និងMiquelon, les Terres australes និងantarctiques françaises, Saint-Barthélémy, Saint-Martin, * និង La Nouvelle Calédonie. == Governance == {{Main|Politics of France}} === Government === {{Main|Government of France|Constitution of France}} [[File:Logo de la République française.svg|thumb|left|Logo of the French Republic|តំនភ្ជាប់=Special:FilePath/Logo_de_la_République_française.svg]] The French Republic is a [[unitary state|unitary]] [[semi-presidential system|semi-presidential]] republic with strong democratic traditions.<ref>{{cite web |url=http://www.democracyweb.org/limits/france.php |title=Comparative studies in Freedom – France |publisher=Democracy Web |date= |accessdate=30 September 2013 |archivedate=21 មីនា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150321022455/http://www.democracyweb.org/limits/france.php |url-status=dead }}</ref> The constitution of the Fifth Republic was approved by [[referendum]] on 28 September 1958.<ref>[http://www.oecd.org/home/0,3305,en_2649_201185_1_1_1_1_1,00.html France: Fifth Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216232042/http://www.oecd.org/home/0,3305,en_2649_201185_1_1_1_1_1,00.html |date=2012-02-16 }} – [http://flagspot.net/flags/index.html Flags of the World]</ref> It greatly strengthened the authority of the executive in relation to parliament. The executive branch itself has two leaders: the [[President of France|President of the Republic]], currently [[François Hollande]], who is [[head of state]] and is elected directly by universal adult suffrage for a 5-year term (formerly 7 years),<ref>{{fr icon}} [http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/quinquennat/chronologie.shtml Le quinquennat : le référendum du 24 Septembre 2000]</ref> and the Government, led by the president-appointed [[Prime Minister of France|Prime Minister]], currently [[Jean-Marc Ayrault]]. [[File:François Hollande (Journées de Nantes 2012).jpg|thumb|upright|[[François Hollande]], elected [[President of France|President of the French Republic]] in April 2012.]] The French [[French Parliament|parliament]] is a [[Bicameralism|bicameral]] legislature comprising a [[National Assembly (France)|National Assembly]] (''Assemblée Nationale'') and a [[Senate (France)|Senate]].<ref>[https://web.archive.org/web/20081205055025/http://www.assemblee-nationale.fr/english/synthetic_files/file_4.asp The National Assembly and the Senate – General Characteristics of the Parliament]. Official Site of the French National Assembly</ref> The National Assembly deputies represent local constituencies and are directly elected for 5-year terms.<ref>[https://web.archive.org/web/20110704054719/http://www.assemblee-nationale.fr/english/election.asp#election Election of deputies]. Official Site of the National Assembly</ref> The Assembly has the power to dismiss the cabinet, and thus the majority in the Assembly determines the choice of government. Senators are chosen by an electoral college for 6-year terms (originally 9-year terms), and one half of the seats are submitted to election every 3 years starting in September 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20110615001205/http://www.senat.fr/lng/en/election_senateurs.html The senatorial elections]. Official Site of the Senate</ref> The Senate's legislative powers are limited; in the event of disagreement between the two chambers, the National Assembly has the final say.<ref>{{fr icon}} [http://www.politique.net/2007081801-le-role-du-senat.htm Le role du Sénat]</ref> The government has a strong influence in shaping the agenda of Parliament. French politics are characterised by two politically opposed groupings: one left-wing, centred around the [[Socialist Party (France)|French Socialist Party]], and the other right-wing, centred previously around the [[Rally for the Republic|Rassemblement pour la République (RPR)]] and now its successor the [[Union for a Popular Movement|Union for a Popular Movement (UMP)]].<ref>{{fr icon}} {{cite book |title=La France vers le bipartisme ? : La présidentialisation du PS et de l'UMP|last=Grunberg |first=Gérard |year=2007 |isbn=2-7246-1010-5|url=http://www.pressesdesciencespo.fr/fr/livre/?GCOI=27246100617740}}</ref> Since the 2012 elections, the executive branch is currently composed mostly of the Socialist Party. === ច្បាប់ === {{Main|Law of France}} France uses a [[civil law (legal system)|civil legal]] system;<ref name=France/> that is, law arises primarily from written statutes; judges are not to make law, but merely to interpret it (though the amount of judicial interpretation in certain areas makes it equivalent to [[case law]]). Basic principles of the [[rule of law]] were laid in the [[Napoleonic Code]] (which was, in turn, largely based on the royal law codified under [[Louis XIV of France|Louis XIV]]). In agreement with the principles of the Declaration of the Rights of Man and of the Citizen, law should only prohibit actions detrimental to society. As [[Guy Canivet]], first president of the [[Court of Cassation (France)|Court of Cassation]], wrote about the management of prisons: ''Freedom is the rule, and its restriction is the exception; any restriction of Freedom must be provided for by Law and must follow the principles of necessity and proportionality.'' That is, Law should lay out prohibitions only if they are needed, and if the inconveniences caused by this restriction do not exceed the inconveniences that the prohibition is supposed to remedy. [[File:Declaration of Human Rights.jpg|thumb|upright|The basic principles that the French Republic must respect are found in the 1789 [[Declaration of the Rights of Man and of the Citizen]]]] French law is divided into two principal areas: [[private law]] and [[public law]]. Private law includes, in particular, [[civil law (common law)|civil law]] and [[criminal law]]. Public law includes, in particular, [[administrative law]] and [[constitutional law]]. However, in practical terms, French law comprises three principal areas of law: civil law, criminal law, and administrative law. Criminal laws can only address the future and not the past (criminal ''[[Ex post facto law|ex post facto]]'' laws are prohibited). While administrative law is often a subcategory of civil law in many countries, it is completely separated in France and each body of law is headed by a specific supreme court: ordinary courts (which handle criminal and civil litigation) are headed by the [[Court of Cassation (France)|Court of Cassation]] and administrative courts are headed by the [[Conseil d'Etat (France)|Council of State]]. To be applicable, every law must be officially published in the ''[[Journal officiel de la République française]]''. France does not recognize [[religious law]] as a motivation for the enactment of prohibitions. France has long had neither [[blasphemy]] laws nor [[sodomy law]]s (the latter being abolished in 1791). However, "offenses against [[Decency|public decency]]" (''contraires aux bonnes mœurs'') or [[breach of the peace|disturbing public order]] (''trouble à l'ordre public'') have been used to repress public expressions of homosexuality or street prostitution. Laws prohibiting discriminatory speech in the press are [[Law on the Freedom of the Press of 29 July 1881|as old as 1881]]. Some consider however that [[hate speech laws in France]] are too broad or severe and damage [[freedom of speech]].{{citation needed|date=October 2013}} France has laws against [[racism]] and [[antisemitism]].<ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20101205103557/http://www.ambafrance-dz.org/ambassade/IMG/Lutte_racisme_et_antisemitisme.pdf La lutte contre le racisme et l'antisémintisme en France]. AmbaFrance</ref> France's attitude towards [[freedom of religion in France|freedom of religion]] is complex. Freedom of religion is guaranteed by the constitutional rights set forth in the 1789 ''Declaration of the Rights of Man and of the Citizen''. However, since the [[1905 French law on the Separation of the Churches and the State]], the State tries to prevent its policy-making from being influenced by religion and became suspicious in recent decades towards new religious tendencies of the French society: the Parliament has [[Groups referred to as cults in government reports#France|listed many religious movements as dangerous cults]] since 1995, and has [[French law on secularity and conspicuous religious symbols in schools|banned wearing conspicuous religious symbols in schools]] since 2004. In 2010, it banned the [[French ban on face covering|wearing of face-covering Islamic veils in public]]. As some have complained that they have suffered from discrimination thus, and after criticism by human rights groups such as [[Amnesty International]] and [[Human Rights Watch]],<ref>{{cite web|author=Kenneth Roth Executive Director |url=http://hrw.org/english/docs/2004/02/26/france7666.htm |title=Human Rights Watch |publisher=Hrw.org |date=26 February 2004 |accessdate=31 January 2009}}</ref><ref>{{Cite news|title=France votes to ban full-face veils|url=http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/france-votes-ban-full-face-veils-2010-07-13|publisher=[[Amnesty International]]|date=13 July 2010|access-date=2017-07-11|archive-date=2014-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207163309/http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/france-votes-ban-full-face-veils-2010-07-13|url-status=dead}}</ref> these laws remain controversial, although they are supported by most of the population.<ref name='Pew'>{{Cite news | first = Frederic | last = Dumoulin | title = French parliament adopts ban on full-face veil | date = 14 September 2010 | publisher = Google News | url = http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gNCFdNZ4r-9aDEBG0G_OUSMKoASw | accessdate = 14 September 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130518083647/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gNCFdNZ4r-9aDEBG0G_OUSMKoASw | archivedate = 18 ឧសភា 2013 | url-status = live }}</ref> France is tolerant of the [[LGBT community]]. Since 1999, [[Pacte civil de solidarité|civil unions]] for homosexual couples are permitted, and since May 2013, [[same-sex marriage]] and [[LGBT adoption]] are legal in France.<ref>{{cite news|last=|first=|title=François Hollande signs same-sex marriage into law|url=http://www.france24.com/en/20130518-france-gay-marriage-law-adoption|accessdate=27 June 2013|newspaper=France 24|date=18 May 2013}}</ref> === Foreign relations === {{Main|Foreign relations of France}} {{See also|European Union|Organisation internationale de la Francophonie|Latin Union|United Nations Security Council|NATO}} France is a member of the United Nations and serves as one of the permanent members of the UN Security Council with veto rights.<ref>[http://www.un.org/sc/members.asp Membership of the Security Councils of the UN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706231352/http://www.un.org/sc/members.asp |date=2010-07-06 }} on the [http://www.un.org/en/index.shtml Official Site of the UN]</ref> It is also a member of the [[G8]], [[World Trade Organization]] (WTO),<ref>{{cite web|url=http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm |title=Understanding the WTO – Members |publisher=Wto.org |accessdate=30 October 2010}}</ref> the [[Secretariat of the Pacific Community]] (SPC)<ref>[http://www.spc.int/en/about-spc/history.html History] on the [http://www.spc.int/ Official Site of the SPC]</ref> and the [[Indian Ocean Commission]] (COI).<ref>{{fr icon}} [http://www.coi-ioc.org/index.php?id=36 Pays membres] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402173028/http://www.coi-ioc.org/index.php?id=36 |date=2012-04-02 }} – [http://www.coi-ioc.org/index.php?id=72 Site officiel de la COI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402173028/http://www.coi-ioc.org/index.php?id=36 |date=2012-04-02 }}</ref> It is an associate member of the [[Association of Caribbean States]] (ACS)<ref>{{cite web |url=http://www.acs-aec.org/index.php?q=about-the-acs |title=About the Association of Caribbean States |publisher=Acs-aec.org |date=24 July 1994 |accessdate=22 June 2012 |archivedate=22 សីហា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120822100530/http://www.acs-aec.org/index.php?q=about-the-acs |url-status=dead }}</ref> and a leading member of the [[Organisation internationale de la Francophonie|International Francophone Organisation]] (OIF) of fifty-one fully or partly French-speaking countries.<ref>{{fr icon}} [http://www.francophonie.org/-Etats-et-gouvernements-.html États et gouvernements : le monde de la Francophonie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003114546/http://www.francophonie.org/-Etats-et-gouvernements-.html |date=2009-10-03 }} – [http://www.francophonie.org/ Site officiel de l'OIF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724001316/http://www.francophonie.org/ |date=2010-07-24 }}</ref> [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F076314-0006, Manching, Manöver Frankreich-Deutschland.jpg|thumb|right|French President [[François Mitterrand]] and German Chancellor [[Helmut Kohl]], in 1987.]] [[File:President Barack Obama and President Nicolas Sarkozy of France.jpg|thumb|Former French President [[Nicolas Sarkozy]] and United States President [[Barack Obama]], before NATO summit, in [[Strasbourg]], on 3 April 2009]] France hosts the headquarters of the [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]],<ref>[http://www.oecd.org/document/8/0,3343,en_2649_201185_1956607_1_1_1_1,00.html History of the Château de la Muette, OECD headquarters, Paris] – [http://www.oecd.org/home/0,3305,en_2649_201185_1_1_1_1_1,00.html Official Site of the OECD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216232042/http://www.oecd.org/home/0,3305,en_2649_201185_1_1_1_1_1,00.html |date=2012-02-16 }}</ref> [[UNESCO]],<ref>[http://www.unesco.org/new/en/unesco/about-us/who-we-are/history/paris-headquarters/ Paris Headquarters] on the [http://en.unesco.org/ Official Site of UNESCO]</ref> [[Interpol]],<ref>{{cite web|author=Interpol |url=http://www.interpol.int/ |title=Official Site of Interpol |publisher=Interpol.int |accessdate=9 August 2010}}</ref> [[Alliance Base]]<ref>{{fr icon}} [http://www.lexpress.fr/actualite/politique/alliance-base-existe-bien_460124.html "Alliance Base" existe bien] – [[L'Express (France)|L'Express]]</ref> and the [[International Bureau of Weights and Measures|International Bureau for Weights and Measures]].<ref>{{cite web|url=http://www.bipm.org/en/home/ |title=Home page of the IBWM |publisher=Bipm.org |accessdate=9 August 2010}}</ref> France has the [[List of diplomatic missions of France|second largest network]] of [[diplomatic mission]]s in the world, second only to the USA.<ref>[http://www.diplomatie.gouv.fr/en/ministry_158/embassies-and-consulates_2052/bilateral-embassies_1580.html Embassies and consulates] on the [http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/ Official Site of the Ministry of Foreign Affairs of France]</ref> In 1953, France received a request from the United Nations to pick a [[coat of arms]] that would represent it internationally. Thus the [[National emblem of France|French emblem]] was adopted and is currently used on passports.<ref>{{fr icon}} [http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-faisceau-de-licteur/le-faisceau-de-licteur.5979.html Le faisceau de licteur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104072203/http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-faisceau-de-licteur/le-faisceau-de-licteur.5979.html |date=2012-11-04 }} – Présidence de la République</ref> Postwar French foreign policy has been largely shaped by membership of the European Union, of which it was a [[Inner Six|founding member]]. Since the [[Élysée Treaty|1960s]], France has developed close ties with reunified Germany to become the [[France–Germany relations|most influential driving force of the EU]].<ref>{{fr icon}} [http://www.oftt.eu/perspectives/article/l-alliance-franco-allemande-au-coeur-de-la-puissance-europeenne L'alliance franco-allemande au coeur de la puissance européenne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123092331/http://www.oftt.eu/perspectives/article/l-alliance-franco-allemande-au-coeur-de-la-puissance-europeenne |date=2010-01-23 }}</ref> In the 1960s, France sought to exclude the British from the European unification process,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/27/newsid_4187000/4187714.stm |title=De Gaulle says 'non' to Britain – again |publisher=BBC News |date= 27 November 1967|accessdate=21 July 2011}}</ref> seeking to build its own standing in continental Europe. However, since 1904, France has maintained an "[[Entente cordiale]]" with the United Kingdom, and there has been a strengthening of links between the countries, especially [[Defence and Security Co-operation Treaty|militarily]]. France is a member of the North Atlantic Treaty Organisation (NATO), but under President de Gaulle, it excluded itself from the joint military command to protest the [[Special Relationship|special relationship]] between the United States and Britain and to preserve the independence of French foreign and security policies.<ref>{{fr icon}} [http://www.lefigaro.fr/international/2009/03/11/01003-20090311ARTFIG00073-quand-mitterrand-deja-negociait-le-retour-dans-l-otan-.php Quand Mitterrand, déjà, négociait le retour de la France dans l'OTAN] – ''Le Figaro''</ref> France vigorously opposed the [[2003 invasion of Iraq]],<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/east/01/23/sprj.irq.china/index.html |title=China adds voice to Iraq war doubts |publisher=CNN |date=23 January 2003 |accessdate=21 July 2011 |archive-date=29 មិថុនា 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629004428/http://edition.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/east/01/23/sprj.irq.china/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2683409.stm |title=EU allies unite against Iraq war |publisher=BBC News |date=22 January 2003 |accessdate=21 July 2011}}</ref> straining bilateral relations with the US<ref>{{cite web |url=http://usforeignpolicy.about.com/od/newsiss3/tp/iraqwarrelations.htm |title=Foreign Policy Implications of the Iraq War |publisher=Usforeignpolicy.about.com |date=11 March 2004 |accessdate=9 August 2010 |archivedate=25 កុម្ភៈ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100225005448/http://usforeignpolicy.about.com/od/newsiss3/tp/iraqwarrelations.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Sean Loughlin CNN Washington Bureau |url=http://edition.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/03/11/sprj.irq.fries/ |title=House cafeterias change names for 'french' fries and 'french' toast |publisher=CNN |date=12 March 2003 |accessdate=21 July 2011 |archive-date=4 សីហា 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110804224007/http://edition.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/03/11/sprj.irq.fries/ |url-status=dead }}</ref> and the UK.<ref>{{fr icon}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo_833/royaume-uni_202/index.html France-Diplomatie : Royaume-Uni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317112607/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo_833/royaume-uni_202/index.html |date=2010-03-17 }} – [[Minister of Foreign Affairs (France)|Ministère des Affaires Étrangères]]</ref> However, as a result of Nicolas Sarkozy's ''pro-American'' politics (much criticised in France by the leftists and by a part of the right),<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7937666.stm |title=France ends four-decade Nato rift |publisher=BBC News |date=12 March 2009 |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{fr icon}} {{cite news | title = Le retour de la France dans l'OTAN suscite un malaise dans les rangs de la Droite | first = Patrick | last = Roger | url = http://www.lemonde.fr/politique/article/2009/03/11/le-retour-de-la-france-dans-l-otan-suscite-un-malaise-dans-les-rangs-de-la-droite_1166352_823448.html | newspaper=Le Monde | location = Paris | date = 11 March 2009 }}</ref> France rejoined the NATO joint military command on 4 April 2009. In the early 1990s, the country drew considerable criticism from other nations for its underground nuclear tests in [[French Polynesia]].<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/WORLD/9512/france_nuclear/ |title=Fifth French nuclear test sparks international outrage |publisher=CNN |date=28 December 1995 |accessdate=21 July 2011 |archive-date=21 ធ្នូ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221230828/http://edition.cnn.com/WORLD/9512/france_nuclear/ |url-status=dead }}</ref> France retains strong political and economic influence in its [[Second French colonial empire|former African colonies]] ([[Françafrique]])<ref>{{fr icon}} [http://www.memo.fr/article.asp?ID=CON_COL_009 L'empire colonial français]</ref> and has supplied economic aid and troops for peace-keeping missions in [[Ivory Coast]] and [[Chad]].<ref>{{cite web |url=http://www.delegfrance-onu-geneve.org/spip.php?article417 |title=France involvement in peace-keeping operations |publisher=Delegfrance-onu-geneve.org |accessdate=9 August 2010 |archivedate=25 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110425024055/http://www.delegfrance-onu-geneve.org/spip.php?article417 |url-status=dead }}</ref> Recently, after the unilateral declaration of independence of northern [[Mali]] by the [[Tuareg rebellion (2012)|Tuareg]] [[National Movement for the Liberation of Azawad|MNLA]] and the subsequent regional [[Northern Mali conflict]] with several Islamist groups including [[Ansar Dine]] and [[Movement for Oneness and Jihad in West Africa|MOJWA]], France and other African states intervened to help the Malian Army to retake control. In 2009, France was the second largest (in absolute numbers) donor of [[development aid]] in the world, behind the US, and ahead of Germany, Japan and the UK.<ref>[http://www.oecd.org/dataoecd/17/9/44981892.pdf Net Official Development Assistance 2009] OECD</ref> This represents 0.5% of its GDP, in this regard rating France as tenth largest donor on the list.<ref>{{cite web |url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/france-in-the-world_6820/development-assistance-and-humanitarian-action_6908/index.html |title=Development assistance and humanitarian action |publisher=Diplomatie.gouv.fr |accessdate=21 July 2011 |archivedate=9 វិច្ឆិកា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109025028/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/france-in-the-world_6820/development-assistance-and-humanitarian-action_6908/index.html |url-status=dead }}</ref> The organisation managing the French help is the [[French Development Agency]], which finances primarily humanitarian projects in [[sub-Saharan Africa]].<ref name = aid/> The main goals of this help are "developing infrastructure, access to health care and education, the implementation of appropriate economic policies and the consolidation of the rule of law and democracy."<ref name = aid>[http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france-priorities_1/index.html France priorities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722114125/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france-priorities_1/index.html |date=2010-07-22 }} – France Diplomatie</ref> === Military === {{Main|French Armed Forces}} {{See also|Military history of France|Deployments of the French military}} [[File:French military images.jpg|thumb|upright=1.5|Examples of France's military. Clockwise from top left: Nuclear aircraft carrier ''Charles de Gaulle''; A [[Dassault Rafale|Rafale]] [[fighter aircraft]]; French [[Chasseurs Alpins]] patrolling the valleys of Kapisa province in Afghanistan; a [[AMX-56 Leclerc|Leclerc tank]] in Paris for the [[Bastille Day|14 July]] [[Bastille Day Military Parade]].]] The French Armed Forces (''Armées françaises'') are the military and paramilitary forces of France, under the [[President of France|president]] as supreme commander. They consist of the [[French Army]] (''Armée de Terre''), [[French Navy]] (''Marine Nationale''), the [[French Air Force]] (''Armée de l'Air'') and the auxiliary paramilitary force, the [[National Gendarmerie]] (''Gendarmerie nationale'') and are among the [[List of countries by number of troops|largest armed forces]] in the world. While administratively a part of the French armed forces, and therefore under the purview of the [[Minister of Defense (France)|Ministry of Defence]], the Gendarmerie is operationally attached to the [[Minister of the Interior (France)|Ministry of the Interior]]. The gendarmerie is a military police force which serves for the most part as a rural and general purpose police force. It encompasses the counter terrorist units of the [[Parachute Intervention Squadron of the National Gendarmerie]] (''Escadron Parachutiste d'Intervention de la Gendarmerie Nationale'') and the [[National Gendarmerie Intervention Group]] (''Groupe d'Intervention de la Gendarmerie Nationale''). One of the French intelligence units, the [[Directorate-General for External Security]] (''Direction Générale de la Sécurité Extérieure'') reports to the Ministry of Defence. The other, the [[Direction centrale du renseignement intérieur|Central Directorate of Interior Intelligence]] (''Direction Centrale du Renseignement Intérieur''), reports directly to the Ministry of the Interior. There has been no national [[conscription]] since 1997.<ref>{{fr icon}} [http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/service-civil/fin-service-militaire-obligatoire.shtml La fin du service militaire obligatoire] – La documentation française</ref> France is a [[Big Five (United Nations)|permanent member of the Security Council of the UN]], and a [[List of states with nuclear weapons#Five nuclear-weapon states under the NPT|recognised nuclear state]] since 1960. France has signed and ratified the [[Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty]] (CTBT)<ref name="status">{{cite web |url=http://www.ctbto.org/the-treaty/status-of-signature-and-ratification/ |title=Status of signature and ratification: CTBTO Preparatory Commission |work=CTBTO Preparatory Commission |date=26 May 2010 |accessdate=27 May 2010}}</ref> and acceeded to the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]. France's annual military expenditure in 2011 was US$62.5 billion, or 2.3%, of its GDP making it the [[List of countries by military expenditures|fifth biggest military spender in the world]] after the United States, China, Russia, and the United Kingdom.<ref name="SIPRI Yearbook 2012"/> French nuclear deterrence, (formerly known as “''[[Force de Frappe]]''”), relies on complete independence. The current French nuclear force consists of four [[Triomphant class submarine|''Triomphant'']] class submarines equipped with [[submarine-launched ballistic missile]]s. In addition to the submarine fleet, it is estimated that France has about 60 [[Air-Sol Moyenne Portée|''ASMP'']] medium-range [[Air-to-surface missile|air-to-ground missile]]s with [[Nuclear weapon|nuclear warhead]]s,<ref>{{fr icon}} Centre de Documentation et de Recherche sur la Paix et les Conflits, [http://obsarm.org/obsnuc/puissances-mondiales/france-forces.html ''Etat des forces nucléaires françaises au 15 août 2004''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725004911/http://obsarm.org/obsnuc/puissances-mondiales/france-forces.html |date=2011-07-25 }}</ref> of which around 50 are deployed by the Air Force using the [[Dassault Mirage 2000N/2000D|Mirage 2000N]] long-range nuclear strike aircraft, while around 10 are deployed by the French Navy's [[Dassault-Breguet Super Étendard|Super Étendard Modernisé (SEM)]] attack aircraft which operate from the nuclear-powered [[aircraft carrier]] [[French aircraft carrier Charles de Gaulle (R91)|''Charles de Gaulle'']]. The new [[Dassault Rafale|Rafale F3]] aircraft will gradually replace all Mirage 2000N and SEM in the nuclear strike role with the improved ''ASMP-A'' missile with a nuclear warhead. France has major military industries with one of the largest [[Aerospace manufacturer|aerospace industries]] in the world.<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1990/7/90.07.06.x.html |title=90.07.06: The Aerospace Industry: Its History and How it Affects the U.S. Economy |publisher=Yale.edu |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bbfrenchtranslation.com/aerospace-industry-of-france.html |title=Aerospace industry of France |publisher=Bbfrenchtranslation.com |accessdate=9 August 2010 |archivedate=26 មេសា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426095916/http://www.bbfrenchtranslation.com/aerospace-industry-of-france.html |url-status=dead }}</ref> Its industries have produced such equipment as the Rafale fighter, the ''Charles de Gaulle'' aircraft carrier, the [[Exocet]] missile and the [[AMX-56 Leclerc|Leclerc]] tank amongst others. Despite withdrawing from the [[Eurofighter Typhoon|Eurofighter]] project, France is actively investing in European joint projects such as the [[Eurocopter Tiger]], [[FREMM multipurpose frigate|multipurpose frigates]], the [[Unmanned combat air vehicle|UCAV]] demonstrator [[Dassault nEUROn|nEUROn]] and the [[Airbus A400M]]. France is a major arms seller,<ref>"En 2001, la France a vendu pour 1,288 milliard de dollars d'équipements militaires, ce qui la met au troisième rang mondial des exportateurs derrière les États-Unis et la Russie." " In 2001, France sold $1,288&nbsp;billion of military equipment, ranking 3rd in the world for arms exportations behind the USA and Russia" [http://lexpansion.lexpress.fr/entreprise/la-france-demeure-un-fournisseur-d-armes-de-premier-plan_95084.html La France demeure un fournisseur d'armes de premier plan (France stays one of the biggest arms supplier)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311161443/http://lexpansion.lexpress.fr/entreprise/la-france-demeure-un-fournisseur-d-armes-de-premier-plan_95084.html |date=2012-03-11 }} – L'express. 13 June 2002</ref><ref>"La France est au 4ème rang mondial des exportateurs d'armes, derrière les Etats-Unis, le Royaume-Uni et la Russie, et devant Israël, selon un rapport du ministère de la Défense publié l'an dernier." "France is 4th biggest arms exportator, behind the USA, the UK and Russia, and ahead of Israel, according to a report of the Ministry of Defense published a year ago" [http://www.20minutes.fr/article/551139/Economie-Les-ventes-d-armes-explosent-en-2009.php Arms sellings explode in 2009] – 20 minutes</ref> with most of its arsenal's designs available for the export market with the notable exception of nuclear-powered devices. The [[Bastille Day Military Parade|military parade]] held in Paris each 14 July for [[Bastille Day|France's national day]] is the oldest and largest regular military parade in Europe.<ref>Mail Online, ''Harrowing loss of Afghanistan troops overshadows France's Bastille Day military parade'', 14 July 2011. [http://www.dailymail.co.uk/news/article-2014729/France-proudly-celebrates-Bastille-Day-despite-deaths-soldiers-Afghanistan-overshadowing-annual-parade.html]. Retrieved 5 January 2012</ref> === ហិរញ្ញវត្ថុរបស់រដ្ឋាភិបាល === {{See also|Taxation in France}} [[File:Public Deficit of France.png|thumb|upright=1.25|French government borrowing ([[budget deficits]]) as a percentage of GNP, 1960–2009]] In April and May 2012, France held a [[French presidential election, 2012|presidential election]] in which the winner, [[François Hollande]], had opposed [[austerity]] measures, promising to eliminate France's budget deficit by 2017. The new government stated that it aimed to cancel recently enacted tax cuts and exemptions for the wealthy, raising the top tax bracket rate to 75% on incomes over a million euros, restoring the retirement age to 60 with a full pension for those who have worked 42 years, restoring 60,000 jobs recently cut from public education, regulating rent increases; and building additional public housing for the poor. In June, Hollande's [[Socialist Party (France)|Socialist Party]] won a supermajority in [[French legislative election, 2012|legislative elections]] capable of amending the [[Constitution of France|French Constitution]] and enabling the immediate enactment of the promised reforms. French government bond interest rates fell 30% to record lows,<ref name="bloomberg.com">Bloomberg (2012) [http://www.bloomberg.com/quote/GFRN10:IND French government bond interest rates] (graph)</ref> less than 50 [[basis point]]s above German government bond rates.<ref name="Bloomberg 2012">Bloomberg (2012) [http://www.bloomberg.com/quote/GDBR10:IND German government bond interest rates] (graph)</ref> ==== បំណុលរដ្ឋាភិបាល ==== Under European Union rules, member states are supposed to limit their debt to 60% of output or be reducing the ratio structurally towards this ceiling, and run public deficits of no more than 3% of GDP. The French government has run a [[budget deficit]] each year since the early 1970s. In 2012, French government debt levels reached 1.8 trillion euros, the equivalent of 90% of French GDP.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2186rank.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=13 មិថុនា 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613005546/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2186rank.html |url-status=dead }}</ref> In late 2012, [[credit rating agencies]] warned that growing French government debt levels risked [[List of countries by credit rating|France's AAA credit rating]], raising the possibility of a future downgrade and subsequent higher borrowing costs for the French government.<ref>{{cite web |last=John |first=Mark |url=http://www.reuters.com/article/2012/10/26/us-france-debt-idUSBRE89P0SO20121026 |title=Analysis: Low French borrowing costs risk negative reappraisal |publisher=Reuters |date= |accessdate=27 November 2012 |archivedate=2 ឧសភា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502014859/http://www.reuters.com/article/2012/10/26/us-france-debt-idUSBRE89P0SO20121026 |url-status=dead }}</ref> == ស្ថាប័ននានារបស់បារាំង == === រដ្ឋធម្មនុញ្ញ === '''រដ្ឋធម្មនុញ្ញ'''ថ្ងៃទី ៤ តុលា ឆ្នាំ១៩៥៨ ចែងពីដំណើរការស្ថាប័ននានានៃសាធារណរដ្ឋទី៥។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានគេសើរើ ពិនិត្យឡើងវិញជាច្រើនដងទាក់ទងនឹង ៖ * ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីជាសកល និងដោយចំពោះ (១៩៦២) * ការដាក់បញ្ចូលជំពូកថ្មីមួួយស្ដីការទទួលខុសត្រូវខាងព្រហ្មទណ្ឌរបស់សមាជិករដ្ឋាភិបាល(១៩៩៣) * ការបង្កើតសម័យប្រជុំរួមមួយរវាងស្ថាប័នសភា * ការពង្រីកដែនធ្វើប្រជាមតិ(១៩៩៥) * អន្ដរបញ្ញត្ដិស្ដីពីលក្ខន្ដិកៈរបស់កោះណូវែលកាលេដូនី ( Nouvelle-Calédonie ) (១៩៩៨) * ការបង្កើតសហព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចនិងរូបិយវត្ថុ * ភាពស្មើគ្នារវាងបុរសនិងស្ដ្រីនៅក្នុងការទទួលអណត្ដិបោះឆ្នោតនានា និងទទួលនូវដែលគេជ្រើសរើស * ការទទួលស្គាល់យុត្ដាធិការនៃតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្ដរជាតិ(១៩៩៩) * ការកាត់បន្ថយអាណត្ដិប្រធានាធិបតី(២០០០) * កែទំរង់ការទទួលខុសត្រូវខាងព្រហ្មទណ្ឌរបស់ប្រមុខរដ្ឋ * បញ្ចូលការហាមឃាត់់ទោសប្រហារជីវិតក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ * កំណែទំរង់ភាពស្វយ័តរបស់កោះណូវែលកាឡេដូនី(២០០៧) === ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ === [[ឯកសារ:Logo de la République française.svg|thumb|right|French Republic|តំនភ្ជាប់=Special:FilePath/Logo_de_la_République_française.svg]] [[ឯកសារ:Nicolas Sarkozy - Sarkozy meeting in Toulouse for the 2007 French presidential election 0299 2007-04-12 cropped further.jpg|thumb|upright|President Nicolas Sarkozy]] [[ឯកសារ:Palais Luxembourg Sunset Edit.JPG|thumb|right|Palace of Luxembourg]] '''ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ'''មានសមាជិក៩រូប និងមានសមត្ថកិច្ចត្រួតពិនិត្យជាពិសេសនៃ ភាពត្រឹម ត្រូវ តាមច្បាប់ នៃការបោះឆ្នោតនានា និងពិនិត្យធម្មនុញ្ញភាពនៃច្បាប់រៀបចំអង្គការ ព្រម ទាំងច្បាប់ ដែលដាក់មកអនុម័ត។ === ប្រធានាធិបតីនៃសារធារណរដ្ឋ === ប្រមុខរដ្ឋត្រូវបានជ្រើសរើសសំរាប់រយៈពេល៥ឆ្នាំតាមរយៈការបោះឆ្នោតជាសកល និង ដោយចំពោះ (អណត្ដិ​​រយៈ​ពេល​៥​ឆ្នាំ​នេះ​បាន​បង្កើត​ឡើង​បន្ទាប់​ពី​ការ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ​នៅ​ថ្ងៃទី ២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០០)។ លោក នីកូឡា សាកូហ្ស៊ី ជាប្រធានាធិបតីទី៦នៃសាធារណរដ្ឋ ទី៥ លោកបានជាប់ឆ្នោតនៅថ្ងៃទី៧ឧសភា ឆ្នាំ​២០០៧ ។ ប្រធានាធិបតីតែងតាំងនាយករដ្ឋមន្ដ្រី និងសមាជិករដ្ឋាភិបាលតាមសំណើររបស់នាយក រដ្ឋមន្ដ្រី (មាត្រា ទី៨នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ)។ ប្រធានាធិបតីដឹកនាំគណៈរដ្ឋមន្ដ្រី ប្រកាសអោយប្រើច្បាប់នានា ជាបញ្ជាការនៃកងកម្លាំង ប្រដាប់អាវុធ។ ប្រធានាធិបតីអាចរំលាយរដ្ឋសភា ហើយ​ក្នុង​ករណី​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ ប្រធានាធិបតីមានអំណាចពិសេស (មាត្រាទី១៦)។ === នាយករដ្ឋមន្ដ្រី និងរដ្ឋាភិបាល === ក្រោមការដឹកនាំរបស់នាយករដ្ឋមន្ដ្រី រដ្ឋាភិបាលកំណត់ និងដឹកនាំនយោបាយជាតិ។ នាយករដ្ឋមន្ដ្រី ទទួល ខុសត្រូវចំពោះរដ្ឋសភា (មាត្រាទី២០)។ នាយក​រដ្ឋ​មន្ដ្រី​ដឹក​នាំ​សកម្មភាពរដ្ឋាភិបាលនិងធានានូវការអនុវត្ដច្បាប់ (មាត្រាទី២១)។ លោក François Fillon ត្រូវ បានតែងតាំងជានាយក រដ្ឋមន្ដ្រីនៅថ្ងៃទី១៧ ឧសភា ឆ្នាំ២០០៧។ === សភា === សភាមានពីរថ្នាក់ ៖<br /> - '''ព្រឹទ្ធសភា''' ៖ ព្រឹទ្ធសមាជិកត្រូវជ្រើសតាំងសំរាប់រយៈពេល៦ឆ្នាំ(ពីមុនមានរយៈពេល៩ឆ្នាំ) ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ ដោយការបោះឆ្នោតជាសកល និងមិនចំពោះ ហើយត្រូវបានផ្លាស់ ប្ដូរសមាជិក ៣០% ក្នុងរយៈ ពេលបីឆ្នាំម្ដង។ ការបោះឆ្នោតលើកចុងក្រោយ បានប្រព្រឹត្ដ ទៅនៅខែ កញ្ញាឆ្នាំ២០០៤។<br /> - '''រដ្ឋភាជាតិ''' ៖ តំណាងរាស្ដ្រត្រូវបានជ្រើសតាំងសំរាប់រយៈពេល៥ឆ្នាំដោយការបោះឆ្នោត ជាសកល និង ដោយចំពោះ។ ការបោះឆ្នោតលើកចុងក្រោយបាន ប្រព្រឹត្ដទៅនៅខែមិថុ- នា ឆ្នាំ២០០៧។<br /> ក្រៅពីត្រួតពិនិត្យរដ្ឋាភិបាល សភាទាំងពីរថ្នាក់មានតួនាទីរៀបចំ និងអនុម័តច្បាប់។ ក្នុងករណីមិនមានការយល់ព្រម រដ្ឋសភាជាតិធ្វើការសំរេចជាស្ថាពរ។ ==== ព្រឹទ្ធសភា ==== ក្រោយ​ការបោះឆ្នោតខែកញ្ញឆ្នាំ២០០៤ ព្រឹទ្ធសភាមានសមាជិក៣៣១នាក់ដែលមកពី ៖ * គណបក្សសហព័ន្ធសំរាប់ចលនាប្រជាជន ( UMP ) ៖ ១៥៨នាក់ * គណបក្សសង្គមនិយម ៖ ៩៦នាក់ * ក្រុមគណបក្សកណ្ដាលនិយម ៖ ៣០នាក់ * គណបក្សកុម្មុយនិស្ដ គណបក្សសាធារណរដ្ឋ និងគណបក្សពលរដ្ឋ ៖ ២៣នាក់ * គណបក្សសម្ព័ន្ធភាពប្រជាធិបតី និងសង្គមអឺរ៉ុប ៖១៦នាក់ * បេក្ខជនឯករាជ្យ ៖ ៦នាក់ ។ ==== រដ្ឋសភាជាតិ ==== [[ឯកសារ:France national assembly.JPG|right|thumb|រដ្ឋសភាជាតិ]] បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតថ្ងៃទី១០ និង១៧ឆ្នាំ២០០៧មិថុនា រដ្ឋសភាជាតិមានតំណាងរាស្ដ្រ៥៧៧នាក់ មកពី ៖ * គណបក្សសហព័ន្ធសំរាប់ចលនាប្រជាជន (UMP) ៖ ៣១៤នាក់ (សម្ព័ន្ធភាព៦គណបក្ស) * ក្រុមសង្គមនិយម និងប្រជាជនៈ ១៨៦នាក់(សម្ព័ន្ធ១៨គណបក្ស) * ក្រុមប្រជាធិបតីឆ្វេងនិយម និងសាធារណរដ្ឋ ៖ ២៤នាក់ (គ្មានសម្ព័ន្ធភាព) * ក្រុមគណបក្សកណ្ដាលនិយមថ្មី ៖ ២០នាក់(សម្ព័ន្ធភាព២គណបក្ស) * តំណាងរាស្ដ្រមិនស្ថិតក្នុងក្រុមណាមួយ ៖ ២០នាក់ === តុលាការ === តុលាការជាអ្នកការពារសេរីភាពបុគ្គល (មាត្រា៦៦នៃ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)។ អំណាចតុលាការបា- រាំងបានរៀបចំ ទៅតាមភាពខុសគ្នាជាមូលដ្ឋានរវាង ៖ # តុលាការយុត្ដិធម៌ត្រូវទទួលខុសត្រូវជំលោះរវាងបុគ្គល និងបុគ្គល។ # តុលាការរដ្ឋបាលដោះស្រាយជំលោះរវាងប្រជាជននិងអំណាចសាធារណៈ។ តុលាការមានពីរលំដាប់ថ្នាក់ ៖<br /> 1. '''យុត្ដាធិការរដ្ឋប្បវេណី''' តុលាការនីតិរួម (តុលាការជាន់ខ្ពស់) រឺនីតិពិសេសផ្សេងៗ (សាលាតំបូង តុលាការពាណិជ្ជ កម្ម តុលាការកិច្ចការសន្ដិសុខសង្គម និងក្រុមតុលាការការងារដែលដោះស្រាយជំលោះ រវាងបុគ្គលិក និយោជិក និងនិយោជក។<br /> 2. '''យុត្ដិធិការព្រហ្មទណ្ឌ'''ទទួលបន្ទុកវិនិច្ឆ័យលើបទល្មើស៣ប្រភេទ ៖ * បទលហុដែលវិនិច្ឆ័យដោយតុលាការនគរបាល * បទល្មើសដែលវិនិច្ឆ័យដោយតុលាការលហុ * បទឧក្រិដ្ឋដោយសាលាឧក្រិដ្ឋ<br /> មានតុលាការដោយឡែកសំរាប់រដ្ឋប្បវេណី និងព្រហ្មទណ្ឌតុលាការកុមារ។ '''សាលាវិនិច្ឆ័យ''' ៖គឺជាតុលាខ្ពស់ជាងគេ ហើយទទួលខុសត្រូវពិនិត្យបណ្ដឹងសារទុក្ខលើអង្គច្បាប់ប្រឆាំងនឹងសាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍។យុត្ដាធិការ​​​​ខ្ពស់​ជាង​គេក្នុង​តុលាការរដ្ឋបាលគឺក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋដែលមានសមត្ថកិច្ចធ្វើការវិនិច្ឆ័យចុងក្រោយ គេបង្អស់លើភាពត្រឹមត្រូវនៃលិខិតរដ្ឋបាលតាមច្បាប់។ ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋ​នេះ​ក៏ផ្ដល់​ការពិគ្រោះផងដែរដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការផ្ដល់ជាគំនិតស្ដីពីសេចក្ដី ព្រាងច្បាប់និង សេចក្ដីព្រាងក្រឹត្យមួយចំនួន។ === ភ្លេង និងបាវចនាជាតិ === [[ឯកសា|thumb|right|La Defense]] [[ឯកសារ:French Armed Forces2.JPEG|thumb|right|]] [[ឯកសារ:ESM St Cyr cadets DSC03272.JPG|thumb|right|]] [[ឯកសារ:TourDeFrance 2005 07 09.jpg|thumb|upright|Tour de France]] បទចំរៀងសំរាប់កងទ័ពនៅទីក្រុង Rhin ដែលត្រូវបានតែងឡើងនៅទីក្រុងស្ដ្រាសបួ ឆ្នាំ ១៧៩២ បានក្លាយជាបទ Marseillaise ហើយចុងបញ្ចប់់ត្រូវបាន ប្រើជាភ្លេងជាតិនៅ ថ្ងៃទី១៤ កក្កដា ឆ្នាំ១៧៩៥។ បាវវចនារបស់សាធារណៈរដ្ឋបារាំងគឺ “សេរីភាព សមភាព ភាតរភាព“។ === ទង់ជាតិបារាំង === នៅឆ្នាំ១៧៨៩ លោកឧត្ដមសេនីយ Fayette បាន បន្ថែមពណ៌សដែលជានិមិត្ដរូបនៃរាជា និយម ទៅលើ សញ្ញាទង់ជាតិដែលមានពណ៌ខៀវ និង ពណ៌ក្រហម របស់កងទ័ពជាតិទីក្រុង ប៉ារីស ។ ទង់ជាតិបីពណ៌ជា និមិត្ដរូបផ្លូវការរបស់ សាធារណរដ្ឋបារាំង។ === ការពារជាតិ === នៅឆ្នាំ២០០៧ ថវិកាការពារជាតិឡើងដល់ ៣៦,២៥ពាន់លានអឺរ៉ូ គឹស្មើនឹង២,០២%នៃ ផលិតផល ក្នុងស្រុកសរុប និងថវិកាជាតិ១០,៨២%។ ច្បាប់ស្ដីពីការរៀបចំកម្មវិធីផ្នែកយោធាឆ្នាំ២០០៣-២០០៨កំនត់ពីមធ្យោបាយ និងចំនួនទ័ព ដើម្បី ឆានាទៅ សំរេចគោលបំណងរបស់ប្រធានាធិបតី និង​រដ្ឋា​ភិបាល​ក្នុងការផ្ដល់អោយ ប្រទេសបារាំងការ ការពារមួយ ដោយស្របទៅតាមតំរូវការរបស់ខ្លួន។ច្បាប់​នេះ​មាន​គោល​ដៅ​បង្កើត​កិច្ច​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​អោយ​ឧបករណ៍ការពារជាតិ របស់យើងអាចឆ្លើយ តបទៅនឹងបញ្ហាចំពោះមុខនានា។ កិច្ចខំប្រឹងប្រែងខាងលើស្ដែងអោយឃើញតាមរយៈ ៖ * ការពង្រឹងមធ្យោបាយប្រយុទ្ធប្រឆាំង នឹងភេវរកម្ម។ * សុវត្ថិភាព និងភាពទុកចិត្ដនៃការទប់ស្កាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់ប្រទេសបារាំង។ * ការចូលរួមរបស់ប្រទេសបារាំងក្នុងការបង្ការ និងដោះស្រាយជលោះផ្សេងៗ (ចំនួនទ័ព ប្រមាណពី១៥ ទៅ២០ ០០០នាក់ត្រូវបានដាក់ពង្រាយក្នុងប្រតិបត្ដិការ )។ * សហប្រតិបត្ដិការយោធាក្នុងអង្គការអូតង់ និងសហគមអឺរ៉ុប។ នៅឆ្នាំ២០០៦ ទ័ពកងកំលាំងប្រដាប់អាវុធកើនឡើងដល់៣៤៧ ៩០៣នាក់ គិតទាំងយោធា និងជន ស៊ីវិល ហើយបែងចែកដូចខាងក្រោម ៖ * កងទ័ពជើងគោកមាន ១៣៣ ៦២៧នាក់ * កងទ័ពអាកាសមាន ៥៩ ១១៨នាក់ * កងទ័ពជើងទឹកមាន ៤២ ៧៥២នាក់ * កងអាវុធហត្ថមាន ៩៧ ៧២៣នាក់ * ក្នុងសេវាសាធារណៈ (សុខភាព ការងារសង្គមកិច្ច)មាន១៤ ៦៨៣នាក់ == សេដ្ឋកិច្ច == បារាំងជាប្រទេសមានអនុភាពសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកលំដាប់ទី៦បន្ទាប់ពី [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ជប៉ុន]] [[អាលឺម៉ង់]] [[ចិន]] និង [[អង់គ្លេស]]។​ {{Main|Economy of France|Energy in France}} {{Further|List of companies of France|Economic history of France}} A member of the [[G8]] group of leading industrialised countries, it is ranked as the world's [[List of countries by GDP (PPP)|seventh largest]] and the EU's [[List of sovereign states in Europe by GDP (nominal)|second largest]] economy by [[purchasing power parity]].<ref name="data.worldbank.org">[http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?order=wbapi_data_value_2012+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=desc GDP, PPP (current international $) | Data | Table<!-- Bot generated title -->]</ref> With 39 of the 500 biggest companies in the world in 2010, France ranks fourth in the [[Fortune Global 500]], ahead of Germany and the UK.<ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/France.html |title=Global 500 by Country |publisher=CNN |date=26 July 2010 |accessdate=21 July 2011 |archive-date=26 មិថុនា 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180626054821/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/France.html |url-status=dead }}</ref> France joined 11 other EU members to launch the euro in 1999, with [[euro coins]] and [[euro banknotes|banknotes]] completely replacing the [[French franc]] (₣) in 2002.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/business/2001/euro_cash/history/ |title=History of the Euro |publisher=BBC News |accessdate=30 October 2010}}</ref> [[File:Golfech NPP cropped.jpg|thumb|France derives [[Nuclear power in France|75% of its electricity from nuclear power]], the highest percentage in the world.<ref name="energy profile">{{Cite news | last = EnerPub | title = France: Energy profile | work=Spero News | accessdate =25 August 2007 | date = 8 June 2007 | url = http://www.speroforum.com/site/article.asp?idarticle=9839&t=France%3A+Energy+profile }}</ref> ]] France has a [[mixed economy]] which combines extensive private enterprise<ref>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF09203|title=Entreprises selon le nombre de salariés et l'activité|publisher=[[INSEE]]|date=July 2008}}</ref><ref>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF9303|title=Entreprises publiques selon l'activité économique|publisher=INSEE|date=March 2009}}</ref> with substantial state enterprise and government intervention. The government retains considerable influence over key segments of infrastructure sectors, with majority ownership of railway, electricity, aircraft, nuclear power and telecommunications.<ref name=France/> It has been relaxing its control over these sectors since the early [[1990s in economics|1990s]].<ref name=France/> The government is slowly [[Corporatization|corporatising]] the state sector and selling off holdings in [[Orange S.A.|France Télécom]], [[Air France]], as well as in the insurance, banking, and defence industries.<ref name=France/> France has an important aerospace industry led by the European consortium [[Airbus]], and has its own national [[spaceport]], the ''[[Centre Spatial Guyanais]]''. [[File:Eurozone.svg|thumb|France is part of a monetary union, the [[Eurozone]] (dark blue), and of the [[Internal Market (European Union)|EU single market]].]] According to the [[World Trade Organization]] (WTO), in 2009 France was the world's sixth largest exporter and the fourth largest importer of manufactured goods.<ref>{{cite web|url=http://www.wto.org/english/res_e/statis_e/its2008_e/its2008_e.pdf |title=International Trade Statistics 2008|page=12|year=2009|publisher=[[World Trade Organization]] (WTO)|accessdate=5 July 2011}}</ref> In 2008, France was the third largest recipient of [[foreign direct investment]] among OECD countries at $118 billion, ranking behind Luxembourg (where foreign direct investment was essentially monetary transfers to banks located there) and the US ($316&nbsp;billion), but above the UK ($96.9&nbsp;billion), Germany ($25&nbsp;billion), or Japan ($24&nbsp;billion).<ref name=FDI>{{cite web|url=http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_fr_en.pdf|publisher=[[United Nations Conference on Trade and Development]] (UNCTAD)|format=PDF|work=World Investment Report 2009|title=Country fact sheet: France|accessdate=7 October 2010|archivedate=4 កក្កដា 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100704045547/http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_fr_en.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=FDI2>{{cite web|url=http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_jp_en.pdf|publisher=UNCTAD|format=PDF|work=World Investment Report 2009|title=Country fact sheet: Japan|accessdate=7 October 2010|archivedate=4 កក្កដា 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100704045522/http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_jp_en.pdf|url-status=dead}}</ref> In the same year, French companies invested $220&nbsp;billion outside France, ranking France as the second largest outward direct investor in the OECD, behind the US ($311&nbsp;billion), and ahead of the UK ($111&nbsp;billion), Japan ($128&nbsp;billion) and Germany ($157&nbsp;billion).<ref name=FDI/><ref name=FDI2/> Financial services, banking and the insurance sector are an important part of the economy. The Paris stock exchange ({{lang-fr|link=no|La Bourse de Paris}}) is an old institution, created by [[Louis XV of France|Louis XV]] in 1724.<ref>{{fr icon}} [http://www.gralon.net/articles/economie-et-finance/bourse/article-la-bourse-de-paris---une-institution-depuis-1724-981.htm La Bourse de Paris : une institution depuis 1724]</ref> In 2000, the stock exchanges of Paris, Amsterdam and Bruxelles merged into [[Euronext]].<ref name = banque>{{cite web |author=Embassy of France |url=http://www.ambafrance-us.org/spip.php?article511 |title=Embassy of France in Washington: Economy of France |publisher=Ambafrance-us.org |accessdate=16 July 2011 |archivedate=9 តុលា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111009235442/http://ambafrance-us.org/spip.php?article511 |url-status=dead }}</ref> In 2007, Euronext merged with the [[New York stock exchange]] to form [[NYSE Euronext]], the world's largest stock exchange.<ref name = banque/> [[Euronext Paris]], the French branch of the NYSE Euronext group is Europe's 2nd largest stock exchange market, behind the [[London Stock Exchange]]. French companies have maintained key positions in the insurance and banking industries: [[AXA]] is the world's largest insurance company. The leading French banks are [[BNP Paribas]] and the [[Crédit Agricole]], ranking as the world's first and sixth largest banks in 2010<ref>{{cite web|url=http://www.doughroller.net/banking/largest-banks-in-the-world/ |title=The 10 Largest Banks in the World |publisher=Doughroller.net |date=15 June 2010 |accessdate=16 July 2011}}</ref> (by assets), while the [[Société Générale]] group was ranked the world's eighth largest in 2009. France is the smallest emitter of [[Greenhouse gas|carbon dioxide]] among the [[G8]], due to its heavy investment in [[nuclear power]].<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/environment/air_co2_emissions.htm|title=CO₂ emissions per capita in 2006|publisher=United Nations|date=August 2009|work=Environmental Indicators |title=Greenhouse Gas Emissions}}</ref> As a result of large investments in nuclear technology, most electricity produced by France is generated by 59 nuclear power plants (75% in 2012).<ref>{{cite web |url=http://www.world-nuclear.org/info/Facts-and-Figures/Nuclear-generation-by-country/#.UkrawYakrOM |title=Nuclear shares of electricity generation |publisher=World-nuclear.org |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=1 តុលា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131001103413/http://world-nuclear.org/info/Facts-and-Figures/Nuclear-generation-by-country/#.UkrawYakrOM |url-status=dead }}</ref> In this context, renewable energies are having difficulty taking off. === Agriculture === [[File:Carcassonne-vignes-2.jpg|thumb|[[French wine|Vineyards]] near [[Carcassonne]]]] France has historically been a large producer of agricultural products.<ref name = agriculture>[http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Europe/France-AGRICULTURE.html France – Agriculture] – Encyclopedia of the Nations</ref> Large tracts of fertile land, the application of modern technology, and [[Common agricultural policy|EU subsidies]] have combined to make France the leading agricultural producer and exporter in Europe<ref>{{cite web|url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1|publisher=[[Minister of Foreign Affairs (France)|French Ministry of Foreign and European Affairs]]|title=Key figures of the French economy|quote=France is the world’s fifth largest exporter of goods (mainly durables). The country ranks fourth in services and third in agriculture (especially in cereals and the agri-food sector). It is the leading producer and exporter of farm products in Europe.|access-date=2017-07-11|archivedate=2010-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100114024542/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1|url-status=dead}}</ref> (representing 20% of the EU's agricultural production<ref name="ministère">[http://agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/panorama_agriculture_ed2008EN.pdf A panorama of the agriculture and agri-food industries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921021111/http://agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/panorama_agriculture_ed2008EN.pdf |date=2010-09-21 }} – Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche</ref>) and the world's third biggest exporter of agricultural products.<ref>{{fr icon}} [http://agriculture.gouv.fr/un-ministere-au-service-de-votre Un ministère au service de votre alimentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100806180615/http://agriculture.gouv.fr/un-ministere-au-service-de-votre |date=2010-08-06 }} – Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche</ref> Wheat, poultry, dairy, beef, and pork, as well as internationally recognized processed foods are the primary French agricultural exports. [[Rosé|Rosé wines]] are primarily consumed within the country, but [[champagne (wine)|champagne]] and [[Bordeaux wine|Bordeaux]] wines are major exports, being known worldwide. EU agriculture subsidies to France have decreased in recent years, but still amounted to $8&nbsp;billion in 2007.<ref>{{cite web|url= http://ec.europa.eu/agriculture/fin/directaid/2007/annex1_en.pdf|title=Financial year 2007|work=Distribution of direct aid to farmers |format=PDF |publisher=[[European Commission]]|date=22 April 2009|accessdate=7 October 2010}}</ref> That same year, France sold 33.4&nbsp;billion euros of transformed agricultural products.<ref>{{fr icon}} [http://panorama-iaa.alimentation.gouv.fr/ Les enjeux des industries agroalimentaires françaises] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229143438/http://panorama-iaa.alimentation.gouv.fr/ |date=2011-12-29 }} – Panorama des Industries Agroalimentaires</ref> Agriculture is thus an important sector of France's economy: 3.8% of the active population is employed in agriculture, whereas the total agri-food industry made up 4.2% of French GDP in 2005.<ref name="ministère"/> === Labour market === French GDP per capita is similar to comparable European countries such as Germany and the UK.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html|title=Rank Order – GDP – per capita (PPP)|year=2012|publisher=The World Factbook|accessdate=5 July 2013|archivedate=24 មេសា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424075526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html|url-status=dead}}</ref> GDP per capita is determined by (i) productivity per hour worked, (ii) the number of hours worked, which is one of the lowest of developed countries,<ref>{{cite web|url=http://www.conference-board.org/data/economydatabase/#GDP_perHourWorked |title=France is at 1480 hours, compared to an average of 1650 in European countries |publisher=Conference-board.org |date= |accessdate=30 September 2013}}</ref> and (iii) the employment rate. France has one of the lowest 15–64 years employment rates of the OECD countries: in 2012, only 71% of the French population aged 15–64 years were in employment, compared to 74% in Japan, 77% in the UK, 73% in the US and 77% in Germany.<ref name="Employment2004">{{cite web |author=Organisation for Economic Co-operation and Development |year=2012 |url=http://www.oecd.org/els/emp/employmentoutlookstatisticalannex.htm |title=OECD Employment Outlook 2012 – Statistical Annex |format=PDF |accessdate=29 June 2013}}</ref> This gap is due to the low employment rate for 15–24 years old: 38% in 2012, compared to 47% in the OECD. This low rate is explained by the high [[minimum wage]]s which prevent low productivity workers – such as young people – from easily entering the labour market,<ref>{{fr icon}} {{cite book |authorlink=Philippe Aghion|author=Philippe Aghion|coauthors=Gilbert Cette, Élie Cohen and [[Jean Pisani-Ferry]]|publisher=Conseil d'analyse économique|year=2007|url=http://www.cae.gouv.fr/IMG/pdf/072.pdf |title=Les leviers de la croissance française |accessdate=1 September 2008|page=55|format=PDF|isbn=978-2-11-006946-7|place=Paris}}</ref> ineffective university curricula that fail to prepare students adequately for the labour market.<ref>{{cite web|url=http://www.olis.oecd.org/olis/2007doc.nsf/LinkTo/NT00002ECA/$FILE/JT03230693.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090310212706/http://www.olis.oecd.org/olis/2007doc.nsf/LinkTo/NT00002ECA/$FILE/JT03230693.PDF|archivedate=10 March 2009|title=Enhancing Incentives to Improve Performances in the Education System in France|publisher=OECD|date=1 August 2007|quote=Initial education, especially secondary education and the universities, along with labour market policies themselves, do not always succeed in improving labour market entry for a significant proportion of young people.|format=PDF|accessdate=26 December 2011}}</ref> It has been argued that French laws that protect full-time workers have the effect of trapping highly educated youth into temporary and informal employment, because of the difficulty and expense of dealing with formal full-time employees.<ref>[http://www.nytimes.com/2012/12/03/world/europe/young-and-educated-in-france-find-employment-elusive.html "Young, Educated and Jobless in France."]</ref> In July 2013, the unemployment rate for France was 11%.<ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1 |title=Harmonised unemployment rate by gender – total – % (SA) |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu |date=11 March 2011 |accessdate=21 July 2011}}</ref> Shorter working hours and the reluctance to reform the labour market are mentioned as weak spots of the French economy in the view of [[Right-wing politics|right-wing]] commentators, whilst the [[Left-wing politics|left]] claims lack of government policies fostering social justice. [[Economic liberalism|Liberal economists]] have stated repeatedly that the main problem in the French economy is the issue of structural reforms, in order to increase the size of the working population in the overall population, reduce the taxation level and the administrative burden. [[Keynesian economics|Keynesian economists]] have different answers to the unemployment issue, and their theories led to the [[35-hour workweek]] law in the 2000s (decade), which turned out to be a failure in reducing unemployment. Afterwards, between 2004 and 2008, the government made some supply-side reforms to combat unemployment but met with fierce resistance,<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2006/WORLD/europe/04/04/france.jobslaw/index.html |title=More than 1 million protest French jobs law |publisher=CNN |accessdate=21 July 2011 |archive-date=30 ឧសភា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530180006/http://edition.cnn.com/2006/WORLD/europe/04/04/france.jobslaw/index.html |url-status=dead }}</ref> especially with the ''[[contrat nouvelle embauche]]'' and the ''[[First Employment Contract|contrat première embauche]]'' which both were eventually repealed.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4816306.stm |title=Q&A: French labour law row |publisher=BBC News |date=11 April 2006 |accessdate=21 July 2011}}</ref> The Sarkozy government used the ''[[revenu de solidarité active]]'' to redress the negative effect of the ''[[revenu minimum d'insertion]]'' on the incentive to work.<ref>{{cite web |url=http://www.rsa.gouv.fr/-English-version-.html |title=Le Revenu de Solidarité active |publisher=Rsa.gouv.fr |accessdate=9 August 2010 |archivedate=17 កក្កដា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100717012046/http://www.rsa.gouv.fr/-English-version-.html |url-status=dead }}</ref> === ទេសចរណ៍ === {{Main|Tourism in France}} [[File:Versailles-Chateau-VueJardins1.jpg|thumb|The [[Palace of Versailles]] is one of the most popular tourist destinations in France.]] With 83&nbsp;million foreign tourists in 2012,<ref name="tourism.stat" /> France is [[World Tourism rankings|ranked]] as the first tourist destination in the world, ahead of the US (67&nbsp;million) and China (58&nbsp;million). This 83&nbsp;million figure excludes people staying less than 24 hours, such as North Europeans crossing France on their way to Spain or Italy. It is third in income from tourism due to shorter duration of visits.<ref>{{Cite news | first=Sarah | last=Dilorenzo | title=France learns to welcome, to speak 'touriste' | url=http://bigstory.ap.org/article/france-learns-speak-touriste-0 | newspaper=[[The Burlington Free Press]] | location=[[Burlington, Vermont]] | pages=5A | date=20 July 2013 | accessdate=20 July 2013 | archive-date=22 សីហា 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130822043825/http://bigstory.ap.org/article/france-learns-speak-touriste-0 | url-status=dead }}</ref><!---sources for hard and soft copy differ but are identical articles---> [[File:Mont Saint-Michel France.jpg|thumb|left|The [[Mont Saint-Michel]] is one of the most visited sites of France]] France has 37 sites inscribed in [[List of World Heritage Sites in France|UNESCO's World Heritage List]] and features cities of high cultural interest, beaches and seaside resorts, [[ski]] resorts, and rural regions that many enjoy for their beauty and tranquillity ([[Ecotourism|green tourism]]). Small and picturesque French villages are promoted through the association ''[[Les Plus Beaux Villages de France]]'' (litt. "The Most Beautiful Villages of France"). The "[[Remarkable Gardens of France|Remarkable Gardens]]" label is a list of the over 200 gardens classified by the [[Minister of Culture (France)|French Ministry of Culture]]. This label is intended to protect and promote remarkable gardens and [[park]]s. France attracts many religious pilgrims on their [[Way of St. James|way to St. James]], or to [[Lourdes]], a town in the [[Hautes-Pyrénées]] that hosts several million visitors a year. France, especially Paris, has some of the world's largest and renowned museums, including the [[Musée du Louvre|Louvre]], which is the [[List of most visited art museums in the world|most visited art museum in the world]], the [[Musée d'Orsay]], mostly devoted to [[impressionism]], and [[Centre Georges Pompidou|Beaubourg]], dedicated to [[Contemporary art]]. [[File:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 03.jpg|thumb|The [[Château de Chambord]] is one of the many [[List of French monarchs|French royal]] residences of the [[Loire Valley]].]] [[Disneyland Paris]] is Europe's most popular theme park, with 15 million combined visitors to the resort's [[Disneyland Park (Paris)|Disneyland Park]] and [[Walt Disney Studios Park]] in 2009.<ref>{{cite web|format=PDF|url=http://www.themeit.com/etea/2009report.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602032710/http://www.themeit.com/etea/2009report.pdf|archivedate=2 June 2010|publisher=Themed Entertainment Association|title=2009 Theme Index. The Global Attractions Attendance Report, 2009|accessdate=7 October 2010}}</ref> With more than 10 millions tourists a year, the [[French Riviera]] (or ''Côte d'Azur''), in south-east France, is the second leading tourist destination in the country, after the [[Île-de-France (region)|Paris region]].<ref>{{cite web |url=http://www.frenchriviera-tourism.com/regional-tourism-organization/the-french-riviera-tourist-board-06_191.html |title=The French Riviera Tourist Board |publisher=Frenchriviera-tourism.com |accessdate=23 January 2011 |archivedate=25 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110425152011/http://www.frenchriviera-tourism.com/regional-tourism-organization/the-french-riviera-tourist-board-06_191.html |url-status=dead }}</ref> It benefits from 300 days of sunshine per year, {{convert|115|km}} of coastline and beaches, 18 golf courses, 14 ski resorts and 3,000 restaurants.<ref>Côte d'Azur Economic Development Agency. [http://www.crdp-nice.net/dp/IMG/pdf/Kit_Info_Cote_d_Azur_FR_Version_sept_07.pdf p. 31 CRDP-Nice.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116144834/http://www.crdp-nice.net/dp/IMG/pdf/Kit_Info_Cote_d_Azur_FR_Version_sept_07.pdf |date=2013-01-16 }}</ref> Each year the ''Côte d'Azur'' hosts 50% of the world's [[Luxury yacht|superyacht]] fleet.<ref>Côte d'Azur Economic Development Agency, [http://www.crdp-nice.net/dp/IMG/pdf/Kit_Info_Cote_d_Azur_FR_Version_sept_07.pdf p. 66] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116144834/http://www.crdp-nice.net/dp/IMG/pdf/Kit_Info_Cote_d_Azur_FR_Version_sept_07.pdf |date=2013-01-16 }}</ref> Another major destination are the ''Châteaux'' of the [[Loire Valley]], this [[World Heritage Site]] is noteworthy for its architectural heritage, in its historic towns but in particular its castles (''châteaux''), such as the [[Château]]x d'[[Château d'Amboise|Amboise]], de Chambord, d'[[Château d'Ussé|Ussé]], de [[Château de Villandry|Villandry]] and [[Château de Chenonceau|Chenonceau]]. The most popular tourist sites include: (according to a 2003 ranking<ref>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm|title=Fréquentation des musées et des bâtiments historiques|access-date=2017-07-11|archivedate=2007-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071224180811/http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm|url-status=dead}}</ref> visitors per year): [[Eiffel Tower]] (6.2&nbsp;million), Louvre Museum (5.7&nbsp;million), Palace of Versailles (2.8&nbsp;million), Musée d'Orsay (2.1&nbsp;million), [[Arc de Triomphe]] (1.2&nbsp;million), [[Centre Georges Pompidou|Centre Pompidou]] (1.2&nbsp;million), [[Mont Saint-Michel]] (1&nbsp;million), Château de Chambord (711,000), [[Sainte-Chapelle]] (683,000), [[Château du Haut-Kœnigsbourg]] (549,000), [[Puy de Dôme]] (500,000), [[Musée Picasso]] (441,000), [[Carcassonne]] (362,000). === Transport === {{Main|Transport in France|Rail transport in France}} [[File:TGV-Duplex Paris.jpg|thumb|A [[TGV Duplex]], which can reach a maximum speed of {{convert|320|km/h|2|abbr=on}}.]] The railway network of France, which {{as of|lc=y|2008}} stretches {{convert|29473|km|mi|0}}<ref>{{fr icon}} {{cite web|format=PDF|url=http://www.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/Chiffres_transport-pdf.pdf|title=Chiffres clés du transport 2010|accessdate=7 October 2010|archivedate=1 មិថុនា 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100601124351/http://www.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/Chiffres_transport-pdf.pdf|url-status=dead}} – [http://www.developpement-durable.gouv.fr/ Site officiel] du [[Ministry of Ecology, Energy, Sustainable Development and Sea|Ministère de l'Écologie, de l'Énergie, du Développement Durable et de la Mer]]</ref> is the second most extensive in Western Europe after the German one.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2121rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=9#fr |title=Country comparison : railways – The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=4 តុលា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215524/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2121rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=9#fr |url-status=dead }}</ref> It is operated by the [[SNCF]], and high-speed trains include the [[Thalys]], the [[Eurostar]] and [[TGV]], which travels at {{convert|320|km/h|mph|0|abbr=on}} in commercial use.<ref>{{cite web|url=http://www.railway-technology.com/projects/frenchtgv/ |title=TGV High-Speed Rail Network, France |publisher=Railway-technology.com |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://h2g2.com/dna/h2g2/A711785 |title=h2g2 – TGV – The French High-speed Train Service |publisher=BBC |accessdate=21 July 2011 |archivedate=16 កក្កដា 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120716194231/http://h2g2.com/dna/h2g2/A711785 |url-status=dead }}</ref> The Eurostar, along with the [[Eurotunnel Shuttle]], connects with the United Kingdom through the [[Channel Tunnel]]. Rail connections exist to all other neighbouring countries in Europe, except [[Andorra]]. Intra-urban connections are also well developed with both [[Rapid transit|underground services]] and tramway services complementing bus services. There are approximately {{convert|1027183|km|mi|0}} of serviceable roadway in France, ranking it the most extensive network of the European continent.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2085rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=7#fr |title=Country Comparison : roadways – The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=13 ឧសភា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513121037/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2085rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=7#fr |url-status=dead }}</ref> The Paris region is enveloped with the most dense network of roads and highways that connect it with virtually all parts of the country. French roads also handle substantial international traffic, connecting with cities in neighbouring Belgium, Spain, Andorra, Monaco, Switzerland, Germany and Italy. There is no annual registration fee or [[road tax]]; however, motorway usage is through tolls except in the vicinity of large communes. The new car market is dominated by domestic brands such as [[Renault]] (27% of cars sold in France in 2003), [[Peugeot]] (20.1%) and [[Citroën]] (13.5%).<ref>{{fr icon}} L'automobile magazine, hors-série 2003/2004 page 294</ref> Over 70% of new cars sold in 2004 had [[diesel engine]]s, far more than contained petrol or [[Liquified petroleum gas|LPG]] engines.<ref>{{cite web|url=http://www.ademe.fr/particuliers/fiches/voiture/rub3.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006095330/http://www.ademe.fr/particuliers/fiches/voiture/rub3.htm |archivedate=6 October 2008 |title=Guide pratique de l' ADEME, la voiture |publisher=Ademe.fr |accessdate=22 October 2008}}</ref> France possesses the [[Millau Viaduct]], the world's tallest bridge,<ref>{{cite news|last=Bockman |first=Chris |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3237329.stm |title=France builds world's tallest bridge |publisher=BBC News |date=4 November 2003 |accessdate=21 July 2011}}</ref> and has built many important bridges such as the [[Pont de Normandie]]. There are 475 [[List of airports in France|airports]] in France.<ref name=France>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html |title=The World Factbook: France |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=23 January 2013 |archivedate=24 ធ្នូ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html |url-status=dead }}</ref> [[Charles de Gaulle Airport]], located in the vicinity of Paris, is the largest and busiest airport in the country, handling the vast majority of popular and commercial traffic and connecting Paris with virtually all major cities across the world. [[Air France]] is the national carrier airline, although numerous private airline companies provide domestic and international travel services. There are ten major ports in France, the largest of which is in [[Marseille]],<ref>[https://web.archive.org/web/20080517035156/http://www.bdpinternational.com/news/StrikesblockFrenchports.asp Strikes block French ports]. The Journal of Commerce Online (via BDP International). 23 April 2008</ref> which also is the largest bordering the Mediterranean Sea.<ref>{{fr icon}} [http://www.laprovence.com/article/region/marseille-un-grand-port-maritime-qui-ne-demande-qua-se-montrer Marseille : un grand port maritime qui ne demande qu'à se montrer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114060851/http://www.laprovence.com/article/region/marseille-un-grand-port-maritime-qui-ne-demande-qua-se-montrer |date=2012-11-14 }} – La Provence</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.hotelclub.com/marseille/ |title=Marseille – A French Pearl in the Mediterranean Sea |publisher=Blog.hotelclub.com |date=22 February 2010 |accessdate=21 July 2011 |archivedate=24 កុម្ភៈ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100224075407/http://blog.hotelclub.com/marseille/ |url-status=dead }}</ref> {{convert|12261|km|mi|0}} of waterways traverse France including the [[Canal du Midi]] which connects the Mediterranean Sea to the Atlantic Ocean through the [[Garonne]] river.<ref name =France/> == វប្បធម៌ == {{Main|វប្បធម៌បារាំង}} ប្រទេសបារាំងគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការអភិវឌ្ឍន៍វប្បធម៌លោកខាងលិចអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។ វិចិត្រករបារាំងជាច្រើនបានស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកល្បីល្បាញបំផុតនៃសម័យកាលរបស់ពួកគេ ហើយប្រទេសបារាំងនៅតែត្រូវបានទទួលស្គាល់នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ប្រពៃណីវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែបរបស់វា។ The successive political regimes have always promoted artistic creation, and the creation of the [[Minister of Culture (France)|Ministry of Culture]] in 1959 helped preserve the cultural heritage of the country and make it available to the public. The Ministry of Culture has been very active since its creation, granting subsidies to artists, promoting French culture in the world, supporting festivals and cultural events, protecting [[Monument historique|historical monuments]]. The French government also succeeded in maintaining a [[cultural exception]] to defend audiovisual products made in the country. France receives the highest number of tourists per year, largely thanks to the numerous cultural establishments and historical buildings implanted all over the territory. It counts 1,200 [[List of museums in France|museums]] welcoming more than 50&nbsp;million people annually.<ref>Ministère de la Culture et de la Communication, "Cultura statistics", [http://www2.culture.gouv.fr/culture/deps/2008/pdf/minichiffrescles2010-en.pdf Key figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118171647/http://www2.culture.gouv.fr/culture/deps/2008/pdf/minichiffrescles2010-en.pdf |date=2012-01-18 }}</ref> The most important cultural sites are run by the government, for instance through the public agency [[Centre des monuments nationaux]], which is responsible for approximately 85 national historical monuments. The 43,180 buildings protected as historical monuments include mainly residences (many [[List of castles in France|castles]], or ''[[château]]x'' in French) and religious buildings ([[List of cathedrals in France|cathedrals]], [[List of basilicas in France|basilicas]], churches, etc.), but also statutes, memorials and [[Gardens of France|gardens]]. The [[UNESCO]] inscribed 38 sites in [[Table of World Heritage Sites by country|France on the World Heritage List]].<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/fr|title=Official properties inscribed on the UNESCO World Heritage List in France |publisher=Whc.unesco.org |accessdate=31 December 2012}}</ref> === សិល្បៈ === {{Main|French art}} [[File:Claude Monet 023.jpg|thumb|upright|[[Claude Monet]] founded the [[Impressionist]] movement (''Femme avec un parasol'', 1886, [[Musée d'Orsay]]).]] The origins of French art were very much influenced by [[Flemish art]] and by [[Italian art]] at the time of the Renaissance. [[Jean Fouquet]], the most famous medieval French painter, is said to have been the first to travel to Italy and experience the Early Renaissance at first hand. The Renaissance painting [[School of Fontainebleau]] was directly inspired by Italian painters such as [[Primaticcio]] and [[Rosso Fiorentino]], who both worked in France. Two of the most famous French artists of the time of [[Baroque era]], [[Nicolas Poussin]] and [[Claude Lorrain]], lived in Italy. The 17th century was the period when French painting became prominent and individualized itself through classicism. Louis XIV's prime minister [[Jean-Baptiste Colbert]] founded in 1648 the [[Royal Academy of Painting and Sculpture]] to protect these artists, and in 1666 he created the still-active [[French Academy in Rome]] to have direct relations with Italian artists. French artists developed the [[rococo]] style in the 18th century, as a more intimate imitation of old baroque style, the works of the court-endorsed artists [[Antoine Watteau]], [[François Boucher]] and [[Jean-Honoré Fragonard]] being the most representative in the country. The French Revolution brought great changes, as [[Napoleon]] favoured artists of [[neoclassicism|neoclassic style]] such as [[Jacques-Louis David]] and the highly influential [[Académie des Beaux-Arts]] defined the style known as [[Academism]]. At this time France had become a centre of artistic creation, the first half of the 19th century being dominated by two successive movements, at first [[Romanticism]] with [[Théodore Géricault]] and [[Eugène Delacroix]], and [[Realism (arts)|Realism]] with [[Camille Corot]], [[Gustave Courbet]] and [[Jean-François Millet]], a style that eventually evolved into [[Naturalism (arts)|Naturalism]]. [[File:LE PENSEUR - Museo Rodin- PARIS.jpg|thumb|left|upright|''[[The Thinker|Le Penseur]]'' by [[Auguste Rodin]] (1902), [[Musée Rodin]], Paris.]] In the second part of the 19th century, France's influence over painting became even more important, with the development of new styles of painting such as [[Impressionism]] and [[Symbolism (arts)|Symbolism]]. The most famous impressionist painters of the period were [[Camille Pissarro]], [[Édouard Manet]], [[Edgar Degas]], Claude Monet and [[Auguste Renoir]].<ref>{{cite web|url=http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/learn-about-art/guide-to-impressionism/guide-to-impressionism |title=Guide to Impressionism |publisher=Nationalgallery.org.uk |accessdate=22 July 2011}}</ref> The second generation of impressionist-style painters, [[Paul Cézanne]], [[Paul Gauguin]], [[Toulouse-Lautrec]] and [[Georges Seurat]], were also at the avant-garde of artistic evolutions,<ref>{{fr icon}} RFI, [http://www.rfi.fr/actufr/articles/063/article_34792.asp Le néo-impressionnisme de Seurat à Paul Klee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010120343/http://www.rfi.fr/actufr/articles/063/article_34792.asp |date=2017-10-10 }} 15 March 2005</ref> as well as the [[fauvism|fauvist artists]] [[Henri Matisse]], [[André Derain]] and [[Maurice de Vlaminck]].<ref>National Gallery of Art (United States), [http://www.nga.gov/feature/artnation/fauve/index.shtm The Fauves (dossier)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105195501/http://www.nga.gov/feature/artnation/fauve/index.shtm |date=2010-11-05 }}</ref><ref>{{fr icon}} RFI, [http://www.rfi.fr/culturefr/articles/098/article_63189.asp Vlaminck, version fauve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010120345/http://www.rfi.fr/culturefr/articles/098/article_63189.asp |date=2017-10-10 }}, 25 February 2008</ref> At the beginning of 20th century, Cubism was developed by [[Georges Braque]] and the Spanish painter [[Pablo Picasso]], living in Paris. Other foreign artists also settled and worked in or near Paris, such as [[Vincent van Gogh]], [[Marc Chagall]], [[Amedeo Modigliani]] and [[Wassily Kandinsky]]. Many museums in France are entirely or partly devoted to sculptures and painting works. A huge collection of old masterpieces created before or during the 18th century are displayed in the state-owned [[Musée du Louvre]], such as [[Mona Lisa]], also known as La Joconde. While the [[Louvre Palace]] has been for a long time a museum, the Musée d'Orsay was inaugurated in 1986 in the old railway station [[Gare d'Orsay]], in a major reorganization of national art collections, to gather French paintings from the second part of the 19th century (mainly Impressionism and Fauvism movements).<ref>Musée d'Orsay (official website), History of the museum – [http://www.musee-orsay.fr/en/collections/history-of-the-museum/home.html From station to museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180320200810/http://www.musee-orsay.fr/en/collections/history-of-the-museum/home.html |date=2018-03-20 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/history-of-the-collections/painting.html |title=History of the painting collection |publisher=Musee-orsay.fr |date=31 July 2007 |accessdate=22 July 2011}}</ref> Modern works are presented in the [[Musée National d'Art Moderne]], which moved in 1976 to the [[Centre Georges Pompidou]]. These three state-owned museums welcome close to 17&nbsp;million people a year.<ref name=sites>{{fr icon}} Ministry of Tourism, [http://www.tourisme.gouv.fr/stat_etudes/memento/2009/sites.pdf Sites touristiques en France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511093631/http://www.tourisme.gouv.fr/stat_etudes/memento/2009/sites.pdf |date=2011-05-11 }} page 2 "Palmarès des 30 premiers sites culturels (entrées comptabilisées)" [Ranking of 30 most visited cultural sites in France]</ref> Other national museums hosting paintings include the [[Grand Palais]] (1.3&nbsp;million visitors in 2008), but there are also many museums owned by cities, the most visited being the [[Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris]] (0.8&nbsp;million entries in 2008), which hosts contemporary works.<ref name=sites/> Outside Paris, all the large cities have a Museum of Fine Arts with a section dedicated to European and French painting. Some of the finest collections are in [[Musée des Beaux-Arts de Lyon|Lyon]], [[Palais des Beaux-Arts de Lille|Lille]], [[Musée des Beaux-Arts de Rouen|Rouen]], [[Musée des Beaux-Arts de Dijon|Dijon]], [[Musée des Beaux-Arts de Rennes|Rennes]] and [[Museum of Grenoble|Grenoble]]. === ស្ថាបត្យកម្ម === {{Main|French architecture}} [[File:Sainte chapelle - Upper level.jpg|thumb|[[Louis IX of France|Saint Louis']] [[Sainte Chapelle]] represents the French impact on religious architecture.]] [[File:Palais Garnier's grand salon, 12 February 2008.jpg|thumb|[[Opéra Garnier]], Paris, a symbol of the French [[Second Empire (architecture)|Second Empire]] style]] [[File:Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg|thumb|upright|The world's most visited paid monument,<ref>{{fr icon}} [http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=998920&clef=ARC-TRK-D_01 Tour Eiffel et souvenirs de Paris]</ref> the [[Eiffel Tower]] is an icon of both Paris and France.]] During the Middle Ages, many fortified [[castle]]s were built by feudal nobles to mark their powers. Some French castles that survived are [[Chinon (castle)|Chinon]], [[Château d'Angers]], the massive [[Château de Vincennes]] and the so-called [[Cathar castles]]. During this era, France had been using [[Romanesque architecture]] like most of Western Europe. Some of the greatest examples of Romanesque churches in France are the [[Basilique de Saint-Sernin, Toulouse|Saint Sernin Basilica]] in [[Toulouse, France|Toulouse]], the largest romanesque church in Europe,<ref>{{cite web|url=http://www.europeupclose.com/article/toulouses-saint-sernin-largest-romanesque-church-in-europe/ |title=Toulouse’s Saint Sernin, Largest Romanesque Church in Europe |publisher=Europeupclose.com |date=22 February 1999 |accessdate=22 July 2011}}</ref> and the remains of the [[Cluny Abbey|Cluniac Abbey]]. The [[Gothic architecture]], originally named ''Opus Francigenum'' meaning « French work »,<ref>{{cite web|url=http://www.answers.com/topic/opus-francigenum-art |title=Opus Francigenum |publisher=Answers.com |accessdate=22 July 2011}}</ref> was born in [[Île-de-France]] and was the first French style of architecture to be copied in all Europe.<ref>{{cite web |url=http://www.justfrance.org/france/architecture/001.asp |title=The Gothic Period |publisher=Justfrance.org |accessdate=22 July 2011 |archivedate=18 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718181401/http://www.justfrance.org/france/architecture/001.asp |url-status=dead }}</ref> Northern France is the home of some of the most important Gothic [[cathedral]]s and basilicas, the first of these being the [[Saint Denis Basilica]] (used as the royal necropolis); other important French Gothic cathedrals are [[Cathedral of Chartres|Notre-Dame de Chartres]] and [[Amiens Cathedral|Notre-Dame d'Amiens]]. The kings were crowned in another important Gothic church: [[Notre-Dame de Reims]].<ref>{{fr icon}} [http://www.cathedrale-reims.culture.fr/histoire.html Histoire et Architecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809141112/http://www.cathedrale-reims.culture.fr/histoire.html |date=2016-08-09 }} – [http://www.cathedrale-reims.culture.fr/ Site officiel de la Cathedrale de Notre-Dame de Reims] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160717234437/http://www.cathedrale-reims.culture.fr/ |date=2016-07-17 }}</ref> Aside from churches, Gothic Architecture had been used for many religious palaces, the most important one being the [[Palais des Papes]] in Avignon. The final victory in the Hundred Years' War marked an important stage in the evolution of French architecture. It was the time of the [[French Renaissance]] and several artists from Italy were invited to the French court; many residential palaces were built in the [[Loire Valley]]. Such residential castles were the [[Château de Chambord]], the [[Château de Chenonceau]], or the [[Château d'Amboise]]. Following the renaissance and the end of the Middle Ages, [[French Baroque architecture|Baroque architecture]] replaced the traditional Gothic style. However, in France, baroque architecture found a greater success in the secular domain than in a religious one.<ref>{{fr icon}} Claude Lébedel – Les Splendeurs du Baroque en France: ''Histoire et splendeurs du baroque en France'' page 9: “Si en allant plus loin, on prononce les mots ‘art baroque en France’, on provoque alors le plus souvent une moue interrogative, parfois seulement étonnée, parfois franchement réprobatrice: Mais voyons, l'art baroque n'existe pas en France!”</ref> In the secular domain, the [[Palace of Versailles]] has many baroque features. [[Jules Hardouin Mansart]], who designed the extensions to Versailles, was one of the most influential French architect of the baroque era; he is famous for his dome at [[Les Invalides]].<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=jLmFbEdqBDUC&pg=PA86&dq=Mansart+influential#v=onepage&q=influential&f=false |title=Architecture and the Politics of Gender in Early Modern Europe |first=Helen|last= Hills|page=86 |isbn=9780754603092|publisher=Ashgate Publishing |year=2003}}</ref> Some of the most impressive provincial baroque architecture is found in places that were not yet French such as the [[Place Stanislas]] in [[Nancy, France|Nancy]]. On the military architectural side, [[Vauban]] designed some of the most efficient fortresses in Europe and became an influential military architect; as a result, imitations of his works can be found all over Europe, the Americas, Russia and Turkey.<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1283 |title=Fortifications of Vauban |publisher=Whc.unesco.org |date=8 July 2008 |accessdate=9 August 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.unesco.org/ |title=Official site of the UNESCO |publisher=Unesco.org |accessdate=9 August 2010}}</ref> After the Revolution, the [[Republicanism|Republicans]] favoured [[Neoclassicism]] although neoclassicism was introduced in France prior to the revolution with such building as the [[Panthéon, Paris|Parisian Pantheon]] or the [[Capitole de Toulouse]]. Built during the first French Empire, the [[Arc de Triomphe]] and [[Église de la Madeleine|Sainte Marie-Madeleine]] represent the best example of [[Empire style]] architecture.<ref>{{cite book |title= Paris: City Guide |year= 2008 |publisher=Lonely Planet |isbn=1-74059-850-4|page= 48 |url=http://books.google.com/?id=OtabdzMdbboC&pg=PA48}}</ref> Under [[Napoleon III]], a new wave of urbanism and architecture was given birth; extravagant buildings such as the neo-baroque [[Palais Garnier]] were built. The urban planning of the time was very organised and rigorous; for example, [[Haussmann's renovation of Paris]]. The architecture associated to this era is named [[Second Empire (architecture)|Second Empire]] in English, the term being taken from the [[Second French Empire]]. At this time there was a strong Gothic resurgence across Europe and in France; the associated architect was [[Eugène Viollet-le-Duc]]. In the late 19th century, [[Gustave Eiffel]] designed many bridges, such as [[Garabit viaduct]], and remains one of the most influential bridge designers of his time, although he is best remembered for the iconic [[Eiffel Tower]]. In the 20th century, French-Swiss architect [[Le Corbusier]] designed several buildings in France. More recently, French architects have combined both modern and old architectural styles. The [[Louvre Pyramid]] is an example of modern architecture added to an older building. The most difficult buildings to integrate within French cities are skyscrapers, as they are visible from afar. For instance, in Paris, since 1977, new buildings had to be under 37 meters, or 121 feet.<ref>[http://lci.tf1.fr/posez-vos-questions/2008-07/gratte-ciel-paris-pensez-vous-4872555.html Des gratte-ciel à Paris : qu'en pensez-vous ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101029152433/http://lci.tf1.fr/posez-vos-questions/2008-07/gratte-ciel-paris-pensez-vous-4872555.html |date=2010-10-29 }} – [[La Chaîne Info|LCI]]</ref> France's largest financial district is [[La Defense]], where a significant number of skyscrapers are located.<ref>[http://www.groupenci.com/uk/ile-de-france/defense.com-square.html In the heart of the main European Business area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729154317/http://www.groupenci.com/uk/ile-de-france/defense.com-square.html |date=2010-07-29 }} – NCI Business Center</ref> Other massive buildings that are a challenge to integrate into their environment are large bridges; an example of the way this has been done is the [[Millau Viaduct]]. Some famous modern French architects include [[Jean Nouvel]], [[Dominique Perrault]], [[Christian de Portzamparc]] or [[Paul Andreu]]. === អក្សរសិល្ប៍ === {{Main|French literature}} [[File:French literary figures.jpg|thumb|French literary figures. Clockwise from top left: [[Molière]] is the most played author in the [[Comédie-Française]];<ref>{{fr icon}} [http://www.comedie-francaise.fr/histoire-et-patrimoine?id=525 Auteurs et répertoires] – Official site of the Comédie Française</ref> [[Victor Hugo]] is one of the most important French novelists and poets, and is sometimes seen as the greatest French writer of all time.<ref name = victor>{{cite web|url=http://www.lecavalierbleu.com/images/30/extrait_75.pdf |title=Victor Hugo est le plus grand écrivain français |format=PDF |date= |accessdate=29 September 2013}}</ref> 19th-century poet, writer, and translator [[Charles Baudelaire]]; 20th-century philosopher and novelist [[Jean-Paul Sartre]]. |តំនភ្ជាប់=Special:FilePath/French_literary_figures.jpg]] The earliest French literature dates from the [[Middle Age]]s, when what is now known as modern France did not have a single, uniform language. There were several languages and dialects and writers used their own spelling and grammar. Some authors of French mediaeval texts are unknown, such as ''[[Tristan and Iseult]]'' and ''[[Lancelot-Grail]]''. Other authors are known, for example [[Chrétien de Troyes]] and [[William IX of Aquitaine|Duke William IX of Aquitaine]], who wrote in [[Occitan]]. Much mediaeval French poetry and literature were inspired by the legends of the [[Matter of France]], such as ''[[The Song of Roland]]'' and the various [[chansons de geste]]. The ''Roman de Renart'', written in 1175 by Perrout de Saint Cloude, tells the story of the mediaeval character [[Reynard]] ('the Fox') and is another example of early French writing. An important 16th-century writer was [[François Rabelais]], whose novel ''[[Gargantua and Pantagruel]]'' has remained famous and appreciated until now. [[Michel de Montaigne]] was the other major figure of the French literature during that century. His most famous work, ''[[Essays (Montaigne)|Essais]]'', created the literary genre of the essay.<ref>{{cite web |url=http://www.humanistictexts.org/montaigne.htm |title=Montaigne |publisher=Humanistictexts.org |accessdate=22 July 2011 |archivedate=25 ឧសភា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525201508/http://www.humanistictexts.org/montaigne.htm |url-status=dead }}</ref> [[French poetry]] during that century was embodied by [[Pierre de Ronsard]] and [[Joachim du Bellay]]. Both writers founded the [[La Pléiade]] literary movement. During the 17th century, [[Madame de La Fayette]] published anonymously ''[[La Princesse de Clèves]]'', a novel that is considered to be one of the very first [[psychological novel]]s of all times.<ref>{{cite web|url=http://www.radiodramareviews.com/id438.html |title=La Princesse de Cleves by Madame de Lafayette, adapted by Jo Clifford |publisher=Radiodramareviews.com |date=28 February 2010 |accessdate=22 July 2011}}</ref> [[Jean de La Fontaine]] is one of the most famous [[fabulist]] of that time, as he wrote hundreds of fables, some being far more famous than others, such as ''[[The Ant and the Grasshopper]]''. Generations of French pupils had to learn his fables, that were seen as helping teaching [[wisdom]] and [[common sense]] to the young people. Some of his verses have entered the popular language to become proverbs.<ref>{{cite web|url=http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Jean_de_La_Fontaine |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618002516/http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Jean_de_La_Fontaine |archivedate=18 June 2009 |title=Jean de la Fontaine |publisher=Newworldencyclopedia.org |accessdate=22 July 2011}}</ref> [[Jean Racine]], whose incredible mastery of the [[alexandrine]] and of the French language has been praised for centuries, created plays such as ''[[Phèdre]]'' or ''[[Britannicus]]''. He is, along with [[Pierre Corneille]] (''[[Le Cid]]'') and Molière, considered as one of the three great dramatists of the France's [[Louis XIV of France#Patronage o the arts|golden age]]. Molière, who is deemed to be one of the greatest masters of comedy of the [[Western literature]],<ref>"Author of some of the finest comedies in the history of the theater." Hartnoll, Phyllis (ed.). The Oxford Companion to the Theatre, 1983, Oxford University Press, p. 554</ref> wrote [[Molière#List of major works|dozens of plays]], including ''[[Le Misanthrope]]'', ''[[L'Avare]]'', ''[[Le Malade imaginaire]]'', and ''[[Le Bourgeois Gentilhomme]]''. His plays have been so popular around the world that French language is sometimes dubbed as "the language of Molière" (''la langue de Molière''),<ref>{{cite news|last=Randall |first=Colin |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1475046/France-looks-to-the-law-to-save-the-language-of-Moliere.html |title=France looks to the law to save the language of Molière |work=The Daily Telegraph |location=London |date=25 October 2004 |accessdate=22 July 2011 }}</ref> just like English is considered as "the language of [[Shakespeare]]". French literature and poetry flourished even more in the 18th and 19th centuries. [[Denis Diderot]]'s best-known works are ''[[Jacques the Fatalist]]'' and ''[[Rameau's Nephew]]''. He is however best known for being the main redactor of the ''[[Encyclopédie]]'', whose aim was to sum up all the knowledge of his century (in fields such as arts, sciences, languages, philosophy) and to present them to the people, in order to fight ignorance and [[obscurantism]]. During that same century, [[Charles Perrault]] was a prolific writer of famous children's fairy tales including ''[[Puss in Boots]]'', ''[[Cinderella]]'', ''[[Sleeping Beauty]]'' and ''[[Bluebeard]]''. At the start of the 19th century, [[symbolist poetry]] was an important movement in French literature, with poets such as Charles Baudelaire, [[Paul Verlaine]] and [[Stéphane Mallarmé]].<ref>{{fr icon}} [http://users.skynet.be/litterature/symbolisme/symbolismefrancais.htm Le symbolisme français] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180307192737/http://users.skynet.be/litterature/symbolisme/symbolismefrancais.htm |date=2018-03-07 }}</ref> The 19th century saw the writings of many renowned French authors. Victor Hugo is sometimes seen as "the greatest French writer of all times"<ref name = victor/> for excelling in all [[literary genre]]s. The preface of his play ''[[Cromwell (play)|Cromwell]]'' is considered to be the manifesto of the [[Romanticism|Romantic movement]]. ''[[:fr:Les Contemplations|Les Contemplations]]'' and ''[[La Légende des siècles]]'' are considered as "poetic masterpieces",<ref name = hugo>{{cite web |url=http://www.enotes.com/victor-hugo-criticism/hugo-victor |title=Victor Hugo 1802–1885 |publisher=Enotes.com |accessdate=16 July 2011 |archivedate=16 វិច្ឆិកា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116174008/http://www.enotes.com/victor-hugo-criticism/hugo-victor |url-status=dead }}</ref> Hugo's verse having been compared to that of Shakespeare, [[Dante]] and [[Homer]].<ref name = hugo/> His novel ''[[Les Misérables]]'' is widely seen as one of the greatest novel ever written<ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/people/100_novel.html |title=All-Time 100 Best Novels List |publisher=Adherents.com |accessdate=22 July 2011 |archivedate=18 មីនា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180318194508/http://www.adherents.com/people/100_novel.html |url-status=dead }}</ref> and ''[[The Hunchback of Notre-Dame|The Hunchback of Notre Dame]]'' has remained immensely popular. Other major authors of that century include [[Alexandre Dumas]] (''[[The Three Musketeers]]'' and ''[[The Count of Monte-Cristo]]''), [[Jules Verne]] (''[[Twenty Thousand Leagues Under the Sea]]''), [[Émile Zola]] (''[[Les Rougon-Macquart]]''), [[Honoré de Balzac]] (''[[La Comédie humaine]]''), [[Guy de Maupassant]], [[Théophile Gautier]] and [[Stendhal]] (''[[The Red and the Black]]'', ''[[The Charterhouse of Parma]]''), whose works are amongst the most well known in France and the world. The [[Prix Goncourt]] is a French literary prize first awarded in 1903.<ref>{{fr icon}} [http://www.academie-goncourt.fr/?article=1229174089 La première Académie Goncourt]&nbsp;– [http://www.academie-goncourt.fr/? Site officiel de l'Académie Goncourt]</ref> Important writers of the 20th century include [[Marcel Proust]], [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Albert Camus]], and [[Jean-Paul Sartre]]. [[Antoine de Saint Exupéry]] wrote ''[[The Little Prince|Little Prince]]'' which has remained popular for decades with children and adults around the world.<ref>{{cite web |url=http://www.completelynovel.com/books/50599 |title=The Little Prince |publisher=Completelynovel.com |accessdate=22 July 2011 |archivedate=30 កញ្ញា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180930232031/http://www.completelynovel.com/books/50599 |url-status=dead }}</ref> As of 2010, French authors had more [[Nobel Prize in Literature|Literature Nobel Prizes]] than [[List of Nobel laureates in Literature#Laureates per country|those of any other nation]].<ref>National Literature Nobel Prize shares 1901–2009 [http://www.idsia.ch/~juergen/lit.html by citizenship at the time of the award] and [http://www.idsia.ch/~juergen/litnat.html by country of birth]. From [[Jürgen Schmidhuber|J. Schmidhuber]] (2010), [http://www.idsia.ch/~juergen/nobelshare.html Evolution of National Nobel Prize Shares in the 20th century] at [http://arxiv.org/abs/1009.2634 arXiv:1009.2634v1]</ref> === ទស្សនវិជ្ជា === {{main|French philosophy}} Medieval philosophy was dominated by [[Scholasticism]] until the emergence of [[Humanism in France|Humanism]] in the Renaissance. [[Modern philosophy]] began in France in the 17th century with the philosophy of [[René Descartes]], [[Blaise Pascal]], and [[Nicolas Malebranche]]. Descartes revitalised [[Western philosophy]], which had been declined after the Greek and Roman eras.<ref>{{cite web|url=http://www.friesian.com/hist-2.htm |title=The Beginning of Modern Sciences |publisher=Friesian.com |accessdate=16 July 2011}}</ref> His ''[[Meditations on First Philosophy]]'' changed the primary object of philosophical thought and raised some of the most fundamental problems for foreigners such as [[Spinoza]], [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]], [[David Hume|Hume]], [[George Berkeley|Berkeley]], and [[Immanuel Kant|Kant]]. [[File:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|thumb|upright|left|[[René Descartes]], founder of modern philosophy.]] During the 18th century, French philosophers produced one of the most important works of the [[Age of Enlightenment]]. In ''[[The Spirit of the Laws]]'', [[Baron de Montesquieu]] theorized the principle of [[separation of powers]], which has been implemented in all [[liberal democracy|liberal democracies]] since [[Separation of powers under the United States Constitution|it was first applied in the United States]]. In ''[[Du contrat social ou Principes du droit politique|The Social Contract]]'', [[Jean-Jacques Rousseau]] openly criticized the European [[Divine right monarchy|divine right monarchies]] and strongly affirmed the principle of the [[sovereignty of the people]]. [[Voltaire]] came to embody the Enlightenment with his defence of civil liberties, such as the right to a free trial and freedom of religion. 19th-century French thought was targeted at responding to the social malaise following the French Revolution. Rationalist philosophers such as [[Victor Cousin]] and [[Auguste Comte]], who called for a new social doctrine, were opposed by reactionnary thinkers such as [[Joseph de Maistre]], [[Louis Gabriel Ambroise de Bonald|Louis de Bonald]] and [[Hugues Felicité Robert de Lamennais|Lamennais]], who blamed the rationalist rejection of traditional order. De Maistre is considered, together with the Englishman [[Edmund Burke]], one of the founders of European conservatism, while Comte is regarded as the founder of [[positivism]] and [[sociology]]. In the early 20th century, French [[Spiritualism (philosophy)|spiritualist]] thinkers such as [[Maine de Biran]], [[Henri Bergson]] and [[Louis Lavelle]] influenced Anglo-Saxon thought, including the Americans [[Charles Sanders Peirce]] and [[William James]], and the Englishman [[Alfred North Whitehead]]. In the late 20th century, partly influenced by German [[Phenomenology (philosophy)|phenomenology]] and [[existentialism]], [[postmodern philosophy]] began in France, with notable [[post-structuralism|post-structuralist]] thinkers including [[Jean-François Lyotard]], [[Jean Baudrillard]], [[Jacques Derrida]], [[Jacques Lacan]], [[Michel Foucault]] and [[Gilles Deleuze]]. === Sciences === {{Main|List of French inventions and discoveries}} [[File:Ariane4.jpg|thumb|upright|right|[[Ariane 4]] launched from [[Kourou]], [[French Guiana]] (1988)]] France has been since the [[Middle Ages]] a major focus of knowledge and discoveries. Around the beginning of the 11th century [[Pope Sylvester II]] reintroduced the [[abacus]] and [[armillary sphere]], and introduced [[Arabic numerals]] and [[clock]]s to northern and western Europe.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/livesnecromance04godwgoog|title=Lives of the Necromancers|author=William Godwin|year=1876|page=232}}</ref> The [[University of Paris]], founded in the mid-12th century, is still one of the most important universities of the Western world.<ref>André Thuilier, Histoire de l’université de Paris et de la Sorbonne, Paris, Nouvelle librairie de France, 1994</ref> In the 17th century, [[René Descartes]] defined a [[Rationalism|method for the acquisition of scientific knowledge]], while [[Blaise Pascal]] became famous for his work on [[probability]] and [[fluid mechanics]]. They were both key figures of the [[Scientific revolution]] which erupted in Europe during this period. The [[French Academy of Sciences|Academy of Sciences]] was founded by [[Louis XIV]] to encourage and protect the spirit of [[French people|French]] [[Scientific method|scientific research]]. It was at the forefront of scientific developments in Europe in the 17th and 18th centuries. It is one of the earliest [[academy of sciences|academies of sciences]]. The [[Age of Enlightenment]] was marked by the work of biologist [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon|Buffon]] and chemist [[Antoine Lavoisier|Lavoisier]], who discovered the role of [[oxygen]] in [[combustion]], while [[Denis Diderot|Diderot]] and [[Jean le Rond d'Alembert|D'Alembert]] published the ''[[Encyclopédie]]'' which aimed to give access to "useful knowledge" to the people, a knowledge that they can apply to their everyday life.<ref>Burke, Peter, A social history of knowledge: from Gutenberg to Diderot, Malden: Blackwell Publishers Inc., 2000, p.17</ref> With the [[Industrial Revolution]], the 19th century saw spectacular scientific developments in France with scientists such as [[Augustin Fresnel]], founder of modern [[optics]], [[Nicolas Léonard Sadi Carnot|Sadi Carnot]] who laid the foundations of [[thermodynamics]], or [[Louis Pasteur]], a pioneer of [[microbiology]]. Other eminent French scientists of the 19th century have their [[List of the 72 names on the Eiffel Tower|names inscribed on the Eiffel Tower]]. Famous French scientists of the 20th century include the mathematician and physicist [[Henri Poincaré]], physicists [[Henri Becquerel]], [[Pierre Curie|Pierre]] and [[Marie Curie]], remained famous for their work on [[radioactivity]], the physicist [[Paul Langevin]] or virologist [[Luc Montagnier]], co-discoverer of [[HIV AIDS]]. As of 2012, [[List of Nobel laureates by country|65 French]] people have been awarded a [[Nobel Prize]]<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/ |title=All Nobel Prizes |publisher=Nobel Media |accessdate=10 October 2012}}</ref> and 11 have received the [[Fields Medal]].<ref>{{cite web |url=http://www.mathunion.org/general/prizes/fields/prizewinners/ |title=List of Fields Medallists |publisher=International Mathematical Union |accessdate=10 October 2012}}</ref> === តន្ត្រី === {{Main|Music of France}} [[File:Gainsbourgb.jpg|thumb|upright|[[Serge Gainsbourg]], one of the world's most influential popular musicians.<ref>{{cite web|author=2003年4月21日 (月) |url=http://www.hmv.co.jp/news/newsDetail.asp?newsnum=304080038 |title=The 100 Greatest Artists – No. 62 |publisher=Hmv.co.jp |date= |accessdate=25 January 2011}}</ref>]] France has a long and varied musical history. It experienced a golden age in the 17th century thanks to Louis XIV, who employed several musicians and composers in the royal court. The most renowned composers of this period include [[Marc-Antoine Charpentier]], [[François Couperin]], [[Michel-Richard Delalande]], [[Jean-Baptiste Lully]] and [[Marin Marais]], all of them composers at the court. After the death of the "Roi Soleil", French musical creation lost dynamism, but in the next century the music of [[Jean-Philippe Rameau]] reached some prestige, and today he is still one of the most renowned French composers. French classical music knew a revival in the 19th and 20th century, at the end of the romantic movement, at first with opera composers [[Hector Berlioz]], [[Georges Bizet]], [[Gabriel Fauré]], [[Charles Gounod]], [[Jacques Offenbach]], [[Édouard Lalo]], [[Jules Massenet]] and [[Camille Saint-Saëns]]. This period was a golden age for operas, being popular in the country the [[opéra bouffon]], the [[opera-ballet]] and the [[opéra comique]] genres. Later came precursors of modern classical music [[Érik Satie]], [[Francis Poulenc]], and above all [[Maurice Ravel]] and [[Claude Debussy]], who invented new musical forms.<ref>{{cite web|last=Huizenga |first=Tom |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4957580 |title=Debussy's 'La Mer' Marks 100th Birthday |publisher=Npr.org |date=14 October 2005 |accessdate=22 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=92338564 |title=Debussy's Musical Game of Deception |publisher=Npr.org |date=12 July 2008 |accessdate=22 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.classicfm.co.uk/music/composers/c-g/claude-debussy/ |title=Biography of Claude Debussy |publisher=Classicfm.co.uk |accessdate=22 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.classicfm.co.uk/music/composers/n-r/maurice-ravel/ |title=Biography of Maurice Ravel |publisher=Classicfm.co.uk |accessdate=22 July 2011}}</ref> More recently, at the middle of the 20th century, [[Maurice Ohana]], [[Pierre Schaeffer]] and [[Pierre Boulez]] contributed to the evolutions of [[contemporary classical music]].<ref>{{cite web|last=Boulez |first=Pierre |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126668117 |title=Composer-Conductor Pierre Boulez At 85 |publisher=Npr.org |accessdate=22 July 2011}}</ref> [[File:DaftAlive.jpeg|thumb|[[Daft Punk]], pioneers of the [[French house]].]] French music then followed the rapid emergence of pop and rock music at the middle of the 20th century. Although English-speaking creations achieved popularity in the country, [[French popular music|French pop music]], known as ''[[chanson française]]'', has also remained very popular. Among the most important French artists of the century are [[Édith Piaf]], [[Georges Brassens]], [[Léo Ferré]], [[Charles Aznavour]] and [[Serge Gainsbourg]]. Although there are very few rock bands in France compared to English-speaking countries,<ref>[[Radio France Internationale|RFI Musique]], [http://www.rfimusic.com/artist/rock/noir-desir/biography Biography of Noir Désir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160430102257/http://www.rfimusic.com/artist/rock/noir-desir/biography |date=2016-04-30 }}, March 2009 : “Rock music doesn't come naturally to the French. A Latin country, with more affinity to poetry and melody, France has very rarely produced talented rock musicians. Rock music has other, more Anglo-Saxon ingredients”</ref> bands such as [[Noir Désir]], [[Mano Negra]], [[Niagara (band)|Niagara]], [[Les Rita Mitsouko]] and more recently [[Superbus (band)|Superbus]], [[Phoenix (band)|Phoenix]] and [[Gojira (band)|Gojira]]<ref name=frmusic>France Diplomatie, [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/french-music-has-the-whole-planet-singing_13031.html French music has the whole planet singing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222105333/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/french-music-has-the-whole-planet-singing_13031.html |date=2010-12-22 }}, June 2009</ref> have reached worldwide popularity. Other French artists with international careers have been popular in several countries, for example female singers [[Dalida]], [[Mireille Mathieu]] and [[Mylène Farmer]],<ref name=frmusic/> electronic music pioneers [[Jean-Michel Jarre]], [[Laurent Garnier]] and [[Bob Sinclar]], and later [[Martin Solveig]] and [[David Guetta]]. In the 1990s and 2000s (decade), electronic duos [[Daft Punk]], [[Justice (French band)|Justice]] and [[Air (French band)|Air]] also reached worldwide popularity and contributed to the reputation of modern electronic music in the world.<ref name=frmusic/><ref>The Telegraph, [http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3669339/Daft-Punk-Behind-the-robot-masks.html Daft Punk: Behind the robot masks], 17 November 2007 : "Daft Punk were in many ways responsible for turning the spotlight on a new, cool underground of French music in the late 1990s, including bestselling acts such as Air, and have been a huge influence on the current generation of international star DJs"</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1721450.stm |title=The return of French pop music |publisher=BBC News |date=20 December 2001 |accessdate=22 July 2011}}</ref> Among current musical events and institutions in France, many are dedicated to classical music and operas. The most prestigious institutions are the state-owned [[Paris National Opera]] (with its two sites [[Palais Garnier]] and [[Opéra Bastille]]), the [[Opéra National de Lyon]], the [[Théâtre du Châtelet]] in Paris, the [[Théâtre du Capitole]] in [[Toulouse]] and the [[Grand Théâtre de Bordeaux]]. As for music festivals, there are several events organized, the most popular being the [[Eurockéennes]] and [[Rock en Seine]]. The [[Fête de la Musique]], imitated by many foreign cities, was first launched by the French government in 1982.<ref>Ministry of Culture of France, [http://www.fetedelamusique.culture.fr/site-2010/?page_id=550 About « Fête de la Musique »] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515071351/http://www.fetedelamusique.culture.fr/site-2010/?page_id=550 |date=2010-05-15 }}</ref><ref>France Diplomatie, [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/fete-musique-21 June 2007_9392.html Fête de la Musique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118060250/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/fete-musique-21 |date=18 មករា 2012 }}, 21 June 2007</ref> Major music halls and venues in France include [[Le Zénith]] sites present in many cities and other places in Paris ([[Paris Olympia]], [[Théâtre Mogador]], [[Élysée Montmartre]], etc.). === Cinema === {{Main|Cinema of France}} [[File:Palmed'or.jpg|thumb|A ''[[Palme d'Or]]'' from the [[Cannes Film Festival]], the world's most prestigious and publicized film festival.<ref>{{cite news|url = http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/subjects/c/cannes_international_film_festival/index.html|title = Cannes International Film Festival|work=New York Times | first=Manohla|last=Dargis}}</ref><ref>{{cite news|url = http://www.nytimes.com/2012/05/16/arts/16iht-lim16.html?_r=1&ref=movies|title = They'll Always Have Cannes|work=New York Times | first=Dennis|last=Lim}}</ref><ref>{{cite news|url = http://www.forbes.com/2008/05/14/cannes-properties-luxury-forbeslife-cx_mw_0514realestate_slide.html?thisSpeed=15000|title = In Pictures: Chic Cannes Hideaways|work=Forbes | first=Matt|last=Woolsey}}</ref>]] France has historical and strong links with [[Filmmaking|cinema]], with two [[Frenchmen]], Auguste and Louis Lumière (known as the [[Auguste and Louis Lumière|Lumière Brothers]]) having created cinema in 1895.<ref>{{fr icon}} [http://www.larousse.fr/encyclopedie/personnage/Lumière/130661 Les frères Lumière]</ref> France remains a leader in filmmaking, as of 2006 producing more films than any other European country.<ref>{{cite web |url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx |title=Cinema: production of feature films |publisher=Stats.uis.unesco.org |accessdate=22 July 2011 |archivedate=16 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716104117/http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx |url-status=dead }}</ref> The nation also hosts the [[Cannes Festival]], one of the most important and famous film festivals in the world.<ref>{{cite web |url=http://www.cannesguide.com/basics/ |title=Cannes&nbsp;– a festival virgin's guide |publisher=Cannesguide.com |date=15 Februatype_item=ART_ARCH_30Jry 2007 |accessdate=22 July 2011 |archivedate=12 កញ្ញា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160912231419/http://www.cannesguide.com/basics/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.whatsonwhen.com/sisp/index.htm?fx=event&event_id=21731 |title=Cannes Film Festival &#124; Palais des Festivals, Cannes, France |publisher=Whatsonwhen.com |date= |accessdate=22 June 2012 |archivedate=10 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120610125315/http://www.whatsonwhen.com/sisp/index.htm?fx=event&event_id=21731 |url-status=dead }}</ref> Although the French film market is dominated by [[Hollywood]], France is the only nation in the world where American films make up the smallest share of total film revenues, at 50%, compared with 77% in Germany and 69% in Japan.<ref name = erudit>{{fr icon}} Damien Rousselière [http://www.erudit.org/revue/hphi/2005/v15/n2/801295ar.pdf Cinéma et diversité culturelle: le cinéma indépendant face à la mondialisation des industries culturelles]. ''Horizons philosophiques'' Vol. 15 No. 2 2005</ref> French films account for 35% of the total film revenues of France, which is the highest percentage of national film revenues in the developed world outside the United States, compared to 14% in Spain and 8% in the UK.<ref name = erudit/> Until recently, France had for centuries been the cultural center of the world,<ref name=exception/> although its dominant position has been surpassed by the [[American culture|United States]]. Subsequently, France takes steps in protecting and promoting its culture, becoming a leading advocate of the [[cultural exception]].<ref>Joëlle Farchy (1999) [http://www.scienceshumaines.com/la-fin-de-l-exception-culturelle_fr_10912.html La Fin de l'exception culturelle ?] [[CNRS]] ISBN 978-2-271-05633-7</ref> The nation succeeded in convincing all EU members to refuse to include culture and audiovisuals in the list of liberalized sectors of the WTO in 1993.<ref>[http://www.culture.gouv.fr/culture/actualites/politique/diversite/wto-en2.htm The cultural exception is not negotiable by Catherine Trautmann] – Ministry of Culture</ref> Moreover, this decision was confirmed in a voting in the [[UNESCO]] in 2005, and the principle of "cultural exception" won an overwhelming victory: 198 countries voted for it, only 2 countries, the U.S and Israel, voted against it.<ref>{{fr icon}} [http://www.fnsac-cgt.com/administration/upload/ARTICLE%20UNESCO%20CONF%201602_06%20(3).pdf La Convention UNESCO pour la diversité culturelle : vers un droit international culturel contraignant ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427020210/http://www.fnsac-cgt.com/administration/upload/ARTICLE%20UNESCO%20CONF%201602_06%20%283%29.pdf |date=2011-04-27 }} – www.fnsac-cgt.com</ref> === Fashion === {{main|French fashion}} [[File:Channel headquarters bordercropped.jpg|thumb|[[Chanel]]'s headquarters on the [[Place Vendôme]], Paris.]] Fashion has been an important industry and cultural export of France since the 17th century, and modern "haute couture" originated in Paris in the 1860s. Today, Paris, along with London, Milan, and New York City, is considered one of the world's fashion capitals, and the city is home or headquarters to many of the premier fashion houses. The expression [[Haute couture]] is, in France, a legally protected name, guaranteeing certain quality standards. The association of France with fashion and style ({{lang-fr|link=no|la mode}}) dates largely to the reign of [[Louis XIV of France|Louis XIV]]<ref>Kelly, 181. DeJean, chapters 2–4.</ref> when the luxury goods industries in France came increasingly under royal control and the French royal court became, arguably, the arbiter of taste and style in Europe. But France renewed its dominance of the high fashion ({{lang-fr|link=no|couture or haute couture}}) industry in the years 1860–1960 through the establishing of the great [[couturier]] houses such as Chanel, [[Christian Dior S.A.|Dior]], and [[Givenchy]]. The French perfume industry is world leader in its sector and is centered around the town of [[Grasse]].<ref>{{Cite web|url=https://about-france.com/tourism/french-perfume|title=French perfume - the fragrances of France|website=about-france.com|language=en|accessdate=2025-11-22}}</ref> In the 1960s, the elitist "Haute couture" came under criticism from France's [[May 1968 in France|youth culture]]. In 1966, the designer [[Yves Saint Laurent (designer)|Yves Saint Laurent]] broke with established Haute Couture norms by launching a [[prêt-à-porter]] ("ready to wear") line and expanding French fashion into mass manufacturing. With a greater focus on marketing and manufacturing, new trends were established by [[Sonia Rykiel]], [[Thierry Mugler]], [[Claude Montana]], [[Jean-Paul Gaultier]] and [[Christian Lacroix]] in the 1970s and 1980s. The 1990s saw a conglomeration of many French couture houses under luxury giants and multinationals such as [[LVMH]]. === ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ === {{Main|Telecommunications in France}} Compared to other developed countries, the French do not spend much time reading newspapers, due to the popularity of broadcast media. Best-selling daily national newspapers in France are ''[[Le Monde]]'' and ''[[Le Figaro]]'', with around 300,000 copies sold daily, but also ''[[L'Équipe]]'', dedicated to sports coverage.<ref>{{fr icon}} OJD, "Observatoire de la Presse", [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQN/ Presse Quotidienne Nationale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507013851/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQN/ |date=2010-05-07 }}</ref> In the past years, free dailies made a breakthrough, with ''[[Metro International|Metro]]'', ''[[20 minutes (France)|20 Minutes]]'' and ''Direct Plus'' distributed at more than 650,000 copies respectively.<ref>{{fr icon}} OJD, [http://www.ojd.com/pgi/section/ Presse Gratuite d'Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204123544/http://www.ojd.com/pgi/section |date=2010-12-04 }}. November 2011</ref> However, the widest circulations are reached by regional daily ''[[Ouest France]]'' with more than 750,000 copies sold, and the 50 other regional papers have also high sales.<ref>{{fr icon}} Observatoire de la Presse, [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQRD/ Presse Quotidienne Régionale et Départementale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507014206/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQRD/ |date=2010-05-07 }}</ref><ref>{{fr icon}} OJD, "Bureau Presse Payante Grand Public", [http://www.ojd.com/chiffres/section/PPGP/print?submitted=1&section=PPGP&famille=2&thema=&search=&go=Lancer+la+recherche Presse Quotidienne Régionale et Départementale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425131947/http://www.ojd.com/chiffres/section/PPGP/print?submitted=1&section=PPGP&famille=2&thema=&search=&go=Lancer+la+recherche |date=2011-04-25 }}</ref> The sector of weekly magazines is stronger and diversified with more than 400 specialized weekly magazines published in the country.<ref>{{fr icon}} Observatoire de la Presse, [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PMAG/ Presse Magazine – Synthèse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100929204536/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PMAG |date=2010-09-29 }}</ref> The most influential news magazine are left-wing ''[[Le Nouvel Observateur]]'', centrist ''[[L'Express (France)|L'Express]]'' and right-wing ''[[Le Point]]'' (more than 400.000 copies),<ref>{{fr icon}} Observatoire de la Presse, [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_NEWS/ Presse News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100929204512/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_NEWS |date=2010-09-29 }}</ref> but the highest circulation for weeklies is reached by TV magazines and by women’s magazines, among them ''[[Marie Claire]]'' and ''[[ELLE]]'', which have foreign versions. Influential weeklies also include investigative and satirical papers ''[[Le Canard Enchaîné]]'' and ''[[Charlie Hebdo]]'', as well as ''[[Paris Match]]''. Like in most industrialized nations, the print media have been affected by a [[Newspaper crisis|severe crisis]] in the past decade. In 2008, the government have launched a major initiative to help the sector reform to be financially independent,<ref>''[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]'', [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/3125110/Nicolas-Sarkozy-French-media-faces-death-without-reform.html Nicolas Sarkozy: French media faces 'death' without reform] 2 October 2008</ref><ref>French government portal, [http://www.gouvernement.fr/gouvernement/lancement-des-etats-generaux-de-la-presse Lancement des états généraux de la presse] 2 October 2008 [Launching of General State of written media]</ref> but in 2009 it had to give 600.000 euros to help the print media cope with the [[Global financial crisis of 2008-2009|economic crisis]], in addition to existing subsidies.<ref>{{cite web|author=Angelique Chrisafis in Paris |url=http://www.guardian.co.uk/media/2009/jan/23/sarkozy-pledges-state-aid-to-newspapers |title=Sarkozy pledges €600m to newspapers |publisher=Guardian |date= |accessdate=21 June 2012}}</ref> In 1974, after years of centralized monopoly on radio and television, the governmental agency [[ORTF]] was split into several national institutions, but the three already-existing TV channels and four national radio stations<ref>Radio France, "L'entreprise", [https://web.archive.org/web/20110722004341/http://www.radiofrance.fr/lentreprise/reperes/statuts/ Repères]. Landmarks of Radio France company</ref><ref name=mediapol>{{fr icon}} Vie Publique, [http://www.vie-publique.fr/politiques-publiques/politique-audiovisuel/chronologie/ Chronologie de la politique de l’audiovisuel] 20 August 2004 [Chronology of policy for audiovisual]</ref> remained under state-control. It was only in 1981 that the government allowed free broadcasting in the territory, ending state monopoly on radio.<ref name=mediapol/> French television was partly liberalized in the next two decade with the creation of several commercial channels, mainly thanks to cable and satellite television. In 2005 the national service [[Télévision Numérique Terrestre]] introduced digital television all over the territory, allowing the creation of other channels. The four existing national channels are now owned by state-owned consortium [[France Télévisions]], while public broadcasting group [[Radio France]] run five national radio stations. Among these public media are [[Radio France Internationale]], which broadcasts programs in French all over the world, and Franco-German TV channel [[TV5 Monde]]. In 2006, the government created global news channel [[France 24]]. Long-established TV channels [[TF1]] (privatized in 1987), [[France 2]] and [[France 3]] have the highest shares, while radio stations [[RTL (French radio)|RTL]], [[Europe 1]] and state-owned [[France Inter]] are the least listened to. === សង្គម === [[File:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|thumb|right|[[Marianne]], in a painting by [[Eugène Delacroix]], ''La Liberté guidant le peuple'' ([[Liberty Leading the People]]) (1830)]] According to a BBC poll in 2010, based on 29,977 responses in 28 countries, France is globally seen as a positive influence in the world's affairs: 49% have a positive view of the country's influence, whereas 19% have a negative view.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8626041.stm |title=World warming to US under Obama, BBC poll suggests |publisher=BBC News |date=19 April 2010 |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/shared/bsp/hi/pdfs/160410bbcwspoll.pdf|title=Global Views of United States Improve While Other Countries Decline|format=PDF|date=18 April 2010 |work=BBC News |accessdate=26 December 2011 }}</ref> The [[Nation Brands Index|Nation Brand Index]] of 2008 suggested that France has the second best international reputation, only behind [[Germany#Society|Germany]].<ref>{{cite web |url=http://www.gfk.com/group/press_information/press_releases/003055/index.en.html |title=Germany on Top, U.S. Seventh in Nation Brands IndexSM |publisher=Gfk.com |accessdate=9 August 2010 |archivedate=25 សីហា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100825075750/http://www.gfk.com/group/press_information/press_releases/003055/index.en.html |url-status=dead }}</ref> According to a poll in 2011, the French were found to have the highest level of religious tolerance and to be the country where the highest proportion of the population defines its identity primarily in term of nationality and not religion.<ref name=pewmwtp>{{cite web|title=Muslim-Western tensions persist|url=http://www.pewglobal.org/files/2011/07/Pew-Global-Attitudes-Muslim-Western-Relations-FINAL-FOR-PRINT-July-21-2011.pdf|format=PDF|publisher=Pew Research Center|accessdate=17 November 2011|archivedate=3 ធ្នូ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111203105340/http://www.pewglobal.org/files/2011/07/Pew-Global-Attitudes-Muslim-Western-Relations-FINAL-FOR-PRINT-July-21-2011.pdf|url-status=dead}}</ref> 69% of French have a favourable view of the US, making France one of the most pro-American countries in the world.<ref>{{cite web|title=Opinion of the United States|url=http://www.pewglobal.org/database/?indicator=1 |publisher=Pew Research Center|year=2012}}</ref> In January 2010, the [[magazine]] [[International Living]] ranked France as "best country to live in", ahead of 193 other countries, for the fifth year running.<ref>{{cite web|author=Peter Allen |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1240988/France-tops-list-best-places-live-world-fifth-year-row--Britain-languishes-25th.html |title=Britain falls to 25th best place to live in the world... behind Lithuania, the Czech Republic and Hungary |publisher=Dailymail.co.uk |date=7 January 2010 |accessdate=1 October 2013}}</ref><ref name = quality>{{cite web |author=By Daniela Deane for CNN |url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/02/11/france.quality.life/index.html |title=Why France is best place to live in world |publisher=Edition.cnn.com |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=4 តុលា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004221537/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/02/11/france.quality.life/index.html |url-status=dead }}</ref> The four official symbols of the Republic, as stated by the [[Constitution of the French Fifth Republic|Constitution]],<ref>Conseil Constitutionnel, [http://www.conseil-constitutionnel.fr/conseil-constitutionnel/root/bank_mm/anglais/constiution_anglais_oct2009.pdf Constitution of 4 October 1958] (page 4) "Title I – Of Sovereignty"</ref> all commemorate events from the French Revolution. [[Bastille Day]], the national holiday, commemorates the [[Fête de la Fédération]], held on 14 July 1790 to celebrate the [[storming of the Bastille]].<ref>Ministry of Foreign Affairs of France, "The symbols of the Republic", [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-14th-of-july-the-bastille-day_13113.html The 14th&nbsp;of July: Bastille day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514035528/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-14th-of-july-the-bastille-day_13113.html |date=2012-05-14 }}</ref> The origins of the [[Flag of France|Tricolour flag]] date to the Revolution, as the [[cockade]] was the symbols adopted by the revolutionaries in 1789.<ref>Ministry of Foreign Affairs of France, "The symbols of the Republic", [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-french-flag_1504.html The French Flag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513143650/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-french-flag_1504.html |date=2012-05-13 }}</ref> The national anthem, [[La Marseillaise]], was written in 1792 as a war song for the French Army.<ref>Assemblée Nationale, "History and heritage : La Marseillaise, [http://www.assemblee-nationale.fr/english/la_marseillaise.asp Rouget de Lisle (1760–1836) and La Marseillaise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515104621/http://www.assemblee-nationale.fr/english/la_marseillaise.asp |date=2012-05-15 }}</ref><ref>Ministry of Foreign Affairs of France, "The symbols of the Republic", [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-national-anthem-the-marseillaise_1502.html The national anthem : The Marseillaise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513180412/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-national-anthem-the-marseillaise_1502.html |date=2012-05-13 }}</ref> The official motto of the French Republic, "[[Liberté, égalité, fraternité]]" (Liberty, equality, brotherhood), also appeared during the Revolution.<ref>Ministry of Foreign Affairs of France, "The symbols of the Republic", [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/liberty-equality-fraternity_1503.html Liberty, Equality, Fraternity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513132352/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/liberty-equality-fraternity_1503.html |date=2012-05-13 }}</ref> [[Marianne]], an unofficial symbol, is an allegorical figure of liberty and the Republic, and appeared at the time of the Revolution.<ref>{{cite web |url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/marianne_1506.html?var_recherche=Marianne |title=The Symbols of the Republic : Marianne on the Official Site of the Foreign Affairs Ministry of France |publisher=Diplomatie.gouv.fr |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=13 ឧសភា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513094110/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/marianne_1506.html?var_recherche=Marianne |url-status=dead }}</ref> A common and traditional symbol of the French people is the [[Gallic rooster]]. Its origins date back to Antiquity, since the Latin word Gallus meant both "[[rooster]]" and "inhabitant of Gaul". Then this figure gradually became the most widely shared representation of the French, used by French monarchs, then by the Revolution and under the successive republican regimes as representation of the national identity, used for some stamps and coins.<ref>{{fr icon}} French Presidency, "Les symboles de la République française", [http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-coq/le-coq.6052.html Le coq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100401063525/http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-coq/le-coq.6052.html |date=2010-04-01 }}</ref> === Gastronomy === {{Main|French cuisine}} [[File:Foie gras en cocotte.jpg|thumb|''[[Foie gras]]'' with mustard seeds and green onions in duck [[Au jus|jus]]. Foie gras belongs to the protected gastronomical heritage of France.<ref>French rural code [http://www.legifrance.gouv.fr/WAspad/UnArticleDeCode?commun=&code=CRURALNL.rcv&art=L654-27-1 L654-27-1]{{dead link|date=September 2013}}</ref>]] French cuisine is renowned for being one of the finest in the world.<ref>{{fr icon}} [http://www.ladepeche.fr/article/2008/02/24/436892-cuisine-sommes-nous-les-meilleurs-du-monde.html Cuisine : sommes-nous les meilleurs du monde ?]. La Dépêche. 24 February 2008</ref><ref>[http://www.discoverfrance.net/France/Food/DF_cuisine.shtml French Cuisine] – Discover France</ref><ref>[http://blog.hotelclub.com/top-10-international-cuisine/ Top 10 Most Tasty Cuisines in the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425194104/http://blog.hotelclub.com/top-10-international-cuisine/ |date=2012-04-25 }} – Hotel Club Travel Blog</ref><ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20110721024114/http://www.vbartdevivre.fr/fr/ateliers-de-cuisine-francaise Ateliers de cuisine française] – Art de vivre à Paris</ref><ref>{{fr icon}} [http://www.amour-de-france.com/contenu.php?page=article-51 La Gastronomie Française] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805000141/http://www.amour-de-france.com/contenu.php?page=article-51 |date=2017-08-05 }} – Chinese Lovers of France</ref><ref>[http://www.theinternationalkitchen.com/cooking-vacations/france About our vacations in France] -Cooking Vacations to France</ref> French cuisine is extremely diverse and has exerted a major influence on other western cuisines.<ref name=cuisine>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.delices-du-monde.fr/recettes-francaise.html|title=Recettes françaises|access-date=2017-07-11|archivedate=2010-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100723164351/http://www.delices-du-monde.fr/recettes-francaise.html|url-status=dead}} – Delices du Monde</ref> According to the regions, traditional recipes are different, the North of the country prefers to use butter as the preferred fat for cooking, whereas [[olive oil]] is more commonly used in the South.<ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20110425112349/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jvmxWfyZ2tFVA3qcmC7DkX6SMi5g La France du beurre et celle de l'huile d'olive maintiennent leurs positions] – [[Agence France Presse]]</ref> Moreover, each region of France has iconic traditional specialities : [[Cassoulet]] in the Southwest, [[Choucroute]] in Alsace, [[Quiche]] in the [[Lorraine (region)|Lorraine region]], [[Beef bourguignon]] in the [[Burgundy|Bourgogne]], [[Provence|provençal]] [[Tapenade]], etc. France's most renowned products are [[French wine|wines]],<ref>{{cite web|url=http://www.cs.utexas.edu/users/walter/wine/france.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100211145428/http://www.cs.utexas.edu/users/walter/wine/france.html |archivedate=11 February 2010 |title=Wines of France |publisher=Userweb.cs.utexas.edu |accessdate=9 August 2010}}</ref> including Champagne, [[Bordeaux wine|Bordeaux]], [[Burgundy wine|Bourgogne]], and [[Beaujolais]] as well as a large variety of different [[List of French cheeses|cheeses]], such as [[Camembert]], [[Roquefort (cheese)|Roquefort]] and [[Brie cheese|Brie]]. There are more than 400 different varieties.<ref>{{cite web|url=http://www.goodcooking.com/frcheese.htm |title=French Cheese |publisher=Goodcooking.com |accessdate=22 July 2011}}</ref><ref>[http://www.franceway.com/cheese/ French Cheese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827131743/http://www.franceway.com/cheese/ |date=2010-08-27 }} on [http://www.traditionalfrenchfood.com/index.html Traditional French Food]</ref> French cuisine is also regarded as a key element of the [[quality of life]] and the attractiveness of France.<ref name =quality/> A French publication, the [[Michelin guide]], had by 2006 awarded 620 stars to French restaurants, at that time more than any other country, although the guide also inspects more restaurants in France than in any other country (by 2010, Japan was awarded as many Michelin stars as France, despite having half the number of Michelin inspectors working there).<ref>{{cite web|url=http://www.3starrestaurants.com/michelin-restaurants-star-guide.asp |title=Michelin 3 Star Restaurants around the world |publisher=3starrestaurants.com |date=14 December 2006 |accessdate=30 October 2010}}</ref><ref>''Japan overtakes France with more Michelin-starred restaurants'', Gilles Campion | Agence France-Presse | Thu 25 November 2010</ref> === កីឡា === {{Main|Sport in France}} [[File:TourDeFrance 2005 07 09.jpg|thumb|The [[Tour de France]] is the oldest and most prestigious of [[Grand Tour (cycling)|Grands Tours]], and the world's most famous cycling race.<ref>http://www.uciprotour.com/Modules/BUILTIN/getObject.asp?MenuId=MTcxNw&ObjTypeCode=FILE&type=FILE&id=34028&LangId=1</ref>]] Popular sports played in France include [[Association football|football]], [[judo]], tennis<ref>{{fr icon}} [http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?ref_id=NATTEF05401&reg_id=0 Les licences sportives en France] – Insee</ref> and [[basketball]].<ref>{{cite web |url=http://www.france-pub.com/esport.htm |title=All you need to know about sport in France |accessdate=11 February 2012 |archivedate=10 មិថុនា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170610041323/http://www.france-pub.com/esport.htm |url-status=dead }}</ref> France has hosted events such as the [[1938 FIFA World Cup|1938]] and [[1998 FIFA World Cup]]s,<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-201_10e_fwcdraw-history_8842.pdf |title=History of the World Cup Final Draw |format=PDF |accessdate=22 July 2011 |archivedate=14 មិថុនា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100614213618/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-201_10e_fwcdraw-history_8842.pdf |url-status=dead }}</ref> and the [[2007 Rugby World Cup]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110606170717/http://www.rugby.com.au/news/2003_april/france_wins_right_to_host_the_2007_rugby_wor_15381,3851.html France wins right to host the 2007 rugby world cup]. Associated Press. 11 April 2003</ref> [[Stade de France]] in [[Saint-Denis]] is France's largest stadium and was the venue for the 1998 FIFA World Cup and 2007 Rugby World Cup finals. France hosts the annual [[Tour de France]], the most famous [[road bicycle race]] in the world.<ref>{{cite web |url=http://www.weightlossdietinformation.com/the-tour-de-france-the-most-famous-bicycle-race-in-the-world.html |title=The Tour De France: The Most Famous Bicycle Race In The World |publisher=Weightlossdietinformation.com |date=3 January 2010 |accessdate=22 July 2011 |archivedate=18 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718024209/http://www.weightlossdietinformation.com/the-tour-de-france-the-most-famous-bicycle-race-in-the-world.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.faqs.org/sports-science/Ce-Do/Cycling-Tour-de-France.html |title=Cycling: Tour de France |publisher=Faqs.org |accessdate=9 August 2010}}</ref> France is famous for its [[24 Hours of Le Mans]] [[sports car racing|sports car]] [[endurance racing (motorsport)|endurance race]].<ref>{{fr icon}} [http://www.lemans.org/fr/courses/24h/histoire.html Une course légendaire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116131353/http://www.lemans.org/fr/courses/24h/histoire.html |date=2013-01-16 }} – [http://www.lemans.org/ Site officiel du 24 heures du Mans]</ref> Several major tennis tournaments take place in France, including the [[Paris Masters]] and the French Open, one of the four [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]] tournaments. French [[martial arts]] include [[Savate]] and [[Fencing]]. France has a close association with the Modern Olympic Games; it was a French aristocrat, Baron [[Pierre de Coubertin]], who suggested the Games' revival, at the end of the 19th century.<ref>{{Cite book | last = Hill | first = Christopher R. | title = Olympic Politics | page = 5 |publisher=Manchester University Press ND | year = 1996 | url = http://books.google.com/?id=0o-9AAAAIAAJ| isbn = 0-7190-4451-0 | accessdate =5 July 2011}}</ref><ref name=Olympic>[http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/olympic.htm Olympic History] – World Atlas of Travel</ref> After [[Athens]] was awarded the first Games, in reference to the Olympics' Greek origins, Paris hosted the second Games [[1900 Summer Olympics|in 1900]].<ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/paris-1900-summer-olympics |title=Paris 1900 Summer Olympics. Official Site of the Olympic Movement |publisher=Olympic.org |date= |accessdate=30 September 2013}}</ref> Paris was the first home of the [[International Olympic Committee]], before it moved to [[Lausanne]].<ref>[http://www.lausanne-tourisme.ch/view.asp?DomID=63416&Language=E Lausanne, olympic capital] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071006220349/http://www.lausanne-tourisme.ch/view.asp?DomID=63416&Language=E |date=2007-10-06 }} – Tourism in Lausanne</ref> Since 1900, France has hosted the Olympics on 4 further occasions: the [[1924 Summer Olympics]], again in Paris<ref name=Olympic/> and three [[Winter Olympic Games|Winter Games]] ([[1924 Winter Olympics|1924]] in [[Chamonix]], [[1968 Winter Olympics|1968]] in [[Grenoble]] and [[1992 Winter Olympics|1992]] in [[Albertville]]).<ref name=" Olympic"/> [[File:Finale Coupe de France 2010-2011 (Lille LOSC vs Paris SG PSG).jpg|thumb|right|The [[Stade de France]] was built for the [[1998 FIFA World Cup]], and is listed as a [[UEFA stadium categories|UEFA category four stadium]].]] Both the [[France national football team|national football team]] and the [[France national rugby union team|national rugby union team]] are nicknamed “''Les Bleus''” in reference to the team’s shirt color as well as the national French tricolor flag. Football is the most popular sport in France, with over 1,800,000 registered players, and over 18,000 registered clubs.<ref>[http://www.fff.fr/common/ressources/217361.pdf Licenses of the French Football Federation]</ref> The football team is among the most successful in the world, particularly at the start of the 21st century, with one [[FIFA World Cup]] victory in 1998,<ref>{{cite news |url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/ |title=CNN/SI – World Cup |work=Sports Illustrated |date=1 December 1998 |accessdate=22 July 2011 |archive-date=28 កក្កដា 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728121516/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/ |url-status=dead }}</ref> one FIFA World Cup second place in 2006,<ref>{{cite news|last=Stevenson |first=Jonathan |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm |title=Zidane off as Italy win World Cup |publisher=BBC News |date=9 July 2006 |accessdate=21 July 2011}}</ref> and two [[UEFA European Championship]]s in [[UEFA Euro 1984|1984]]<ref>[http://www.uefa.com/uefaeuro/history/season=1984/index.html 1984: Platini shines for flamboyant France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507185106/http://www.uefa.com/uefaeuro/history/season%3D1984/index.html |date=2012-05-07 }}. UEFA</ref> and [[UEFA Euro 2000|2000]].<ref>[http://www.uefa.com/uefaeuro/history/season=2000/index.html 2000: Trezeguet strikes gold for France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111028011653/http://www.uefa.com/uefaeuro/history/season%3D2000/index.html |date=2011-10-28 }}. UEFA</ref> The top national football club competition is [[Ligue 1]]. France has produced some of the greatest players in the world, including three time [[FIFA World Player of the Year]] [[Zinedine Zidane]], three time [[Ballon d'Or]] recipient [[Michel Platini]], record holder for most goals scored at a World Cup [[Just Fontaine]], first football player to receive the [[Légion d'honneur]] [[Raymond Kopa]], and the all-time leading goalscorer for the French national team [[Thierry Henry]]. [[Rugby union]] is popular, particularly in Paris and the southwest of France.<ref>[https://web.archive.org/web/20090615002946/http://www.123voyage.com/realsw/tosee/rugby.htm Rugby]. 123 Voyage</ref> The national rugby union team has competed at every [[Rugby World Cup]], and takes part in the annual [[Six Nations Championship]]. Stemming from a [[Top 14|strong domestic league]], the French rugby team has won 16 Six Nations Championships, including 8 [[Grand Slam (rugby union)|grand slam]]s; and has reached the semi-final of the Rugby World Cup 6 times and the final 3 times. [[Rugby league in France]] is a sport that is most popular in the south, in cities such as [[Perpignan]] and [[Toulouse]]. The [[Catalans Dragons]] currently play in the [[Super League]], which is the top tier rugby league competition in Europe. The [[Elite One Championship]] is the professional competition for rugby league clubs in France. In recent decades, France has produced world-elite basketball players, most notably [[Tony Parker]]. The [[France national basketball team|French National Basketball Team]] won gold at the [[FIBA EuroBasket 2013]]. The national team has won two Olympic Silver Medals: in [[Basketball at the 2000 Summer Olympics|2000]] and [[Basketball at the 1948 Summer Olympics|1948]]. == កំណត់សម្គាល់ == {{Reflist|30em|group=សម្គាល់}} == ឯកសារយោង == {{Reflist|30em}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == {{Wikibooks|Wikijunior:Countries A-Z|France}} {{Sister project links|France}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17298730 France] from the [[BBC News]] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/france.htm France] at ''UCB Libraries GovPubs'' *{{dmoz|Regional/Europe/France}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/215768/France France] ''Encyclopædia Britannica'' entry * [http://europa.eu/about-eu/countries/member-countries/france/index_en.htm France] at the [[European Union|EU]] *{{Wikiatlas|France}} *{{osmrelation-inline|1403916}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=FR Key Development Forecasts for France] from [[International Futures]] ;Economy *{{INSEE|National Institute of Statistics and Economic Studies}} * [http://stats.oecd.org/Index.aspx?QueryId=14594 OECD France statistics] ;Government * [http://www.france.fr/en France.fr (in English)] Official French tourism website *{{fr icon}} [http://www.gouvernement.fr/ Official Site of the Government] * [http://www.service-public.fr/langue/english/ Official site of the French public service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103101721/http://service-public.fr/langue/english/ |date=2012-01-03 }} – Links to various administrations and institutions * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-f/france.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501073837/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-f/france.html |date=2011-05-01 }} on ''[[The World Factbook]]'' * [http://www.assemblee-nationale.fr/english/index.asp Official site of the National Assembly] ;Culture *{{en-icon}} [http://www.french.uiuc.edu/cfc/ ''Contemporary French Civilization''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308004315/http://www.french.uiuc.edu/CFC/ |date=2012-03-08 }}, journal, University of Illinois. * [http://us.franceguide.com/ FranceGuide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617101158/http://www.us.franceguide.com/ |date=2015-06-17 }} – Official website of the French Government Tourist Office {{France topics |titlestyle=background:#ddf;}} {{Navboxes |title=[[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale |list={{Coord|47|N|2|E|type:country_region:FR|display=inline}} {{Geographic location | Centre = {{flag|France}} | North = {{flag|United Kingdom}} | Northeast = {{flag| Belgium}}{{flag|Luxembourg}} | East = {{flag|Germany}}{{flag| Switzerland}}{{flag|Italy}} | Southeast = [[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] | South = {{flag|Algeria}} | Southwest = {{flag|Spain}}{{flag|Andorra}} | West = [[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]] | Northwest = {{flag|United Kingdom}} }} {{Sovereign states of Europe}} {{Countries of North America}} {{Countries of South America}} {{Countries of Africa}} {{Countries and territories of Oceania}} {{Countries and territories bordering the Mediterranean Sea}} }} {{Navboxes |title = International organisations |list = {{EU members}} {{G8 nations}} {{G20}} {{UN Security Council}} {{Council of Europe members}} {{Organisation for Economic Co-operation and Development}} {{North Atlantic Treaty Organisation (NATO)}} {{La Francophonie}} }} {{Coord|47|N|2|E|type:country_region:FR|display=title}} == ប្រភពពត៌មាន == * [http://www.ambafrance-kh.org/spip.php?rubrique141 ស្ថានទូតបារាំងប្រចាំព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001004338/http://www.ambafrance-kh.org/spip.php?rubrique141 |date=2011-10-01 }} * [http://meteo.15.growiktionary.org ការទស្សទាយអាកាសធាតុ]{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{បណ្តាប្រទេសនៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប}} {{G8}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បារាំង| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមប្រាំពីរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ានេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបនិរតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឆ្លងទ្វីប]] tpn2hfskal0ho8nds67h8zy64h0fe95 0 37720 335357 334789 2026-05-16T10:43:23Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335357 wikitext text/x-wiki === បរិច្ឆេទទី១ ចិត្តសង្គហវិភាគ === ===='''គាថាផ្តើមបករណ៍'''==== ''សម្មាសម្ពុទ្ធមតុលំ​ សសទ្ធម្មគណុត្តមំ'' ''អភិវាទិយ ភាសិស្សំ អភិធម្មត្ថសង្គហំ។'' ខ្ញុំឈ្មោះអនុរុទ្ធាចារ្យ សូមនមស្សការ ថ្វាយបង្គំនូវព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់រកបុគ្គលដទៃស្មើគ្មាន មួយអន្លើដោយព្រះសទ្ធម្ម និងប្រជំុនៃព្រះអរិយសង្ឃទាំង ៨ ពួក ដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ដោយគោរព ហើយនឹងពោលនូវគម្ពីរអភិធម្មត្ថសង្គហៈ គឺការបំព្រួញនូវសេចក្តីនៃព្រះអភិធម្ម។ គាថាផ្តើមបករណ៍ មាន ៦ បទ គឺ '''''សម្មាសម្ពុទ្ធ''''' ប្រែថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ '''''អតុលំ''''' ប្រែថា ទ្រង់មិនមានបុគ្គលប្រៀបប្រដូចបាន '''''សសទ្ធម្មគណុត្តមំ''''' ប្រែថា ព្រមទាំងព្រះសទ្ធម្ម និងពួកនៃព្រះអរិយសង្ឃដ៏ឧត្តមហើយ '''''អភិវាទិយ''''' ប្រែថា សូមអភិវាទ ក្រាបថ្វាយបង្គំ '''''ភាសិស្សំ''''' ប្រែថា នឹងពោល '''''អភិធម្មត្ថសង្គហំ''''' ប្រែថា បករណ៍ឈ្មោះអភិធម្មត្ថសង្គហៈ។ គាថានេះសម្តែងដល់បណាម គឺ ការនមស្ការព្រះរតនត្រ័យ និងប្តេជ្ញាតាំងចិត្តពោលទទួលដោយវាចាថា នឹងតែងបករណ៍ឲ្យសម្រេច ដើម្បីមិនឲ្យមានឧបសគ្គ អន្តរាយណាៗ ដែលធ្វើឲ្យអក្ខរខូចខាត ព្រោះអក្សរនីមួយៗមានតម្លៃថ្លៃណាស់, ដូចជាប្រទីបភ្លឺចិញ្ចាច ញ៉ាំងបញ្ញាឲ្យកើតឡើង ទើបព្រះបូរាណាចារ្យប្រព័ន្ធគាថាទុកដូច្នេះថា ៖ '''អក្ខរំ ឯកមេកញ្ច ពុទ្ធរូបសមំ​ សិយា''' '''តស្មា ហិ បិណ្ឌិតោ បោសោ លិខេយ្យ បិដកត្តយំ។''' អក្សរនីមួយៗ ស្មើនឹងព្រះពុទ្ធរូបមួយអង្គ ព្រោះហេតុនោះឯង បុគ្គលដែលជាបណ្ឌិត យល់យ៉ាងនេះហើយ គប្បីរចនាព្រះត្រៃបិដក។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងគាថា បទថា '''សម្មាសម្ពុទ្ធំ''' ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ព្រះនាមថា '''សម្មាសម្ពុទ្ធៈ'''​ ព្រោះអត្ថថា ត្រាស់ដឹងក្រៃលែងហើយនូវធម៌ទាំងពួងដោយប្រពៃ និងដោយព្រះអង្គឯង។ ពិតមែន​ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងហើយ គឺ​ ទ្រង់ដឹងទូទៅនូវធម្មជាតិដែលជាសង្ខតៈ​ និងអសង្ខតៈទាំងអស់ដោយប្រពៃ ដោយអំណាចនៃការចាក់ធ្លុះនូវលក្ខណៈ ព្រមទាំងកិច្ចតាមសេចក្តីពិត ដោយសយម្ភូញាណដែលកើតល្អហើយពីបារមីដែលព្រះអង្គសន្សំកសាងមកដោយព្រះអង្គឯង។ ដូចព្រះតម្រាស់ដែលទ្រង់ត្រាស់ថា ៖ '''សព្វាភិភូ សព្វវិទូហមស្មិ'''   '''សព្វេសុ​ ធម្មេសុ អនូបលិត្តោ''' '''សព្វញ្ជហោ តណ្ហាក្ខយេ វិមុត្តោ'''  '''សយំអភិញ្ញាយ កមុទ្ទិសេយ្យំ។''' '''ន មេ អាចរិយោ អត្ថិ'''  '''សទិសោ មេ ន វិជ្ជតិ''' '''សទេវកស្មឹ លោកស្មឹ'''  '''នត្ថិ មេ បដិបុគ្គលោ។''' '''អហញ្ហិ អរហោ លោកេ'''  '''អហំ សត្ថា អនុត្តរោ''' '''ឯកោម្ហិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ''' '''សីតិភូតោស្មិ និព្វុតោ។''' តថាគតជាអ្នកគ្របសង្កត់នូវតេភូមិកធម៌ ត្រាស់ដឹងនូវចតុព្ភូមិកធម៌ មិនប្រឡាក់ដោយកិលេស ក្នុងតេភូមិកធម៌ទាំងអស់ បានលះចោលនូវតេភូមិកធម៌ទាំងអស់ហើយ មានចិត្តផុតស្រឡះ ព្រោះអស់ទៅនៃតណ្ហាហើយ ដឹងច្បាស់ចតុព្ភូមិកធម៌ដោយខ្លួនឯង ចាំបាច់ឧទ្ទិសខ្លួនចំពោះគ្រូណា តថាគតមិនមានអាចារ្យទេ មិនមានបុគ្គលស្មើនឹងតថាគតទេ ក្នុងលោកនេះ ព្រមទាំងទេវលោក មិនមានបុគ្គលណាប្រៀបផ្ទឹមនឹងតថាគតបានឡើយ ព្រោះតថាគតជាអរហន្តក្នុងលោក ជាសាស្តាខ្ពស់បំផុត ជាអ្នកត្រាស់ដឹង ដោយប្រពៃចំពោះព្រះអង្គឯង តថាគតមានសេចក្តីត្រជាក់ មានកិលេសរលត់ហើយ ។ បទថា '''អតុលំ''' សូម្បីកាលប្រកបដោយស័ព្ទសម្មាសម្ពុទ្ធ និងដោយអត្ថនៃពាក្យតាមដែលពោលហើយ ទើបសរសើរព្រះមានព្រះភាគឲ្យវិសេស ដោយពាក្យថា '''អតុលំ''' ព្រោះស័ព្ទថា '''សម្មាសម្ពុទ្ធ''' ជាព្រះនាមព្រះមានព្រះភាគ ។ ពិតមែន ព្រះមានព្រះភាគ មិនមានបុគ្គលណាមួយប្រៀបផ្ទឹមបានឡើយ ព្រោះដូច្នេះ ទើបទ្រង់ព្រះនាមថា '''អតុល''' គឺ មិនមានបុគ្គលណាៗដូចដោយគុណទាំងឡាយ មានសីលជាដើម ព្រោះព្រះអង្គជាបុគ្គលក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក មិនមានអ្នកណាផ្ទឹម មិនមានអ្នកណាស្មើ សេចក្តីនេះសមដូចដែលត្រាស់ទុកថា​ '''"យាវតា ភិក្ខវេ សត្តា អបទា វា ទ្វិបទា វា ចតុប្បទា វា ពហុប្បទា វា រូបិនោ វា អរូបិនោ វា សញ្ញិនោ វា អសញ្ញិនោ វា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិនោ វា តថាគតោ តេសំ​ អគ្គមក្ខាយតិ" :''' ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសត្វទាំងប៉ុន្មាន ទោះជាសត្វឥតជើងក្តី មានជើងពីរក្តី មានជើងបួនក្តី មានជើងច្រើនក្តី មានរូបក្តី ឥតរូបក្តី មានសញ្ញាក្តី ឥតសញ្ញាក្តី មានសញ្ញាក៏មិនមែនមិនមានសញ្ញាក៏មិនមែនក្តី ព្រះតថាគតជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ប្រាកដជាប្រសើរជាងពួកសត្វទាំងនោះ" ដូច្នេះ ។ ដោយបទថា '''អតុលំ''' តាមដែលពោលមកនេះ ជាពាក្យដែលព្រះអនុរុទ្ធាចារ្យធ្វើការពោលសរសើរគុណព្រះមានព្រះភាគដោយសម្បទា ៣ យ៉ាង គឺ ហេតុសម្បទា ១ ផលសម្បទា ១ សត្តូបការសម្បទា ១ ។ ទ្រង់ប្រកបដោយព្រះមហាករុណា និងទ្រង់អប់រំបំពេញពោធិសម្ភារ ឈ្មោះថា '''ហេតុសម្បទា''' ។ ចំណែក '''ផលសម្បទា''' មាន ៤ យ៉ាង គឺ ញាណសម្បទា ១ បហានសម្បទា ១ អានុភាវសម្បទា ១ និងរូបកាយសម្បទា ១ ។ អធិប្បាយផលសម្បទា ៤​ យ៉ាង៖ ១. មគ្គញ្ញាណដែលជាទីតាំងនៃសព្វញ្ញុតញ្ញាណ និងទសពលញ្ញាណជាដើម ឈ្មោះថា '''ញាណសម្បទា''' ។ ២. សង្កិលេសទាំងអស់ ព្រមទាំងវាសនា ដែលព្រះអង្គលះបានហើយ មិនកើតឡើងទៀត ឈ្មោះថា '''បហានសម្បទា''' ។ ៣. អានុភាព គឺ ភាពជាធំក្រៃលែង ក្នុងការធ្វើឲ្យសម្រេចបានតាមសេចក្តីប្រាថ្នា ឈ្មោះថា '''អានុភាវសម្បទា''' ។ ៤. អត្តភាវសម្បត្តិ គឺ ព្រះរូបសម្បត្តិដែលប្រកបដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ និងអនុព្យញ្ជនៈ គួរជាទីរីករាយរបស់មនុស្សសត្វទាំងពួងដែលបានឃើញហើយ ឈ្មោះថា '''រូបកាយសម្បទា''' ។ '''សត្តូបការសម្បទា''' មាន​ ២ យ៉ាង គឺ '''អាសយៈ'''​ បានដល់ព្រះអធ្យាស្រ័យ និង'''បយោគ''' បានដល់ ព្រះឧស្សាហ៍ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់មានអធ្យាស្រ័យអនុគ្រោះជានិច្ច សូម្បីក្នុងពួកសត្វដែលមានកំហុស ដូចភិក្ខុទេវទត្តជាដើម និងទ្រង់រងចាំវេលាចាស់ក្លានៃឥន្ត្រិយរបស់សត្វដែលមិនទាន់ចាស់ក្លា ឈ្មោះថា '''អាសយៈ''' ។ ព្រះអង្គសម្តែងធម៌ ដើម្បីនាំសត្វឲ្យចេញចាកទុក្ខ មិនមានព្រះទ័យប្រាថ្នាលាភ សក្ការៈជាដើម ឈ្មោះថា '''បយោគៈ''' ។ ទ្រង់ប្រកបដោយសម្បទា ដូចដែលពោលមកនេះ ទើបឈ្មោះថា '''អតុលំ''' គឺ មិនមានអ្នកណាប្រៀប ។ បទថា '''សសទ្ធម្មគណុត្តមំ''' "ព្រមដោយព្រះសទ្ធម្ម" ព្រះសទ្ធម្មក្នុងទីនេះបានដល់ សទ្ធម្ម ៣ យ៉ាង គឺ ១. បរិយត្តិសទ្ធម្ម គឺ ព្រះពុទ្ធវចនៈ ឬព្រះត្រៃបិដក; ២. បដិបត្តិសទ្ធម្ម គឺ ការរក្សាសីល កាន់ធុតង្គ ចម្រើនកម្មដ្ឋាន; ៣. បដិវេធសទ្ធម្ម គឺ មគ្គ ផល និព្វាន ឈាន អភិញ្ញា ។ ដែលឈ្មោះថា សទ្ធម្ម ព្រោះជាធម៌របស់អ្នកស្ងប់ គឺ សប្បុរសទាំងឡាយ, ព្រះអរិយបុគ្គល ឈ្មោះថា ខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រោះប្រកបដោយគុណវិសេស មានការបដិបត្តិល្អហើយដោយប្រពៃជាដើម ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា ខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រោះខ្ពស់ជាងមនុស្ស និងទេវតាទាំងឡាយ។ == ឯកសារយោង == [[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[អភិធម្មបិដក]] អភិធម្មត្ថសង្គហបាលិ (១៩៩៦) ដោយ​វិជ្ជាស្ថាន​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ [https://84000.org/tipitaka/pitaka3/ พระอภิธรรมปิฎก] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180709/https://84000.org/tipitaka/pitaka3/ |date=2023-12-07 }} [[:en:Abhidhammattha-sangaha|Abhidhammattha-sangaha]] [https://www.palikanon.com/english/sangaha/sangaha.htm ABHIDHAMMATTHA - SANGAHA​ of Anuruddhācariya]{{Dead link|date=មេសា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bodhi/abhiman.html A Comprehensive Manual of Abhidhamma] (2003) edited by Bhikkhu Bodhi d9frkhpv0t1if47stdpdf1k67qw4hit 0 38797 335347 335016 2026-05-16T09:35:56Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 335347 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ | logo = Miss.International.logo.png | image = | size = 200px | caption = និមិត្តសញ្ញាការប្រកួតប្រជែង | first = [[:en:Miss International 1960|១៩៦០]] | recent = [[:en:Miss International 2024|២០២៤]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[តូក្យូ|ទីក្រុងតូក្យូ]], [[ជប៉ុន|ប្រទេសជប៉ុន]] | location = | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Akemi Shimomura | key_people = |current_titleholder = [[:en:Catalina Duque|Catalina Duque Abréu]] | titleholder_represents = {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | membership = | website = https://www.miss-international.org/ }} '''បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ''' ({{Lang-en|Miss International Beauty ឬ The International Beauty Pageant}}) គឺជា[[:en:List_of_beauty_pageants|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ដ៏ធំដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[ជប៉ុន|ប្រទេសជប៉ុន]]ដែលរៀបចំឡើងដោយសមាគមវប្បធម៌អន្តរជាតិ។កម្មវិធីនេះរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០<ref>[https://web.archive.org/web/20110612224145/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/foreign-affairs/2008/10/21/179573/MOFA-examines.htm "MOFA examines beauty contest's 'belittling'"]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/China_Post China Post]. 21 October 2008. Archived from the original on 12 June 2011. Retrieved 16 November 2010.</ref><ref>Adelstein, Jake. [https://www.japantimes.co.jp/news/2013/12/25/national/first-lady-scrutinizes-blackballing-of-beauty-queen/ "First lady scrutinizes blackballing of beauty queen"]. The Japan Times. Retrieved 26 October 2015.</ref>និងជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ដ៏ធំបំផុតទី ០៤ នៅលើពិភពលោកនៅក្នុងចំណោម[[:en:Big Four beauty pageants|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ធំៗទាំង ០៤]] តាមចំនួនម្ចាស់ជ័យលាភីថ្នាក់ជាតិដែលបានមកចូលរួមប្រឡងនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។<ref>Kerongo, Grace (10 November 2015). [https://web.archive.org/web/20151112074329/http://allafrica.com/stories/201511100998.html "Kenyan Beauty Crowned Miss International in Tokyo"]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/AllAfrica All Africa]. Archived from [https://allafrica.com/stories/201511100998.html the original] on 12 November 2015. Retrieved 10 December 2017.</ref><ref>King, Kathryn (30 April 2015). [https://www.stuff.co.nz/manawatu-standard/68137756/former-miss-manawatu-goes-international "Former Miss Manawatu goes international"]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Manawat%C5%AB_Standard Manawatu Standard]. Retrieved 21 October 2018.</ref><ref>Hartman, Jan (1 October 2018). [https://sivtelegram.media/paid-the-new-miss-ukraine-2018-controversial/49014/ "Paid? The New Miss Ukraine 2018 Controversial"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181021111442/https://sivtelegram.media/paid-the-new-miss-ukraine-2018-controversial/49014/ |date=2018-10-21 }}. The Siver Telegram. Retrieved 21 October 2018.</ref>រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធីបវរកញ្ញាអន្តរជាតិគឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់មួយនៅក្នុងចំណោម[[:en:Big Four beauty pageants|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ធំៗទាំង ០៤]]។<ref>Enriquez, Amee (2 February 2014). [https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 "Beauty Pageant Basics"]. BBC. Retrieved 4 May 2018.</ref> '''បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Catalina Duque|Catalina Duque Abréu]] មកពី[[កូឡុំប៊ី|ប្រទេសកូឡុំប៊ី]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[តូក្យូ|ទីក្រុងតូក្យូ]] [[ជប៉ុន|ប្រទេសជប៉ុន]]។ ==ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ១៩៦០ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Stella_Araneta|María Stella Márquez de Araneta]] | rowspan = "6" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan= "2" | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Stam van Baer|Constance Catharina Margarethe (Stanny) Van Baer]] |- | ១៩៦២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Tania Verstak|Tania Verstak]] | ៥០ |- | ១៩៦៣ | {{flagicon|ISL}} [[អ៊ីស្លង់|អ៊ីស្លង់]] | [[:en:Miss_Iceland#Titleholders|Guðrún Bjarnadóttir]] | ៤៦ |- | ១៩៦៤ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Gemma_Cruz-Araneta|Gemma Teresa Guerrero Cruz-Araneta]] | ៤២ |- | ១៩៦៥ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Ingrid Finger|Ingrid Finger ]] | ៤៤ |- | ១៩៥៦ | colspan = "10" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ១៩៦៧ | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] | [[:en:Mirta Massa|Mirta Teresita Massa]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៤៦ |- | ១៩៦៨ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Maria da Glória Carvalho|Maria da Gloria Carvalho]] | rowspan = "3" | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | ៤៩ |- | ១៩៦៩ | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | [[:en:Valerie Holmes|Valerie Susan Holmes]] | ៤៨ |- | ១៩៧០ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Aurora Pijuan|Aurora McKenney Pijuan]] | ៤៧ |- | ១៩៧១ | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] | [[:en:Jane Hansen (model)|Jane Cheryl Hansen]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៥០ |- | ១៩៧២ | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | [[:en:Linda Hooks|Linda Hooks]] | rowspan = "32" | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | rowspan= "2" | ៤៧ |- | ១៩៧៣ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Anneli Björkling|Tuula Anneli Björkling]] |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Brucene Smith|Karen Brucene Smith-Galvan]] | ៤៥ |- | ១៩៧៥ | {{flagicon|YUG}} [[យូហ្គោស្លាវី|យូហ្គោស្លាវី]] | [[:en:Lidija Manić|Lidija Vera Manić]] | ៤៨ |- | ១៩៧៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Sophie Perin|Sophie Sonia Perin]] | ៤៥ |- | ១៩៧៧ | {{flagicon|Spain|1977}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Pilar Medina|Pilar Medina Canadell]] | ៤៨ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Katherine Ruth|Katherine Patricia Ruth]] | ៤៣ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Melanie Marquez|Mimilanie (Melanie) Laurel Marquez]] | ៤៣ |- | ១៩៨០ | {{flagicon|CRI}} [[កូស្តារីកា|កូស្តារីកា]] | [[:en:Lorna Chávez|Lorna Marlene Chaves Mata]] | ៤២ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jenny_Derek|Jenny Annette Derek]] | ៤២ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:pt:Christie_Ellen_Claridge|Christie Ellen Claridge]] | ៤៣ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|CRI}} [[កូស្តារីកា|កូស្តារីកា]] | [[:en:Gidget Sandoval|Gidget Sandoval Herrera]] | ៤១ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|GTM}} [[ហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | [[:en:Ilma Urrutia|Ilma Julieta Urrutia Chang]] | ៤៦ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Nina Sicilia|Alejandrina (Nina) Sicilia Hernández]] | ៤៣ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|ENG}} [[អង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | [[:en:Helen Fairbrother|Helen Fairbrother]] | ៤៦ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Laurie Simpson|Laurie Tamara Simpson Rivera]] | ៤៧ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Catherine Gude|Catherine Alexandra Gude]] | ៤៦ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Iris Klein|Iris Klein]] | ៤៧ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Silvia de Esteban|Silvia de Esteban Niubo]] | ៥០ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Agnieszka_Kotlarska_(model)|Agnieszka Kotlarska-Świątek]] | ៥១ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Kirsten Davidson|Kirsten Marise Davidson]] | ៥០ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Miss_International_1993|Agnieszka Pachałko]] | ៤៧ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | [[:en:Christina Lekka|Christina Lekka]] | ៥០ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Anne Lena Hansen|Anne Lena Hansen]] | ៤៧ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|POR}} [[ព័រទុយហ្គាល់|ព័រទុយហ្គាល់]] | [[:en:Fernanda_Alves_(beauty_queen)|Fernanda Alves Schmelz]] | ៤៨ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Consuelo Adler|Consuelo Adler Hernández]] | ៤២ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Lía Borrero|Lía Victoria Borrero González]] | ៤៣ |- | ១៩៩៩ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina Gálvez (Miss International)|Paulina Margarita Gálvez Pineda]] | ៥១ |- | ២០០០ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Miss International 2000|Vivian Inés Urdaneta Rincón]] | ៥៦ |- | ២០០១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Małgorzata Rożniecka|Małgorzata Rożniecka]] | ៥២ |- | ២០០២ | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] | [[:en:Christina Sawaya|Christina Sawaya]] | ៤៧ |- | ២០០៣ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Goizeder Azúa|Goizeder Victoria Azúa Barríos]] | ៤៥ |- | ២០០៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Jeymmy Vargas|Yeimy Paola Vargas Gómez]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ៥៨ |- | ២០០៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Precious_Lara_Quigaman|Precious Lara San Agustin Quigaman-Alcaraz]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | ៥២ |- | ២០០៦ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Daniela di Giacomo|Daniela Anette di Giacomo di Giovanni]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ៥៣ |- | ២០០៧ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Priscila Perales|Silvia Priscila Perales Elizondo]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | ៦១ |- | ២០០៨ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Miss International 2008|Alejandra Andreu]] | {{flagicon|MAC}} [[ម៉ាកាវ|ម៉ាកាវ]] | ៦៣ |- | ២០០៩ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Anagabriela Espinoza|Anagabriela Espinoza Marroquín]] | rowspan = "3" | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ៦៥ |- | ២០១០ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Elizabeth Mosquera|Ana Elizabeth Mosquera Gómez]] | ៧០ |- | ២០១១ | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | [[:en:María_Fernanda_Cornejo|María Fernanda Cornejo Alfaro]] | ៦៧ |- | ២០១២ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Ikumi Yoshimatsu|Ikumi Yoshimatsu]] | rowspan = "8" | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | ៦៩ |- | ២០១៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Bea Santiago|Bea Rose Monterde Santiago]] | ៦៧ |- | ២០១៤ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Valerie_Hernández|Valerie Hernández Matías]] | ៧៣ |- | ២០១៥ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Edymar Martínez|Edymar Martínez Blanco]] | ៧០ |- | ២០១៦ | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Kylie Verzosa|Kylie Fausto Verzosa]] | ៦៩ |- | ២០១៧ | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Kevin_Lilliana|Kevin Lilliana Junaedy]] | ៦៩ |- | ២០១៨ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Mariem Velazco|Mariem Claret Velazco García]] | ៧៧ |- | ២០១៩ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Sireethorn Leearamwat|Sireethorn Leearamwat]] | ៨៣ |- | ២០២០ | colspan = "10" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | colspan = "10" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២២ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Jasmin Selberg|Jasmin Selberg]] | rowspan = "5" | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | ៦៦ |- | ២០២៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Andrea Rubio|Andrea Valentina Rubio Armas]] | ៧០ |- | ២០២៤ | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | [[:en:Huỳnh Thị Thanh Thủy|Huỳnh Thị Thanh Thủy]] | ៧១ |- | ២០២៥ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Catalina Duque Abréu|Catalina Duque Abréu]] | ៨០ |- | ២០២៦ | | | |- |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- |២០២៦ | សុគា គីមលាង | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | | |- | ២០២៥ | សូរ ពេជ្រវលក្ខណ៍ | [[ខេត្តកំពត]] | Unplaced | |- | ២០២៤ | ឡូយ ច័ន្ទរស្មី | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | សំណាង អេលីណា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top 16 | Top 7 Best National Costume |- | ២០២២ | ជា ចារ៉ានី | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | បុណ្យ កញ្ចនធីតា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | ញាត សុភា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- |} == ឯកសារយោង == 03a09l9c3wlrnb5qnsm7hsh1bd3y9ei 0 38799 335290 334503 2026-05-15T18:39:41Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 335290 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ | image = | size = 200px | caption = | first = ២០០៩ (បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ) & ២០១៦ (បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ) | recent = ២០២៥ | current_titleholder = [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] & [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] | titleholder_represents = {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] & {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[វ៉ាសូវី|ទីក្រុងវ៉ាសូវី]], [[ប្រទេសប៉ូឡូញ]] និង [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា]], [[ប៉ាណាម៉ា|ប្រទេសប៉ាណាម៉ា]] | location = | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Gerhard Parzutka von Lipinski | key_people = | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | membership = | website = http://misssupranational.com/ & http://www.mistersupranational.com/ }} '''បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ ''' ({{Lang-en|Miss Supranational}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en:Beauty_pageant|ប្រកួតសម្រស់]]អន្តរជាតិប្រចាំឆ្នាំដែលបានចាប់ផ្ដើមធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ហើយកម្មវិធីប្រឡងភាគច្រើនគឺធ្វើឡើងនៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1807394/crowning-glory-around-the-world|title=Crowning glory around the world!|newspaper=[[Bangkok Post]]|date=December 3, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|title=Beauty Pageants: Are the Crowns On the Right Heads? - – Nigerian News from Leadership News|work=Nigerian News from Leadership News|access-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|archive-date=22 December 2015|archivedate=22 ធ្នូ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|url-status=dead}}</ref>ចំណែកឯ'''បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ '''({{Lang-en|Mister Supranational}}) ត្រូវបានដាក់ឲ្យដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ នៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]ដូចគ្នា។ '''បវរកញ្ញានិងបុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] មកពី[[ប្រេស៊ីល|ប្រទេសប្រេស៊ីល]]និងលោក [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] មកពី[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]ដែលបានគ្រងម្កុដនិងតំណែងនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមិថុនា និង នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥ ដោយឡែកពីគ្នានៅ[[ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ|ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ]] [[ប៉ូឡូញ|ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។ == ម្ចាស់ម្កុដបវរកញ្ញាថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០០៩ | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | Oksana Morya | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១០ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | Karina Aracellys Pinilla Corro | ៦៦ |- | ២០១១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Monika Lewczuk|Monika Lewczuk]] | ៧០ |- | ២០១២ | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | Ekaterina Buraya | ៥៣ |- | ២០១៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Mutya Johanna Datul|Mutya Johanna Fontiveros Datul]] | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | ៨៣ |- | ២០១៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Asha Bhat|Asha Bhat]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៧១ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | Stephanía Sofía Vázquez Stegman | ៨២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Srinidhi Shetty|Srinidhi Ramesh Shetty]] | ៧១ |- | ២០១៧ | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | [[:en:Jenny Kim|Jenny Kim]] | ៦៥ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Valeria Vázquez|Valeria Vázquez Latorre]] | ៧២ |- | ២០១៩ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Anntonia Porsild|Anntonia Porsild]] | ៧៧ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Chanique Rabe|Chanique Rabe Honeyborne]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៥៨ |- | ២០២២ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Lalela Mswane|Lalela Lali Mswane]] | ៦៩ |- | ២០២៣ | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | [[:en:Andrea Aguilera (Ecuadorian model)|Andrea Victoria Aguilera Paredes]] | ៩៥ |- | ២០២៤ | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | [[:en:Harashta Haifa Zahra|Harashta Haifa Zahra]] | ៦៨ |- | ២០២៥ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] | ៦៦ |- | ២០២៦ | | | |- |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | អ៊ិន លក្ខណា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | លីវ ជីលី | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ឈុំ ចាន់ដារ៉ា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Top 20 Miss Influencer Opportunity |- | ២០២៦ | ហុក សារិតុលា | | | |- |} == ម្ចាស់ម្កុដបុរសឯកថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០១៦ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | Diego Garcy | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១៧ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriel Corvea (model)|Gabriel José Correa Guzmán]] | ៣៤ |- | ២០១៨ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Pratamesh Maulingkar|Prathamesh Maulingkar]] | ៣៩ |- | ២០១៩ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | Nate Crnkovich | ៤០ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | Álvaro Alejandro Vargas Rueckner | rowspan = "5" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | rowspan = "3" | ៣៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|CUB}} [[គុយបា|គុយបា]] | Luis Daniel Gálvez |- | ២០២៣ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | Iván Álvarez Guedes |- | ២០២៤ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Fezile Mkhize|Fezile Thanda Mkhize]] | ៣៦ |- | ២០២៥ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | Swann Lavigne | ៣៩ |} == បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | ឡៅ បញ្ញា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | វន សិលា | [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ហ៊ាប ស៊ាងហ៊ុយ | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | Unplaced | |- | ២០២៦ | | | | |} == ឯកសារយោង == t7bwy31raybq4hmleypwg61rmw23co7 335291 335290 2026-05-15T18:40:10Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 335291 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ | image = | size = 200px | caption = | first = ២០០៩ (បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ) & ២០១៦ (បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ) | recent = ២០២៥ | current_titleholder = [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] & [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] | titleholder_represents = {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] & {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[វ៉ាសូវី|ទីក្រុងវ៉ាសូវី]], [[ប្រទេសប៉ូឡូញ]] និង [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា]], [[ប៉ាណាម៉ា|ប្រទេសប៉ាណាម៉ា]] | location = | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Gerhard Parzutka von Lipinski | key_people = | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | membership = | website = http://misssupranational.com/ & http://www.mistersupranational.com/ }} '''បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ ''' ({{Lang-en|Miss Supranational}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en:Beauty_pageant|ប្រកួតសម្រស់]]អន្តរជាតិប្រចាំឆ្នាំដែលបានចាប់ផ្ដើមធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ហើយកម្មវិធីប្រឡងភាគច្រើនគឺធ្វើឡើងនៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1807394/crowning-glory-around-the-world|title=Crowning glory around the world!|newspaper=[[Bangkok Post]]|date=December 3, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|title=Beauty Pageants: Are the Crowns On the Right Heads? - – Nigerian News from Leadership News|work=Nigerian News from Leadership News|access-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|archive-date=22 December 2015|archivedate=22 ធ្នូ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|url-status=dead}}</ref>ចំណែកឯ'''បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ '''({{Lang-en|Mister Supranational}}) ត្រូវបានដាក់ឲ្យដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ នៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]ដូចគ្នា។ '''បវរកញ្ញានិងបុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] មកពី[[ប្រេស៊ីល|ប្រទេសប្រេស៊ីល]]និងលោក [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] មកពី[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]ដែលបានគ្រងម្កុដនិងតំណែងនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមិថុនា និង នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥ ដោយឡែកពីគ្នានៅ[[ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ|ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ]] [[ប៉ូឡូញ|ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។ == ម្ចាស់ម្កុដបវរកញ្ញាថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០០៩ | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | Oksana Morya | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១០ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | Karina Aracellys Pinilla Corro | ៦៦ |- | ២០១១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Monika Lewczuk|Monika Lewczuk]] | ៧០ |- | ២០១២ | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | Ekaterina Buraya | ៥៣ |- | ២០១៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Mutya Johanna Datul|Mutya Johanna Fontiveros Datul]] | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | ៨៣ |- | ២០១៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Asha Bhat|Asha Bhat]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៧១ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | Stephanía Sofía Vázquez Stegman | ៨២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Srinidhi Shetty|Srinidhi Ramesh Shetty]] | ៧១ |- | ២០១៧ | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | [[:en:Jenny Kim|Jenny Kim]] | ៦៥ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Valeria Vázquez|Valeria Vázquez Latorre]] | ៧២ |- | ២០១៩ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Anntonia Porsild|Anntonia Porsild]] | ៧៧ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Chanique Rabe|Chanique Rabe Honeyborne]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៥៨ |- | ២០២២ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Lalela Mswane|Lalela Lali Mswane]] | ៦៩ |- | ២០២៣ | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | [[:en:Andrea Aguilera (Ecuadorian model)|Andrea Victoria Aguilera Paredes]] | ៩៥ |- | ២០២៤ | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | [[:en:Harashta Haifa Zahra|Harashta Haifa Zahra]] | ៦៨ |- | ២០២៥ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] | ៦៦ |- | ២០២៦ | | | |- |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | អ៊ិន លក្ខណា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | លីវ ជីលី | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ឈុំ ចាន់ដារ៉ា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Top 20 Miss Influencer Opportunity |- | ២០២៦ | ហុក សារិតុលា | | | |- |} == ម្ចាស់ម្កុដបុរសឯកថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០១៦ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | Diego Garcy | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១៧ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriel Corvea (model)|Gabriel José Correa Guzmán]] | ៣៤ |- | ២០១៨ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Pratamesh Maulingkar|Prathamesh Maulingkar]] | ៣៩ |- | ២០១៩ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | Nate Crnkovich | ៤០ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | Álvaro Alejandro Vargas Rueckner | rowspan = "5" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | rowspan = "3" | ៣៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|CUB}} [[គុយបា|គុយបា]] | Luis Daniel Gálvez |- | ២០២៣ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | Iván Álvarez Guedes |- | ២០២៤ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Fezile Mkhize|Fezile Thanda Mkhize]] | ៣៦ |- | ២០២៥ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | Swann Lavigne | ៣៩ |} == បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | ឡៅ បញ្ញា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | វន សិលា | [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ហ៊ាប ស៊ាងហ៊ុយ | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | Unplaced | |- | ២០២៦ | យូ ថនវណ្ណៈ | | | |} == ឯកសារយោង == j97u3cwjgxqib7oo1ws66csabc27egc 335295 335291 2026-05-15T18:46:19Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 335295 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ | image = | size = 200px | caption = | first = ២០០៩ (បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ) & ២០១៦ (បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ) | recent = ២០២៥ | current_titleholder = [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] & [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] | titleholder_represents = {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] & {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[វ៉ាសូវី|ទីក្រុងវ៉ាសូវី]], [[ប្រទេសប៉ូឡូញ]] និង [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា]], [[ប៉ាណាម៉ា|ប្រទេសប៉ាណាម៉ា]] | location = | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Gerhard Parzutka von Lipinski | key_people = | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | membership = | website = http://misssupranational.com/ & http://www.mistersupranational.com/ }} '''បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ ''' ({{Lang-en|Miss Supranational}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en:Beauty_pageant|ប្រកួតសម្រស់]]អន្តរជាតិប្រចាំឆ្នាំដែលបានចាប់ផ្ដើមធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ហើយកម្មវិធីប្រឡងភាគច្រើនគឺធ្វើឡើងនៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1807394/crowning-glory-around-the-world|title=Crowning glory around the world!|newspaper=[[Bangkok Post]]|date=December 3, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|title=Beauty Pageants: Are the Crowns On the Right Heads? - – Nigerian News from Leadership News|work=Nigerian News from Leadership News|access-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|archive-date=22 December 2015|archivedate=22 ធ្នូ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|url-status=dead}}</ref>ចំណែកឯ'''បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ '''({{Lang-en|Mister Supranational}}) ត្រូវបានដាក់ឲ្យដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ នៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]ដូចគ្នា។ '''បវរកញ្ញានិងបុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] មកពី[[ប្រេស៊ីល|ប្រទេសប្រេស៊ីល]]និងលោក [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] មកពី[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]ដែលបានគ្រងម្កុដនិងតំណែងនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមិថុនា និង នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥ ដោយឡែកពីគ្នានៅ[[ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ|ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ]] [[ប៉ូឡូញ|ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។ == ម្ចាស់ម្កុដបវរកញ្ញាថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០០៩ | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | Oksana Morya | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១០ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | Karina Aracellys Pinilla Corro | ៦៦ |- | ២០១១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Monika Lewczuk|Monika Lewczuk]] | ៧០ |- | ២០១២ | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | Ekaterina Buraya | ៥៣ |- | ២០១៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Mutya Johanna Datul|Mutya Johanna Fontiveros Datul]] | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | ៨៣ |- | ២០១៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Asha Bhat|Asha Bhat]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៧១ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | Stephanía Sofía Vázquez Stegman | ៨២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Srinidhi Shetty|Srinidhi Ramesh Shetty]] | ៧១ |- | ២០១៧ | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | [[:en:Jenny Kim|Jenny Kim]] | ៦៥ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Valeria Vázquez|Valeria Vázquez Latorre]] | ៧២ |- | ២០១៩ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Anntonia Porsild|Anntonia Porsild]] | ៧៧ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Chanique Rabe|Chanique Rabe Honeyborne]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៥៨ |- | ២០២២ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Lalela Mswane|Lalela Lali Mswane]] | ៦៩ |- | ២០២៣ | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | [[:en:Andrea Aguilera (Ecuadorian model)|Andrea Victoria Aguilera Paredes]] | ៩៥ |- | ២០២៤ | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | [[:en:Harashta Haifa Zahra|Harashta Haifa Zahra]] | ៦៨ |- | ២០២៥ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] | ៦៦ |- | ២០២៦ | | | |- |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | អ៊ិន លក្ខណា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | លីវ ជីលី | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ឈុំ ចាន់ដារ៉ា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Top 20 Miss Influencer Opportunity |- | ២០២៦ | ហុក សារិតុលា | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | | |- |} == ម្ចាស់ម្កុដបុរសឯកថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០១៦ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | Diego Garcy | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១៧ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriel Corvea (model)|Gabriel José Correa Guzmán]] | ៣៤ |- | ២០១៨ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Pratamesh Maulingkar|Prathamesh Maulingkar]] | ៣៩ |- | ២០១៩ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | Nate Crnkovich | ៤០ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | Álvaro Alejandro Vargas Rueckner | rowspan = "5" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | rowspan = "3" | ៣៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|CUB}} [[គុយបា|គុយបា]] | Luis Daniel Gálvez |- | ២០២៣ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | Iván Álvarez Guedes |- | ២០២៤ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Fezile Mkhize|Fezile Thanda Mkhize]] | ៣៦ |- | ២០២៥ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | Swann Lavigne | ៣៩ |} == បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | ឡៅ បញ្ញា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | វន សិលា | [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ហ៊ាប ស៊ាងហ៊ុយ | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | Unplaced | |- | ២០២៦ | យូ ថនវណ្ណៈ | | | |} == ឯកសារយោង == 6qr42py83yov48xrecldsl3yki861ch 335334 335295 2026-05-16T09:08:45Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ម្ចាស់ម្កុដបុរសឯកថ្មីៗ */ 335334 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ | image = | size = 200px | caption = | first = ២០០៩ (បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ) & ២០១៦ (បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ) | recent = ២០២៥ | current_titleholder = [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] & [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] | titleholder_represents = {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] & {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[វ៉ាសូវី|ទីក្រុងវ៉ាសូវី]], [[ប្រទេសប៉ូឡូញ]] និង [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា]], [[ប៉ាណាម៉ា|ប្រទេសប៉ាណាម៉ា]] | location = | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Gerhard Parzutka von Lipinski | key_people = | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | membership = | website = http://misssupranational.com/ & http://www.mistersupranational.com/ }} '''បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ ''' ({{Lang-en|Miss Supranational}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en:Beauty_pageant|ប្រកួតសម្រស់]]អន្តរជាតិប្រចាំឆ្នាំដែលបានចាប់ផ្ដើមធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ហើយកម្មវិធីប្រឡងភាគច្រើនគឺធ្វើឡើងនៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1807394/crowning-glory-around-the-world|title=Crowning glory around the world!|newspaper=[[Bangkok Post]]|date=December 3, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|title=Beauty Pageants: Are the Crowns On the Right Heads? - – Nigerian News from Leadership News|work=Nigerian News from Leadership News|access-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|archive-date=22 December 2015|archivedate=22 ធ្នូ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|url-status=dead}}</ref>ចំណែកឯ'''បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ '''({{Lang-en|Mister Supranational}}) ត្រូវបានដាក់ឲ្យដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ នៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]ដូចគ្នា។ '''បវរកញ្ញានិងបុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] មកពី[[ប្រេស៊ីល|ប្រទេសប្រេស៊ីល]]និងលោក [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] មកពី[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]ដែលបានគ្រងម្កុដនិងតំណែងនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមិថុនា និង នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥ ដោយឡែកពីគ្នានៅ[[ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ|ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ]] [[ប៉ូឡូញ|ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។ == ម្ចាស់ម្កុដបវរកញ្ញាថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០០៩ | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | Oksana Morya | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១០ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | Karina Aracellys Pinilla Corro | ៦៦ |- | ២០១១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Monika Lewczuk|Monika Lewczuk]] | ៧០ |- | ២០១២ | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | Ekaterina Buraya | ៥៣ |- | ២០១៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Mutya Johanna Datul|Mutya Johanna Fontiveros Datul]] | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | ៨៣ |- | ២០១៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Asha Bhat|Asha Bhat]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៧១ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | Stephanía Sofía Vázquez Stegman | ៨២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Srinidhi Shetty|Srinidhi Ramesh Shetty]] | ៧១ |- | ២០១៧ | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | [[:en:Jenny Kim|Jenny Kim]] | ៦៥ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Valeria Vázquez|Valeria Vázquez Latorre]] | ៧២ |- | ២០១៩ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Anntonia Porsild|Anntonia Porsild]] | ៧៧ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Chanique Rabe|Chanique Rabe Honeyborne]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៥៨ |- | ២០២២ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Lalela Mswane|Lalela Lali Mswane]] | ៦៩ |- | ២០២៣ | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | [[:en:Andrea Aguilera (Ecuadorian model)|Andrea Victoria Aguilera Paredes]] | ៩៥ |- | ២០២៤ | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | [[:en:Harashta Haifa Zahra|Harashta Haifa Zahra]] | ៦៨ |- | ២០២៥ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] | ៦៦ |- | ២០២៦ | | | |- |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | អ៊ិន លក្ខណា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | លីវ ជីលី | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ឈុំ ចាន់ដារ៉ា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Top 20 Miss Influencer Opportunity |- | ២០២៦ | ហុក សារិតុលា | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | | |- |} == ម្ចាស់ម្កុដបុរសឯកថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០១៦ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | Diego Garcy | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១៧ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriel Corvea (model)|Gabriel José Correa Guzmán]] | ៣៤ |- | ២០១៨ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Pratamesh Maulingkar|Prathamesh Maulingkar]] | ៣៩ |- | ២០១៩ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | Nate Crnkovich | ៤០ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | Álvaro Alejandro Vargas Rueckner | rowspan = "5" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | rowspan = "3" | ៣៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|CUB}} [[គុយបា|គុយបា]] | Luis Daniel Gálvez |- | ២០២៣ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | Iván Álvarez Guedes |- | ២០២៤ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Fezile Mkhize|Fezile Thanda Mkhize]] | ៣៦ |- | ២០២៥ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | Swann Lavigne | ៣៩ |- | ២០២៦ | | | |} == បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | ឡៅ បញ្ញា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | វន សិលា | [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ហ៊ាប ស៊ាងហ៊ុយ | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | Unplaced | |- | ២០២៦ | យូ ថនវណ្ណៈ | | | |} == ឯកសារយោង == 1vjjrm3awofqsng43j640242qeu6st0 335336 335334 2026-05-16T09:11:51Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ម្ចាស់ម្កុដបុរសឯកថ្មីៗ */ 335336 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ | image = | size = 200px | caption = | first = ២០០៩ (បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ) & ២០១៦ (បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ) | recent = ២០២៥ | current_titleholder = [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] & [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] | titleholder_represents = {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] & {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[វ៉ាសូវី|ទីក្រុងវ៉ាសូវី]], [[ប្រទេសប៉ូឡូញ]] និង [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា]], [[ប៉ាណាម៉ា|ប្រទេសប៉ាណាម៉ា]] | location = | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Gerhard Parzutka von Lipinski | key_people = | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | membership = | website = http://misssupranational.com/ & http://www.mistersupranational.com/ }} '''បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ ''' ({{Lang-en|Miss Supranational}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en:Beauty_pageant|ប្រកួតសម្រស់]]អន្តរជាតិប្រចាំឆ្នាំដែលបានចាប់ផ្ដើមធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ហើយកម្មវិធីប្រឡងភាគច្រើនគឺធ្វើឡើងនៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1807394/crowning-glory-around-the-world|title=Crowning glory around the world!|newspaper=[[Bangkok Post]]|date=December 3, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|title=Beauty Pageants: Are the Crowns On the Right Heads? - – Nigerian News from Leadership News|work=Nigerian News from Leadership News|access-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|archive-date=22 December 2015|archivedate=22 ធ្នូ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|url-status=dead}}</ref>ចំណែកឯ'''បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ '''({{Lang-en|Mister Supranational}}) ត្រូវបានដាក់ឲ្យដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ នៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]ដូចគ្នា។ '''បវរកញ្ញានិងបុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] មកពី[[ប្រេស៊ីល|ប្រទេសប្រេស៊ីល]]និងលោក [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] មកពី[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]ដែលបានគ្រងម្កុដនិងតំណែងនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមិថុនា និង នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥ ដោយឡែកពីគ្នានៅ[[ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ|ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ]] [[ប៉ូឡូញ|ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។ == ម្ចាស់ម្កុដបវរកញ្ញាថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០០៩ | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | Oksana Morya | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១០ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | Karina Aracellys Pinilla Corro | ៦៦ |- | ២០១១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Monika Lewczuk|Monika Lewczuk]] | ៧០ |- | ២០១២ | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | Ekaterina Buraya | ៥៣ |- | ២០១៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Mutya Johanna Datul|Mutya Johanna Fontiveros Datul]] | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | ៨៣ |- | ២០១៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Asha Bhat|Asha Bhat]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៧១ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | Stephanía Sofía Vázquez Stegman | ៨២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Srinidhi Shetty|Srinidhi Ramesh Shetty]] | ៧១ |- | ២០១៧ | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | [[:en:Jenny Kim|Jenny Kim]] | ៦៥ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Valeria Vázquez|Valeria Vázquez Latorre]] | ៧២ |- | ២០១៩ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Anntonia Porsild|Anntonia Porsild]] | ៧៧ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Chanique Rabe|Chanique Rabe Honeyborne]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៥៨ |- | ២០២២ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Lalela Mswane|Lalela Lali Mswane]] | ៦៩ |- | ២០២៣ | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | [[:en:Andrea Aguilera (Ecuadorian model)|Andrea Victoria Aguilera Paredes]] | ៩៥ |- | ២០២៤ | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | [[:en:Harashta Haifa Zahra|Harashta Haifa Zahra]] | ៦៨ |- | ២០២៥ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] | ៦៦ |- | ២០២៦ | | | |- |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | អ៊ិន លក្ខណា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | លីវ ជីលី | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ឈុំ ចាន់ដារ៉ា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Top 20 Miss Influencer Opportunity |- | ២០២៦ | ហុក សារិតុលា | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | | |- |} == ម្ចាស់ម្កុដបុរសឯកថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០១៦ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | Diego Garcy | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១៧ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriel Corvea (model)|Gabriel José Correa Guzmán]] | ៣៤ |- | ២០១៨ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Pratamesh Maulingkar|Prathamesh Maulingkar]] | ៣៩ |- | ២០១៩ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | Nate Crnkovich | ៤០ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | Álvaro Alejandro Vargas Rueckner | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | rowspan = "3" | ៣៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|CUB}} [[គុយបា|គុយបា]] | Luis Daniel Gálvez |- | ២០២៣ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | Iván Álvarez Guedes |- | ២០២៤ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Fezile Mkhize|Fezile Thanda Mkhize]] | ៣៦ |- | ២០២៥ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | Swann Lavigne | ៣៩ |- | ២០២៦ | | |} == បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | ឡៅ បញ្ញា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | វន សិលា | [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ហ៊ាប ស៊ាងហ៊ុយ | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | Unplaced | |- | ២០២៦ | យូ ថនវណ្ណៈ | | | |} == ឯកសារយោង == jd8wbuq34k6lht80dq8gxe0h6xqanfi 335337 335336 2026-05-16T09:13:02Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ម្ចាស់ម្កុដបវរកញ្ញាថ្មីៗ */ 335337 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ | image = | size = 200px | caption = | first = ២០០៩ (បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ) & ២០១៦ (បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ) | recent = ២០២៥ | current_titleholder = [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] & [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] | titleholder_represents = {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] & {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[វ៉ាសូវី|ទីក្រុងវ៉ាសូវី]], [[ប្រទេសប៉ូឡូញ]] និង [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា]], [[ប៉ាណាម៉ា|ប្រទេសប៉ាណាម៉ា]] | location = | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Gerhard Parzutka von Lipinski | key_people = | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | membership = | website = http://misssupranational.com/ & http://www.mistersupranational.com/ }} '''បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ ''' ({{Lang-en|Miss Supranational}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en:Beauty_pageant|ប្រកួតសម្រស់]]អន្តរជាតិប្រចាំឆ្នាំដែលបានចាប់ផ្ដើមធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ហើយកម្មវិធីប្រឡងភាគច្រើនគឺធ្វើឡើងនៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1807394/crowning-glory-around-the-world|title=Crowning glory around the world!|newspaper=[[Bangkok Post]]|date=December 3, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|title=Beauty Pageants: Are the Crowns On the Right Heads? - – Nigerian News from Leadership News|work=Nigerian News from Leadership News|access-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|archive-date=22 December 2015|archivedate=22 ធ្នូ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|url-status=dead}}</ref>ចំណែកឯ'''បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ '''({{Lang-en|Mister Supranational}}) ត្រូវបានដាក់ឲ្យដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ នៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]ដូចគ្នា។ '''បវរកញ្ញានិងបុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] មកពី[[ប្រេស៊ីល|ប្រទេសប្រេស៊ីល]]និងលោក [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] មកពី[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]ដែលបានគ្រងម្កុដនិងតំណែងនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមិថុនា និង នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥ ដោយឡែកពីគ្នានៅ[[ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ|ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ]] [[ប៉ូឡូញ|ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។ == ម្ចាស់ម្កុដបវរកញ្ញាថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០០៩ | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | Oksana Morya | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១០ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | Karina Aracellys Pinilla Corro | ៦៦ |- | ២០១១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Monika Lewczuk|Monika Lewczuk]] | ៧០ |- | ២០១២ | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | Ekaterina Buraya | ៥៣ |- | ២០១៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Mutya Johanna Datul|Mutya Johanna Fontiveros Datul]] | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | ៨៣ |- | ២០១៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Asha Bhat|Asha Bhat]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៧១ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | Stephanía Sofía Vázquez Stegman | ៨២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Srinidhi Shetty|Srinidhi Ramesh Shetty]] | ៧១ |- | ២០១៧ | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | [[:en:Jenny Kim|Jenny Kim]] | ៦៥ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Valeria Vázquez|Valeria Vázquez Latorre]] | ៧២ |- | ២០១៩ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Anntonia Porsild|Anntonia Porsild]] | ៧៧ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Chanique Rabe|Chanique Rabe Honeyborne]] | rowspan = "7" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៥៨ |- | ២០២២ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Lalela Mswane|Lalela Lali Mswane]] | ៦៩ |- | ២០២៣ | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | [[:en:Andrea Aguilera (Ecuadorian model)|Andrea Victoria Aguilera Paredes]] | ៩៥ |- | ២០២៤ | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | [[:en:Harashta Haifa Zahra|Harashta Haifa Zahra]] | ៦៨ |- | ២០២៥ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] | ៦៦ |- | ២០២៦ | | |- |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | អ៊ិន លក្ខណា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | លីវ ជីលី | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ឈុំ ចាន់ដារ៉ា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Top 20 Miss Influencer Opportunity |- | ២០២៦ | ហុក សារិតុលា | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | | |- |} == ម្ចាស់ម្កុដបុរសឯកថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០១៦ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | Diego Garcy | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១៧ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriel Corvea (model)|Gabriel José Correa Guzmán]] | ៣៤ |- | ២០១៨ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Pratamesh Maulingkar|Prathamesh Maulingkar]] | ៣៩ |- | ២០១៩ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | Nate Crnkovich | ៤០ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | Álvaro Alejandro Vargas Rueckner | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | rowspan = "3" | ៣៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|CUB}} [[គុយបា|គុយបា]] | Luis Daniel Gálvez |- | ២០២៣ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | Iván Álvarez Guedes |- | ២០២៤ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Fezile Mkhize|Fezile Thanda Mkhize]] | ៣៦ |- | ២០២៥ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | Swann Lavigne | ៣៩ |- | ២០២៦ | | |} == បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | ឡៅ បញ្ញា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | វន សិលា | [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ហ៊ាប ស៊ាងហ៊ុយ | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | Unplaced | |- | ២០២៦ | យូ ថនវណ្ណៈ | | | |} == ឯកសារយោង == bl94ybr6jvdyuykyc83kpk7mbpzn7gt 335338 335337 2026-05-16T09:15:06Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335338 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ | image = | size = 200px | caption = | first = ២០០៩ (បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ) & ២០១៦ (បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ) | recent = ២០២៥ | current_titleholder = [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] & [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] | titleholder_represents = {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] & {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[វ៉ាសូវី|ទីក្រុងវ៉ាសូវី]], [[ប្រទេសប៉ូឡូញ]] និង [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា]], [[ប៉ាណាម៉ា|ប្រទេសប៉ាណាម៉ា]] | location = | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Gerhard Parzutka von Lipinski | key_people = | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | membership = | website = http://misssupranational.com/ & http://www.mistersupranational.com/ }} '''បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ ''' ({{Lang-en|Miss Supranational}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en:Beauty_pageant|ប្រកួតសម្រស់]]អន្តរជាតិប្រចាំឆ្នាំដែលបានចាប់ផ្ដើមធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ហើយកម្មវិធីប្រឡងភាគច្រើនគឺធ្វើឡើងនៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1807394/crowning-glory-around-the-world|title=Crowning glory around the world!|newspaper=[[Bangkok Post]]|date=December 3, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|title=Beauty Pageants: Are the Crowns On the Right Heads? - – Nigerian News from Leadership News|work=Nigerian News from Leadership News|access-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|archive-date=22 December 2015|archivedate=22 ធ្នូ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|url-status=dead}}</ref>ចំណែកឯ'''បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ '''({{Lang-en|Mister Supranational}}) ត្រូវបានដាក់ឲ្យដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ នៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]ដូចគ្នា។ '''បវរកញ្ញានិងបុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] មកពី[[ប្រេស៊ីល|ប្រទេសប្រេស៊ីល]]និងលោក [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] មកពី[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]ដែលបានគ្រងម្កុដនិងតំណែងនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមិថុនា និង នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥ ដោយឡែកពីគ្នានៅ[[ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ|ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ]] [[ប៉ូឡូញ|ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។ == ម្ចាស់ម្កុដបវរកញ្ញាថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០០៩ | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | Oksana Morya | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១០ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | Karina Aracellys Pinilla Corro | ៦៦ |- | ២០១១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Monika Lewczuk|Monika Lewczuk]] | ៧០ |- | ២០១២ | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | Ekaterina Buraya | ៥៣ |- | ២០១៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Mutya Johanna Datul|Mutya Johanna Fontiveros Datul]] | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | ៨៣ |- | ២០១៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Asha Bhat|Asha Bhat]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៧១ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | Stephanía Sofía Vázquez Stegman | ៨២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Srinidhi Shetty|Srinidhi Ramesh Shetty]] | ៧១ |- | ២០១៧ | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | [[:en:Jenny Kim|Jenny Kim]] | ៦៥ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Valeria Vázquez|Valeria Vázquez Latorre]] | ៧២ |- | ២០១៩ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Anntonia Porsild|Anntonia Porsild]] | ៧៧ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Chanique Rabe|Chanique Rabe Honeyborne]] | rowspan = "7" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៥៨ |- | ២០២២ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Lalela Mswane|Lalela Lali Mswane]] | ៦៩ |- | ២០២៣ | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | [[:en:Andrea Aguilera (Ecuadorian model)|Andrea Victoria Aguilera Paredes]] | ៩៥ |- | ២០២៤ | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | [[:en:Harashta Haifa Zahra|Harashta Haifa Zahra]] | ៦៨ |- | ២០២៥ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] | ៦៦ |- | ២០២៦ | | |- |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | អ៊ិន លក្ខណា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | លីវ ជីលី | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ឈុំ ចាន់ដារ៉ា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Top 20 Miss Influencer Opportunity |- | ២០២៦ | ហុក សារិតុលា | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | | |- |} == ម្ចាស់ម្កុដបុរសឯកថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០១៦ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | Diego Garcy | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១៧ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriel Corvea (model)|Gabriel José Correa Guzmán]] | ៣៤ |- | ២០១៨ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Pratamesh Maulingkar|Prathamesh Maulingkar]] | ៣៩ |- | ២០១៩ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | Nate Crnkovich | ៤០ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | Álvaro Alejandro Vargas Rueckner | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | rowspan = "3" | ៣៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|CUB}} [[គុយបា|គុយបា]] | Luis Daniel Gálvez |- | ២០២៣ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | Iván Álvarez Guedes |- | ២០២៤ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Fezile Mkhize|Fezile Thanda Mkhize]] | ៣៦ |- | ២០២៥ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | Swann Lavigne | ៣៩ |- | ២០២៦ | | | |} == បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | ឡៅ បញ្ញា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | វន សិលា | [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ហ៊ាប ស៊ាងហ៊ុយ | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | Unplaced | |- | ២០២៦ | យូ ថនវណ្ណៈ | | | |} == ឯកសារយោង == 87oh2hyk2y2o1ivmea57l9g3glopp36 335340 335338 2026-05-16T09:15:48Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335340 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ | image = | size = 200px | caption = | first = ២០០៩ (បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ) & ២០១៦ (បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ) | recent = ២០២៥ | current_titleholder = [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] & [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] | titleholder_represents = {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] & {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[វ៉ាសូវី|ទីក្រុងវ៉ាសូវី]], [[ប្រទេសប៉ូឡូញ]] និង [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា]], [[ប៉ាណាម៉ា|ប្រទេសប៉ាណាម៉ា]] | location = | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Gerhard Parzutka von Lipinski | key_people = | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | membership = | website = http://misssupranational.com/ & http://www.mistersupranational.com/ }} '''បវរកញ្ញាស៊ូប៉ាជាតិ ''' ({{Lang-en|Miss Supranational}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en:Beauty_pageant|ប្រកួតសម្រស់]]អន្តរជាតិប្រចាំឆ្នាំដែលបានចាប់ផ្ដើមធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ហើយកម្មវិធីប្រឡងភាគច្រើនគឺធ្វើឡើងនៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1807394/crowning-glory-around-the-world|title=Crowning glory around the world!|newspaper=[[Bangkok Post]]|date=December 3, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|title=Beauty Pageants: Are the Crowns On the Right Heads? - – Nigerian News from Leadership News|work=Nigerian News from Leadership News|access-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|archive-date=22 December 2015|archivedate=22 ធ្នូ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|url-status=dead}}</ref>ចំណែកឯ'''បុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ '''({{Lang-en|Mister Supranational}}) ត្រូវបានដាក់ឲ្យដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ នៅ[[ប្រទេសប៉ូឡូញ]]ដូចគ្នា។ '''បវរកញ្ញានិងបុរសឯកស៊ូប៉ាជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] មកពី[[ប្រេស៊ីល|ប្រទេសប្រេស៊ីល]]និងលោក [[:en:Swann Lavigne|Swann Lavigne]] មកពី[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]ដែលបានគ្រងម្កុដនិងតំណែងនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមិថុនា និង នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥ ដោយឡែកពីគ្នានៅ[[ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ|ខេត្តឡេសសឺរប៉ូឡូញ]] [[ប៉ូឡូញ|ប្រទេសប៉ូឡូញ]]។ == ម្ចាស់ម្កុដបវរកញ្ញាថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០០៩ | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | Oksana Morya | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១០ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | Karina Aracellys Pinilla Corro | ៦៦ |- | ២០១១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Monika Lewczuk|Monika Lewczuk]] | ៧០ |- | ២០១២ | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | Ekaterina Buraya | ៥៣ |- | ២០១៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Mutya Johanna Datul|Mutya Johanna Fontiveros Datul]] | {{flagicon|BLR}} [[បេឡារុស|បេឡារុស]] | ៨៣ |- | ២០១៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Asha Bhat|Asha Bhat]] | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៧១ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | Stephanía Sofía Vázquez Stegman | ៨២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Srinidhi Shetty|Srinidhi Ramesh Shetty]] | ៧១ |- | ២០១៧ | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | [[:en:Jenny Kim|Jenny Kim]] | ៦៥ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Valeria Vázquez|Valeria Vázquez Latorre]] | ៧២ |- | ២០១៩ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Anntonia Porsild|Anntonia Porsild]] | ៧៧ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Chanique Rabe|Chanique Rabe Honeyborne]] | rowspan = "7" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៥៨ |- | ២០២២ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Lalela Mswane|Lalela Lali Mswane]] | ៦៩ |- | ២០២៣ | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | [[:en:Andrea Aguilera (Ecuadorian model)|Andrea Victoria Aguilera Paredes]] | ៩៥ |- | ២០២៤ | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | [[:en:Harashta Haifa Zahra|Harashta Haifa Zahra]] | ៦៨ |- | ២០២៥ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Eduarda Braum|Eduarda da Silva Braum]] | ៦៦ |- | ២០២៦ | | | |- |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | អ៊ិន លក្ខណា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | លីវ ជីលី | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ឈុំ ចាន់ដារ៉ា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Top 20 Miss Influencer Opportunity |- | ២០២៦ | ហុក សារិតុលា | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | | |- |} == ម្ចាស់ម្កុដបុរសឯកថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០១៦ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | Diego Garcy | rowspan = "4" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ៣៦ |- | ២០១៧ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriel Corvea (model)|Gabriel José Correa Guzmán]] | ៣៤ |- | ២០១៨ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Pratamesh Maulingkar|Prathamesh Maulingkar]] | ៣៩ |- | ២០១៩ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | Nate Crnkovich | ៤០ |- | ២០២០ | colspan = "9" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | Álvaro Alejandro Vargas Rueckner | rowspan = "6" | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | rowspan = "3" | ៣៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|CUB}} [[គុយបា|គុយបា]] | Luis Daniel Gálvez |- | ២០២៣ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | Iván Álvarez Guedes |- | ២០២៤ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Fezile Mkhize|Fezile Thanda Mkhize]] | ៣៦ |- | ២០២៥ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | Swann Lavigne | ៣៩ |- | ២០២៦ | | | |} == បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២២ | ឡៅ បញ្ញា | [[ខេត្តសៀមរាប]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | វន សិលា | [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] | Unplaced | |- | ២០២៥ | ហ៊ាប ស៊ាងហ៊ុយ | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | Unplaced | |- | ២០២៦ | យូ ថនវណ្ណៈ | | | |} == ឯកសារយោង == hmuaqippn4ckdcrvhedjklz67bjh8dd 0 39511 335349 335133 2026-05-16T09:50:01Z Lem Sokmeng 50472 335349 wikitext text/x-wiki '''លង្វែក''' គឺជារាជធានីនិងបន្ទាយដ៏រឹងមាំមួយនៃកម្ពុជានាសតវត្សទី ១៦ ដែលស្ថិតនៅ [[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] មានទីតាំងស្ថិតនៅច្រាំងខាងលិចទន្លេសាប មានចម្ងាយប្រមាណ៤០គីឡូម៉ែត្រពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។<ref>{{Cite web |title=ចំណេះដឹងទូទៅ៖ អតីតក្រុងលង្វែក អាចជាស្ថានីយបុរេប្រវត្តិមួយទៀតនៅកម្ពុជា |url=https://m.freshnews.com.kh/knowledge/343711-2024-06-06-10-31-42 |access-date=2026-05-08 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ទីក្រុងនេះបម្រើជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រយោធាដ៏រឹងមាំមួយរបស់ខ្មែរ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]] និងត្រូវបានស្គាល់ដោយពួកបស្ចិមប្រទេសដំបូងៗថា "'''កម្ពុជា'''"។ នៅឆ្នាំ ១៥២៧ ព្រះបាទ[[ចន្ទរាជា]]បានឱ្យគេសាងសង់បន្ទាយលង្វែក រហូតដល់ឆ្នាំ ១៥២៩ ទើបបន្ទាយនេះត្រូវបានកសាងបញ្ចប់ដែលមានរយៈពេល ៣ឆ្នាំ ។ នៅពេលដែលព្រះចន្ទរាជាបានផ្លាស់ទីពីបន្ទាយមានជ័យនៅពោធិ៍សាត់ទៅបន្ទាយលង្វែក ទីនេះបានក្លាយជារាជធានីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែររហូតដល់ដល់ចុងសតវត្សទី ១៦ ។ [[ឯកសារ:AMH-6146-NA Bird's eye view of Eauweck, Cambodia.jpg|រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពក្រុងលង្វែក ក្នុងចំណងជើងភាសាហុល្លង់ថា ''Vogelvlucht van Eauweck, Cambodja (ទិដ្ឋភាពពីលើជើងមេឃនៃលង្វែក,កម្ពុជា)'' ក្រុងនេះ ដែលបង្ហាញនៅចំកណ្តាលនៃរូបភាពនេះ ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយភ្នំ ព្រៃឈើ និងទន្លេ ត្រូវបានគូរនៅឆ្នាំ ១៦៦៥ គូរដោយ ចូហានណេស វីងប៊ន (Johannes Vingboons) ។]] លង្វែក ត្រូវបានជ្រើសរើសទីតាំងដោយព្រះបាទ[[ចន្ទរាជា]] បន្ទាប់ពីព្រះអង្គទទួលបានជ័យជម្នះលើ[[ស្ដេចកន]]នៅឆ្នាំ ១៥២៦ ។ កម្ពុជាត្រូវបានគេហៅជាញឹកញាប់ថាលង្វែកដោយអ្នកធ្វើដំណើរជនជាតិបរទេស ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាក្រុងមួយក្នុងចំណោមក្រុងខ្លាំងបំផុតនៅកម្ពុជា។ លង្វែក ជាមជ្ឍមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយជាមួយនឹងបរទេសដូចជា ព័រទុយហ្គាល់ អេស្ប៉ាញ ហុល្លង់ និងចិន ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == យោងតាមវចនានុក្រមខ្មែររបស់[[ជួន ណាត|សម្ដេចព្រះសង្ឃ ជួន ណាត]] ពាក្យថា '''លង្វែក''' មានន័យថា កាល ឬ សម័យជាចន្លោះ,ទីឬច្រកជាចន្លោះ,ជារវាង ។ បើ វចនានុក្រម នេះដែរ ពាក្យ '''លង្វែក''' គឺជាឈ្មោះខែត្រមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋពីសម័យបុរាណ, តមក តាំងជាស្រុកហៅថា '''ស្រុកលង្វែក''' នៅក្នុងខែត្រកំពង់ឆ្នាំង, លុះចំណេរតមកក្រោយទៀត ដាក់ទៅជា [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] វិញ នៅក្នុងខែត្រដដែល ដរាបដល់សព្វថ្ងៃ ។ '''លង្វែក''' ជាឈ្មោះបន្ទាយមួយជារាជធានីចាស់របស់កម្ពុជរដ្ឋ ឋិតនៅខាងទិសឥសាននៃបន្ទាយឧដុង្គមានជ័យ ។<ref>{{Cite web |title=វចនានុក្រមខ្មែរ - Khmer Dictionary |url=https://khmerdict.com/ |access-date=2026-05-11 |website=khmerdict.com |language=en}}</ref> ចំពោះពួកបស្ចិមប្រទេស គេតែងតែហៅ '''លង្វែក''' ដើម្បីសម្ដៅទៅលើប្រទេសកម្ពុជានាអំឡុងសតវត្សទី ១៦-១៧ ។ [[ឯកសារ:AMH-7969-KB View of Eauweck.jpg|រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពជើងអាកាសនៃក្រុងលង្វែក រៀបចំដោយ Pierre d' Hondt (អ្នកបោះពុម្ពផ្សាយ), Jacobus van der Schley (អ្នករៀបចំ) ឆ្នាំ១៧៤៧ គូរសារឡើងវិញ (?) ]] == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == បន្ទាយលង្វែក ត្រូវបានបង្កើតឡើងប្រហែលឆ្នាំ ១៥២៧ ដល់ ១៥២៩ នៅរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទ [[ចន្ទរាជា]] បន្ទាប់ពីទ្រង់បានយកឈ្នះស្តេចកន និងស្តារឡើងវិញនូវឯករាជ្យរបស់ប្រទេស។ បន្ទាយនេះក្លាយជារាជធានីថ្មីបន្ទាប់ពីរាជធានីអង្គរបានចាកចេញ ដោយសារការវាយលុកពីបរទេស និងស្ថានភាពសង្គ្រាមនៅភាគខាងជើង។ ក្នុងរាជ្យព្រះអង្គចន្ទរាជា រាជធានីតាំងនៅបន្ទាយមានជ័យ ខេត្តពោធិ៍សាត់ រួចប្តូរមកក្រុងលង្វែកវិញ។ ព្រះបាទ ចន្ទរាជា ទ្រង់ក៏ជាស្តេចមួយអង្គដែរមានឈ្មោះល្បីល្បាញ ក្រៅពីបន្ទាយលង្វែក ទ្រង់ក៏បានកសាងវត្តអារាមជាច្រើនកន្លែងនៅ ខេត្តពោធិ៍សាត ជួសជុលវត្តនៅឧដុង្គ លើភ្នំរាជទ្រព្យជាដើម (ព្រះពុទ្ធរូបចូលព្រះនិពា្វន) វត្តត្រឡែងកែងនៅក្នុងបន្ទាយលង្វែក ដែលស្ថិតនៅលើទួលមួយកន្លែង មានរាងជាជើងក្អែកក្នុងវិហារនេះតម្កល់ព្រះពុទ្ធរូបត្រឡែងកែងគឺ ព្រះពុទ្ធរូបបួនអង្គ គង់ឈរទល់ព្រះខ្នងនឹងគ្នា ហើយបែរព្រះភ័ក្ត្រទៅទិសទាំងបួន ហើយនឹងបានកសាងបដិមា ត្រឡែងកែងរូបព្រះគោ។ ព្រះអង្គបានប្រមែប្រមូលកវី ប្រាជ្ញបណ្ឌិត ឱ្យចងក្រងនិងសរសេរឯកសារគ្រប់ប្រភេទ ដូចនេះ លង្វែក គឺជាឃ្លាំងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់មួយរបស់ខ្មែរនាសតវត្សទី ១៦ ។ [[ឯកសារ:Map of Southeast Asia 1576 by Fernão Vaz Dourado.jpg|រូបភាពតូច|150x150ភីកសែល|ផែនទីគូរដោយបស្ចិមប្រទេស បង្ហាញពី កម្ពុជា នាឆ្នាំ ១៥៧៦]] សម័យលង្វែក ជាសម័យកាលដែលកម្ពុជាបន្តភាពរុងរឿងពីសម័យអង្គរ និង​ បានបង្កើតជំនួញសេដ្ឋកិច្ចផ្លូវទឹកយ៉ាងមមាញឹកជាមួយជនបរទេសនៅរាជធានីលង្វែកនៅសតវត្សទី១៦ ក្រុងលង្វែក បានប្រែក្លាយកម្ពុជាជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌សំខាន់។ ព្រះរាជាណាចក្រខ្មែរ បានទទួលការទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសបរទេស ដូចជា ព័រទុយហ្គាល់ អេស្ប៉ាញ និងចិន។ អ្នកសរសេរបរទេសមួយចំនួនបានកត់សម្គាល់ថា បន្ទាយលង្វែកជាទីក្រុងសម្បូរទ្រព្យសម្បត្តិ មានសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មល្អប្រណិត និងជាគន្លងពាណិជ្ជកម្មសំខាន់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ទោះជាយ៉ាងណា នៅឆ្នាំ ១៥៩៣ បន្ទាយលង្វែកបានធ្លាក់ចូលក្នុងអំណាចនៃសៀម បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមធំមួយ។ ការបែកបាក់នេះបានបណ្ដាលឲ្យប្រទេសកម្ពុជាបាត់បង់ឥទ្ធិពលយូរជាយូរមក និងបង្ហាញពីការបញ្ចប់នៃសម័យលង្វែក។ == ទំនាក់ទំនង == === ទំនាក់ទំនងជាមួយអឺរ៉ុប === នៅឆ្នាំ ១៥៥៥ បព្វជិតព័រទុយហ្គាល់ ឈ្មោះ [[ហ្គស្ប៉ដាគ្រុស]] បានមកដល់ក្រុងលង្វែក ដែលមានបេសកកម្មផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រិស្តក្នុងប្រទេសខ្មែរ តែមិនទទួលបានជោគជ័យលើការផ្សព្វផ្សាយសាសនានៅប្រទេសខ្មែរ លោកបានសម្រេចចិត្តធ្វើដំណើរទៅប្រទេសចិនវិញ ក្នុងឆ្នាំ ១៥៥៦។<ref name=":2">ត្រឹង ងា.(គ.ស ១៩៧៣ ព.ស ២៥១៧).''ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ.''បោះពុម្ពដោយ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ។</ref><ref>Lach, Donald F. (1965), ''Asia in the making of Europe'', vol. I, Book Two, The University of Chicago Press</ref> នៅសម័យលង្វែក មានពួកអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា និងអ្នកផ្សងព្រេងបានធ្វើដំណើរមកកាន់ស្រុកខ្មែរ ហើយបានរាយការណ៍សំខាន់ៗលើកំណត់ហេតុរបស់ពួកគេ តួយ៉ាងលោក [[ឌីយូហ្គោ ដូ ឃូទូ]] ដែលបានសរសេរអំពីអង្គរវត្តថា ៖<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |title="Of The Great and Marvellous City Discovered in the Forests of Camboja..." Diogo Do Couto [ADB Re... |url=https://angkordatabase.asia/publications/diogo-do-couto-adb-reference-doc |access-date=2026-05-16 |website=Angkor Database |language=en-GB}}</ref> {{Blockquote|ប្រមាណជាក្នុងឆ្នាំ១៥៥០ ឬ ១៥៥១ នៅពេលដែលព្រះមហាក្សត្រិយ៍នៃប្រទេសកម្ពុជាទ្រង់យាងទៅទាក់ដំរីនៅក្នុងព្រៃស្បាតនៅក្នុងរាជាណាចក្រនោះ បរិវាររបស់ព្រះអង្គដោយលុកចូកព្រៃដើម្បីដេញសត្វ ក៏ប្រទះនឹងសំណង់យ៉ាងសម្បើមៗដែលមានព្រៃគម្ពោតដុះពេញខាងក្នុង ហើយដែលគេមិនអាចកាប់ឆ្ការដើម្បីចូលទៅខាងក្នុងបាន ។ ដំណឹងនេះទ្រង់ជ្របដល់ព្រះរាជា ព្រះអង្គក៏យាងទៅដល់ទីនោះ ហើយទ្រង់ទតឃើញវិសាលភាព និងកម្ពស់នៃជញ្ជាំងខាងក្រៅ ទ្រង់បញ្ជាអោយកាប់ឆ្ការ និងដុតព្រៃភ្លាមមួយរំពេច ដើម្បីទ្រង់ទ្រតឃើញខាងក្នុង ។ ក្រោយដែលព្រៃគម្ពោតត្រូវបានបោសសម្អាតអស់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់យាងទតគ្រប់សព្វទីកន្លែងហើយ ទ្រង់មានសេចក្ដីស្ញប់ស្ញែងចំពោះទំហំធំធេងនៃសំណង់ទាំងនោះ ។ ហើយដោយហេតុនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់បញ្ជាអោយនាំពួកបរិវារទៅគង់នៅទីនោះវិញ ។}} ទោះបីជាកំណត់ត្រានេះលោកមិនបានឃើញអង្គរដោយផ្ទាល់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែលោកបានកត់ត្រាដោយផ្អែកលើការរៀបរាប់របស់អ្នកដែលបានទៅដល់ គឺលោកសង្ឃ [[អង់តូនីញ៉ូ ដឺ ម៉ាដាឡេណា]] ដែលជាអ្នករុករកប្រាសាទបុរាណនៅឆ្នាំ ១៥៨៦។ លោកបានស្រង់សម្ដីលោកសង្ឃម៉ាដាឡេណា ដែលលោកបានរៀបរាប់និងស្ញើចសរសើរអំពីអង្គរថា ៖<ref>{{Cite web |title=Angkor and Cambodia in the Sixteenth Century, from Spanish and Portuguese Sources] |url=https://angkordatabase.asia/books/angkor-and-cambodia-in-the-sixteenth-century |access-date=2026-05-16 |website=Angkor Database |language=en-GB}}</ref> {{Blockquote|ចម្ងាយកន្លះលីគ (ប្រហែល ២,៤ គីឡូម៉ែត្រ) ពីទីក្រុងនេះ មានប្រាសាទមួយហៅថា អង្គរ (Angar)។ វាមានសំណង់ដ៏អស្ចារ្យខុសពីធម្មតា ដែលមិនអាចពណ៌នាដោយចុងប៊ិចបានឡើយ ជាពិសេសដោយសារតែវាគ្មានសំណង់ណាផ្សេងក្នុងលោកមកប្រៀបផ្ទឹមបាន។ ប្រាសាទនេះមានប៉មខ្ពស់ៗ មានការតុបតែងលម្អ និងមានភាពផ្ចិតផ្ចង់គ្រប់បែបយ៉ាងដែលបញ្ញាខ្ពស់បំផុតរបស់មនុស្សអាចនឹកស្មានដល់។ នៅទីនោះក៏មានប៉មតូចៗជាច្រើនទៀតដែលមានរចនាបថស្រដៀងគ្នា ធ្វើពីថ្មប្រភេទដូចគ្នា និងត្រូវបានស្រោបដោយមាស។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយគូទឹក ហើយការចូលទៅកាន់ទីនោះគឺតាមរយៈស្ពានតែមួយគត់ ដែលការពារដោយរូបខ្លាថ្ម (តោថ្ម) ចំនួនពីរយ៉ាងអស្ចារ្យ និងគួរឱ្យខ្លាចក្រែង ដែលធ្វើឱ្យអ្នកចូលទស្សនាមានអារម្មណ៍តក់ស្លុតជាខ្លាំង។}} [[ឯកសារ:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|រូបភាពតូច|''ទិដ្ឋភាពនៃច្រកចូលខាងលិចនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត'' គំនូរពណ៌ទឹកលើក្រដាស គូរដោយលោក ល្វី ដឺឡាប៉ត (Louis Delaporte) ក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣។]] == ភូមិសាស្ត្រ == នៅទីតាំងលង្វែកបច្ចុប្បន្ន ឃើញ​មានការ​ស្នាក់​នៅ​របស់​មនុស្ស​នៅ​ទី​នេះ​មាន​​តាំងពី​សម័យ​បុរេប្រវត្តិ​រហូត​ដល់​បច្ចុប្បន្ន មាន​ន័យ​ថា​ការ​រស់នៅ​ទី​នេះ​តាំងពី​មុន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សម័យ​អង្គរ និង​សម័យ​ក្រោយ​អង្គរ​ដល់​បច្ចុប្បន្ន ។<ref name=":0">{{Cite web |last=បុផ្ផា |date=2019-03-05 |title=ក្រុម​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​៣​ប្រទេសធ្វើ​កំណាយ​ក្នុង​ភូមិ​សាស្ត្រ​លង្វែក |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/802341.html |access-date=2026-05-11 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីខ្មែរនាដើមសតវត្សទី ១៦ ដែលស្ថាបនាដោយស្ដេចកន គឺ '''''ក្រុងស្រឡប់ពិជ័យព្រៃនគរ''''' ដែលស្ថិតនៅ[[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ]] ត្រូវបានផ្លាស់ទីមកលង្វែកវិញ ក្រោយពីទទួលបានជ័យជម្នះលើ '''ព្រះស្រីជេដ្ឋាធិរាជរាមាធិបតី''' (ស្ដេចកន) រួចមក ព្រះបាទចន្ទរាជា ទ្រង់ឈ្វេងយល់ថា កន្លែងលង្វែកនេះជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រមួយស្រួលការពារខ្លួន ព្រោះនៅជិត ទន្លេ បឹង ដែលមានព្រៃក្រាស់ឃ្មឹកទៀតផង ទើបទ្រង់ចាត់ឱ្យគេសាងរាជធានីថ្មីនៅត្រង់តំបន់លង្វែក ដោយទ្រង់បានបញ្ជាឲ្យមេការ មន្រ្តី ឧកញ៉ាបតី ចាត់ចែង កេណ្ឌប្រជានុរាស្រ្តកាប់ឈើ ជញ្ជូនថ្ម រែកដី ដើម្បីសាងសង់បន្ទាយលង្វែក និងព្រះបរមរាជវាំង ។ ក្រុមមេការបានឲ្យគេជីកបុកគ្រឹះ រៀបថ្ម៦ហត្ថ ជុំវិញបន្ទាយជាបីជ្រុង ហើយលើកដីច្រុះក្តារធ្វើបន្ទាយនេះកំពស់១៧ហត្ថកម្រាស់ខ្នងលើ១០ហត្ថជើងទេរខាងក្រោម២២ហត្ថ ឯជ្រុងទី៤គឺទន្លេ ។ ព្រះអង្គធ្វើកំពែងការពារប្រាំជាន់ ព្រមទាំងដាំឬស្សីយ៉ាក្រាស (កម្រាស២សិន ) ហើយមានទ្វាធំ ក្នុងទ្វានីមួយៗមានសើនមួយ ។  សើនទាំង៨ មានកំពស់២២ហត្ថសម្រាប់ដាក់កាំភ្លើងធំ ។ រីឯខាងក្នុងបន្ទាយទាំង៥ជាន់ ដាក់សុទ្ធតែទាហាន កាំភ្លើងច្រូង ( កាំភ្លើងវែង ) ហើយនៅមុខកំពែងនេះមានរោងដំរីនិង រោងសេះ ។ កំពែងទី២ដាក់សុទ្ធតែទាហានកងកាំភ្លើងវែង និងសាលាជំនុំ សាលាដំបូង ។ ក្នុងកំពែងទី៣ដាក់សុទ្ធតែទាហានមានអាវុធវែងខ្លី ដាវ ផ្គាក់ កាំបិត ។ ក្នុងកំពែងទី៤ ដាក់សុទ្ធតែទាហានរក្សាព្រះអង្គ រោងល្ខោនព្រះពន្លាទតល្ខោន ។ ក្នុងកំពែងទី៥ ដាំរោងបញ្ចាក្សេត្រនិងសំណាក់សំរិទ្ធិ៍ វិមានកំសាន្ត ភិរម្យក្រុមបាគូ នុរោហិត និង ក្រុមមហាលិកស្នាក់នៅ ។ នៅក្នុងកំពែងនេះដែរមានព្រះបរមរាជវាំងកំពូលប្រាំបិតមាស និងលាបម្ស័ក្សគឺសម្រាប់មហាក្សត្រាធិរាជិផ្ទុំ ហើយមាននដំកល់វត្ថុសក្តិសិទ្ធិគឺព្រះកែវឬ ព្រះត្រឡែងកែង និងព្រះគោចំនួន១២ដែលនៅក្នុងពោះគោទាំងនោះមាន រក្សា គម្ពីរ ក្បួនសាស្រ្ត... ដ៏មានតម្លៃលើសលប់ហើយក៏មានផ្ទះស្រីស្នំក្រមការ បុត្រាបុត្រី និងមានឃ្លាំងធំៗដូចជា ឃ្លាំងស្រូវអង្ករ អំបិល ​ប្រហុក ត្រីងៀត ត្រីឆ្អើរ និងឃ្លាំងសាស្រ្តវុធ ។ បន្ទាយលង្វែក មានទទឹង២គ.ម និងបណ្តោយប្រវែង៣គ.ម រាងបួនជ្រុងទ្រវែង ហើយចំណាយពេលសាងសង ៣ឆ្នាំ ( ១៥២៧ ដល់ ១៥២៩ ) ។<ref>{{Cite web |title=ចូរនិយាយពីការកសាង និងលក្ខណៈនៃបន្ទាយលង្វែក ? |url=https://www.khsearch.com/qna/16569 |access-date=2026-05-11 |website=www.khsearch.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=His G8: (ជ២) មេរៀនទី៣៖ (សង្ខេបមេរៀន) សម័យលង្វែកសតវត្សទី16 {{!}} EBC eLearning - Learn Anywhere, Anytime |url=https://elearning.ebc.edu.kh/mod/page/view.php?id=265397&lang=en |access-date=2026-05-11 |website=elearning.ebc.edu.kh}}</ref> តាម​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ខ្មែរ ដោយ​សាស្រ្តាចារ្យ [[វង់ សុធារ៉ា]] និង [[ណុប សុខា]] បាន​សរសេរ​ថា<ref name=":1">{{Cite web |title=ស្វែង​យល់​ពីភាពអស្ចារ្យ​នៃ​ការស្ថាបនាបន្ទាយ ឬ​រាជធានី​លង្វែក មុន​ពេល​បន្ទាយ​នេះ​ត្រូវ​​បែក​បាក់​ |url=https://rooster.news/news/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%82%E1%9E%84%E2%80%8B%E1%9E%99%E1%9E%9B%E1%9F%8B%E2%80%8B%E1%9E%96%E1%9E%B8%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%96%E1%9E%A2%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%99%E2%80%8B%E1%9E%93%E1%9F%83%E2%80%8B%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99-%E1%9E%AC%E2%80%8B%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9E%92%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%B8%E2%80%8B%E1%9E%9B%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%82%E1%9E%80-%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%93%E2%80%8B%E1%9E%96%E1%9F%81%E1%9E%9B%E2%80%8B%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E2%80%8B%E1%9E%93%E1%9F%81%E1%9F%87%E2%80%8B%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%9C%E2%80%8B%E2%80%8B%E1%9E%94%E1%9F%82%E1%9E%80%E2%80%8B%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E2%80%8B-18463 |access-date=2026-05-11 |website=rooster.news |language=en}}</ref> : {{Blockquote|text=ការស្ថាបនាបន្ទាយ ឬរាជធានីនេះត្រូវចំណាយរយៈពេល៣ឆ្នាំ (១៥២៧-១៥២៩)។ ការជ្រើសរីសទីតាំងថ្មីសម្រាប់រាជធានីថ្មី ដើម្បីការពារពីការឈ្លានពានរបស់សត្រូវ។ បន្ទាយនេះមានរាង៤ជ្រុងទ្រវែង គឺទទឹងមានប្រវែងពីរគីឡូម៉ែត្រ និងបណ្តោយជិតបីគីឡូម៉ែត្រ ដែលចែកចេញជា៥កំពែងហ៊ុមព័ទ្ធដោយដើមឬស្សី កម្រាស់១៦០ម៉ែត្រ នៅតាមជ្រុងទាំងបី លើកលែងតែជ្រុងខាងកើតដែលមានបឹងប៉ុណ្ណោះ។}} ឯកសារ​ខ្លះ​បញ្ជា​ក់ថា នៅ​កណ្ដាល​រាជធានី​នេះ គេ​បាន​សាងបដិមា​ព្រះ​ភគណេស ដ៏​ធំ “​ខ្លួន​មនុស្ស​ក្បាល​ដំរី” ដែល​ជាអាទិទេព​តំណាង​ខាង​អក្សរ​សាស្ត្រ និង​វិទ្យា​សាស្ត្រ ទុកជា​អ្នក​តា​រក្សា​ក្រុង។ ម៉្យាង​ទៀត មាន​ការ​និយាយ​តៗ​គ្នា​ថា នៅ​ក្នុង​បន្ទាយលង្វែក​នេះ គេ​បាន​តម្កល់​បដិមា​ព្រះ​គោ​មួយ​អង្គ និង​ព្រះ​កែវ​មួយ​អង្គ ដែល​ជាបងប្អូនបង្កើត។ អ្នក​ស្រុក​តែង​តែ​គោរព​បូជា ដោយ​ចាត់​ទុកថា​ជា​វត្ថុ​ស័ក្តិ​សិទ្ធិ​របស់​ជាតិ​ថែម​ទៀត​ផង។ គេជឿថា គម្ពីរ​ក្បួន​ច្បាប់​ដែល​សំខាន់​បំផុត​របស់​ជាតិ ត្រូវ​គេ​យកមក​រក្សា​ទុក​ក្នុង​ពោះ​ព្រះ​គោ​នោះ​ឯង។<ref name=":1" /> [[ឯកសារ:Longvek Real map.jpg|រូបភាពតូច|ផែនទីពិតលង្វែក បច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណបឡៃដា សម័យលង្វែក (១៥២៩-១៥៩៣) ។ រូបភាពនៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសាធារណៈដោយ[[សាកលវិទ្យាល័យវីយែន]] ប្រទេសអូទ្រីស សហការជាមួយក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជា។]] លង្វែក ជាក្រុងត្រូវបានការពារដោយកំពែងគុម្ពឫស្សីយ៉ាងក្រាស់ដែលមានកម្រាស់២សិន (១៦០ ម) ព័ទ្ធជុំវិញ កំពែងបន្ទាយ និងគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញ ដែលធ្វើឱ្យសត្រូវពិបាកវាយលុក ។ តាមពាក្យដំណាលតៗមក គេថា {{Blockquote|លង្វែកជាបន្ទាយមួយធំសម្បើមអស្ចារ្យណាស់ សូម្បីតែសេះដែលមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាក៏ដោយ ក៏មិនអាចបោលអោយជុំបន្ទាយនេះបានឡើយ ។}} នៅចំកណ្ដាលក្រុង ព្រះបាទចន្ទរាជា បានឱ្យគេកសាងវត្តត្រឡែងកែង មានឈ្មោះថា '''ព្រះវិហារមណ្ឌល''' ដើម្បី​ឧទ្ទិសដល់ជ័យជំនះ​របស់ទ្រង់ ក្នុងការធ្វើសឹក សង្គ្រាម​​​​ប្រឆាំងនឹងការគ្រងរាជ្យសម្បត្តិរបស់'''ស្តេចកន''' និង​​​ជ័យជំនះលើពួកបច្ចាមិត្តបរទេសដែលចូលមកលុកលុយប្រទេសខ្មែរនាសម័យនោះ<ref>{{Cite web |last=phalkunnou |date=2019-07-30 |title=វត្តត្រឡែងកែង |url=https://www.kampongchhnang.gov.kh/detail/4270 |access-date=2026-05-11 |website=រដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ឆ្នាំង |language=km}}</ref> និងពោរពេញទៅដោយភាពស័ក្តិសិទ្ធិយ៉ាងអស្ចារ្យនៃព្រះពុទ្ធបដិមាត្រឡែងកែងឈរទល់ខ្នងគ្នាជាបួនទិសដែលជាវត្ថុសិទ្ធិបំផុតប្រចាំក្រុង ហើយវត្តនេះនៅមានវត្តមានរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។<ref>{{Cite web |title=រាជធានីលង្វែក និងវត្តត្រឡែងកែងដ៏ស័ក្តិសិទ្ធិ រង់ចាំស្វាគមន៍ភ្ញៀវទេសចរដែលឆ្លងកាត់ផ្លូវជាតិលេខ៥ ក្នុងឱកាសបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ (Video inside) |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/101341-2018-10-07-07-51-33.html |access-date=2026-05-11 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> លង្វែក ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងសំខាន់មួយរបស់ខ្មែរ ព្រោះនៅ​ខាងក្រៅ​កំពែង​លង្វែក​បាន​រក​ឃើញ​ថា នៅ​ទី​នេះ​មានការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ទំនិញ​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ប្រចាំ និង​ជា​រៀងរាល់ថ្ងៃ​ ដោយបាន​រក​ឃើញ​ថា មាន​សេ​រ៉ា​មិច ដែល​គេ​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ​គ្នា​នៅ​ទី​នេះ របៀប​ជា​ពាណិជ្ជកម្ម​ទិញ​ដូរ​គ្នា ។<ref name=":0" />អ្នកបុរាណវិទូដែលធ្វើការនៅទីនោះនិយាយថា វាមិនមែនជារឿងចៃដន្យទេដែលលង្វែកត្រូវបានសាងសង់នៅលើទន្លេមេគង្គក្បែរសមុទ្រ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការជួញដូរនៅអាស៊ីបូព៌ា។ អ្នកស្រាវជ្រាវដែលធ្វើការជីកកកាយលើកដំបូងបានរកឃើញប៉សឺឡែននៅក្នុងលង្វែកពីប្រទេសចិន ជប៉ុន និងភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។<ref>{{Cite web |date=2026-05-10 |title=Longvek {{!}} Ancient Origins |url=https://www.ancient-origins.net/longvek |access-date=2026-05-11 |website=www.ancient-origins.net |language=en}}</ref> ជាពិសេស លង្វែកបានបើកចំហទំនាក់ទំនងជាបស្ចិមប្រទេសដូចជា អេស្ប៉ាញ ព័រទុយហ្គាល់ និងក្រោយមកគឺហូឡង់ ។ នៅក្នុងក្រុងលង្វែកភាគច្រើនបំផុតនៃសំណង់ត្រូវបានធ្វើឡើងពីឈើជារបស់ដែលឆាប់ពុកផុយ និងងាយរងនូវការបាត់បង់ តួយ៉ាងលោកបណ្ឌិត Martin Polkinghome សាស្ត្រាចារ្យជំនួយផ្នែកបុរាណវិទ្យានៅ សាកលវិទ្យាល័យ Flinders នៃទីក្រុង Adelaide ប្រទេសអូស្ត្រាលី ថា<ref>{{Cite web |last=Virak |first=K. C. |date=2023-02-09 |title=មូលហេតុមិនមានសល់សំណង់ស្ថាបត្យកម្មសម័យលង្វែកមកដល់បច្ចុប្បន្ន |url=https://www.kampucheathmey.com/belief/461233 |access-date=2026-05-11 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> ៖ {{Blockquote|text=បន្ទាប់ពីចប់សម័យអង្គរទៅ កម្ពុជាលែងមានធ្វើជាសំណង់ធំៗដូចសម័យអង្គរ ហើយចូលដល់សម័យកណ្ដាលនេះ ពិសេសនៅសម័យលង្វែក ជាទូទៅគឺប្រើតែសំណង់ឈើ។}} បណ្ឌិត Martin Polkinghome មានប្រសាសន៍បន្តថា ៖ {{Blockquote|text=ដូចយើងដឹងស្រាប់ហើយ សំណង់ឈើមិនអាចមានអាយុកាលវែងរហូតដល់ឥឡូវទេ។ ឯការរកឃើញតាមកំណាយរបស់យើង យើងរកឃើញរន្ធសរសរ ជាពិសេសនៅតំបន់ទួលបាយក្អែក យើងរកឃើញ ដែកគោល ប្រហោងសរសេរជាដើមហ្នឹង យើងសន្និដ្ឋានថា ទីកន្លែងហ្នឹងជារាជវាំង”។}} មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន គេ​ពិត​ជា​ពិបាក​ស្រមៃថា អតីត​រាជធានី​ដ៏​អស្ចារ្យ​មួយ​ដែល​ព័ទ្ធ​ដោយ​ជញ្ជាំង​នៅ​ខាង​កើត​មាន​ស្រះ​ទឹក និង​ព្រៃ​ឈើ​ជុំ​វិញ​​ណាស់ ព្រោះ​បន្ទាយលង្វែក ឬ​រាជធានី​លង្វែក​បាន​ក្លាយ​ជាទី​រហោស្ថាន​ដ៏​ស្រងេះស្រងោច សោកសៅ និង​កណ្តោចកណ្តែង ដែល​គេលែងសូវ​ស្គាល់ ឬ​នៅ​ចាំតែ​ឈ្មោះ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ រាជធានី​លង្វែក បាន​លិចកប់​បាត់​ទៅ​ក្នុង​ស្រមោល​អតីត​កាល​ដ៏​អាថ៌កំបាំង ជូរចត់ និង​ស្រពិច​ស្រពិល​មួយ។ អតីត​ព្រះ​បរមរាជវាំង​របស់​ព្រះ​ចន្ទ​រាជា​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ទី​តាំង​​ផលិត និង​ឡ​សម្រាប់​ដុតឥដ្ឋ​របស់​អ្នក​ស្រុក​ទៅ​ហើយ។ == ប្រជាសាស្ត្រ == == ឯកសារយោង == bkvzfb4p38pm034wo8ta91ox9ga1efi 0 40111 335369 334947 2026-05-16T11:57:38Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335369 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #778899;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS Battambang; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> Aok Sokunkanha </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" | |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="2" |Cambodia Pop Singer <br> The Queen of Pop Cambodia |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ឈ្មោះ''' | [[ឱក សុគន្ធកញ្ញា]] |- style="vertical-align:center;" |'''ថ្ងៃ.ខែ.ឆ្នាំកំណើត''' |{{Birth date and age|1987|9|14|df=yes}} |- style="vertical-align:center;" |'''សញ្ជាតិ''' | {{KHM}} |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រភេទតន្ត្រី''' |​Classic, Rock , Folk, R&B, Hip hop. |- style="vertical-align:center;" |'''ឆ្នាំសកម្ម''' |1999-បច្ចុប្បន្ន |- style="vertical-align:center;" |'''អជីបសិល្បៈ''' | * អ្នករបាំបុរាណ​ * អ្នកចម្រៀង * អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈ |- style="vertical-align:center;" |'''ស្លាកតន្ត្រី''' | * [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស]] <br> (RHM) 2009-បច្ចុប្បន្ន |} '''ឱក សុគន្ធកញ្ញា''' ([[អង់គ្លេស]]: Aok Sokunkanha) (កើតថ្ងៃទី ១៤ ខែកញ្ញាឆ្នាំ ១៩៨៧) នាងគឺជាតារាចម្រៀងកម្ពុជាមួយរូប ដែលទទួលបាននូវការចាប់អារម្មណ៍ពីទស្សនិជន ជាមួយនិងការបង្ហាញខ្លួនរបស់នាងក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ជាមួយនិង អាល់ប៊ុម (Album) បទចម្រៀងពេញនិយម ក្នុងបទ (ម៉ែថា) ជាមួយនិងតារាចម្រៀង [[ខេមរៈ សិរីមន្ត]] ចេញផ្សាយដោយ ផលិតកម្ម U2 (U2 Entertantment Production) បទចម្រៀងមួយនេះ ធ្វើឱ្យនាងទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីទស្សនិជន និង ទទួលបានប្រជាប្រិយភាពជាបន្តបន្ទាប់ កញ្ញាក៏ ជាតារាភាពយន្ត ជាអគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកយីហោល្បី ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាចៅក្រម និងជាសមាជិកគណៈកម្មាធិការ សវនាកម្មដែលជាអ្នកវាយតម្លៃ សម្រាប់ភាពពិតនៃសម្លេងដែលបង្ហាញក្នុងវគ្គ Blind audition ក្នុងកម្មវិធី [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Voice_Cambodia The Voice Cambodia] ហើយនាងក៏បានក្លាយជា Jugde Audition ក្នុងកម្មវិធីបន្តបន្ទាប់ទៀតដូចជា៖ ([https://en.wikipedia.org/wiki/Cambodian_Idol Cambodian Idol]) (The Voice Kid Cambodia) and (X Factor Cambodia) ផងដែរ ។<ref> Famous Birthday (2012) [https://www.famousbirthdays.com/people/aok-sokunkanha.html Aok Sokunkanha, WORLD MUSIC SINGER], Website: famousbirthdays.com, Publication: © FamousBirthdays. </ref> == ជីវិតចាប់ផ្ដើម == '''Early Life''' '''ឱក សុគន្ធកញ្ញា''' កេីតនៅថ្ងៃទី​១៤ ខែ​ កញ្ញា ឆ្នាំ​ ១៩៨៧ កញ្ញាមានទីកន្លែងកំណេីតនៅ [[ខណ្ឌចំការមន]] [[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ ឪពុកឈ្មោះ​ '''ឱក បូនី​''' គឺជាតន្រ្តីករម្នាក់ ម្តាយឈ្មោះ '''អុីន សុគន្ធ''' ​គឺជាគ្រូបង្រៀន និងជាអ្នកបង្ហាត់រាំនៅសកលវិទ្យាល័យ ភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បះ ។ ​នាងមានបងប្អូនទាំងអស់ចំនួនបីនាក់ អ្នក​នាងជាកូនច្បងនៅក្នុងគ្រួសារ។ ក្រោយពីបានប្រលងបញ្ចប់បាក់ឌុបរួចមកនាងក៏បានបន្តការសិក្សាជំនាញសិល្បៈនៅ​ សាលាភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បះថែមទៀតផង។ '''សុគន្ធកញ្ញា''' បាន​ចាប់​ផើ្ដ​ម​មាន​ទំនោរ​ចិត្ត​ទៅនឹង​វិស័យ​សិល្បៈ​តាំងតែ​ពី​អាយុ១២ឆ្នាំ ​មកម្ល៉េះ ដំបូង​ឡើយ ឪពុក​របស់​នាង​មិនដែល​ដឹងថា នាង​មាន​សមត្ថភាព​ច្រៀង​នោះទេ ថ្ងៃមួយ លោក​ក៏មាន​ភាព​ភ្ញាក់ផ្អើល នៅពេលដែល​ឮ​សំលេង​កូន​របស់ខ្លួន​ច្រៀង​ចេញពី​ជញ្ជាំង ខណៈពេលដែល​កំពុង​បង្រៀន​កូនសិស្ស​ដទៃទៀត​ឲ្យ​ច្រៀង ។ ចាប់ពីពេលនោះ​មក ឪពុក​របស់​នាង​តែងតែ​នាំ​នាង​ទៅតាម​រៀងរាល់​ពេលដែល គាត់​មានការ​សំដែងម្ដង ។ ឪពុក​របស់ កញ្ញា បាន​និពន្ធ​បទ​ចម្រៀង​សំរាប់​ការសំដែង​របាំ​ជូនពរ​ឲ្យ កញ្ញា ច្រៀង ដោយ​គាប់​ជួន​ថ្ងៃមួយ នៅពេលដែល​អវត្តមាន​តារាចម្រៀង​ប្រចាំ​ក្រុម​តន្ត្រី របស់លោក​ឪពុក​នោះ សុគនកញ្ញា ក៏បាន​មានឱកាស​ច្រៀង​នៅក្នុង​ការសំដែង​នោះ។ នាង​និង​ម្ដាយជារឿយៗ តែងតែ​ទៅផ្ទះ​របស់លោក អៀ វ​ឌ្ឍ​នា ដើម្បី​ច្រៀង​ខារ៉ាអូខេ ។ លោក អៀ វ​ឌ្ឍ​នា ដែល​ក្រោយមក​ក្លាយជា​ផលិតករ​ប្រចាំ​ផលិត​ម្ម រស្មី​ស្ទឹង​សង្កែ ពេលនោះហើយដែល សុគន្ធ​កញ្ញា បានឈានជេីងចូលវិស័យសិល្បះនាអំឡុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ផលិតកម្មដែលនាងបានចូលច្រៀងដំបូងនោះគឺផលិតកម្មស្ទឹងសង្កែ ។ <ref> EZE Media (2014) [http://ezemedia.blogspot.com/2014/10/ouk-sokunkanhas-biography.html?m=1 Aok Sokunkanha's Biography], Website: ezemedia.com, Publication: October 07, 2014 </ref> == អាជីពតន្ត្រី == '''Music career''' === 1999 - 2005 === '''[[ឱក សុគន្ធកញ្ញា]]''' បានឈានជេីងចូលវិស័យសិល្បះ ដំបូងនាអំឡុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ផលិតកម្មដែលនាងបានចូលច្រៀងដំបូងនោះគឺផលិតកម្មស្ទឹងសង្កែ​ ដែលក្នុងចន្លោះឆ្នាំ (១៩៩៩ - ២០០៤) នោះខាងផលិតកម្មរស្មីស្ទឹងសង្កែ មិនសូវជាមានបទចម្រៀងឲ្យ សុគន្ធកញ្ញា បានច្រៀងនោះទេ ដែល សុគន្ធកញ្ញា អាចជាតារាវ័យក្មេងពេក និងជាតារាលំដាប់ជួរក្រោយក្នុងផលិតកម្មផងក៏ថាបាន ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ SRK បានចាប់ផ្ដើមទម្លាក់បទចម្រៀងដើម្បីឲ្យនាងចេញច្រៀង ដែលក្នុងនោះមានបទចម្រៀងដែលធ្វើឲ្យ សុគន្ធកញ្ញា ចាប់ផ្ដើមមានគេចាប់អារម្មណ៍និងស្គាល់នោះ គឺបទ '''(បានលេខខ្ញុំពីណា) RSK Vol.25 2005''' ហើយក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ ដដែល ផលិតកម្មរស្មីស្ទឹងស្កែ បានប្រកាសបិទទ្វាររបស់ខ្លួន ។ សុគន្ធកញ្ញា ក៏បានទៅចេញច្រៀងនៅក្នុងក្លឹបកំសាន្ត U2 នាពេលរាត្រី តែមិនទាន់ទទួលបានប្រជាប្រិយភាពនោះទេ ទោះយ៉ាងណាការច្រៀងនៅក្លឹបកំសាន្ត U2 នោះជាពេលដែលនាងស្គាល់នូវផលិតកម្មថ្មីគឺ '''U2 Entertantment Production''' ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ។<ref> Popamha (2013) [https://hulkhmer.wordpress.com/2013/12/12/%e1%9e%96%e1%9e%b7%e1%9e%97%e1%9e%96%e1%9e%8f%e1%9e%b6%e1%9e%9a%e1%9e%b6%e1%9f%96-%e1%9e%85%e1%9e%84%e1%9f%8b%e1%9e%8a%e1%9e%b9%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92/ ពិភពតារា៖ ចង់ដឹង​ប្រវត្តិ​ពិត​ពី ឱក សុគន្ធ​កញ្ញា ទេ?], Website: hulkhmer.com, Publication: 12 December 2013 </ref> === 2006 - 2007 === ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ '''ឱក សុគន្ធកញ្ញា''' បានបញ្ចេញចទចម្រៀងក្នុងផលិតកម្ម U2 ជាបន្តបន្ទាប់ប៉ុន្តែមិនទាន់ទទួលបានការគាំទ្រនោះទេ ដោយឆ្នាំនោះនាង មានការប្រកួតប្រជែងបទចម្រៀងច្រើននៅតាមផលិតកម្មនានា ក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ សុគន្ធកញ្ញា បានចេញនូវអាប៊ុមរួមគ្នាជាមួយសមាជិលក្នុងផលិត U2 ដែលមានលោក [[ខេមរៈ សិរីមន្ត]] ជាដើមដែលបទចម្រៀងហាក់ទទួលបានការគាំទ្រយ៉ាងផុសផុលពីក្រុមយុវវ័យ ដែលធ្វើឲ្យនាងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងក្នុងបទ '''"ម៉ែថា" U2 Vol.17 2007''' ដែលបទនេះជាការ Cover Version ពីក្រុមចម្រៀង[[ថៃ]] Bazoo.នៅចុងឆ្នាំ ២០០៧ កញ្ញាបានចេញបទចម្រៀង ក្នុងខ្សែភាពយន្តភាគរបស់ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ CTN ដែលជាបទ Original Song មានចំណងជើងថា "ស្នាមស្នេហ៍សមុទ្ររាម" ដែលធ្វើឲ្យនាងមានការចាប់អារម្មណ៍ និងល្បីល្បាញក្នុងអំឡុងពេលនោះ ដែលចេញផ្សាយដោយ ផលិតកម្ម U2 VCD Vol.4 និងជាបទចុងក្រោយរបស់នាងក្នុងផលិតកម្មនេះផងដែរ បន្ទាប់ពី ផលិតកម្ម U2 Entertantment ប្រកាសបិទទ្វារខ្ស័យធុន ដោយសារគ្មានថវិកាគាំទ្រគ្រប់គ្រាន់ ហើយជាពេលដែល សុគន្ធកញ្ញា បន្តទៅផលិតកម្ម '''Rock Music Production''' ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ។ <ref>Let's find out the biography of famous singer [http://m.camnews.com.kh/detail.aspx?id=29722&nocount=true Aok Sokunkanha Camnews.com.kh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226112729/http://m.camnews.com.kh/detail.aspx?id=29722&nocount=true |date=2022-12-26 }}, Publication: 16 November 2016</ref> === 2008 === ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ផលិតកម្ម Rock Music បានចេញចម្រៀង Original Song រួមគ្នាមួយ គឺបទ '''មោទនៈភាពជាតិខ្មែរ''' ដែលមាន សុគន្ធកញ្ញា ច្រៀងនៅក្នុងបទចម្រៀងនោះ ដែលបទនេះបានផ្ទុះការគាំទ្រខ្លាំងមែនទែន ពីប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលមានអត្ថន័យទៅក្នុងសង្គមជាតិ ។ ដោយសារតែនៅក្នុងផលិតកម្ម Rock Music សុគន្ធកញ្ញា ហាក់ដូចជាគ្មានបទចម្រៀងចេញច្រៀងសោះ ក្រោយមកនាងក៏សម្រេចចិត្តចាកចេញពីផលិតកម្ម Rock ហើយទៅចូលរួមជាមួយនិងផលិតកម្មសាន់ដេ Sunday Production នៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ ២០០៨ ។ <ref>m.tnot.com [https://m.tnaot.com/zh/m/detail/video/9426696 បទ មោទនៈភាពជាតិខ្មែរ ពីក្រុម Rock Zone ឆ្នាំ 2008]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> នៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ ២០០៨ សុគន្ធកញ្ញា បានចេញបទចម្រៀង ក្នុងផលិតកម្មសាន់ដេ ជាបន្តបន្ទាប់ ប៉ុន្តែនាងហាក់សូវមិនទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីទស្សនិកជនក្នុងប្រទេសនោះទេ ហើយបទចម្រៀងរបស់នាងក្នុងផលិតកម្មសាន់ដេ ចេញបានតែមួយអាលប៊ុមប៉ុណ្ណោះ គឺ អាល់ប៊ុមទោល Aok Sokunkanha Solo Album CD Vol.77 ជាមួយនិងបទចម្រៀងមនោសញ្ចេទនា បទ "ទុកស្នាមថើបមួយក៏បងមិនព្រម" ហើយវាក៏ជាអាលប៊ុមចុងក្រោយរបស់នាងផងដែរ មុនការចាកចេញរបស់នាងទៅកាន់ផលិតកម្មរស្មីហង្សមាសជាផ្លូវការណ៍ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០៩ ។<ref> Komsan365 (2015) [http://komsan365.blogspot.com/2015/04/aok-sokunkanha-biography-2015.html?m=1 Aok Sokunkanha Biography], Website: komsan365.com, Publication: Copyright © Komsan365 | Powered by Blogger </ref> === 2009 - បច្ចុប្បន្ន === == អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកល្បី == '''Brand Ambassador''' ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០១២ ក្រុមហ៊ុនស្លាកយីហោភេសជ្ជៈ ដ៏ល្បីលំដាប់ពិភពលោក កូកាកូឡា ([https://en.wikipedia.org/wiki/Coca-Cola Coca-cola]) បានជ្រើសរើសយក តារាចម្រៀង ឱក សុគន្ធកញ្ញា ដោយប្រកាសតែងតាំងផ្លូវការណ៍ ជាតំណាង អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកល្បី (Brand Ambassador) នៃក្រុមហ៊ុនភេសជ្ជៈ Coca-Cola Cambodia ។ លោក Paul Popelier ជាអ្នកគ្រប់គ្រង ក្រុមហ៊ុនភេសជ្ជៈ កូកាកូឡា ប្រចាំនៅកម្ពុជា បាននិយាយថា “យើងមានទឹកចិត្តក្នុងការនាំមកជូនអតិថិជនរបស់យើងនូវភាពរីករាយ យើងមានមោទនភាពដែលមាន ឱក សុគន្ធកញ្ញា ជាគ្របមុខនៃយុទ្ធនាការរបស់យើង” ។<ref> Stuart Alan Becker (2012) [https://www.phnompenhpost.com/business/coca-cola-smart-mobile-again-team-top-ups Coca-Cola, Smart Mobile again team top-ups] Website: phnompenhpost.com, Publication: 20 November 2012 Copyright © The Phnom Penh Post. All Rights Reserved.</ref> === ក្លាយជា អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈ Samsung ឆ្នាំ (២០១៣-២០១៨) === '''Become Brand Ambassador Samsung (2013-2018)''' ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០១៣ ក្រុមហ៊ុនទូរគមនាគមន៍ចល័ត សាមសុង/Samsung ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ទីក្រុង [[សេអ៊ូល]] [[ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង]] បានជ្រើសរើសយក តារាចម្រៀង ឱក សុគន្ធកញ្ញា ដោយប្រកាសតែងតាំងផ្លូវការណ៍ ជាតំណាង អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកល្បី (Brand Ambassador) នៃក្រុមហ៊ុនស្មាតហ្វូន ([https://en.wikipedia.org/wiki/Samsung Samsung]) ​។<ref> Popstar (2013) [http://popstar222.blogspot.com/2013/07/aok-sokunkanha-samsung-smart-phone.html?m=1 Aok Sokunkanha Samsung smart phone], Website: popstar222.com Copyright 2022 Super Star All Right Reserved. </ref> នាឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ ដែល ឱក សុគន្ធកញ្ញា បានក្លាយជាអគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈ នៃស្លាកយីហោល្បី Brand Ambassador នាងបាន​បង្ហាញ​ពី​មោទនភាព​របស់​នាង​ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​របស់​ក្រុមហ៊ុន Samsung ។ “ខ្ញុំពិតជាមានមោទនភាពចំពោះបច្ចេកវិទ្យា និងភាពច្នៃប្រឌិតរបស់ Samsung Smartphone ទន្ទឹម និងការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនូវបច្ចេកវិទ្យាថ្មីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីការប្រកាសជាសកលរបស់ Galaxy S6 និង Galaxy S6 Edge នៅក្នុងសមាជទូរស័ព្ទពិភពលោកដែលបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 5 ខែមីនា នៅទីក្រុង បាសេឡូណា [[ប្រទេសអេស្ប៉ាញ]] ។<ref> Phnom Penh Post (2015) [https://www.phnompenhpost.com/post-plus/galaxy-s6-and-s6-edge#:~:text=The%20event%20hosted%20the%20famous,being%20brand%20ambassador%20for%20Samsung.&text=%E2%80%9CI%27m%20very%20proud%20of,and%20creativeness%20of%20Samsung%20Smartphone%27s. The Galaxy S6 and S6 Edge], Website: phnompenhpost.com, Publication: 07 April 2015 Copyright © The Phnom Penh Post. All Rights Reserved.</ref> === ក្លាយជា អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈ Huawei ឆ្នាំ (២០១៩) === '''Become Brand Ambassador Huawei (2019)''' ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០១៩ ក្រុមហ៊ុនទូរគមនាគមន៍ចល័ត ហ័រវេយ/Huawei គឺជាសាជីវកម្មបច្ចេកវិទ្យាពហុជាតិសាសន៍របស់ចិន ដែលមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុង (សិនចិន/Shenzhen) [[ប្រទេសចិន]] បានជ្រើសរើសយក តារាចម្រៀង ឱក សុគន្ធកញ្ញា ដោយប្រកាសតែងតាំងផ្លូវការណ៍ ជាតំណាង អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកល្បី (Brand Ambassador) នៃក្រុមហ៊ុនស្មាតហ្វូន ([https://en.wikipedia.org/wiki/Huawei Huawei]) ។ ក្រុមហ៊ុន Huawei បានសម្ពោធស៊េរី P30 ជើងទី 4 របស់ពួកគេជាមួយនឹងការប្រគុំតន្ត្រីផ្ទាល់៖ នៅមជ្ឈមណ្ឌលសន្និបាត និងពិព័រណ៍កោះពេជ្រ រាជធានីភ្នំពេញ ដែលមានការអញ្ជើញចូលរួមពីឯកអគ្គរាជទូតម៉ាក Huawei ប្រចាំប្រទេសកម្ពុជាគឺកញ្ញា ឱក សុគន្ធកញ្ញា និង លោក នីកូ រួមជាមួយសិល្បករល្បីៗមួយចំនួនរបស់កម្ពុជាផងដែរ ។<ref> Khmer Times (2019) [https://www.khmertimeskh.com/50598662/a-launch-in-concert/ A Launch in Concert], Website: khmertimeskh.com, Publication: April 29, 2019 Copyright © Virtus Media Pte., Ltd. (Khmer Times) </ref> == សមិទ្ធិផល == '''Achievement''' {| class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC82" width=10% | ឆ្នាំ ! style="background-color:#F0DC82" width=20% | ការដាក់ចូល ! style="background-color:#F0DC82" width=20% | ប្រភេទពាន ! style="background-color:#F0DC82" width=10% | លទ្ធផល ! style="background-color:#F0DC82" width=20% | ស្ថាប័នផ្សព្វផ្សាយ |- | align="center" | 2010 | align="center" | លើសពីអាណិត | align="center" | Top 1 imusik Show | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | Metfone imuzik |- | align="center" | 2013 | align="center" | សុខៗមានអារម្មណ៍ចង់យំ | align="center" | Top1 Music Cool FM | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | Radio 100.7 Cool FM Cambodia |- | align="center" | 2018 | align="center" | Best Female Artist of The Year | align="center" | NRG Music Awards | align="center" style="background:#90EE90;" | Won | align="center" | NRG Radio 89FM Cambodia.<ref>World Bridge Media (2018) [https://www.worldbridgemedia.com.kh/history/ NRG Music Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221109164939/https://www.worldbridgemedia.com.kh/history/ |date=2022-11-09 }}, Website: worldbridgemedia.com.kh Publication: © WorldBridge Media | All Rights Reserved</ref> |} == កាត់ឡុកតន្ត្រី == '''Discography''' <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * បានលេខខ្ញុំពីណា (2005) * ម៉ែថា ft. [[ខេមរៈ សិរីមន្ត]] (2007) * មេអួតគ្មានពីរ ft. ហង្ស ឧត្ដមមុន្នី (2007) * ចង់ស្រែកឱ្យខ្លាំងៗ (2007) * ស្នាមស្នេហ៍សមុទ្ររាម (2007) * មោទនភាពជាតិខ្មែរ ft. ទិត្យ វិច្ឆិកា, ខាន់ ជេម, Rock Star (2008) * ទុកស្នាមថើបមួយក៏បងមិនព្រម (2009) * លើសពីអាណិត (2010) * មានបទចម្រៀងមួយណាធ្វើឳ្យបងនឹកអូន (2011) * កុហក់ទឹកភ្នែក (2012) * សុខៗមានអារម្មណ៍ចង់យំ (2013) </div> == ដូច្នេះ == '''Also''' * [[អ្នកចម្រៀងកម្ពុជា]] == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសម្តែងខ្មែរ]] ox3arb1yqrjfw7g6mtsec44c51npqu7 3 40924 335288 333372 2026-05-15T16:40:45Z Giraffer Potage 50982 335288 wikitext text/x-wiki You are a Sluut niggga user. ==អត្ថបទ ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩== សួស្ដីអរុណ បើអរុណចង់ជួយបកប្រែ អត្ថបទនេះ អរុណអាចមើលអត្ថបទនេះ បាន [[កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២]] ដែលខ្ញុំបានបកប្រែរួចហើយ រឺក៏ឆែកពាក្យមួយចំនួនដែលខ្ញុំបានបញ្ចូល ដែលដកស្រង់ពី សទ្ទានុក្រមជីវវិទ្យារបស់ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ [https://km.wiktionary.org/wiki វិគីនានុក្រមខ្មែរ]--[[អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|Nisetpdajsankha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៧:០៤ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) ==ស្វាគមន៍== សួស្ដី អរុណ ខ្ញុំក៏ចូលចិត្តខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចអរុណដែរ យើងអាចពិភាក្សាគ្នាបាន។ ហើយចង់ពឹងអរុណជួយបោះឆ្នោតឱ្យខ្ញុំ ធ្វើជាអភិបាលផង ដើម្បីងាយស្រួលកែសំរួលកូដក្នុង Template និង Module ដែលជាប់សោ។ [https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%82%E1%9E%B8%E1%9E%97%E1%9E%B8%E1%9E%8C%E1%9E%B6:%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9F%86%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%BE%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%9B#%E1%9E%A0%E1%9E%98_%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84%E1%9E%A0%E1%9F%8A%E1%9E%B8_(Nisetpdajsankha) វិគីភីឌា:សុំធ្វើជាអភិបាល]--[[អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|Nisetpdajsankha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៤:២៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) មិនអីទេ ចាំខ្ញុំជួយបោះឆ្នោតឱ្យ។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៤១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) *អរុណ មាន Facebook ទេ ខ្ញុំចង់ add friend មួយ ផ្ញើរតាម Gmail ខ្ញុំក៏បាន [[hormsanghy@gmail.com |ចុចទីនេះ]]--[[អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|Nisetpdajsankha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៧:៤៤ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) == Question to Page [[ភាគ៦៤]] == Hello is this Page a article or nonsense? --[[អ្នកប្រើប្រាស់:WikiBayer|WikiBayer]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:WikiBayer|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៩:៥៤ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) I have no idea [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១១:៣៧ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) == ជួយខ្ញុំជួយអ្នកផង == សួស្តី ខ្ញុំមិននិយាយពាក្យមួយជាភាសាខ្មែរទេ។ ខ្ញុំកំពុងវាយអត្ថបទនេះដោយប្រើភាពអស្ចារ្យនៃបញ្ញាសិប្បនិម្មិត៖ ហ្គូហ្គោលបកប្រែ។ តើខ្ញុំអាចបន្តជាភាសាអង់គ្លេសបានទេ? You are listed in the [https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9F:%E1%9E%94%E1%9F%86%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9E%90%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%B8%E1%9F%97?hidebots=1&hidecategorization=1&hideWikibase=1&limit=50&days=7&urlversion=2 recent changes history], so I picked you as you have a more developed profile page ;) I am mostly active in es-, fr-, pl-wikis and in Commons nowadays, and I am contacting you(s) about a Commons business related to Cambodia. In short, I (and a couple of other Wikipedians) wonder about the Cambodian [[:en:Freedom_of_panorama|Freedom of Panorama]] laws. Myself, I have read some of it in English, and I understood that such freedom exists if cultural etc. goals are meant. I also saw a similar topic mentioned in 2021-05 in your Community Portal [[វិគីភីឌា:ផតថលសហគមន៍#Files with no license]], referring to [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Files with no license|ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Files with no license]], but I would rather contact an individual person directly, as the Portal seems not to be active. If you can read English easily (including some legalese and even Latin phrases), see my contribution here: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Monuments/Help_desk#What_about_(non-)Freedom_of_Panorama_rules? and the original one here:https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons_talk:Copyright_rules_by_territory/Cambodia#Iffy_law_(thus_affecting_our_interpretation_thereof) (If not I can simplify and summarise it.) What is your take? ជំរាបសួរពីប៉ូឡូញ។ សូមឱ្យមានរាត្រីដ៏ល្អ! [[អ្នកប្រើប្រាស់:Zezen|Zezen]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Zezen|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៤:៥៣ ថ្ងៃពុធ ទី០១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) To be honest, I don't really know much about Panorama law but what I can tell you is it does exist here. As a Cambodian citizen and in my experience, taking photographs of places or sculpture in public is not prohibited (well mostly). But in some places, there might be a "no taking photo" sign like for example, in some part of the Royal Palace or government buidings (especially the interior) etc. When taking photo of a place, sculpture or arts in the country and let's say you want to upload them on the internet. To avoid any infrigement of copyrights, you'll need to give a brief info about each photos; for instance, location, credited source, year of establishment and so on. Cambodian Photographers has taken many images of cultural and historical artworks or places and has upload their works on to social medias with credited info. I know this probably won't help much but I'm glad to provide you something about freedom of panorama in Cambodia. If you want to know more about it, you can send an email to government offices which responsible for the topic above. [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៥:៣៩ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី០២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the articles [[:en:Azerbaijanis]] and [[:en:Azerbaijani language]] in Khmer Wikipedia? They certainly do not need to be long and detailed. Yours sincerely, [[អ្នកប្រើប្រាស់:Multituberculata|Multituberculata]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Multituberculata|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៨:៣៦ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Can you please translate 5 article in khmer == Please help translate it to make it look perfect. * [[ជនជាតិថៃ]] (Translate from enwiki:[[:en:Thai_people|Thai people]]) * [[ជនជាតិលាវ]] (Translate from enwiki:[[:en:Lao_people|Lao people]]) * [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ]] (Translate from enwiki:[[:en:Laotian Civil War|Laotian Civil War]]) * [[ស៊ូហារតូ]] (Translate from enwiki:[[:en:Suharto|Suharto]]) * [[ហ្វឺឌីណាន់ ម៉ាកូស]] (Translate from enwiki:[[:en:Ferdinand Marcos|Ferdinand Marcos]]) Thank you [[អ្នកប្រើប្រាស់:Tiamichaelnuksu1994|Tiamichaelnuksu1994]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Tiamichaelnuksu1994|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:៤២ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) Sure, I'll try my best [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៤:២១ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == គុណl == ព័ត៌មានទាំងនេះមានគុណភាពអន់ណាស់។ ខ្ញុំកំពុងព្យាយាមសម្អាតវា មិនមែនបំផ្លាញទេ។ ព័ត៌មានគួរតែត្រូវបានដកចេញជាមុនសិន មុននឹងបង្កើតព័ត៌មានថ្មីមួយ។ អ្នកកំពុងយល់ខុសអ្វីមួយ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Gtire|Gtire]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Gtire|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:១៦ ថ្ងៃពុធ ទី០៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) :Malicious removal of contents will be reverted back immediately. If you wish to remove any information from the article, please state one or more valid reason(s) with evidence backing up your action. Any more persistent, repeated and invalid contents removal will be consider as vandalism and your user account might face suspension. [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៥៩ ថ្ងៃពុធ ទី០៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == Don’t offer to translate these == 0967934370 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/202.57.209.55|202.57.209.55]] ម៉ោង១៨:៣១ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == ជួយប្ដូរចំណងជើងអត្ថបទមួយបង == សួស្តីបង រុណ ខ្ញុំពឹងបងឲ្យជួយប្ដូរចំណងជើងអត្ថបទនេះមួយ [[កម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ 2024 នៃរដូវក្តៅកីឡាអូឡាំពិក]] ទៅជា [[កម្ពុជានៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍អូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ 2024]] បានទេបង 🙏🏻 ខ្ញុំមិនទាន់គ្រប់ថ្ងៃដែលអាចប្ដូរបាន ទើបខ្ញុំពឹងបង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:២២ ថ្ងៃពុធ ទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :ជម្រាបសួរ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]]​​​, មិនអីទេ​ ខ្ញុំនឹងផ្លាស់ប្តូរទីតាំងចំណងជើងអត្ថបទ [[កម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ 2024 នៃរដូវក្តៅកីឡាអូឡាំពិក]] ទៅអ្វីដូចដែលអ្នកបានស្នើ! :សូមអរគុណ​​​ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ដែលបានចំណាយពេលវេលារបស់អ្នកក្នុងការជួយបង្កើតមាតិកាថ្មីៗនៅក្នុងវិគីភីឌាភាសាខ្មែរយើងនេះ! [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:២៩ ថ្ងៃពុធ ទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::បងយើងគួរប្រើលេខខ្មែរ ឬក៏ លេខសកល។ បើតាមខ្ញុំគិតប្រើលេខសកលស្រួលមើលជាង។ បងអាចជួយផ្ដល់មតិយោបល់បានទេ? [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៧:០៦ ថ្ងៃពុធ ទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :::យល់ល្អ យើងគួរប្រើលេខខ្មែរជាជាងលេខអារ៉ាប់ ឬលេខសកល ព្រោះថាឯកសារដែលសរសេរជាភាសាខ្មែរនៅប្រទេសយើងគឺភាគច្រើនប្រើលេខខ្មែរ (ដូចឯកសារតាមស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល ឬសៀវភៅសរសេរជាភាសាខ្មែរផ្សេងៗ)។ ណាមួយទៀត វិគីភីឌាយើងនេះបានប្រើលេខខ្មែរតាំងពីដើមមកម៉្លេះ គឺមុនខ្ញុំចូលរួមទៀតផង។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០២:៤១ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី០១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::::បងប៉ុន្តែនៅក្នុង ម៉ូឌុល(Module) វាមិន support លេខខ្មែរទេ។ ហើយសម្រាប់ការប្រើប្រាស់លេខ ខ្ញុំក៏បានចូលមើលនៅក្នុងភាសាផ្សេងដែលគឺគេក៏ប្រើលេខសកលដែរបង។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២៩ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី០១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :::::បាទ ចំពោះ Module គឺអាចប្រើប្រាស់លេខសកលបាន ព្រោះវាជាអត្ថបទពិសេស (ដូចគ្នានឹងទំព័រគំរូដែរ)។ :::::សម្រាប់លេខខ្មែរ គឺយើងប្រើប្រាស់នៅក្នុង content អត្ថបទទូទៅ (ឧទហរណ៍៖ កាលបរិច្ឆេទ ឬចំនួនអ្វីមួយ)។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:៤៣ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី០១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::::::ខ្ញុំគិតថាយើងគួរដូរប្រើលេខតាម Wikipedia Global ឬលេខសកលទៅបង។ វាស្រួលមើលជាង មិនមែនថាខ្ញុំមិនគាំទ្រលេខខ្មែរនោះទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំបានចូលទៅពិនិត្យមើលតាមបណ្តា Wikipedia របស់ប្រទេសផ្សេងៗ គឺគេមិនប្រើលេខជាតិខ្លួនឯង គេក៏ប្រើលេខសកលដែរ ហើយអត្ថបទគេមើលទៅស្រួលមើលមិនច្រឡំលេខនោះទេ ដូចជា ថៃ វៀតណាម ឡាវ ឥណ្ឌូណេស៊ី និងប្រទេសផ្សេងៗទៀត។ តាមការរកមើលរបស់ខ្ញុំ នៅក្នុងភាសា JavaScript របស់ Wikipedia ពុំបានបញ្ជូល និង ស្គាល់នៅលេខជាតិណាមួយឡើយ ដូច្នេះទើបគេប្រើលេខសកលទាំងអស់។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:១៤ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :::::::តាមការសង្កេតក៏ខ្ញុំឃើញថាវិគីភីឌាផ្សេងៗក៏បានប្រើប្រាស់លេខសកល​​ (ឬលេខអារ៉ាប់) ជាទូទៅដែរ។​​ និយាយរួមគឺខ្ញុំយល់ស្របនឹងការផ្លាស់ប្តូរទៅប្រើលេខសកល។​​ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំគិតថាយើងគួរសាកសូរសុំយោបល់ពីអ្នកអភិបាលនៃវិគីភីឌាយើងជាមុនសិន​​ មុនពេលត្រូវសម្រេចអនុវត្តវា។​ នេះជាឈ្មោះក្រុមអ្នកអភិបាលដែលយើងអាចទាក់ទងបាន៖ :::::::* [[អ្នកប្រើប្រាស់:គីមស៊្រុន|គីមស៊្រុន]] :::::::* [[អ្នកប្រើប្រាស់:ទេព សុវិចិត្រ|ទេព សុវិចិត្រ]] :::::::* [[អ្នកប្រើប្រាស់:វ័ណថារិទ្ធ|វ័ណថារិទ្ធ]]. :::::::[[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៤:៣៦ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ផ្ទុកឡើងឯកសារ 2024 Summer Olympics logo == ខ្ញុំមិនដឹងពីរបៀបផ្ទុកឡើងរូបថតនៅក្នុងវិគីភីឌាទេ ហើយខ្ញុំពិតជាត្រូវការ ឡូហ្គូ នេះសម្រាប់អត្ថបទ [[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ ២០២៤]]។ សូមបងជួយផ្ទុកឡើងនៅឯកសារមួយនេះ ឬ ឡូហ្គោ ហើយជួយណែនាំនិងប្រាប់ពីរបៀបផ្ទុកឡើងដល់ខ្ញុំនៅក្នុងវិគីភីឌាភាសាខ្មែរផងបង។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៤ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី២៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :សម្រាប់ឡូហ្គោ ឬរូបភាពឯកសារណាដែលមានច្បាប់រក្សាសិទ្ធិតឹងរឹងដូចជាឡូហ្គោអូឡាំពិក 2024 នេះ ខ្ញុំឃើញគេបង្កើតវាឡើងក្នុងវិគីភីឌាតាមភាសារៀងៗខ្លួនរបស់គេ។ យើងអាចបង្កើតវាបានតាមរយៈ [[ឯកសារ:2024 Summer Olympics logo.svg]] ដោយយកលំនាំ Summary និង Licensing ដូចក្នុងឯកសារឡូហ្គោក្នុងវិគីភីឌាអង់គ្លេស [[:en:File:2024 Summer Olympics logo.svg|File:2024 Summer Olympics logo.svg]] ឬក្នុងភាសាថៃ [[:th:ไฟล์:2024 Summer Olympics logo.svg|ไฟล์:2024 Summer Olympics logo.svg]] តែសូមបញ្ជាក់ថាឯកសារប្រភេទនេះគេប្រើប្រាស់បានតែក្នុងវិគីភីឌាភាសារៀងៗខ្លួនប៉ុណ្ណោះ និងក្នុងអត្ថបទចម្បងដែល feature វា ដោយក្នុងករណីយើងគឺតែក្នុង [[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ 2024]]។ សម្រាប់ឯកសាររូបភាពមិនជាប់ច្បាប់រក្សាសិទ្ធិ "free licensed image" គឺយើងអាច add វានៅក្នុង {{URL|https://commons.wikimedia.org |Wikimedia Common}} ដែលជាបណ្ណាល័យរក្សាផ្ទុកឯកសាររូបភាព សំឡេង និងវីឌីអូផ្សេងៗក្រោមវិគីមេឌា។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១១:២១ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី២៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::ប៉ុន្តែបងឡូហ្គោបែបនេះគឺត្រូវផ្ទុកឡើងនូវ [[វិគីភីឌា:ផ្ទុកឯកសារឡើង]] ហើយឯកសារដូចជា [[ឯកសារ:2024 Summer Olympics logo.svg]] គឺត្រូវផ្ទុកកន្លែង non-free file ហើយកន្លែងនឹងគឺអនុញ្ញាតតែអ្នក អភិបាល តែប៉ុណ្ណោះដែលអាចផ្ទុកឡើងបានខុសពី Wikipedia Global អ្នករាល់គ្នាសុទ្ធតែអាចផ្ទុកឡើងឯកសារបែបនោះបាន។ តើខ្ញុំគួរស្នើធ្វើជា អភិបាល ដែរឬទេ? ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការកែប្រែ និង ធ្វើឱ្យវិគីភីឌារបស់យើងមាន tool គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អ្នកកែសម្រួលក្រោយៗទៀត។ តើបងនឹងគាំទ្រខ្ញុំទេ? [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០២:៥១ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :::ដើម្បីភាពងាយស្រួល និងអភិវឌ្ឍវិគីភីឌាខ្មែរយើង អញ្ចឹងខ្ញុំយល់ស្រប។ អ្នកអាចស្នើសុំជាអភិបាលបានក្នុង[[វិគីភីឌា:សុំធ្វើជាអភិបាល]] ហើយចាំខ្ញុំផ្ដល់សំឡេងគាំទ្រ។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៣:១៨ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::::ខ្ញុំបានដាក់សំណើររួចរាល់ហើយបងកុំភ្លេចជួយគាំទ្រខ្ញុំផងនេះគឺជា [[វិគីភីឌា:សុំធ្វើជាអភិបាល#អ្នកប្រើប្រាស់ រស្មី|សំណើររបស់ខ្ញុំ]]។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:១៦ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::អរគុណច្រើនហើយបង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:២៨ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == Create a page for Tirana on Khmer Wiki == @[[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] Hi Aaron! I am from Albania and I have a request. I was looking for a person native to the Khmer language and I found you one of them, which you have edited the Khmer Wiki lastly. I want to ask you can you create an article for Tirana, the capital of Albania with short content, infobox, photos, references and categories and then add it to its corresponding Wikidata page? I would thank you so much if you will create it. Thanks [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/141.98.140.48|141.98.140.48]] ម៉ោង២១:០០ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :Hi, I've already created the article for Tirana on Khmer WIkipedia and linked it to Wikidata, you can check it out in [[ទីរ៉ាណា]]. [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៤:២០ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ម៉ោង០៦:២៤ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == ស្នើសុំផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះ ឬចំណងជើងទំព័រ (Page Header Title) == ជម្រាបសួរបង ខ្ញុំស្នើសុំបងជួយផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះទំព័រមួយផងបានទេបង ។ សូមប្តូរពី Fmis cambodia ទៅជា FMIS Cambodia ។ អរគុណបង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|Koam Vutha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:០៦ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :Hello bong, could you help check as the photos that i upload was removed by someone. how could upload again bong? thank you [[អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|Koam Vutha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:៣០ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១២ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) ::Sursdey bong, សម្រាប់រូបភាពដែលបងបាន upload នោះគឺវាត្រូវ Wikimedia Common លុបចេញតែម្តងក្រោមមូលហេតុថា [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Photo_of_FMIS_profile.jpg|​ រូបភាពលក្ខណៈបែប Fair use គឺមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យមាននៅលើ Wikimedia Commons ឡើយ]។ ចំពោះខ្ញុំដែលមិនមែនជាម្ចាស់អ្នក upload និងជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិរូបភាពនោះក៏មិនអាចធ្វើអ្វីបានដែរ។ សម្រាប់ដំណោះស្រាយមានតែបងជាម្ចាស់អាច upload រូបភាពណាដែលមិនជាប់ copyright ឬបងត្រូវជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិរូបនោះផ្ទាល់ហើយត្រូវមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ត្រឹមត្រូវមកជាមួយផងដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត រូបដែលបង upload នោះគឺយ៉ាងណាត្រូវជៀសវាងជាប់ក្នុងលក្ខខណ្ឌ advertisement/promotion របស់វិគីមេឌា ទើបគេឱ្យរក្សាទុក។ អរគុណដែលបានយោគយល់! [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៤:៤១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១២ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :::បាទបង ជាក់ស្តែងខ្ញុំត្រូវសរសេរ Thesis ដើម្បីបញ្ចប់ថ្នាក់សិក្សា ស្តីពីការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះ ហើយមិនឃើញមាននៅក្នុងវីគី ទើបសម្រេចចិត្តរៀបចំអត្ថបទនោះឡើងមក ហើយប្រើប្រាស់រូបដែលគេមានស្រាប់ ។ អរគុណច្រើនបង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|Koam Vutha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៥៧ ថ្ងៃសុក្រ ទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :::Could you help upload for me please bong? [[អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|Koam Vutha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៣:៤០ ថ្ងៃសុក្រ ទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == Don’t just change my page == Hi, I recently saw that you changed the page I was working on. I spent a lot of time trying to create a page in Khmer to help Cambodian people learn and read about this topic. I understand you may want to improve things, and I’m open to feedback — but please don’t change everything I wrote. It feels like all my effort was erased. If you think something should be improved, I welcome small edits or suggestions, but please respect the original work. Thank you for understanding! [[អ្នកប្រើប្រាស់:Akumitler235|Akumitler235]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Akumitler235|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:១០ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :My apology if you feel like my edits disrupted your contribution. My edits toward your created articles are made only to reflect the phonology of the name, most of which are based on the French pronunciation, as most Khmer literature and official documents that contain foreign names are written according to the French pronounciation of those names. For instance, ''Prussia'' is written as "ព្រុស" similar to French's ''Prusse'', or ''Germany'' as "អាល្លឺម៉ង់" the same way with French's ''Allemagne''. I've worked and translated similar articles as well, such as [[សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក]], [[ចក្រភពបារាំងទីមួយ]], [[ចក្រភពអូទ្រីស]] etc.,​ thus my edits are only meant for the consistency and accuracy. [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:៤៨ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) ::Hi, thank you for your message and for taking the time to explain your edits. I understand your point about following French-based pronunciation, and I really respect your efforts in contributing to consistency and accuracy across Khmer Wikipedia. ::However, I also put a lot of care into my writing and translation. Some of the words I used may reflect the way they’re understood more clearly by modern Khmer readers, even if they don’t follow French phonology exactly. ::If possible, I would really appreciate it if major changes — especially full rewrites — could be discussed first. I’m always happy to work together and improve the article, but I hope we can respect each other’s effort and find a good balance between consistency and clarity for Khmer readers. ::Yes, you’re right about the spelling of “Prussia” and some parts I haven’t fully translated yet. Thank you, bong, for improving my page. I really appreciate it. ::I was just a bit worried at first because it looked like everything I tried to translate into Khmer had been changed. But now I understand your reason, and I really thank you for explaining it to me. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Akumitler235|Akumitler235]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Akumitler235|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:៥៣ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == Help == Hello, I recently created [[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ហ្គាហ្សា|this]] article and it needs improvement. Could you please help me with that? My Khmer language skills aren't very good. Thank you. [[អ្នកប្រើប្រាស់:جودت|جودت]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:جودت|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៧:០៦ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី២២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :I'll find time to help edit and expand it. Thank You! [[អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|TheRandomGoober]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:០៤ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) m49nrsfd45z7sygvy6gicbsgtwvi8xe 335289 335288 2026-05-15T16:41:06Z Divinations 44636 បានត្រឡប់កំណែប្រែដោយ[[Special:Contributions/Giraffer Potage|Giraffer Potage]] ([[User talk:Giraffer Potage|Talk]]) ទៅកំណែប្រែចុងក្រោយដោយ [[User:TheRandomGoober|TheRandomGoober]] 333372 wikitext text/x-wiki ==អត្ថបទ ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩== សួស្ដីអរុណ បើអរុណចង់ជួយបកប្រែ អត្ថបទនេះ អរុណអាចមើលអត្ថបទនេះ បាន [[កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២]] ដែលខ្ញុំបានបកប្រែរួចហើយ រឺក៏ឆែកពាក្យមួយចំនួនដែលខ្ញុំបានបញ្ចូល ដែលដកស្រង់ពី សទ្ទានុក្រមជីវវិទ្យារបស់ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ [https://km.wiktionary.org/wiki វិគីនានុក្រមខ្មែរ]--[[អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|Nisetpdajsankha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៧:០៤ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) ==ស្វាគមន៍== សួស្ដី អរុណ ខ្ញុំក៏ចូលចិត្តខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចអរុណដែរ យើងអាចពិភាក្សាគ្នាបាន។ ហើយចង់ពឹងអរុណជួយបោះឆ្នោតឱ្យខ្ញុំ ធ្វើជាអភិបាលផង ដើម្បីងាយស្រួលកែសំរួលកូដក្នុង Template និង Module ដែលជាប់សោ។ [https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%82%E1%9E%B8%E1%9E%97%E1%9E%B8%E1%9E%8C%E1%9E%B6:%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9F%86%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%BE%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%9B#%E1%9E%A0%E1%9E%98_%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84%E1%9E%A0%E1%9F%8A%E1%9E%B8_(Nisetpdajsankha) វិគីភីឌា:សុំធ្វើជាអភិបាល]--[[អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|Nisetpdajsankha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៤:២៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) មិនអីទេ ចាំខ្ញុំជួយបោះឆ្នោតឱ្យ។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៤១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) *អរុណ មាន Facebook ទេ ខ្ញុំចង់ add friend មួយ ផ្ញើរតាម Gmail ខ្ញុំក៏បាន [[hormsanghy@gmail.com |ចុចទីនេះ]]--[[អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|Nisetpdajsankha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Nisetpdajsankha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៧:៤៤ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) == Question to Page [[ភាគ៦៤]] == Hello is this Page a article or nonsense? --[[អ្នកប្រើប្រាស់:WikiBayer|WikiBayer]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:WikiBayer|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៩:៥៤ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) I have no idea [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១១:៣៧ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២០ (UTC) == ជួយខ្ញុំជួយអ្នកផង == សួស្តី ខ្ញុំមិននិយាយពាក្យមួយជាភាសាខ្មែរទេ។ ខ្ញុំកំពុងវាយអត្ថបទនេះដោយប្រើភាពអស្ចារ្យនៃបញ្ញាសិប្បនិម្មិត៖ ហ្គូហ្គោលបកប្រែ។ តើខ្ញុំអាចបន្តជាភាសាអង់គ្លេសបានទេ? You are listed in the [https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9F:%E1%9E%94%E1%9F%86%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9E%90%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%B8%E1%9F%97?hidebots=1&hidecategorization=1&hideWikibase=1&limit=50&days=7&urlversion=2 recent changes history], so I picked you as you have a more developed profile page ;) I am mostly active in es-, fr-, pl-wikis and in Commons nowadays, and I am contacting you(s) about a Commons business related to Cambodia. In short, I (and a couple of other Wikipedians) wonder about the Cambodian [[:en:Freedom_of_panorama|Freedom of Panorama]] laws. Myself, I have read some of it in English, and I understood that such freedom exists if cultural etc. goals are meant. I also saw a similar topic mentioned in 2021-05 in your Community Portal [[វិគីភីឌា:ផតថលសហគមន៍#Files with no license]], referring to [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Files with no license|ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Files with no license]], but I would rather contact an individual person directly, as the Portal seems not to be active. If you can read English easily (including some legalese and even Latin phrases), see my contribution here: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Monuments/Help_desk#What_about_(non-)Freedom_of_Panorama_rules? and the original one here:https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons_talk:Copyright_rules_by_territory/Cambodia#Iffy_law_(thus_affecting_our_interpretation_thereof) (If not I can simplify and summarise it.) What is your take? ជំរាបសួរពីប៉ូឡូញ។ សូមឱ្យមានរាត្រីដ៏ល្អ! [[អ្នកប្រើប្រាស់:Zezen|Zezen]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Zezen|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៤:៥៣ ថ្ងៃពុធ ទី០១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) To be honest, I don't really know much about Panorama law but what I can tell you is it does exist here. As a Cambodian citizen and in my experience, taking photographs of places or sculpture in public is not prohibited (well mostly). But in some places, there might be a "no taking photo" sign like for example, in some part of the Royal Palace or government buidings (especially the interior) etc. When taking photo of a place, sculpture or arts in the country and let's say you want to upload them on the internet. To avoid any infrigement of copyrights, you'll need to give a brief info about each photos; for instance, location, credited source, year of establishment and so on. Cambodian Photographers has taken many images of cultural and historical artworks or places and has upload their works on to social medias with credited info. I know this probably won't help much but I'm glad to provide you something about freedom of panorama in Cambodia. If you want to know more about it, you can send an email to government offices which responsible for the topic above. [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៥:៣៩ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី០២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the articles [[:en:Azerbaijanis]] and [[:en:Azerbaijani language]] in Khmer Wikipedia? They certainly do not need to be long and detailed. Yours sincerely, [[អ្នកប្រើប្រាស់:Multituberculata|Multituberculata]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Multituberculata|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៨:៣៦ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Can you please translate 5 article in khmer == Please help translate it to make it look perfect. * [[ជនជាតិថៃ]] (Translate from enwiki:[[:en:Thai_people|Thai people]]) * [[ជនជាតិលាវ]] (Translate from enwiki:[[:en:Lao_people|Lao people]]) * [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ]] (Translate from enwiki:[[:en:Laotian Civil War|Laotian Civil War]]) * [[ស៊ូហារតូ]] (Translate from enwiki:[[:en:Suharto|Suharto]]) * [[ហ្វឺឌីណាន់ ម៉ាកូស]] (Translate from enwiki:[[:en:Ferdinand Marcos|Ferdinand Marcos]]) Thank you [[អ្នកប្រើប្រាស់:Tiamichaelnuksu1994|Tiamichaelnuksu1994]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Tiamichaelnuksu1994|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:៤២ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) Sure, I'll try my best [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៤:២១ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == គុណl == ព័ត៌មានទាំងនេះមានគុណភាពអន់ណាស់។ ខ្ញុំកំពុងព្យាយាមសម្អាតវា មិនមែនបំផ្លាញទេ។ ព័ត៌មានគួរតែត្រូវបានដកចេញជាមុនសិន មុននឹងបង្កើតព័ត៌មានថ្មីមួយ។ អ្នកកំពុងយល់ខុសអ្វីមួយ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Gtire|Gtire]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Gtire|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:១៦ ថ្ងៃពុធ ទី០៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) :Malicious removal of contents will be reverted back immediately. If you wish to remove any information from the article, please state one or more valid reason(s) with evidence backing up your action. Any more persistent, repeated and invalid contents removal will be consider as vandalism and your user account might face suspension. [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៥៩ ថ្ងៃពុធ ទី០៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == Don’t offer to translate these == 0967934370 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/202.57.209.55|202.57.209.55]] ម៉ោង១៨:៣១ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == ជួយប្ដូរចំណងជើងអត្ថបទមួយបង == សួស្តីបង រុណ ខ្ញុំពឹងបងឲ្យជួយប្ដូរចំណងជើងអត្ថបទនេះមួយ [[កម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ 2024 នៃរដូវក្តៅកីឡាអូឡាំពិក]] ទៅជា [[កម្ពុជានៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍អូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ 2024]] បានទេបង 🙏🏻 ខ្ញុំមិនទាន់គ្រប់ថ្ងៃដែលអាចប្ដូរបាន ទើបខ្ញុំពឹងបង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:២២ ថ្ងៃពុធ ទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :ជម្រាបសួរ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]]​​​, មិនអីទេ​ ខ្ញុំនឹងផ្លាស់ប្តូរទីតាំងចំណងជើងអត្ថបទ [[កម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ 2024 នៃរដូវក្តៅកីឡាអូឡាំពិក]] ទៅអ្វីដូចដែលអ្នកបានស្នើ! :សូមអរគុណ​​​ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ដែលបានចំណាយពេលវេលារបស់អ្នកក្នុងការជួយបង្កើតមាតិកាថ្មីៗនៅក្នុងវិគីភីឌាភាសាខ្មែរយើងនេះ! [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:២៩ ថ្ងៃពុធ ទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::បងយើងគួរប្រើលេខខ្មែរ ឬក៏ លេខសកល។ បើតាមខ្ញុំគិតប្រើលេខសកលស្រួលមើលជាង។ បងអាចជួយផ្ដល់មតិយោបល់បានទេ? [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៧:០៦ ថ្ងៃពុធ ទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :::យល់ល្អ យើងគួរប្រើលេខខ្មែរជាជាងលេខអារ៉ាប់ ឬលេខសកល ព្រោះថាឯកសារដែលសរសេរជាភាសាខ្មែរនៅប្រទេសយើងគឺភាគច្រើនប្រើលេខខ្មែរ (ដូចឯកសារតាមស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល ឬសៀវភៅសរសេរជាភាសាខ្មែរផ្សេងៗ)។ ណាមួយទៀត វិគីភីឌាយើងនេះបានប្រើលេខខ្មែរតាំងពីដើមមកម៉្លេះ គឺមុនខ្ញុំចូលរួមទៀតផង។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០២:៤១ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី០១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::::បងប៉ុន្តែនៅក្នុង ម៉ូឌុល(Module) វាមិន support លេខខ្មែរទេ។ ហើយសម្រាប់ការប្រើប្រាស់លេខ ខ្ញុំក៏បានចូលមើលនៅក្នុងភាសាផ្សេងដែលគឺគេក៏ប្រើលេខសកលដែរបង។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២៩ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី០១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :::::បាទ ចំពោះ Module គឺអាចប្រើប្រាស់លេខសកលបាន ព្រោះវាជាអត្ថបទពិសេស (ដូចគ្នានឹងទំព័រគំរូដែរ)។ :::::សម្រាប់លេខខ្មែរ គឺយើងប្រើប្រាស់នៅក្នុង content អត្ថបទទូទៅ (ឧទហរណ៍៖ កាលបរិច្ឆេទ ឬចំនួនអ្វីមួយ)។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:៤៣ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី០១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::::::ខ្ញុំគិតថាយើងគួរដូរប្រើលេខតាម Wikipedia Global ឬលេខសកលទៅបង។ វាស្រួលមើលជាង មិនមែនថាខ្ញុំមិនគាំទ្រលេខខ្មែរនោះទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំបានចូលទៅពិនិត្យមើលតាមបណ្តា Wikipedia របស់ប្រទេសផ្សេងៗ គឺគេមិនប្រើលេខជាតិខ្លួនឯង គេក៏ប្រើលេខសកលដែរ ហើយអត្ថបទគេមើលទៅស្រួលមើលមិនច្រឡំលេខនោះទេ ដូចជា ថៃ វៀតណាម ឡាវ ឥណ្ឌូណេស៊ី និងប្រទេសផ្សេងៗទៀត។ តាមការរកមើលរបស់ខ្ញុំ នៅក្នុងភាសា JavaScript របស់ Wikipedia ពុំបានបញ្ជូល និង ស្គាល់នៅលេខជាតិណាមួយឡើយ ដូច្នេះទើបគេប្រើលេខសកលទាំងអស់។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:១៤ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :::::::តាមការសង្កេតក៏ខ្ញុំឃើញថាវិគីភីឌាផ្សេងៗក៏បានប្រើប្រាស់លេខសកល​​ (ឬលេខអារ៉ាប់) ជាទូទៅដែរ។​​ និយាយរួមគឺខ្ញុំយល់ស្របនឹងការផ្លាស់ប្តូរទៅប្រើលេខសកល។​​ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំគិតថាយើងគួរសាកសូរសុំយោបល់ពីអ្នកអភិបាលនៃវិគីភីឌាយើងជាមុនសិន​​ មុនពេលត្រូវសម្រេចអនុវត្តវា។​ នេះជាឈ្មោះក្រុមអ្នកអភិបាលដែលយើងអាចទាក់ទងបាន៖ :::::::* [[អ្នកប្រើប្រាស់:គីមស៊្រុន|គីមស៊្រុន]] :::::::* [[អ្នកប្រើប្រាស់:ទេព សុវិចិត្រ|ទេព សុវិចិត្រ]] :::::::* [[អ្នកប្រើប្រាស់:វ័ណថារិទ្ធ|វ័ណថារិទ្ធ]]. :::::::[[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៤:៣៦ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == ផ្ទុកឡើងឯកសារ 2024 Summer Olympics logo == ខ្ញុំមិនដឹងពីរបៀបផ្ទុកឡើងរូបថតនៅក្នុងវិគីភីឌាទេ ហើយខ្ញុំពិតជាត្រូវការ ឡូហ្គូ នេះសម្រាប់អត្ថបទ [[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ ២០២៤]]។ សូមបងជួយផ្ទុកឡើងនៅឯកសារមួយនេះ ឬ ឡូហ្គោ ហើយជួយណែនាំនិងប្រាប់ពីរបៀបផ្ទុកឡើងដល់ខ្ញុំនៅក្នុងវិគីភីឌាភាសាខ្មែរផងបង។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:០៤ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី២៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :សម្រាប់ឡូហ្គោ ឬរូបភាពឯកសារណាដែលមានច្បាប់រក្សាសិទ្ធិតឹងរឹងដូចជាឡូហ្គោអូឡាំពិក 2024 នេះ ខ្ញុំឃើញគេបង្កើតវាឡើងក្នុងវិគីភីឌាតាមភាសារៀងៗខ្លួនរបស់គេ។ យើងអាចបង្កើតវាបានតាមរយៈ [[ឯកសារ:2024 Summer Olympics logo.svg]] ដោយយកលំនាំ Summary និង Licensing ដូចក្នុងឯកសារឡូហ្គោក្នុងវិគីភីឌាអង់គ្លេស [[:en:File:2024 Summer Olympics logo.svg|File:2024 Summer Olympics logo.svg]] ឬក្នុងភាសាថៃ [[:th:ไฟล์:2024 Summer Olympics logo.svg|ไฟล์:2024 Summer Olympics logo.svg]] តែសូមបញ្ជាក់ថាឯកសារប្រភេទនេះគេប្រើប្រាស់បានតែក្នុងវិគីភីឌាភាសារៀងៗខ្លួនប៉ុណ្ណោះ និងក្នុងអត្ថបទចម្បងដែល feature វា ដោយក្នុងករណីយើងគឺតែក្នុង [[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ 2024]]។ សម្រាប់ឯកសាររូបភាពមិនជាប់ច្បាប់រក្សាសិទ្ធិ "free licensed image" គឺយើងអាច add វានៅក្នុង {{URL|https://commons.wikimedia.org |Wikimedia Common}} ដែលជាបណ្ណាល័យរក្សាផ្ទុកឯកសាររូបភាព សំឡេង និងវីឌីអូផ្សេងៗក្រោមវិគីមេឌា។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១១:២១ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី២៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::ប៉ុន្តែបងឡូហ្គោបែបនេះគឺត្រូវផ្ទុកឡើងនូវ [[វិគីភីឌា:ផ្ទុកឯកសារឡើង]] ហើយឯកសារដូចជា [[ឯកសារ:2024 Summer Olympics logo.svg]] គឺត្រូវផ្ទុកកន្លែង non-free file ហើយកន្លែងនឹងគឺអនុញ្ញាតតែអ្នក អភិបាល តែប៉ុណ្ណោះដែលអាចផ្ទុកឡើងបានខុសពី Wikipedia Global អ្នករាល់គ្នាសុទ្ធតែអាចផ្ទុកឡើងឯកសារបែបនោះបាន។ តើខ្ញុំគួរស្នើធ្វើជា អភិបាល ដែរឬទេ? ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការកែប្រែ និង ធ្វើឱ្យវិគីភីឌារបស់យើងមាន tool គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អ្នកកែសម្រួលក្រោយៗទៀត។ តើបងនឹងគាំទ្រខ្ញុំទេ? [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០២:៥១ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :::ដើម្បីភាពងាយស្រួល និងអភិវឌ្ឍវិគីភីឌាខ្មែរយើង អញ្ចឹងខ្ញុំយល់ស្រប។ អ្នកអាចស្នើសុំជាអភិបាលបានក្នុង[[វិគីភីឌា:សុំធ្វើជាអភិបាល]] ហើយចាំខ្ញុំផ្ដល់សំឡេងគាំទ្រ។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៣:១៨ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::::ខ្ញុំបានដាក់សំណើររួចរាល់ហើយបងកុំភ្លេចជួយគាំទ្រខ្ញុំផងនេះគឺជា [[វិគីភីឌា:សុំធ្វើជាអភិបាល#អ្នកប្រើប្រាស់ រស្មី|សំណើររបស់ខ្ញុំ]]។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:១៦ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ::អរគុណច្រើនហើយបង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|Khern Reaksmey]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Khern Reaksmey|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:២៨ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == Create a page for Tirana on Khmer Wiki == @[[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] Hi Aaron! I am from Albania and I have a request. I was looking for a person native to the Khmer language and I found you one of them, which you have edited the Khmer Wiki lastly. I want to ask you can you create an article for Tirana, the capital of Albania with short content, infobox, photos, references and categories and then add it to its corresponding Wikidata page? I would thank you so much if you will create it. Thanks [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/141.98.140.48|141.98.140.48]] ម៉ោង២១:០០ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) :Hi, I've already created the article for Tirana on Khmer WIkipedia and linked it to Wikidata, you can check it out in [[ទីរ៉ាណា]]. [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៤:២០ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ម៉ោង០៦:២៤ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == ស្នើសុំផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះ ឬចំណងជើងទំព័រ (Page Header Title) == ជម្រាបសួរបង ខ្ញុំស្នើសុំបងជួយផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះទំព័រមួយផងបានទេបង ។ សូមប្តូរពី Fmis cambodia ទៅជា FMIS Cambodia ។ អរគុណបង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|Koam Vutha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:០៦ ថ្ងៃសុក្រ ទី០៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :Hello bong, could you help check as the photos that i upload was removed by someone. how could upload again bong? thank you [[អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|Koam Vutha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:៣០ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១២ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) ::Sursdey bong, សម្រាប់រូបភាពដែលបងបាន upload នោះគឺវាត្រូវ Wikimedia Common លុបចេញតែម្តងក្រោមមូលហេតុថា [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Photo_of_FMIS_profile.jpg|​ រូបភាពលក្ខណៈបែប Fair use គឺមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យមាននៅលើ Wikimedia Commons ឡើយ]។ ចំពោះខ្ញុំដែលមិនមែនជាម្ចាស់អ្នក upload និងជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិរូបភាពនោះក៏មិនអាចធ្វើអ្វីបានដែរ។ សម្រាប់ដំណោះស្រាយមានតែបងជាម្ចាស់អាច upload រូបភាពណាដែលមិនជាប់ copyright ឬបងត្រូវជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិរូបនោះផ្ទាល់ហើយត្រូវមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ត្រឹមត្រូវមកជាមួយផងដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត រូបដែលបង upload នោះគឺយ៉ាងណាត្រូវជៀសវាងជាប់ក្នុងលក្ខខណ្ឌ advertisement/promotion របស់វិគីមេឌា ទើបគេឱ្យរក្សាទុក។ អរគុណដែលបានយោគយល់! [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៤:៤១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១២ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :::បាទបង ជាក់ស្តែងខ្ញុំត្រូវសរសេរ Thesis ដើម្បីបញ្ចប់ថ្នាក់សិក្សា ស្តីពីការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះ ហើយមិនឃើញមាននៅក្នុងវីគី ទើបសម្រេចចិត្តរៀបចំអត្ថបទនោះឡើងមក ហើយប្រើប្រាស់រូបដែលគេមានស្រាប់ ។ អរគុណច្រើនបង [[អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|Koam Vutha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៥៧ ថ្ងៃសុក្រ ទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :::Could you help upload for me please bong? [[អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|Koam Vutha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Koam Vutha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៣:៤០ ថ្ងៃសុក្រ ទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == Don’t just change my page == Hi, I recently saw that you changed the page I was working on. I spent a lot of time trying to create a page in Khmer to help Cambodian people learn and read about this topic. I understand you may want to improve things, and I’m open to feedback — but please don’t change everything I wrote. It feels like all my effort was erased. If you think something should be improved, I welcome small edits or suggestions, but please respect the original work. Thank you for understanding! [[អ្នកប្រើប្រាស់:Akumitler235|Akumitler235]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Akumitler235|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:១០ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :My apology if you feel like my edits disrupted your contribution. My edits toward your created articles are made only to reflect the phonology of the name, most of which are based on the French pronunciation, as most Khmer literature and official documents that contain foreign names are written according to the French pronounciation of those names. For instance, ''Prussia'' is written as "ព្រុស" similar to French's ''Prusse'', or ''Germany'' as "អាល្លឺម៉ង់" the same way with French's ''Allemagne''. I've worked and translated similar articles as well, such as [[សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក]], [[ចក្រភពបារាំងទីមួយ]], [[ចក្រភពអូទ្រីស]] etc.,​ thus my edits are only meant for the consistency and accuracy. [[អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|RandomPoopedBoi]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:RandomPoopedBoi|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:៤៨ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) ::Hi, thank you for your message and for taking the time to explain your edits. I understand your point about following French-based pronunciation, and I really respect your efforts in contributing to consistency and accuracy across Khmer Wikipedia. ::However, I also put a lot of care into my writing and translation. Some of the words I used may reflect the way they’re understood more clearly by modern Khmer readers, even if they don’t follow French phonology exactly. ::If possible, I would really appreciate it if major changes — especially full rewrites — could be discussed first. I’m always happy to work together and improve the article, but I hope we can respect each other’s effort and find a good balance between consistency and clarity for Khmer readers. ::Yes, you’re right about the spelling of “Prussia” and some parts I haven’t fully translated yet. Thank you, bong, for improving my page. I really appreciate it. ::I was just a bit worried at first because it looked like everything I tried to translate into Khmer had been changed. But now I understand your reason, and I really thank you for explaining it to me. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Akumitler235|Akumitler235]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Akumitler235|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:៥៣ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == Help == Hello, I recently created [[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ហ្គាហ្សា|this]] article and it needs improvement. Could you please help me with that? My Khmer language skills aren't very good. Thank you. [[អ្នកប្រើប្រាស់:جودت|جودت]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:جودت|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៧:០៦ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី២២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :I'll find time to help edit and expand it. Thank You! [[អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|TheRandomGoober]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:០៤ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 82pvcii7akf6gha8e3l92b3z5lvexst 0 40932 335314 324160 2026-05-16T03:45:03Z Heang neeeerr 50993 335314 wikitext text/x-wiki {{Infobox election |election_name = ព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា |country = Cambodia |type = parliamentary |ongoing = no |previous_election = ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣ |previous_year = ២០១៣ |next_election = បោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៦ ឆ្នាំ២០១៨ |next_year = ២០២៣ |previous_mps = បញ្ជីរាយនាម សមាជិករដ្ឋសភាអាណត្តិទី៥, ២០១៣–១៨ |elected_mps = |seats_for_election = សរុបចំនួន ១២៥ អាសនៈនៃ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភាជាតិ]] |majority_seats = ៦៣ |election_date = ២៩ កក្កដា ២០១៨ |registered = ៨,៣៨០,២១៧ {{decrease}} ១៣.៣៩% |turnout = ៦,៩៥៦,៩០០ (៨៣.០២%) {{increase}} ១៣.៤១% |image1 = [[File:Hun Sen (2018) cropped (2).jpg|200x200px|border]] |leader1 = [[ហ៊ុន សែន]] |leader_since1 = 06 មេសា 1999 |party1 = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា |leaders_seat1 = [[មណ្ឌលបោះឆ្នោតខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |last_election1 = {{nowrap|៦៨ អាសនៈ, ៤៨.៨៣%}} |seats1 = ១២៥ |seat_change1 = {{increase}} ៥៧ |popular_vote1 = ៤,៨៨៩,១១៣ |percentage1 = ៧៦.៨៥% |swing1 = {{increase}} ២៨.០២% |title = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្រ្តី]] |before_election = [[ហ៊ុន សែន]] |before_party = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា |after_election = [[ហ៊ុន សែន]] |after_party = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា |map_image = |map_caption = គបក: {{colorbox|#4389e3}} ៦០-៧០% {{colorbox|#1666cb}} ៧០-៨០% {{colorbox|#0645b4}} ៨០-៩០% |color1=1e90ff}}{{Politics of Cambodia}} '''ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ អណត្តិទី៦''' គឺត្រូវបានប្រព្រឹត្តធ្វើឡើងក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] នៅថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៨ ដើម្បីជ្រើសតាំងសមាជិករដ្ឋសភាថ្មី។ ការិយាល័យបោះឆ្នោតបានចាប់បើកពីម៉ោង៧:០០ ព្រឹក និងបិទទៅវិញនៅម៉ោង ៣:០០ ល្ងាច។ ចំនួនអ្នកចូលរួមបោះឆ្នោតលើកនេះត្រូវបានថយចុះ ១៣% ពីចំនួនអ្នកបោះឆ្នោតកាលពីឆ្នាំ[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣|២០១៣]]។ ដោយគ្មានវត្តមានពីគណបក្សប្រឆាំង ការបោះឆ្នោតនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិមើលឃើញជា"ការបោះឆ្នោតគ្រាន់តែបង្គ្រប់កិច្ច និងក្លែង"។<ref name="dissolve">{{cite news |url=http://www.phnompenhpost.com/national/breaking-supreme-court-rules-dissolve-cnrp |title=(ភាសាអង់គ្លេស) តុលាការកំពូលសម្រេចរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ |work=[[ភ្នំពេញ ប៉ុស្តិ៍]] |date=16 November 2017 |accessdate=16 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.voacambodia.com/a/rights-groups-call-out-cambodia-sham-election/4503007.html |title=Rights Groups Call Out Cambodia’s ‘Sham’ Election |work=VOA Cambodia |publisher=[[Voice of America]] |date=29 July 2018}}</ref> ដូចដែលបានរំពឹងទុកអញ្ជឹង [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជន]]ដែលជាបក្សកាន់អំណាច បានទទួលសន្លឹកឆ្នោតយ៉ាងលើសលប់ ទូលំទូលាយដោយដណ្តើមបានអសានៈទាំង ១២៥ នៅក្នុងរដ្ឋសភា។<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/08/hun-sen-cpp-wins-parliamentary-seats-cambodia-election-180815135109639.html |title=Hun Sen's CPP wins all parliamentary seats in Cambodia election |work=[[Al Jazeera]] |date=15 August 2018}}</ref> ទោះបីជាមានការអំពាវនាវឱ្យធ្វើពហិការការបោះឆ្នោតក៏ដោយក៏ចំនួនអ្នកទៅបោះឆ្នោតត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា មានចំនួនប្រមាណ ៨៣.០២%។ ==ផ្ទៃរឿង== [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣|ការបោះឆ្នោតលើកមុន]]ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១៣ បានទទួលជ័យជម្នះជាលើកទី៤ ជាប់ៗគ្នាសម្រាប់[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] ដែលទទួលបាន ៦៨ អាសនៈក្នុង[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]] ខណៈ[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]] ដណ្តើមបានអាសនៈ ៥៥ ដែលនៅសល់។ ទោះបីជាទទួលបានអាសនៈយ៉ាងច្រើនក៏ដោយ ក៏បក្សប្រឆាំងបានច្រានចោលលទ្ធផលនេះ ហើយបានចោទប្រកាន់គណបក្សប្រជាជនថាបានក្លែងបន្លំការបោះឆ្នោត។ ជាលទ្ធផល គណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានធ្វើពហិការមិនចូលសភាក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៣ ហើយបានប្តេជ្ញាថានឹងមិនចូលសភារហូតដល់ការកែទម្រង់ការបោះឆ្នោតត្រូវបានធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=http://www.voacambodia.com/content/opposition-standing-firm-on-election-reform-demand/1865601.html|title=Opposition Standing Firm on Election Reform Demand|publisher=[[Voice of America]]|date=7 March 2014|author=Heng Reaksmey and Men Kimseng|accessdate=18 July 2014}}</ref> លទ្ធផល​ជម្លោះ​បាន​នាំ​មកឱ្យ​ការផ្ទុះ​នៃ​បាតុកម្មប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​យ៉ាងរីក​រាលដាល។<ref>{{cite news|last=Dara|first=Mech|title=CNRP Holds Biggest Demonstration in Decades|url=http://www.cambodiadaily.com/featured-stories/cnrp-holds-biggest-demonstration-in-decades-49558/|accessdate=18 July 2014|publisher=[[The Cambodia Daily]]|date=23 December 2013|archive-date=6 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106214930/http://www.cambodiadaily.com/featured-stories/cnrp-holds-biggest-demonstration-in-decades-49558/|url-status=dead}}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៤ [[នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន]] បានយល់ព្រមរៀបចំការបោះឆ្នោតរយៈពេលមុនប្រាំខែនៅដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៨។ ទោះ​យ៉ាង​ណា គណបក្ស​ប្រឆាំង​បាន​ច្រាន​ចោល​ការ​លើក​ឡើង​នេះ ដោយ​ទាមទារ​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​ដើម​ឆ្នាំ ២០១៥ ឬ​ពាក់​កណ្ដាល​នៃឆ្នាំ ២០១៦។<ref name="RFA">{{cite web|url=http://www.rfa.org/english/news/cambodia/election-04102014203318.html|title=Hun Sen Agrees to Hold Early Election, Wants Deal Signed Before King|date=10 April 2014|accessdate=9 July 2014|publisher=[[Radio Free Asia]]}}</ref> នៅថ្ងៃទី ២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១៤ វិបត្តិនយោបាយនេះបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការ ហើយគណបក្សប្រឆាំងបានយល់ព្រមទទួលយកអាសនៈរបស់ពួកគេនៅក្នុងសភា។ គេ​ក៏​បាន​ឯកភាព​គ្នា​ដែរ​ថា ការ​បោះ​ឆ្នោត​លើក​ក្រោយ​នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៨។<ref>{{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/national/political-deadlock-broken |title=Political deadlock broken |publisher=[[The Phnom Penh Post]] |date=22 July 2014 |accessdate=24 July 2014}}</ref> ទោះ​យ៉ាង​ណា[[សម រង្ស៊ី|លោក សមរង្ស៊ី]] ប្រធាន​[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ]] ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ​ពី​អភ័យឯកសិទ្ធិ​សភា ហើយ​បន្ទាប់​មក​ត្រូវ​បាន​ហាម​មិន​ឲ្យ​វិល​ត្រឡប់ចូល​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ​បន្ទាប់​ពីបាន​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស។<ref>{{cite news |url=https://www.cambodiadaily.com/news/rainsy-pledges-to-return-home-before-2018-national-election-103536 |title=Rainsy Pledges to Return Home Before 2018 National Election |publisher=[[The Cambodia Daily]] |date=21 December 2015 |accessdate=24 November 2016 |archive-date=8 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808235724/https://www.cambodiadaily.com/news/rainsy-pledges-to-return-home-before-2018-national-election-103536/ |url-status=dead }}</ref> សំណើ​សុំ​លើក​លែង​ទោស​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ ត្រូវ​បាន​លោក[[នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន|ហ៊ុនសែន]]រារាំង<ref>{{cite news|url=https://www.cambodiadaily.com/news/hun-sen-rejects-cnrp-request-pardons-119278/|title=Hun Sen Rejects CNRP Request for Pardons|work=[[The Cambodia Daily]]|date=14 October 2016|accessdate=24 November 2016|archive-date=8 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808234213/https://www.cambodiadaily.com/news/hun-sen-rejects-cnrp-request-pardons-119278/|url-status=dead}}</ref> ហើយ​នៅ​ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៦ អនុ​លោក [[គឹម សុខា]] ត្រូវបានជំនួស​[[សម រង្ស៊ី|លោក សម រង្ស៊ី]]ជា​ប្រធាន​​ភាគតិច។<ref>{{cite news |url=https://www.cambodiadaily.com/brief/sokha-replace-rainsy-parliamentary-position-121546 |title=Sokha to Replace Rainsy in Parliamentary Position |work=[[The Cambodia Daily]] |date=6 December 2016 |accessdate=8 December 2016 |archive-date=8 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808234220/https://www.cambodiadaily.com/brief/sokha-replace-rainsy-parliamentary-position-121546/ |url-status=dead }}</ref> នៅថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៧ [[សម រង្ស៊ី|លោក សម រង្ស៊ី]] បានលាលែងពីតំណែងប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ហើយត្រូវបានលោក [[គឹម សុខា]] បន្តតំណែង។<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-cambodia-politics-idUSKBN15Q0HB |title=Cambodia opposition leader Rainsy resigns from party |work=[[Reuters]] |date=11 February 2017 |accessdate=12 February 2017 |author=Prak Chan Thul}}</ref> នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣ ខែ​កញ្ញា លោក គឹម សុខា ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន និងចោទប្រកាន់ពីបទក្បត់ជាតិ ដែលបានលើកនូវសំណួរ​អំពី​អនាគតនៃ​គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/09/02/world/asia/cambodia-kem-sokha-arrest-hun-sen.html |title=Cambodia Arrests Opposition Leader, Accusing Him of Treason |work=[[The New York Times]] |date=3 September 2017 |accessdate=8 September 2017}}</ref> ទង្វើ​មួយ​ទៀត​នៃ​ការ​គាប​សង្កត់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​គឺ​ការ​បិទ​[[ខេមបូឌា ដេលី|កាសែត​ខេមបូឌា ដេលី]]។<ref name="vecono" >{{cite news|title=Cambodia's government is preparing for elections with repression|url=https://www.economist.com/news/asia/21728665-opposition-leader-arrested-and-newspaper-closed-cambodias-government-preparing|newspaper=[[The Economist]]|date=7 September 2017}}</ref> នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៧ គណបក្សសង្គ្រោះជាតិត្រូវបានរំលាយដោយបង្ខំ ដោយលុបបំបាត់ការប្រកួតប្រជែងពិតប្រាកដចំពោះគណបក្សប្រជាជនដែលកាន់អំណាច។<ref name="dissolve"/> អាសនៈ​របស់​គណបក្សដែលរំលាយ​ក្នុង​សភា​ត្រូវ​បាន​ចែក​ឲ្យ​គណបក្ស​បី​ផ្សេង​ទៀត។<ref>{{Cite news |url=http://phnompenhpost.com/national-politics/list-new-national-assembly-members-approved |title=List of new National Assembly members approved |work=[[The Phnom Penh Post]] |date=24 November 2017 |accessdate=24 November 2017 |archive-date=22 តុលា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022100402/https://www.phnompenhpost.com/national-politics/list-new-national-assembly-members-approved |url-status=dead }}</ref> ==លទ្ធផល== <onlyinclude> <center> {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៦ ឆ្នាំ២០១៨ |colspan=6|[[File:Assemblee cambodge 2018.svg|center|300px]] |- ! colspan=2|គណបក្ស !សម្លេង !% !កៅអី/អាសនៈ !+/– |- |style="background-color:#1E90FF;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]||៤,៨៨៩,១១៣||៧៦.៨៥||១២៥||+៥៧ |- |style="background-color:#FDD017;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]||៣៧៤,៥១០||៥.៨៩||០||០ |- |style="background-color:#3BB9FF;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ]]||៣០៩,៣៦៤||៤.៨៦||០||០ |- |style="background-color:#eb2228;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ]]||២១២,៨៦៩||៣.៣៥||០||ថ្មី |- |style="background-color:#253285;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែររួបរួមជាតិ]]||៩៩,៣៧៧||១.៥៦||០||ថ្មី |- |style="background-color:#269721;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន]]||៧០,៥៦៧||១.១១||០||ថ្មី |- |style="background-color:#ffa500;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សសំបុកឃ្មុំសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ]]||៥៦,០២៤||០.៨៨||០||ថ្មី |- |style="background-color:#40E0D0;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែរឈប់ក្រ]]||៥៥,២៩៨||០.៨៧||០||០ |- |style="background-color:#fcf104| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែរតែមួយ]]||៤៨,៧៨៥||០.៧៧||០||ថ្មី |- |style="background-color:#0101df| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សសញ្ជាតិកម្ពុជា]]||៤៥,៣៧០||០.៧១||០||០ |- |style="background-color:#770C05| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែរសាធារណរដ្ឋ]]||៤១,៦៣១||០.៦៥||០||ថ្មី |- |style="background-color:#0045bc| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សយុវជនកម្ពុជា]]||៣៩,៣៣៣||០.៦២||០||ថ្មី |- |style="background-color:#FFFFFF;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សធម្មាធិបតេយ្យ]]||២៩,០៦០||០.៤៦||០||ថ្មី |- |style="background-color:#008000;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែរអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច]]||២៣,២៥៥||០.៣៧||០||០ |- |style="background-color:#313599;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែរក្រោក]]||២២,០០២||០.៣៥||០||ថ្មី |- |style="background-color:#face0b;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សពន្លឺថ្មី]]||១៣,៥០៩||០.២១||០||ថ្មី |- |style="background-color:#0d8009;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សជនជាតិដើមប្រជាធិបតេយ្យ|គណបក្សជនជាតិដើមប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជា]]||១០,១៩៧||០.១៦||០||ថ្មី |- |style="background-color:#ed028c;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សមាតុភូមិយើង]]||៩,១៧៤||០.១៤||០||ថ្មី |- |style="background-color:#6a2fad;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ]]||៨,៥៩១||០.១៤||០||០ |- |style="background-color:#fcc23d;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សរស្មីខេមរា]]||៤,២១២||០.០៧||០||ថ្មី |- |colspan=2 style="text-align:left;"|សម្លេងទុព្វលភាព/មិនបានការ||៥៩៤,៦៥៩||–||–||– |- |colspan=2 style="text-align:left;"|'''សរុប'''||'''៦,៩៥៦,៩០០'''||'''១០០'''||'''១២៥'''||'''+២''' |- |colspan=2 style="text-align:left;"|អ្នកចុះឈ្មោះបោះឆ្នោត||៨,៣៨០,២១៧||៨៣.០២||–||– |- |colspan=6 style="text-align:left;"|ប្រភព: [https://www.nec.gov.kh/khmer/sites/default/files/images-attachment/provisional-result_0.jpg គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត] |} </center> </onlyinclude> == ឯកសារយោង == {{reflist}}{{ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា]] t9vmxqj1eienoypj059k0lz8q5pktb1 335315 335314 2026-05-16T03:46:43Z Heang neeeerr 50993 335315 wikitext text/x-wiki {{Infobox election |election_name = ព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា |country = Cambodia |type = parliamentary |ongoing = no |previous_election = ប្រវត្តិ ព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា |previous_year = ២០១៣ |next_election = បោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៦ ឆ្នាំ២០១៨ |next_year = ២០២៣ |previous_mps = បញ្ជីរាយនាម សមាជិករដ្ឋសភាអាណត្តិទី៥, ២០១៣–១៨ |elected_mps = |seats_for_election = សរុបចំនួន ១២៥ អាសនៈនៃ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភាជាតិ]] |majority_seats = ៦៣ |election_date = ២៩ កក្កដា ២០១៨ |registered = ៨,៣៨០,២១៧ {{decrease}} ១៣.៣៩% |turnout = ៦,៩៥៦,៩០០ (៨៣.០២%) {{increase}} ១៣.៤១% |image1 = [[File:Hun Sen (2018) cropped (2).jpg|200x200px|border]] |leader1 = [[ហ៊ុន សែន]] |leader_since1 = 06 មេសា 1999 |party1 = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា |leaders_seat1 = [[មណ្ឌលបោះឆ្នោតខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |last_election1 = {{nowrap|៦៨ អាសនៈ, ៤៨.៨៣%}} |seats1 = ១២៥ |seat_change1 = {{increase}} ៥៧ |popular_vote1 = ៤,៨៨៩,១១៣ |percentage1 = ៧៦.៨៥% |swing1 = {{increase}} ២៨.០២% |title = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្រ្តី]] |before_election = [[ហ៊ុន សែន]] |before_party = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា |after_election = [[ហ៊ុន សែន]] |after_party = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា |map_image = |map_caption = គបក: {{colorbox|#4389e3}} ៦០-៧០% {{colorbox|#1666cb}} ៧០-៨០% {{colorbox|#0645b4}} ៨០-៩០% |color1=1e90ff}}{{Politics of Cambodia}} '''ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ អណត្តិទី៦''' គឺត្រូវបានប្រព្រឹត្តធ្វើឡើងក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] នៅថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៨ ដើម្បីជ្រើសតាំងសមាជិករដ្ឋសភាថ្មី។ ការិយាល័យបោះឆ្នោតបានចាប់បើកពីម៉ោង៧:០០ ព្រឹក និងបិទទៅវិញនៅម៉ោង ៣:០០ ល្ងាច។ ចំនួនអ្នកចូលរួមបោះឆ្នោតលើកនេះត្រូវបានថយចុះ ១៣% ពីចំនួនអ្នកបោះឆ្នោតកាលពីឆ្នាំ[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣|២០១៣]]។ ដោយគ្មានវត្តមានពីគណបក្សប្រឆាំង ការបោះឆ្នោតនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិមើលឃើញជា"ការបោះឆ្នោតគ្រាន់តែបង្គ្រប់កិច្ច និងក្លែង"។<ref name="dissolve">{{cite news |url=http://www.phnompenhpost.com/national/breaking-supreme-court-rules-dissolve-cnrp |title=(ភាសាអង់គ្លេស) តុលាការកំពូលសម្រេចរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ |work=[[ភ្នំពេញ ប៉ុស្តិ៍]] |date=16 November 2017 |accessdate=16 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.voacambodia.com/a/rights-groups-call-out-cambodia-sham-election/4503007.html |title=Rights Groups Call Out Cambodia’s ‘Sham’ Election |work=VOA Cambodia |publisher=[[Voice of America]] |date=29 July 2018}}</ref> ដូចដែលបានរំពឹងទុកអញ្ជឹង [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជន]]ដែលជាបក្សកាន់អំណាច បានទទួលសន្លឹកឆ្នោតយ៉ាងលើសលប់ ទូលំទូលាយដោយដណ្តើមបានអសានៈទាំង ១២៥ នៅក្នុងរដ្ឋសភា។<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/08/hun-sen-cpp-wins-parliamentary-seats-cambodia-election-180815135109639.html |title=Hun Sen's CPP wins all parliamentary seats in Cambodia election |work=[[Al Jazeera]] |date=15 August 2018}}</ref> ទោះបីជាមានការអំពាវនាវឱ្យធ្វើពហិការការបោះឆ្នោតក៏ដោយក៏ចំនួនអ្នកទៅបោះឆ្នោតត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា មានចំនួនប្រមាណ ៨៣.០២%។ ==ផ្ទៃរឿង== [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣|ការបោះឆ្នោតលើកមុន]]ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១៣ បានទទួលជ័យជម្នះជាលើកទី៤ ជាប់ៗគ្នាសម្រាប់[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] ដែលទទួលបាន ៦៨ អាសនៈក្នុង[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]] ខណៈ[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]] ដណ្តើមបានអាសនៈ ៥៥ ដែលនៅសល់។ ទោះបីជាទទួលបានអាសនៈយ៉ាងច្រើនក៏ដោយ ក៏បក្សប្រឆាំងបានច្រានចោលលទ្ធផលនេះ ហើយបានចោទប្រកាន់គណបក្សប្រជាជនថាបានក្លែងបន្លំការបោះឆ្នោត។ ជាលទ្ធផល គណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានធ្វើពហិការមិនចូលសភាក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៣ ហើយបានប្តេជ្ញាថានឹងមិនចូលសភារហូតដល់ការកែទម្រង់ការបោះឆ្នោតត្រូវបានធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=http://www.voacambodia.com/content/opposition-standing-firm-on-election-reform-demand/1865601.html|title=Opposition Standing Firm on Election Reform Demand|publisher=[[Voice of America]]|date=7 March 2014|author=Heng Reaksmey and Men Kimseng|accessdate=18 July 2014}}</ref> លទ្ធផល​ជម្លោះ​បាន​នាំ​មកឱ្យ​ការផ្ទុះ​នៃ​បាតុកម្មប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​យ៉ាងរីក​រាលដាល។<ref>{{cite news|last=Dara|first=Mech|title=CNRP Holds Biggest Demonstration in Decades|url=http://www.cambodiadaily.com/featured-stories/cnrp-holds-biggest-demonstration-in-decades-49558/|accessdate=18 July 2014|publisher=[[The Cambodia Daily]]|date=23 December 2013|archive-date=6 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106214930/http://www.cambodiadaily.com/featured-stories/cnrp-holds-biggest-demonstration-in-decades-49558/|url-status=dead}}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៤ [[នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន]] បានយល់ព្រមរៀបចំការបោះឆ្នោតរយៈពេលមុនប្រាំខែនៅដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៨។ ទោះ​យ៉ាង​ណា គណបក្ស​ប្រឆាំង​បាន​ច្រាន​ចោល​ការ​លើក​ឡើង​នេះ ដោយ​ទាមទារ​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​ដើម​ឆ្នាំ ២០១៥ ឬ​ពាក់​កណ្ដាល​នៃឆ្នាំ ២០១៦។<ref name="RFA">{{cite web|url=http://www.rfa.org/english/news/cambodia/election-04102014203318.html|title=Hun Sen Agrees to Hold Early Election, Wants Deal Signed Before King|date=10 April 2014|accessdate=9 July 2014|publisher=[[Radio Free Asia]]}}</ref> នៅថ្ងៃទី ២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១៤ វិបត្តិនយោបាយនេះបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការ ហើយគណបក្សប្រឆាំងបានយល់ព្រមទទួលយកអាសនៈរបស់ពួកគេនៅក្នុងសភា។ គេ​ក៏​បាន​ឯកភាព​គ្នា​ដែរ​ថា ការ​បោះ​ឆ្នោត​លើក​ក្រោយ​នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៨។<ref>{{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/national/political-deadlock-broken |title=Political deadlock broken |publisher=[[The Phnom Penh Post]] |date=22 July 2014 |accessdate=24 July 2014}}</ref> ទោះ​យ៉ាង​ណា[[សម រង្ស៊ី|លោក សមរង្ស៊ី]] ប្រធាន​[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ]] ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ​ពី​អភ័យឯកសិទ្ធិ​សភា ហើយ​បន្ទាប់​មក​ត្រូវ​បាន​ហាម​មិន​ឲ្យ​វិល​ត្រឡប់ចូល​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ​បន្ទាប់​ពីបាន​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស។<ref>{{cite news |url=https://www.cambodiadaily.com/news/rainsy-pledges-to-return-home-before-2018-national-election-103536 |title=Rainsy Pledges to Return Home Before 2018 National Election |publisher=[[The Cambodia Daily]] |date=21 December 2015 |accessdate=24 November 2016 |archive-date=8 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808235724/https://www.cambodiadaily.com/news/rainsy-pledges-to-return-home-before-2018-national-election-103536/ |url-status=dead }}</ref> សំណើ​សុំ​លើក​លែង​ទោស​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ ត្រូវ​បាន​លោក[[នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន|ហ៊ុនសែន]]រារាំង<ref>{{cite news|url=https://www.cambodiadaily.com/news/hun-sen-rejects-cnrp-request-pardons-119278/|title=Hun Sen Rejects CNRP Request for Pardons|work=[[The Cambodia Daily]]|date=14 October 2016|accessdate=24 November 2016|archive-date=8 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808234213/https://www.cambodiadaily.com/news/hun-sen-rejects-cnrp-request-pardons-119278/|url-status=dead}}</ref> ហើយ​នៅ​ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៦ អនុ​លោក [[គឹម សុខា]] ត្រូវបានជំនួស​[[សម រង្ស៊ី|លោក សម រង្ស៊ី]]ជា​ប្រធាន​​ភាគតិច។<ref>{{cite news |url=https://www.cambodiadaily.com/brief/sokha-replace-rainsy-parliamentary-position-121546 |title=Sokha to Replace Rainsy in Parliamentary Position |work=[[The Cambodia Daily]] |date=6 December 2016 |accessdate=8 December 2016 |archive-date=8 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808234220/https://www.cambodiadaily.com/brief/sokha-replace-rainsy-parliamentary-position-121546/ |url-status=dead }}</ref> នៅថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៧ [[សម រង្ស៊ី|លោក សម រង្ស៊ី]] បានលាលែងពីតំណែងប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ហើយត្រូវបានលោក [[គឹម សុខា]] បន្តតំណែង។<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-cambodia-politics-idUSKBN15Q0HB |title=Cambodia opposition leader Rainsy resigns from party |work=[[Reuters]] |date=11 February 2017 |accessdate=12 February 2017 |author=Prak Chan Thul}}</ref> នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣ ខែ​កញ្ញា លោក គឹម សុខា ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន និងចោទប្រកាន់ពីបទក្បត់ជាតិ ដែលបានលើកនូវសំណួរ​អំពី​អនាគតនៃ​គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/09/02/world/asia/cambodia-kem-sokha-arrest-hun-sen.html |title=Cambodia Arrests Opposition Leader, Accusing Him of Treason |work=[[The New York Times]] |date=3 September 2017 |accessdate=8 September 2017}}</ref> ទង្វើ​មួយ​ទៀត​នៃ​ការ​គាប​សង្កត់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​គឺ​ការ​បិទ​[[ខេមបូឌា ដេលី|កាសែត​ខេមបូឌា ដេលី]]។<ref name="vecono" >{{cite news|title=Cambodia's government is preparing for elections with repression|url=https://www.economist.com/news/asia/21728665-opposition-leader-arrested-and-newspaper-closed-cambodias-government-preparing|newspaper=[[The Economist]]|date=7 September 2017}}</ref> នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៧ គណបក្សសង្គ្រោះជាតិត្រូវបានរំលាយដោយបង្ខំ ដោយលុបបំបាត់ការប្រកួតប្រជែងពិតប្រាកដចំពោះគណបក្សប្រជាជនដែលកាន់អំណាច។<ref name="dissolve"/> អាសនៈ​របស់​គណបក្សដែលរំលាយ​ក្នុង​សភា​ត្រូវ​បាន​ចែក​ឲ្យ​គណបក្ស​បី​ផ្សេង​ទៀត។<ref>{{Cite news |url=http://phnompenhpost.com/national-politics/list-new-national-assembly-members-approved |title=List of new National Assembly members approved |work=[[The Phnom Penh Post]] |date=24 November 2017 |accessdate=24 November 2017 |archive-date=22 តុលា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022100402/https://www.phnompenhpost.com/national-politics/list-new-national-assembly-members-approved |url-status=dead }}</ref> ==លទ្ធផល== <onlyinclude> <center> {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៦ ឆ្នាំ២០១៨ |colspan=6|[[File:Assemblee cambodge 2018.svg|center|300px]] |- ! colspan=2|គណបក្ស !សម្លេង !% !កៅអី/អាសនៈ !+/– |- |style="background-color:#1E90FF;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]||៤,៨៨៩,១១៣||៧៦.៨៥||១២៥||+៥៧ |- |style="background-color:#FDD017;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]||៣៧៤,៥១០||៥.៨៩||០||០ |- |style="background-color:#3BB9FF;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ]]||៣០៩,៣៦៤||៤.៨៦||០||០ |- |style="background-color:#eb2228;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ]]||២១២,៨៦៩||៣.៣៥||០||ថ្មី |- |style="background-color:#253285;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែររួបរួមជាតិ]]||៩៩,៣៧៧||១.៥៦||០||ថ្មី |- |style="background-color:#269721;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន]]||៧០,៥៦៧||១.១១||០||ថ្មី |- |style="background-color:#ffa500;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សសំបុកឃ្មុំសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ]]||៥៦,០២៤||០.៨៨||០||ថ្មី |- |style="background-color:#40E0D0;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែរឈប់ក្រ]]||៥៥,២៩៨||០.៨៧||០||០ |- |style="background-color:#fcf104| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែរតែមួយ]]||៤៨,៧៨៥||០.៧៧||០||ថ្មី |- |style="background-color:#0101df| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សសញ្ជាតិកម្ពុជា]]||៤៥,៣៧០||០.៧១||០||០ |- |style="background-color:#770C05| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែរសាធារណរដ្ឋ]]||៤១,៦៣១||០.៦៥||០||ថ្មី |- |style="background-color:#0045bc| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សយុវជនកម្ពុជា]]||៣៩,៣៣៣||០.៦២||០||ថ្មី |- |style="background-color:#FFFFFF;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សធម្មាធិបតេយ្យ]]||២៩,០៦០||០.៤៦||០||ថ្មី |- |style="background-color:#008000;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែរអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច]]||២៣,២៥៥||០.៣៧||០||០ |- |style="background-color:#313599;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សខ្មែរក្រោក]]||២២,០០២||០.៣៥||០||ថ្មី |- |style="background-color:#face0b;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សពន្លឺថ្មី]]||១៣,៥០៩||០.២១||០||ថ្មី |- |style="background-color:#0d8009;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សជនជាតិដើមប្រជាធិបតេយ្យ|គណបក្សជនជាតិដើមប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជា]]||១០,១៩៧||០.១៦||០||ថ្មី |- |style="background-color:#ed028c;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សមាតុភូមិយើង]]||៩,១៧៤||០.១៤||០||ថ្មី |- |style="background-color:#6a2fad;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ]]||៨,៥៩១||០.១៤||០||០ |- |style="background-color:#fcc23d;"| ||style="text-align:left;"|[[គណបក្សរស្មីខេមរា]]||៤,២១២||០.០៧||០||ថ្មី |- |colspan=2 style="text-align:left;"|សម្លេងទុព្វលភាព/មិនបានការ||៥៩៤,៦៥៩||–||–||– |- |colspan=2 style="text-align:left;"|'''សរុប'''||'''៦,៩៥៦,៩០០'''||'''១០០'''||'''១២៥'''||'''+២''' |- |colspan=2 style="text-align:left;"|អ្នកចុះឈ្មោះបោះឆ្នោត||៨,៣៨០,២១៧||៨៣.០២||–||– |- |colspan=6 style="text-align:left;"|ប្រភព: [https://www.nec.gov.kh/khmer/sites/default/files/images-attachment/provisional-result_0.jpg គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត] |} </center> </onlyinclude> == ឯកសារយោង == {{reflist}}{{ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា]] ee4fr1ht96l8yf21xero6tu8lk48n8b 0 42040 335322 249563 2026-05-16T08:01:50Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335322 wikitext text/x-wiki '''សិង្គាលកសូត្រ''' [៤៣] ខ្ញុំ​បាន​ស្តាប់មក​យ៉ាង​នេះ​ ។ សម័យ​មួយ​ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​គង់​ក្នុង​វត្តវេឡុវន ជាកលន្ទកនិវាប​ស្ថាន​ ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ ។ សម័យ​នោះ​ឯង ​កូន​គហបតីឈ្មោះសិង្គាលកៈ [ហៅថា សិគាលកៈ ​ក៏​មាន​ ​ដូច​គ្នា​នឹង​ពាក្យ​ថា មហឹសៈ ​និង​មហិសៈ សិរឹសបៈ ​នឹង​សិរិសបៈ​ជា​ដើម​ ឃើញថាហៅថា​ដូច​គ្នា​ទាំង​ ២ ​យ៉ាង​ ។] ​ក្រោក​ឡើង​អំពីព្រឹក ​មាន​សំពត់ស្លៀកដណ្តប់ទទឹក ​និង​សក់ទទឹក ចេញពីក្រុងរាជគ្រឹះ ប្រណម្យអញ្ជលី ថ្វាយបង្គំ​ទិស​ទាំង​ឡាយច្រើន ​គឺ​ទិស​ខាង​កើត​ ខាងត្បូង ខាងលិច ខាងជើង ខាងក្រោម ​និង​ទិស​ខាងលើ ។ [៤៤] លំដាប់​នោះ​ឯង ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ស្តេច​ទ្រង់​ស្បង់ ​និង​បាត្រចីវរ​ក្នុង​បុព្វណ្ហសម័យ ​ហើយ​ស្តេចចូល​ទៅ​កាន់​ក្រុងរាជគ្រឹះ ដើម្បីបិណ្ឌបាត្រ ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ទតឃើញសិង្គាលកគហបតិបុត្ត ​ក្រោក​ឡើង​អំពីព្រឹក ​មាន​សំពត់ស្លៀកដណ្តប់ទទឹក ​និង​សក់ទទឹក ចេញពីក្រុងរាជគ្រឹះ កំពុងផ្គងអញ្ជលី ថ្វាយបង្គំ​ទិស​ទាំង​ឡាយច្រើន ​គឺ​ទិស​ខាង​កើត​ ខាងត្បូង ខាងលិច ខាងជើង ខាងក្រោម ​និង​ទិស​ខាងលើ លុះ​ទ្រង់​ឃើញ​ហើយ​ ​ទើប​ទ្រង់​ត្រាស់សួរសិង្គាលកគហបតិបុត្ត​ដូច្នេះ​ថា នែគហបតិបុត្ត ​ហេតុ​អ្វី​ ​ទើប​អ្នក​ក្រោក​អំពីព្រឹក ​មាន​សំពត់ស្លៀកដណ្តប់ទទឹក ​និង​សក់ទទឹក ចេញពីក្រុងរាជគ្រឹះ ផ្គងអញ្ជលីថ្វាយបង្គំ​ទិស​ទាំង​ឡាយច្រើន ​គឺ​ទិស​ខាង​កើត​ ។បេ។ ​ទិស​ខាងលើ ។ សិង្គាលកគហបតិបុត្ត ក្រាបបង្គំទូលថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គដ៏​ចម្រើន​ កាលបិតា​របស់​ខ្ញុំជិត​នឹង​ធ្វើ​មរណភាព ​បាន​ផ្តាំ​នឹង​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​យ៉ាង​នេះ​ថា ហៃបា ​អ្នក​ត្រូវ​តែថ្វាយបង្គំ​ទិស​ទាំង​ឡាយ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គដ៏​ចម្រើន​ ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​នោះ​ ​ធ្វើ​សក្ការៈគោរព រាប់អាន បូជា​នូវ​ពាក្យ​របស់​បិតា ​បាន​ជា​ក្រោក​ឡើង​អំពីព្រឹក ​មាន​សំពត់ស្លៀកដណ្តប់ទទឹក ​និង​សក់ទទឹក ចេញពីក្រុងរាជគ្រឹះ ផ្គងអញ្ជលី ថ្វាយបង្គំ​ទិស​ទាំង​ឡាយដ៏ច្រើន ​គឺ​ទិស​ខាង​កើត​ ។បេ។ ​ទិស​ខាងលើ ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់ថា នែគហបតិបុត្ត ​ក្នុង​វិន័យ​របស់​ព្រះ​អរិយៈ គេ​មិន​ត្រូវ​ថ្វាយបង្គំ​ទិស​ទាំង​ ៦ ​យ៉ាង​ ​ដូច្នេះ​ទេ ។ សិង្គាលកគហបតិបុត្ត ក្រាបបង្គំទូលសួរថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គដ៏​ចម្រើន​ ​ចំណែក​ក្នុង​អរិយវិន័យ គេគប្បីថ្វាយបង្គំ​ទិស​ទាំង​ ៦ ​ដូច​ម្តេច បពិត្រ​ព្រះ​អង្គដ៏​ចម្រើន​ បើ​ក្នុង​វិន័យ​របស់​ព្រះ​អរិយៈ គេគប្បីថ្វាយបង្គំ ​ចំពោះ​ទិស​ទាំង​ ៦ ​យ៉ាង​ណា សូម​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​សំដែង​ធម៌​ ដល់ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គដូច្នោះចុះ ។ [៤៥] ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់ថា នែគហបតិបុត្ត បើដូច្នោះ ​អ្នក​ចូរស្តាប់ចុះ ចូរកំណត់​ទុក​ក្នុង​ចិត្ត​ឲ្យ​ប្រពៃចុះ តថាគត​នឹង​សំដែង​ប្រាប់ ។ សិង្គាលកគហបតិបុត្ត ​ក៏​ទទួល​ស្តាប់​ព្រះ​ពុទ្ធដីកា​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គដ៏​ចម្រើន​ ​យ៉ាង​ហ្នឹង​ហើយ​ ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់​ដូច្នេះ​ថា ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត អរិយសាវ័ក លះបង់​នូវ​កម្មក្កិលេស (​អំពើ​ដ៏សៅហ្មង) ៤ ប្រការផង ​មិន​ធ្វើ​នូវ​បាបកម្ម (​អំពើ​អាក្រក់​) ​ព្រោះ​ហេតុ​ ៤ ​យ៉ាង​ផង ​មិន​សេព​នូវ​អបាយមុខ (​គឺ​ប្រធាន​នៃ​សេចក្តី​វិនាស​) ​នៃ​ភោគៈ ៦ ​យ៉ាង​ផង អរិយសាវ័ក​នោះ​ លោកវៀរ​ចាក​បាប​ធម៌​ទាំង​ ១៤ ​យ៉ាង​នេះ​ ឈ្មោះថា ជា​អ្នក​បិទ​បាំង​ទិស​ទាំង​ ៦ ប្រតិបត្តិដើម្បីជំនះ​ក្នុង​លោក​ទាំង​ ២ ​គឺ​លោក​នេះ​ ​ក៏​អរិយសាវ័ក​នោះ​ ​បាន​ប្រារព្ធ ​គឺ​ថា​បាន​ពេញចិត្ត​ហើយ​ លោកខាងមុខ​ក៏​ពេញចិត្តទៀត ។ លុះអរិយសាវ័ក​នោះ​ ទម្លាយរាងកាយ​ទៅ​ ​រមែង​កើត​ក្នុង​មនុស្ស​សុគតិសួគ៌ទេវលោក ។ កម្មក្កិលេស ៤ ប្រការ ​ដែល​អរិយសាវ័ក​នោះ​ លះបង់​ហើយ​ដូច​ម្តេច ? ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត [1] ការ​ធ្វើ​សត្វ​មាន​ជីវិត ​ឲ្យ​ធ្លាក់ចុះកន្លង (​សម្លាប់​សត្វ) ជា កម្មក្កិលេស; [2] ការ​កាន់​យក​ទ្រព្យ ​ដែល​ម្ចាស់គេ​មិន​ឲ្យ​ ជាកម្មក្កិលេស; [3] ការប្រព្រឹត្តិ​ខុស​ ​ក្នុង​កាម​ទាំង​ឡាយ ជាកម្មក្កិលេស; [4] ការ​និយាយ​ពាក្យ​កុហក ជាកម្មក្កិលេស ។ កម្មក្កិលេស ៤ ប្រការ​នេះ​ ​ដែល​អរិយសាវ័ក​នោះ​ ​បាន​លះបង់​ហើយ​ ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​បាន​សំដែង​ពាក្យ​នេះ​ហើយ​ ​ព្រះ​សុគតជា​សាស្តា​ លុះ​ទ្រង់​សំដែង​ពាក្យ​នេះ​ហើយ​ ​ទើប​សំដែង​គាថា​ព័ន្ធ​នេះ​ ត​ទៅ​ទៀតថា ៖ [៤៦] [1] ការ​សម្លាប់​សត្វ, [2] លួចទ្រព្យគេ, [3] ​និយាយ​កុហក, [4] សេពភរិយាបុគ្គលដទៃ ហៅថា ( កម្មក្កិលេស ) បណ្ឌិត​ទាំង​ឡាយ ​មិន​សរសើរ​ឡើយ ។ [៤៧] អរិយសាវ័ក​មិន​ធ្វើ​នូវ​បាបកម្ម ​ព្រោះ​ហេតុ​ ៤ ​យ៉ាង​ ​ដូច​ម្តេចខ្លះ​? បុថុជ្ជន លុះអគតិ​ព្រោះ​ស្រឡាញ់ ​ក៏​ធ្វើ​បាបកម្ម លុះអគតិ​ព្រោះ​ស្អប់ ​ក៏​ធ្វើ​បាបកម្ម លុះអគតិ​ព្រោះ​ល្ងង់ ​ក៏​ធ្វើ​បាបកម្ម លុះអគតិ​ព្រោះ​ខ្លាច ​ក៏​ធ្វើ​បាបកម្ម ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត អរិយសាវ័ក ​មិន​លុះអគតិ​ព្រោះ​ស្រឡាញ់ ​មិន​លុះអគតិ​ព្រោះ​ស្អប់ ​មិន​លុះអគតិ​ព្រោះ​ល្ងង់ ​មិន​លុះអគតិ​ព្រោះ​ខ្លាច ​ព្រោះ​ហេតុ​ទាំង​ ៤ ណា ។ អរិយសាវ័ក​នោះ​ ឈ្មោះថា ​មិន​ធ្វើ​បាបកម្ម ​ព្រោះ​ហេតុ​ ៤ ​យ៉ាង​នេះ​ ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​បាន​សំដែង​ពាក្យ​នេះ​ហើយ​ ​ព្រះ​សុគត ជា​សាស្តា​ លុះ​ទ្រង់​សំដែង​ពាក្យ​នេះ​ហើយ​ ​ទើប​សំដែង​គាថា​ព័ន្ធ​នេះ​ ត​ទៅ​ទៀតថា [៤៨] ​អ្នក​ណា ប្រព្រឹត្តកន្លង​ធម៌​ ​ព្រោះ​សេចក្តី​ស្រឡាញ់ ​ព្រោះ​សេចក្តី​ស្អប់ ​ព្រោះ​សេចក្តី​ខ្លាច ​ព្រោះ​សេចក្តី​វង្វេង យស​របស់​អ្នក​នោះ​ ​រមែង​សាបសូន្យ​ទៅ​ ​ដូច​ព្រះ​ចន្ទខាងរនោច ។ ​អ្នក​ណា​មិន​ប្រព្រឹត្តកន្លង​ធម៌​ ​ព្រោះ​សេចក្តី​ស្រឡាញ់ ​ព្រោះ​សេចក្តី​ស្អប់ ​ព្រោះ​សេចក្តី​ខ្លាច ​ព្រោះ​សេចក្តី​វង្វេង យស​របស់​អ្នក​នោះ​ ​រមែង​ពេញបរិបូណ៌ ​ដូច​ព្រះ​ចន្ទខាងខ្នើត ។ [៤៩] អរិយសាវ័ក ​មិន​សេព​នូវ​ធម៌​ ជា'''ប្រធាន​នៃ​សេចក្តី​វិនាស​ភោគ ៦ ​យ៉ាង'''​ ​ដូច​ម្តេចខ្លះ ? ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​[1] កិរិយា​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​ការ​ផឹក​ទឹកស្រវឹង ​គឺ​សុរា ​និង​មេរ័យ ​ដែល​ជា​ហេតុ​ ជាទីតាំង​នៃ​សេចក្តី​ប្រមាទ ជាប្រធាន​នៃ​សេចក្តី​វិនាស​ភោគៈ; [2] ​បាន​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​ការត្រាច់​ទៅ​តាម​ច្រកល្ហក​ខុស​កាល ជាប្រធាន​នៃ​សេចក្តី​វិនាស​ភោគ; [3] ការ​ដើរ​មើល​មហោស្រពជាប្រធាន​នៃ​សេចក្តី​វិនាស​ភោគៈ; [4] ការ​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​ហេតុ​ជាទីតាំង ​នៃ​សេចក្តី​ប្រមាទ ​គឺ​លេង​ល្បែង​ភ្នាល់ ជាប្រធាន ​នៃ​សេចក្តី​វិនាស​ភោគៈ; [5] ការសេព​នូវ​បាប​មិត្ត​ ជាប្រធាន​នៃ​សេចក្តី​វិនាស​ភោគៈ; [6] ការ​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​សេចក្តី​ខ្ជិល​ ជាប្រធាន​នៃ​សេចក្តី​វិនាស​ភោគៈ ។ [៥០] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​កិរិយា​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​ការ​ផឹក​ទឹកស្រវឹង ​គឺ​សុរា​និង​មេរ័យ ​ដែល​ជា​ហេតុ​ ជាទីតាំង​នៃ​សេចក្តី​ប្រមាទ​នេះ​មាន​ ៦ ​យ៉ាង​ ​គឺ​ [1] ​វិនាស​ទ្រព្យ​ដែល​ឃើញជាក់ស្តែង​ខ្លួន​ឯង, [2] ការក​ឲ្យ​កើត​ជម្លោះ, [3] ​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​កើត​រោគ​ទាំង​ឡាយ, [4] ការនាំ​ឲ្យ​ខូចឈ្មោះ, [5] ការបង្ហាញកេរ្តិ៍ខ្មាស, ហេតុ​ជាគម្រប់ ៦ ​គឺ​ [6] ធ្វើ​បញ្ញា​ឲ្យ​មាន​កម្លាំង​ថយ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​ការ​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​ការ​ផឹក​ទឹកស្រវឹង ​គឺ​សុរា ​និង​មេរ័យ ​ដែល​ជា​ហេតុ​ ជាទីតាំង ​នៃ​សេចក្តី​ប្រមាទ​មាន​ ៦ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ [៥១] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​ការ​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​ការ​ដើរ​ទៅ​តាម​ច្រកល្ហក​ខុស​កាល​នេះ​មាន​ ៦ ​យ៉ាង​ ​គឺ [1] ​អ្នក​នោះ​ឈ្មោះថា ​មិន​គ្រប់គ្រង ​មិន​រក្សា​ខ្លួន​, [2] ​អ្នក​នោះ​ឈ្មោះថា ​មិន​គ្រប់គ្រង ​មិន​រក្សា​កូន​ប្រពន្ធ, [3] ​អ្នក​នោះ​ឈ្មោះថា ​មិន​គ្រប់គ្រង ​មិន​រក្សា​ទ្រព្យសម្បត្តិ, ​[4] សេចក្តី​រង្កៀស ​តែង​កើត​មាន​ក្នុង​កន្លែង (​ដែល​ខ្លួន​ទៅ​ដល់) ​នោះ​ៗ, [5] ​ពាក្យ​មិន​ពិត ​តែង​ធ្លាក់មក​ត្រូវ​លើបុគ្គល​នោះ ​[​រមែង​ត្រូវ​គេចោទបង្កាច់ ​ក្នុង​អំពើ​ដែល​ខ្លួន​មិន​បាន​ធ្វើ​សោះ ​ព្រោះ​ជាន់​ដាន​ចោរ], [6] បុគ្គល​នោះ​ឈ្មោះថា បំពេញ​នូវ​ធម៌​ទុក្ខ​ច្រើន ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​ការ​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​កិរិយា​ត្រាច់​ទៅ​ ​តាម​ច្រកល្ហក​ខុស​កាល ​មាន​ ៦ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ [៥២] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​ការ​ដើរ​មើល​ល្បែង​ មហោស្រព​នេះ​ ៦ ​យ៉ាង​ ​គឺ [1] ​របាំ​ក្នុង​ទីណា ​ក៏​ទៅ​ក្នុង​ទី​នោះ​, [2] ចម្រៀង​ក្នុង​ទីណា ​ក៏​ទៅ​ក្នុង​ទី​នោះ​, [3] ការប្រគំ​ក្នុង​ទីណា ​ក៏​ទៅ​ក្នុង​ទី​នោះ​, [4] គេប្រជុំ​និយាយ​រឿង​ព្រេងឥត​ប្រយោជន៍​ (​មាន​រឿង​ចម្បាំង​នៃ​មហាភារតៈ ​និង​រឿង​នាង​សិតា​ជា​ដើម​) ​ក្នុង​ទីណា ​ក៏​ទៅ​ក្នុង​ទី​នោះ​, [5] ​ល្បែង​វាយ​គង [បើ​តាម​ព្យញ្ជនៈ គួរប្រែថា ​ល្បែង​លេង​ទះទៃ ​គឺ​ច្រៀប្របកៃ] ក្នុង​ទីណា ​ក៏​ទៅ​ក្នុង​ទី​នោះ​​, ​[6] ល្បែង​វាយ​រនាត​ក្នុង​ទីណា ​ក៏​ទៅ​ក្នុង​ទី​នោះ​ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​កិរិយា​ដើរ​មើល​ល្បែង​ មហោស្រព ​មាន​ ៦ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ [៥៣] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​ការ​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​ការ​លេង​ល្បែង​ភ្នាល់ ​ដែល​ជា​ហេតុ​ ជាទីតាំង ​នៃ​សេចក្តី​ប្រមាទ​នេះ​ ​មាន​ ៦ ​យ៉ាង​ ​គឺ​ [1] បុគ្គល​នោះ​ បើឈ្នះគេ ​តែង​បាន​ពៀរ, [2] បើចាញ់គេ ​តែង​សោកស្តាយទ្រព្យសម្បត្តិ, [3] ​វិនាស​ទ្រព្យសម្បត្តិ ​ដែល​ឃើញជាក់ស្តែង ទាន់ភ្នែក, [4] ​កាលបើ​ទៅ​សាលាវិនិច្ឆ័យ គេ​មិន​ជឿស្តាប់​ពាក្យ​, [5] ពួក​មិត្ត​អាមាត្យ ​តែង​បោះបង់ចោល, [6] ជាបុគ្គល​ដែល​គេ​មិន​ត្រូវ​ការដណ្តឹង ​ឬ​ឲ្យ​កូន​ស្រី ​ព្រោះ​គេគិតថា ​បុរស​បុគ្គល​អ្នក​លេង​ល្បែង​ភ្នាល់ ​មិន​អាចចិញ្ចឹមប្រពន្ធ​បាន​ទេ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​ការ​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​ការ​លេង​ល្បែង​ភ្នាល់ ​ដែល​ជា​ហេតុ​ ជាទីតាំង​នៃ​សេចក្តី​ប្រមាទ ​មាន​ ៦ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ [៥៤] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​ការសេពគប់ ​នូវ​បាប​មិត្ត​នេះ​ ​មាន​ ៦ ​យ៉ាង​ ​គឺ​ [1] ពួកជន​ដែល​ជា​អ្នក​លេង​ល្បែង​ភ្នាល់, [2] '''ជន​ដែល​ជា​អ្នក​លេង''' ​''[​អ្នក​លេង​ ​មាន​ ៤ ​យ៉ាង​ ​គឺ [1] ​អ្នក​លេង​ស្រី, ​[2] អ្នក​លេង​ភត្ត, [3] ​អ្នក​លេង​ផឹក​ស្រា, [4] ​អ្នក​លេង​មើមឈើ ​មាន​ស៊ីមើមដំឡូង​ជា​ដើម​ ។ ]'' ស្រី, [2] ជន​ដែល​ជា​អ្នក​លេង​ផឹក​សុរា, [3] ជន​ដែល​ជា​អ្នក​បោកប្រាស បញ្ឆោត​អ្នក​ដទៃ ​ដោយ​របស់​ក្លែង, [4] ជន​ដែល​ជា​អ្នក​បំបាត់​ប្រវ័ញ្ចន៍​អ្នក​ដទៃ ​ក្នុង​ទី​ចំពោះ​មុខ, [5] ជន​ដែល​ជា​អ្នក​ឆក់​ដណ្តើម​ទ្រព្យ​អ្នក​ដទៃ; ជន​ទាំង​នោះ​ជា​មិត្ត​ជា​សំឡាញ់​របស់​ជន​នោះ​ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​ការសេពគប់​នូវ​បាប​មិត្ត​ ​មាន​ ៦ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ [៥៥] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​ការ​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​សេចក្តី​ខ្ជិល​នេះ​ ​មាន​ ៦ ​យ៉ាង​ ​គឺ​ [1] មិន​ធ្វើ​ការងារ​ដោយ​អាង​ថា ត្រជាក់​ណាស់​, [2] ​មិន​ធ្វើ​ការងារ ​ដោយ​អាង​ថា​ក្តៅ​ណាស់​, [3] ​មិន​ធ្វើ​ការងារ ​ដោយ​អាង​ថា​ល្ងាច​ណាស់​, [4] ​មិន​ធ្វើ​ការងារ ​ដោយ​អាង​ថាព្រឹក​ណាស់​, [5] ​មិន​ធ្វើ​ការងារ ​ដោយ​អាង​ថាឃ្លាន​ណាស់​, [6] ​មិន​ធ្វើ​ការងារ ​ដោយ​អាង​ថាស្រេក​ណាស់​ ​កាលបើ​ជន​អ្នក​ខ្ជិល​ច្រអូស​នោះ​ ច្រើន​ដោយ​ការ​ពោល​អាង​កិច្ច​យ៉ាង​នេះ​ ភោគ​ទាំង​ឡាយ ​ដែល​មិន​ទាន់​កើត​ ​ក៏​ខាន​កើត​ឡើង​ផង ភោគៈ​ទាំង​ឡាយ ​ដែល​កើត​ឡើង​ហើយ​ ​ក៏​ដល់​នូវ​សេចក្តី​រេចរឹល​ទៅ​វិញផង ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទោស​ក្នុង​ការ​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​សេចក្តី​ខ្ជិល​ ​មាន​ ៦ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​បាន​សំដែង​ធម៌​នេះ​ហើយ​ ​ព្រះ​សុគត ជា​សាស្តា​ លុះ​សំដែង​ធម៌​នេះ​ហើយ​ ​ទ្រង់​សំដែង​គាថា​ព័ន្ធ​នេះ​ ត​ទៅ​ទៀតថា [៥៦] បុគ្គលខ្លះជា​មិត្ត​សំឡាញ់​​បាន​តែ​ក្នុង​រោងសុរា​ក៏​មាន;​ បុគ្គលខ្លះថា ​សំឡាញ់​ៗ តែនៅ​ចំពោះ​មុខ​ក៏​មាន;​ បុគ្គលណា ​កាលបើ​ប្រយោជន៍​ (​ខ្លួន​) ​កើត​ឡើង​ទើប​ធ្វើ​ជា​សំឡាញ់​បុគ្គល​នោះ​ មកជា​សំឡាញ់​នឹង​ខ្លួន​ក៏​មាន​ ។ ​កិរិយា​ដេកដល់ថ្ងៃ, ​ធ្វើ​សេវន​កិច្ច​នឹង​ប្រពន្ធ​អ្នក​ដទៃ, ភាវៈជា​អ្នក​មាន​ពៀរច្រើន, ភាវៈជា​អ្នក​ធ្វើ​អំពើ​ឥត​ប្រយោជន៍​, បាប​មិត្ត​, ភាវៈជា​អ្នក​កំណាញ់ស្វិតស្វាញ, ​ហេតុ​ទាំង​ ៦ នុ៎ះ ​រមែង​បំផ្លាញ​បុរស​ (​ឲ្យ​វិនាស​) ។ នរជន ​ដែល​មាន​មិត្ត​អាក្រក់​ ​មាន​សំឡាញ់​អាក្រក់​ ​មាន​មារយាទ ​និង​គោចរ​អាក្រក់​ ​តែង​វិនាស​ចាក​លោក​ទាំង​ ២ ​គឺ​លោក​នេះ​ ​និង​លោកខាងមុខ ។ ​ល្បែង​ភ្នាល់ ​ល្បែង​ស្រី ​និង​ល្បែង​សុរា; របាំ ​និង​ចម្រៀង; ការដេកថ្ងៃ; ការ​ឲ្យ​គេ​បម្រើ​ខ្លួន​ ​ក្នុង​កាល​មិន​គួរ; ពួក​មិត្ត​អាក្រក់​; ភាវៈជា​អ្នក​មាន​សេចក្តី​កំណាញ់ស្វិតស្វាញ; ​ហេតុ​ទាំង​ ៦ ​នេះ​ ​តែង​បំផ្លាញ​បុរស​ឲ្យ​វិនាស​ ។ ពួកជន​លេង​ល្បែង​ភ្នាល់ ​ផឹក​សុរា ​ធ្វើ​សេវន​កិច្ច​នឹង​ស្រី ​ដែល​ស្មើ​ដោយ​ជីវិត​របស់​បុរស​ដទៃ សេពគប់​នឹង​បុគ្គលថោកទាប (ខាតលក្ខណ៍)​មិន​សេពគប់​នឹង​បុគ្គល ​ដែល​មាន​សេចក្តី​ចម្រើន​ (គ្រប់លក្ខណ៍) យស​របស់​ពួកជន​នោះ​ឯង ​តែង​សាបសូន្យ ​ដូច​ព្រះ​ចន្ទខាងរនោច ។ ជន​ដែល​ជា​អ្នក​ផឹក​សុរា ជា​អ្នក​ខ្សត់ទ្រព្យ ជា​អ្នក​ឥត​មាន​កង្វល់ ​ដោយ​ការងារចិញ្ចឹមជីវិត ​មាន​តែស្រវឹងជានិច្ច ប្រាស​ចាក​សេចក្តី​ចម្រើន​ លិចចុះ​ក្នុង​បំណុល ​ដូច​ដុំថ្មលិចចុះ​ទៅ​ក្នុង​ទឹក បុគ្គល​នោះ​ ​តែង​ធ្វើ​ការងារ​ឲ្យ​វឹកវរ ដល់​ខ្លួន​ដោយ​ឆាប់ ។ បុគ្គលដេក​ក្នុង​វេលាថ្ងៃ ជាប្រក្រតី ​មិន​ក្រោក​ឡើង​ពីយប់ ជាប្រក្រតី ជា​អ្នក​ស្រវឹងជានិច្ច ជា​អ្នក​លេង​ល្បែង​ ​មិន​អាច​នឹង​គ្រប់គ្រងផ្ទះសម្បែង​បាន​ ។ ​ប្រយោជន៍​ទាំង​ឡាយ ​តែង​កន្លងហួស​មនុស្ស​ដែល​លះបង់ចោល​នូវ​ការងារ ​ដោយ​ពោល​អាង​ថា វេលា​នេះ​ ត្រជាក់​ណាស់​ ​ក្តៅ​ណាស់​ ​ល្ងាច​ណាស់​ ។ ជនណា​មួយ​ ​ធ្វើ​នូវ​កិច្ច​ការ​របស់​បុរស​ ​មិន​អើពើ​នូវ​ត្រជាក់ ​និង​ក្តៅ​ ក្រៃលែង​ជាង​ស្មៅ (​ទៅ​ទៀត) ជន​នោះ​ ​រមែង​មិន​សាបសូន្យ​ចាក​សេចក្តី​សុខឡើយ ។ [៥៧] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​ពួក​មនុស្ស​ ​ដែល​មិន​មែនជា​មិត្ត​ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម ៤ ពួក​នេះ​គឺ​ ​[1] អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​ពួក​មនុស្ស​ ​ដែល​គិត​យក​តែ​ប្រយោជន៍​ខ្លួន​ថា ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម; [2] ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​ពួក​មនុស្ស​ ល្អតែ​សំដី​ថា ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម; [3] ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​មនុស្ស​ ​ដែល​និយាយ​ចាក់​បណ្តោយ ​ឲ្យ​គាប់​ចិត្តថា ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម; [4] ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​មនុស្ស​ ជា​សំឡាញ់​ ​ក្នុង​ការ​វិនាស​ភោគៈ​ទាំង​ឡាយថា ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម ។ [៥៨] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មនុស្ស​គិត​យក​តែ​ប្រយោជន៍​ខ្លួន​ ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម (​នោះ​) ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​ ​គឺ​ [1] ​មិត្ត​គិត​យក​តែ​ប្រយោជន៍​ខ្លួន​, [2] ​មិត្ត​ប្រាថ្នា​យក​របស់​ច្រើន ​ដោយ​(​ឲ្យ​)​ របស់​តិចតួច, [3] ទាល់តែ​មាន​ភ័យ ​ទើប​ជួយ​ធ្វើ​កិច្ច​របស់​មិត្ត​, [4] សេពគប់​មិត្ត​ ​ព្រោះ​ហេតុ​តែ​ប្រយោជន៍​ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​គិត​យក​តែ​ប្រយោជន៍​ខ្លួន​ ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ទេ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ [៥៩] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​ល្អតែ​សំដី​ ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​គឺ​ [1] មិត្ត​ទទួល​រាក់ទាក់​ដោយ​របស់​ដែល​កន្លង​ហើយ​, [2] ​ទទួល​រាក់ទាក់​ដោយ​របស់​ដែល​មិន​ទាន់​មាន​មក, [3] សង្គ្រោះ​ដោយ​អំពើ​ឥត​ប្រយោជន៍​, [4] កាល​កិច្ច​ទាំង​ឡាយ ​កើត​ឡើង​ភ្លាមៗ ​ក៏​សំដែង​អាង​របស់​ខូចខាត ''[ពឹងការ​អ្វី​មិន​បាន​ បើ​ត្រូវ​ពឹងរក​អ្វី​ៗ ​ក៏​ប្រាប់ថា​របស់​នោះ​ ខូច​នេះ​ បាត់​នោះ​ជា​ដើម​ ។]'' ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​ល្អតែ​សំដី​ ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ទេ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ [៦០] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​និយាយ​ចាក់​បណ្តោយ ​ឲ្យ​គាប់​ចិត្ត ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ទេ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​ ​គឺ​ [1] ​បើ​មិត្ត​ធ្វើ​អំពើ​អាក្រក់​ ​ក៏​យល់ព្រម​តាម​, [2] ​មិត្ត​ធ្វើ​អំពើ​ល្អ ​ក៏​យល់ព្រម​តាម​, [3] ពណ៌នាគុណ​មិត្ត​ តែ​ក្នុង​ទី​ចំពោះ​មុខ, [4] ​ពោល​ទោស​មិត្ត​ ​ក្នុង​ទី​កំបាំង​មុខ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​និយាយ​ចាក់​បណ្តោយ ​ឲ្យ​គាប់​ចិត្ត ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ទេ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ [៦១] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មនុស្ស​ជា​សំឡាញ់​ ​ក្នុង​ផ្លូវ​វិនាស​ ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ទេ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​ ​គឺ [1] ​ជា​សំឡាញ់​ក្នុង​កិរិយា​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​ការ​ផឹក​ទឹកស្រវឹង ​គឺ​សុរាមេរ័យ ​ដែល​ជាទីតាំង​នៃ​សេចក្តី​ប្រមាទ, [2] ជា​សំឡាញ់​ក្នុង​ការ​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​ការត្រាច់​ទៅ​តាម​ច្រកល្ហក ​ខុស​កាល, [3] ជា​សំឡាញ់​ក្នុង​កិរិយា​ដើរ​មើល​ល្បែង​ មហោស្រព, [4] ជា​សំឡាញ់​ក្នុង​កិរិយា​ប្រកប​រឿយៗ ​នូវ​ល្បែង​ភ្នាល់ ​ដែល​ជា​ហេតុ​ ជាទីតាំង​នៃ​សេចក្តី​ប្រមាទ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មនុស្ស​ជា​សំឡាញ់​ ​ក្នុង​ផ្លូវ​វិនាស​ ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ទេ ​គ្រាន់​តែជា​មិត្ត​ប្លម ​អ្នក​ត្រូវ​ស្គាល់​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​បាន​សំដែង​សេចក្តី​នេះ​ លុះ​ព្រះ​សុគត ជា​សាស្តា​ ​សំដែង​សេចក្តី​នេះ​ហើយ​ ​ទើប​ទ្រង់​សំដែង​ពាក្យ​គាថា​ព័ន្ធ ត​ទៅ​ទៀតថា [៦២] [1] បុគ្គល​ដែល​ជា​មិត្ត​ គិត​យក​តែ​ប្រយោជន៍​ខ្លួន​, [2] បុគ្គល​ដែល​ជា​មិត្ត​ ល្អតែ​សំដី​, [3] បុគ្គល​ដែល​និយាយ​ចាក់​បណ្តោយ ​ឲ្យ​គាប់​ចិត្ត, [4] បុគ្គល​ដែល​ជា​សំឡាញ់​ ​ក្នុង​ផ្លូវ​វិនាស​, បណ្ឌិត ​ដឹង​ថាបុគ្គល​ទាំង​ ៤ ពួកនុ៎ះ ​មិន​មែនជា​មិត្ត​ហើយ​ គប្បី​ចៀស​វាង​ឲ្យ​ឆ្ងាយ ​ដូច​ជា​អ្នក​ដំណើរ ​ចៀស​វាងផ្លូវ​ដែល​ប្រកប​ដោយ​ភ័យ ដូច្នោះ ។ [៦៣] ​ម្នាល​គហបតិបុត្រ ​មនុស្ស​ ៤ ពួក​នេះ​ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ថា ជា​មិត្ត​ ​មាន​'''សន្តាន​ល្អ''' ​គឺ [1] ​មិត្ត​មាន​ឧបការៈ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ថា ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ, [2] ​មិត្ត​រួមសុខ​ទុក្ខ​ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ថា ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ, [3] ​មិត្ត​ប្រាប់​ប្រយោជន៍​ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ថា ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ, [4] ​មិត្ត​មាន​សេចក្តី​ឈឺ​ឆ្អាល ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ថា ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ ។ [៦៤] ​ម្នាល​គហបតិបុត្រ ​មិត្ត​មាន​ឧបការៈ ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​គឺ​ ​[1] រក្សា​មិត្ត​ដែល​ធ្វេស​ប្រហែស, [2] ​រក្សា​សម្បត្តិ​របស់​មិត្ត​ ​ដែល​ធ្វេស​ប្រហែស, [3] ជាទីពឹងពំនាក់​នៃ​មិត្ត​ដែល​មាន​សេចក្តី​ភិតភ័យ, [4] ​កាលបើ​កិច្ច​ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ​ ​កើត​ឡើង​ហើយ​ ​តែង​ជួយ​ផ្តល់ភោគៈ ជាទ្វិគុណ ​ជាង​ទ្រព្យ​ដែល​មិត្ត​ត្រូវ​ការ​នោះ​ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​មាន​ឧបការៈ ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ [៦៥] ​ម្នាល​គហបតិបុត្រ ​មិត្ត​រួមសុខ​ទុក្ខ​ ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​គឺ​ [1] ប្រាប់​នូវ​អាថ៌​កំបាំង​របស់​ខ្លួន​ដល់​មិត្ត​, [2] ​ជួយ​បិទ​បាំង​នូវ​អាថ៌​កំបាំង​របស់​មិត្ត​, [3] ​មិន​បោះបង់គ្នា ​ក្នុង​គ្រា​មាន​វិបត្តិ, [4] សូម្បីជីវិត ​ក៏​ហ៊ានលះបង់ ដើម្បី​ប្រយោជន៍​ដល់​មិត្ត​ (ស៊ូប្តូរជីវិត) ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​រួមសុខ​ទុក្ខ​ ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ [៦៦] ​ម្នាល​គហបតិបុត្រ ​មិត្ត​ប្រាប់​ប្រយោជន៍​ ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​គឺ​ [1] ហាម​មិត្ត​ឲ្យ​ឃ្លាត​ចាក​អំពើ​អាក្រក់​, [2] ដឹកនាំ​ឲ្យ​មិត្ត​តម្កល់​នៅតែ​ក្នុង​អំពើ​ល្អ, [3] ​ឲ្យ​បាន​ឮ​ពាក្យ​ដែល​មិន​ធ្លាប់​បាន​ឮ, [4] ប្រាប់ផ្លូវឋានសួគ៌ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​ប្រាប់​ប្រយោជន៍​ ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ [៦៧] ​ម្នាល​គហបតិបុត្រ ​មិត្ត​មាន​សេចក្តី​ឈឺ​ឆ្អាល ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​គឺ​ [1] ​ជួយ​ព្រួយចិត្ត ពី​ព្រោះ​មិត្ត​បាន​សេចក្តី​វិនាស​, [2] ​ជួយ​ត្រេកអរ ​ព្រោះ​មិត្ត​បាន​សេចក្តី​ចម្រើន​, [3] ទទឹងទាស់​នឹង​មនុស្ស​ ​ដែល​ពោល​ទោស​មិត្ត​, [4] ​សរសើរ​តែ​មនុស្ស​ ​ដែល​ពណ៌នាគុណ​មិត្ត​ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​មាន​សេចក្តី​ឈឺ​ឆ្អាល ជា​មិត្ត​មាន​សន្តាន​ល្អ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ ​ដោយ​ស្ថាន​ ៤ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​បាន​សំដែង​សេចក្តី​នេះ​ លុះ​ព្រះ​សុគត ជា​សាស្តា​ ត្រាស់​សេចក្តី​នេះ​ហើយ​ ​ទើប​ទ្រង់​សំដែង​ពាក្យ​ជា​គាថា​ព័ន្ធ ត​ទៅ​ទៀតថា [៦៨] ​មិត្ត​ដែល​មាន​ឧបការៈ ​សំឡាញ់​ដែល​រួមសុខ​ទុក្ខ​ ​មិត្ត​ដែល​ប្រាប់​ប្រយោជន៍​ ​មិត្ត​ដែល​មាន​សេចក្តី​ឈឺ​ឆ្អាល បណ្ឌិត​ស្គាល់​ជាក់ ​នូវ​បុគ្គល​ទាំង​ ៤ ពួកនុ៎ះថា ជា​មិត្ត​មែនទែន ​ហើយ​គប្បីចូល​ទៅ​អង្គុយជិតស្និទ្ធស្នាល ​ដូច​ជាមាតា ​និង​បុត្ត ​ដែល​កើត​ពីទ្រូង ។ ​អ្នក​ប្រាជ្ញបរិបូណ៌​ដោយ​សីល ​តែង​រុង​រឿង​ ​ដូច​ជាភ្លើង​ដែល​ភ្លឺ​ដូច្នោះឯង កាលបុគ្គលសន្សំទ្រព្យ ​រមែង​ធ្វើ​ទ្រព្យ ​ឲ្យ​ជាគំនរ ​ដូច​ជាឃ្មុំដូច្នោះឯង ។ ភោគៈ​ទាំង​ឡាយ ​តែង​ដល់​នូវ​ការពូនជាគំនរ ​ដូច​ជាដំបូក ​ដែល​កណ្តៀរ កពូន ដូច្នោះឯង ។ គ្រហស្ថ​ក្នុង​ត្រូកូល ​បាន​សន្សំភោគៈ​ទាំង​ឡាយ ​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ ​ទើប​អាច (តាំង​ខ្លួន​) កុលបុត្រ​ដែល​ចែកភោគៈ​ទាំង​ឡាយជា ៤ ​ចំណែក​ ​គឺ​ [1] បរិភោគភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​មួយ​​ចំណែក, [2]​ ​ប្រកប​ការងារពីរ​ចំណែក, [3]​ ​ទាំង​តម្កល់​ទុក​នូវ​ចំណែក​ទី​បួន​​ដោយ​ក្រែង​មាន​អន្តរាយ​ទាំង​ឡាយ (​ទៅ​ខាងមុខ) កុលបុត្រ​នោះ​ ​ទើប​ឈ្មោះថា ចងបាច់​មិត្ត​ទាំង​ឡាយ​បាន​ [​ចំណែក​ទី​មួយ​ បរិភោគ ប្រើប្រាស់ ចាយ​វាយ​ ​ចំណែក​ទីពីរ ទីបី ​ប្រកប​ការងារ ​គឺ​ប្រកប​កសិកម្ម ​និង​ពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ ​ចំណែក​ជាគម្រប់ ៤ ​ទុក​សម្រាប់​ការពារ​អន្តរាយ​ផ្សេងៗ ​មាន​អន្តរាយ​អំពីស្តេច​ជា​ដើម​ ។ ម្យ៉ាងទៀត ​ឲ្យ​រំលែកអំពី​ចំណែក​ទាំង​ ៤ ​នោះ​ ​ធ្វើ​កុសល ​ឬ​ឲ្យ​ជាថ្លៃ​គ្រឿង​ស្លៀកពាក់ ​និង​ឈ្នួល​កោរកាត់ (អដ្ឋកថា) ។ ] ។ [៦៩] ​ម្នាល​គហបតិ អរិយសាវ័ក ​បិទ​បាំង​ទិស​ទាំង​ ៦ ​ដូច​ម្តេច ? ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ទិស​ទាំង​ ៦ ​ដូច្នេះ​គឺ​ [1] មាតាបិតា ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ថា ​ទិស​ខាង​កើត​, [2] អាចារ្យ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ថា ​ទិស​ខាងត្បូង, [3] ​កូន​និង​ប្រពន្ធ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ថា ​ទិស​ខាងលិច, [4] ​មិត្ត​អាមាត្រ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ថា ​ទិស​ខាងជើង, [5] ទាសៈ ​និង​កម្មករ [ខ្ញុំកំដរ ​និង​អ្នក​ធ្វើ​ការស៊ី​ឈ្នួល​ ។] ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ថា ​ទិស​ខាងក្រោម, [6] សមណព្រាហ្មណ៍ ​អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​ថា ​ទិស​ខាងលើ ។ [៧០] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត មាតាបិតា ជា​ទិស​ខាង​កើត​ ​កូន​ត្រូវ​ទំនុក​បម្រុង​ ​ដោយ​ស្ថាន​ទាំង​ឡាយ ៥ ​យ៉ាង​ ​គឺ​ [1] កូន​ត្រូវ​តាំងចិត្តថា ​អាត្មា​អញ​ មាតាបិតា​បាន​ចិញ្ចឹម​រក្សា​មក​ហើយ​ ​នឹង​ចិញ្ចឹមមាតាបិតាវិញ, [2] ​នឹង​ជួយ​ធ្វើ​ការងារ​របស់​មាតាបិតា, [3] ​ទាំង​តម្កល់​វង្សត្រកូល, [4] ប្រតិបត្តិ​ឲ្យ​ជា​អ្នក​សមគួរ​ទទួល​ទ្រព្យមត៌ក​បាន​, [5] ​មួយ​ទៀត ឧទ្ទិសទក្ខិណាទាន ដល់មាតាបិតា ​ដែល​ធ្វើ​កាល​កិរិយា​ ​ទៅ​កាន់​បរលោក​ហើយ​ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត មាតាបិតា ជា​ទិស​ខាង​កើត​ ​ដែល​កូន​ទំនុក​បម្រុង​ ​ដោយ​ស្ថាន​ទាំង​ឡាយ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះ​កូន​ ​ដោយ​ស្ថាន​ទាំង​ឡាយ ៥ ​យ៉ាង​ វិញ​ដូច្នេះ​ ​គឺ​ [1] ហាមឃាត់​កូន​ ​ចាក​អំពើ​អាក្រក់​, [2] ​ឲ្យ​កូន​តម្កល់​នៅតែ​ក្នុង​អំពើ​ល្អ, [3] ​ឲ្យ​កូន​រៀនសូត្រសិល្បសាស្ត្រ, [4] ដណ្តឹងភរិយាស្វាមីសមគួរ​ឲ្យ​, [5] ចែកទ្រព្យ​ឲ្យ​កូន​ក្នុង​សម័យគួរ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត មាតាបិតា ជា​ទិស​ខាង​កើត​ ​ដែល​កូន​ទំនុក​បម្រុង​ ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះ​កូន​ ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ ​ទិស​ខាង​កើត​នោះ​ ​ដែល​កូន​បាន​បិទ​បាំង​ហើយ​ ជា​ទិស​មាន​សេចក្តី​ក្សេម ​ឥត​មាន​ភយន្តរាយ​យ៉ាង​នេះ​ ។ [៧១] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត អាចារ្យជា​ទិស​ខាងត្បូង សិស្ស​ត្រូវ​ប្រតិបត្តិ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​គឺ​ [1] ​ដោយ​ការ​ក្រោក​ឡើង​ទទួល​, [2] ​ដោយ​ការគាល់​បម្រើ​, [3] ​ដោយ​ការជឿស្តាប់ឱវាទ, [4] ​ដោយ​ការ​បម្រើ​តូចៗ (​មាន​ឲ្យ​ទឹកលុបមុខ ​និង​ឈើស្ទន់​ជា​ដើម​), [5] ​ដោយ​ការរៀនសិល្បសាស្ត្រ​ដោយ​គោរព ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត អាចារ្យជា​ទិស​ខាងត្បូង ​ដែល​សិស្សប្រតិបត្តិ ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះសិស្ស ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​វិញ ​គឺ​ [1] ដឹកនាំល្អ, [2] ​ឲ្យ​រៀនល្អ, [3] ប្រៀនប្រដៅសិស្ស ​ឲ្យ​ចេះត្រឹម​ត្រូវ​ ​ក្នុង​សិល្បសាស្ត្រសព្វគ្រប់, [4] ​តែង​លើកតម្កើង ​ក្នុង​ទីប្រជុំ​មិត្ត​អាមាត្យ, [5] ​ធ្វើ​សេចក្តី​ការពារ ​ក្នុង​ទិស​ទាំង​ឡាយ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ពួកអាចារ្យ ជា​ទិស​ខាងត្បូង ​ដែល​សិស្សប្រតិបត្តិ ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះសិស្ស ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ ​ទិស​ខាងត្បូង​នោះ​ ​ដែល​សិស្ស​បាន​បិទ​បាំង​ហើយ​ ជា​ទិស​មាន​សេចក្តី​ក្សេម ​ឥត​មាន​ភយន្តរាយ​យ៉ាង​នេះ​ ។ [៧២] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ភរិយាជា​ទិស​ខាងលិច ស្វាមី​ត្រូវ​ទំនុកបម្រុង ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​គឺ​ ​[1] ដោយ​ការរាប់អាន ជាភរិយាពេញទី, [2] ​ដោយ​មិន​មើល​ងាយ, [3] ​ដោយ​មិន​ប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្ត, [4] ​ដោយ​ប្រគល់​ឲ្យ​ជាធំ (​ក្នុង​ការផ្ទះ), [5] ​ដោយ​ការ​ឲ្យ​គ្រឿង​តែង​ខ្លួន​ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ភរិយាជា​ទិស​ខាងលិច ​ដែល​ស្វាមីទំនុកបម្រុង ​ដោយ​ស្ថាន​ទាំង​ឡាយ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះស្វាមី ​ដោយ​ស្ថាន​ទាំង​ឡាយ ៥ ​យ៉ាង​វិញ ​គឺ​ [1] ចាត់ចែងការងារ​ដោយ​ល្អ, [2] សង្គ្រោះជនជាញាតិ​ទាំង​ ២ ខាង​ដោយ​ល្អ, [3] ​មិន​ប្រព្រឹត្តក្បត់, [4] ថែទាំទ្រព្យ​ដែល​ស្វាមីរក​បាន​មក, [5] ឈ្លាស ​មិន​ខ្ជិល​ច្រអូស ​ក្នុង​កិច្ច​ការសព្វគ្រប់ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ភរិយាជា​ទិស​ខាងលិច ​ដែល​ស្វាមីទំនុកបម្រុង​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះស្វាមី​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ ​ទិស​ខាងលិច​នោះ​ ​ដែល​ស្វាមី​បិទ​បាំង​ហើយ​ ជា​ទិស​មាន​សេចក្តី​ក្សេម ​ឥត​មាន​ភយន្តរាយ​យ៉ាង​នេះ​ ។ [៧៣] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​អាមាត្យជា​ទិស​ខាងជើង កុលបុត្ត ​ត្រូវ​ប្រតិបត្តិ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​គឺ​ [1] ​ដោយ​ការ​ឲ្យ​របស់​, [2] ​ដោយ​ការ​និយាយ​តែ​ពាក្យ​គាប់​ចិត្ត, [3] ​ដោយ​ការប្រព្រឹត្តិ ​ឲ្យ​ជា​ប្រយោជន៍​, [4] ​ដោយ​ការប្រព្រឹត្តិ​ខ្លួន​ស្មើ, [5] ​ដោយ​ការ​មិន​កុហកបញ្ឆោត ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​អាមាត្យជា​ទិស​ខាងជើង ​ដែល​កុលបុត្តប្រតិបត្តិ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះកុលបុត្ត ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​ ​គឺ​ ​[1] រក្សា​មិត្ត​ដែល​ធ្វេស​ប្រហែស, [2] ​ជួយ​ថែទាំទ្រព្យសម្បត្តិ ​របស់​មិត្ត​ដែល​ធ្វេស​ប្រហែស, [3] ជាទីពឹង​របស់​មិត្ត​ដែល​មាន​ភ័យ, [4] ​មិន​បោះបង់គ្នា​ក្នុង​គ្រាវិបត្តិ, [5] រាប់អានរហូតដល់ផៅពង្ស​របស់​មិត្ត​ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ​មិត្ត​អាមាត្យ ជា​ទិស​ខាងជើង ​ដែល​កុលបុត្តប្រតិបត្តិ ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះកុលបុត្ត ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ ​ទិស​ខាងជើង​នោះ​ ​ដែល​កុលបុត្ត​បាន​បិទ​បាំង​ហើយ​ ជា​ទិស​មាន​សេចក្តី​ក្សេម ​ឥត​មាន​ភយន្តរាយ​យ៉ាង​នេះ​ ។ [៧៤] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទាសៈ ​និង​កម្មករ ជា​ទិស​ខាងក្រោម ចៅហ្វាយនាយ ​ត្រូវ​ទំនុកបម្រុង ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​គឺ​ ​[1] ដោយ​ការចាត់ចែងការងារសមគួរ ​តាម​កម្លាំង​, [2] ​ដោយ​ការ​ឲ្យ​នូវ​ភត្តាហារ ​និង​ថ្លៃ​ឈ្នួល​, [3] ​ដោយ​ការព្យាបាល ​ក្នុង​វេលា​ឈឺ​ថ្កាត់, [4] ​ដោយ​ការចែករំលែក​នូវ​របស់​ ​មាន​រសត្រកាលចម្លែក, [5] ​ដោយ​ការ​ឲ្យ​ឈប់សម្រាក​ក្នុង​សម័យគួរ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទាសៈ ​និង​កម្មករ ជា​ទិស​ខាងក្រោម ​ដែល​ចៅហ្វាយនាយទំនុកបម្រុង ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះចៅហ្វាយនាយ ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​ ​គឺ​ ​[1] ក្រោក​ឡើង​ធ្វើ​ការងារមុនចៅហ្វាយនាយ, [2] ឈប់​ធ្វើ​ការងារក្រោយចៅហ្វាយនាយ, [3] ​កាន់​យក​តែ​របស់​ដែល​ចៅហ្វាយនាយ​ឲ្យ​, [4] ​ធ្វើ​ការងារ​របស់​ចៅហ្វាយនាយ ​ដោយ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់, [5] នាំកិត្តិគុណ​របស់​ចៅហ្វាយនាយ ​ទៅ​ថ្លែង​ក្នុង​ទី​នោះ​ៗ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត ទាសៈ ​និង​កម្មករ ជា​ទិស​ខាងក្រោម ​ដែល​ចៅហ្វាយនាយទំនុកបម្រុង ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះចៅហ្វាយនាយ ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ ​ទិស​ខាងក្រោមនុ៎ះ ​ដែល​ចៅហ្វាយនាយ ​បាន​បិទ​បាំង​ហើយ​ ជា​ទិស​មាន​សេចក្តី​ក្សេម ​ឥត​មាន​ភយន្តរាយ​យ៉ាង​នេះ​ ។ [៧៥] ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត សមណព្រាហ្មណ៍ ជា​ទិស​ខាងលើ កុលបុត្ត​ត្រូវ​ផ្គត់ផ្គង់ ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​គឺ​ [1] ​ដោយ​កា​យក​ម្ម ​ប្រកប​ដោយ​មេត្តា, [2] ​ដោយ​វចីកម្ម ​ប្រកប​ដោយ​មេត្តា, [3]​ដោយ​មនោកម្ម ​ប្រកប​ដោយ​មេត្តា, [4] ជា​អ្នក​មិន​បិទ​ទ្វារ ''[អដ្ឋកថា ថា ទ្វារផ្ទះបើក​ទាំង​អស់ក្តី ​បិទ​ទាំង​អស់ក្តី បើ​មិន​ឲ្យ​អ្វី​ ​ឬ​ធ្វើ​ល្អ​អ្វី​ ដល់​អ្នក​មាន​សីលសោះ ​ក៏​ឈ្មោះថា ​បិទ​ទ្វារដែរ បើ​ឲ្យ​ ​ឬ​ធ្វើ​ល្អ​អ្វី​ ដល់​អ្នក​មាន​សីល ​ក៏​ឈ្មោះថា បើក​ហើយ​ ។]'' ផ្ទះ, [5] ​ដោយ​កិរិយា​ឲ្យ​អាមិសទាន ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត សមណព្រាហ្មណ៍ ជា​ទិស​ខាងលើ ​ដែល​កុលបុត្ត ទំនុកបម្រុង ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះកុលបុត្ត ​ដោយ​ស្ថាន​ ៦ ​យ៉ាង​ ​គឺ​ [1] ហាមឃាត់កុលបុត្ត ​ចាក​អំពើ​អាក្រក់​, [2] ​ឲ្យ​តាំងនៅតែ​ក្នុង​អំពើ​ល្អ, [3] អនុគ្រោះ​ដោយ​ចិត្តដ៏ល្អ, [4] ​ឲ្យ​បាន​ស្តាប់​ពាក្យ​ ​ដែល​មិន​ធ្លាប់ស្តាប់, [5] បំ​ភ្លឺ​សេចក្តី​ ​ដែល​ធ្លាប់ស្តាប់​ហើយ​, [6] ប្រាប់ផ្លូវសួគ៌ ។ ​ម្នាល​គហបតិបុត្ត សមណព្រាហ្មណ៍ ជា​ទិស​ខាងលើ ​ដែល​កុលបុត្តផ្គត់ផ្គង់ ​ដោយ​ស្ថាន​ ៥ ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​ហើយ​ ​រមែង​អនុគ្រោះកុលបុត្ត ​ដោយ​ស្ថាន​ ៦ ​យ៉ាង​នេះ​ ​ទិស​ខាងលើនុ៎ះ ​ដែល​កុលបុត្ត​បាន​បិទ​បាំង​ហើយ​ ជា​ទិស​មាន​សេចក្តី​ក្សេម ​ឥត​មាន​ភយន្តរាយ​យ៉ាង​នេះ​ ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​បាន​សំដែង​សេចក្តី​នេះ​ ​ព្រះ​សុគត ជា​សាស្តា​ លុះ​សំដែង​សេចក្តី​នេះ​ហើយ​ ​ទ្រង់​ត្រាស់​ពាក្យ​ជា​គាថា​ព័ន្ធ ត​ទៅ​ទៀតថា ៖ [៧៦] មាតាបិតា ជា​ទិស​ខាង​កើត​ អាចារ្យ ជា​ទិស​ខាងត្បូង ​កូន​ប្រពន្ធ ជា​ទិស​ខាងលិច ​មិត្ត​អាមាត្យ ជា​ទិស​ខាងជើង ទាសៈ ​និង​កម្មករ ជា​ទិស​ខាងក្រោម សមណព្រាហ្មណ៍ ជា​ទិស​ខាងលើ គ្រហស្ថ​ក្នុង​ត្រកូល ​ដែល​អាចគ្រប់គ្រងផ្ទះ គប្បីនមស្ការ​ទិស​ទាំង​ឡាយនុ៎ះ ។ បណ្ឌិត ''[អដ្ឋកថា ថា បណ្ឌិត​មាន​ប្រាជ្ញាវៃ ​ក្នុង​ស្ថាន​ជាទីសំពះ​ទិស​ ។ ]'' បរិបូណ៌​ដោយ​សីល ​មាន​វាចាដ៏ពីរោះ ​មាន​ប្រាជ្ញាវៃ ''[អដ្ឋកថា ថា បណ្ឌិត​មាន​ប្រាជ្ញាវៃ ​ក្នុង​ស្ថាន​ជាទីសំពះ​ទិស​ ។ ]'' ​មាន​កិរិយា​ប្រព្រឹត្តឱនលំទោន ជាប្រក្រតី ​មិន​រឹងត្អឹង បុគ្គល​មាន​សភាពដូច្នោះ ​រមែង​បាន​យស បុគ្គល​មាន​ព្យាយាម រវៀសរវៃ ​មិន​ខ្ជិល​ច្រអូស ​រមែង​មិន​ញាប់ញ័រ​ក្នុង​អន្តរាយ​ទាំង​ឡាយ បុគ្គល​មាន​កិរិយា​ប្រព្រឹត្ត​ឥត​ចន្លោះ ​មាន​ប្រាជ្ញាវាងវៃ បុគ្គល​មាន​សភាពដូច្នោះ ​រមែង​បាន​យស ។ បុគ្គល​មាន​សេចក្តី​សង្គ្រោះ ជា​អ្នក​ចង​មិត្ត​ ជា​អ្នក​ដឹង​ដំណើរ​ពាក្យ​ ''[សំដៅ​យក​មនុស្ស​នាំ​ពាក្យ​ខ្លួន​ ​ដែល​បាន​ថា​ឲ្យ​របស់​អ្វី​ ដល់​សំឡាញ់​ហើយ​ ​ក៏​ឲ្យ​ទាល់តែ​បាន​ ​ដឹង​ចិត្ត​សំឡាញ់​ថា ចង់​បាន​អ្វី​ ​ក៏​ឲ្យ​របស់​នោះ​ ​ឬ​ដឹង​ថា ​សំឡាញ់​ខ្វះខាត​អ្វី​ ​ក៏​ឲ្យ​របស់​នោះ​ ។ ]'' ជា​អ្នក​ប្រាស​ចាក​សេចក្តី​កំណាញ់ ជា​អ្នក​ដឹកនាំ ពន្យល់ការណ៍ផ្សេងៗ ជា​អ្នក​ណែនាំរឿយៗ បុគ្គល​មាន​សភាពដូច្នោះ ​រមែង​បាន​យស ។ [1] ទាន, [2] ​ពាក្យ​ពីរោះ, [3] ​សេចក្តី​ប្រព្រឹត្ត ជា​ប្រយោជន៍​ក្នុង​លោក​នេះ​, [4] ភាវៈជា​អ្នក​មាន​ចិត្តស្មើ ​ក្នុង​ធម៌​ទាំង​ឡាយ ​និង​ក្នុង​បុគ្គល​នោះ​ៗ ​តាម​សមគួរ, សង្គហ​ធម៌​ ​ទាំង​នេះ​ (​មាន​ក្នុង​លោក ​ទើប​លោកប្រព្រឹត្ត​ទៅ​បាន​) ​ដូច​ជារថ​មាន​ប្រែកទប់ ​ទើប​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​បាន​ ។​​ ដូច្នោះឯង បើសង្គហ​ធម៌​ទាំង​នេះ​មិន​មាន​ហើយ​ មាតាក្តី បិតាក្តី ​ក៏​មិន​បាន​នូវ​សេចក្តី​រាប់អាន ​និង​ការបូជា អំពី​កិច្ច​ដែល​កូន​ត្រូវ​ធ្វើ​ ។ ​ព្រោះ​ហេតុ​តែ​អ្នក​ប្រាជ្ញា​ទាំង​ឡាយ សម្លឹងឃើញ សង្គហ​ធម៌​ ​ទាំង​នោះ​ដោយ​ប្រពៃ ​ហេតុ​នោះ​ ​បាន​ជាលោកដល់​នូវ​ភាវៈជាធំផង គួរគេ​សរសើរ​ផង ។ [៧៧] ​កាលបើ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ សិង្គាលកគហបតិបុត្ត ​បាន​ក្រាបបង្គំទូល ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​យ៉ាង​នេះ​ថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គដ៏​ចម្រើន​ ពីរោះ​ណាស់​ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គដ៏​ចម្រើន​ ពីរោះ​ណាស់​ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គដ៏​ចម្រើន​ ​ធម៌​ដែល​ព្រះ​អង្គ​សំដែង​ហើយ​ ​ដោយ​អនេកបរិយាយ ​យ៉ាង​នេះ​ (​ភ្លឺ​ច្បាស់​ណាស់​) ​ដូច​ជា​មនុស្ស​ ផ្ងារ​របស់​ដែល​គេផ្កាប់ ​ឬ​ដូច​គេបើកបង្ហាញ ​របស់​ដែល​បិទ​បាំង ​ឬ​ក៏​ដូច​គេប្រាប់ផ្លូវ ដល់​អ្នក​វង្វេង​ទិស​ ពុំ​នោះ​សោត ​ដូច​ជាគេទ្រោលប្រទីប ​ក្នុង​ទីងងឹត ​ដោយ​គិតថា ​មនុស្ស​អ្នក​មាន​ចក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ​រមែង​ឃើញ ​នូវ​រូប​ទាំង​ឡាយ ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​នោះ​ សូមដល់​នូវ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគផង ​ព្រះ​ធម៌​ផង ​ព្រះ​សង្ឃផង ថាជាសរណៈ ចាប់ដើមតាំងពីថ្ងៃ​នេះ​ទៅ​ សូម​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ជ្រាប​នូវ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គថា ជាឧបាសក ដល់​នូវ​សរណៈស្មើ​ដោយ​ជីវិត ចាប់ដើមតាំងពីថ្ងៃ​នេះ​រៀង​ទៅ​ ។ ចប់ សិង្គាលកសូត្រ ទី ៨ ។ === ឯកសារយោង === [[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[សុត្តន្តបិដក]] > [[ទីឃនិកាយ]] > [[ឆដ្ឋភាគ]] > [[បាដិកវគ្គ]] > សិង្គាលកសូត្រ (សៀវភៅ​ភាគ១៩ ទំព័រ​ទី ៦៩) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๑  >​ พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๓ > ทีฆนิกาย > ปาฏิกวรรค > [https://84000.org/tipitaka/read/v.php?B=11&A=3923&Z=4206 สิงคาลกสูตร] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200723044730/https://84000.org/tipitaka/read/v.php?B=11&A=3923&Z=4206 |date=2020-07-23 }} [https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.31.0.nara.html Sigalovada Sutta: The Discourse to Sigala​ (The Layperson's Code of Discipline) (DN 31)] owa3r9360tqfp9s6vlh6e1dqemk9cm8 0 42077 335328 287994 2026-05-16T08:40:00Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335328 wikitext text/x-wiki === '''សោណទណ្ឌសូត្រ ទី ៤''' === [១៧៨] (សូត្រ​នេះ​) ​ខ្ញុំ​បាន​ស្តាប់​មក​យ៉ាង​នេះ​ ។ សម័យ​មួយ​ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ពុទ្ធដំណើរទៅកាន់ចារិក ​ក្នុង​អង្គ​ជនបទ ព្រម​ដោយ​ភិក្ខុសង្ឃ​ច្រើន​ ​ចំនួន ​៥០០ រូប ​បាន​ស្តេចទៅ​ដល់​ក្រុង​ចម្បា ''[ ដីកាពន្យល់ថា នគរ​នោះ​ ​បាន​ជា​ឈ្មោះ​ដូច្នោះ ព្រោះ​មាន​ដើមចម្បាដុះជា​ច្រើន​ តាំងពីកាល​ដែល​សាងនគរ​នោះ​មក​ ។ ]'' ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​គង់ទៀបឆ្នេរ​នៃ​ស្រះបោក្ខរណី ​ឈ្មោះ​គគ្គរា ''[​ អដ្ឋកថា​ ពន្យល់ថា ស្រះ​នោះ​ ​បាន​ជា​ឈ្មោះ​ដូច្នោះ ព្រោះ​ព្រះ​រាជមហេសី​ព្រះ​នាម គគ្គរា ​ឲ្យ​ជីកជិត​ក្រុង​ចម្បា​នោះ​ ​នៅ​ជុំវិញឆ្នេរស្រះ​នោះ​ ​មាន​ព្រៃចម្បា​ដ៏​ធំ ប្រដាប់​ដោយ​ដើមឈើ​មាន​ផ្កា ៥ ពណ៌ ​មាន​ពណ៌ខៀវជាដើម ។ ]'' ជិត​ក្រុង​ចម្បា​នោះ​ ។ ==== ពុទ្ធគុណកថា ==== [១៧៩] សម័យ​នោះ​ឯង សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍អាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​ចម្បា ​ដែល​ជា​ក្រុង​កុះករ ​ដោយ​មនុស្ស​សត្វ បរិបូណ៌​ដោយ​ស្មៅ ឈើ ​និង​ទឹក ព្រម​ទាំង​ធញ្ញ​ជាតិ​ ជា​ព្រះ​រាជទ្រព្យ ​ដែល​ព្រះ​បាទ​មាគធសេនិយពិម្ពិសារ ​ទ្រង់​ប្រទាន ជារាជរង្វាន់​ដ៏​ប្រសើរ ។ ព្រាហ្មណ៍ ​និង​គហបតិ​ទាំង​ឡាយ​អ្នក​ក្រុង​ចម្បា ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម ជាសក្យបុត្រ ចេញ​ចាក​សក្យត្រកូល ទៅ​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស​ហើយ​ ​ទ្រង់​ពុទ្ធដំណើរ​មក​កាន់ចារិក​ក្នុង​ដែនអង្គៈ ព្រម​ដោយ​ភិក្ខុសង្ឃ​ច្រើន​ ​ចំនួន ​៥០០ រូប ​ទ្រង់​ពុទ្ធដំណើរ ​មក​ដល់​ក្រុង​ចម្បា​ហើយ​ គង់​នៅ​ទៀបឆ្នេរស្រះបោក្ខរណី ​ឈ្មោះ​គគ្គរា ជិត​ក្រុង​ចម្បា កិត្តិសព្ទ ​ដ៏​ពីរោះ សរសើរ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​នោះ​ ​ឮ​ខ្ចរខ្ចាយ សុសសាយ​យ៉ាង​នេះ​ថា ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​អង្គ​នោះ​ ​'''ព្រះ​អង្គ​ឆ្ងាយ​ចាក​សេចក្តី​សៅហ្មងគ្រប់​យ៉ាង​ ​ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌​ទាំង​ពួង ​ដោយ​ប្រពៃចំពោះ​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រះ​អង្គ​បរិបូណ៌​ដោយ​វិជ្ជា ​និង​ចរណៈ គឺ​សេចក្តី​ចេះដឹង ​និង​ក្រឹត្យ ​ដែល​បុគ្គលគប្បីប្រព្រឹត្ត ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ដំណើរល្អទៅកាន់​ព្រះ​និព្វាន ​ព្រះ​អង្គ​ជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ​ព្រះ​អង្គ​ប្រសើរ​ដោយ​សីលាទិគុណ រកបុគ្គលណា​មួយ​ស្មើគ្មាន ​ព្រះ​អង្គ​ ជាសារថី ​អ្នក​ទូន្មាននូវបុរស​ដែល​គួរទូន្មាន​បាន​ ​ព្រះ​អង្គ​ជាគ្រូ​នៃ​ទេវតា ​និង​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចធម៌ ​ព្រះ​អង្គ​លែងវិល​មក​កាន់ភពថ្មីទៀត ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់ដឹង ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ជាក់ច្បាស់នូវ​ព្រះ​និព្វាន ចំពោះ​ព្រះ​អង្គ​ ​ហើយ​ញុំាងលោក​នេះ​ ព្រម​ទាំង​ទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ញុំាងប្រជាជន ព្រម​ទាំង​សមណព្រាហ្មណ៍ ​ទាំង​មនុស្ស​ជាសម្មតិទេព ​និង​មនុស្ស​ដ៏​សេស ​ឲ្យ​បាន​ត្រាស់ដឹងផង ​ទ្រង់​សំដែងធម៌ ​មាន​លំអបទដើម បទកណ្តាល ​និង​បទចុង ​ទ្រង់​ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយធម៌ ព្រម​ទាំង​អត្ថ ​និង​ព្យញ្ជនៈ ​ដ៏​ពេញបរិបូណ៌ បរិសុទ្ធ​ទាំង​អស់ ក៏ដំណើរ​ដែល​បាន​ឃើញ ​បាន​ជួបប្រទះ​ព្រះ​អរហន្ត​ទាំង​ឡាយ ​មាន​សភាពដូច្នេះ ជាការប្រពៃណាស់ ។''' គ្រា​នោះ​ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ​និង​គហបតី​អ្នក​ក្រុង​ចម្បា នាំគ្នាចេញពី​ក្រុង​ចម្បា ជា​ពួក​ ជាកង ដើរត្រសង ​ចូល​សំដៅទៅ​ត្រង់​ស្រះបោក្ខរណី ​ឈ្មោះ​គគ្គរា​នោះ​ ។ ==== និយាយ​អំពី​គុណ​របស់​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ==== [១៨០] សម័យ​នោះ​ឯង សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​ចូល​ទៅកាន់ដំណេក​ក្នុង​វេលាថ្ងៃ ​ក្នុង​ប្រាសាទជាន់ខាងលើ ។ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​បាន​ឃើញ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ គហបតី​អ្នក​ក្រុង​ចម្បា ចេញ​អំពី​ក្រុង​ចម្បា ជា​ពួក​ ជាកង ដើរត្រសង ​ចូល​សំដៅទៅ​ត្រង់​ស្រះបោក្ខរណី ​ឈ្មោះ​គគ្គរា លុះឃើញ​ហើយ​ ទើបហៅខត្តមហាមាត្យ ''[​ អដ្ឋកថា​ពន្យល់ថា អាមាត្យ​នេះ​ ជាអាមាត្យធំ ​អាច​ដោះសា អាថ៌ប្រស្នា ​ដែល​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍សួរ​បាន​ ។ ដីកាពន្យល់ថា បុរសណា ​ដែល​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​ក្នុង​អាជ្ញា​របស់​ឥស្សរជន​ទាំង​ឡាយ ​មាន​ស្តេច​ទ្រង់​រាជ្យ ​និង​ស្តេច​ដែល​មិន​បាន​អភិសេកជាដើម ជា​អ្នក​រក្សា​អង្គ​នៃ​ឥស្សរជន​ទាំង​នោះ​ បុរស​នោះ​ ហៅថា ខត្តៈ ។ បុរស​នោះ​ បើឥស្សរជន ​មាន​ការប្រើ​ឲ្យ​ទៅទីណាៗ ចេះការពារទោស ​របស់​ឥស្សរជន​ទាំង​នោះ​ ​ក្នុង​ទី​នោះ​ៗ ។ (ហៅខ្លីថា អាមាត្យទូលឆ្លង) ]'' ​មក​សួរថា នែខត្តៈ​ដ៏​ចម្រើន​ ដូចម្តេចហ្ន៎ ក៏​បាន​ជា​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ គហបតី​អ្នក​ក្រុង​ចម្បា ចេញ​អំពី​ក្រុង​ចម្បា ជា​ពួក​ ជាកង ដើរត្រសង ​ចូល​សំដៅទៅ​ត្រង់​ស្រះបោក្ខរណី ​ឈ្មោះ​គគ្គរា ។ ខត្តមហាមាត្យ​ឆ្លើយ​ថា បពិត្រលោក​ដ៏​ចម្រើន​ ដ្បិត​ព្រះ​សមណគោតម ជាសក្យបុត្រ ​ទ្រង់​ចេញ​ចាក​សក្យត្រកូល ទៅ​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស ​ហើយ​ទ្រង់​ពុទ្ធដំណើរទៅកាន់ចារិក ​ក្នុង​ដែនអង្គៈ ព្រម​ដោយ​ភិក្ខុសង្ឃ​ច្រើន​ ​ចំនួន​៥០០រូប ឥឡូវ ​ទ្រង់​ពុទ្ធដំណើរ​មក​ដល់​ក្រុង​ចម្បា​ហើយ​ ​ព្រះ​អង្គ​ គង់សម្រាន្ត​ព្រះ​ឥរិយាបថ​នៅ​ក្បែរឆ្នេរស្រះបោក្ខរណី ​ឈ្មោះ​គគ្គរា ជិត​ក្រុង​ចម្បា កិត្តិសព្ទ ​ដ៏​ពីរោះ សរសើរ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​នោះ​ ​ឮ​ខ្ចរខ្ចាយ សុសសាយ​យ៉ាង​នេះ​ថា ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​នោះ​ ​ព្រះ​អង្គ​ឆ្ងាយ​ចាក​សេចក្តី​សៅហ្មងគ្រប់​យ៉ាង​ ​ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌​ទាំង​ពួង ​ដោយ​ប្រពៃចំពោះ​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រះ​អង្គ​បរិបូណ៌​ដោយ​វិជ្ជា ​និង​ចរណៈ គឺ​សេចក្តី​ចេះដឹង ​និង​ក្រឹត្យ ​ដែល​បុគ្គលគប្បីប្រព្រឹត្ត ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ដំណើរល្អទៅកាន់​ព្រះ​និព្វាន ​ព្រះ​អង្គ​ជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ​ព្រះ​អង្គ​ប្រសើរ​ដោយ​សីលាទិគុណ រកបុគ្គលណា​មួយ​ស្មើគ្មាន ​ព្រះ​អង្គ​ ជាសារថី ​អ្នក​ទូន្មាននូវបុរស​ដែល​គួរទូន្មាន​បាន​ ​ព្រះ​អង្គ​ជាគ្រូ​នៃ​ទេវតា ​និង​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចធម៌ ​ព្រះ​អង្គ​លែងវិល​មក​កាន់ភពថ្មីទៀត ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ គហបតី​ទាំង​នោះ​ ក៏នាំគ្នាទៅគាល់​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​អង្គ​នោះ​ ។ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ប្រើខត្តមហាមាត្យថា នែខត្តៈ​ដ៏​ចម្រើន​ បើដូច្នោះ ​អ្នក​ចូល​ទៅរក​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ គហបតី​អ្នក​ក្រុង​ចម្បា លុះ​ចូល​ទៅ​ដល់​ហើយ​ ប្រាប់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ​និង​គហបតី​អ្នក​ក្រុង​ចម្បា​យ៉ាង​នេះ​ថា នែ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ និយាយ​យ៉ាង​នេះ​ថា ​ឲ្យ​ពួក​អ្នក​ដ៏​ចម្រើន​បង្អង់ចាំ​មួយ​រំពេចសិន ដ្បិតសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​នឹង​ចូល​ទៅគាល់​ព្រះ​សមណគោតម​ដែរ​ ។ ខត្តមហាមាត្យ​នោះ​ ក៏ទទួលពាក្យ​របស់​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ថា បពិត្រលោក​ដ៏​ចម្រើន​ ​យ៉ាង​ហ្នឹង​ហើយ​ រួចក៏​ចូល​សំដៅទៅ ​ត្រង់​ទី​ដែល​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ​និង​គហបតី​អ្នក​ក្រុង​ចម្បា​នៅ​ លុះ​ចូល​ទៅ​ដល់​ហើយ​ ក៏​បាន​ប្រាប់ដំណើរនុ៎ះ ចំពោះ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ​និង​គហបតី​អ្នក​ក្រុង​ចម្បាថា នែ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ និយាយ​យ៉ាង​នេះ​ថា ​ឲ្យ​ពួក​អ្នក​ដ៏​ចម្រើន​ បង្អង់ចាំ​មួយ​រំពេចសិន ដ្បិតសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​នឹង​ចូល​ទៅគាល់​ព្រះ​សមណគោតម​ដែរ​ ។ [១៨១] ជួនជាសម័យ​នោះ​ឯង ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​ឡាយ ​ដែល​មក​អំពី​រជ្ជសីមា ផ្សេងៗគ្នា ''(​មាន​ដែនកាសី ​និង​ដែនកោសលជាដើម)'' ​ចំនួន​៥០០នាក់ ​មក​នៅ​អាស្រ័យ​ក្នុង​ក្រុង​ចម្បា ​ដោយ​ករណីកិច្ច ''[​អដ្ឋកថា​ ថា ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ដែល​មក​ប្រជុំគ្នា​នៅ​នគរ​នោះ​ ​ដោយ​មាន​ករណីកិច្ច ២ ​យ៉ាង​ គឺ​ដើម្បី​បរិភោគនូវ​គ្រឿង​បូជាយញ្ញ ​និង ដើម្បី​ស្វាធ្យាយនូវ​មន្ត​ ។ ឯ​ក្នុង​នគរ​នោះ​ ​នៅ​វេលា​នោះ​ ឥត​មាន​គ្រឿង​បូជាយញ្ញទេ តែព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ ទៅប្រជុំគ្នា បម្រុង​នឹង​ស្វាធ្យាយ​មន្ត​ ។ ព្រោះលោកសំដៅ​យក​កិច្ច​ទាំង​ ២ ​យ៉ាង​នោះ​ ទើប​ពោល​ថា ​ដោយ​មាន​ករណីកិច្ចឯណា​នីមួយ​ ។]'' ឯណា​នីមួយ​ ។ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ ​បាន​ឮ​ថា សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​នឹង​ចូល​ទៅគាល់​ព្រះ​សមណគោតម ។ លំដាប់​នោះ​ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ ក៏នាំគ្នា​ចូល​សំដៅទៅ​ត្រង់​ទី ​ដែល​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍​នៅ​ លុះ​ចូល​ទៅ​ដល់​ហើយ​ ក៏​បាន​សួរសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះថា ​'''បាន​ឮ​ថា សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​នឹង​ទៅគាល់​ព្រះ​សមណគោតម ពិត​មែន​ឬ​ ?''' សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍​ឆ្លើយ​ថា (អើ ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​) ​ខ្ញុំ​មាន​សេចក្តី​ត្រិះរិះ​យ៉ាង​ហ្នឹង​មែន​ ​ខ្ញុំ​នឹង​ចូល​ទៅគាល់​ព្រះ​សមណគោតម​ដែរ​ ។ ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ ក៏​ឃាត់​ថា សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ កុំ​ចូល​ទៅជួប​នឹង​ព្រះ​សមណគោតម​ឡើយ​ សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​មិន​គួរ​ចូល​ទៅជួប​នឹង​ព្រះ​សមណគោតមទេ ​ប្រសិន​បើ​សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ចចេសតែ​ចូល​ទៅជួប​នឹង​ព្រះ​សមណគោតម សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​នឹង​សាប​សូន្យយស ឯ​ព្រះ​សមណគោតម រឹងរឹតតែ​ចម្រើន​យសឡើង សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​នឹង​សាប​សូន្យយស ​ព្រះ​សមណគោតម ​នឹង​រឹងរឹតតែ​ចម្រើន​យសឡើង ហេតុ​នេះ​ ​បាន​ជាសោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​មិន​គួរ​ចូល​ទៅជួប​នឹង​ព្រះ​សមណគោតមទេ ​ព្រះ​សមណគោតម​ទេ​តើ​ ទើបគួរ​ចូល​មក​ជួប​នឹង​សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​វិញ ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ជាឧភតោសុជាត ''(​មាន​ជាតិ​ដ៏​ល្អ​ទាំង​ពីរចំណែក)'' គឺចំណែកខាងមាតា ​និង​ចំណែកខាងបិតា ​កើត​អំពី​ផ្ទៃ​ដ៏​បរិសុទ្ធស្អាត តាំង​អំពី​តំណ​នៃ​ជីដូនជីតា ៧ ជួរ ''[​ អដ្ឋកថា​ ថា មាតា ជីដូន ជីដូនទួត ជាព្រាហ្មណី បិតា ជីតា ជីតាទួត ជាព្រាហ្មណ៍ ជា ៦ (ជា​គម្រប់​ ៧ ជួរ​នឹង​ខ្លួន) ហៅថា ឧភតោសុជាត ។ ]''​មក​ ​មិន​ដែល​នរណា​មួយ​ ​ពោល​ទោស តិះដៀល ​ដោយ​ពោល​ដល់​ជាតិ​កំណើត​ឡើយ​ ក៏ឯសោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ជាឧភតោសុជាត ខាងមាតា ​និង​ខាងបិតា ​កើត​អំពី​ផ្ទៃ​ដ៏​បរិសុទ្ធស្អាត តាំង​អំពី​តំណ​នៃ​ជីដូនជីតា ៧ ជួរ​មក​ ​មិន​ដែល​មាន​នរណា​មួយ​ ​ពោល​តិះដៀល ​ដោយ​ពោល​ដល់​ជាតិ​កំណើត​បាន​ ហេតុ​នេះ​ ​បាន​ជាសោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​មិន​គួរ​ចូល​ទៅជួប ​នឹង​ព្រះ​សមណគោតម​ឡើយ​ ​ព្រះ​សមណគោតម​ទេ​តើ​ ទើបគួរ​ចូល​មក​ជួបសោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​វិញ ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ជា​អ្នក​ស្តុកស្តម្ភ ​មាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ច្រើន​ ​មាន​គ្រឿង​ប្រើប្រាស់​ច្រើន​ ។បេ។ ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ជា​អ្នក​រាយ​មន្ត​ ចេះចាំ​មន្ត​ ជា​អ្នក​ដល់​នូវត្រើយ​នៃ​ត្រៃវេទ ព្រម​ទាំង​គម្ពីរនិឃណ្ឌុ គម្ពីរកេតុភៈ ព្រម​ទាំង​អក្ខរប្បភេទ គឺសិក្ខា ​និង​និរុត្តិ ​ដែល​មាន​គម្ពីរឥតិហាសៈ ជា​គម្រប់​ ៥  ជា​អ្នក​ស្គាល់បទ ​និង​វេយ្យាករណ៍ ជា​អ្នក​មិន​ឱនថយ គឺជា​អ្នក​បច្ចេកទេស ស្ទាត់ជំនាញ ​ក្នុង​លោកាយតសាស្ត្រ ​និង​មហាបុរិសលក្ខណព្យាករណសាស្ត្រ ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​មាន​រូបល្អ គួរពិតពិល រមិល​មើល​ គួរជ្រះថ្លា ប្រកប​ដោយ​សម្បុរល្អក្រៃលែង ​មាន​សម្បុរ​ដ៏​ប្រសើរ ​មាន​សរីរៈស្រដៀង​នឹង​ព្រហ្ម ​មាន​សព៌ាង្គរាងកាយ គួរ​ឲ្យ​ចង់​មើល​មិន​លែង ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ជា​អ្នក​មាន​សីលធម៌ ​មាន​សីលធម៌​ដ៏​ចម្រើន​ ប្រកប​ដោយ​សីលធម៌​ដ៏​ចម្រើន​ ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​មាន​វាចា​សុភាព ​មាន​ពាក្យពីរោះក្បោះក្បាយ ប្រកប​ដោយ​សំដីជា​របស់​អ្នក​ក្រុង​ ជា​វាចា​ច្បាស់លាស់ ប្រាស​ចាក​ទោស ជា​វាចា​អាច​ញុំាង​អ្នក​ស្តាប់​ឲ្យ​ចូល​ចិត្ត​សេចក្តី​បាន​ជាក់លាក់ ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ជាអាចារ្យ ធំជាងអាចារ្យ​របស់​ជនជា​ច្រើន​ ​បាន​បង្រៀន​មន្ត​មាណព ៣០០ នាក់ មាណពជា​ច្រើន​ ​ដែល​មាន​សេចក្តី​ត្រូវការ​ដោយ​មន្ត​ ​មាន​ប្រាថ្នា​នឹង​រៀន​មន្ត​ក្នុង​សំណាក់​នៃ​សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​ហើយ​នាំគ្នា​មក​អំពី​ទិសផ្សេងៗ ​អំពី​ជនបទផ្សេងៗ ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ជា​មនុស្ស​ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ ​មាន​អាយុ​ច្រើន​ រស់​នៅ​បាន​យូរឆ្នាំ​មក​ហើយ​ ​មាន​អាយុ ក៏ជ្រុល​ចូល​មក​ក្នុង​បច្ឆិមវ័យ​ហើយ​ ឯ​ព្រះ​សមណគោតម ​នៅ​ក្មេងផង ទើប​នឹង​បួសថ្មីៗផង ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ ជា​មនុស្ស​ ​ដែល​ព្រះ​បាទ​មាគធសេនិយពិម្ពិសារ ​ទ្រង់​ធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ជា​មនុស្ស​ដែល​បោក្ខរសាតិព្រាហ្មណ៍​បាន​ធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​នៅ​គ្រប់គ្រង​ក្រុង​ចម្បា ​ដែល​ជា​ក្រុង​កុះករ ​ដោយ​ប្រជាជន ​និង​សត្វ សម្បូណ៌​ដោយ​ស្មៅ ឈើ ​និង​ទឹក បរិបូណ៌​ដោយ​ធញ្ញាហារ ជា​ព្រះ​រាជទ្រព្យ ​ដែល​ព្រះ​បាទ​មាគធសេនិយពិម្ពិសារ ​ទ្រង់​ព្រះ​រាជទាន​ឲ្យ​ ជា​ព្រះ​រាជបំណាច់​ដ៏​ប្រសើរ ប្រការ​មួយ​ទៀត សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​នៅ​គ្រប់គ្រង​ក្រុង​ចម្បា ​ដែល​ជា​ក្រុង​កុះករ ​ដោយ​ប្រជាជន ​និង​សត្វ ព្រម​ទាំង​ស្មៅ ឈើ ទឹក បរិបូណ៌​ដោយ​ធញ្ញាហារ ជា​ព្រះ​រាជទ្រព្យ ​ដែល​ព្រះ​បាទ​មាគធសេនិយពិម្ពិសារ ​ទ្រង់​ព្រះ​រាជទាន​ឲ្យ​ ជា​ព្រះ​រាជបំណាច់​ដ៏​ប្រសើរ ព្រោះហេតុ​នេះ​ ទើបថា សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ ​មិន​គួរ​ចូល​ទៅជួប​នឹង​ព្រះ​សមណគោតម​ឡើយ​ ​ព្រះ​សមណគោតម​ទេ​តើ​ ទើបគួរ​ចូល​មក​ជួប​នឹង​សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​វិញ ។ ==== ពុទ្ធគុណ​កថា ==== [១៨២] កាល​ដែល​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ និយាយ​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​បាន​និយាយ​នឹង​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ដូច្នេះថា នែ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ បើដូច្នោះ ចូរ​អ្នក​ទាំង​ឡាយស្តាប់​ខ្ញុំ​សិន ដូច​យ៉ាង​យើង​ គួរ​នឹង​ចូល​ទៅជួប​នឹង​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​នោះ​ដោយ​ពិត ឯ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​នោះ​ ​មិន​គួរ​នឹង​ចូល​មក​ជួប​នឹង​យើង​ទេ ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ជាឧភតោសុជាត ​អំពី​ខាង​ព្រះ​មាតា ​និង​ខាង​ព្រះ​បិតា ​កើត​អំពី​ផ្ទៃ​ដ៏​បរិសុទ្ធស្អាត តាំង​អំពី​តំណ​នៃ​ជីដូនជីតា ៧ ជួរ​មក​ដែរ​ ​មិន​ដែល​មាន​នរណា​មួយ​ ​ពោល​ទោស តិះដៀល ​ដោយ​ពោល​ដល់​ជាតិ​កំណើត​ឡើយ​ ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ជាឧភតោសុជាត ​អំពី​ខាង​ព្រះ​មាតា ​និង​ខាង​ព្រះ​បិតា ​កើត​អំពី​ផ្ទៃ​ដ៏​បរិសុទ្ធស្អាត តាំង​អំពី​តំណ​នៃ​ជីដូនជីតា ៧ ជួរ​មក​ដែរ​ ​មិន​ដែល​មាន​នរណា​មួយ​ ​ពោល​តិះដៀល ​ដោយ​ពោល​ដល់​ជាតិ​កំណើត​បាន​ ព្រោះហេតុ​នេះ​ ​បាន​ជា​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​នោះ​ ​មិន​គួរស្តេច​ចូល​មក​ជួប​នឹង​យើង​ទេ តាម​ដែល​ពិត​នោះ​ ​មាន​តែ​យើង​ទេ​តើ​ ទើបគួរ​ចូល​ទៅជួប​នឹង​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​នោះ​វិញ ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ទ្រង់​លះបង់ព​ពួក​ញាតិ​ដ៏​ច្រើន​ ​ហើយ​ ''(ចេញទៅ)'' ​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស ។បេ។ ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ទ្រង់​លះបង់ប្រាក់ ​និង​មាស​ដ៏​ច្រើន​ ​ដែល​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ផែនដី ឋិត​នៅ​ឯអាកាស ''(ប្រាសាទជាន់លើ)'' ​ហើយ​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ទ្រង់​នៅ​ក្មេងកម្លោះ ​មាន​ព្រះ​កេសាខ្មៅស្រស់ ប្រកប​ដោយ​វ័យ​ដ៏​ចម្រើន​ តាំង​នៅ​ក្នុង​បឋមវ័យ​នៅ​ឡើយ​ ​ទ្រង់​ស្តេចចេញ​ចាក​គេហដ្ឋាន ​ហើយ​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ កាល​ដែល​ព្រះ​មាតា ​និង​ព្រះ​បិតា​មិន​ពេញ​ព្រះ​ទ័យ ''(​នឹង​ឲ្យ​ទៅ​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស)'' កំពុង​មាន​ព្រះ​ភក្ត្រជោក​ដោយ​ទឹក​ព្រះ​នេត្រ ​ទ្រង់​ព្រះ​កន្សែងសោយសោក ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ទ្រង់​ដាក់​ព្រះ​កេសា ​និង​ព្រះ​មស្សុ ​ហើយ​ទ្រង់​ព្រះ​ពស្ត្រជ្រលក់ទឹកអម្ចត់ ​ទ្រង់​ចេញ​ចាក​គេហដ្ឋានទៅ​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម ​មាន​ព្រះ​រូបឆោមល្អ គួរពិតពិល រមិល​មើល​ គួរជ្រះថ្លា ប្រកប​ដោយ​ព្រះ​ឆវី​ដ៏​ល្អក្រៃលែង ​មាន​ព្រះ​ឆវី​ដ៏​ប្រសើរ ​មាន​ព្រះ​សរីរៈស្រដៀង​នឹង​ព្រហ្ម ​មាន​ព្រះ​សព៌ាង្គរាងកាយ គួរ​ឲ្យ​ចង់​មើល​មិន​លែង ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​មាន​សីល ​មាន​សីល​ដ៏​ប្រសើរ ​មាន​សីលជាកុសល ​ព្រះ​អង្គ​ប្រកប​ដោយ​សីលជាកុសល ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​មាន​ព្រះ​វាចា​សុភាព ​មាន​ពាក្យពីរោះក្បោះក្បាយ ​ព្រះ​អង្គ​ប្រកប​ដោយ​សំដីជា​របស់​អ្នក​ក្រុង​ ជា​វាចា​ច្បាស់លាស់ប្រាស​ចាក​ទោស ជា​វាចា​អាច​ញុំាង​អ្នក​ស្តាប់​ឲ្យ​ចូល​ចិត្ត ​សេចក្តី​បាន​ជាក់លាក់ ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ជាអាចារ្យធំជាងអាចារ្យ​របស់​ជនជា​ច្រើន​ ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ អស់កាមរាគៈ​ហើយ​ ប្រាស​ចាក​សេចក្តី​ស្រើបស្រាល​ហើយ​ ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ជាកម្មវាទី ជាកិរិយវាទី ធ្វើនូវលោកុត្តរធម៌​ឲ្យ​ជាប្រធាន​ដល់​ប្រជាជន​អ្នក​ដ៏​ប្រសើរ ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ទ្រង់​ចេញ​ចាក​ត្រកូល​ដ៏​ខ្ពស់ខ្ពស់ ជាត្រកូលក្សត្រិយ៍ ​ដែល​មិន​បាន​លាយច្រឡំ​ដោយ​ត្រកូលដទៃ ​មក​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ទ្រង់​ចេញ​ចាក​ត្រកូល​ដ៏​ស្តុកស្តម្ភ មំាមួន​មាន​ទ្រព្យ​ច្រើន​ ​មាន​គ្រឿង​ប្រើប្រាស់​ច្រើន​ ​មក​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស ​បាន​ឮ​ថា ​ពួក​មនុស្ស​ដែល​នៅ​ក្នុង​ដែនដទៃ ​ក្នុង​ជនបទដទៃ នាំគ្នា​មក​សាកសួរ ''(ប្រស្នា)'' ​នឹង​ព្រះ​សមណគោតម ​បាន​ឮ​ថា ​ពួក​ទេវតា​ច្រើន​ពាន់ ​បាន​ដល់​នូវ​ព្រះ​សមណគោតម ជាសរណៈស្មើ​ដោយ​ជីវិត ​បាន​ឮ​ថា កិត្តិសព្ទ​ដ៏​ពីរោះ សរសើរ​ព្រះ​គោតម ​ឮ​ខ្ចរខ្ចាយ សុសសាយ​យ៉ាង​នេះ​ថា ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​នោះ​ ​ព្រះ​អង្គ​ឆ្ងាយ​ចាក​សេចក្តី​សៅហ្មងគ្រប់​យ៉ាង​ ​ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌​ទាំង​ពួង ​ដោយ​ប្រពៃចំពោះ​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រះ​អង្គ​បរិបូណ៌​ដោយ​វិជ្ជា ​និង​ចរណៈ គឺ​សេចក្តី​ចេះដឹង ​និង​ក្រឹត្យ ​ដែល​បុគ្គលគប្បីប្រព្រឹត្ត ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​ដំណើរល្អទៅកាន់​ព្រះ​និព្វាន ​ព្រះ​អង្គ​ជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ​ព្រះ​អង្គ​ប្រសើរ​ដោយ​សីលាទិគុណ រកបុគ្គលណា​មួយ​ស្មើគ្មាន ​ព្រះ​អង្គ​ ជាសារថី ​អ្នក​ទូន្មាននូវបុរស​ដែល​គួរទូន្មាន​បាន​ ​ព្រះ​អង្គ​ជាគ្រូ​នៃ​ទេវតា ​និង​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចធម៌ ​ព្រះ​អង្គ​លែងត្រឡប់​មក​កាន់ភពថ្មីទៀត ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ប្រកប​ដោយ​'''មហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ''' ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ រមែង​មាន​ព្រះ​វាចា​រាក់ទាក់ថា ​អ្នក​ចូរ​មក​ចុះ ​មក​ល្អ​ហើយ​ ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​វាចា​ទន់ ​ទ្រង់​ឈ្លាសវៃ​ក្នុង​ការទទួលរាក់ទាក់ ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​ភក្ត្ររីករាយ ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​ឱស្ឋរួសរាយ ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​វាចា​មុនគេ (តែ​ក្នុង​កាលគួរ) ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​មាន​បរិសទ្យ​ទាំង​៤​ពួក​ ធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង ​បាន​ឮ​ថា ​ពួក​ទេវតា ​និង​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ ជ្រះថ្លា​នឹង​ព្រះ​សមណគោតម ​បាន​ឮ​ថា (បើ) ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​នៅ​អាស្រ័យ​ក្នុង​ស្រុកណា ​ឬ​និគមណា ​ពួក​អ​មនុស្ស​មិន​ហ៊ានបៀតបៀន ​ដល់​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​ក្នុង​ស្រុក ​ឬ​និគម​នោះ​ឡើយ​ ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម ​មាន​ពួក​ ​មាន​ក្រុម ​និង​អាចារ្យ​នៃ​ពួក​ក្រុម (ជា​ច្រើន​) ប្រជុំជន តែង​ពោល​ថា ​ព្រះ​អង្គ​ប្រសើរជាង​ពួក​តិរ្ថិយ​ដ៏​ច្រើន​ នែ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ ក៏យស​របស់​សមណព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នេះ​ តែ​ចម្រើន​រុងរឿងឡើង ​ដោយ​ហេតុតាមតែ​បាន​ ​យ៉ាង​ណាមិញ ឯយស​របស់​ព្រះ​សមណគោតម ​មិន​មែន​ចម្រើន​ រុងរឿងឡើង​យ៉ាង​នោះ​ទេ តាម​ដែល​ពិត​នោះ​ យស​របស់​ព្រះ​សមណគោតម ​ចម្រើន​រុងរឿងឡើង ព្រោះការបរិបូណ៌ ​ដោយ​វិជ្ជា ​និង​ចរណៈ​ដ៏​ប្រសើរ ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​បាទ​មាគធសេនិយពិម្ពិសារ ព្រម​ទាំង​ព្រះ​រាជបុត្រ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី រាជបរិសទ្យ ​និង​រាជអាមាត្យ ​បាន​ដល់​នូវ​ព្រះ​សមណគោតម ជាសរណៈ ស្មើ​ដោយ​ជីវិត ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​បាទ​បសេនទិកោសល ព្រម​ទាំង​ព្រះ​រាជបុត្រ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី រាជបរិសទ្យ ​និង​រាជអាមាត្យ ​បាន​ដល់​នូវ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ជាសរណៈ ស្មើ​ដោយ​ជីវិត ​បាន​ឮ​ថា បោក្ខរសាតិព្រាហ្មណ៍ ព្រម​ទាំង​បុត្រ ភរិយា បរិសទ្យ ​និង​អាមាត្យ ​បាន​ដល់​នូវ​ព្រះ​សមណគោតម ជាសរណៈ ស្មើ​ដោយ​ជីវិត ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​បាទ​មាគធសេនិយពិម្ពិសារ ​ទ្រង់​បាន​ធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង​ព្រះ​សមណគោតម ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​បាទ​បសេនទិកោសល ​ទ្រង់​បាន​ធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង​ព្រះ​សមណគោតម ​បាន​ឮ​ថា បោក្ខរសាតិព្រាហ្មណ៍ ​បាន​ធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង​ព្រះ​សមណគោតម ​បាន​ឮ​ថា ​ព្រះ​សមណគោតម ​ទ្រង់​ពុទ្ធដំណើរ​មក​ដល់​ក្រុង​ចម្បា​ហើយ​ ឥឡូវ​ទ្រង់​គង់ទៀបឆ្នេរស្រះបោក្ខរណី ​ឈ្មោះ​គគ្គរា ជិត​ក្រុង​ចម្បា នែគ្នា​យើង​ដ៏​ចម្រើន​ ​ពួក​សមណៈ ​ឬ​ព្រាហ្មណ៍ឯណា​នីមួយ​ ​ដែល​មក​ដល់​គាមក្ខេត្ត​របស់​យើង​ហើយ​ ​ពួក​សមណព្រាហ្មណ៍អម្បាល​នោះ​ សុទ្ធតែជាភ្ញៀវ​របស់​យើង​ ធម្មតា ភ្ញៀវ គួរតែ​យើង​ធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង នែគ្នា​យើង​ដ៏​ចម្រើន​ ​ព្រះ​សមណគោតម ​ទ្រង់​ពុទ្ធដំណើរ​មក​ដល់​ក្រុង​ចម្បា​ហើយ​ ឥឡូវ​ទ្រង់​គង់ទៀបឆ្នេរស្រះបោក្ខរណី ​ឈ្មោះ​គគ្គរា ជិត​ក្រុង​ចម្បា ​ព្រះ​សមណគោតម ​ឈ្មោះ​ថាជាភ្ញៀវ​របស់​យើង​ហើយ​ ធម្មតាភ្ញៀវ គួរតែ​យើង​ធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង ព្រោះហេតុ​នេះ​ ​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​នោះ​ ​មិន​គួរ​ចូល​មក​ជួប​នឹង​យើង​ទេ តាម​ដែល​ពិត​នោះ​ ​យើង​ទេ​តើ​ ទើបគួរ​ចូល​ទៅគាល់​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​នោះ​វិញ ​ខ្ញុំ​រៀបរាប់គុណ​របស់​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​បាន​តែប៉ុណ្ណេះ ឯ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​នោះ​ ​មិន​មែន​មាន​គុណត្រឹមប៉ុណ្ណេះទេ ព្រោះថា ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​នោះ​ ​មាន​គុណ ​នឹង​ប្រមាណពុំ​បាន​ ។ [១៨៣] កាល​ដែល​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍និយាយ​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ ​បាន​និយាយទៅ​នឹង​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះថា អម្បាល​យ៉ាង​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍​ដ៏​ចម្រើន​ ម្តេចគង់​ពោល​សរសើរគុណ​ព្រះ​សមណគោតមទៅ​ហើយ​ ព្រោះហេតុ​នោះ​ បើទុកជា​ព្រះ​សមណគោតម​ដ៏​ចម្រើន​នោះ​ គង់​នៅ​ក្នុង​ទីឆ្ងាយ​មួយ​រយយោជន៍ ​អំពី​ទី​នេះ​ក្តី កុលបុត្រ​ដែល​មាន​សទ្ធា គួរណាស់តែរកស្បៀង​យក​ទៅ ​ដើម្បី​នឹង​ចូល​ទៅគាល់​ឲ្យ​បាន​ ។ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍និយាយថា នែ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ បើដូច្នោះ ​យើង​ទាំង​អស់គ្នា ​នឹង​ចូល​ទៅគាល់​ព្រះ​សមណគោតម ។ លំដាប់​នោះ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ព្រម​ទាំង​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ជា​ច្រើន​ ​បាន​ចូល​សំដៅទៅ​ត្រង់​ស្រះបោក្ខរណី ​ឈ្មោះ​គគ្គរា ។ លុះសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​ចូល​ទៅ​ដល់​ខាងក្រៅដងព្រៃ ''[បើតាម​អដ្ឋកថា​ពន្យល់ថា ខាង​ក្នុង​ គឺព្រៃ​ដែល​នៅ​ត្រង់​ចន្លោះទី​ដែល​ព្រះ​អង្គ​គង់ ។]'' ក៏​កើត​សេចក្តី​ត្រិះរិះ​ក្នុង​ចិត្ត​យ៉ាង​នេះ​ថា ប្រសិនជាអាត្មាអញ សួរប្រស្នាចំពោះ​ព្រះ​សមណគោតម បើ​ព្រះ​សមណគោតម ​ពោល​យ៉ាង​នេះ​ ​នឹង​អាត្មាអញ ​ក្នុង​ប្រស្នា​នោះ​ថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រស្នានុ៎ះ ​អ្នក​មិន​ត្រូវសួរ​យ៉ាង​នេះ​ទេ ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ធម្មតាប្រស្នាបែបនុ៎ះ គេគួរសួរ​យ៉ាង​នេះ​វិញ (បើដូច្នោះ) បរិសទ្យ​នេះ​ មុខជា​នឹង​មើល​ងាយ​អាត្មាអញ ​ដោយ​ហេតុ​នោះ​ ថាសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ជា​មនុស្ស​ល្ងង់ខ្លៅ ​មិន​ឈ្លាសវៃ ​មិន​អាច​ដើម្បី​នឹង​សួរប្រស្នាចំពោះ​ព្រះ​សមណគោតម ​ដោយ​យោបល់​បាន​ បរិសទ្យ​នេះ​ បើ​មើល​ងាយ​បុគ្គលណា​ហើយ​ យស​របស់​បុគ្គល​នោះ​ គប្បី​សាប​សូន្យ យស​របស់​បុគ្គលណា ​ដែល​សាប​សូន្យ​ហើយ​ ភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​បុគ្គល​នោះ​ គប្បី​សាប​សូន្យ​ដែរ​ ដ្បិតភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​យើង​ សុទ្ធតែ​បាន​ដោយ​យស ​មួយ​ទៀត បើ​ព្រះ​សមណគោតម សួរប្រស្នា​នឹង​អាត្មាអញ ៗ មុខជា​នឹង​ធ្វើ​ព្រះ​ទ័យ​របស់​ព្រះ​អង្គ​ ​ឲ្យ​ត្រេកអរ​ដោយ​បញ្ហា​វេយ្យាករណ៍​នោះ​មិន​បាន​ទេ បើ​ព្រះ​សមណគោតម ​ពោល​នឹង​អាត្មាអញ​ក្នុង​ប្រស្នា​នោះ​ ​យ៉ាង​នេះ​ថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រស្នានុ៎ះ ​អ្នក​មិន​ត្រូវ​ឆ្លើយ​យ៉ាង​នេះ​ទេ ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ធម្មតា ប្រស្នាបែបនុ៎ះ គេគួរ​ឆ្លើយ​យ៉ាង​នេះ​វិញ​ទេ​តើ​ (បើដូច្នេះ) បរិសទ្យ​នេះ​ មុខជា​នឹង​មើល​ងាយ​អាត្មាអញ ​ដោយ​ហេតុ​នោះ​ ថាសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ជា​មនុស្ស​ល្ងង់ខ្លៅ ​មិន​ឈ្លាសវៃ ​មិន​អាច​ដើម្បី​ធ្វើ​ព្រះ​ទ័យ​របស់​ព្រះ​សមណគោតម ​ឲ្យ​ត្រេកអរ​ដោយ​បញ្ហា​វេយ្យាករណ៍ទេ បរិសទ្យ​នេះ​ បើ​មើល​ងាយ​បុគ្គលណា​ហើយ​ យស​របស់​បុគ្គល​នោះ​ គប្បី​សាប​សូន្យ យស​របស់​បុគ្គលណា ​សាប​សូន្យ​ហើយ​ ភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​បុគ្គល​នោះ​ ក៏គប្បី​សាប​សូន្យ​ដែរ​ ដ្បិតភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​យើង​ សុទ្ធតែ​បាន​ដោយ​យស ​មួយ​វិញទៀត បើអាត្មាអញ ​បាន​ទៅ​ដល់​ទីជិត​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ តែ​មិន​ទាន់​បាន​ឃើញ​ព្រះ​សមណគោតម​នៅ​ឡើយ​ ក៏ស្រាប់តែត្រឡប់​មក​វិញ បរិសទ្យ​នេះ​ មុខជា​នឹង​មើល​ងាយ​អាត្មាអញ ​ដោយ​ហេតុ​នោះ​ ថា សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ជា​មនុស្ស​ល្ងង់ខ្លៅ ​មិន​ឈ្លាសវៃ ​មាន​មានះរឹងត្អឹង ខ្លាច ​មិន​ហ៊ាន​ចូល​ទៅគាល់​ព្រះ​សមណគោតមទេ ​មិន​សមបើសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​ចូល​មក​ដល់​ទីជិត​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ ​មិន​ទាន់​បាន​ឃើញ​ព្រះ​សមណគោតម​នៅ​ឡើយ​ ក៏ស្រាប់តែត្រឡប់​មក​វិញសោះ បរិសទ្យ​នេះ​ បើ​មើល​ងាយ​បុគ្គលណា​ហើយ​ យស​របស់​បុគ្គល​នោះ​ គប្បី​សាប​សូន្យ យស​របស់​បុគ្គលណា ​សាប​សូន្យ​ហើយ​ ភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​បុគ្គល​នោះ​ ក៏គប្បី​សាប​សូន្យ​ដែរ​ ដ្បិតភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​យើង​ សុទ្ធតែ​បាន​ដោយ​យស ។ [១៨៤] លំដាប់​នោះ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ដើរ​ចូល​សំដៅទៅ​ត្រង់​ទី ​ដែល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគគង់ លុះ​ចូល​ទៅ​ដល់​ហើយ​ ក៏​ពោល​ពាក្យរាក់ទាក់ សំណេះសំណាល ទៅរក​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ លុះបញ្ចប់ពាក្យ​ដែល​គួររីករាយ ​និង​ពាក្យ​ដែល​គួររលឹក ល្មម​ឲ្យ​កើត​សេចក្តី​ស្និទ្ធស្នាល​ហើយ​ ក៏អង្គុយ​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ ។ ចំណែកខាងព្រាហ្មណ៍ គហបតី​ទាំង​ឡាយ​អ្នក​ក្រុង​ចម្បា ​ពួក​ខ្លះក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ហើយ​អង្គុយ​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ ​ពួក​ខ្លះ​ពោល​ពាក្យរាក់ទាក់ សំណេះសំណាល ទៅរក​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ លុះបញ្ចប់ពាក្យ​ដែល​គួររីករាយ ​និង​ពាក្យ​ដែល​គួររលឹក ល្មម​ឲ្យ​កើត​សេចក្តី​ស្និទ្ធស្នាល​ហើយ​ ក៏អង្គុយ​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ ​ពួក​ខ្លះប្រណម្យអញ្ជលី ឆ្ពោះទៅរក​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ហើយ​អង្គុយ​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ ​ពួក​ខ្លះប្រកាសនាម ​និង​គោត្រ (​របស់​ខ្លួន) ​ហើយ​អង្គុយ​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ ​ពួក​ខ្លះអង្គុយស្ងៀម ​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ ។ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ អង្គុយត្រិះរិះនូវហេតុ​មាន​ប្រមាណ​ច្រើន​ ​ក្នុង​ទី​នោះ​ ដូច្នេះថា ​ប្រសិន​បើ​អាត្មាអញ សួរប្រស្នា​នឹង​ព្រះ​សមណគោតម បើ​ព្រះ​សមណគោតម ​ពោល​យ៉ាង​នេះ​ ​នឹង​អាត្មាអញ ​ក្នុង​ប្រស្នា​នោះ​ថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រស្នានុ៎ះ ​អ្នក​មិន​ត្រូវសួរ​យ៉ាង​នេះ​ទេ ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ធម្មតាប្រស្នាបែបនុ៎ះ គេគួរសួរ​យ៉ាង​នេះ​វិញ​ទេ​តើ​ បរិសទ្យ​នេះ​ មុខជា​នឹង​មើល​ងាយ​អាត្មាអញ ​ដោយ​ហេតុ​នោះ​ថា សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ជា​មនុស្ស​ល្ងង់ខ្លៅ ​មិន​ឈ្លាសវៃ ​មិន​អាច​នឹង​សួរប្រស្នា​នឹង​ព្រះ​សមណគោតម ​ដោយ​យោបល់​បាន​ បរិសទ្យ​នេះ​ បើ​មើល​ងាយ​បុគ្គលណា​ហើយ​ យស​របស់​បុគ្គល​នោះ​ គប្បី​សាប​សូន្យ យស​របស់​បុគ្គលណា ​សាប​សូន្យ​ហើយ​ ភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​បុគ្គល​នោះ​ ក៏គប្បី​សាប​សូន្យ​ដែរ​ ដ្បិតភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​យើង​ សុទ្ធតែ​បាន​ដោយ​យស ​មួយ​វិញទៀត បើ​ព្រះ​សមណគោតម សួរប្រស្នា​នឹង​អាត្មាអញ ៗ មុខជាធ្វើ​ព្រះ​ទ័យ​របស់​ព្រះ​អង្គ​ ​ឲ្យ​ត្រេកអរ​ដោយ​បញ្ហា​វេយ្យាករណ៍​មិន​បាន​ឡើយ​ បើ​ព្រះ​សមណគោតម ​ពោល​នឹង​អាត្មាអញ ​ក្នុង​ប្រស្នា​នោះ​ថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រស្នានុ៎ះ ​អ្នក​មិន​ត្រូវ​ឆ្លើយ​យ៉ាង​នេះ​ទេ ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ធម្មតា ប្រស្នាបែបនុ៎ះ គេគួរ​ឆ្លើយ​យ៉ាង​នេះ​វិញ​ទេ​តើ​ បរិសទ្យ​នេះ​ មុខជា​នឹង​មើល​ងាយ​អាត្មាអញ ​ដោយ​ហេតុ​នោះ​ថា សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ជា​មនុស្ស​ល្ងង់ខ្លៅ ​មិន​ឈ្លាសវៃ ​មិន​អាច​ធ្វើ​ព្រះ​ទ័យ​របស់​ព្រះ​សមណគោតម ​ឲ្យ​ត្រេកអរ​ដោយ​បញ្ហា​វេយ្យាករណ៍​បាន​ បរិសទ្យ​នេះ​ បើ​មើល​ងាយ​បុគ្គលណា​ហើយ​ យស​របស់​បុគ្គល​នោះ​ គប្បី​សាប​សូន្យ យស​របស់​បុគ្គលណា ​សាប​សូន្យ​ហើយ​ ភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​បុគ្គល​នោះ​ គប្បី​សាប​សូន្យ​ដែរ​ ដ្បិតភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​យើង​ សុទ្ធតែ​បាន​ដោយ​យស ឱធ្វើម្តេចហ្ន៎ ​នឹង​បាន​ព្រះ​សមណគោតម សួរប្រស្នា​នឹង​អាត្មាអញ ​ត្រង់​ត្រៃវេទ ​ដែល​អាត្មាអញ​បាន​សិក្សា​មក​ ​អំពី​សំណាក់អាចារ្យ​របស់​ខ្លួនអេះ អាត្មាអញ មុខជា​នឹង​ធ្វើ​ព្រះ​ទ័យ​នៃ​ព្រះ​សមណគោតម ​ឲ្យ​ត្រេកអរ​ដោយ​បញ្ហា​វេយ្យាករណ៍​បាន​ដោយ​ពិត ។ [១៨៥] គ្រា​នោះ​ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ជ្រាប​សេចក្តី​ត្រិះរិះ​ក្នុង​ចិត្ត​របស់​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​ដោយ​ព្រះ​ហឫទ័យ​ហើយ​ ក៏​ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​យ៉ាង​នេះ​ថា សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍​នេះ​ ចង្អៀតចង្អល់ ព្រោះតែគំនិត​របស់​ខ្លួន បើដូច្នោះ គួរតថាគត សួរប្រស្នា​នឹង​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍​ត្រង់​ត្រៃវេទ ​ដែល​គាត់​បាន​សិក្សា ​មក​អំពី​សំណាក់អាចារ្យ ​របស់​ខ្លួន (​ឲ្យ​ត្រូវតាមបំណងចុះ) ។ លំដាប់​នោះ​ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់សួរសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ចុះ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍បញ្ញត្ត​មនុស្ស​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ប៉ុន្មាន ថាជាព្រាហ្មណ៍ (​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ប៉ុន្មាន) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង ។ គ្រា​នោះ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​មាន​សេចក្តី​ត្រិះរិះដូច្នេះថា ឱហ្ន៎ អាត្មាអញ ​មាន​សេចក្តី​ប្រាថ្នា ​សេចក្តី​ប៉ុនប៉ង ​សេចក្តី​ពេញចិត្ត ​សេចក្តី​ប្រុងទុកណា រួច​មក​ហើយ​ថា ឱធ្វើម្តេចហ្ន៎ ​នឹង​បាន​ព្រះ​សមណគោតម សួរប្រស្នា​នឹង​អាត្មាអញ ​ត្រង់​ត្រៃវេទ ​ដែល​អាត្មាអញ​បាន​សិក្សា​មក​ ​អំពី​សំណាក់អាចារ្យ​របស់​ខ្លួន អាត្មាអញ ​នឹង​ធ្វើ​ព្រះ​ទ័យ​នៃ​ព្រះ​សមណគោតម ​ឲ្យ​ត្រេកអរ ​ដោយ​បញ្ហា​វេយ្យាករណ៍​បាន​ដោយ​ពិត ក៏ឥឡូវ​នេះ​ ​ព្រះ​សមណគោតម សួរប្រស្នា​នឹង​អាត្មាអញ ​ត្រង់​ត្រៃវេទ ​ដែល​អាត្មាអញ​បាន​សិក្សា​មក​ ​អំពី​សំណាក់អាចារ្យ​របស់​ខ្លួន ត្រូវចំ​សេចក្តី​ប្រាថ្នាអញ​នោះ​ហើយ​ អាត្មាអញ មុខជាធ្វើ​ព្រះ​ទ័យ​នៃ​ព្រះ​សមណគោតម ​ឲ្យ​ត្រេកអរ ​ដោយ​បញ្ហា​វេយ្យាករណ៍​បាន​ដោយ​ពិត ។ ==== បញ្ញត្តិ​របស់​ព្រាហ្មណ៍​ ==== [១៨៦] លំដាប់​នោះ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ក៏បង្ហើបខ្លួន អើត​មើល​បរិសទ្យ ​ហើយ​ក្រាបបង្គំទូល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ រមែងបញ្ញត្ត​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ ៥  ថាជាព្រាហ្មណ៍ (​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ ៥ ​នោះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង ​អង្គ​ទាំង​ ៥ ​នោះ​ តើដូចម្តេច ? បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ព្រាហ្មណ៍​ក្នុង​លោក​នេះ​ ១. ​មាន​ជាតិ​ដ៏​ល្អ​ទាំង​ពីរចំណែក គឺចំណែកខាងមាតា ​និង​ចំណែកខាងបិតា ​កើត​អំពី​ផ្ទៃ​ដ៏​បរិសុទ្ធស្អាត ដរាប​អំពី​តំណ​នៃ​ជីដូនជីតា ជា​គម្រប់​ ៧ ​មក​ ​មិន​ដែល​មាន​នរណា​ពោល​ទោស តិះដៀស ​ដោយ​ពោល​ដល់​ជាតិ​កំណើត ២. ជា​អ្នក​រាយ​មន្ត​ ចេះចាំ​មន្ត​ ជា​អ្នក​ដល់​នូវត្រើយ​នៃ​ត្រៃវេទ ព្រម​ទាំង​គម្ពីរនិឃណ្ឌុ គម្ពីរកេតុភៈ អក្ខរប្បភេទ គឺសិក្ខា ​និង​និរុត្តិ ​ដែល​មាន​គម្ពីរឥតិហាសៈ ជា​គម្រប់​ ៥  ជា​អ្នក​ស្គាល់បទ ​និង​វេយ្យាករណ៍ ជា​អ្នក​មិន​ឱនថយ គឺស្ទាត់ជំនាញ ​ក្នុង​លោកាយតសាស្ត្រ ​និង​មហាបុរិសលក្ខណព្យាករណសាស្ត្រ ៣. ជា​អ្នក​មាន​រូបល្អ គួរ​ឲ្យ​ពិតពិល រមិល​មើល​ គួរ​ឲ្យ​ជ្រះថ្លា ប្រកប​ដោយ​សម្បុរ​ដ៏​ស្អាតក្រៃលែង ​មាន​សម្បុរ​ដ៏​ប្រសើរ ​មាន​សរីរៈស្រដៀង​នឹង​ព្រហ្ម ​មាន​សព៌ាង្គរាងកាយគួរ​ឲ្យ​ចង់​មើល​មិន​លែង ៤. ជា​អ្នក​មាន​សីល ​មាន​សីល​ដ៏​ចម្រើន​ ប្រកប​ដោយ​សីល​ដ៏​ចម្រើន​ ៥. ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​មាន​ប្រាជ្ញា ជាបុគ្គលទី១ ​ឬ​ទី២​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ​អ្នក​ទទួល​គ្រឿង​បូជា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ រមែងបញ្ញត្ត​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ទាំង​ ៥ ​នេះ​ឯង ថាជាព្រាហ្មណ៍ (​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ ៥ ​នេះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង ។ [១៨៧] ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់ថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ បណ្តា​អង្គ​ទាំង​ ៥ ប្រការ​នេះ​ ​អ្នក​អាច​លើក​អង្គ​មួយ​ចេញ ​ហើយ​បញ្ញត្ត​មនុស្ស​ ​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ ៤ ថាជាព្រាហ្មណ៍វិញ (​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ ៤ ​នោះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង តើ​បាន​ឬ​ទេ ? សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ទូលថា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​អាច​បញ្ញត្ត​បាន​ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ក៏បណ្តា​អង្គ​ទាំង​ ៥  ​យើង​លើក​អង្គ​ គឺសម្បុរចេញ ដ្បិតសម្បុរ ​នឹង​យក​ជាការពុំ​បាន​ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ព្រាហ្មណ៍ (​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ ៤ ​នោះ​) គឺជា ១. ​អ្នក​មាន​ជាតិ​ដ៏​ល្អ ​ទាំង​ពីរចំណែក គឺចំណែកខាងមាតា ​និង​ចំណែកខាងបិតា ​កើត​អំពី​ផ្ទៃ​ដ៏​បរិសុទ្ធស្អាត ដរាប​អំពី​តំណ​នៃ​ជីដូនជីតា ជា​គម្រប់​ ៧ ​មក​ ​មិន​ដែល​មាន​នរណា​ពោល​ទោស តិះដៀស ​ដោយ​ពោល​ដល់​ជាតិ​កំណើត​បាន​ ២. ជា​អ្នក​រាយ​មន្ត​ ចេះចាំ​មន្ត​ ជា​អ្នក​ដល់​នូវត្រើយ​នៃ​ត្រៃវេទ ព្រម​ទាំង​គម្ពីរនិឃណ្ឌុ គម្ពីរកេតុភៈ ព្រម​ទាំង​អក្ខរប្បភេទ គឺសិក្ខា ​និង​និរុត្តិ ​ដែល​មាន​គម្ពីរឥតិហាសៈ ជា​គម្រប់​ ៥  ជា​អ្នក​ស្គាល់បទ ​និង​វេយ្យាករណ៍ ជា​អ្នក​មិន​ឱនថយ គឺស្ទាត់ជំនាញ ​ក្នុង​លោកាយតសាស្ត្រ ​និង​មហាបុរិសលក្ខណព្យាករណសាស្ត្រ ៣. ជា​អ្នក​មាន​សីល ​មាន​សីល​ដ៏​ចម្រើន​ ប្រកប​ដោយ​សីល​ដ៏​ចម្រើន​ ៤. ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​មាន​ប្រាជ្ញា ជាបុគ្គលទី១ ​ឬ​ទី២ ​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ​អ្នក​ទទួលនូវ​គ្រឿង​បូជា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ បញ្ញត្ត​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ ៤ ​នេះ​ឯង ថាជាព្រាហ្មណ៍ (​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ ​៤ ​នេះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង ។ [១៨៨] ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់សួរថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ បណ្តា​អង្គ​ទាំង ​៤ ​នេះ​ ​អ្នក​អាច​លើក​អង្គ​មួយ​ចេញ ​ហើយ​បញ្ញត្ត​មនុស្ស​ ​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ៣ ថាជាព្រាហ្មណ៍វិញ (​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​៣​នោះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង តើ​បាន​ឬ​ទេ ? សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ទូលថា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​អាច​បញ្ញត្ត​បាន​ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ក៏បណ្តា​អង្គ​ទាំង ​៤ ​នេះ​ ​យើង​លើក​អង្គ​ គឺ​មន្ត​ចេញ ដ្បិត​មន្ត​ ​នឹង​ធ្វើអ្វី​កើត​ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ព្រាហ្មណ៍ (​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ ៣ ​នោះ​) គឺជា ១. ​អ្នក​មាន​ជាតិ​ដ៏​ល្អ ​ទាំង​ពីរចំណែក គឺចំណែកខាងមាតា ​និង​ចំណែកខាងបិតា ​កើត​អំពី​ផ្ទៃ​ដ៏​បរិសុទ្ធស្អាត ដរាប​អំពី​តំណ​នៃ​ជីដូនជីតា ជា​គម្រប់​ ៧ ​មក​ ​មិន​ដែល​មាន​នរណា​ពោល​ទោស តិះដៀស ​ដោយ​ពោល​ដល់​ជាតិ​កំណើត​បាន​ ២. ជា​អ្នក​មាន​សីល ​មាន​សីល​ដ៏​ចម្រើន​ ប្រកប​ដោយ​សីល​ដ៏​ចម្រើន​ ៣. ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​មាន​ប្រាជ្ញា ជាបុគ្គលទី១ ​ឬ​ទី២​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ​អ្នក​ទទួល​គ្រឿង​បូជា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ រមែងបញ្ញត្ត​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ ៣ ​នេះ​ឯង ថាជាព្រាហ្មណ៍ (​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ ៣ ​នេះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង ។ [១៨៩] ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់សួរថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ បណ្តា​អង្គ​ទាំង​ ៣ ​នេះ​ ​អ្នក​អាច​លើក​អង្គ​មួយ​ចេញ ​ហើយ​បញ្ញត្ត​មនុស្ស​ ​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ ២ ថាជាព្រាហ្មណ៍វិញ (​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ ២​ នោះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង តើ​បាន​ឬ​ទេ ? សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ទូលថា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​អាច​បញ្ញត្ត​បាន​ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ក៏បណ្តា​អង្គ​ទាំង​ ៣ ​នេះ​ ​យើង​លើក​អង្គ​ គឺ​ជាតិ​ចេញ ដ្បិត​ជាតិ​នឹង​ធ្វើអ្វី​កើត​ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ព្រាហ្មណ៍ (​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ ២ ​នោះ​) គឺជា '''១. ​អ្នក​មាន​សីល ​មាន​សីល​ដ៏​ចម្រើន​ ប្រកប​ដោយ​សីល​ដ៏​ចម្រើន'''​ '''២. ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​មាន​ប្រាជ្ញា ជាបុគ្គលទី១ ​ឬ​ទី២​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ​អ្នក​ទទួល​គ្រឿង​បូជា''' បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ រមែងបញ្ញត្ត​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ ២ ​នេះ​ឯង ថាជាព្រាហ្មណ៍ (​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ ២​ នេះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង ។ [១៩០] កាល​ដែល​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍​ពោល​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ ក៏​បាន​និយាយ​នឹង​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះថា សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ កុំនិយាយ​យ៉ាង​នេះ​ សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ កុំនិយាយ​យ៉ាង​នេះ​ឡើយ​ សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ និយាយបង្អាប់សម្បុរ និយាយបង្អាប់​មន្ត​ និយាយបង្អាប់​ជាតិ​ សោណទណ្ឌ​ដ៏​ចម្រើន​ បណ្តោយតាមវាទៈ​របស់​ព្រះ​សមណគោតម ​ដោយ​ចំណែក​មួយ​ហើយ​តើ ។ គ្រា​នោះ​ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់​នឹង​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ដូច្នេះថា បើ​អ្នក​ទាំង​ឡាយជាព្រាហ្មណ៍ ​មាន​សេចក្តី​យល់ឃើញថា សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ជា​មនុស្ស​ចេះដឹងតិចផង សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​ពោល​ពាក្យ​មិន​ពីរោះផង សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ជា​អ្នក​ឥតប្រាជ្ញាផង សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​មិន​ល្មម​នឹង​និយាយ​ឆ្លើយ​ឆ្លងពាក្យ​នេះ​ ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ​សមណគោតម​បាន​ផង សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ចូរឈប់ចុះ ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ ចូរនិយាយ​ឆ្លើយ​ឆ្លងជា​មួយ​នឹង​តថាគតវិញ តែបើ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ ជាព្រាហ្មណ៍ ​មាន​សេចក្តី​យល់ឃើញ​យ៉ាង​នេះ​ថា សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ជា​មនុស្ស​ចេះដឹង​ច្រើន​ផង សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​ពោល​ពាក្យពីរោះផង សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញផង សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ល្មម​នឹង​និយាយ​ឆ្លើយ​ឆ្លងពាក្យ​នេះ​ ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ​សមណគោតម​បាន​ផង ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ ចូរឈប់ចុះ ចូរ​ឲ្យ​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ និយាយ​ឆ្លើយ​ឆ្លងជា​មួយ​នឹង​តថាគតវិញ ។ [១៩១] កាល​ដែល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​បាន​ក្រាបបង្គំទូល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគដូច្នេះថា សូម​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ បង្អង់សិនចុះ សូម​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​គង់ស្ងៀមចុះ ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ ​នឹង​ធ្វើនូវពាក្យតបត ប្រកប​ដោយ​ហេតុ ​ដល់​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​វិញ ។ លំដាប់​នោះ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​បាន​និយាយ​នឹង​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ដូច្នេះថា នែ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ ​អ្នក​ទាំង​ឡាយកុំ​ពោល​យ៉ាង​នេះ​ឡើយ​ នែ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ ​អ្នក​ទាំង​ឡាយកុំ​ពោល​យ៉ាង​នេះ​ថា សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍​ដ៏​ចម្រើន​ និយាយបង្អាប់សម្បុរ និយាយបង្អាប់​មន្ត​ និយាយបង្អាប់​ជាតិ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍​ដ៏​ចម្រើន​ បណ្តោយតាមវាទៈ​របស់​ព្រះ​សមណគោតម ​ដោយ​ចំណែក​មួយ​ដូច្នេះ​ឡើយ​ ​ម្នាល​អ្នក​ដ៏​ចម្រើន​ទាំង​ឡាយ ​ខ្ញុំ​មិន​មែន​និយាយបង្អាប់សម្បុរ ​ឬ​មន្ត​ ​និង​ជាតិ​ទេ ។ ==== គុណសម្បត្តិ​របស់​អង្គកៈ ==== [១៩២] សម័យ​នោះ​ឯង ​មាន​មាណព (​មនុស្ស​ជំទង់) ម្នាក់​ឈ្មោះ​អង្គ​កៈ ត្រូវជាក្មួយសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ អង្គុយ​ក្នុង​ពួក​បរិសទ្យ​នោះ​ដែរ​ ។ លំដាប់​នោះ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​បាន​និយាយ​នឹង​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ដូច្នេះថា ​អ្នក​ដ៏​ចម្រើន​ទាំង​ឡាយ ​បាន​ឃើញមាណព ​ឈ្មោះ​អង្គ​កៈ​នេះ​ ជាក្មួយ​យើង​ដែរ​ឬ​ទេ ។ ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ ក៏​ឆ្លើយ​ថា បពិត្រលោក​ដ៏​ចម្រើន​ ​បាន​ឃើញ​ដែរ​ បពិត្រលោក​ដ៏​ចម្រើន​ ​អង្គ​កមាណព ​មាន​រូបល្អ គួរពិតពិល រមិល​មើល​ គួរជ្រះថ្លា ប្រកប​ដោយ​សម្បុរ​ដ៏​ល្អក្រៃលែង ​មាន​សម្បុរ​ដ៏​ប្រសើរ ​មាន​សរីរៈស្រដៀង​នឹង​ព្រហ្ម ​មាន​សព៌ាង្គរាងកាយ គួរ​ឲ្យ​ចង់​មើល​មិន​លែង ​ក្នុង​បរិសទ្យ​នេះ​ រក​អ្នក​ណា​ឲ្យ​មាន​សម្បុរស្មើ​នឹង​អង្គ​កមាណព​នេះ​ គ្មាន​ឡើយ​ លើកលែងតែ​ព្រះ​សមណគោតមចេញ ។ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍​ពោល​ថា ​ម្នាល​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ ​អង្គ​កមាណព ជា​អ្នក​រាយ​មន្ត​ ចេះចាំ​មន្ត​ ជា​អ្នក​ដល់​នូវត្រើយ​នៃ​ត្រៃវេទ ព្រម​ទាំង​គម្ពីរនិឃណ្ឌុ គម្ពីរកេតុភៈ អក្ខរប្បភេទ គឺសិក្ខា ​និង​និរុត្តិ ​ដែល​មាន​គម្ពីរឥតិហាសៈ ជា​គម្រប់​ ៥  ជា​អ្នក​ចាំស្ទាត់នូវបទ ​និង​វេយ្យាករណ៍ ជា​អ្នក​ស្ទាត់ជំនាញ ​ក្នុង​លោកាយតសាស្ត្រ ​និង​មហាបុរិសលក្ខណព្យាករណសាស្ត្រ ឯ​ខ្ញុំ​ជា​អ្នក​បង្រៀន​មន្ត​ ​ដល់​វា ​ម្នាល​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ ឯ​អង្គ​កមាណព ​មាន​ជាតិ​ដ៏​ល្អ​ទាំង​ពីរចំណែក គឺចំណែកខាងមាតា ​និង​ចំណែកខាងបិតា ​កើត​អំពី​ផ្ទៃ​ដ៏​បរិសុទ្ធស្អាត ដរាប​អំពី​តំណ​នៃ​ជីដូនជីតាជា​គម្រប់​ ៧ ​មក​ ​មិន​ដែល​មាន​នរណា​មួយ​ពោល​ទោស តិះដៀល ​ដោយ​ពោល​ដល់​ជាតិ​កំណើត​បាន​ ​ខ្ញុំ​ក៏ស្គាល់មាតាបិតា​របស់​វា ​ម្នាល​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ តែ​អង្គ​កមាណពសម្លាប់សត្វខ្លះ ​យក​ទ្រព្យ​ដែល​គេ​មិន​បាន​ឲ្យ​ខ្លះ ប្រព្រឹត្តខុស​ក្នុង​ភរិយា​អ្នក​ដទៃខ្លះ និយាយកុហកខ្លះ ផឹកទឹកស្រវឹងខ្លះ ឥឡូវ បើលើក​យក​សេចក្តី​នេះ​មក​និយាយ វណ្ណៈ ​នឹង​យក​ជាការអ្វី​បាន​ ​មន្ត​ ​នឹង​យក​ជាការអ្វី​បាន​ ​ជាតិ​ ​នឹង​យក​ជាការអ្វី​បាន​ ​ម្នាល​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ ព្រាហ្មណ៍ (​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ ២) គឺជា​ '''១. អ្នក​មាន​សីល ​មាន​សីល​ដ៏​ចម្រើន​ ប្រកប​ដោយ​សីល​ដ៏​ចម្រើន'''​ '''២. ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​មាន​ប្រាជ្ញា ជាបុគ្គលទី១ ​ឬ​ទី២ ​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ​អ្នក​ទទួល​គ្រឿង​បូជា'''​ ម្នាល​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ រមែងបញ្ញត្ត​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ ២​ នេះ​ឯង ថាជាព្រាហ្មណ៍ (​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ ​២ ​នេះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង ។ [១៩៣] ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់សួរថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ បណ្តា​អង្គ​ទាំង​ ២​ នេះ​ ​អ្នក​អាច​លើក​អង្គ​មួយ​ចេញ ​ហើយ​បញ្ញត្ត​មនុស្ស​ ​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ​មួយ ថាជាព្រាហ្មណ៍វិញ (​ទាំង​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​តែ​មួយ​នោះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង តើ​បាន​ឬ​ទេ ? សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ក្រាបបង្គំទូលថា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​អង្គ​ទាំង​ ២ ​នេះ​ ​នឹង​លើក​អង្គ​ណា​មួយ​ចេញ​មិន​បាន​ទេ ។ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ '''<u>ដ្បិតប្រាជ្ញា រមែងជំរះសីល​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ សីលសោត​ក៏រមែងជំរះប្រាជ្ញា​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ដែរ</u>'''​ ។ សីល​នៅ​ត្រង់​ណា ប្រាជ្ញាក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ ប្រាជ្ញា​នៅ​ត្រង់​ណា សីលក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ដែរ​ ។ ​អ្នក​មាន​សីល ក៏​មាន​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា ក៏​មាន​សីល ។ ឯសីល​និង​ប្រាជ្ញាប្រាកដ ជាគុណធម៌ប្រសើរ​ក្នុង​លោក ។ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ បុគ្គលលាងដៃ ​ដោយ​ដៃក្តី លាងជើង ​ដោយ​ជើងក្តី ​សេចក្តី​នេះ​ ​មាន​ឧបមា​យ៉ាង​ណាមិញ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ មាឧបមេយ្យដូចជា ប្រាជ្ញា​រមែងជំរះសីល​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ សីលសោត​ក៏រមែងជំរះប្រាជ្ញា​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ដែរ​ ។ សីល​នៅ​ត្រង់​ណា ប្រាជ្ញាក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ ប្រាជ្ញា​នៅ​ត្រង់​ណា សីលក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ដែរ​ ។ ​អ្នក​មាន​សីល ក៏​មាន​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា ក៏​មាន​សីល ។ ឯ'''<u>សីល​និង​ប្រាជ្ញា​នេះ​ ​អ្នក​ប្រាជ្ញតែង​ពោល​ថាជាគុណធម៌​ដ៏​ប្រសើរ​ក្នុង​លោក ។</u>''' [១៩៤] ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់តបថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ​សេចក្តី​នុ៎ះ​យ៉ាង​ហ្នឹង​ហើយ​ ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ​សេចក្តី​នុ៎ះ​យ៉ាង​ហ្នឹង​ហើយ​ ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ '''<u>ដ្បិតប្រាជ្ញា រមែងជំរះសីល​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ សីលសោត ក៏រមែងជំរះប្រាជ្ញា​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ដែរ</u>'''​ សីល​នៅ​ត្រង់​ណា ប្រាជ្ញាក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ ប្រាជ្ញា​នៅ​ត្រង់​ណា សីលក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ដែរ​ ​អ្នក​មាន​សីល ក៏​មាន​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា ក៏​មាន​សីល ឯសីល​និង​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​ប្រាជ្ញ តែង​ពោល​ថាជាគុណធម៌​ដ៏​ប្រសើរ​ក្នុង​លោក ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ បុគ្គលលាងដៃ​ដោយ​ដៃក្តី លាងជើង​ដោយ​ជើងក្តី ​សេចក្តី​នេះ​ ​មាន​ឧបមា​យ៉ាង​ណាមិញ ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ​មាន​ឧបមេយ្យដូចជាប្រាជ្ញា រមែងជំរះសីល​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ សីលសោត ក៏រមែងជំរះប្រាជ្ញា​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ដែរ​ សីល​នៅ​ត្រង់​ណា ប្រាជ្ញាក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ ប្រាជ្ញា​នៅ​ត្រង់​ណា សីលក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ដែរ​ ​អ្នក​មាន​សីល ក៏​មាន​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា ក៏​មាន​សីល ឯសីល​និង​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​ប្រាជ្ញ តែង​ពោល​ថាជាគុណធម៌​ដ៏​ប្រសើរ​ក្នុង​លោក ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ចុះសីល​នោះ​ដូចម្តេច ប្រាជ្ញា​នោះ​ដូចម្តេច ។ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ក្រាបបង្គំទូលថា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​គ្រាន់តែ​បាន​ដឹងថា សីល ​និង​ប្រាជ្ញាប៉ុណ្ណេះ ឯ​ត្រង់​សេចក្តី​អធិប្បាយ (​មិន​ដឹងថា) ដូចម្តេចទេ សូម​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ទ្រង់​ត្រាស់បំភ្លឺ​សេចក្តី​អធិប្បាយ ​នៃ​ភាសិតនុ៎ះ​ឲ្យ​ទាន ។ [១៩៥] ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់ថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ បើដូច្នោះ ចូរ​អ្នក​ប្រុងស្តាប់ ចូរ​អ្នក​យក​ចិត្តទុកដាក់​ឲ្យ​ប្រពៃចុះ តថាគត​នឹង​សំដែងប្រាប់ ។ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ទទួល​ព្រះ​ពុទ្ធដីកា​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគថា ​យ៉ាង​ហ្នឹង​ហើយ​ ​ព្រះ​អង្គ​ ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់ពាក្យ​នេះ​ថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ​ព្រះ​តថាគត​បាន​'''កើតឡើង ក្នុងលោកនេះ ជាបុគ្គលឆ្ងាយចាកសេចក្តីសៅហ្មងគ្រប់​យ៉ាង ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួង ដោយប្រពៃ ចំពោះព្រះអង្គ បរិបូណ៌​ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ គឺសេចក្តីចេះដឹង និងក្រឹត្យ ដែលបុគ្គល​គប្បីប្រព្រឹត្ត មានដំណើរល្អ ជ្រាប​ច្បាស់នូវត្រៃលោក ប្រសើរដោយសីលាទិគុណ រកបុគ្គលណាមួយស្មើគ្មាន ជាអ្នក​ទូន្មាន​នូវបុរស ដែលគួរទូន្មានបាន ជាគ្រូនៃទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច​ធម៌ លែងវិលត្រឡប់មកកាន់ភពថ្មីទៀត ព្រះតថាគតនោះ បានត្រាស់ដឹង បានធ្វើឲ្យ​ជាក់​ច្បាស់ដោយព្រះអង្គឯង ហើយញុំាង​លោកនេះ ព្រមទាំង​ទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទាំងមនុស្សជាសម្មតិទេព និង​មនុស្ស​ដ៏សេស ឲ្យ​ត្រាស់ដឹងផង ។''' ព្រះអង្គទ្រង់សំដែង​ធម៌ មានលំអបទដើម លំអបទកណ្តាល និងលំអបទចុង ជាធម៌បរិបូណ៌​ដោយអត្ថ និងព្យញ្ជនៈ ទ្រង់ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយធម៌ ដ៏​បរិសុទ្ធបរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ទាំងអស់ ។ បុគ្គលជាគហបតិក្តី ជាបុត្តនៃគហបតិក្តី បុគ្គល​ដែល​មកកើតខាងក្រោយ ក្នុងត្រកូល​ឯណានីមួយក្តី រមែង​ស្តាប់នូវធម៌នោះ ។ លុះបុគ្គលនោះ បានស្តាប់នូវធម៌នោះហើយ រមែងបាន​ចំពោះ​នូវជំនឿក្នុងព្រះតថាគត ។ លុះបុគ្គល​នោះ ប្រកបដោយ​កិរិយា​បានចំពោះ​នូវជំនឿដូច្នោះហើយ រមែងពិចារណាថា ការនៅគ្រប់គ្រង​ផ្ទះ ចង្អៀត (ពេកណាស់) ជាផ្លូវនៃធុលី គឺរាគាទិក្កិលេស (មានតែ) បព្វជ្ជា ទើបមានពេល​ទំនេរច្រើន ព្រហ្មចរិយធម៌នេះ បុគ្គល​ដែលនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ មិនងាយនឹងប្រព្រឹត្ត​ឲ្យបរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ ឲ្យបរិសុទ្ធស្អាតដូចជាស័ង្ខ ដែលគេខាត់ហើយទេ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ កោរសក់ និងពុកមាត់ ពុកចង្កា ស្លៀក​ដណ្តប់​សំពត់​កាសាយៈ​ចេញ​ចាកផ្ទះ ហើយចូលទៅកាន់ផ្នួស ។ សម័យ​ខាង​ក្រោយមក បុគ្គលនោះ ក៏លះបង់​នូវ​គំនរ​នៃ​ភោគៈ​តិចក្តី លះបង់នូវ​គំនរនៃភោគៈ​ច្រើនក្តី លះបង់​នូវញាតិវង្ស​តិចក្តី លះបង់​នូវ​ញាតិ​វង្សច្រើនក្តី ហើយកោរសក់ និងពុកមាត់ ពុកចង្កា ស្លៀក​ដណ្តប់​សំពត់​កាសាយៈ ចេញចាកផ្ទះ ហើយចូលទៅកាន់ផ្នួស ។ លុះ​បុគ្គល​នោះ បានបួស​យ៉ាងនេះហើយ ក៏​សង្រួម​តាមបាតិមោក្ខសំវរៈ គ្រប់ឥរិយាបថ បរិបូណ៌ដោយអាចារៈ និងគោចរៈ ជាអ្នក​ឃើញភ័យ​ក្នុងទោសទាំងឡាយ ត្រឹមតែបន្តិចបន្តួច សមាទានសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទទាំង​ឡាយ ប្រកបដោយកាយកម្ម និងវចីកម្មជាកុសល មានអាជីវៈដ៏បរិសុទ្ធ ជាអ្នកបរិបូណ៌​ដោយសីល រក្សាទ្វារ​ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ប្រកបដោយ​សតិ និងសម្បជញ្ញៈ ជាអ្នក​សន្តោស ។ ==== ចូឡសីល ==== ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល (នោះ) ដូចម្តេចខ្លះ ? បពិត្រ​មហារាជ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ លះបង់បាណាតិបាត ជាអ្នកវៀរស្រឡះ​ចាក'''បាណាតិបាត''' មានដំបងដាក់ចុះហើយ មានគ្រឿង​សស្ត្រាដាក់ចុះហើយ មានសេចក្តីខ្មាសបាប បរិបូណ៌​ដោយសេចក្តី​អាណិត ជាអ្នកអនុគ្រោះដោយប្រយោជន៍ ដល់សត្វ​មានជីវិតទាំងពួង ។ នេះ​ជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ភិក្ខុលះបង់'''អទិន្នាទាន''' ជាអ្នកវៀរស្រឡះ​ចាកអទិន្នាទាន កាន់​យកតែ​វត្ថុ​ដែលគេឲ្យ ចង់បានតែវត្ថុដែលគេឲ្យ មានខ្លួន​ដ៏ស្អាត មិនមែនជា​មនុស្ស​ល្មួច ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ភិក្ខុលះបង់អព្រហ្មចរិយៈ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏​ប្រសើរ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តឆ្ងាយ ជាអ្នកវៀរចាកមេថុនធម្ម ដែលជាធម៌​របស់អ្នកស្រុក ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ភិក្ខុលះបង់'''មុសាវាទ''' ជាអ្នកវៀរស្រឡះ​ចាកមុសាវាទ ពោលតែពាក្យពិត តនូវពាក្យពិត ដោយពាក្យពិត ជាអ្នកមានសំដីនឹង មានពាក្យដែលគេ​គប្បីជឿ មិនបានពោល​បំភ្លាត់​សត្វលោក ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ភិក្ខុលះបង់'''បិសុណាវាចា''' ជាអ្នកវៀរស្រឡះ​ចាកបិសុណាវាចា ឮអំពីទីនេះ មិនបានយក​ទៅ​ប្រាប់​ក្នុងទីឯណោះ ដើម្បីបំបែក​នូវជនទាំងឡាយនេះ ឬឮក្នុងទីឯណោះ មិនបាន​យក​មកប្រាប់ដល់ជនទាំងឡាយនេះ ដើម្បី​បំបែកនូវ​ជនទាំងឡាយឯណោះ ជាអ្នក​ផ្សះផ្សានូវជនទាំងឡាយ ដែលបែកគ្នាហើយ ឬឲ្យកម្លាំងថែម​ដល់ពួកជន ដែលជា​នឹងគ្នា​ហើយ មានសេចក្តីព្រមព្រៀងគ្នាជាទីត្រេកអរ ត្រេកអរតែក្នុងសេចក្តីព្រមព្រៀងគ្នា រីករាយ​តែក្នុងសេចក្តីព្រមព្រៀងគ្នា ជាអ្នកនិយាយតែវាចាដែល​ជាគ្រឿង​ធ្វើនូវ​សេចក្តី​ព្រមព្រៀងគ្នា ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ភិក្ខុលះបង់'''ផរុសវាចា''' ជាអ្នកវៀរស្រឡះ​ចាកផរុសវាចា ក៏វាចាណាដែលមិនមានទោស នាំមកនូវសេចក្តីសុខដល់ត្រចៀក (អ្នកដទៃ) ជាពាក្យគួរឲ្យកើតសេចក្តីស្រឡាញ់ ជាពាក្យគួរ​តម្កល់​ទុកក្នុងហឫទ័យ ជាសំដី​របស់អ្នកក្រុង ជាពាក្យជាទីត្រេកអរនៃជនច្រើនគ្នា ជាទីគាប់ចិត្ត​នៃជនច្រើនគ្នា តែងពោល​នូវវាចាមានសភាពដូច្នោះ ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ភិក្ខុលះបង់​សម្ផប្បលាបៈ ជាអ្នកវៀរស្រឡះ​ចាក'''សម្ផប្បលាបៈ''' ជាអ្នកពោលនូវពាក្យ​ក្នុង​កាលគួរ ពោល​នូវពាក្យពិត ពោលនូវអត្ថ ពោលនូវ​ធម៌ ពោលនូវ​វិន័យ ពោលនូវ​ពាក្យ​គួរតម្កល់​ទុក​ក្នុងហឫទ័យ ជាពាក្យ​ប្រកបដោយ​គ្រឿង​អាង ជាពាក្យ​មានកំណត់ ជាពាក្យ​ប្រកប​ដោយ​ប្រយោជន៍ តាមកាលដ៏គួរ ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ភិក្ខុវៀរស្រឡះ​ចាក​ការធ្វើ​'''ពីជគាម និងភូតគាម''' [វត្ថុដែល​មានពូជដុះឡើងបាន តែមិនដុះ​ជាប់នឹង​ផែនដី មានគ្រាប់ឈើជាដើម ហៅថាពីជគាម, ឈើ ស្មៅជាដើម ដែលដុះ​ជាប់នឹងផែនដី ហៅថា ភូតគាម ។] ឲ្យវិនាស ។ ជាអ្នកបរិភោគ​ភត្តតែ១ពេល វៀរបរិភោគ​ក្នុងរាត្រី វៀរបរិភោគ​ក្នុងកាលខុស ។ វៀរចាកការមើលនូវរបាំ និងស្តាប់នូវចម្រៀង និងភ្លេងប្រគំ ដែល​ជា​សត្រូវ​ដល់កុសលធម៌ ។ វៀរចាកការទ្រទ្រង់​និងការប្រដាប់​ស្អិតស្អាងរាងកាយ ដោយផ្កាកម្រង គ្រឿង​ក្រអូប និងគ្រឿង​លាបផ្សេងៗ ។ វៀរចាក​ទីដេក ទីអង្គុយដ៏ខ្ពស់ និងទីដេក ទីអង្គុយ​ដ៏​ប្រសើរ ។ វៀរចាក​ការទទួល​នូវមាស និងប្រាក់ ។ វៀរចាកការទទួល​នូវធញ្ញជាតិឆៅ ។ វៀរចាកការទទួល​នូវសាច់ឆៅ ។ វៀរចាកការទទួល​នូវស្រី និងកុមារី ។ វៀរចាកការទទួល​ខ្ញុំស្រី និងខ្ញុំប្រុស ។ វៀរចាកការទទួល​នូវពពែ និងចៀម ។ វៀរចាកការទទួល​នូវ​មាន់ និង​ជ្រូក ។ វៀរចាកការទទួល​នូវដំរី គោ សេះឈ្មោលញី ។ វៀរចាកការទទួល​នូវ​ស្រែ និងចម្ការ ។ វៀរចាកការប្រកប​នូវទូតកម្ម គឺនាំសំបុត្រ ឬពាក្យបណ្តាំរបស់គ្រហស្ថ និងទៅ​ដោយ​គេប្រើអំពី​ផ្ទះមួយ ទៅផ្ទះមួយ ។ វៀរចាកការទិញ និងលក់ ។ វៀរចាកការបញ្ឆោត ឬបន្លំដោយជញ្ជីង និងបញ្ឆោត ដោយភាជន៍កាឡៃមាស (ជាដើម) និងបញ្ឆោត​ដោយ​រង្វាល់រង្វាស់ ។ វៀរចាកការ​ប្រកបនូវអំពើ​វៀច គឺបង្ខុសបំភាន់ [បានខាង​ចៅក្រមស៊ីសំណូក​គេ ហើយកាត់ក្តីវៀច ធ្វើអ្នកចាញ់ឲ្យទៅជាឈ្នះ អ្នកឈ្នះឲ្យទៅជាចាញ់​វិញ ។] និងបញ្ឆោត​បោកប្រាស និងបន្លំដោយរបស់ក្លែង ។ វៀរចាកការ​កាត់ (នូវអវយវៈ មានដៃជាដើម) ការសម្លាប់ ការចង ការលាក់ខ្លួន ពួនចាំ​ធ្វើអំពើអាក្រក់ និងការប្លន់​ការកំហែងយកទ្រព្យ ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ '''ចប់ ចូឡសីល ។''' ==== មជ្ឈិមសូត្រ ==== មួយវិញទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវភោជនទាំងឡាយ ដែលទាយកឲ្យដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ រមែងប្រកបរឿយៗនូវការធ្វើពីជគាម និងភូតគាម​ឲ្យ​វិនាស មានសភាពដូច្នេះ ។ ពីជគាម និង​ភូតគាមនោះ តើដូចម្តេចខ្លះ ? គឺមើម ឬឫសជាពូជ១ ដើមជាពូជ១ ថ្នាំងជាពូជ១ ចុង ឬត្រួយជាពូជ១ គ្រាប់ជាពូជ១ ជាគំរប់៥ ។ ភិក្ខុជាអ្នកវៀរចាកការធ្វើពីជគាម និង​ភូតគាម​ឲ្យ​វិនាស មានសភាពដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ដែលទាយក​ឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ រមែង​ប្រកប​រឿយ​ៗនូវការបរិភោគវត្ថុ ដែលសន្សំទុក មានសភាពដូច្នេះ ។ ការសន្សំទុកនោះ តើដូច​ម្តេច​ ? គឺសន្សំបាយទុក១ សន្សំទឹកទុក១ សន្សំសំពត់ទុក១ សន្សំយានទុក១ សន្សំទីដេកទុក១ សន្សំ​គ្រឿង​ក្រអូបទុក១ សន្សំគ្រឿងអាមិសៈទុក១ ។ ភិក្ខុជាអ្នកវៀរចាកការ​បរិភោគវត្ថុ ដែល​សន្សំទុក មានសភាពដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ដែលទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ រមែង​ប្រកប​រឿយ​ៗនូវការមើល ការស្តាប់នូវល្បែង ដែលជាសត្រូវ​ដល់​កុសលធម៌ មានសភាពដូច្នេះ ។ ល្បែង​ជា​សត្រូវ ដល់​កុសលធម៌នោះ តើដូចម្តេច ? គឺល្បែងរាំខ្លះ ច្រៀងខ្លះ ប្រគំខ្លះ មហោស្រពខ្លះ ចម្បាំងមហា​ភារតៈ និងរាមកេរ្តិ៍ជាដើមខ្លះ គងខ្លះ រគាំងខ្លះ ស្គរមានជ្រុង ៤ ខ្លះ គូរគំនូររូបរបាំខ្លះ ល្បែងដុំដែកខ្លះ ល្បែង​រ៉ាវ​ខ្លះ ល្បែង​លាងឆ្អឹងខ្លះ ដំរីជល់គ្នាខ្លះ សេះប្រខាំគ្នាខ្លះ ក្របីជល់គ្នាខ្លះ គោជល់គ្នាខ្លះ ពពែជល់​គ្នាខ្លះ កែះជល់​គ្នាខ្លះ មានជល់​គ្នាខ្លះ ចាបជល់​គ្នាខ្លះ ល្បែង​គុណ​ដំបង​ខ្លះ ប្រដាល់ខ្លះ ចំបាប់ខ្លះ ចម្បាំងខ្លះ ទីគេរាប់ពលខ្លះ ទីលំនៅកងទ័ពខ្លះ ទីមើល​ពួក​សេនា​ដែល​ប្រកបដោយអង្គ ៤ ​ខ្លះ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរចាកការមើល ការស្តាប់នូវល្បែង ដែលជាសត្រូវ​ដល់​កុសលធម៌ មានសភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ រមែង​ប្រកបរឿយ​ៗ​នូវ​ល្បែងបាស្កា ដែលជាហេតុ ជាទីតាំងនៃសេចក្តីប្រមាទ មានសភាពដូច្នេះ ។ ល្បែងបាស្កានោះ តើដូចម្តេចខ្លះ ? គឺបាស្កា​មានក្រឡា​៨ [ចត្រង្គមានក្រឡា៨ ។]ខ្លះ បាស្កា​មានក្រឡា១០ [ចត្រង្គ​មានក្រឡា១០ ន័យខ្លះថា បាយខុំ ។]ខ្លះ បាស្កាដែលលេង​ឰដ៏អាកាស [ចត្រង្គឥតក្តារ លេង​តែមាត់​ទទេ ។]ខ្លះ ល្បែងវាងផ្លូវ​ដែលគួរវាង [ប្រហែល​ជាបិទមុខ បិទពួន ។]ខ្លះ ល្បែងផ្ទាត់គ្រាប់​មានគ្រាប់​ក្រួស​ជាដើមខ្លះ លេងបាស្កាក្នុងទីលាន​សម្រាប់​លេងខ្លះ ល្បែងហ៊ឹង ឬកូនគោលខ្លះ ល្បែង​រលាស់​ទឹក​លាក់ឲ្យទាយរូបខ្លះ ល្បែង​អង្គញ់ខ្លះ ល្បែងផ្លុំ​ប៉ីស្លឹកខ្លះ ល្បែង​នង្គ័លតូចខ្លះ ល្បែងដាំដូងខ្លះ ល្បែង​កង្ហារខ្លះ ល្បែង​វាល់ដីខ្សាច់ (បាយឡុកបាយឡ)ខ្លះ ល្បែង​រថតូចខ្លះ ល្បែងធ្នូតូចខ្លះ ល្បែង​សរសេរ​អក្សរខ្យល់ឲ្យទាយខ្លះ ល្បែង​ទាយចិត្ត (ស្តេច​ចង់)​ខ្លះ ល្បែងកំប្លែង​ត្រាប់គេខ្លះ ។ ឯភិក្ខុ​ជាអ្នក​វៀរចាក​ល្បែង​បាស្កា ដែលជា​ហេតុ ជាទីតាំង​នៃសេចក្តីប្រមាទ មានសភាពដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះដែរ ។ មួយវិញទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ​ដែលទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ តែង​ប្រកប​រឿយ​ៗ​នូវឧច្ចាសយនមហាសយនៈ (ទីដេក ទីអង្គុយដ៏ខ្ពស់ និងទីដេក​ទីអង្គុយ​ដ៏ប្រសើរ) មាន​សភាព​ដូច្នេះ ។ ឧច្ចាសយនមហាសយនៈនោះ តើដូចម្តេច ? គឺអាសនៈ​ដែលខ្ពស់​ហួស​ប្រមាណ​ខ្លះ គ្រែ​ដែល​មានជើងវិចិត្រ ​ដោយរូបសត្វសាហាវខ្លះ ព្រំដែលមានរោមវែងជាង​បួន​ធ្នាប់​ខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោម វិចិត្រដោយរូបសត្វ​សាហាវខ្លះ កម្រាលមានពណ៌ស ដែល​ធ្វើ​ដោយរោម​សត្វខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោមសត្វ មាន​ផ្កាដេរដាសខ្លះ កម្រាលដែលញាត់​ដោយសំឡីជា​ប្រក្រតីខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោមសត្វ វិចិត្រដោយរូប​សត្វសាហាវ មានសីហៈ និង​ខ្លាធំជាដើមខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោមសត្វ​មានរោមច្រាង​ឡើងតែម្ខាងខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោមសត្វ មានរោមច្រាងឡើង​ទាំងសងខាងខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយឌិនខ្សែសយមាស និងសូត្រ ចាក់ស្រែះ​ដោយរតនវត្ថុ មានមាសជាដើមខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយសរសៃសូត្រ ចាក់​ស្រែះ​ដោយរតនវត្ថុខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយរោមសត្វ ល្មម​ចុះពួកស្រីរបាំ១៦នាក់ ឈរ​រាំ​បាន​ខ្លះ កម្រាលសម្រាប់​ក្រាលលើខ្នងដំរីខ្លះ កម្រាល​សម្រាប់ក្រាលលើខ្នងសេះខ្លះ កម្រាលសម្រាប់​ក្រាលលើរថខ្លះ កម្រាល​ដែល​ធ្វើដោយស្បែក​ខ្លាខ្លះ កម្រាល​ដ៏ឧត្តម ដែល​ធ្វើដោយស្បែក​សត្វ​ឈ្មុស​ខ្លះ ខ្នើយ​មានពណ៌​ក្រហមទាំងពីរខាង គឺខ្នើយ​ក្បាល និងខ្នើយជើង ព្រមទាំងពិតាន មាន​ពណ៌​ក្រហមខ្លះ ។ ភិក្ខុ​ជាអ្នក​វៀរចាកឧច្ចាសយនមហាសយនៈ មានសភាពដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ដែលទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ តែង​ប្រកប​រឿយ​ៗ​នូវវត្ថុ​ជាទីតាំងនៃ​ការប្រដាប់ស្អិតស្អាង​រាងកាយ មានសភាពដូច្នេះ ។ វត្ថុជាទីតាំង​នៃការ​ប្រដាប់ស្អិតស្អាងរាងកាយនោះ តើដូចម្តេច ? គឺការដុសខាត់ បំបាត់ក្លិនអាក្រក់ (គ្រឿងអប់)ខ្លះ ការច្របាច់រឹតខ្លះ ការផ្ងូតទឹកខ្លះ ការគក់ច្របាច់ខ្លះ កញ្ចក់ខ្លះ វត្ថុសម្រាប់​លាបគ្រឿងប្រដាប់ខ្លះ ផ្កាកម្រង គ្រឿងក្រអូប និងគ្រឿងលាបខ្លះ គ្រឿងលំអិតសម្រាប់​ប្រោះមុខខ្លះ វត្ថុសម្រាប់​លាប​មុខ​ខ្លះ គ្រឿងប្រដាប់ដៃខ្លះ ចំណង​ផ្នួងសក់ខ្លះ ដំបងខ្លះ បំពង់ថ្នាំខ្លះ ដាវខ្លះ ព្រះខាន់ខ្លះ ឆត្រខ្លះ ស្បែក​ជើងដ៏វិចិត្រខ្លះ មកុដ ឬក្បាំងមុខ(ស្នៀតសក់)ខ្លះ កែវមណីខ្លះ ផ្លិតធ្វើដោយ​រោម​កន្ទុយ​សត្វ​ខ្លះ សំពត់សខ្លះ សំពត់​មាន​ជាយ​វែងខ្លះ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរចាកការប្រកបរឿយៗ នូវ​វត្ថុជាទីតាំង​នៃការប្រដាប់​ស្អិតស្អាង​រាងកាយ មានសភាពដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ មួយទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ តែង​ប្រកបរឿយៗ​នូវ​'''[[តិរច្ឆានកថា]]''' (ពាក្យ​និយាយទទឹងផ្លូវសួគ៌ និងផ្លូវព្រះនិព្វាន) មានសភាព​យ៉ាងនេះ ។ '''តិរច្ឆាន​កថា'''​នោះ តើ​ដូចម្តេច ? គឺការនិយាយអំពីស្តេចខ្លះ និយាយអំពី​ចោរខ្លះ និយាយអំពី​អាមាត្រធំខ្លះ និយាយអំពី​សេនាទាហាន​ខ្លះ និយាយអំពីភ័យខ្លះ និយាយអំពីចម្បាំងខ្លះ និយាយ​អំពី​បាយ​ម្ហូប​ចំណី​ខ្លះ និយាយអំពី​ទឹកផឹកខ្លះ និយាយ​អំពីសំពត់ខ្លះ និយាយអំពី​ទីដេកខ្លះ និយាយ​អំពី​ផ្កា​កម្រង​ខ្លះ និយាយ​អំពី​គ្រឿង​ក្រអូបខ្លះ និយាយអំពីញាតិខ្លះ និយាយ​អំពីយានខ្លះ និយាយ​អំពី​ស្រុក​ខ្លះ និយាយ​អំពី​និគមខ្លះ និយាយ​អំពី​នគរខ្លះ និយាយ​អំពីជនបទខ្លះ និយាយ​អំពីស្ត្រីខ្លះ និយាយ​អំពី​បុរសខ្លះ និយាយអំពីយោធាដែលក្លៀវក្លាខ្លះ និយាយអំពីច្រកផ្លូវខ្លះ និយាយ​អំពី​កំពង់​ទឹកខ្លះ និយាយអំពីញាតិ (ដែលទៅកាន់​បរលោកហើយ)ខ្លះ និយាយអំពីពាក្យ​ឥត​ប្រយោជន៍ មានសភាពផ្សេងៗខ្លះ និយាយអំពី​លោកខ្លះ និយាយអំពី​សមុទ្រខ្លះ និយាយ​អំពី​សេចក្តី​ចម្រើន និង​មិន​ចម្រើនខ្លះ ។ ភិក្ខុជាអ្នកវៀរចាក'''តិរច្ឆានកថា''' មាន​សភាព​ដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ មួយទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ តែងប្រកប​រឿយ​ៗ​នូវ​ពាក្យ​ប្រណាំង​ប្រជែង មានសភាព​ដូច្នេះ ។ ពាក្យប្រណាំងប្រជែង​នោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺនិយាយថា អ្នកមិនមែន​ចេះដឹងនូវ​ធម៌ និងវិន័យនេះទេ ខ្ញុំទើបដឹងនូវ​ធម៌ និងវិន័យនេះ អ្នក​នឹង​បាន​ឈ្មោះថាចេះ​ដឹង នូវ​ធម៌ និងវិន័យនេះ ដូចម្តេចបាន អ្នកជាអ្នកប្រតិបត្តិខុស ខ្ញុំ​ទើបជាអ្នក​ប្រតិបត្តិត្រូវល្អ ពាក្យ​របស់ខ្ញុំ ទើបប្រកបដោយប្រយោជន៍ ពាក្យរបស់អ្នក មិន​ប្រកប​ដោយ​ប្រយោជន៍​ទេ សំដី​ដែល​គេត្រូវនិយាយមុន អ្នកត្រឡប់​ជានិយាយក្រោយវិញ សំដី​ដែលគេត្រូវ​និយាយក្រោយ អ្នកត្រឡប់​ជា​និយាយមុនវិញ ពាក្យផ្ទុយអ្នកប្រព្រឹត្តមកជាយូរអង្វែងហើយ ទោស​ក្នុងសំដីរបស់អ្នក ខ្ញុំបាន​លើកឡើងហើយ អ្នកជាមនុស្ស ត្រូវខ្ញុំ​សង្កត់​សង្កិនបាន អ្នកចូរទៅសិក្សា ដើម្បីដោះស្រាយនូវទោសក្នុងសំដី ឬបើអ្នកអាច ចូរ​អ្នកដោះស្រាយ​ឲ្យរួច​ទោស​ចុះ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរចាកពាក្យ​ប្រណាំង​ប្រជែង មាន​សភាព​ដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ តែង​ប្រកប​រឿយ​ៗ​នូវទូតកម្ម គឺការនាំ​សំបុត្រ ឬពាក្យបណ្តាំ​របស់គ្រហស្ថ និងការទៅដោយ​គេបញ្ជូន​អំពី​ផ្ទះ​មួយ ទៅផ្ទះមួយ មានសភាព​យ៉ាងនេះ ។ ទូតកម្មជាដើមនោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ។ គឺពាក្យដែលស្តេច មហាមាត្យរបស់ស្តេច ​ក្សត្រិយ៍ ​ព្រាហ្មណ៍ គហបតិ ឬ​កុមារក្តី បញ្ជូន​ទៅថា លោកចូរទៅក្នុងទីនេះ ដូច្នេះក្តី លោកចូរទៅក្នុងទីឯណោះ ដូច្នេះក្តី លោកចូរនាំយក​របស់នេះទៅ ដូច្នេះក្តី លោកចូរ​នាំយក​របស់នេះ មកអំពីទីឯណោះមក ដូច្នេះក្តី ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរ​ចាកការប្រកបរឿយៗ នូវទូតកម្ម គឺការនាំសំបុត្រ ឬពាក្យបណ្តាំរបស់គ្រហស្ថ និងការទៅដោយ​គេ​បញ្ជូន​អំពីផ្ទះមួយ ទៅផ្ទះមួយ មាន​សភាព​ដូច្នេះឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ជាអ្នកកុហក គឺញុំាងសត្វលោក​ឲ្យកោត ឲ្យស្ងើច (ឲ្យ​ជ្រះ​ថ្លា ដោយការប្រើប្រាស់បច្ច័យជាដើម)ខ្លះ ជាអ្នក​និយាយរាក់ទាក់ (នឹងគ្រហស្ថ)ខ្លះ ជាអ្នក​ធ្វើ​និមិត្ត គឺពោល​បញ្ឆិតបញ្ឆៀងខ្លះ ជាអ្នក​ជេរ​ប្រទេច​ខ្លះ ជាអ្នកស្វែងរក​នូវលាភ ដោយលាភខ្លះ ។ ភិក្ខុ​ជាអ្នកវៀរ​ចាកការកុហក និងការនិយាយ​រាក់​ទាក់ មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ '''ចប់ មជ្ឈិមសីល ។''' ==== មហាសីល ==== ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​មិច្ឆាជីវៈ គឺចិញ្ចឹមជីវិតខុស ព្រោះ​'''[[តិរច្ឆាន​វិជ្ជា]]''' មាន​សភាព​ដូច្នេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺសាស្ត្រា (ក្បួន) និយាយអំពីអវយវៈខ្លះ ទាយនិមិត្ត គឺហេតុ​ខ្លះ ឧត្បាត គឺ​ការធ្លាក់​ចុះ​នៃហេតុធំៗ មានរន្ទះបាញ់ជាដើមខ្លះ ទាយយល់សប្តិខ្លះ ទាយ​លក្ខណៈ​ខ្លះ ទាយវត្ថុ ដែល​កណ្តុរ​កាត់ (មានសំពត់ជាដើម)ខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយភ្លើង​ខ្លះ និយាយអំពី​ការបូជា​ដោយ​វែកខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយ​អង្កាម​ខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយកុណ្ឌកខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយអង្ករខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយទឹកដោះរាវខ្លះ និយាយ​អំពី​ការ​បូជា​ដោយប្រេងខ្លះ និយាយអំពីការបូជាដោយមាត់ ''[អដ្ឋកថា ថា យកមាត់ខាំវត្ថុមានគ្រាប់ស្ពៃ​ជាដើម យកទៅដាក់​ក្នុង​ភ្លើង ឬសូត្ររបៀនបូជាដោយមាត់ ។]'' ខ្លះ និយាយ​អំពីការ​បូជា​ដោយ​ឈាម​ខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយ​នូវអវយវៈខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយភូមិឋានខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយទីស្រែ​ចម្ការ​ខ្លះ វិជ្ជាស្គាល់ព្រៃខ្មោចខ្លះ វិជ្ជាចាប់ខ្មោចខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់ការពារ​រក្សាភូមិផ្ទះខ្លះ វិជ្ជា​ស្តោះ​ពស់ [វិជ្ជាមើលសត្វ​ដែល​ពស់ខាំ ឬហៅពស់ ។]​ខ្លះ វិជ្ជារក្សាពិសខ្លះ វិជ្ជាស្តោះខ្ទួយ​ទិចខ្លះ វិជ្ជា​ស្តោះ​កណ្តុរខាំខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយសម្រែក​សត្វស្លាបខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយសម្រែកក្អែកខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​ទាយ​អាយុខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​រារាំងនូវសរខ្លះ វិជ្ជាសម្រាប់​មើលនូវ​ស្នាមជើងម្រឹគ គឺ​សត្វ​ជើង​ ៤ ទាំងអស់​ខ្លះ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរចាកការចិញ្ចឹមជីវិត ដោយមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​'''តិរច្ឆាន​វិជ្ជា''' មាន​សភាព​យ៉ាងនេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺការ​ទាយ​លក្ខណៈកែវមណីខ្លះ ទាយលក្ខណៈសំពត់ខ្លះ ទាយលក្ខណៈដម្បង ឬឈើច្រត់ខ្លះ ទាយលក្ខណៈគ្រឿងសស្ត្រាខ្លះ ទាយលក្ខណៈដាវខ្លះ ទាយលក្ខណៈសរខ្លះ ទាយលក្ខណៈធ្នូខ្លះ ទាយលក្ខណៈអាវុធខ្លះ ទាយលក្ខណៈស្រីខ្លះ ទាយលក្ខណៈបុរសខ្លះ ទាយលក្ខណៈ​ក្មេង​ប្រុស​ខ្លះ ទាយលក្ខណៈ​ក្មេង​ស្រីខ្លះ ទាយលក្ខណៈខ្ញុំប្រុសខ្លះ ទាយលក្ខណៈខ្ញុំស្រីខ្លះ ទាយ​លក្ខណៈ​ដំរីខ្លះ ទាយលក្ខណៈ​សេះ​ខ្លះ ទាយលក្ខណៈក្របីខ្លះ ទាយលក្ខណៈគោឧសភខ្លះ ទាយ​លក្ខណៈ​គោ​ខ្លះ ទាយលក្ខណៈ​ពពែខ្លះ ទាយលក្ខណៈកែះខ្លះ ទាយលក្ខណៈមាន់ខ្លះ ទាយលក្ខណៈចាប ឬក្រួច​ខ្លះ ទាយលក្ខណៈរូបគំនូរ ឬគ្រឿងប្រដាប់ធ្វើដោយរូបទន្សងខ្លះ ទាយលក្ខណៈ​គ្រឿង​ប្រដាប់ ឬកំពូលផ្ទះខ្លះ ទាយលក្ខណៈរូបគំនូរ ឬគ្រឿង​ប្រដាប់ធ្វើ​ដោយរូបអណ្តើកខ្លះ ទាយ​លក្ខណៈ​ម្រឹគ គឺសត្វជើង ៤ ទាំងអស់ខ្លះ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរចាកមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាពដូច្នេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេច ? គឺការ​ទាយ​អំពីការ​លើកទ័ពថា ព្រះរាជា គួរស្តេច​ចេញទៅ (ក្នុងថ្ងៃនោះ) ព្រះរាជា គួរស្តេច​ត្រឡប់​មក​វិញ (ក្នុងថ្ងៃនោះ) ព្រះរាជាខាងក្នុង នឹងរុក​រានចូលទៅ ព្រះរាជាខាងក្រៅ នឹងថយចេញទៅ ព្រះរាជា​ខាងក្រៅ នឹងរុករានចូលមក ព្រះរាជាខាងក្នុង នឹងថយចេញទៅ ព្រះរាជាខាងក្នុង នឹងមានជ័យជំនះ ព្រះរាជាខាងក្រៅ នឹង​បរាជ័យ ព្រះរាជាខាងក្រៅ នឹងមានជ័យជំនះ ព្រះរាជា​ខាង​ក្នុង នឹងបរាជ័យ ព្រះរាជា​អង្គនេះ នឹងមានជ័យជំនះ ព្រះរាជាអង្គនេះ នឹងបរាជ័យ ។ ភិក្ខុ​ជាអ្នក​វៀរចាកមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះ ។ មួយវិញទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគនូវភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាព​យ៉ាងនេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺការទាយថា (ក្នុងថ្ងៃឯណោះ) នឹងមាន​ចន្ទគ្រាស នឹងមានសូរ្យគ្រាស នឹង​មាន​នក្សត្រគ្រាស គឺផ្កាយ​ព្រះគ្រោះ ដើររួមចូលគ្នា ឬដើរ​រំលងព្រះ​អាទិត្យ ព្រះចន្ទ្រ ឬផ្កាយ​ណា​មួយ ។ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ នឹងដើរតាមផ្លូវត្រូវគ្នា ព្រះ​ចន្ទ ព្រះអាទិត្យ នឹងដើរខុសផ្លូវគ្នា ផ្កាយ​ទាំងឡាយ នឹងដើរ​តាមផ្លូវត្រូវគ្នា ផ្កាយ​ទាំងឡាយ​នឹងដើរ​ខុសផ្លូវគ្នា នឹងមានឧក្កាបាត [ក្នុងលីនត្ថប្បកាសនាដីកាថា កាល​បើអាកាសមានខ្យល់ទង្គិចគ្នាខ្លាំង ក៏កើតមាន​ពន្លឺរស្មី ដូច​ជា​ពន្លឺ​ប្រទីប ធ្លាក់ចុះមកអំពីអាកាស ហៅថា ឧក្កាបាត ។] នឹងកើតមានកំដៅក្នុងទិស នឹង​មាន​កម្រើក​ផែនដី នឹងមានផ្គរលាន់ (ឥត​មាន​ភ្លៀង) ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ ផ្កាយ នឹងរះឡើង ឬលិចទៅវិញ នឹងសៅហ្មង ឬ​ផូរ​ផង់ ចន្ទគ្រាស នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ សូរ្យគ្រាស នឹង​បណ្តាល​ឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ នក្សត្រគ្រាស នឹង​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​សុខ​ទុក្ខ​យ៉ាង​នេះ ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ ដើរតាមផ្លូវត្រូវគ្នា នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យដើរខុសផ្លូវគ្នា នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ពួកផ្កាយ ដើរ​តាម​ផ្លូវ​ត្រូវគ្នា នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ពួកផ្កាយដើរខុសផ្លូវគ្នា នឹង​បណ្តាល​ឲ្យមាន​សុខ​ទុក្ខ​យ៉ាងនេះ ឧក្កាបាត នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ កំដៅក្នុង​ទិស នឹង​បណ្តាល​ឲ្យ​មានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ការកម្រើកផែនដី នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ផ្គរលាន់ (ឥត​មានភ្លៀង) នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងផ្កាយ រះឡើង ឬ​លិច​ទៅវិញ សៅហ្មង ឬផូរផង់ នឹងបណ្តាលឲ្យមានសុខទុក្ខយ៉ាងនេះ ។ ភិក្ខុជាអ្នកវៀរ​ចាកមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះដែរ ។ មួយវិញទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺការ​ទាយ​ថា (ក្នុងឆ្នាំនេះ) នឹងមានភ្លៀង​ធ្លាក់ស្រួល នឹងមានភ្លៀងធ្លាក់មិនស្រួល នឹងមានបាយ​សម្បូណ៌ នឹងមានបាយក្រ នឹងមានសេចក្តី​ក្សេម​ក្សាន្ត នឹងមានភ័យ នឹងមានរោគ នឹងមិនមានរោគ ការរាប់ដោយដៃទទេ ការរាប់​ដោយវិធី​នព្វន្ត រាប់បូក ''[អដ្ឋកថា ថា ការរាប់នេះ បើ​ស្ទាត់ដល់បុគ្គលណា បុគ្គលនោះ កាលបើឃើញ​ដើមឈើ ក៏អាចនឹងដឹងថា ឈើនេះ មាន​ស្លឹក​ប៉ុណ្ណេះៗបាន ។]'' កាព្យឃ្លោង គម្ពីរលោកាយតៈ ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរ​ចាកមិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះដែរ ។ មួយវិញទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជនទាំងឡាយ ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? គឺ​វិធី​រៀប​អាវាហមង្គលខ្លះ វិធីរៀប​វិវាហមង្គលខ្លះ វិធីធ្វើឲ្យព្រមព្រៀងគ្នា (ស្នេហ៍)ខ្លះ វិធីធ្វើ​ឲ្យព្រាត់ប្រាស​គ្នា (បង់ចំណែង)​ខ្លះ វិធីប្រមូលទ្រព្យខ្លះ វិធីប្រកបជំនួញខ្លះ វិធីធ្វើឲ្យចូល​ចិត្តស្រឡាញ់​គ្នា ឬ​ធ្វើ​ឲ្យ​មានសិរីខ្លះ វិធីធ្វើ​ឲ្យស្អប់គ្នាខ្លះ វិធីធ្វើ​គភ៌ដែល​បំរុងនឹងវិនាស មិនឲ្យវិនាសខ្លះ វិធីចងអណ្តាត​ឲ្យរឹង​ដោយមន្តខ្លះ វិធីចង​ចង្កា​ឲ្យរឹងខ្លះ វិធីសូត្ររបៀន ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរដៃខ្លះ វិធីសូត្រ​របៀន​ដើម្បី​មិន​ឲ្យឮសំឡេងដោយត្រចៀកខ្លះ ប្រស្នា​កញ្ចក់ គឺមន្តខាបយកទេវតាឲ្យមកនៅនឹងកញ្ចក់ ហើយ​សួរ​ប្រស្នាខ្លះ ប្រស្នាកុមារី គឺមន្ត​បញ្ចូលទេវតា​ក្នុងសរីរៈនៃកុមារី ហើយសួរប្រស្នាខ្លះ ប្រស្នាទេវតា គឺមន្តបញ្ចូល​ទេវតា ក្នុងសរីរៈនៃ​ទាសី ហើយសួរ​ប្រស្នាខ្លះ វិធីបម្រើព្រះអាទិត្យខ្លះ វិធីបម្រើ​មហាព្រហ្មខ្លះ វិធីបញ្ចេញភ្លើង​អំពីមាត់​ដោយ​មន្តខ្លះ វិធីហៅ​សិរីឲ្យមកឋិតក្នុងសរីរៈខ្លះ ។ ភិក្ខុ​ជាអ្នក​វៀរចាក​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះដែរ ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ចម្រើនពួកមួយ បរិភោគ​នូវ​ភោជន​ទាំងឡាយ​ដែល​ទាយកឲ្យ​ដោយ​សទ្ធាហើយ តែសមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះ​តិរច្ឆាន​វិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ ។ តិរច្ឆានវិជ្ជានោះ តើ​ដូចម្តេច ? គឺការបន់​ស្រន់​ខ្លះ ការលាបំណន់ខ្លះ ធ្វើមន្ត​សម្រាប់ការពារបិសាចខ្លះ ធ្វើមន្តសម្រាប់ការពារផ្ទះខ្លះ ធ្វើ​ខ្ទើយ​ឲ្យដូចជាបុរសខ្លះ ធ្វើបុរស​ឲ្យដូច​ជាខ្ទើយខ្លះ ធ្វើពីធីសង់ផ្ទះលើទីដី ដែលមិនធ្លាប់បានធ្វើខ្លះ ធ្វើពលិកម្មនៅទីដីដែលសង់ផ្ទះខ្លះ ជំរះ​មុខ​ឲ្យស្អាតដោយទឹក​ឲ្យគេខ្លះ បង្កក់ប្រសិទ្ធិ៍ឲ្យគេខ្លះ បូជា​ភ្លើង​ឲ្យគេខ្លះ ធ្វើថ្នាំសម្រាប់​ឲ្យ​ក្អួតខ្លះ ធ្វើថ្នាំបញ្ចុះខ្លះ ធ្វើថ្នាំ​កំចាត់បង់​នូវទោស​ខាងលើខ្លះ ធ្វើថ្នាំ​កំចាត់បង់​នូវទោសខាង​ក្រោម​ខ្លះ ធ្វើថ្នាំ​កំចាត់បង់​នូវទោសក្នុងក្បាលខ្លះ ស្លប្រេងសម្រាប់បន្តក់​ត្រចៀកខ្លះ ធ្វើថ្នាំ​សម្រាប់​ស្អំ​ភ្នែកខ្លះ ធ្វើថ្នាំ​សម្រាប់ហិតខ្លះ ធ្វើថ្នាំសម្រាប់លាបបង្កាត់ខ្លះ ធ្វើថ្នាំត្រជាក់សម្រាប់​លាបស្រលាប​ខ្លះ ធ្វើវេជ្ជកម្មរក្សាភ្នែកខ្លះ ធ្វើពេទ្យវះខ្លះ ធ្វើពេទ្យ​រក្សា​ក្មេង​ខ្លះ ដាក់ថ្នាំ​ក្រោយ​ឲ្យជួយ​កំឡាំង​ថ្នាំមុនខ្លះ លាងថ្នាំដើមចេញខ្លះ [អដ្ឋកថា ថា កាលបើ​មាន​ដម្បៅ ដាក់ថ្នាំ មានថ្នាំផ្សាជាដើម ក្នុងដម្បៅនោះ កាលបើដម្បៅស្រួលសមគួរហើយ ក៏នាំយក​ថ្នាំនោះចេញ ។] ។ ភិក្ខុជាអ្នក​វៀរ​ចាក​មិច្ឆាជីវៈ ព្រោះតិរច្ឆានវិជ្ជា មាន​សភាព​ដូច្នេះ​ឯង ។ នេះជាសីលរបស់ភិក្ខុនោះដែរ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភ័យណា ដែលគប្បីកើតឡើងព្រោះសេចក្តី​សង្រួម​ក្នុងសីល ភិក្ខុនោះឯងបរិបូណ៌​ដោយសីលយ៉ាងនេះហើយ រមែង​មិនបានឃើញ​នូវ​ភ័យ​នោះ អំពីទីណាមួយឡើយ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចជាភ័យណា ដែល​គប្បីកើត​អំពីសត្រូវ ក្សត្រិយ៍ដែលបាន​មុទ្ធាភិសេក [ព្រះរាជាដែលគេបានអភិសេក​ស្រោចទឹកលើ​ព្រះសិរ្ស ឲ្យសោយរាជ្យរួចហើយ ។] ហើយ​កំចាត់បង់នូវពួក​សត្រូវអស់ហើយ រមែង​មិនបាន​ឃើញ​ភ័យនោះ អំពីទីណាមួយឡើយ ដូចម្តេចមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភ័យណា ដែលគប្បីកើតឡើងព្រោះសេចក្តី​សង្រួម​ក្នុងសីល ភិក្ខុអ្នកបរិបូណ៌​ដោយ​សីល​យ៉ាង​នេះ​ហើយ រមែង​មិនបានឃើញ​នូវ​ភ័យ​នោះ អំពីទីណាមួយឡើយ ដូច្នោះឯង ។ ភិក្ខុនោះ បើ​បានប្រកបដោយសីលក្ខន្ធ ជារបស់​ព្រះអរិយៈនេះហើយ រមែងទទួល​នូវសេចក្តីសុខ ដែល​មិនមានទោសក្នុងសន្តានចិត្តនៃខ្លួន ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុជាអ្នក​បរិបូណ៌​ដោយសីល យ៉ាងនេះឯង ។ '''ចប់ មហាសីល ។''' ==== ឥន្ទ្រិយសំវរៈ ==== ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុដែលជាអ្នករក្សានូវទ្វារ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ បានឃើញ​រូបដោយចក្ខុហើយ តែ​មិនកាន់យកនូវនិមិត្ត មិនកាន់យកនូវអនុព្យញ្ជនៈ ឯអភិជ្ឈា និងទោមនស្ស ដែលជា​អកុសល​ធម៌ដ៏លាមក តែងតែគ្របសង្កត់នូវបុគ្គល ដែលមិនបានសង្រួម​ចក្ខុន្ទ្រិយនុ៎ះ ព្រោះ​ហេតុមិនបានសង្រួមនូវចក្ខុន្ទ្រិយណា ក៏ប្រតិបត្តិ​ដើម្បីសង្រួម​នូវចក្ខុន្ទ្រិយនោះ រក្សា​នូវចក្ខុន្ទ្រិយ ដល់នូវសេចក្តីសង្រួម​ក្នុងចក្ខុន្ទ្រិយ ។ ឮសម្លេង​ដោយត្រចៀកហើយ តែ​មិន​កាន់​យកនូវនិមិត្ត មិនកាន់យកនូវអនុព្យញ្ជនៈ ឯអភិជ្ឈា និងទោមនស្ស ដែលជា​អកុសល​ធម៌​ដ៏លាមក តែងតែគ្របសង្កត់នូវបុគ្គល ដែលមិនសង្រួមនូវសោតិន្ទ្រិយនុ៎ះ ព្រោះ​ហេតុ​មិន​បាន​សង្រួមនូវសោតិន្ទ្រិយណា ក៏ប្រតិបត្តិ​ដើម្បីសង្រួម​នូវសោតិន្ទ្រិយនោះ រក្សា​នូវ​សោតិន្ទ្រិយ ដល់នូវសេចក្តីសង្រួម​ក្នុងសោតិន្ទ្រិយ ។ បានធំក្លិន​ដោយច្រមុះហើយ តែ​មិនកាន់យកនូវនិមិត្ត មិនកាន់យកនូវអនុព្យញ្ជនៈ ឯអភិជ្ឈា និងទោមនស្ស ដែលជា​អកុសល​ធម៌ដ៏លាមក តែងតែគ្របសង្កត់នូវបុគ្គល ដែលមិនបានសង្រួម​នូវឃានិន្ទ្រិយនុ៎ះ ព្រោះ​ហេតុមិនបានសង្រួមនូវឃានិន្ទ្រិយណា ក៏ប្រតិបត្តិ​ដើម្បីសង្រួម​នូវឃានិន្ទ្រិយនោះ រក្សា​នូវឃានិន្ទ្រិយ ដល់នូវសេចក្តីសង្រួម​ក្នុងឃានិន្ទ្រិយ ។ បានជញ្ជក់​ជញ្ជាប់នូវរស​ដោយ​អណ្តាតហើយ តែមិនកាន់យកនូវនិមិត្ត មិនកាន់យកនូវអនុព្យញ្ជនៈ ឯអភិជ្ឈា និង​ទោមនស្ស ដែលជា​អកុសល​ធម៌ដ៏លាមក តែងតែគ្របសង្កត់នូវបុគ្គល ដែលមិន​បាន​សង្រួម​នូវជិវ្ហិន្ទ្រិយនុ៎ះ ព្រោះ​ហេតុមិនបានសង្រួមនូវជិវ្ហិន្ទ្រិយណា ក៏ប្រតិបត្តិ​ដើម្បីសង្រួម​នូវជិវ្ហិន្ទ្រិយនោះ រក្សា​នូវជិវ្ហិន្ទ្រិយ ដល់នូវសេចក្តីសង្រួម​ក្នុងជិវ្ហិន្ទ្រិយ ។ បានពាល់ត្រូវ​នូវ​សម្ផ័ស្ស ដោយកាយហើយ តែមិនកាន់យកនូវនិមិត្ត មិនកាន់យកនូវអនុព្យញ្ជនៈ ឯ​អភិជ្ឈា និងទោមនស្ស ដែលជា​អកុសល​ធម៌ដ៏លាមក តែងតែគ្របសង្កត់នូវបុគ្គល ដែល​មិន​បានសង្រួម​នូវកាយិន្ទ្រិយនុ៎ះ ព្រោះ​ហេតុមិនបានសង្រួមនូវកាយិន្ទ្រិយណា ក៏ប្រតិបត្តិ​ដើម្បីសង្រួម​នូវកាយិន្ទ្រិយនោះ រក្សា​នូវកាយិន្ទ្រិយ ដល់នូវសេចក្តីសង្រួម​ក្នុងកាយិន្ទ្រិយ ។ បានដឹងច្បាស់​នូវធម្មារម្មណ៍​ដោយចិត្តហើយ តែមិនកាន់យកនូវនិមិត្ត មិនកាន់យក​នូវ​អនុព្យញ្ជនៈ ឯអភិជ្ឈា និងទោមនស្ស ដែលជា​អកុសល​ធម៌ដ៏លាមក តែងតែ​គ្រប​សង្កត់​នូវ​បុគ្គល ដែលមិនបានសង្រួមនូវមនិន្ទ្រិយនុ៎ះ ព្រោះ​ហេតុមិនបាន​សង្រួម​នូវ​មនិន្ទ្រិយ​ណា ក៏ប្រតិបត្តិ​ដើម្បីសង្រួម​នូវមនិន្ទ្រិយនោះ រក្សា​នូវមនិន្ទ្រិយ ដល់នូវសេចក្តីសង្រួម​ក្នុងមនិន្ទ្រិយ ។ ភិក្ខុនោះ បានប្រកបព្រមដោយ​'''ឥន្ទ្រិយសំវរៈ''' ជារបស់​អរិយៈនេះហើយ រមែង​ទទួលចំពោះ​នូវសុខ ដែលមិនច្រឡូកច្រឡំដោយកិលេសជាខាងក្នុង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុជាអ្នករក្សានូវ​ទ្វារក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង ។ ==== សតិសម្បជញ្ញៈ ==== ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ឯភិក្ខុជាអ្នកប្រកបដោយ'''សតិ និងសម្បជញ្ញៈ'''នោះ តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ កាលឈានដើរទៅមុខ ឈានថយ​ក្រោយ ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលក្រឡេកមើលទៅមុខ ក្រឡេកមើល​ទៅទិសផ្សេងៗ ក៏​មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលបត់លា (ដៃជើង) ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលទ្រទ្រង់​នូវ​សង្ឃាដិ បាត្រ ចីវរ ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលបរិភោគ ផឹក ទំពា ជញ្ជក់ជញ្ជាប ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលបន្ទោឧច្ចារៈបស្សាវៈ ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន កាលដើរ ឈរ អង្គុយ ដេកលក់ ភ្ញាក់ពីដេក និយាយ ឬស្ងៀម ក៏មានសេចក្តីដឹងខ្លួន ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុជាអ្នកប្រកបដោយសតិ និងសម្បជញ្ញៈ ដោយប្រការដូច្នេះឯង ។ ==== សន្តោស ==== ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ឯភិក្ខុជាអ្នក'''សន្តោស''' (ត្រេកអរចំពោះ​បច្ច័យ​តាមមាន​តាមបាន) តើ​ដូចម្តេចខ្លះ ? ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកសន្តោស​ដោយ​ចីវរ ដែលជាគ្រឿងរក្សានូវកាយ ដោយចង្ហាន់បិណ្ឌបាត ដែលជាគ្រឿង​រក្សានូវផ្ទៃ ភិក្ខុ​នោះ កាលបើចៀស​ចេញទៅក្នុងទិសណាៗ តែងកាន់យក​(នូវ​បរិក្ខារ) ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ចៀសចេញទៅ (ក្នុងទិសនោះៗ) ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចសត្វសកុណជាតិ មានស្លាប ទោះហើរទៅក្នុងទិសណាៗ រមែងមានស្លាប​របស់ខ្លួនជាភារៈប៉ុណ្ណោះ ហើរទៅ ដូចម្តេចមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោស​ដោយ​ចីវរ ដែលជាគ្រឿងរក្សានូវកាយ ដោយចង្ហាន់បិណ្ឌបាត ដែលជាគ្រឿង​រក្សានូវផ្ទៃ ភិក្ខុ​នោះ ទោះបីចៀស​ចេញទៅ​ក្នុង​ទិស​ណាៗ តែងកាន់យក​(នូវគ្រឿង​បរិក្ខារ) ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ចៀសចេញទៅ (ក្នុងទិស​នោះ​ៗ) ដូច្នោះឯង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោស ដោយប្រការដូច្នេះឯង ។ ភិក្ខុនោះ ប្រកបដោយសីលក្ខន្ធ ជារបស់ព្រះអរិយៈនេះផង ប្រកបដោយ​ឥន្ទ្រិយសំវរៈ ជារបស់​ព្រះអរិយៈនេះផង ប្រកបដោយ​សតិ និងសម្បជញ្ញៈ ជារបស់​ព្រះអរិយៈនេះផង ប្រកបដោយ​សេចក្តីសន្តោស ជារបស់​ព្រះអរិយៈនេះផង ត្រូវការ​ទីសេនាសនៈស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ជ្រោះភ្នំ គុហាភ្នំ ព្រៃស្មសាន ព្រៃស្បាត ទីវាល ទី​គំនរ​ចំបើង ។ លុះភិក្ខុនោះ ត្រឡប់មកអំពីបិណ្ឌបាត ក្នុងវេលាខាងក្រោយភត្ត ក៏​ពត់ភ្នែន តម្រង់កាយឲ្យត្រង់ ប្រុងស្មារតី ឲ្យមានមុខឆ្ពោះ (ទៅរកកម្មដ្ឋាន) ។ ភិក្ខុនោះ រមែង​លះបង់​នូវអភិជ្ឈាក្នុងលោក នៅដោយចិត្តគ្មានអភិជ្ឈា ជំរះចិត្ត​ឲ្យស្អាត ចាកអភិជ្ឈា រមែង​លះបង់​នូវព្យាបាទ និងសេចក្តីប្រទូស្ត នៅដោយចិត្ត​មិនមានព្យាបាទ ជាអ្នកមានសេចក្តី​អនុគ្រោះ​ដោយប្រយោជន៍ ដល់សត្វមានជីវិតទាំងពួង ជំរះចិត្តឲ្យស្អាត ចាកអកុសលធម៌ ជាគ្រឿង​ប្រទូស្ត គឺព្យាបាទ រមែង​លះបង់​នូវថីនមិទ្ធៈ គឺសេចក្តីងងុយ ងោកងក់ នៅដោយ​ចិត្តប្រាសចាកថីនមិទ្ធៈ ជាអ្នកមានសេចក្តីសំគាល់នូវពន្លឺ មានស្មារតី និងសេចក្តីដឹងខ្លួន ជំរះចិត្តឲ្យស្អាតចាក​ថីនមិទ្ធៈ រមែងលះបង់ នូវ​ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ គឺសេចក្តីរាយមាយ រសាយ​ចិត្ត នៅដោយ​ចិត្តមិនរាយមាយ ជាអ្នកមានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ខាងក្នុង ជំរះចិត្តឲ្យស្អាតចាក​ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ រមែងលះបង់ នូវវិចិកិច្ឆា គឺសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ នៅដោយ​ចិត្ត​ផុត​វិចិកិច្ឆា ជា​អ្នក​មិនមានសេចក្តីសង្ស័យ ក្នុងកុសលធម៌ ជំរះចិត្តឲ្យស្អាតចាកវិចិកិច្ឆា ។ ==== ឧបមានីវរណៈ ==== ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចបុរស ដែលយកទ្រព្យជាបំណុលគេ ទៅ​ប្រកប​ការងារទាំងឡាយ ការងារទាំងនោះ របស់​បុរសនោះក៏សម្រេច បុរសនោះ ក៏ចាត់​ចែង​សងនូវទ្រព្យ​ចាស់ ជាបំណុល​អស់ទៅ ទ្រព្យចំណេញរបស់បុរសនោះ ក៏​មានសល់​នៅច្រើន ល្មមនឹងចិញ្ចឹមនូវភរិយាបាន បុរសនោះ ក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ កាលពីដើម យកទ្រព្យជាបំណុលគេ ទៅ​ប្រកប​ការងារ ៗទាំងអម្បាល​នោះ របស់អាត្មាអញ ក៏បានសម្រេចហើយ អាត្មាអញ បានចាត់​ចែង​សងនូវទ្រព្យ​ចាស់ ជា​បំណុល​ដើមរួចអស់ហើយ ទ្រព្យចំណេញរបស់អាត្មាអញ ក៏​មានសល់​នៅជាច្រើន ល្មម​នឹង​ចិញ្ចឹម​ភរិយាបានដែរ ។ បុរសនោះ គប្បីបាននូវបាមោជ្ជៈ (សេចក្តីរីករាយ) គប្បីបាន​នូវ​សេចក្តីសោមនស្ស ដែលមានទ្រព្យចំណេញ​នោះជាហេតុ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ មួយទៀត ប្រៀបដូចបុរសមានអាពាធ ដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ ឈឺធ្ងន់ ហើយបុរសនោះ បរិភោគ​បាយ​មិនឆ្ងាញ់ផង កម្លាំងក្នុងកាយរបស់បុរសនោះ ក៏មិនមានផង ។ សម័យខាងក្រោយមក បុរស​នោះក៏សះស្បើយ អំពីអាពាធនោះ បុរសនោះ បានបរិភោគ​បាយឆ្ងាញ់ផង កម្លាំងក្នុងកាយរបស់បុរសនោះ ក៏មានផង ទើបបុរស​នោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ​យ៉ាងនេះ​ថា អាត្មាអញ កាលអំពីដើម មានអាពាធ ដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ ឈឺធ្ងន់ អាត្មាអញ បរិភោគ​បាយ​មិនឆ្ងាញ់ផង កម្លាំងក្នុងកាយរបស់អាត្មាអញ ក៏មិនមានផង ឥឡូវនេះ អាត្មាអញ បានសះស្បើយ អំពីអាពាធនោះហើយ អាត្មាអញ បានបរិភោគ​បាយឆ្ងាញ់ផង កម្លាំង​ក្នុង​កាយ​របស់អាត្មាអញ ក៏មានផង ។ បុរស​នោះ ក៏បាននូវបាមោជ្ជៈ បាននូវសេចក្តី​សោមនស្ស ដែលមានការសះស្បើយ អំពី​អាពាធនោះជាហេតុ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ មួយ​ទៀត ប្រៀបដូចបុរសដែលជាប់នៅក្នុងផ្ទះឃុំខាំង សម័យខាងក្រោយមក បុរស​នោះ​ក៏​រួច​អំពីការឃុំខាំងនោះដោយស្រួល មិនមានភ័យ ឯសេចក្តីបង់ខាតនៃ​ភោគៈ​ទាំងឡាយ របស់បុរសនោះ សូម្បីបន្តិចបន្តួច ក៏មិនមាន ទើបបុរស​នោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ​យ៉ាងនេះ​ថា អាត្មាអញ កាលអំពីដើម បានជាប់នៅក្នុងផ្ទះឃុំខាំង ឥឡូវនេះ អាត្មាអញបាន​រួច​អំពីការឃុំខាំងនោះដោយស្រួល មិនមានភ័យហើយ ឯសេចក្តីបង់ខាតនៃ​ភោគៈ​ទាំង​ឡាយ របស់អាត្មាអញ សូម្បីបន្តិចបន្តួច ក៏មិនមានឡើយ ។ បុរស​នោះ ក៏បាននូវបាមោជ្ជៈ បាននូវសេចក្តី​សោមនស្ស ដែលមានការរួចអំពី​ផ្ទះឃុំខាំងនោះ ជាហេតុ ។ បពិត្រ​មហា​រាជ មួយ​ទៀត ប្រៀបដូចបុរសដែលជាទាសៈគេ រមែងមិនបានធ្វើ​កិច្ចការ​នីមួយ​តាមអំពើចិត្តខ្លួន រមែងធ្វើ​ទៅតាមសេចក្តី​គាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃ ទៅកាន់ទីណា តាម​ចំណង់របស់ខ្លួន​មិនបានឡើយ លុះសម័យខាងក្រោយមក បុរស​នោះ ​ក៏បាន​រួច​អំពី​ភាវៈ​ជាទាសៈនោះ ជាអ្នក​បានធ្វើ​នូវអំពើ​តាមគាប់ចិត្តរបស់ខ្លួន មិនបានធ្វើ​ទៅតាមសេចក្តី​គាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃ បានរួចជាអ្នកជា ទៅកាន់ទីណា តាម​ចំណង់របស់ខ្លួន​បាន ទើបបុរស​នោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ​យ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ កាលអំពីដើម ជាទាសៈគេ មិន​បានធ្វើ​កិច្ចការ​នីមួយ​តាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួន តែងធ្វើ​ទៅតាមសេចក្តី​គាប់ចិត្ត​របស់​បុគ្គល​ដទៃ ទៅកាន់ទីណា តាម​ចំណង់របស់ខ្លួន​មិនបានឡើយ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញ បាន​រួច​អំពី​ភាវៈ​ជាទាសៈគេនោះហើយ ជាអ្នកបាន​ធ្វើកិច្ចការ​នីមួយ ​តាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួន មិនបានធ្វើ​ទៅ​តាម​សេចក្តី​គាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃ បានរួចជាអ្នកជា ទៅកាន់ទីណា តាម​ចំណង់​របស់​ខ្លួនបាន ។ បុរស​នោះ ក៏បាននូវបាមោជ្ជៈ បាននូវសេចក្តី​សោមនស្ស ដែលមានការរួចអំពី​ភាវៈ​ជាទាសៈគេនោះ ជាហេតុ ។​បពិត្រ​មហា​រាជ មួយ​ទៀត ប្រៀបដូច​បុរស​មានទ្រព្យ មាន​ភោគៈ ដើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល ជាផ្លូវរកបាយបានដោយក្រ ប្រកបដោយ​ភ័យ​ចំពោះមុខ សម័យខាងក្រោយមក បុរស​នោះ ​ក៏បានឆ្លងផុត អំពីផ្លូវ​ឆ្ងាយដាច់​ស្រយាល​នោះ បានដល់ស្រុកភូមិដោយស្រួល ជាទីក្សេម មិនមានភ័យ ទើបបុរស​នោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ​យ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ កាលអំពីដើម ជាអ្នកមានទ្រព្យ មានភោគៈ ដើរ​ទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយ​ដាច់ស្រយាល ជាផ្លូវរកបាយបានដោយក្រ ប្រកបដោយភ័យ​ចំពោះ​មុខ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញ បានឆ្លងផុត​ផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាលនោះហើយ បានដល់​ស្រុក​ភូមិ​ដោយស្រួល ជាទីក្សេម មិនមានភ័យ ។​បុរស​នោះ ក៏បាននូវបាមោជ្ជៈ បាននូវសេចក្តី​សោមនស្ស ដែលមានការបានដល់​នូវស្រុកភូមិ ជាទីក្សេមនោះ ជាហេតុ ។​បពិត្រ​មហា​រាជ ភិក្ខុពិចារណាឃើញនូវនីវរណៈ៥នេះក្នុងខ្លួន ដែលមិនទាន់​លះបង់ យ៉ាងនេះ ថាដូច​ជាបំណុល ដូចជារោគ ដូចជាផ្ទះសម្រាប់ឃុំខាំង ដូចជាភាវៈជាទាសៈ ឬថា​ដូចជា​ផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល យ៉ាងនោះឯង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ដូចបុគ្គលពិចារណាឃើញ នូវ​ការ​មិនចំពាក់បំណុលគេយ៉ាងណា នូវការមិនមានរោគ​យ៉ាងណា នូវការរួចអំពីផ្ទះ​សម្រាប់​ឃុំខាំង​យ៉ាងណា នូវភាពជាអ្នកជា​យ៉ាងណា នូវទីដ៏ក្សេមក្សាន្តយ៉ាងណា បពិត្រ​មហារាជ ភិក្ខុពិចារណាឃើញនូវ'''នីវរណៈ ៥''' នេះក្នុងខ្លួន ដែលបានលះបង់ហើយ ក៏យ៉ាង​នោះឯង ។ ==== រូបជ្ឈាន ៤ ==== កាលបើ​ភិក្ខុនោះ បានពិចារណាឃើញច្បាស់ នូវ'''នីវរណៈទាំង ៥''' នេះ​ក្នុង​ខ្លួន ដែលបានលះបង់ហើយ បាមោជ្ជៈ (សេចក្តីរីករាយ) ក៏កើតឡើង កាលបើ ចិត្តរីករាយ​ហើយ បីតិក៏កើត កាលបើចិត្តប្រកបដោយបីតិហើយ នាមកាយ រមែងស្ងប់ស្ងាត់ ភិក្ខុដែល​មាននាមកាយស្ងប់ស្ងាត់ហើយ រមែង​ទទួលនូវសុខ ចិត្តរបស់ភិក្ខុ ដែលប្រកបដោយ​សុខ តែងតម្កល់​មាំបាន ។ ភិក្ខុនោះ លុះស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់​ចាក​អកុសលធម៌ទាំងឡាយហើយ ក៏បានដល់នូវ'''បឋមជ្ឈាន''' ប្រកបដោយ​វិតក្កៈ ប្រកបដោយ​វិចារៈ មានបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីវិវេក ក៏សម្រេច​សម្រាន្តនៅ (ដោយ​ឥរិយាបថទាំង ៤ ) ។ ភិក្ខុនោះ រមែងញុំាងកាយនេះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ បរិបូណ៌ ផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីវិវេក សរីរដ្ឋានបន្តិចបន្តួច​នៃកាយ​ទាំង​អស់​របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើត​អំពីវិវេក មិនមានឡើយ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចជាអ្នកផ្ងូតទឹកក្តី​បុគ្គលអ្នកជំនួយការ​នៃជន​អ្នកផ្ងូតទឹកក្តី ដែលឈ្លាស រោយនូវលំអិតសម្រាប់ងូតទាំងឡាយ ក្នុងភាជន៍សំរិទ្ធ៍ ប្រោះ​ព្រំ​ដោយទឹក ហើយសូនជាដុំ លុះដល់វេលាល្ងាច ដុំលំអិត​សម្រាប់ (លាប) ងូត (នោះ) ក៏​ស្អិតចាប់ចូលគ្នា ស្អិតល្មួតទាំង​ខាងក្នុង ទាំងខាងក្រៅ មិនបានរាត់រាយ ខ្ចាយចេញឡើយ យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុដែលញុំាងកាយនេះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ បរិបូណ៌ ផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីវិវេក សរីរដ្ឋានបន្តិចបន្តួច​នៃ​កាយ​ទាំង​អស់​របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែល​កើត​អំពីវិវេក មិនមានឡើយ យ៉ាងនោះឯង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង ជាផលនៃ​សមណប្បដិបត្តិ ដែលឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដ៏រុងរឿងដោយវិសេសផង ថ្លៃថ្លា​ដោយ​វិសេសផង ជាងផលនៃសមណប្បដិបត្តិ ដែលឃើញច្បាស់​ដោយខ្លួនឯង ដូច​បាន​ពោល​មក​ខាងដើម ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រការមួយទៀត ភិក្ខុបានចូលដល់'''ទុតិយជ្ឈាន''' ជាធម្មជាត​កើតមានក្នុងសន្តានចិត្ត ប្រកបដោយ​សេចក្តីជ្រះថ្លា មានសភាពជាចិត្តខ្ពស់ឯង មិនមាន​វិតក្កៈ មិនមានវិចារៈ មានតែបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសមាធិ ព្រោះ​រម្ងាប់នូវ​វិតក្ក និង​វិចារៈ ក៏សម្រេចសម្រាន្តនៅ ។ ភិក្ខុនោះ រមែង​ញុំាងកាយនេះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ បរិបូណ៌ ផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសមាធិ សរីរដ្ឋានបន្តិចបន្តួច​នៃ​កាយ​ទាំង​អស់​របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើត​អំពីសមាធិ មិនមានឡើយ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចជាអន្លង់ទឹកដ៏ជ្រៅ មានទឹកជោរឡើង ប្រឡាយ​ជាទីហូរមកនៃ​ទឹកក្នុងទិសខាងកើត នៃអន្លង់ទឹកនោះមិន​មាន ប្រឡាយ​ជាទីហូរមកនៃ​ទឹកក្នុងទិសខាងត្បូងមិន​មាន ប្រឡាយ​ជាទីហូរមកនៃ​ទឹកក្នុងទិសខាងលិចមិន​មាន ប្រឡាយ​ជាទីហូរមកនៃ​ទឹកក្នុងទិសខាងជើង ក៏មិន​មាន ទាំង​ភ្លៀង ក៏មិនបាន​បង្អុរចុះនូវធារទឹក​ដោយស្រួល ក្នុងអន្លង់ទឹក​នោះ តាមកាល​វេលា​ឡើយ ឯធារទឹកដ៏ត្រជាក់ ក៏ស្រាប់តែ​ជោរឡើងអំពីអន្លង់ទឹកនោះប៉ុណ្ណោះ ហើយញុំាង​អន្លង់ទឹកនោះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឆ្អែតដ៏បរិបូណ៌ ផ្សព្វផ្សាយដោយទឹកត្រជាក់ ទីប្រទេស​បន្តិច​បន្តួច​នៃអន្លង់ទឹកទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយដោយទឹកត្រជាក់ មិនមាន​ឡើយ យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុញុំាងកាយនេះឲ្យជ្រួតជ្រាប ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ បរិបូណ៌ ផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីសមាធិ សរីរដ្ឋានបន្តិចបន្តួច​នៃ​កាយ​ទាំង​អស់​របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយបីតិ និងសុខៈ ដែលកើត​អំពីសមាធិ មិនមានឡើយ យ៉ាងនោះឯង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង ជាផលនៃ​សមណប្បដិបត្តិ ដែលឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដ៏រុងរឿងដោយវិសេសផង ថ្លៃថ្លា​ដោយ​វិសេសផង ជាងផលនៃសមណប្បដិបត្តិ ដែលឃើញច្បាស់​ដោយខ្លួនឯង ដូច​ពោល​មក​ខាងដើម ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រការមួយទៀត ភិក្ខុមានចិត្តនឿយណាយ ចាកបីតិ ហើយប្រកបដោយ​ឧបេក្ខា មានស្មារតីដឹងខ្លួន បានទទួល​នូវសុខ ដោយនាមកាយ ព្រះអរិយៈ​ទាំងឡាយ តែងសរសើរនូវបុគ្គល ដែលបាននូវ​'''តតិយជ្ឈាន'''នោះថា បុគ្គល​អ្នកបាន​តតិយជ្ឈាន មានចិត្តប្រកបដោយ​ឧបេក្ខា មានស្មារតី មានធម៌ជាគ្រឿង​នៅជា​សុខ ដូច្នេះ ព្រោះតតិយជ្ឈានណា ក៏បានដល់នូវតតិយជ្ឈាន (នោះ) ហើយសម្រេច​សម្រាន្តនៅ ។ ភិក្ខុនោះ រមែងញុំាងកាយនេះ ឲ្យជ្រួតជ្រាប ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ បរិបូណ៌ ផ្សព្វផ្សាយ ដោយសុខៈ ដែលមិនមានបីតិ សរីរដ្ឋានបន្តិចបន្តួច​នៃ​កាយ​ទាំង​អស់​របស់​ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយសុខៈ ដែលគ្មានបីតិ មិនមានឡើយ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចទីដែលដុះព្រលិតក្តី ឈូកក្រហមក្តី ឈូកសក្តី មានព្រលិត ឬ​ឈូកក្រហម ឬឈូកសពួកខ្លះ ដែលដុះក្នុងទឹក ចម្រើនក្នុងទឹក មិនទាន់​លូតឡើង​ផុត​អំពី​ទឹក លិចនៅក្នុងទឹក រស់នៅអាស្រ័យនឹងទឹក បទុមជាតិ [ពួកឈូក​ព្រលិតផ្សេងៗ ហៅថា បទុមជាតិ ឬឧប្បលជាតិក៏បាន ។] ទាំងនោះ រមែងជ្រួតជ្រាប ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ បរិបូណ៌ ផ្សព្វផ្សាយ ដោយទឹកត្រជាក់ តាំងអំពីឫស មើម រហូតដល់​ចុង ទីប្រទេសបន្តិចបន្តួច​នៃ​វារិជាតិទាំង​អស់ ទោះជាព្រលិតក្តី ឈូកក្រហមក្តី ឈូកសក្តី ដែលឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយទឹកដ៏ត្រជាក់ មិនមានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុដែល​ញុំាងកាយនេះឲ្យជ្រួតជ្រាប ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ បរិបូណ៌ ផ្សព្វផ្សាយ ដោយសុខៈ ដែលមិនមានបីតិ សរីរដ្ឋានបន្តិចបន្តួច​នៃ​កាយ​ទាំង​អស់​របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយសុខៈ ដែលគ្មានបីតិ មិនមានឡើយ យ៉ាងនោះឯង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង ជាផលនៃ​សមណប្បដិបត្តិ ដែលឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដ៏រុងរឿងដោយវិសេសផង ថ្លៃថ្លា​ដោយ​វិសេសផង ជាងផលនៃសមណប្បដិបត្តិ ដែល​ឃើញច្បាស់​ដោយខ្លួនឯង ដូច​បាន​ពោល​មក​ខាងដើម ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រការមួយទៀត ភិក្ខុលះបង់នូវសុខផង លះបង់នូវទុក្ខ​ផង មានសោមនស្ស និងទោមនស្សអស់ហើយក្នុងកាលមុន ក៏បាននូវ'''ចតុត្ថជ្ឈាន''' ដែល​មិនមានទុក្ខ មិនមានសុខ មានតែសតិដ៏បរិសុទ្ធ ដែលកើតអំពី​ឧបេក្ខា ហើយសម្រេច​សម្រាន្តនៅ ។ ភិក្ខុនោះ​រមែងញុំាងកាយនេះឲ្យផ្សព្វផ្សាយ ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ផូរផង់ អង្គុយនៅ ឯសរីរដ្ឋានបន្តិចបន្តួច​នៃ​កាយ​ទាំង​អស់​របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានឡើយ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូច​បុរសដែល​យកសំពត់សស្អាត ទៅដណ្តប់កាយ ព្រមទាំងក្បាល ហើយអង្គុយនៅ ឯសរីរដ្ឋានបន្តិចបន្តួច​នៃ​កាយ​ទាំង​អស់​របស់បុរសនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយសំពត់​សស្អាត មិនមានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុដែលញុំាងកាយនេះឲ្យផ្សព្វផ្សាយ ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ផូរផង់ អង្គុយនៅ ឯសរីរដ្ឋាន​បន្តិចបន្តួច​នៃ​កាយ​ទាំង​អស់​របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបានផ្សព្វផ្សាយ ដោយចិត្ត​ដ៏​បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានឡើយ យ៉ាងនោះឯង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង ជាផលនៃ​សមណប្បដិបត្តិ ដែលឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដ៏រុងរឿងដោយវិសេសផង ថ្លៃថ្លា​ដោយ​វិសេសផង ជាងផលនៃសមណប្បដិបត្តិ ដែល​ឃើញច្បាស់​ដោយខ្លួនឯង ដូច​បាន​ពោល​មក​ខាងដើម ។ ==== វិជ្ជា ៨ ==== ===== វិបស្សនាញាណ ===== ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំបរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់​ភាវនាកម្ម ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែងទាញនាំបង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បី'''ញាណទស្សនៈ''' ''[ បាន​ដល់​ មគ្គញ្ញាណ​ ផលញ្ញាណ​ សព្វញ្ញុតញ្ញាណ​ បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ​ និង​វិបស្សនាញាណ ]'' គឺបញ្ញាសម្រាប់ដឹង សម្រាប់ឃើញ ។ ភិក្ខុនោះ ក៏ដឹងច្បាស់​យ៉ាងនេះ​ថា កាយរបស់​អាត្មាអញនេះ មានរូបប្រកបដោយ'''មហាភូតរូប ៤''' ''[បាន​ដល់​ធាតុ ៤ គឺ​ ដី ទឹក ភ្លើង ខ្យល់]'' កើតអំពីមាតា និងបិតា មានសេចក្តីចម្រើនដោយជាតិបាយ និងនំ ជាសភាវៈ​មិនទៀង (ទោះបី) មានការ​លាប ដុសខាត់ បំបាត់ក្លិន និងគក់ច្របាច់ ក៏គង់មានសេចក្តីបែកធ្លាយ ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅជា​ធម្មតា ក៏ឯវិញ្ញាណរបស់អាត្មាអញនេះសោត អាស្រ័យនៅក្នុងកាយនេះ ជាប់​នៅ​ក្នុងកាយនេះ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចកែវមណី និងកែវពិទូរ្យដ៏ល្អ មានជាតិបរិសុទ្ធ មាន​ជ្រុង៨ ដែលជាងបានឆ្នៃល្អហើយ មានសម្បុរភ្លឺថ្លាឆ្លុះ បរិបូណ៌​ដោយអាការទាំងពួង (មានដុសលាងជាដើម) ប្រសិនបើមានចេស គេដោតទៅនឹងកែវនោះ ជាចេស​មានពណ៌​ខៀវក្តី លឿងក្តី ក្រហមក្តី សក្តី ជាចេសស៊ីនួនក្តី បុរសដែលមានភ្នែក (ភ្លឺ) គប្បី​យកកែវ​នោះ មកដាក់លើដៃ ហើយពិចារណាមើលថា នេះជាកែវមណី និងកែវពិទូរ្យដ៏ល្អ មាន​ជាតិបរិសុទ្ធ មានជ្រុង៨ ដែលជាងបានឆ្នៃល្អហើយ មានសម្បុរ​ភ្លឺថ្លាឆ្លុះ បរិបូណ៌​ដោយអាការ​ទាំងពួង នេះជាចេសដែលគេដោតទៅក្នុងកែវនោះ ជាចេស​មានពណ៌​ខៀវ​ក្តី លឿងក្តី ក្រហមក្តី សក្តី ជាចេសស៊ីនួនក្តី (ពិតមែន) យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុ​កាលបើចិត្តតាំងមាំ បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាក​ឧបក្កិលេស មានសភាវៈជាចិត្តទន់ គួរដល់​ភាវនាកម្ម ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់ញ័រ ទៅតាមអារម្មណ៍​យ៉ាងនេះហើយ ក៏ទាញនាំបង្អោន​ចិត្តទៅ ដើម្បី​ញាណទស្សនៈ គឺបញ្ញាសម្រាប់ដឹង សម្រាប់ឃើញ ភិក្ខុនោះ ក៏ដឹងច្បាស់​យ៉ាងនេះ​ថា កាយរបស់​អាត្មាអញនេះឯង មានរូប​ប្រកប​ដោយមហាភូតរូប ៤ កើតអំពីមាតា និងបិតា មានសេចក្តីចម្រើនដោយជាតិបាយ និងនំ ជាសភាវៈ​មិនទៀង (ទោះបី) មានការ​លាប ដុសខាត់ បំបាត់ក្លិន និងគក់ច្របាច់ ក៏គង់មានសេចក្តីបែកធ្លាយ ខ្ចាត់ខ្ចាយជា​ធម្មតា ក៏ឯវិញ្ញាណរបស់អាត្មាអញនេះសោត អាស្រ័យនៅក្នុងកាយនេះ ជាប់​នៅ​ក្នុងកាយនេះ យ៉ាងនោះឯង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង​ជាផលនៃសមណប្បដិបត្តិ ដែលឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដ៏​រុងរឿងដោយ​វិសេសផង ថ្លៃថ្លាដោយវិសេសផង ជាងផលនៃសមណប្បដិបត្តិទាំងឡាយ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដូច​បានពោល​មកខាងដើម ។ ===== មនោមយិទ្ធិញាណ ===== ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំបរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់​ភាវនាកម្ម ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែងទាញនាំបង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីនិមិ្មតនូវកាយ ដែលសម្រេចអំពីចិត្ត ។ ភិក្ខុនោះ ក៏និម្មិតនូវកាយផ្សេងចេញអំពីកាយនេះ មានរូប​ដែល​សម្រេច​អំពីចិត្ត មានអវយវៈធំ និងអវយវៈតូចសព្វគ្រប់ មានឥន្ទ្រិយ​មិនថោកថយ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចបុរសចាក់បញ្ចេញនូវបណ្តូល អំពីស្មៅយាប្លង បុរសនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា នេះជាស្មៅយាប្លង នេះជាបណ្តូល ស្មៅយាប្លងដោយ​ឡែក បណ្តូលដោយឡែក តែជាបណ្តូល​ដែលអាត្មាអញ​ចាក់បញ្ចេញ​មកអំពី​ស្មៅ​យាប្លង​ហ្នឹងឯង យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ មួយទៀត ប្រៀបដូចបុរសហូត​ដាវ​ចេញ​អំពីស្រោម បុរសនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះ​យ៉ាងនេះថា នេះជាដាវ នេះជាស្រោម ដាវផ្សេង ស្រោមផ្សេង តែជាដាវដែលអាត្មាអញ​ហូតចេញមកអំពីស្រោមហ្នឹងឯង យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ មួយទៀត ប្រៀបដូចបុរស ទាញយកសត្វពស់​ចេញ​អំពី​ស្រោម បុរសនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ​យ៉ាងនេះថា នេះជាពស់ នេះជាស្រោម សត្វពស់​ផ្សេង ស្រោមផ្សេង តែជាពស់ដែលអាត្មាអញ ទាញចេញមក​អំពីស្រោម​ហ្នឹងឯង យ៉ាង​ណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុ កាលបើចិត្តតាំងមាំបរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺ​កិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់នូវ​ភាវនាកម្ម ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែងទាញនាំបង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បី​និមិ្មត​នូវ​កាយ ដែលសម្រេចអំពីចិត្តបាន យ៉ាងនោះឯង ។ ភិក្ខុនោះ រមែងនិម្មិត​នូវកាយ​ផ្សេង​ចេញ​អំពីកាយនេះ មានរូប​ដែល​សម្រេច​អំពីចិត្ត មានអវយវៈធំ និងអវយវៈតូចសព្វគ្រប់ មានឥន្ទ្រិយ​មិនថោកថយ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង​ជាផលនៃសមណប្បដិបត្តិ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដ៏​រុងរឿងដោយ​វិសេសផង ថ្លៃថ្លាដោយវិសេសផង ជាង​ផល​នៃ​សមណប្បដិបត្តិទាំងឡាយ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដូច​បានពោល​មក​ខាង​ដើម ។ ===== ឥទ្ធិវិធញាណ ===== ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំបរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាស​ចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់​ភាវនាកម្ម ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុនោះ រមែងទាញនាំបង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បី​តាក់​តែង​ឫទ្ធិ ភិក្ខុនោះ ទទួលនូវការ​តាក់តែងឫទ្ធិជាច្រើនប្រការបាន គឺជាមនុស្ស​ម្នាក់ ធ្វើ​ឲ្យ​ទៅជាច្រើននាក់ក៏បាន មនុស្ស​ច្រើននាក់ ធ្វើឲ្យទៅជាម្នាក់ក៏បាន ធ្វើទីកំបាំង ឲ្យទៅ​ជា​ទីវាលក៏បាន ធ្វើទីវាល ឲ្យទៅជាទីកំបាំង​ក៏បាន ដើរ (ទំលុះ) ទៅក្រៅជញ្ជាំង ក្រៅកំពែង ក្រៅភ្នំ មិនទើសទាក់ ដូចដើរទៅក្នុងទីវាលក៏បាន ធ្វើនូវការមុជចុះ​និងងើបឡើងក្នុង​ផែន​ដី ដូចមុជងើប​ក្នុងទឹកក៏បាន ដើរទៅលើទឹក មិនបែកធ្លាយទឹក ដូចជា​ដើរលើផែនដី​ក៏បាន អណ្តែត​ទៅឯអាកាសទាំងភ្នែន ដូចជាសត្វស្លាបក៏បាន ចាប់ស្ទាបអង្អែល​ព្រះចន្ទ និង​ព្រះអាទិត្យទាំងនេះ ដែលមានឫទ្ធិច្រើនយ៉ាងនោះ មានអានុភាពច្រើនយ៉ាងនោះ ដោយដៃ​ក៏បាន ញុំាងអំណាច​ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយកាយ ដរាបដល់ព្រហ្មលោកក៏បាន ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចជាស្មូនឆ្នាំងក្តី អន្តេវាសិកនៃស្មូនឆ្នាំងក្តី ដែលឈ្លាសវៃ កាលបើ​ដីស្អិតដែលគេច្របាច់ល្អហើយ បើចង់ធ្វើនូវភាជន៍ដ៏ប្លែកណាៗ ក៏គប្បីធ្វើឲ្យសម្រេច​ទៅ​ជាភាជន៍នោះៗបាន យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ មួយទៀត ជាងភ្លុកក្តី អន្តេវាសិក​របស់​ជាងភ្លុកក្តី ដែលឈ្លាសវៃ កាលបើភ្លុកដែលគេធ្វើបរិកម្មល្អហើយ បើចង់ធ្វើនូវ​គ្រឿង​ប្រើប្រាស់ ជាវិការៈនៃ​ភ្លុកដ៏ប្លែកណាៗ ក៏គប្បីធ្វើឲ្យសម្រេចនូវគ្រឿង​ប្រើប្រាស់ ជាវិការៈ​នៃ​ភ្លុក​ដ៏ប្លែកនោះៗបាន យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ មួយវិញទៀត ជាងមាសក្តី អន្តេវាសិករបស់ជាងមាសក្តី ដែលឈ្លាសវៃ កាលបើមាសដែលគេធ្វើបរិកម្ម​ល្អហើយ បើចង់ធ្វើនូវគ្រឿង​ប្រើប្រាស់ ជាវិការៈនៃមាសដ៏ប្លែកណាៗ ក៏គប្បីធ្វើឲ្យសម្រេច​នូវ​គ្រឿង​ប្រើប្រាស់ ជាវិការៈនៃ​មាសដ៏ប្លែកនោះៗបាន យ៉ាង​ណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុ កាល​បើ​ចិត្តតាំងមាំបរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺ​កិលេស ប្រាសចាកឧបក្កិលេស មាន​សភាព​ជា​ចិត្តទន់ គួរដល់ការ​ភាវនា ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាង​នេះ​ហើយ ក៏រមែងទាញនាំបង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីតាក់តែង​នូវឫទ្ធិបាន យ៉ាង​នោះ​ឯង ។ ភិក្ខុ​នោះ រមែងទទួល​ចំពោះនូវ​ការតាក់តែង​ឫទ្ធិ មានប្រការច្រើនបាន គឺមនុស្ស​ម្នាក់ ធ្វើ​ឲ្យ​ទៅជាច្រើននាក់ក៏បាន មនុស្ស​ច្រើននាក់ ធ្វើឲ្យទៅជាម្នាក់វិញក៏បាន ធ្វើទីកំបាំង ឲ្យទៅ​ជា​ទីវាលក៏បាន ធ្វើទីវាល ឲ្យទៅជាទីកំបាំង​ក៏បាន ដើរ (ទំលុះ) ទៅក្រៅជញ្ជាំង ក្រៅ​កំពែង ក្រៅភ្នំ មិនទើសទាក់ ដូចជាដើរទៅក្នុងទីវាលក៏បាន ធ្វើនូវការមុជចុះ​និង​ការងើប​ឡើង​ក្នុង​ផែន​ដី ដូចជាមុជងើប​ក្នុងទឹកក៏បាន ដើរទៅលើទឹក មិនបែកធ្លាយទឹក ដូចជា​ដើរ​ទៅ​លើ​ផែនដី​ក៏បាន អណ្តែត​ទៅឯអាកាសទាំងភ្នែន ដូចជាសត្វស្លាបក៏បាន ចាប់ស្ទាប​អង្អែល​ព្រះចន្ទ និង​ព្រះអាទិត្យទាំងនេះ ដែលមានឫទ្ធិច្រើនយ៉ាងនេះ មាន​អានុភាព​ច្រើន​យ៉ាង​នេះ ដោយដៃ​ក៏បាន ញុំាងអំណាច​ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយកាយ ដរាប​ដល់ព្រហ្មលោក​ក៏បាន ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង​ជាផលនៃសមណប្បដិបត្តិ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ដ៏​រុងរឿងដោយ​វិសេសផង ថ្លៃថ្លាដោយវិសេសផង ជាង​ផល​នៃ​សមណប្បដិបត្តិ​ទាំង​ឡាយ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដូច​បានពោល​មក​ខាង​ដើម ។ ===== ទិព្វសោតញាណ ===== ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំបរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាស​ចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់ការ​ភាវនា ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែងទាញនាំបង្អោនចិត្តទៅ ក្នុងសោតធាតុជា​ទិព្វ ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើមានសោតធាតុជាទិព្វបរិសុទ្ធស្អាត កន្លងបង់នូវសោតធាតុជា​របស់​មនុស្សធម្មតាហើយ រមែងឮនូវសម្លេងទាំងពីរ គឺសម្លេងទិព្វ១ សម្លេង​មនុស្ស១ ដែលនៅក្នុងទីឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តីបាន ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូច​បុរស ដែលដើរ​ទៅកាន់​ផ្លូវឆ្ងាយ បុរសនោះ ឮសម្លេងស្គរធំក្តី សម្លេងសំភោរក្តី សម្លេងស័ង្ខក្តី សម្លេងស្គរជ័យក្តី សម្លេងស្គរតូចក្តី បុរសនោះ ក៏មាន​សេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា នេះជាសម្លេងស្គរធំ នេះជាសម្លេងសំភោរ នេះជាសម្លេងស័ង្ខ នេះជាសម្លេងស្គរជ័យ នេះជាសម្លេងស្គរតូច យ៉ាង​ណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុ កាលបើចិត្តតាំងមាំបរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺ​កិលេស ប្រាស​ចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់ការ​ភាវនា ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែងទាញនាំបង្អោនចិត្តទៅ ក្នុង​សោតធាតុ​ជា​ទិព្វ ភិក្ខុនោះ កាលបើមានសោតធាតុជាទិព្វបរិសុទ្ធស្អាត កន្លង​បង់​នូវ​សោតធាតុ​ជា​របស់​មនុស្សធម្មតាហើយ រមែងឮសម្លេងទាំងពីរ គឺសម្លេងទិព្វ១ សម្លេង​មនុស្ស១ ដែលនៅក្នុងទីឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី យ៉ាងនោះឯង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង​ជាផលនៃសមណប្បដិបត្តិ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ដ៏​រុងរឿងដោយ​វិសេសផង ថ្លៃថ្លាដោយវិសេសផង ជាង​ផល​នៃ​សមណប្បដិបត្តិ​ទាំង​ឡាយ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដូច​បានពោល​មក​ខាង​ដើម ។ ===== ចេតោបរិយញ្ញាណ ===== ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំបរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាស​ចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់​ការភាវនា ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែងទាញនាំបង្អោននូវចិត្តទៅ ដើម្បី​ចេតោបរិយញ្ញាណ ''(ប្រាជ្ញាជាគ្រឿងកំណត់ដឹង​នូវចិត្តសត្វដទៃ)'' ។ ភិក្ខុនោះ ក៏កំណត់ដឹង​ច្បាស់នូវ​ចិត្តនៃសត្វទាំងឡាយដទៃ និងចិត្តនៃបុគ្គលទាំងឡាយដទៃ ដោយចិត្ត​របស់ខ្លួន​បាន ចិត្តដែលប្រកបដោយរាគៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយរាគៈ ចិត្តដែល​ប្រាស​ចាក​រាគៈហើយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រាសចាករាគៈហើយ ចិត្តដែលប្រកបដោយទោសៈ​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយទោសៈ ចិត្តដែល​ប្រាស​ចាកទោសៈហើយក្តី ក៏ដឹង​ច្បាស់​ថា ចិត្តប្រាសចាកទោសៈហើយ ចិត្តដែលប្រកបដោយមោហៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយមោហៈ ចិត្តដែល​ប្រាស​ចាក​មោហៈហើយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្ត​ប្រាសចាក​មោហៈហើយ ចិត្តដែលរួញថយ ''[អដ្ឋកថា ថា ចិត្តដែល​ត្រូវថីនមិទ្ធ​គ្រប​សង្កត់ ។]'' ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តរួញថយ ចិត្តដែលរាយមាយ [ចិត្តដែល​ប្រកបដោយ​ឧទ្ធច្ចៈ ។]ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តរាយមាយ ចិត្តដែលជាមហគ្គតៈ គឺចិត្តដល់នូវ​ភាវៈ​ជាធំ (បានដល់រូបាវចរ និងអរូបាវចរ)ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តជាមហគ្គតៈ ចិត្តដែលមិនមែន​ជា​មហគ្គតៈ គឺជាកាមាវចរក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនមែនជាមហគ្គតៈ ចិត្តដែលមាន​ចិត្ត​ដទៃ​ក្រៃលែង​ជាង គឺជាកាមាវចរក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមានចិត្តដទៃ​ក្រៃលែងជាង ចិត្តដែល​មិនមាន​ចិត្តដទៃក្រៃលែងជាង គឺរូបាវចរ និងអរូបាវចរក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនមានចិត្ត​ដទៃក្រៃលែងជាង ចិត្តដែល​តាំងមាំហើយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តតាំងមាំហើយ [ចិត្តជាអប្បនាសមាធិ ឬឧបចារសមាធិ ។] ចិត្តដែល​មិនបានតាំងមាំក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្ត​មិនបានតាំងមាំ​ចិត្តដែលរួចស្រឡះ [ចិត្តដែល​រួចដោយ​តទង្គវិមុត្តិ និងវិក្ខម្ភនវិមុត្តិ ។] ហើយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តរួចស្រឡះហើយ ចិត្តដែលមិនទាន់រួចស្រឡះ​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនទាន់​រួចស្រឡះ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូច​ស្ត្រីក្តី បុរសក្តី ដែល​នៅក្មេង ជាក្រមុំ កម្លោះ ដែលនៅកំពុងតែចូលចិត្តនឹងប្រដាប់តាក់តែងរាងកាយ កាល​ឆ្លុះ​មើលនូវ​ស្រមោល នៃ​មុខរបស់ខ្លួន​ក្នុងកញ្ចក់ ដ៏បរិសុទ្ធស្អាតក្តី ក្នុងភាជន៍​ដ៏ពេញ​ដោយទឹក​ថ្លាក្តី បើស្រមោលនៃមុខប្រកបដោយទោស មានមុនជាដើម ក៏ដឹងថា មុខ​ប្រកប​ដោយទោស បើស្រមោលនៃមុខមិនប្រកបដោយទោសក្តី ក៏ដឹងថា មុខមិន​ប្រកប​ដោយទោស យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុ​កាលបើចិត្តតាំងមាំ បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាស​ចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់​ការភាវនា ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែង​ទាញនាំ​បង្អោន​នូវ​ចិត្ត​ទៅ ដើម្បី​ចេតោបរិយញ្ញាណ ភិក្ខុនោះ រមែងកំណត់ដឹង​ច្បាស់នូវ​ចិត្តនៃ​សត្វ​ទាំង​ឡាយ​ដទៃ និងចិត្តនៃបុគ្គលទាំងឡាយដទៃ ដោយចិត្ត​របស់ខ្លួន​បាន ចិត្តដែលប្រកប​ដោយ​រាគៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយរាគៈ ចិត្តដែល​ប្រាស​ចាក​រាគៈហើយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រាសចាករាគៈហើយ ចិត្តដែលប្រកបដោយទោសៈ​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយទោសៈ ចិត្តដែល​ប្រាស​ចាកទោសៈហើយក្តី ក៏ដឹង​ច្បាស់​ថា ចិត្តប្រាស​ចាក​ទោសៈហើយ ចិត្តដែលប្រកបដោយមោហៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកប​ដោយ​មោហៈ ចិត្តដែល​ប្រាស​ចាក​មោហៈហើយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្ត​ប្រាសចាក​មោហៈហើយ ចិត្តដែលរួញថយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តរួញថយ ចិត្តដែលរាយមាយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្ត​រាយមាយ ចិត្តដែលជាមហគ្គតៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តជាមហគ្គតៈ ចិត្តដែលមិនមែន​ជា​មហគ្គតៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនមែនជាមហគ្គតៈ ចិត្តដែលមាន​ចិត្ត​ដទៃ​ក្រៃលែង​ជាង​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមានចិត្តដទៃ​ក្រៃលែងជាង ចិត្តដែល​មិនមាន​ចិត្តដទៃក្រៃលែងជាង​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនមានចិត្ត​ដទៃក្រៃលែងជាង ចិត្តដែល​តាំងមាំហើយក្តី ក៏ដឹង​ច្បាស់​ថា ចិត្តតាំងមាំហើយ ចិត្តដែល​មិនតាំងមាំក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្ត​មិនតាំងមាំ​ចិត្ត​ដែល​រួចស្រឡះហើយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តរួចស្រឡះហើយ ចិត្តដែលមិនទាន់រួចស្រឡះ​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនទាន់​រួចស្រឡះ យ៉ាងនោះឯង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង​ជាផល​នៃសមណប្បដិបត្តិ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ដ៏​រុងរឿងដោយ​វិសេសផង ថ្លៃថ្លា​ដោយ​វិសេសផង ជាង​ផល​នៃ​សមណប្បដិបត្តិ​ទាំង​ឡាយ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់ដោយខ្លួន​ឯង ដូច​បានពោល​មក​ខាង​ដើម ។ ===== បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ===== ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំបរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាស​ចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់​ការភាវនា ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែងទាញនាំបង្អោននូវចិត្តទៅ ដើម្បី​បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ''(ប្រាជ្ញាជាគ្រឿងរលឹកតាមនូវខន្ធ ដែល​សត្វធ្លាប់​អាស្រ័យ​នៅ ក្នុងភពមុន)'' ។ ភិក្ខុនោះ រមែងរលឹក​តាមនូវបុព្វេនិវាស គឺខន្ធដែលសត្វ​ធ្លាប់អាស្រ័យ​នៅហើយ ក្នុងភពមុនជាច្រើនប្រការ ការរលឹក​បាននោះ តើដូចម្តេច ? គឺរលឹកបាន​ ១ជាតិខ្លះ ២ជាតិខ្លះ ៣ជាតិខ្លះ ៤ ជាតិខ្លះ ៥ជាតិខ្លះ ១០ជាតិខ្លះ ២០ជាតិខ្លះ ៣០ជាតិខ្លះ ៤០ ជាតិខ្លះ ៥០ជាតិខ្លះ ១០០ជាតិខ្លះ ១ពាន់ជាតិខ្លះ ១សែនជាតិខ្លះ អនេកសំវដ្តកប្ប គឺ​កប្ប​ដែលវិនាស​ជាច្រើនខ្លះ អនេកវិវដ្តកប្ប គឺកប្បដែលចម្រើន​ជាច្រើនខ្លះ អនេក​សំវដ្តវិវដ្តកប្បខ្លះ [កប្បមាន ៤ គឺគិតតាំងពីថ្ងៃដែល​កប្បវិនាស ទៅទល់គ្នានឹងភ្លើង​ឆេះអស់​រលីង ហៅថា សំវដ្តកប្ប១ តាំងពីភ្លើងឆេះអស់ នៅសល់តែអាកាសសូន្យទទេ ហៅថា សំវដ្តដ្ឋាយិកប្ប១ តាំងអំពីកកើតដីឡើងជាថ្មី ទៅទល់នឹង​កាលដែលកើត​មាន​ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ ហៅថា វិវដ្តកប្ប១ តាំងអំពីព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទកើតឡើង ទៅទល់​នឹង​វិនាសវិញ ហៅថា វិវដ្តដ្ឋាយិកប្ប១ រួមកប្បទាំង ៤ នេះចូលជាមួយគ្នា ហៅថា សំវិវដ្តកប្ប ឬហៅថា មហាកប្ប សំវិវដ្តកប្បដែលច្រើន ហៅថា អនេកសំវដ្តវិវដ្តកប្ប ។]ថា អាត្មាអញ បានកើតក្នុងភពឯណោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរ​យ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ បានទទួលសុខ និងទុក្ខ​យ៉ាងនេះ មានកំណត់​អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះអាត្មាអញច្យុត​ចាកភពនោះហើយ បានទៅកើត​ក្នុងភព​ឯណោះ ដែល​អាត្មាអញ​បានកើតក្នុងភពនោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មាន​សម្បុរ​យ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ បានទទួលសុខ និងទុក្ខ​យ៉ាងនេះ មានកំណត់​អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះអាត្មាអញ ច្យុត​ចាកភពនោះហើយ ក៏បានទៅកើត​ក្នុងភពនេះ ។ ភិក្ខុនោះ រលឹកតាមនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការ គឺសម្បុរ និងអាហារ​ជាដើម ព្រមទាំងឧទ្ទេស គឺឈ្មោះ និងគោត្រត្រកូល ដោយប្រការ​ដូច្នេះឯង ។ បពិត្រ​មហារាជ ប្រៀបដូច​បុរស ដែលចេញអំពីស្រុក​របស់ខ្លួន ទៅកាន់ស្រុកដទៃ រួច​ចេញ​អំពីស្រុកនោះ ហើយទៅកាន់​ស្រុកដទៃទៀត បុរសនោះ ចេញអំពីស្រុកនោះហើយ ទើប​ត្រឡប់​មកកាន់ស្រុក​របស់ខ្លួន​ដដែលវិញ បុរសនោះ គប្បី​មានសេចក្តីត្រិះរិះ​យ៉ាង​នេះថា អាត្មាអញ បានចេញអំពីស្រុក​របស់ខ្លួន ទៅកាន់ស្រុកឯណោះ ក្នុងស្រុកនោះ អាត្មាអញ បានឈរយ៉ាងនេះ បានអង្គុយយ៉ាងនេះ បាននិយាយយ៉ាងនេះ បានស្ងៀម​យ៉ាងនេះ លុះអាត្មាអញ ​ចេញ​អំពីស្រុកនោះហើយ បានទៅកាន់​ស្រុកឯណោះទៀត ក៏ក្នុងស្រុក​នោះឯង អាត្មាអញ បានឈរយ៉ាងនេះ បានអង្គុយយ៉ាងនេះ បាននិយាយយ៉ាងនេះ បានស្ងៀម​យ៉ាងនេះ អាត្មាអញ ​ចេញ​អំពីស្រុកនោះហើយ ក៏បានត្រឡប់​មកកាន់​ស្រុក​របស់​ខ្លួន​ដដែលវិញ យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុ​កាល​បើចិត្តតាំងមាំ បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាស​ចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់​ការភាវនា ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែងទាញ​នាំបង្អោន​នូវចិត្តទៅ ដើម្បី​បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ភិក្ខុនោះ រមែងរលឹក​តាមនូវ​បុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ការរលឹក​បាននោះ តើដូចម្តេច គឺរលឹកបាន​១ជាតិខ្លះ ២ជាតិ​ខ្លះ ៣ជាតិខ្លះ ៤ជាតិខ្លះ ៥ជាតិខ្លះ ១០ជាតិខ្លះ ២០ជាតិខ្លះ ៣០ជាតិខ្លះ ៤០ជាតិខ្លះ ៥០​ជាតិ​ខ្លះ ១០០ ជាតិខ្លះ ១ពាន់ជាតិខ្លះ ១សែនជាតិខ្លះ អនេកសំវដ្តកប្បខ្លះ អនេកវិវដ្តកប្ប​ខ្លះ អនេក​សំវដ្តវិវដ្តកប្បខ្លះថា អាត្មាអញ បានកើតក្នុងភពឯណោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរ​យ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ បានទទួលសុខ និងទុក្ខ​យ៉ាងនេះ មានកំណត់​អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះអាត្មាអញច្យុត​ចាកភពនោះហើយ បាន​ទៅ​កើត​ក្នុងភព​ឯណោះ ដែល​អាត្មាអញ​បានកើតក្នុងភពនោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មាន​គោត្រ​យ៉ាងនេះ មាន​សម្បុរ​យ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ បានទទួលសុខ និងទុក្ខ​យ៉ាង​នេះ មានកំណត់​អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះអាត្មាអញ ច្យុត​ចាកភពនោះហើយ ក៏បាន​ទៅ​កើត​ក្នុងភពនេះ ភិក្ខុនោះ រមែងរលឹកតាមនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការ ព្រមទាំងឧទ្ទេស ដោយប្រការ​ដូច្នេះឯង យ៉ាងនោះឯង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង​ជាផល​នៃ'''សមណប្បដិបត្តិ''' ដែល​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ដ៏​រុងរឿងដោយ​វិសេសផង ថ្លៃថ្លា​ដោយ​វិសេសផង ជាង​ផល​នៃ​សមណប្បដិបត្តិ​ទាំង​ឡាយ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់ដោយខ្លួន​ឯង ដូច​បានពោល​មក​ខាង​ដើម ។ ===== ចុតូប្បាតញ្ញាណ ===== ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំបរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាស​ចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់​ការភាវនា ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែងទាញនាំបង្អោននូវចិត្តទៅ ដើម្បី​ចុតូបបាតញ្ញាណ (ប្រាជ្ញាជាគ្រឿងដឹងនូវ ចុតិ និងបដិសន្ធិ) នៃពួកសត្វ គឺ ទិព្វចក្ខុញ្ញាណ ។ ភិក្ខុនោះ មានចក្ខុដូចជាទិព្វ បរិសុទ្ធស្អាត កន្លងបង់នូវចក្ខុ​ជារបស់មនុស្សធម្មតា បានឃើញ​នូវ​សត្វទាំងឡាយ ដែលច្យុត ដែលកើតឡើង ថោកទាប និងឧត្តម មានសម្បុរល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ រមែងដឹងច្បាស់​នូវពួក​សត្វ ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកម្មរបស់ខ្លួនថា អើហ្ន៎ សត្វពួកនេះ ប្រកបដោយ​កាយទុច្ចរិត ប្រកបដោយ​វចីទុច្ចរិត ប្រកបដោយ​មនោទុច្ចរិត ជាអ្នកតិះដៀល​នូវ​ព្រះអរិយៈ​ទាំង​ឡាយ ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ កាន់យកនូវ​អំពើជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ សត្វពួកនោះ លុះទំលាយ​កាយខាងនាយ​អំពី​សេចក្តីស្លាប់ រមែងទៅកើត​ក្នុងតិរច្ឆាន ប្រេត អសុរកាយ នរក អើហ្ន៎ ចំណែក​ឯសត្វ​ពួកនេះ ប្រកបដោយ​កាយសុចរិត ប្រកបដោយ​វចីសុចរិត ប្រកបដោយ​មនោសុចរិត ជាអ្នកមិនតិះដៀល​នូវ​ព្រះអរិយៈ​ទាំង​ឡាយ ជាសម្មាទិដ្ឋិ កាន់យកនូវ​អំពើជាសម្មាទិដ្ឋិ សត្វពួកនោះ លុះទំលាយ​កាយខាងនាយ​អំពី​សេចក្តីស្លាប់ រមែងចូលទៅកាន់លោក គឺមនុស្ស សុគតិ និងសួគ៌ ភិក្ខុនោះ មានចក្ខុដូចជាទិព្វ ដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងបង់នូវចក្ខុ​ជារបស់​មនុស្ស​ធម្មតា បានឃើញ​នូវ​សត្វទាំងឡាយ ដែលច្យុត ដែលកើតឡើង ជាសត្វថោកថយ និងឧត្តម មានសម្បុរល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ រមែងដឹងច្បាស់​នូវពួក​សត្វ ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកម្មរបស់ខ្លួន ដោយប្រការដូច្នេះ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀប​ដូចជា​ប្រាសាទ ដែលតាំងនៅក្បែរផ្លូវបែកជា៣ [សព្ទនេះ ប្រែថា ផ្លូវបែកជា ៤ ​ក៏បាន ។] នាកណ្តាលក្រុង បុរសដែលមានភ្នែក (ភ្លឺ) ឈរនៅ​លើប្រាសាទនោះ ក៏គប្បី​ឃើញ​នូវមនុស្សទាំងឡាយ ដែលចូលទៅកាន់ផ្ទះក្តី ចេញអំពីផ្ទះក្តី ត្រាច់ទៅមកអំពី​ច្រកផ្លូវ ទៅកាន់ថ្នល់ក្តី អង្គុយនៅក្នុងផ្លូវបែកជា៣ នាកណ្តាលក្រុងក្តី បុរសនោះ គប្បី​មានសេចក្តីត្រិះរិះ​យ៉ាងនេះថា មនុស្សទាំងនុ៎ះ ចូលទៅកាន់ផ្ទះ មនុស្សទាំងនុ៎ះ​ចេញ​អំពី​ផ្ទះ មនុស្សទាំងនុ៎ះដើរទៅមកអំពី​ច្រកផ្លូវ ទៅកាន់ថ្នល់ មនុស្សទាំងនុ៎ះ អង្គុយ​នៅ​ក្នុង​ផ្លូវ​បែក​ជា៣ នាកណ្តាលក្រុង យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុ កាលបើចិត្តតាំងមាំ បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាស​ចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់​ការភាវនា ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែង​ទាញនាំបង្អោននូវចិត្តទៅ ដើម្បីបញ្ញាជាគ្រឿងដឹងនូវ ចុតិ និងបដិសន្ធិ នៃពួកសត្វ ភិក្ខុ​នោះ មានចក្ខុដូចជាទិព្វ ដ៏បរិសុទ្ធស្អាត កន្លងបង់នូវចក្ខុ​ជារបស់មនុស្សធម្មតា រមែង​ឃើញ​នូវ​សត្វទាំងឡាយ ដែលច្យុត ដែលកើតឡើង ជាសត្វថោកទាប និងខ្ពង់ខ្ពស់ មាន​សម្បុរ​ល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ រមែងដឹងច្បាស់​នូវពួក​សត្វ ដែល​ប្រព្រឹត្តទៅ តាមកម្មរបស់ខ្លួនថា អើហ្ន៎ សត្វពួកនេះ ប្រកបដោយ​កាយទុច្ចរិត ប្រកប​ដោយ​វចីទុច្ចរិត ប្រកបដោយ​មនោទុច្ចរិត តិះដៀល​នូវ​ព្រះអរិយៈ​ទាំង​ឡាយ ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ កាន់យកនូវ​អំពើជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ សត្វពួកនោះ លុះទំលាយ​កាយទៅខាងនាយ​អំពី​សេចក្តី​ស្លាប់ រមែងចូលទៅកើត​ក្នុងកំណើតនៃតិរច្ឆាន ប្រេត អសុរកាយ នរក អើហ្ន៎ ចំណែក​ឯសត្វ​ពួកនេះ ប្រកបដោយ​កាយសុចរិត ប្រកបដោយ​វចីសុចរិត ប្រកបដោយ​មនោ​សុចរិត មិនបានតិះដៀល​នូវ​ព្រះអរិយៈ​ទាំង​ឡាយ ជាសម្មាទិដ្ឋិ កាន់យកនូវ​អំពើ​ជា​សម្មាទិដ្ឋិ សត្វពួកនោះ លុះទំលាយ​កាយទៅខាងនាយ​អំពី​សេចក្តីស្លាប់ រមែងចូល​ទៅ​កាន់​លោក គឺមនុស្ស សុគតិ និងឋានសួគ៌ ភិក្ខុនោះ មានចក្ខុដូចជាទិព្វ ដ៏បរិសុទ្ធ ផូរផង់ កន្លងបង់នូវចក្ខុ​ជារបស់​មនុស្ស​ធម្មតា រមែងឃើញ​នូវ​សត្វទាំងឡាយ ដែលច្យុត ដែល​កើត​ឡើង ជាសត្វថោកថយ និងខ្ពង់ខ្ពស់ មានសម្បុរល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ រមែងដឹងច្បាស់​នូវពពួក​សត្វ ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកម្មរបស់ខ្លួន យ៉ាង​នោះ​ឯង ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង​ជាផល​នៃសមណប្បដិបត្តិ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ដ៏​រុងរឿងដោយ​វិសេសផង ថ្លៃថ្លា​ដោយ​វិសេសផង ជាង​ផល​នៃ​សមណប្បដិបត្តិ​ទាំង​ឡាយ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់ដោយខ្លួន​ឯង ដូច​បានពោល​មក​ខាង​ដើម ។ ===== អាសវក្ខយញ្ញាណ ===== ភិក្ខុនោះ កាលបើចិត្តតាំងមាំបរិសុទ្ធផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាស​ចាកឧបក្កិលេស មានសភាពជាចិត្តទន់ គួរដល់​ភាវនាកម្ម ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែងទាញនាំបង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បី​អាសវក្ខយញ្ញាណ ''(ប្រាជ្ញាដឹងនូវធម៌ជាគ្រឿងអស់​ទៅនៃ​អាសវៈ)'' ។ ភិក្ខុនោះ រមែង​ដឹង​តាមពិតថា នេះជាទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះជាទីប្រជុំកើតឡើងនៃទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះ​ជាព្រះនិព្វាន ជាគ្រឿង​រលត់ទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះជាផ្លូវ​ប្រតិបត្តិ​ដំណើរ ទៅកាន់​ព្រះនិព្វាន ជាគ្រឿង​រលត់ទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះជាអាសវៈ ដឹងតាមពិតថា ធម៌ ''[សេចក្តី​កើត​នៃអវិជ្ជាជាហេតុ នាំឲ្យកើតអាសវៈ ។]'' នេះ ជាទីប្រជុំ​កើតឡើង​នៃអាសវៈ ដឹងតាមពិតថា ធម៌នេះជាគ្រឿង​រលត់នៃ​អាសវៈ ដឹងតាមពិតថា ធម៌នេះជាផ្លូវ​ប្រតិបត្តិដំណើរទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ជាគ្រឿង​រលត់នៃអាសវៈ ។ កាលបើភិក្ខុនោះដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះហើយ ចិត្តក៏ផុតស្រឡះ​ចាក​កាមាសវៈ [សេចក្តី​ត្រេកត្រអាល ត្រាំនៅក្នុងកាម ហៅថា កាមាសវៈ ។]ផង ចិត្តក៏ផុត​ស្រឡះ​ចាក​ភវាសវៈ ''[សេចក្តីត្រេកត្រអាលត្រាំនៅក្នុងភពទាំង៣ ហៅថា ភវាសវៈ ។]'' ផង ចិត្តក៏ផុតស្រឡះ ចាកអវិជ្ជាសវៈ ''[សេចក្តីមិនដឹងក្នុងសច្ចៈទាំង ៤ ទាំង​មិនដឹង​នូវ​ចំណែក​នៃខន្ធខាងដើម ខាងចុង ទាំងខាងដើម ខាងចុង និងបដិច្ចសមុប្បាទធម៌ ហៅថា អវិជ្ជាសវៈ ។]'' ផង ។ កាលបើចិត្តភិក្ខុនោះ បានផុតស្រឡះហើយ សេចក្តី​ដឹងក៏កើតឡើង ដល់​ភិក្ខុនោះថា ចិត្តរបស់អាត្មាអញផុតស្រឡះហើយ ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ជាតិរបស់​អាត្មាអញអស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បានប្រព្រឹត្ត​គ្រប់គ្រាន់ហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ ក៏បានធ្វើ​ស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ​ដើម្បី​សោឡសកិច្ចនេះទៀត មិនមានឡើយ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូច​ជារអាងទឹក លើកំពូល​ភ្នំ ជាទឹកដ៏ថ្លាស្អាត មិនល្អក់ បុរសដែល​មានភ្នែក (ភ្លឺ) ឈរនៅមាត់​នៃរអាង​ទឹក​នោះ ក៏គប្បីឃើញនូវខ្យង និងខ្ចៅផង នូវក្រួស និងដុំថ្មផង នូវហ្វូង​នៃត្រីផង កំពុង​ត្រាច់​ទៅក្តី ឈប់នៅក្តី ក្នុងរអាងនោះ បុរសនោះ គប្បីមានសេចក្តី​ត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា រអាងទឹក​នេះឯង ថ្លាស្អាត មិនល្អក់ ខ្យង និងខ្ចៅទាំងឡាយក្តី ក្រួស និងដុំថ្មក្តី ហ្វូងនៃត្រីទាំង​នេះក្តី ត្រាច់ទៅខ្លះ ឈប់នៅខ្លះ ក្នុងរអាងនោះ យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ភិក្ខុ កាលបើចិត្ត​តាំងមាំ បរិសុទ្ធ ផូរផង់ មិនមានទីទួល គឺកិលេស ប្រាស​ចាកឧបក្កិលេស មានសភាព​ជា​ចិត្ត​ទន់ គួរដល់​ភាវនាកម្ម ដល់នូវ​សេចក្តី​មិនញាប់​ញ័រទៅតាមអារម្មណ៍ យ៉ាងនេះហើយ រមែង​ទាញនាំបង្អោននូវចិត្តទៅ ដើម្បីអាសវក្ខយញ្ញាណ ភិក្ខុនោះឯង រមែង​ដឹង​តាម​ពិត​ថា នេះជាទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះជាទីប្រជុំកើតឡើងនៃទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះ​ជា​ព្រះនិព្វាន ជាគ្រឿង​រលត់ទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះជាផ្លូវ​ប្រតិបត្តិ​ដំណើរ ទៅកាន់​ព្រះ​និព្វាន ជាគ្រឿង​រលត់ទុក្ខ ដឹងតាមពិតថា នេះជាអាសវៈ ដឹងតាមពិតថា ធម៌នេះ ជា​ទី​ប្រជុំ​កើតឡើង​នៃអាសវៈ ដឹងតាមពិតថា ធម៌នេះជាគ្រឿង​រលត់នៃ​អាសវៈ ដឹងតាមពិតថា ធម៌នេះជាផ្លូវ​ប្រតិបត្តិដំណើរទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ជាគ្រឿង​រលត់នៃអាសវៈ យ៉ាងនោះ​ឯង ។ កាលបើភិក្ខុនោះដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះហើយ ចិត្តក៏ផុតស្រឡះ​ចាក​កាមាសវៈផង ចិត្តក៏ផុត​ស្រឡះ​ចាក​ភវាសវៈផង ចិត្តក៏ផុតស្រឡះ ចាកអវិជ្ជាសវៈផង ។ កាលបើចិត្តភិក្ខុនោះ បានផុតស្រឡះហើយ សេចក្តី​ដឹងក៏កើតឡើង ដល់​ភិក្ខុនោះថា ចិត្ត​របស់​អាត្មាអញផុតស្រឡះហើយ ។ ភិក្ខុនោះ ក៏ដឹងច្បាស់ថា ជាតិរបស់​អាត្មាអញ​អស់​ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បានប្រព្រឹត្ត​គ្រប់គ្រាន់ហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ ក៏បានធ្វើ​ស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ​ដើម្បី​សោឡសកិច្ចនេះទៀត មិន​មាន​ឡើយ ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ នេះឯង​ជាផល​នៃសមណប្បដិបត្តិ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ដ៏​រុងរឿងដោយ​វិសេសផង ថ្លៃថ្លា​ដោយ​វិសេសផង ជាង​ផល​នៃ​សមណប្បដិបត្តិ​ទាំង​ឡាយ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់ដោយខ្លួន​ឯង ដូច​បានពោល​មក​ខាង​ដើម ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ មួយវិញទៀត ផលនៃសមណប្បដិបត្តិ ដែល​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ដទៃទៀត ដ៏លើសលុបដោយ​វិសេសក្តី ថ្លៃថ្លា​ដោយ​វិសេសក្តី ជាង​ផល​នៃ​សមណប្បដិបត្តិ​ដែល​ឃើញ​ច្បាស់ដោយខ្លួន​ឯងនេះទៅទៀត មិនមានឡើយ ។ ​នេះ​ឯង (ជា​សេចក្តី​អធិប្បាយ) ​នៃ​ប្រាជ្ញា​របស់​ភិក្ខុ​នោះ​ ។ ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ​នេះ​ឯង​ដែល​ហៅថា ប្រាជ្ញា​នោះ​ ។ ==== សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍​សំដែង​ខ្លួន​សុំ​ជា​ឧបាសក ==== [១៩៦] កាលបើ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​បាន​ក្រាបបង្គំទូល ចំពោះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ពីរោះណាស់ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ពីរោះណាស់ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ធម៌​ដែល​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ទ្រង់​សំដែង ​ដោយ​អនេកបរិយាយ (​នេះ​) គួរនាដូចជា​មនុស្ស​ផ្ងារវត្ថុ​ដែល​ផ្កាប់ ​ឬ​បើកបង្ហាញវត្ថុ​ដែល​កំបាំង ​ឬ​ក៏ប្រាប់ផ្លូវ ​ដល់​អ្នក​វង្វេងទិស ពុំ​នោះ​សោត ដូចជា​មនុស្ស​ កាន់ប្រទីប ទ្រោលបំភ្លឺ​ក្នុង​ទីងងឹត ​ដោយ​គិតថា ​មនុស្ស​ដែល​មាន​ភ្នែក (ភ្លឺ) ​មើល​ឃើញនូវរូប​ទាំង​ឡាយ​បាន​ ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ សូម​ដល់​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ផង ​ព្រះ​ធម៌ផង ​ព្រះ​ភិក្ខុសង្ឃផង ជាសរណៈ សូម​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ជ្រាបថា ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ ជាឧបាសក ​ដល់​សរណគមន៍ ស្មើ​ដោយ​ជីវិត ចាប់ដើម​អំពី​ថ្ងៃ​នេះ​ទៅ ​មួយ​ទៀត សូម​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ព្រម​ទាំង​ភិក្ខុសង្ឃ ​ទ្រង់​ទទួលចង្ហាន់​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ ​ក្នុង​ថ្ងៃស្អែក ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ទទួលនិ​មន្ត​ ​ដោយ​តុណ្ហីភាព ។ លុះសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ដឹងច្បាស់ថា ​ព្រះ​អង្គ​ទទួលនិ​មន្ត​ហើយ​ ក៏ក្រោក​ចាក​អាសនៈ ថ្វាយបង្គំលា​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ ​ហើយ​ដើរចេញទៅ ។ ==== អធិប្បាយ​របស់​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ==== [១៩៧] លុះ​ដល់​វេលាព្រឹកឡើង សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ បង្គាប់ជន​ទាំង​ឡាយ ​ឲ្យ​ចាត់ចែងធ្វើខាទនីយភោជនីយាហារ ​ដ៏​ឆ្ងាញ់ពីសា ​ក្នុង​លំ​នៅ​របស់​ខ្លួនស្រេច​ហើយ​ ទើបចាត់បម្រើ​ឲ្យ​ទៅក្រាបទូលភត្តកាល ចំពោះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគថា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ភត្តកាល​ដល់​ហើយ​ ចង្ហាន់ក៏​បាន​រៀបចំស្រេច​ហើយ​ ។ លំដាប់​នោះ​ លុះ​ដល់​បុព្វណ្ហសម័យ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​បាត្រ ​និង​ចីវរ​ហើយ​ ស្តេច​ចូល​ទៅកាន់លំ​នៅ​នៃ​សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ព្រម​ដោយ​ព្រះ​ភិក្ខុសង្ឃ ​ទ្រង់​គង់លើអាសនៈ ​ដែល​គេរៀបចំថ្វាយ ។ វេលា​នោះ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​បាន​អង្គាសខាទនីយភោជនីយាហារ​ដ៏​ឆ្ងាញ់ពីសា ​ដោយ​ដៃខ្លួនឯង ប្រគេនភិក្ខុសង្ឃ ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធជាប្រធាន ​ឲ្យ​ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ត្រាតែប្រកែកលែងទទួលទៀត ។ [១៩៨] លំដាប់​នោះ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ លុះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​សោយស្រេច លែងលូក​ព្រះ​ហស្តទៅ​ក្នុង​បាត្រ​ហើយ​ ក៏កាន់​យក​អាសនៈទាប​មួយ​ ​ហើយ​អង្គុយ​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ ។ លុះសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ អង្គុយស៊ប់​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ​ហើយ​ ក៏ក្រាបបង្គំទូល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ បើ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​កំពុង​នៅ​ក្នុង​បរិសទ្យ ​ហើយ​នឹង​ក្រោក​ចាក​អាសនៈ ថ្វាយបង្គំ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ បរិសទ្យ​នោះ​ មុខជា​នឹង​មើល​ងាយ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ ព្រោះហេតុ​នោះ​ឯង បរិសទ្យ​នោះ​ (បើ)​មើល​ងាយ​បុគ្គលណា​ហើយ​ យស​របស់​បុគ្គល​នោះ​ ក៏​នឹង​សាប​សូន្យទៅផង (បើ) យស​របស់​បុគ្គលណា ​សាប​សូន្យ​ហើយ​ ភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​បុគ្គល​នោះ​ ក៏​នឹង​សាប​សូន្យទៅផង ដ្បិតភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​យើង​ខ្ញុំ​ សុទ្ធតែ​បាន​មក​ដោយ​សារយសតែប៉ុណ្ណោះ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ តែបើ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ កំពុង​នៅ​ក្នុង​បរិសទ្យ គួរប្រណម្យអញ្ជលី​បាន​ សូម​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ចាំទុកនូវការប្រណម្យអញ្ជលី​នោះ​ ថាជាការក្រោក​អំពី​អាសនៈ​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ចុះ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​មួយ​ទៀត (បើ) ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ កំពុង​នៅ​ក្នុង​បរិសទ្យ គួរដោះឈ្នួតក្បាល​បាន​ សូម​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ចាំទុកនូវការដោះឈ្នួតក្បាល​នោះ​ ថាជាការថ្វាយបង្គំ​ដោយ​សិរ្សៈ​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ចុះ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ (បើ) ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ កំពុងឋិត​នៅ​លើយាន​ហើយ​ ចុះពីលើយាន ​មក​ថ្វាយបង្គំ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ បរិសទ្យ​នោះ​ មុខជា​នឹង​មើល​ងាយ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ ព្រោះហេតុ​នោះ​ឯង បរិសទ្យ​នោះ​ (បើ)​មើល​ងាយ​បុគ្គលណា​ហើយ​ យស​របស់​បុគ្គល​នោះ​ ក៏​នឹង​សាប​សូន្យទៅផង យស​របស់​បុគ្គលណា ​សាប​សូន្យ​ហើយ​ ភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​បុគ្គល​នោះ​ ក៏​នឹង​សាប​សូន្យទៅផង ដ្បិតភោគៈ​ទាំង​ឡាយ​របស់​យើង​ខ្ញុំ​ សុទ្ធតែ​បាន​មក​ដោយ​សារតែយសប៉ុណ្ណោះ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​មួយ​ទៀត បើ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ កំពុងឋិត​នៅ​លើយាន​ហើយ​ ​នឹង​លើកដងជន្លួញឡើង សូម​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ទ្រង់​ចាំទុកនូវកិរិយាលើកដងជន្លួញ​នោះ​ ថាជាកិរិយាចុះ​អំពី​យាន​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ចុះ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​មួយ​ទៀត (បើ) ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ កំពុងឋិត​នៅ​លើយាន​ហើយ​ គួរ​តម្លោះ​ឆត្រ​បាន​ សូម​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ទ្រង់​ចាំទុកនូវការ​តម្លោះ​ឆត្រ​នោះ​ ថាជាកិរិយាថ្វាយបង្គំ​ដោយ​សិរ្សៈ ​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ចុះ ។ លំដាប់​នោះ​ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​សំដែងពន្យល់សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ (​ឲ្យ​យល់ប្រយោជន៍​ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន ​និង​បរលោក) ​ឲ្យ​ជឿជាក់ (​ក្នុង​កុសលធម៌) ​ឲ្យ​សង្វាតធ្វើការកុសល ​ឲ្យ​រីករាយ (​ដោយ​គុណ​ដែល​មាន​ក្នុង​ខ្លួន) ​ដោយ​ធម្មីកថា រួច​ទ្រង់​ក្រោក​អំពី​អាសនៈ ​ហើយ​ទ្រង់​ពុទ្ធដំណើរចេញទៅ ។ ចប់ សោណទណ្ឌសូត្រ ទី៤ ។ == ឯកសារ​យោង == [[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[សុត្តន្តបិដក]] > [[ទីឃនិកាយ]] > [[សីលក្ខន្ធវគ្គ]] > '''សោណទណ្ឌសូត្រ''' (សៀវភៅ​[[ភាគ១៤]] ទំព័រ​ទី ២៦៤) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๙ > พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑ > ทีฆนิกาย > สีลขันธวรรค​ >​ [https://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=09&A=2833 โสณทัณฑสูตร] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024124959/https://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=09&A=2833 |date=2020-10-24 }} [https://suttacentral.net/dn4/en/sujato Sonadanda Sutta​: With Sonadanda (DN 4)] 0g2t378abajzm8p31b7lx5l5jypoji2 0 42119 335356 250015 2026-05-16T10:41:44Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335356 wikitext text/x-wiki ==== អនុសោតសូត្រ ==== [៥] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល ៤ ពួកនេះ រមែងមាននៅក្នុងលោក ។ បុគ្គល ៤ ពួក តើដូចម្តេចខ្លះ ? គឺបុគ្គលមានដំណើរទៅបណ្តោយតាមខ្សែទឹក ១ បុគ្គលមានដំណើរទៅច្រាសខ្សែទឹក ១ បុគ្គលមានសភាពជាអ្នកឈរនៅ ១ បុគ្គលបានឆ្លងទៅដល់ត្រើយនាយហើយ ជាញ្រហ្មណ៍ឋិតនៅលើគោក ១ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបុគ្គលមានដំណើរ'''ទៅបណ្តោយតាមខ្សែទឹក''' តើដូចម្តេច ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពួកខ្លះ ក្នុងលោកនេះ តែងសេពកាមទាំងឡាយផង តែងធ្វើអំពើអាក្រក់ផង ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា បុគ្គលមានដំណើរទៅបណ្តោយតាមខ្សែទឹក ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលមានដំណើរ'''ទៅច្រាសខ្សែទឹក''' តើដូចម្តេច ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពួកខ្លះ ក្នុងលោកនេះ មិនសេពកាមទាំងឡាយផង មិនធ្វើអំពើអាក្រក់ផង តែជាអ្នកប្រកបដោយទុក្ខ និងទោមនស្ស មានមុខទទឹក ដោយទឹកភ្នែក ទួញយំ ខំប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ឲ្យបរិបូណ៌ បរិសុទ្ធ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា បុគ្គលមានដំណើរទៅច្រាសខ្សែទឹក ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបុគ្គលមានសភាពជា'''អ្នកឈរនៅ''' តើដូចម្តេច ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពួកខ្លះ ក្នុងលោកនេះ ជា'''ឱបបាតិកៈ''' បរិនិញ្វន ក្នុងលោកនោះ មានការមិនបានត្រឡប់ចាកលោកនោះ​ជាធម្មតា​ព្រោះអស់ទៅ​នៃ'''ឱរម្ភាគិយសញ្ញោជនៈ''' ទាំង ៥ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា បុគ្គលមានសភាពជាអ្នកឋិតនៅ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបុគ្គល'''បានឆ្លង​ទៅដល់ត្រើយនាយ''' ជាញ្រហ្មណ៍ ឋិតនៅលើគោក តើដូចម្តេច ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពួកខ្លះ ក្នុងលោកនេះ បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់​នូវ'''ចេតោវិមុត្តិ''' និង'''បញ្ញាវិមុត្តិ''' ដែលមិនមានអាសវៈ ព្រោះអស់ទៅ​នៃអាសវៈទាំងឡាយ​ដោយប្រាជ្ញា​ដ៏ឧត្តមខ្លួនឯង ហើយ​សម្រេចសម្រាន្តនៅ​ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា បុគ្គលបានឆ្លងទៅដល់ត្រើយនាយហើយ ជាញ្រហ្មណ៍ឋិតនៅលើគោក ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល ៤ ពួកនេះឯង រមែងមាននៅក្នុងលោក ។ ជនទាំងឡាយណានីមួយ មិនសង្រួម ក្នុងកាមទាំងឡាយ មិនបានប្រាសចាករាគៈ ជាអ្នកបរិភោគកាម ក្នុងលោកនេះ ជនទាំងនោះឯង តែងចូលទៅកាន់ជាតិ និងជរាជារឿយ ៗ ត្រូវតណ្ហាគ្របសង្កត់ ឈ្មោះថា ជាអ្នកមានដំណើរទៅបណ្តោយតាមខ្សែទឹក ។ ព្រោះហេតុនោះ '''បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញា ក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកមានសតិ​តម្កល់ខ្ជាប់ មិនសេពកាមទាំងឡាយផង មិនធ្វើនូវអំពើអាក្រក់ទាំងឡាយផង តែជាអ្នកប្រកបដោយទុក្ខ លះបង់កាម ទើបអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ ហៅបុគ្គលនោះថា ជាអ្នកមានដំណើរទៅច្រាសខ្សែទឹក ។''' ជនណា លះបង់នូវកិលេស ទាំង ៥ មានការសិក្សាបរិបូណ៌ហើយ មានសភាពមិនបានសាបសូន្យ ជាអ្នកដល់នូវការស្ទាត់ជំនាញដោយចិត្ត មានឥន្រ្ទិយ​តម្កល់​​មាំ ជននោះឯង ហៅថា មានសភាពជាអ្នកឋិតនៅ ។ ធម៌ទាំងឡាយ ដ៏ឧត្តម និងលាមក ដែលខ្លួនបានត្រាស់ដឹងហើយ បានកំចាត់ចោលហើយ ដល់នូវសេចក្តីវិនាសទៅ មិនមានដល់បុគ្គលណា បុគ្គលនោះ ហៅថា អ្នកចេះចប់នូវត្រៃវេទ មានមគ្គព្រហ្មចរិយៈ នៅស្រេចហើយ ដល់នូវទីបំផុត​នៃត្រៃលោក​ដល់នូវត្រើយ​ហើយ ។ === ឯកសារយោង === [[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[សុត្តន្តបិដក]] > [[អង្គុត្តរនិកាយ]] > [[ចតុក្កនិបាត]] > [[តតិយភាគ]] > '''អនុសោតសូត្រ''' ([[ភាគ៤២]] ទំព័រ​ទី​ ១៣) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๑ > พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑๓ > อังคุตตรนิกาย > จตุกกนิบาต > [https://84000.org/tipitaka/attha/v.php?B=21&A=101&Z=133 อนุโสตสูตร] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170927233328/http://84000.org/tipitaka/attha/v.php?B=21&A=101&Z=133 |date=2017-09-27 }} [https://www.dhammatalks.org/suttas/AN/AN4_5.html Anusota Sutta: With the Flow (AN 4:5)] [[wikt:ឱបបាតិក|ឱបបាតិក]] r905ffo6kil9543s432dbcdvg67zvca 0 42130 335324 250084 2026-05-16T08:22:05Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335324 wikitext text/x-wiki សុញ្ញតលោកសូត្រ ទី២ [១០២] គ្រានោះឯង ព្រះអានន្ទមានអាយុ ។បេ។ ក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស ពាក្យដែលគេតែងហៅថា លោកសូន្យ ៗ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ដែលគេហៅថា លោកសូន្យ តើដោយហេតុដូចម្តេច ។ ម្នាលអានន្ទ ព្រោះហេតុតែ ( របស់ទាំងអស់ ) សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ហេតុនោះ បានជាគេហៅថា លោកសូន្យ ។ ម្នាលអានន្ទ របស់អ្វី ដែលសូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ម្នាលអានន្ទ ចក្ខុហ្នឹងឯង សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន រូប សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ចក្ខុវិញ្ញាណ សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ចក្ខុសម្ផស្ស សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ។បេ។ ទោះបីវេទនាណា ជាសុខក្តី ជាទុក្ខក្តី មិនទុក្ខមិនសុខក្តី ដែលកើតឡើងព្រោះមនោសម្ផស្សជាបច្ច័យ វេទនានោះ ក៏សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ។ ម្នាលអានន្ទ ព្រោះហេតុតែ (ខន្ធបព្ចាកៈ) សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ហេតុនោះ បានជាហៅថា លោកសូន្យ ។ ចប់សូត្រ ទី២ ។ === ឯកសារយោង === [[ព្រះត្រៃបិដក]] > [[សំយុត្តនិកាយ]] > [[សឡាយតនវគ្គ]] >​ សឡាយតនសំយុត្ត > ទុតិយបណ្ណាសកៈ > ឆន្នវគ្គ > សុញ្ញតលោកសូត្រ ទី​២ (សៀវភៅ​[[ភាគ៣៥]] ទំព័រ​ទី ១២០) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๘ > พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑๐ > สังยุตตนิกาย > สฬายตนวรรค > ฉันนวรรคที่ ๔ > [https://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=18&A=1282 สุญญสูตร] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306100938/https://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=18&A=1282 |date=2021-03-06 }} [https://suttacentral.net/sn35.85/en/sujato Sunnataloka Sutta: The World Is Empty (SN 35.85)] 6rj183rfxtxt7t4pg9n3qpx9qdf2j0a 0 43435 335361 319499 2026-05-16T11:24:23Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335361 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = អូលីវីយ៉េ ជ្មីតហស្លេ | image = Coat of arms of Olivier Schmitthaeusler.svg | caption = ''Caritas Christi urget nos''<br>ព្រះហឫទ័យ​ស្រឡាញ់​របស់​ព្រះគ្រិស្ដ​បាន​ជំរុញ​យើង</br> | office = អភិបាល [[ព្រះសហគមន៏កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ]] | deputy = | term_start = ថ្ងៃទី២៤​ ខែ​ធ្នូ​ ឆ្នាំ​២០០៩ | term_end = | predecessor = [[អេមីល ដេតម្យ។]] | successor = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1970|7|26|df=y}} | birth_place = [[ប្រទេស​បារាំង]] | death_date = | death_place = | education = | resting_place = }} លោក '''អូលីវីយ៉េ ជ្មីតហស្លេ''' ជា​អភិបាល [[ព្រះសហគមន៏កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ]] ក្នុង [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>[https://www.cpp.org.kh/details/207377 ម៉េតគីមៅ, « រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងធម្មការ និងសាសនា បានអនុញ្ញាតិឱ្យលោកអភិបាល អូលីវីយ៉េ ជ្មីតហស្លេ អភិបាលព្រះសហគមន៍កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ និងជាអនុប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាល អង្គការការីតាសកម្ពុជា ចូលជួបសម្តែងការគួរសមម », www.cpp.org.kh, ២៩ ខែ​ឧសភា​២០២០]</ref> == ជីវប្រវត្តិ == លោក '''អូលីវីយ៉េ ជ្មីតហស្លេ''' កើត​នៅ​ថ្ងៃទី​២៦ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៧០ នៅ​ទីក្រុង​ស្ត្រាសប៊ួក [[ប្រទេស​បារាំង]]។ លោក​ជា​កូន​របស់​លោក រ៉ូឡង់ ហ្ស៊ីលប៊ែរ ជ្មីតហស្លេ មុខ​របរ​ជីវ​គីមី​វិទូ និង​លោក​ស្រី គ្រីស្ទីន ម៉ារីម៉ាហ្គីរីត វ៉ាទែរ មុខ​របរ​ជា​មេ​ផ្ទះ ហើយ​លោក​មាន​បង​ប្អូន​បង្កើត​ចំនួន ៤​នាក់ (ស្រី​ម្នាក់) លោក​ជា​កូន​ច្បង​នៅ​ក្នុង​គ្រួសារ។ លោក អូលីវីយ៉េ ធ្លាប់​បាន​ទៅ​បម្រើ​ការងារ​ជា​អ្នក​ស្ម័គ្រចិត្ត​នៅ​[[ប្រទេស ជប៉ុន]] នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩១​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩៤។ លោកបាន​ទទួល​អគ្គសញ្ញា​តែងតាំង​ជា​បូជាចារ្យ នៅថ្ងៃទី២៨​ ខែ​មិថុនា​ ឆ្នាំ​១៩៩៨ ​ក្នុង​គ្រួសារ​សាសនៈទូត​ក្រៅ​ប្រទេសនាទី​ក្រុង​ប៉ារីស។ លោក​បាន​មក​ដល់​[[ប្រទេស​កម្ពុជា]] នៅ​ថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ​ឆ្នាំ​១៩៩៨ គឺប៉ុន្មាន​ខែ​ក្រោយ​បន្ទាប់​ពី​លោក​បាន​ទទួល​អគ្គ​សញ្ញា​តែង​តាំង​ជា​បូជាចារ្យ។ ការ​ឈាន​ជើង​មក​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​របស់​លោក​ឪពុក អូលីវីយ៉េ ។ នៅថ្ងៃទី២៤​ ខែ​ធ្នូ​ ឆ្នាំ​២០០៩​ លោក​ទទួល​បាន​ការ​ជ្រើសតាំង​ជា​អភិបាល​ឧបត្ថម្ភកៈ និង​ទទួល​អគ្គសញ្ញា​តែងតាំង​ជា​អភិបាល នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២០ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០១០។ លោក​ទទួល​មុខ​ងារ​ពេញ​សិទ្ធិ​ជាអភិបាល​ព្រះសហមន៍​ភូមិភាគ​ភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី០១​ ខែ​តុលា​ ឆ្នាំ​២០១០ បន្ត​ពី​លោក អេមីល ដេតម្យ។ លោក​អភិបាល អូលីវីយ៉េ ជ្មីតហស្លេ ត្រូវ​បាន​ព្រះករុណា​ព្រះបាទ​សម្តេច​ព្រះបរមនាថ [[នរោត្តម សីហមុនី]] ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​[[ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា]] សព្វ​ព្រះរាជ្យ​ហឫទ័យ ប្រោស​ប្រទានសញ្ជាតិខ្មែរជូន​លោក​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០១០។ ដើម្បីការពារពី [[កូវីដ១៩|ជំងឺកូវីដ-១៩]] លោកអភិបាល អូលីវីយ៉េ បានធ្វើការណែនាំដល់ កម្មវិធីសុខភាពព្រះសហគមន៍ ដើម្បីបង្កើតនូវវប្បធម៌ នៃការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការថែទាំដល់អ្នកជំងឺ ដោយចេះ​អង្គុយលេងជាមួយអ្នកជំងឺ ស្តាប់ បង្កើតទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួន យល់ចិត្តគ្នា ដោយមានចិត្តអាណិតមេត្តា​ និងយល់អំពីការឈឺចាប់របស់គេ។ <ref>{{Cite web|title=អភិបាលក្រុងដូនកែវ ទទួលគ្រឿងឧបភោគបរិភោគមួយចំនួន និងថវិកា ១០លានរៀល ពី លោក អូលីវីយ៉េ ជ្មីតហស្លេ អភិបាលព្រះ សហគមន៍កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ|url=http://postkhmerasia.com/1/1447|access-date=២០២១-០៩-១៥|website=postkhmerasia.com|archivedate=2021-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210915040622/http://postkhmerasia.com/1/1447|url-status=dead}}</ref> == ឯកសារយោង == {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកអប់រំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បូជាចារ្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការតូលិកសាសនិក]] apl9gfng707o90qccmfjxpfeez5vgjy 0 43520 335366 324505 2026-05-16T11:48:46Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335366 wikitext text/x-wiki === ឥស្សរសូត្រ​ ទី ៧ === (២១៣) (ទេវតា) អ្វី​ជា<u>ធំ</u>ក្នុងលោក អ្វី​<u>ឧត្តម</u>ជាងទ្រព្យទាំងឡាយក្នុងលោក អ្វី​ដូចជា<u>ច្រែះចាប់</u>សស្ត្រាក្នុងលោក អ្វីជាសេចក្តី<u>អន្តរាយ</u>ក្នុងលោក អ្នកផង​តែង<u>ឃាត់ខាំង</u>ទុកនូវជនដូចម្តេច កាលដែលនាំយកទ្រព្យទៅ មួយទៀត អ្នក​ផងតែង<u>ពេញចិត្ត</u>​ចំពោះជនដូចម្តេច កាលនាំយកទ្រព្យទៅ ពួកជនជាបណ្ឌិត​តែង<u>ត្រេកអរ</u>​ចំពោះជនដូចម្តេចដែលមករឿយៗ ។ (២១៤) (ព្រះពុទ្ធ) <u>អំណាច</u>ជាធំក្នុងលោក <u>ស្ត្រី</u>​ឧត្តមជាងទ្រព្យទាំងឡាយក្នុងលោក​ <u>សេចក្តីក្រោធ</u>​ដូចជាច្រែះចាប់សស្ត្រាក្នុងលោក <u>ពួកចោរ</u>ជាសេចក្តីអន្តរាយក្នុងលោក​ អ្នកផងតែងឃាត់ខាំងទុក​នូវចោរកាលដែលនាំយកទ្រព្យទៅ អ្នកផងតែងពេញចិត្ត​ចំពោះសមណៈកាលនាំយកទ្រព្យទៅ ពួកជនជាបណ្ឌិត​តែងត្រេកអរចំពោះសមណៈ ដែលមករឿយៗ ។ === ឯកសារយោង === សៀវភៅ​​ព្រះត្រៃ​បិដកលេខ២៩ ទំព័រ ១១៤ พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๕ พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๗ สังยุตตนิกาย สคาถวรรค [https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=15&item=211&items=2 อิสสรสูตรที่ ๗] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927212101/https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=15&item=211&items=2 |date=2021-09-27 }} [https://www.dhammawheel.com/viewtopic.php?t=20921 Issara Sutta: Sovereignty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927212102/https://www.dhammawheel.com/viewtopic.php?t=20921 |date=2021-09-27 }}​ (SN 1.77 [SN i 43 <SN i 98>]) je8vapsgs2so17c21vkia59om62f3h8 0 44285 335332 287052 2026-05-16T09:05:46Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335332 wikitext text/x-wiki '''ស្តូបព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ''' ហៅផងដែរថា '''រូបសំណាកសម្តេចឪ នរោត្តម សីហនុ''' គឺជាស្តូបរំលឹកដល់អតីតព្រះមហាក្សត្រ [[នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្តម សីហនុ]] ដែលមានទីតាំងនៅ [[ភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]] ប្រទេសកម្ពុជា។ រូបសំណាក​សំរិទ្ធ​នេះ​មាន​កម្ពស់ ៤,៥ ម៉ែត្រ និង​ត្រូវ​បាន​តម្កល់​នៅ​ក្រោម ​ចេតិយ ​កម្ពស់ ២៧ ម៉ែត្រ នៅ​ក្នុង​ឧទ្យាន​ខាង​កើត [[វិមានឯករាជ្យ|​វិមាន​ឯករាជ្យ]] ។ <ref name="Sen2013">{{Cite news|last=Sen|first=David|date=2013-10-13|title=Sihanouk statue inaugurated|language=en|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/national/sihanouk-statue-inaugurated|access-date=2017-04-29}}</ref> រូបសំណាក​ដែល​បង្ហាញ​ពី​អតីត​ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា ដែលចំណាយ​អស់​ប្រហែល ១,២ លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក និង​ចំណាយ​ពេល​ប្រមាណ ៨ ខែ​ដើម្បី​បញ្ចប់។ ក្នុងអំឡុងពេលថ្ងៃដែលរូបសំណាកត្រូវបានសម្ពោធនោះ សាធារណជនចូលទៅកាន់រូបសំណាកត្រូវបានត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ខណៈពេលដែលប៉ូលិសយោធាប្រដាប់អាវុធបានឈរជើងនៅជិតរូបសំណាកកាលពីខែតុលា ឆ្នាំ 2013។ <ref>{{Cite news|last=Khy|first=Sovuthy|date=2013-10-17|title=Norodom Sihanouk Statue, Phnom Penh Still Under Guard - The Cambodia Daily|language=en-US|work=The Cambodia Daily|url=https://www.cambodiadaily.com/archives/norodom-sihanouk-statue-phnom-penh-still-under-guard-45309/|access-date=2017-04-29|archive-date=2017-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909024929/https://www.cambodiadaily.com/archives/norodom-sihanouk-statue-phnom-penh-still-under-guard-45309/|url-status=dead}}</ref> ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុបានសោយទិវង្គតនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែ តុលា ឆ្នាំ ២០១២ នៅ [[ប៉េកាំង|ទីក្រុងប៉េកាំង]] ប្រទេសចិន <ref>{{Cite news|last=Johnson|first=Kay|title=Cambodia’s Mercurial Former King, Norodom Sihanouk, Dies at 89|work=Time|url=http://world.time.com/2012/10/15/cambodias-mercurial-former-king-norodom-sihanouk-dead-at-89/|access-date=2017-04-30|issn=0040-781X|archive-date=2023-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226170145/https://world.time.com/2012/10/15/cambodias-mercurial-former-king-norodom-sihanouk-dead-at-89/|url-status=dead}}</ref> ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះបាទ [[នរោត្តម សីហមុនី]] និងភរិយារបស់ព្រះអង្គគឺ [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ|នរោត្តម មុនីនាថ]] ។ [[ឯកសារ:2016 Phnom Penh, Pomnik z posągiem Króla Ojca Norodoma Sihanouka (02).jpg|រូបភាពតូច]] រូបសំណាកនេះត្រូវបានឧទ្ទិសដល់សមិទ្ធិផលរបស់ព្រះសីហនុក្នុងការរំដោះប្រទេសនៅថ្ងៃទី 9 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1953 ពី [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|អាណានិគមនិយមបារាំង]] ។ <ref name="Sen2013"/> == ឯកសារយោង == cjstvt7bh8d16o240301y9qwi70bfz7 0 44589 335298 326239 2026-05-15T23:02:34Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335298 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:2022 collage V1.png|ពីខាងឆ្វេងទៅស្តាំក្នុងទម្រង់ទ្រនិចនាឡិកា៖ ផ្លូវប្រសព្វនៅ[[ស្ថានីយ៍យ៉ាម៉ាតុ-សៃដៃជិ]] ប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពី[[ការធ្វើឃាតរបស់លោកស៊ីនហ្សូ អាបេ|ឃាតកម្មលោកស៊ីនហ្សូ អាបេ]], បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលនៅស្រីលង្កា ខាងមុខលេខាធិការដ្ឋានប្រធានាធិបតី, នៅថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា [[ការរីករាលដាលនៃជំងឺអុតស្វាឆ្នាំ ២០២២|ការរីករាលដាលនៃជំងឺអ៊ុតស្វា]]បានចាប់ផ្តើមនៅ[[សហរាជាណាចក្រ|ចក្រភពអង់គ្លេស]], ព្រះបរមសពរបស់អេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៅក្នុងវិមានវេស្តមីនស្ទ័រ; កុមារ​ម្នាក់​ឈរ​នៅ​លើគំនរ​ផ្ទះបាក់បែក​​បន្ទាប់​ពី[[គ្រោះរញ្ជួយដីនៅអាហ្វហ្កានីស្ថាននៃខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២]], ទិដ្ឋភាពពីពិធីបើក[[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២២]] នៅរដ្ឋធានី[[ប៉េកាំង]] [[ប្រទេសចិន]], បាតុករនៅឯទីលានអាកតូបេអំឡុង[[ការបះបោរនៅកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ ២០២២]], រថក្រោះ BMP-៣ របស់រុស្ស៊ីនៅក្បែរទីក្រុង[[ម៉ារីអ៊ូប៉ូល]]ដែលត្រូវបានបំផ្លាញអំឡុង[[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២]] ដែលជាផ្នែកមួយនៃ[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]]។|430x430px|thumb rect 0 0 400 200 [[ការធ្វើឃាតរបស់លោកស៊ីនហ្សូ អាបេ]] rect 400 0 800 400 [[បាតុកម្មនៅស្រីលង្កាឆ្នាំ២០២២]] rect 800 0 1200 400 [[ការរីករាលដាលនៃជំងឺអុតស្វាឆ្នាំ ២០២២]] rect 0 400 600 800 [[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២]] rect 600 400 1200 800 [[ការសោយទិវង្គតរបស់សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២]] rect 0 800 400 1200 [[ការបះបោរនៅកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ ២០២២]] rect 400 800 800 1200 [[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២២]] rect 800 800 1200 1200 [[គ្រោះរញ្ជួយដីនៅអាហ្វហ្កានីស្ថាននៃខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២]]</imagemap> {| class="infobox" |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សហស្សវត្សរ៍]]''' |[[សហវត្សរ៍ទី ៣]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សតវត្ស]]''' |[[សតវត្សទី ២១]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|ទសវត្សរ៍]]''' |[[ទសវត្សរ៍ ២០២០|ឆ្នាំ ២០២០]] |- |'''[[បញ្ជីឆ្នាំ|ឆ្នាំ]]''' | [[ឆ្នាំ ២០១៩|២០១៩]] • [[ឆ្នាំ ២០២០|២០២០]] • [[ឆ្នាំ ២០២១|២០២១]] • [[ឆ្នាំ ២០២២|គ.ស. ២០២២]] • [[ឆ្នាំ ២០២៣|២០២៣]] • [[ឆ្នាំ ២០២៤|២០២៤]] • [[ឆ្នាំ ២០២៥|២០២៥]] |} {| class="infobox" style="width:20em;" |- style="text-align:center;" ! colspan="2" style="background: #ABCDEF;" |ឆ្នាំ ២០២២ ក្នុង​ប្រតិទិន​ផ្សេងៗ |- |'''[[ពុទ្ធសករាជ]]''' |២៥៦៦ |- style="vertical-align:top;" |'''[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន|ប្រតិទិនគ្រីកូរី]]''' |២០២២ ''MMXXII'' |- |'''[[Ab urbe condita]]''' |២៧៧៥ |- |'''[[ប្រតិទិនអាមេនី]]''' |១៤៧១ ԹՎ ՌՆՀԱ |- |'''[[ប្រតិទិនអាស៊ីរី]]''' |៦៧៧២ |- |'''[[ប្រតិទិនបាហៃ]]''' |១៧៨–១៧៩ |- |'''[[ប្រតិទិនសាកាបាលី]]''' |១៩៤៣–១៩៤៤ |- |'''[[ប្រតិទិនបេងហ្កាល់]]''' |១៤២៩ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ែប៊ែរ]]''' |២៩៧២ |- |'''[[រាជ្យឆ្នាំស្តេចអង់គ្លេស|រាជ្យឆ្នាំអង់គ្លេស]]''' |៨០ [[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាបិតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|Eliz. ២]] – ១ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] |- |'''[[ប្រតិទិនភូមា]]''' |១៣៨៤ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ីហ្សង់ទីន]]''' |៧៥៣០–៧៥៣១ |- |'''[[ប្រតិទិនចិន]]''' |辛丑年 <small>([[ឆ្លូវ]] ធាតុដែក)</small> ៤៧១៨ ឬ ៤៦៥៨   ''— ដល់ —'' 辛丑年 <small>([[ខាល]] ធាតុទឹក)</small> ៤៧១៩ ឬ ៤៦៥៩ |- |'''[[ប្រតិទិនកូបទិក]]''' |១៧៣៨–១៧៣៩ |- |'''[[ប្រតិទិនឌីស្កតដ៍]]''' |៣១៨៨ |- |'''[[ប្រតិទិនអេត្យូពី]]''' |២០១៤–២០១៥ |- |'''[[ប្រតិទិនហេប្រឺ]]''' |៥៧៨២–៥៧៨៣ |- |'''[[ប្រតិទិនហិណ្ឌូ]]''' |២០៧៨–២០៧៩ <small>([[វិក្រមសម្វត]])</small> ១៩៤៣–១៩៤៤ <small>([[ប្រតិទិនជាតិឥណ្ឌា|សកសម្វត]])</small> ៥១២១–៥១២២ <small>([[កលិយុគ]])</small> |- |'''[[ប្រតិទិនអូឡូសែន]]''' |១២០២២ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីហ្គបូ]]''' |១០២២–២០២៣ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីរ៉ង់]]''' |១៤០០–១៤០១ |- |'''[[ប្រតិទិនឥស្លាម]]''' |១៤៤៣–១៤៤៤ |- |'''[[ប្រតិទិនជប៉ុន]]''' |[[រេវ៉ា|សករាជរេវ៉ា ៤]] <small>(令和４年)</small> |- |'''[[ប្រតិទិនជ្វា]]''' |១៩៥៥–១៩៥៦ |- |'''[[ប្រតិទិនជូឆេ]]''' |១១១ |- |'''[[ប្រតិទិនជូលាន]]''' |ហ្គ្រេហ្គោរៀនដក ១៣ ថ្ងៃ |- |'''[[ប្រតិទិនកូរ៉េ]]''' |៤៣៥៥ |- |'''[[ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋចិន|ប្រតិទិនមីនគួ]]''' |ROC ១១១ <small>民國111年</small> |- |'''[[ប្រតិទិនណានក្សាហ៊ី]]''' |៥៥៤ |- |'''[[ប្រតិទិនសុរិយគតិថៃ]]''' |២៥៦៥ |- |'''[[ប្រតិទិនទីបេ]]''' |阴金牛年 <small>(ឆ្លូវញីធាតុដែក)</small> ២១៤៨ ឬ ១៧៦៧ ឬ ៩៩៥    ''— ដល់ —'' 阳水虎年 <small>([[ខាល]]ឈ្មោលធាតុទឹក)</small> ២១៤៩ ឬ ១៧៦៨ ឬ ៩៩៦ |- |'''[[ម៉ោងយូនីក|ម៉ោងយូនីក]]''' |១៦៤០៩៩៥២០០ – ១៦៧២៥៣១១៩ |} '''គ.ស. ២០២២'''​ ត្រូវ​នឹង ព.ស. ២៥៦៦ ជា[[ឆ្នាំសកលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃសៅរ៍]] តាម[[ប្រតិទិនគ្រីកូរី]] ហើយជាឆ្នាំទី ២០២២ នៃ[[សកលសករាជ]] និង[[គ្រិស្តសករាជ]]។ * ឆ្នាំ[[ខាល]] ចត្វាសក ចុល្លសករាជ ១៣៨៤ (ថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ជាថ្ងៃថ្លើងសក) * ឆ្នាំទី​ ៣ នៃ[[ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០]], ឆ្នាំទី ២២​ នៃ[[ទសវត្សរ៍ទី​ ២១]], និងឆ្នាំទី ២២ នៃ[[សហស្សវត្សរ៍ទី​ ៣]] *'''ឆ្នាំអន្តរជាតិនៃជលផលជនជាតិដើមភាគតិច និងវារីវប្បកម្ម'''<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/A/RES/72/72|title=International Year of Artisanal Fisheries and Aquaculture|last=|first=|date=|website=United Nations|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-02-15}}</ref> '''ឆ្នាំនៃវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពអន្តរជាតិ'''<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/en/A/RES/76/14|title=International Year of Basic Sciences for Sustainable Development|website=United Nations|access-date=December 30, 2021}}</ref> '''ឆ្នាំអន្តរជាតិនៃការអភិវឌ្ឍន៍ភ្នំប្រកបដោយនិរន្តរភាព'''<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/pdf?symbol=en%2FA%2F76%2FL.28|title=International Year of Sustainable Mountain Development|website=United Nations|access-date=December 30, 2021|archive-date=ធ្នូ 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219214914/https://undocs.org/pdf?symbol=en%2FA%2F76%2FL.28|url-status=dead|archivedate=ធ្នូ 19, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211219214914/https://undocs.org/pdf?symbol=en%2FA%2F76%2FL.28}}</ref> និង'''ឆ្នាំ[[កញ្ចក់]]អន្តរជាតិ'''<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/A/RES/75/279|title=International Year of Glass|website=United Nations|access-date=July 17, 2021}}</ref> ប្រកាសដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ឆ្នាំ ២០២២ បាន​មើល​ឃើញ​ពី​ឥទ្ធិពល​បន្ត​នៃ​[[ការកើនឡើងអតិផរណាឆ្នាំ ២០២១-២០២២|ការ​កើនឡើង​អតិផរណា]]​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​រាតត្បាត​នៃ​[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺ​កូវីដ-១៩]] ដែល​កំពុង​បន្ត ការ​ដាក់​ឱ្យ​ប្រើ​ប្រាស់​ជា​សាកល​នៃ​[[​វ៉ាក់សាំង​កូវីដ​ ១៩|វ៉ាក់សាំង​កូវីដ​ ១៩]] ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅចុងឆ្នាំ ២០២០ បានបន្ត ហើយ​ឆ្នាំ​នេះ​បាន​ឃើញ​ការ​ដក​ការ​រឹត​បន្តឹង​ជំងឺ​កូវីដ ១៩ និងការបើកព្រំដែនអន្តរជាតិឡើងវិញ [[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២]] ជម្លោះប្រដាប់អាវុធដ៏ធំបំផុតនៅអឺរ៉ុប ចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]] បានបណ្តាលឱ្យមានការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាជនអ៊ុយក្រែន ១៥,៧ លាននាក់ ([[ជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុង]] ៨ លាននាក់ និង[[ជនភៀសខ្លួន]] ៧.៧&nbsp;លាននាក់) ហើយបាននាំឱ្យមាន[[ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន|ការថ្កោលទោសនិងទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិ]] និង[[ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរក្នុងអំឡុងពេលការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២|ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរ]] ការដកក្រុមហ៊ុនរាប់រយចេញពីប្រទេសរុស្ស៊ី និងការដកប្រទេសរុស្ស៊ីចេញពីព្រឹត្តិការណ៍កីឡាសំខាន់ៗ បុគ្គលសំខាន់ៗជាច្រើនបានទទួលមរណភាពនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ដូចជា [[ស៊ីនហ្សូ អាបេ]], [[មីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវ]], [[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|អេលីហ្សាប៊ែតទី២]], [[ជាំង ហ្សឺមីន]], សម្ដេចប៉ាប[[បេណេឌីកទី១៦]] និងវីរបុរសបាល់ទាត់ [[ប៉េលេ]]។ == មេដឹកនាំកម្ពុជា == {{ដើមចំបង|បញ្ជីមេដឹកនាំបរទេស ឆ្នាំ ២០២២}} * '''ព្រះមហាក្សត្រ''': [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី]] (១៤ តុលា គ.ស. ២០០៤ – បច្ចុប្បន្ន) * '''នាយករដ្ឋមន្ត្រី''': [[ហ៊ុន សែន|សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន]] (៣០ វិច្ឆិកា គ.ស. ១៩៩៨ – បច្ចុប្បន្ន) == ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ == === មករា === * ១ មករា – [[កិច្ចព្រមព្រៀងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយតំបន់]] (RCEP) ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀង[[ពាណិជ្ជកម្មសេរី]]ដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក បានចូលជាធរមានដោយមានសមាជិកប្រទេសដូចជា៖ [[កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ឡាវ]] [[សិង្ហបុរី]] [[វៀតណាម]] [[ប្រ៊ុយណេ]] [[ចិន]] [[ជប៉ុន]] [[អូស្ត្រាលី]] និង[[នូវែលហ្សេឡង់]]។<ref>{{Cite web|date=2022-01-01|title=(អង់គ្លេស) World’s largest free trade deal is under way, but what is RCEP?|url=https://www.scmp.com/economy/global-economy/article/3161707/what-rcep-worlds-largest-free-trade-deal-under-way|access-date=2022-01-01|website=South China Morning Post}}</ref> *២ មករា ** លោក[[អាប់ដាល់ឡា ហាំដុក]]បានលាលែងចេញពីតំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីស៊ូដង់]] ចំពេលប្រទេសស៊ូដង់កំពុងប្រឈមនឹងបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល។<ref>{{Cite web|first=Alaa |last=Elassar |first2=Pierre |last2=Meilhan |title=(អង់គ្លេស) Sudan's Prime Minister resigns amid violent anti-coup protests that have left at least 57 people dead|url=https://www.cnn.com/2022/01/02/world/sudan-protest-killed-anti-coup-security-forces/index.html|date=2022-01-02|website=CNN}}</ref> ** ផ្ទុះ[[បាតុកម្មនៅកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២២|បាតុកម្មនៅប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន]]ដោយសារតែតម្លៃប្រេងស្ទុះឡើង។<ref>{{Cite web|last=Lillis|first=Joanna|date=2022-01-03|title=Kazakhstan: Gas price hike fuels Zhanaozen protests|url=https://eurasianet.org/kazakhstan-gas-price-hike-fuels-zhanaozen-protests|url-status=live|access-date=2022-01-04|website=eurasianet.org}}</ref> *៤ មករា – ប្រទេស[[ចិន]] [[បារាំង]] [[រុស្ស៊ី]] [[ចក្រភពអង់គ្លេស]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] (ដែលសុទ្ធតែជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]) បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមដ៏កម្រមួយដោយបញ្ជាក់ថា "សង្រ្គាមនុយក្លេអ៊ែរនឹងមិនអាចឈ្នះបានទេ ហើយសង្គ្រាមបែបនេះគឺមិនគួរកើតមានជាដាច់ខាត"។<ref>{{cite news |date=4 January 2022|title=‘No one can win a nuclear war’: Superpowers release rare joint statement| url=https://www.smh.com.au/world/europe/no-one-can-win-a-nuclear-war-superpowers-release-rare-joint-statement-20220104-p59lmf.html|work=The Sydney Morning Herald|access-date=17 មករា 2022}}</ref> * ៥ មករា – ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការតវ៉ាដែលបានផ្ទុះឡើងពីប៉ុន្មានថ្ងៃមុន កាហ្សាក់ស្ថានបានប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងស្ថានភាពអាសន្ន។ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីលោក[[អាស្ការ ម៉ាមីន]]បាននាំគ្នាលាលែងពីតំណែង ខណៈប្រធានាធិបតី[[កាស៊ីម យ៉ូម៉ារ តូកាយអេវ]]បានសម្រេចចិត្តដកអតីតប្រធានាធិបតីលោក[[នុលស៊ុលតង់ ណាហ្សាបាយេវ]]ចេញពីតំណែងជាប្រធាន[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខកាហ្សាក់ស្ថាន]]។<ref>{{Cite news|last=Auyezov|first=Olzhas|date=2022-01-05|title=Kazakh protesters torch public buildings; emergency declared, Cabinet resigns|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/markets/commodities/kazakhstan-government-resigns-after-violent-protests-over-fuel-price-2022-01-05/|access-date=17 មករា 2022}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Satubaldina|first1=Assel|last2=January 2022|first2=Zhanna Shayakhmetova in Nation on 5|date=2022-01-05|title=(អង់គ្លេស) Kazakhstan Declares State of Emergency After Fuel Price Protests|url=https://astanatimes.com/2022/01/kazakhstan-declares-state-of-emergency-after-fuel-price-protests/|access-date=17 មករា 2022|website=The Astana Times}}</ref><ref>{{Cite web|date=5 January 2022|title=Kazakhstan is in turmoil after massive protests force the government to resign|url=https://www.npr.org/2022/01/05/1070622365/kazakhstan-is-in-turmoil-after-massive-protests-force-the-government-to-resign?t=1641430408915|url-status=live|access-date=17 មករា 2022|website=NPR}}</ref> *៦ មករា – [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួម]] (CSTO) បានផ្តើមបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពនៅក្នុងប្រទេស[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] ដោយបានបញ្ជូនទាហានឆ័ត្រយោងរុស្ស៊ីចូលទៅធ្វើអន្តរាគមន៍តាមសំណើរបស់ប្រធានាធិបតីកាហ្សាក់ស្ថានលោកតូកាយអេវ។<ref>{{Cite web|date=6 January 2022|title=Russian paratroopers arrive in Kazakhstan as unrest continues|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/06/shots-heard-in-kazakhstan-as-protests-enter-third-day|url-status=live|access-date=17 មករា 2022|website=The Guardian}}</ref> *៧ មករា – វិបត្តិ[[ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩|ជំងឺកូវីដ-១៩]]៖ ចំនួនអ្នកឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ នៅជុំវិញសកលលោកបានកើនលើស ៣០០ លានករណី។<ref>{{cite news |date=7 January 2022|title=Global Coronavirus Cases Top 300 Million| url=https://www.nytimes.com/live/2022/01/06/world/omicron-covid-vaccine-tests|work=The New York Times|access-date=17 មករា 2022}}</ref> *១០ មករា – ការ​វះកាត់ប្តូរ​បេះដូង​មនុស្ស​ដាក់បេះដូងជ្រូកត្រូវ​បានប្រព្រឹត្តិទៅជោគជ័យជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{cite news |date=10 January 2022|title=University of Maryland School of Medicine Faculty Scientists and Clinicians Perform Historic First Successful Transplant of Porcine Heart into Adult Human with End-Stage Heart Disease| url=https://www.umms.org/ummc/news/2022/first-successful-transplant-of-porcine-heart-into-adult-human-heart|work=University of Maryland Medical Center|access-date=17 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite news |date=10 January 2022|title=(អង់គ្លេស) Man gets genetically-modified pig heart in world-first transplant| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-59944889|work=BBC News|access-date=17 មករា 2022}}</ref> *១៥ មករា **ភ្នំភ្លើងក្រោមទឹកនៅប្រទេស[[តុងកា]]ឈ្មោះ [[ហុងកាតុងកា]] [[ការផ្ទុះរបស់ភ្នំភ្លើងហ៊ូង៉ាតូង៉ានិងរលកយក្សស៊ូណាមិ​ ឆ្នាំ ២០២២|បានផ្ទុះឡើង]] ដែលជាហេតុអាចបង្កឱ្យមានរលកយក្ស[[ស៊ូណាមិ]]ដល់ប្រទេសអូស្ត្រាលី កាណាដា ឈីលី ហ្វីជី ជប៉ុន នូវែលហ្សេឡង់ សាម័រ និងសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{cite news |date=15 January 2022|title=Get away from shore - US and Japan warn on tsunami| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60007119|work=BBC News|access-date=17 មករា 2022}}</ref> **ខ្មាំងកាំភ្លើងម្នាក់បានចាប់មនុស្សចំនួនបួននាក់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនៅឯវិហារជ្វីហ្វហៅក្រុមជំនុំបេតអ៊ីស្រាអែល (Congregation Beth Israel) ក្នុងក្រុង[[ខូលេវីល]] [[រដ្ឋតិចសាស់]]។ ក្រោយមក ជនដៃដល់ម្នាក់នោះក៏ត្រូវបានប៉ូលីសបាញ់សម្លាប់។<ref>{{cite news |last1=Osborne |first1=Ryan |last2=Freedman |first2=Pete |last3=Cruz |first3= Alex |title=Hostage situation at North Texas synagogue ends with all hostages safe and suspect dead, authorities say |url=https://www.wfaa.com/article/news/local/hostage-synagogue-colleyville-texas-congregation-beth-israel-situation/287-38eb82cd-993c-486a-996f-7e5e278190bd |accessdate=17 មករា 2022 |work=WFAA |date=January 15, 2022 }}</ref> *១៦ មករា – ម្ចាស់ជើងឯកកីឡាវាយកូនបាល់លេខមួយប្រចាំពិភពលោកគឺ[[ណូវ៉ាក់ ចូកូវីក]]ត្រូវបានបណ្តេញចេញពីប្រទេសអូស្ត្រាលី បន្ទាប់ពីករណីផ្លូវច្បាប់ដ៏ល្បីមួយទាក់ទងនឹងស្ថានភាពការចាក់វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ របស់គាត់ ដែលជាហេតុចម្បងរារាំងគាត់ពីការចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍[[អូពិនអូស្ត្រាលី]]ឆ្នាំ២០២២។<ref>{{cite news |date=16 January 2022|title=Novak Djokovic: Tennis star deported after losing Australia visa battle| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-australia-60014059|work=BBC News|access-date=17 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite news |date=16 January 2022|title=Novak Djokovic leaves Australia after court rejects visa challenge| url=https://edition.cnn.com/2022/01/16/tennis/novak-djokovic-australian-open-federal-court-hearing-spt-intl-hnk/index.html|work=CNN|access-date=17 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite news |date=16 January 2022|title=Novak Djokovic visa saga LIVE: Djokovic to miss 2022 Australian Open after losing court case| url=https://www.smh.com.au/sport/tennis/novak-djokovic-visa-saga-live-tennis-star-back-before-court-ahead-of-2022-australian-open-20220116-p59oje.html|work=Sydney Morning Herald|access-date=17 មករា 2022}}</ref> *១៨ មករា – ក្រុមហ៊ុន[[មីក្រូសូប]]របស់អាមេរិកបានជាវទិញ Activision Blizzard ក្នុងតម្លៃ ៦៨.៧ ពាន់លានដុល្លារ (ប៊ីលាន)។ អង្គីករណ៍នេះគឺជាលទ្ធកម្មក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web|title=(អង់គ្លេស) Microsoft to buy embattled Activision Blizzard for $68.7 billion|url=https://www.cbsnews.com/news/microsoft-activision-blizzard-acquisition/|access-date=20 មករា 2022|website=www.cbsnews.com}}</ref> * ១៩ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលនៅបាបាដឆ្នាំ២០២២]]៖ [[គណបក្សពលករបាបាដ]]បានឈ្នះអាសនៈទាំង ៣០ នៃ[[សភាបាបាដ]]ជាលើកទីពីរ។<ref>{{Cite web|date=2022-01-20|title=(អង់គ្លេស) Another 30-0|url=https://www.nationnews.com/2022/01/20/another-30-0/|access-date=27 មករា 2022|website=www.nationnews.com}}</ref> * ២៣ មករា ** [[ព្យុះត្រូពិចអាណាឆ្នាំ២០២២|ព្យុះត្រូពិចអាណា]]បានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៨៨ នាក់នៅប្រទេស[[ម៉ាដាហ្កាស្កា]] [[ម៉ាឡាវី]] និង[[ម៉ូសំប៊ិក]]។ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក មាន[[ទឹកជំនន់នៅអង់តាណាណារីវ៉ូឆ្នាំ២០២២|គ្រោះទឹកជំនន់]]ដែលបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១១ នាក់ថែមទៀតនៅម៉ាដាហ្កាស្ការ។<ref>https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/25/at-least-four-killed-after-tropical-storm-ana-hits-malawi-and-mozambique</ref><ref>{{cite web|title=Malawi hit by flooding caused by tropical storm Ana; 1 dead|url=https://www.sfgate.com/news/amp/Malawi-hit-by-flooding-caused-by-tropical-storm-16802904.php%20http://www.xinhuanet.com/english/africa/20220125/c85d3ca6f72c4495aeb8c8306556fc10/c.html|access-date=27 មករា 2022|publisher=Sfgate|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125223611/https://www.sfgate.com/news/amp/Malawi-hit-by-flooding-caused-by-tropical-storm-16802904.php%20http://www.xinhuanet.com/english/africa/20220125/c85d3ca6f72c4495aeb8c8306556fc10/c.html|url-status=dead|archivedate=2022-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220125223611/https://www.sfgate.com/news/amp/Malawi-hit-by-flooding-caused-by-tropical-storm-16802904.php%20http://www.xinhuanet.com/english/africa/20220125/c85d3ca6f72c4495aeb8c8306556fc10/c.html}}</ref> ** [[រដ្ឋប្រហារបួគីណាហ្វាសូឆ្នាំ២០២២|រដ្ឋប្រហារ]]នៅប្រទេស[[បួគីណាហ្វាសូ]]បានប្រព្រឹត្តិទៅដោយជោគជ័យហើយជាលទ្ធផល លោកប្រធានាធិបតី[[រ៉ូច ម៉ាក គ្រីស្ទៀន កាបូរ៉េ|រ៉ូច កាបូរ៉េ]]ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាច។ ក្រុមយោធាបួគីណាបានបញ្ជាក់ពីមូលហេតុនៃរដ្ឋប្រហារនេះថា ​ដោយសារតែ​ការ​បរាជ័យ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​ការ​ទប់​ស្កាត់​សកម្មភាព​របស់​[[ភេរវកម្មឥស្លាម|ក្រុម​សកម្មប្រយុទ្ធ​ឥស្លាម]]​នៅក្នុង​ប្រទេស។<ref>{{Cite news|date=2022-01-27|title=Burkina Faso coup: Return of the military strongmen to West Africa|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60138129|access-date=28 មករា 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=2022-01-28|title=Burkina Faso: New leader gives first speech since ousting president|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60164531|access-date=28 មករា 2022}}</ref> * ២៨ មករា &#x2013; វិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩៖ ចំនួនវ៉ាក់សាំងដែលត្រូវបានចាក់ជូនមនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោកបានកើនលើសពី ១០ ពាន់លានដូស។<ref>{{cite news|date=28 January 2022|title=The world surpasses 10 billion vaccine doses administered, but gaps persist in who gets the shots.|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/01/28/world/covid-vaccines-10-billion-doses.html|access-date=29 មករា 2022}}</ref> * ២៩ មករា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីតាលីឆ្នាំ២០២២]]៖ លោក[[ស៊ែជីអូ ម៉ាតារ៉េឡា]]ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសយកជាប្រធានាធិបតីអ៊ីតាលីឡើងវិញ។<ref>{{Cite news|last=Jones|first=Gavin|last2=Amante|first2=Angelo|date=2022-01-29|title=Italy re-elects President Mattarella|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/italian-parties-disarray-presidential-vote-limps-2022-01-29/|access-date=29 មករា 2022}}</ref> * ៣០ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសភាព័រទុយកាល់ឆ្នាំ២០២២]]៖ [[គណបក្សសង្គមនិយម (ព័រទុយកាល់)|គណបក្សសង្គមនិយម]]ដែលដឹកនាំដោយលោក[[អាន់តូនីអូ កូស្តា]] បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើនដោយដណ្តើមបាន ១១៧ អាសនៈ។<ref>{{Cite news|date=2022-01-31|title=Portugal election: Socialists win unexpected majority|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-60194375|access-date=7 កុម្ភៈ 2022}}</ref> ===កុម្ភៈ=== *៣ កុម្ភៈ **មេដឹកនាំ[[រដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងឡេវ៉ាន|រដ្ឋឥស្លាម]]ឈ្មោះ [[អាប៊ូ អ៊ីប្រាហ៊ីម អាល់-ហាស្ស៊ីមី អាល់-កូរ៉ាហ្ស៊ី]] ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងបេសកកម្មប្រឆាំងភេរវកម្មដោយ[[កងកម្លាំងប្រតិបត្តិការពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក|កងកម្លាំងពិសេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]]នៅភាគពាយព្យនៃប្រទេស[[ស៊ីរី]]។<ref>{{Cite news|date=3 February 2022|title=Islamic State leader Abu Ibrahim al-Qurayshi killed in Syria, US says|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-60246129|access-date=7 កុម្ភៈ 2022}}</ref> **វិបត្តិ[[ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩|ជំងឺកូវីដ-១៩]]៖ [[ឥណ្ឌា​]]បានក្លាយជា​ប្រទេស​ទី​បីដែល​មានករណីស្លាប់បង្កដោយជំងឺកូវីដ-១៩ កើនលើស ​៥០​០,០០០ ករណី ដោយនៅពីក្រោយតែ[[​សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[​ប្រេ​ស៊ី​ល​]]ប៉ុណ្ណោះ។<ref>https://www.reuters.com/world/india/india-reports-over-500000-deaths-covid-19-experts-count-millions-more-2022-02-04/</ref> *៤ កុម្ភៈ – ប្រទេស[[ចិន]] និង[[រុស្ស៊ី]]បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមមួយប្រឆាំងនឹងការពង្រីកបន្ថែមឥទ្ធិពលរបស់[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|អង្គការណាតូ]] ដោយបង្ហាញពី "ការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ" អំពីកតិកាសញ្ញាសន្តិសុខ[[អឃឹស]] (AUKUS) និងបានសន្យាថានឹងសហការគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមជាច្រើន។<ref>{{Cite news|date=5 February 2022|title=China joins Russia in opposing Nato expansion|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60257080|access-date=7 កុម្ភៈ 2022}}</ref> *៤ កុម្ភៈ – ២០ កុម្ភៈ – ព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២២]] ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ប៉េកាំង]] ប្រទេសចិន ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីក្រុងដំបូងគេបង្អស់ដែលបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះទទួលព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅ]]ផង និង[[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងា]]ផង។<ref>{{Cite web|title=2022 Olympics - Next Winter Olympic Games {{!}} Beijing 2022|url=https://www.olympic.org/beijing-2022|date=May 28, 2020|website= គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ (International Olympic Committee)|access-date=7 កុម្ភៈ 2022}}</ref> *៥ កុម្ភៈ – [[ព្យុះស៊ីក្លូនបាត់ស៊ីរ៉ៃ]]បានសម្លាប់មនុស្សសរុបចំនួន ១៣ នាក់នៅទូទាំងប្រទេសម៉ាដាហ្កាស្កា [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] [[ម៉ូរីស]] និង[[រេអុយញ៉ុង]]។ គ្រោះព្យុះស៊ីក្លូននេះបានកើតឡើងក្រោយពីព្យុះត្រូពិចអាណាបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១១៥ នាក់នៅក្នុងតំបន់តែមួយកាលពីពីរសប្តាហ៍មុន។<ref>{{cite web |title=Cyclone kills at least 10 in Madagascar, destroying homes and cutting power |url=https://www.reuters.com/world/africa/least-three-dead-after-cyclone-batsirai-causes-devastation-southeast-madagascar-2022-02-06/ |publisher=Reuters |access-date=7 កុម្ភៈ 2022}}</ref> *៨ កុម្ភៈ – វិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩៖ ចំនួនករណីអ្នកឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ៤០០ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{cite news |last=Astor |first=Maggie |title=World Surpasses 400 Million Confirmed Covid Cases |url=https://www.nytimes.com/2022/02/08/world/400-million-covid-cases.html |work=The New York Times |access-date=24 កុម្ភៈ 2022 |date=February 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208223153/https://www.nytimes.com/2022/02/08/world/400-million-covid-cases.html |archive-date=8 កុម្ភៈ 2022 |url-status=live }}</ref> *១៣ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអាល្លឺម៉ង់ឆ្នាំ២០២២]]៖ លោក[[ហ្វ្រង់-វាល់ធឺ ស្តែនមៃយឺរ]] ​បាន​ជាប់ឆ្នោត​​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាល្លឺម៉ង់ម្តងទៀត។<ref>{{Cite web|date=2022-02-13|title=Steinmeier elected for second term as German president|url=https://www.euronews.com/2022/02/13/steinmeier-elected-for-second-term-as-german-president|access-date=24 កុម្ភៈ 2022|website=Euronews}}</ref> *១៤ កុម្ភៈ – [[ក្បួនបាតុកម្មកាណាដា]]៖ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីកាណាដា]] លោក[[ចាស្ទីន ទ្រូដូ]]បានប្រកាសពីការអំពាវនាវឱ្យមានច្បាប់ស្តីពីគ្រាអាសន្នជាលើកដំបូងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកាណាដាដើម្បីតបទល់នឹងចលនាតវ៉ា ដែលប្រឆាំងនឹងការរឹតបន្តឹងយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩។<ref>{{Cite news|last=Tunney|first=Catharine|date=February 14, 2022|title=Federal government invokes Emergencies Act for first time ever in response to protests|url=https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-premiers-cabinet-1.6350734|url-status=live|work=CBC News}}</ref> *២១ កុម្ភៈ – [[វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២|វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន]]៖ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក[[វ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន]]បានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យមួយទទួលស្គាល់[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍]] ហើយចាប់ផ្តើមបញ្ជូនកងទ័ពចូលទៅក្នុងតំបន់ទាំងពីរនោះ។ សកម្មភាពនេះត្រូវបានថ្កោលទោសដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ខណៈដែលប្រទេសមួយចំនួនត្រៀមអនុវត្តទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចប្រឆាំងនឹងរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite web|date=2022-02-22|title=Russia strongly condemned at UN after Putin orders troops into eastern Ukraine |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/22/russia-strongly-condemned-at-un-after-putin-orders-troops-into-eastern-ukraine|access-date=24 កុម្ភៈ 2022|website=The Guardian}}</ref> *២២ កុម្ភៈ – វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ អាល្លឺម៉ង់បាន​សម្រេច​ផ្អាក​ការ​ដាក់​ឱ្យ​ដំណើរការ​គម្រោង​ ''Nord Stream 2'' ដែលជាគម្រោងបំពង់បង្ហូរឧស្ម័នពីរុស្ស៊ីទៅអាល្លឺម៉ង់។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោក[[ចូ បៃដិន]]ក៏បានដាក់ទណ្ឌកម្មលើឥស្សរជន និងស្ថាប័នរុស្ស៊ីមួយចំនួនផងដែរ។ ចំណែកឯចក្រភព​អង់គ្លេសវិញបាន​ប្រកាស​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​លើ​ធនាគារ​រុស្ស៊ី​ចំនួន​ប្រាំ និង​បុគ្គល​ជនជាតិរុស្ស៊ីចំនួនបី​រូប​។<ref>{{Cite web|date=22 February 2022 |title=វិបត្តិ​អ៊ុយ​ក្រែន​៖ បស្ចិម​លោក​សម្រុក​ដាក់​ចេញ​ទណ្ឌកម្ម​ប្រឆាំង​រុស្ស៊ី|url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%A2%E1%9E%BA%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9E%BB%E1%9E%94/20220222-%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7-%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%99-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%82%E1%9E%93-%E1%9F%96-%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%85%E1%9E%B7%E1%9E%98-%E1%9E%9B%E1%9F%84%E1%9E%80-%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%80-%E1%9E%8A%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B-%E1%9E%85%E1%9F%81%E1%9E%89-%E1%9E%91%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%86%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84-%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9F%8A%E1%9E%B8|acessdate=24 កុម្ភៈ 2022|website=វិទ្យុបារាំង RFI}}</ref> *២៣ កុម្ភៈ – វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ [[សហភាព​អឺរ៉ុប]]បាន​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​លើ​រុស្ស៊ីដោយ​រឹតបន្តឹង​ការ​ចូល​ប្រើប្រាស់​ទីផ្សារ​ហិរញ្ញវត្ថុពីសំណាក់ភាគី។<ref>{{Cite web|date=2022-02-23|title=EU's Russia sanctions to take effect on Wednesday |url=https://www.reuters.com/world/europe/eus-russia-sanctions-take-effect-wednesday-2022-02-23/|access-date=24 កុម្ភៈ 2022|website=Reuters}}</ref> *២៤ កុម្ភៈ – វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ រុស្សីបានបើក[[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២|ការឈ្លានពានមកលើប្រទេសអ៊ុយក្រែន]] ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យប្រទេសមួយចំនួនសម្រេចដាក់ទណ្ឌកម្មធ្ងន់ធ្ងរមកលើរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=27 កុម្ភៈ 2022|website=MSN}}</ref> *២៧ កុម្ភៈ **វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ លោកពូទីនបានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់រុស្ស៊ីស្ថិតក្នុង"ការប្រុងប្រយ័ត្នពិសេស"កម្រិតខ្ពស់ ដើម្បីជាការឆ្លើយតបទៅនឹងអ្វីដែលលោកហៅថា "សេចក្តីថ្លែងការណ៍ប្រទូស្ត"ដោយអង្គការណាតូ។<ref>{{Cite web|title=Putin puts Russia's strategic nuclear force on 'special alert'|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=621b8157ec502b53cd47ff90%26Putin%20puts%20Russia%27s%20strategic%20nuclear%20force%20on%20%27special%20alert%27%262022-02-27T13%3A51%3A04.554Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:6edf34e2-6258-47ae-88a7-13fcf8922a0d&pinned_post_asset_id=621b8157ec502b53cd47ff90&pinned_post_type=share|access-date=3 មីនា 2022|date=27 February 2022|website=BBC News}}</ref> ទង្វើនេះត្រូវបានថ្កោលទោសដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{Cite web|title=US calls Putin's nuclear move 'totally unacceptable'|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=621b87b7980bea49f4b7a4e8%26US%20calls%20Putin%27s%20nuclear%20move%20%27totally%20unacceptable%27%262022-02-27T14%3A17%3A28.441Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:c7989c87-41c1-49d9-b9e7-2869c14f73fa&pinned_post_asset_id=621b87b7980bea49f4b7a4e8&pinned_post_type=share|access-date=3 មីនា 2022|date=27 February 2022|website=BBC News}}</ref> **វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី]]បានប្រកាសថា គណៈប្រតិភូអ៊ុយក្រែន និងរុស្ស៊ីបានយល់ព្រមជួបប្រជុំគ្នា ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌជាមុន។<ref>{{Cite web|title=Ukraine's foreign minister: Ukraine-Russia talks with no preconditions 'already a victory'|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/27/russia-ukraine-latest-news-missile-strikes-on-oil-facilities-reported-as-some-russian-banks-cut-off-from-swift-system-live?filterKeyEvents=false&page=with:block-621b8cf48f0873d0384b22bb#block-621b8cf48f0873d0384b22bb|access-date=3 មីនា 2022|date=27 February 2022|website=The Guardian}}</ref> **វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ បណ្តាប្រទេសនៅអឺរ៉ុបប្រកាសហាមឃាត់ការហោះហើររុស្ស៊ីនៅក្នុងដែនអាកាសរបស់ពួកគេ។<ref>{{Cite web|title=Russian flights will be banned from the airspace of 20 European nations|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/27/airspace-russia-flights-european-countries-ban/|access-date=3 កុម្ភៈ 2022|date=27 February 2022|website=The Washington Post}}</ref> **នៅក្នុង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបេឡារុស (២០២២)|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ប្រទេសបេឡារុសបានបោះឆ្នោតដកហូតច្បាប់លក្ខខណ្ឌគ្មាននុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន និងអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងរុស្ស៊ីចូលជ្រកក្នុងប្រទេសខ្លួនជាអចិន្ត្រៃយ៍។<ref>{{Cite web|title=Belarus referendum approves proposal to renounce non-nuclear status - agencies|url=https://www.reuters.com/world/europe/launchpad-russias-assault-ukraine-belarus-holds-referendum-renounce-non-nuclear-2022-02-27/|access-date=3 មីនា 2022|date=27 February 2022|website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|title=Belarus opens door for Russian nuclear weapons as Putin ally moves to commit troops |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/28/belarus-opens-door-russian-nuclear-weapons-putin-ally-moves/|access-date=3 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=The Telegraph}}</ref> *២៨ កុម្ភៈ **[[ក្រុមប្រឹក្សាអន្តររដ្ឋាភិបាលស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ]] (IPCC) បានចេញផ្សាយផ្នែកទីពីរនៃរបាយការណ៍វាយតម្លៃទីប្រាំមួយរបស់ខ្លួនស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ វាបានសន្និដ្ឋានថាផលប៉ះពាល់ជាច្រើនឥឡូវនេះ"មិនអាចនឹងត្រឡប់បានវិញទេ"។<ref>{{Cite web|title=IPCC issues ‘bleakest warning yet’ on impacts of climate breakdown |url=https://www.theguardian.com/environment/2022/feb/28/ipcc-issues-bleakest-warning-yet-impacts-climate-breakdown|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web|title=Climate change: a threat to human wellbeing and health of the planet. Taking action now can secure our future |url=https://www.ipcc.ch/2022/02/28/pr-wgii-ar6/|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=IPCC}}</ref> **វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ អង្គការសហប្រជាជាតិបានរាយការណ៍ថាជនភៀសខ្លួនជាង ៥០០,០០០ នាក់បានភៀសខ្លួនពីអ៊ុយក្រែនទៅប្រទេសជិតខាង។<ref>{{Cite web|title=500,000+ refugees flee Ukraine since Russia waged war |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-migration-united-nations-454ae620724d3b91208ce63c0128fa69|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=AP}}</ref> **វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ ស្ថាប័នគ្រប់គ្រងបាល់ទាត់ [[ហ្វីហ្វា]] និង [[យូអេហ្វា]] បញ្ឈប់ក្លឹប និងក្រុមជម្រើសជាតិរុស្ស៊ីពីការចូលរួមប្រកួតទាំងអស់។<ref>{{Cite web|title=Ukraine crisis: Fifa and Uefa suspend all Russian clubs and national teams |url=https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/60560567|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=BBC News}}</ref> **[[វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០២២|វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុរុស្ស៊ី]]៖ ជាសកម្មភាពមួយមិនធ្លាប់កើតមានពីមុនមក ប្រទេស[[ស្វីស]] [[ម៉ូណាកូ]] [[សិង្ហបុរី]] និង[[កូរ៉េខាងត្បូង]]បានរួមគ្នាដាក់ទណ្ឌកម្មឯកតោភាគីលើប្រទេសរុស្ស៊ី មានដូចជាការគ្រប់គ្រងការនាំចេញ និងការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិជាដើម។<ref>{{Cite web|title=In rare stand, South Korea, Singapore unveil sanctions on Russia|url=https://www.aljazeera.com/economy/2022/2/28/in-rare-stand-south-korea-singapore-unveil-sanctions-on-russia|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|title=Monaco clamps down on Russian assets after Ukraine invasion|url=https://www.reuters.com/business/wealth-hub-monaco-also-clamping-down-russian-assets-following-ukraine-invasion-2022-02-28/|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|title=Neutral Swiss join EU sanctions against Russia in break with past|url=https://www.reuters.com/world/europe/neutral-swiss-adopt-sanctions-against-russia-2022-02-28/|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=Reuters}}</ref> ===មីនា=== * ១ មីនា ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ អង្គការ[[អត្តពលកម្មពិភពលោក]]បានដកសិទ្ធិ​រុស្ស៊ី និង​បេឡារុស មិន​ឱ្យ​ចូលរួមប្រកួត​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​អស់របស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web|title=World Athletics joins sporting bodies in banning Russian and Belarusian athletes|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/badminton-swimming-federations-ban-athletes-russia-belarus-2022-03-01/|access-date=1 មីនា 2022|date=1 March 2022|website=Reuters}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ នៅក្នុងសម័យប្រជុំបន្ទាន់មួយ រដ្ឋសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដោយបដិសេធចំពោះសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន និងអំពាវនាវឱ្យមានការដកកងកម្លាំងឈ្លានពានជាបន្ទាន់។<ref>{{Cite web|title=UN votes to condemn Russia's invasion of Ukraine and calls for withdrawal|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/02/united-nations-russia-ukraine-vote|access-date=2 March 2022|date=2 March 2022|website=The Guardian}}</ref> * ២ មីនា ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ រុស្ស៊ី​​បាន​[[សមរភូមិគែរសុន|វាយដណ្តើម​យក​ទីក្រុង​ធំ​ដំបូង]]ពីអ៊ុយក្រែនគឺទីក្រុងកំពង់ផែជាប់សមុទ្រខ្មៅហៅ[[គែរសុន]] ខណៈដែលការបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់មីស៊ីលកាន់តែកែនឡើងនៅទូទាំងទឹកដីអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web|title=Russia aims to erase Ukraine, says Zelenskiy, as bombardment intensifies|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/02/ukraine-cities-bombardment-russia-attack-kyiv-kharkiv-russian-war-invasion|access-date=2 March 2022|date=2 March 2022|website=The Guardian}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ អង្គការសហប្រជាជាតិបានរាយការណ៍ថា ជនភៀសខ្លួនប្រមាណជាងមួយលាននាក់កំពុងតែ[[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២|រត់ភៀសខ្លួន]]ពីអ៊ុយក្រែនទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងទៀត។<ref>{{Cite web|title=A million refugees have now fled Ukraine since the start of the war, U.N. says|url=https://www.npr.org/2022/03/02/1084100763/1-million-refugees-fled-ukraine|access-date=3 មីនា 2022|date=2 March 2022|website=NPR}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ [[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]]បានចាប់ផ្តើមការស៊ើបអង្កេតលើ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]]ដែលបង្កដោយរុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web|title=War crimes court prosecutor opens Ukraine investigation|url=https://www.reuters.com/world/europe/war-crimes-court-prosecutor-opens-ukraine-investigation-statement-2022-03-02/|access-date=3 មីនា 2022|date=3 March 2022|website=Reuters}}</ref> * ៣ មីនា ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ រុស្ស៊ី​ត្រូវ​បាន​មេដឹកនាំ​ពិភពលោក​ថ្កោលទោស​បន្ទាប់ពី​​ការវាយប្រហារ​លើ[[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា]]ដែលជារោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរធំជាងគេបំផុតនៅអឺរ៉ុប ហើយនាំឱ្យមានភ្លើងឆាបឆេះនៅទីតាំងនោះ។<ref>{{Cite web|title=Ukraine nuclear plant: Russia in control after shelling|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60613438|access-date=4 March 2022|date=4 March 2022|website=BBC News}}</ref> **[[រដ្ឋសភាអាមេនី]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់គឺលោក[[វ៉ាហាន កាឆាទូរីយ៉ង់]]ជា[[ប្រធានាធិបតីអាមេនី|ប្រធានាធិបតីថ្មី]] បន្ទាប់ពីលោក[[អាមែន សារគីស៊ាន]]បានលាឈប់ពីតំណែង។<ref>{{Cite web |title=Armenian Lawmakers Elect Former Minister Khachatrian As President |url=https://www.rferl.org/a/armenia-khachatrian-elected-president/31734110.html |access-date=21 តុលា 2022 |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref> * ៤–១៣ មីនា – កីឡា[[ប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២២]] បានប្រារព្ធ​ធ្វើ​នៅ​ទីក្រុង​[[ប៉េកាំង]] ប្រទេស​[[ចិន]] ដោយប៉េកាំងបានក្លាយជាទីក្រុងដំបូងគេបង្អស់ដែលធ្វើជាម្ចាស់ទទួលទាំងកីឡា[[ប៉ារ៉ាឡាំពិកហ្គេមរដូវក្តៅ|ប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវក្តៅ]] និង[[ប៉ារ៉ាឡាំពិកហ្គេមរដូវរងា|រដូវរងា]]។<ref>{{cite web|title=Where are the next Paralympic Winter Games?|url=https://paralympics.org.nz/news/where-are-the-next-paralympic-winter-games/|date=February 24, 2022|accessdate=3 មីនា 2022}}</ref> * ៤ មីនា – បុរសអាហ្វហ្កានីស្ថានម្នាក់ដែលត្រូវជាសមាជិកក្រុម[[រដ្ឋឥស្លាម–ខេត្តខូរ៉ាសាន]]បានធ្វើ[[ការវាយប្រហារអត្តឃាត]]លើ[[ឥស្លាមស៊ីយ៉ានៅឧបទ្វីបឥណ្ឌា|វិហារឥស្លាមស៊ីយ៉ា]]នៅក្រុង[[ពេសាវ៉ា]] ខេត្ត[[ខៃប៊ឺរប៉ាកទូនខ្វា]] ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]] ដោយ​បាន​សម្លាប់​មនុស្ស​ចំនួន ៦៣ នាក់​។<ref>[http://www.dw.com/en/pakistan-dozens-killed-in-peshawar-mosque-explosion/a-61010752 Pakistan: Dozens killed in Peshawar mosque explosion]</ref> * ៧ មីនា – វិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់ទូទាំងពិភពលោកដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើស ៦ លាននាក់។<ref>{{cite web|title=Global Covid-19 deaths surpass 6 million|url=https://edition.cnn.com/2022/03/07/health/global-covid-deaths-surpass-six-million/index.html|website=cnn.com|date=March 7, 2022|access-date=7 មីនា 2022}}</ref> * ៨ មីនា – សហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេសបានប្រកាសហាមនាំ ចូល[[ឧស្សាហកម្មប្រេងកាតនៅរុស្ស៊ី|ប្រេងកាតរបស់រុស្ស៊ី]] ខណៈពេលដែលសហភាពអឺរ៉ុបចេញសេចក្តីប្រកាសកាត់បន្ថយពីរភាគបីនូវតម្រូវការឧស្ម័នរុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|title=War in Ukraine: West hits Russia with oil bans and gas curbs|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-60666251|website=bbc.co.uk|date=March 8, 2022|access-date=8 មីនា 2022}}</ref> * ៩ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូងឆ្នាំ២០២២]]៖ បេក្ខភាព​[[​គណបក្ស​អំណាច​ប្រជាជន​ (កូរ៉េខាងត្បូង)|គណបក្ស​អំណាច​ប្រជាជន]]​ លោក[[យូន សកយ៉ល]]​ត្រូវ​បាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។<ref>{{cite news|last=Hyun-woo|first=Nam|date=2022-03-09|title=Yoon Suk-yeol wins presidential election|work=Korea Times|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/03/803_325233.html|accessdate=2022-03-09}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ រុស្ស៊ីត្រូវបានថ្កោលទោសដោយមេដឹកនាំពិភពលោកបន្ទាប់ពីការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសនៅទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលដែលបានបំផ្លាញមន្ទីរពេទ្យរួមមានបន្ទប់សម្ភព និងកុមារ។<ref>{{cite web|title=Children under rubble, says Zelensky, as Russia bombs hospital|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60657155|website=bbc.co.uk|date=March 9, 2022|access-date=9 មីនា 2022}}</ref> ** អ្នកស្រាវជ្រាវនៅតំបន់[[អង់តាក់ទិក]]បានប្រកាសរកឃើញ ''[[អិនឌូរេនស៍ (សំពៅ)|អិនឌូរេនស៍]]'' ដែលជាសំពៅលិចចូលទៅក្នុងសមុទ្រនៅ[[ឆ្នាំ ១៩១៥]] អំឡុងពេលបម្រើបេសកកម្មរុករករបស់លោក[[អ៊េរណេស្ត ស៊ែកលតុន]]។<ref>{{Cite web|title=Endurance: Shackleton's lost ship is found in Antarctic|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-60662541|access-date=9 មីនា 2022|date=9 March 2022|website=BBC News}}</ref> * ១០ មីនា – [[រដ្ឋសភាហុងគ្រី]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងអតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកិច្ចការគ្រួសារគឺ លោកស្រី[[កាតាលីន ណូវ៉ាក់]] ជា[[ប្រធានាធិបតីហុងគ្រី|ប្រធានាធិបតីថ្មី]]នៃប្រទេស[[ហុងគ្រី]]ក្នុងសំឡេង ១៣៧-៥១។<ref>{{Cite web |title=Hungary elects Katalin Novak, first-ever female president |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/10/hungary-elects-katalin-novak-first-ever-woman-president |access-date=22 តុលា 2022 |website=www.aljazeera.com }}</ref> * ១១ មីនា – លោក[[កាព្រីយ៉ែល បូរិច]]បានស្បថចូលកាន់តំណែងជា[[ប្រធានាធិបតីឈីលី]]។ លោកបានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋវ័យក្មេងបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រឈីលី និងជាប្រធានាធិបតីដំបូងដែលបានកើតក្នុង[[របបផ្តាច់ការយោធាឈីលី (១៩៧៣–១៩៩០)|របបផ្តាច់ការយោធា]]របស់លោក[[អ៊ូហ្គូស្តូ ពីណូឆេត]]។<ref>{{Cite news|last=Villegas|first=Alexander|date=2022-03-11|title=Chile's Boric sworn in as president in sharp political shift|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/americas/hope-uncertainty-chile-shifts-left-under-boric-2022-03-11/|access-date=11 មីនា 2022}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-03-11|title=Gabriel Boric, 36, sworn in as president to herald new era for Chile|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/11/gabriel-boric-chile-president-new-era|access-date=11 មីនា 2022|website=the Guardian}}</ref> *១២ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីតួកមេនីស្ថានឆ្នាំ២០២២]]៖ លោក[[ស៊ែរដារ ប៊ែរឌីមូហាមេដូ]] ដែលជាកូនប្រុសរបស់អតីតប្រធានាធិបតីលោក[[ហ្គួរបានហ្គូលី ប៊ែរឌីមូហាមេដូ]] បានឈ្នះឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធិបតីដោយទទួលបានសម្លេងគាំទ្រសរុប ៨៩%។<ref>{{Cite web |title=As Expected, Son Of Turkmen Leader Easily Wins Election In Familial Transfer Of Power |url=https://www.rferl.org/a/turkmenistan-serdar-berdymukhammedov-presidency/31753690.html |access-date=15 មីនា 2022 |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty |archive-date=22 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322024350/https://www.rferl.org/a/turkmenistan-serdar-berdymukhammedov-presidency/31753690.html |url-status=live }}</ref> *១៦ មីនា – ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២៖ ការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសរបស់រុស្ស៊ីលើរោងមហោស្រពម៉ារីយ៉ូប៉ូល បានសម្លាប់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ៦០០ នាក់។<ref>{{cite news |last1=Hinnant |first1=Lori |last2=Chernov |first2=Mstyslav |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |title=AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike |url=https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 |access-date=21 តុលា 2022 |work=Associated Press |date=4 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504121004/https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 |archive-date=4 ឧសភា 2022}}</ref> *២១ មីនា – ជើងហោះហើរលេខ ៥៧៣៥ របស់ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ [[ឆៃណាអ៊ីស្ទើនអ៊ែឡាញ|China Eastern Airlines]] បានធ្លាក់នៅតំបន់[[ក្វាងស៊ី]] ប្រទេស[[ចិន]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សទាំង ១៣៣ នាក់នៅលើយន្តហោះ។ * ២៤ មីនា – ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ អង្គការណាតូបានប្រកាសថា ក្រុមប្រយុទ្ធថ្មីចំនួន ៤ ដែលមានទាហានសរុប ៤០,០០០ នាក់ នឹងត្រូវដាក់ពង្រាយនៅក្នុងប្រទេស[[ប៊ុលការី]] [[ហុងគ្រី]] [[រូម៉ានី]] និង[[ស្លូវ៉ាគី]] រួមជាមួយនឹងការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការគំរាមកំហែងគីមី ជីវសាស្ត្រ វិទ្យុសកម្ម និងនុយក្លេអ៊ែរ។<ref>{{cite web|title=Nato to send 40,000 more troops to Eastern Europe|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60856533|website=BBC News|date=24 March 2022|access-date=24 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Nato leaders agree to strengthen eastern defences|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/mar/24/russia-ukraine-war-latest-news-zelenskiy-expects-meaningful-steps-at-nato-eu-and-g7-summits-live?page=with:block-623c771a8f0867da37217e9a#block-623c771a8f0867da37217e9a|website=The Guardian|date=24 March 2022|access-date=24 មីនា 2022}}</ref> * ២៥ មីនា – ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីបានប្រកាសថា ដំណាក់កាលដំបូងនៃប្រតិបត្តិការយោធារបស់ខ្លួន "ជាទូទៅ" ត្រូវបានបញ្ចប់ ដោយនិយាយថាប្រទេសខ្លួននឹងផ្តោតលើ "ការរំដោះ" នៃតំបន់[[ដូនបាស]]ភាគខាងកើតរបស់អ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web|title=Ukraine war: Russia to focus on 'liberating' Donbass region as it says first phase of invasion mostly complete|url=https://news.sky.com/story/ukraine-war-joe-biden-to-meet-ukrainian-refugees-after-warning-of-chemical-attack-response-as-boris-johnson-hits-back-at-kremlin-anti-russian-claim-12574539|website=Sky News|date=25 March 2022|access-date=25 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=First phase of Ukraine war over, Russia says|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60856533|website=BBC News|date=25 March 2022|access-date=25 មីនា 2022}}</ref> * ២៩​ មីនា – [[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងគោ]]ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលជាសមាជិក[[សហគមន៍អាហ្វ្រិកខាងកើត]]។<ref>{{Cite web |date=2022-03-29 |title=DR Congo joins East African bloc |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/dr-congo-joins-east-african-bloc-3764212 |access-date=22 តុលា 2022 |website=The East African }}</ref> * ៣១ មីនា – ពិព័រណ៍[[អ៊ិចស្ប៉ូ ២០២០]] បានបិទទ្វានៅទីក្រុង[[ឌូបៃ]] បន្ទាប់ពីដំណើរការអស់រយៈពេល ៦ ខែកន្លងមកដោយដំបូងគ្រោង​នឹងបើកដំណើរការឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១០ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​២០២១ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានពន្យារ ដោយសារតែ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩|វិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩]]។<ref>{{Cite web|last=Magyar|first=Judith|title=SAP BrandVoice: Experience Expo 2020 Dubai – A Window To The Future|url=https://www.forbes.com/sites/sap/2022/01/07/experience-expo-2020-dubai--a-window-to-the-future/|access-date=13 មករា 2022|website=Forbes}}</ref> === មេសា === * ៣ មេសា ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ ខណៈ​កម្លាំង​រុស្ស៊ីកំពុង​ដក​ថយ​ពី​តំបន់​ក្បែរ​ក្រុង​កៀវ អ៊ុយក្រែនបានធ្វើការចោទប្រកាន់រុស្ស៊ីពីបទ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម]] ចំពេលមានភស្តុតាងនៃការសម្លាប់ជនស៊ីវិលដោយមិនរើសមុខ ដូចជានៅក្រុង[[ការសម្លាប់រង្គាលប៊ូឆា|ប៊ូឆា]]ជាដើម។<ref>{{cite web|title=Russia-Ukraine war latest: Russian actions 'look exactly like war crimes', says Ukraine; explosions seen in Odesa – live|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/apr/03/russia-ukraine-war-latest-russian-retreat-from-kyiv-reveals-atrocities-against-civilians-say-ukrainians-live|website=The Guardian|date=3 April 2022|access-date=3 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Killings in Bucha are deliberate massacre - Ukraine|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706|website=BBC News|date=3 April 2022|access-date=3 April 2022}}</ref> ** ការបោះឆ្នោតជុំទីពីរនៃ[[ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកាឆ្នាំ ២០២២]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដោយបេក្ខភាពប្រធានាធិបតីមកពី[[គណបក្សវឌ្ឍនភាពសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ]]គឺលោក [[រ៉ូឌ្រីកូ ឆាវ៉េស រ៉ូប្លេស]] ត្រូវគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតី។<ref>{{Cite web |title=Economist Rodrigo Chaves elected Costa Rica's president |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/economist-rodrigo-chaves-elected-costa-ricas-president |access-date=3 កញ្ញា 222 |website=www.aljazeera.com }}</ref> * ៤ មេសា &#x2013;[[ក្រុមប្រឹក្សាអន្តររដ្ឋាភិបាលស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ]] (IPCC) បានចេញផ្សាយផ្នែកទីបីនិងចុងក្រោយនៃ[[របាយការណ៍វាយតម្លៃទី ៦ របស់ក្រុមប្រឹក្សាអន្តររដ្ឋាភិបាលស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ|របាយការណ៍វាយតម្លៃទី៦]] ស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយព្រមាន​ថា [[ការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់|ការ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​ផ្ទះ​កញ្ចក់]]នឹងកើនឡើង​ដល់​កម្រិត​ខ្ពស់​បំផុត​នៅ​[[ឆ្នាំ​ ២០២៥|ឆ្នាំ​២០២៥]] និងត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះវិញប្រមាណ​ ៤៣% ​នៅ​[[ឆ្នាំ​ ២០៣០]] ដើម្បីកំណត់កំណើនកម្តៅផែនដីត្រឹម ១.៥ °C (២.៧ °F)។<ref>{{cite web|title=It's over for fossil fuels: IPCC spells out what's needed to avert climate disaster|url=https://www.theguardian.com/environment/2022/apr/04/its-over-for-fossil-fuels-ipcc-spells-out-whats-needed-to-avert-climate-disaster|website=The Guardian|date=4 April 2022|access-date=4 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=The evidence is clear: the time for action is now. We can halve emissions by 2030.|url=https://www.ipcc.ch/2022/04/04/ipcc-ar6-wgiii-pressrelease/|website=IPCC|date=4 April 2022|access-date=4 April 2022}}</ref> * ៦ មេសា &#x2013; [[ហ្វូស៊ីល]]សត្វ[[ឌីណូស័រ|ដាយណូស័រ]]ដំបូងគេដែលជាប់ទាក់ទងនឹង[[រណ្ដៅឈីក្សូលូប|ឥទ្ធិពលទង្គិចឈីក្សូលូប]] ត្រូវបានរាយការណ៍ដោយក្រុមបុរាណវិទូ។<ref>{{cite web|title=Tanis: 'First dinosaur fossil linked to asteroid strike'|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-61013740|website=BBC News|date=6 April 2022|access-date=7 April 2022}}</ref> * ៧ មេសា ** អង្គការសហប្រជាជាតិបានធ្វើការបោះឆ្នោតព្យួរប្រទេសរុស្ស៊ីពី[[ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ|ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស]]ដោយទទួលបានលទ្ធផល ៩៣–២៤ ហើយមានប្រទេសចំនួន ៥៨ បានបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ។<ref>{{cite web|title=UN votes to suspend Russia from Human Rights Council|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/apr/07/russia-ukraine-war-nato-foreign-ministers-to-meet-as-zelenskiy-dismisses-fresh-sanctions-live-news?page=with:block-624f08fa8f0887d7b40d5d7e#block-624f08fa8f0887d7b40d5d7e|website=The Guardian|date=6 April 2022|access-date=7 April 2022}}</ref> ** លោក[[អាប់ដ្រាប៊ូ ម៉ាន់ស៊ួរ ហាឌី]] [[ប្រធានាធិបតីយេម៉ែន]] បានចុះចេញពីតំណែង និងរួមទាំងដកលោក[[អាលី ម៉ូសេន អាល់-អាម៉ារ]]ចេញពីតំណែងអនុប្រធានាធិបតីផងដែរ ដោយផ្ទេរអំណាចការិយាល័យទាំងពីរទៅឱ្យ[[ក្រុមប្រឹក្សាដឹកនាំប្រធានាធិបតី]]ដែលមានសមាជិកប្រាំបីរូបដែលទើបបង្កើតថ្មីក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក [[រ៉ាស្សាត អាល់-អាលីមី]]។<ref>{{Cite news|date=2022-04-07|title=Yemen president hands power to council in major shake-up|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61020866|access-date=10 មេសា 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=Yemen president hands powers to new leadership council|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/7/yemen-president-transfers-powers-saudi-calls-for-houthis-talks|access-date=10 មេសា 2022|website=www.aljazeera.com}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ រុស្ស៊ីត្រូវបានថ្កោលទោសដោយមេដឹកនាំពិភពលោកបន្ទាប់ពីមីស៊ីលរុស្ស៊ីបានបុកចំ[[ការវាយប្រហារស្ថានីយ៍រថភ្លើងក្រាម៉ាតុស្ក|ស្ថានីយ៍រថភ្លើងក្រាម៉ាតុស្ក]] ហើយជាលទ្ធផលបានសម្លាប់ជនស៊ីវិលចំនួន ៥៩ នាក់ដែលព្យាយាមជម្លៀសខ្លួនដោយក្នុងនោះរួមមានទាំងកុមារចំនួនប្រាំពីរនាក់ផងដែរ។<ref>{{cite web|title=Dozens dead after railway station hit by rockets - Ukraine|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-61032786|website=BBC News|date=8 April 2022|access-date=8 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=World leaders condemn Kramatorsk railway strike|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-04-08-22/h_ee8bb09a249eb71e3e784ae880646e4e|website=CNN|date=8 April 2022|access-date=8 April 2022}}</ref> ** [[តម្លៃស្បៀងអាហារ|តម្លៃស្បៀងអាហារសកល]]បានកើនឡើងដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុតចាប់តាំងពី[[សន្ទស្សន៍តម្លៃស្បៀងអាហារនៃអង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម|សន្ទស្សន៍តម្លៃស្បៀងអាហារ]]របស់អង្គការសហប្រជាជាតិបានចាប់បង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៩៩០ មក ដោយតម្លៃទំនិញដូចជា[[ស្រូវសាលី]]បានកើនឡើងជិត ២០% ដែលជាលទ្ធផលនៃវិបត្តិនៅអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web|title=Global food prices rise to highest ever levels after Russian invasion|url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/apr/08/global-food-prices-rise-to-highest-ever-levels-after-russian-invasion-ukraine-wheat|website=The Guardian|date=8 April 2022|access-date=8 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=FAO Food Price Index|url=https://www.fao.org/worldfoodsituation/foodpricesindex/en/|website=FAO|date=8 April 2022|access-date=8 មេសា 2022}}</ref> * ១១ មេសា – [[រដ្ឋសភាប៉ាគីស្ថាន]]បានជ្រើសតាំង[[មេដឹកនាំបក្សប្រឆាំង]]លោក[[សេបាហ្ស សារីហ្វ]] ជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាគីស្ថាន]] បន្ទាប់​ពី​លោក[[អ៊ីមរ៉ាន ខាន]]ត្រូវ​បាន​គេ​ដកចេញពី​តំណែង​ក្រោយ​មាន​[[ចលនា​មិន​ទុក​ចិត្ត​ប្រឆាំង​លោកអ៊ីមរ៉ាន ខាន|ចលនា​មិន​ទុក​ចិត្ត]]កើតឡើង​ពីរ​ថ្ងៃ​មុន។<ref>{{cite web|title=Pakistan Prime Minister Imran Khan ousted as country's leader following vote of no-confidence|url=https://edition.cnn.com/2022/04/09/asia/imran-khan-voted-out-pakistan-prime-minister-intl-hnk/index.html|website=CNN|date=9 April 2022|access-date=10 April 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=2022-04-11|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|access-date=11 មេសា 2022}}</ref> * ១៣ មេសា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ ចំនួនករណីនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ៥០០ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{cite news|last=Falconer|first=Rebecca|date=April 13, 2022|title=World surpasses half a billion confirmed COVID cases|work=Axios|url=https://www.axios.com/world-covid-cases-surpass-500-million-67de52f9-5230-42f2-b61d-5cf195b6dd57.html|access-date=April 13, 2022|archive-date=មេសា 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413070623/https://www.axios.com/world-covid-cases-surpass-500-million-67de52f9-5230-42f2-b61d-5cf195b6dd57.html|url-status=dead}}</ref> * ១៤ មេសា &#x2013; ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ីឈ្មោះ ''[[នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ីម៉ូសក្វា|ម៉ូសក្វា]]'' (Moskva) បានក្លាយជានាវាចម្បាំងដ៏ធំបំផុតដែល[[ការលិចរបស់នាវាម៉ូសក្វា|ត្រូវបានលិច]]ខណៈពេលកំពុងបំពេញបេសកកម្មរបស់ខ្លួនចាប់តាំងពីចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] មក ភាគីអ៊ុយក្រែន​បានអះអាង​ថា វាត្រូវបានលិចដោយសារតែត្រូវគ្រាប់មីស៊ីលរបស់ខ្លួនខណៈដែលរុស្ស៊ីវិញបានអះអាងថា វាបានលិចអំឡុងពេលអាកាសធាតុព្យុះភ្លៀងក្រោយមានអគ្គិភ័យឆាបឆេះលើនាវា។<ref>{{cite web|title=Russian warship: Moskva sinks in Black Sea|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61114843|website=BBC News|date=15 April 2022|access-date=15 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|website=The Guardian|date=15 April 2022|access-date=15 មេសា 2022}}</ref> * ១៩ មេសា – ការបោះឆ្នោតជុំទីពីរនៃ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីទីម័រខាងកើតឆ្នាំ២០២២]] បានប្រារព្ធធ្វើឡើង ហើយបេក្ខភាពរបស់គណបក្ស[[សមាជជាតិដើម្បីការកសាង]]គឺលោក[[ហ្សូសេ រ៉ាម៉ូស-អូរតា]]ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតី។<ref>{{Cite web|date=2022-04-20|title=Nobel laureate Ramos-Horta wins East Timor's presidential election|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20220420-nobel-laureate-ramos-horta-wins-east-timor-s-presidential-election|access-date=21 មេសា 2022|website=France 24}}</ref><ref>{{Cite web|last=France-Presse|first=Agence|date=2022-04-20|title=Timor-Leste presidential election: José Ramos-Horta wins in landslide|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/21/timor-leste-presidential-election-jose-ramos-horta-wins-in-landslide|access-date=21 មេសា 2022|website=the Guardian}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ramos-Horta takes commanding lead in East Timor presidential vote|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/20/east-timor-ramos-horta-takes-strong-lead-in-presidential-vote|access-date=21 មេសា 2022|website=www.aljazeera.com}}</ref> * ២០ មេសា – ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អឺរ៉ុបខាងត្បូង បានប្រកាសពីការរកឃើញ[[មីក្រូណូវ៉ា]]។<ref>{{Cite web |first=Kelly |last=Kizer Whitt |url=https://earthsky.org/space/micronovas-small-mighty-like-nova-explosions/|title = Micronovas are new! They're small, but mighty |work=EarthSky|date = 25 April 2022}}</ref> * ២២ មេសា &#x2013; Large Hadron Collider បានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការពេញលេញវិញបន្ទាប់ពីរយៈពេលបីឆ្នាំ។<ref>{{cite web|title=LHC restarts|url=https://home.cern/news/news/accelerators/large-hadron-collider-restarts|website=CERN|date=22 April 2022|access-date=22 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Large hadron collider: A revamp that could revolutionise physics|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-61149387|website=BBC News|date=22 April 2022|access-date=22 April 2022}}</ref> * ២៤ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនីឆ្នាំ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ៩០ រូបនៃ[[រដ្ឋសភា​ស្លូវេនី]] ហើយ[[គណបក្ស​ចលនា​សេរីភាព​ (ស្លូវេនី)|គណបក្ស​ចលនា​សេរីភាព]]​បានក្លាយ​ជា​គណបក្ស​ធំ​ជាង​គេ ដោយ​ដណ្តើម​បាន​អាសនៈ​ចំនួន ៤១ ក្នុង​ចំណោមអសនៈសរុបទាំង ៩០។<ref>{{Cite web|date=2022-04-24|title=Slovenia's Janša defeated by opposition liberal Freedom Movement|url=https://www.euronews.com/2022/04/24/slovenians-out-to-vote-with-no-single-party-projected-to-rule-without-coalition|access-date=25 មេសា 2022|website=euronews}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lihtenvalner|first=Katja|date=2022-04-24|title=Slovenia's populist PM loses election to environmentalist party-election commission|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/slovenias-populist-pm-faces-close-election-race-against-environmentalist-party-2022-04-23/|access-date=25 មេសា 2022}}</ref> * ២៧ មេសា – សហភាព​អឺរ៉ុប​បានចោទប្រកាន់​រុស្ស៊ី​ពី​បទ​ប្រទាញផលប្រយោជន៍​បន្ទាប់ពី​ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់​ឧស្ម័ន​ដល់ប្រទេសប៉ូឡូញ និង​ប៊ុលការី ត្រូវបានបញ្ឈប់ដោយក្រុមហ៊ុនថាមពលយក្ស[[កាហ្សប៉្រុម]] (Gazprom)។<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/27/russia-accused-of-blackmail-gazprom-gas-supplies-poland-bulgaria-halted|title=Russia accused of blackmail after gas supplies to Poland and Bulgaria halted|date=27 April 2022|accessdate=27 មេសា 2022|work=The Guardian}}</ref> * ២៨ មេសា &#x2013; [[សភាតំណាងរាស្ត្រម៉ុងតេណេគ្រោ]] បានជ្រើសតាំងរដ្ឋាភិបាលថ្មី ដែលមានលោក[[ឌ្រីតង់ អាបាសូវិច]]ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី បន្ទាប់​ពី​មាន​ចលនា​មិន​ទុក​ចិត្ត​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​លោក[[ហ្សាដ្រាវកូ គ្រីវ៉ូកាពិច]]។<ref>{{Cite web|date=2022-04-29|title=Montenegro's parliament approves new minority pro-EU government|url=https://www.euronews.com/2022/04/29/montenegro-s-parliament-approves-new-minority-pro-eu-government|access-date=29 មេសា 2022|website=euronews}}</ref><ref>{{Cite news|last=Vasiljevic|first=Stevo|date=2022-04-28|title=Montenegro approves new minority government focused on joining EU|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/montenegro-approves-new-minority-government-focused-joining-eu-2022-04-28/|access-date=29 មេសា 2022}}</ref> ===ឧសាភា=== *៦ ឧសភា – [[ការរីករាលដាលនៃជំងឺអុតស្វា (២០២២)|ការរីករាលដាលនៃជំងឺអុតស្វា]]៖ ការរីករាលដាលនៃ[[ជំងឺអុតស្វា]]បានចាប់ផ្តើមបន្ទាប់ពីគេបានរកឃើញករណី[[វីរុសអុតស្វា]]ដំបូងគេនៅឯរាជធានី[[ឡុងដ៍]]ក្នុង[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]។<ref>{{cite web |date=16 May 2022 |title=Monkeypox – United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON381 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517223855/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON381 |archive-date=17 ឧសភា 2022 |access-date=2 កញ្ញា 2022 |website=អង្គការសុខភាពពិភពលោក}}</ref> *៩ ឧសភា **[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្រីលង្កា]]គឺលោក [[មហិនត្តា រាជប៉ក្សា]] បានលាឈប់ពីតំណែងដែលជាលទ្ធផលនៃបាតុកម្មតវ៉ាដ៏ធំប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកនៅទូទាំងប្រទេស។ រយៈពេលបីថ្ងៃក្រោយ តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីក៏ត្រូវបានស្នងបន្តដោយលោក [[រ៉ានីល វីក្រេម៉េស៊ីងហេ]]។<ref>{{Cite web |date=2022-05-09 |title=Prime Minister Mahinda Rajapaksa resigns |url=https://www.newswire.lk/2022/05/09/prime-minister-mahinda-rajapaksa-resigns/ |access-date=2 កញ្ញា ឧសភា |website=NewsWire |archivedate=2022-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220602064822/https://www.newswire.lk/2022/05/09/prime-minister-mahinda-rajapaksa-resigns/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=More violence reported around the country : Over 100 injured |url=https://www.newswire.lk/2022/05/09/more-violence-reported-around-the-country-over-100-injured/ |access-date=2 កញ្ញា 2022 |work=NewsWire |date=9 May 2022 |archive-date=2 មិថុនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602215346/https://www.newswire.lk/2022/05/09/more-violence-reported-around-the-country-over-100-injured/ |url-status=dead }}</ref> **[[ការបោះឆ្នោតសកលហ្វីលីពីនឆ្នាំ ២០២២]]៖ លោក[[បុងបុង ម៉ាកូស]] និងលោកស្រី[[សារ៉ា ឌុយទែរតេ]]ត្រូវបានប្រជាជនហ្វីលីពីនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា [[ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន]]ទី១៧ និង[[អនុប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន]]ទី១៥។<ref>{{cite news |title=The son of late dictator Marcos has won the Philippines' presidential election |url=https://www.npr.org/2022/05/10/1097903733/ferdinand-marcos-wins-philippines-presidential-election |access-date=2 កញ្ញា ២០២២ |work=Associated Press |agency=NPR |date=10 May 2022 |location=[[ម៉ានីល]]}}</ref> *១៣ ឧសភា – [[មហាម៉េដ ប៊ីន ហ្សាយ៉េដ អាល់ ណាយ៉ាន]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងជាប្រធានាធិបតីទីបីនៃអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សាកំពូលសហព័ន្ធ]]បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់[[កាលីហ្វា ប៊ីន ហ្សាយ៉េដ អាល់ ណាយ៉ាន]]រយៈពេលមួយថ្ងៃមុន។<ref>{{Cite web |date=2022-05-14 |title=Sheikh Mohammed bin Zayed Al Nahyan becomes UAE's president |url=https://apnews.com/article/middle-east-dubai-united-arab-emirates-khalifa-bin-zayed-al-nahyan-558fae1df9945c18609f9c751d101cce |access-date=2 កញ្ញា 2022 |website=AP NEWS}}</ref> *១៦ ឧសភា – ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន៖ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានចូលកាន់កាប់ទីក្រុង[[ម៉ារីអ៊ូប៉ូល]]បានដោយជោគជ័យក្រោយពីការដកថយរបស់កងទ័ពអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web |date=2022-05-17 |title=Hundreds of Ukrainian troops evacuated from Mariupol steelworks after 82-day assault |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/16/hundreds-of-ukrainian-troops-evacuated-from-azovstal-steelworks-after-82-day-assault |access-date=2 កញ្ញា 2022 |website=the Guardian}}</ref> *២១ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោយសហព័ន្ធអូស្ត្រាលីឆ្នាំ ២០២២]]៖ [[គណបក្សពលករអូស្ត្រាលី|គណបក្សពលករ]]ដែលដឹកនាំដោយលោក[[អាន់តូនី អាល់បានីស]]បានយកឈ្នះលើរដ្ឋាភិបាលចម្រុះជាតិ/[[គណបក្សសេរីនិយមអូស្ត្រាលី|សេរីនិយម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអូស្ត្រាលី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]][[ស្កុត ម៉ូរីសុន]]។ លោកអាល់បានីសនឹងស្បថចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា។<ref>{{Cite news|work=BBC News|date=2022-05-21|title=Albanese leads Labor to Australia election win|url=https://www.bbc.com/news/live/world-australia-61532469|access-date=2 កញ្ញា 2022}}</ref> ===មិថុនា=== *៤ មិថុនា – ឧត្តមសេនីយ៍ចូលនិវត្តន៍មួយរូបគឺលោក[[បាចរ៉ាំ បេហ្កាច]] ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីអាល់បានី|ប្រធានាធិបតីទីប្រាំបួន]]នៃប្រទេសអាល់បានីដោយ[[សភាតំណាងរាស្ត្រអាល់បានី|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]ក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីបួន។<ref>{{Cite web |title=Me 78 vota pro, Bajram Begaj zgjidhet Presidenti i 8-të i Shqipërisë {{!}} RTSH Lajme |url=https://lajme.rtsh.al/artikull/me-78-vota-pro-bajram-begaj-zgjidhet-presidenti-i-8-te-i-shqiperise- |access-date=2022-06-04 |website=lajme.rtsh.al |archivedate=2022-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220604171219/https://lajme.rtsh.al/artikull/me-78-vota-pro-bajram-begaj-zgjidhet-presidenti-i-8-te-i-shqiperise- |url-status=dead }}</ref> *៥ មិថុនា – មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៥០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារដោយការបាញ់ប្រហារ និងការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកនៅទីក្រុង[[អូវ៉ូ]] ប្រទេស[[នីហ្សេរីយ៉ា]]។<ref>{{Cite web |date=2022-06-05 |title=Over 50 feared dead in Nigeria church attack, officials say |url=https://apnews.com/article/nigeria-africa-religion-government-and-politics-8775c5367906bbcf43e35673dc24c9e0 |access-date=10 កញ្ញា 2022 |website=AP NEWS}}</ref> *១៤ មិថុនា – ប្រទេស[[កាណាដា]] និង[[ដាណឺម៉ាក]]បានសម្រេចបញ្ចប់ការទាមទាររៀងៗខ្លួនមកលើ[[កោះហានស៍]] ដោយកាត់បែងចែកកោះនេះជាពាក់កណ្តាល។<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61801682 Whisky Wars: Denmark and Canada strike deal to end 50-year row over Arctic island]</ref> *១៩ មិថុនា – ជុំទីពីរនៃ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ីឆ្នាំ ២០២២|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ី]]បានដំណើរការ ហើយអតីតយុទ្ធជននៃ[[ចលនា ១៩ មេសា]] គឺលោក[[គូស្តាវ៉ូ ប៉េត្រូ]]ត្រូវបានជាប់ឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធិបតី។<ref>{{cite web |url=https://resultados.registraduria.gov.co/presidente/0/colombia |title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Elecciones de Presidente y Vicepresidente de la República 2022 |date= |website=resultados.registraduria.gov.co }}{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-06-19 |title=Ex-rebel wins runoff to be Colombia's 1st leftist president |url=https://apnews.com/article/politics-gustavo-petro-colombia-caribbean-presidential-elections-2d1828677b5ab1a2eb5d277c02f1b27c |access-date=10 កញ្ញា 2022 |website=AP NEWS}}</ref> *២២ មិថុនា – គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៦.២ រ៉ិចទ័រ (Mw) បានរញ្ជួយ[[ខ្សែឌូរ៉ាន]] (ព្រំដែនបែងចែកប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថាន) ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១,០០០ នាក់។<ref name="WP1">{{cite news |last1=Faizi |first1=Fazel Rahman |date=22 June 2022 |title=News agency: 1,000 dead, 1,500 injured in Afghan quake |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/afghanistan-earthquake-kills-at-least-155-people/2022/06/22/9c555e1c-f1ea-11ec-ac16-8fbf7194cd78_story.html |url-status=live |access-date=10 កញ្ញា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622115355/https://www.washingtonpost.com/world/afghanistan-earthquake-kills-at-least-155-people/2022/06/22/9c555e1c-f1ea-11ec-ac16-8fbf7194cd78_story.html |archive-date=22 មិថុនា 2022}}</ref><ref name="Dasgupta1">{{cite news |last1=Dasgupta |first1=Sravasti |date=22 June 2022 |title=Afghanistan earthquake: Death toll rises to 950 after major quake hits Paktika province |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/afghanistan-earthquake-today-paktika-death-toll-b2106632.html |url-status=live |access-date=10 កញ្ញា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622100028/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/afghanistan-earthquake-death-toll-2022-b2106632.html |archive-date=22 មិថុនា 2022}}</ref> *២៣ មិថុនា – គណបក្សរបស់លោក[[ឌីគកុន មីតឆែល]]បានដណ្តើមអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតសកលក្រឺណាតឆ្នាំ ២០២២|ការបោះឆ្នោតសកល]]ក្នុងប្រទេសក្រឺណាត ដោយបានយកឈ្នះគណបក្សរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ឃីត មីតឆែល]]។<ref>{{Cite web |title=Live blog: Grenada votes election 2022 |url=https://caribbean.loopnews.com/content/live-blog-grenada-votes-election-2022 |access-date=10 កញ្ញា 2022 |website=Loop News |archivedate=2022-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220624003814/https://caribbean.loopnews.com/content/live-blog-grenada-votes-election-2022 |url-status=dead }}</ref> *២៦ មិថុនា – មេដឹកនាំ G7 បានប្រមូលផ្តុំគ្នាសម្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូលនៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ដើម្បីពិភាក្សាអំពីស្ថានភាពនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ ការហាមឃាត់នៃការនាំចូលរ៉ែមាសពីរុស្ស៊ីត្រូវបានប្រកាស។<ref>{{cite web|title=Ukraine war: UK joins ban on imports of Russian gold|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-61941589|website=bbc.co.uk|date=June 26, 2022|access-date=10 កញ្ញា 2022}}</ref> *២៨–៣០ មិថុនា – កិច្ចប្រជុំកំពូលរបស់អង្គការណាតូបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងម៉ាឌ្រីដ ប្រទេសអេស្ប៉ាញ រួមជាមួយនឹងវត្តមានរបស់ប្រទេសផ្សេងៗមកពីសហភាពអឺរ៉ុប និង[[ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក]] ដែលប្រធានបទចម្បងនៃកិច្ចប្រជុំនេះគឺការស្វែងរកការរឹតបន្តឹងការការពារដោយឯកភាពបន្ទាប់ពីមានការលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន និងការគំរាមកំហែងជានិរន្តរភាពលើបូរណភាពទឹកដីនៃប្រទេសដទៃទៀត។<ref>{{cite web|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_194990.htm |title=NATO Summit - Madrid, Spain - 28, 29 and 30 June 2022 |website=NATO.int |publisher=NATO |date=29 April 2022 |access-date=10 កញ្ញា 2022}}</ref> ===កក្កដា=== *១ កក្កដា – លោក[[យ៉ាអៀរ ឡាពីដ]]បានឡើងកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] ខណៈដែកអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[ណាតាលី បេននែត]]បានផ្លាស់មកតំណែង[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប្តូរវេនអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រីប្តូរវេន]]។ របៀបបែបបទនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងព្រោះគ្មានគណបក្សណាមួយបានទទួលសំឡេងភាគច្រើនដាច់ខាតនៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ ២០២១|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែល]]កាលពីឆ្នាំ២០២១។<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2022-07-01 |title=U.S.'s Blinken congratulates new Israeli prime minister Lapid |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/uss-blinken-congratulates-new-israeli-prime-minister-lapid-2022-07-01/ |access-date=11 កញ្ញា 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=CNN |first=Hadas Gold |title=A leader for all Israelis? Yair Lapid takes over as caretaker prime minister |url=https://www.cnn.com/2022/07/01/middleeast/israel-lapid-profile-mime-intl/index.html |access-date=11 កញ្ញា 2022 |website=CNN|date=July 2022 }}</ref> *៦–៣១ កក្កដា – [[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់នារីប្រចាំតំបន់អឺរ៉ុបឆ្នាំ ២០២២]] បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅប្រទេស[[អង់គ្លេស]]ដោយម្ចាស់ផ្ទះជាក្រុមដែលឈ្នះពានរង្វាន់មួយនេះ។ វាជាពានរង្វាន់ដ៏ធំដំបូងដែលប្រជាជាតិអង់គ្លេសបានឈ្នះចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៦៦ មក។<ref>{{Cite web|title=UEFA Women's EURO moved to July 2022|url=https://www.uefa.com/womenseuro/news/025c-0f3d8be5c46b-a606252552ee-1000--uefa-women-s-euro-moved-to-july-2022/|date=April 23, 2020|website=UEFA.com|access-date=11 កញ្ញា 2022}}</ref> *៧–១៧ កក្កដា – [[កីឡាវើលដ៏ហ្គេមឆ្នាំ ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ប៊ឺរមីងហាំ]] រដ្ឋ[[អាឡាបាម៉ា]] សហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{Cite web|title=World Games 2021 Fact Sheet|url=https://theworldgames2021.com/wp-content/uploads/2019/08/TWG_Fact-Sheet_July-2019_RD2.pdf|website=The World Games 2021 Official Site|access-date=11 កញ្ញា 2022|archive-date=14 សីហា 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190814194639/https://theworldgames2021.com/wp-content/uploads/2019/08/TWG_Fact-Sheet_July-2019_RD2.pdf|url-status=dead|archivedate=2019-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190814194639/https://theworldgames2021.com/wp-content/uploads/2019/08/TWG_Fact-Sheet_July-2019_RD2.pdf}}</ref> *៨ កក្កដា – អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន លោក[[ស៊ីនហ្សូ អាបេ]]ត្រូវបានគេ[[ការធ្វើឃាតរបស់លោកស៊ីនហ្សូ អាបេ|ធ្វើឃាត]]ខណៈកំពុងថ្លែងសុន្ទរកថាជាសាធារណៈនៅទីក្រុង[[ណារ៉ា]] ប្រទេសជប៉ុន។<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/live/world-asia-62088876 Suspect used handmade gun to kill Abe]</ref> *១១ កក្កដា – រូបភាពប្រតិបត្តិការដំបូងពី[[តេឡេទស្សន៍អវកាសជេមស៍វេប]] ដែលបង្ហាញពីចង្កោមកាឡាក់ស៊ី [[SMACS J០៧២៣.៣–៧៣២៧|SMACS 0723]] ត្រូវបានបង្ហាញជាសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |last=Garner |first=Rob |date=2022-07-12 |title=NASA's Webb Delivers Deepest Infrared Image of Universe Yet |url=https://www.nasa.gov/image-feature/goddard/2022/nasa-s-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet |access-date=11 កញ្ញា 2022 |website=NASA}}</ref> *១៨ កក្កដា – លោកស្រី[[ឌ្រូប៉ាឌី មឺរមូ]] ត្រូវបានប្រជាជនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌា]] ដែលធ្វើឱ្យលោកស្រីក្លាយជាស្ត្រីកុលសម្ព័ន្ធដំបូងគេ និងជាបុគ្គលក្មេងជាងគេបំផុតដែលត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីឥណ្ឌា។<ref>{{Cite news |last=Bureau |first=The Hindu |date=2022-07-21 |title=2022 Indian presidential election result {{!}} Updates |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/presidential-election-2022-yashwant-sinha-droupadi-murmu-results-live-updates-july-21-2022/article65663846.ece |access-date=11 កញ្ញា 2022 |issn=0971-751X}}</ref> *១៩ កក្កដា – មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ១២,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ដោយសារតែឥទ្ធិពល[[រលកកម្តៅ]]ដ៏ខ្លាំងដែលបានភាយសាយពាសពេញទ្វីបអឺរ៉ុប ហើយលើសពីនេះ វាបានបង្កឱ្យមានភ្លើងឆេះព្រៃ បញ្ហាធ្វើដំណើរ និងកំណត់ត្រាសីតុណ្ហភាពខ្ពស់នៅក្នុងបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើន។<ref>{{Cite web |date=2022-07-19 |title=Heatwave: Ferocious European heat heads north |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-62216159 |access-date=11 កញ្ញា 2022 |website=BBC News}}</ref> === សីហា === *៤ សីហា **ប្រទេសចិនបានធ្វើសមយុទ្ធយោធាដ៏ធំបំផុតមិនធ្លាប់មានរបស់ខ្លួននៅជុំវិញកោះតៃវ៉ាន់ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់លោកស្រី[[ណានស៊ី ប៉េឡូស៊ី]] ដោយលោកស្រីជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់​អាមេរិក​ដំបូង​ដែលបានមកធ្វើ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​តៃវ៉ាន់​ចាប់តាំងពី​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៩០។<ref>{{Cite web |title=China launches ballistic missiles during Taiwan drills |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-asia-62404233 |access-date=22 កញ្ញា 2022|date=2022-08-04 |website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web |title=Taiwan confirms multiple Chinese missile launches into waters of Taiwan strait during military drills – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/aug/04/china-expected-to-begin-live-fire-military-exercises-near-taiwan-coast-in-wake-of-pelosi-visit-live |access-date=22 កញ្ញា 2022|date=2022-08-04 |website=The Guardian}}</ref> **[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉េរូ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសប៉េរូ]] លោក[[អានីបាល់ តូរ៉េស]]បានសម្រេចលាលែងពីតំណែងបន្ទាប់ពីមានការស៊ើបអង្កេតឧក្រិដ្ឋកម្មជាច្រើនទាក់ទងនឹងប្រធានាធិបតីប៉េរូ លោក[[ប៉េដ្រូ កាស្ទីលឡូ]]។<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/world/americas/perus-pm-torres-resigns-personal-reasons-2022-08-03/ | title=Peru PM resigns as investigations target President Castillo | newspaper=Reuters | date=3 August 2022 }}</ref> *៥–៧ សីហា – អ៊ីស្រាអែលបាន​បើក​ការ​វាយ​ប្រហារ​តាម​អាកាស​នៅ​តំបន់[[ដែនជ្រោយកាសា]] ដោយ​សម្លាប់​មេ​ដឹក​នាំ​យោធា​ជីហាដឥស្លាមម្នាក់ឈ្មោះ [[តៃស៊ារ ចាបារី]]។ ជាចុងក្រោយ ភាគី​ទាំង​ពីរក៏​បាន​ឯកភាព​គ្នា​ចុះលើ​បទ​ឈប់​បាញ់​បន្ទាប់​ពី​រងការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​អស់រយៈពេលបី​ថ្ងៃ។<ref>{{cite news | url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-62457780 | title=Israel-Gaza: Ceasefire holds overnight after days of violence | work=BBC| date=7 August 2022 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Knell |first1=Yolande |last2=Berg |first2=Raffi |date=August 5, 2022 |title=Gaza: Palestinian militant killed as Israel strikes after threats |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-62440155 |work=BBC |access-date=22 កញ្ញា 2022}}</ref> *៩ សីហា – [[ការបោះឆ្នោតសកលកេនយ៉ាឆ្នាំ ២០២២]]៖ លោក[[វីល្លៀម រូតូ]]ត្រូវបានប្រជាជនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីកេនយ៉ា|ប្រធានាធិបតីទីប្រាំ]]នៃប្រទេសកេនយ៉ា ដោយយកឈ្នះលើមេដឹកនាំបក្សប្រឆាំងគឺលោក [[រៃឡា អូឌីងហ្កា]]។ ជ័យជម្នះរបស់លោកត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ[[ទីភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យការបោះឆ្នោត]]ក្នុងប្រទេសកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា ចំពេលមានការតវ៉ា និងអំពើហិង្សាពីសំណាក់អ្នកគាំទ្រលោកអូឌីងហ្កា។<ref>{{cite web | url=https://www.kbc.co.ke/iebc-officially-gazettes-william-ruto-as-the-president-elect/ | title=IEBC officially gazettes William Ruto as the President-Elect | date=August 16, 2022 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-15/kenyan-electoral-agency-prepares-to-announce-final-vote-results#xj4y7vzkg | title=Ruto Declared Kenya President-Elect as Officials Dispute Outcome | newspaper=Bloomberg.com | date=August 15, 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/mass-brawl-breaks-out-after-27752611 | title=Mass brawl erupts after Kenyan election as tortured body found amid protests | website=Daily Mirror | date=August 16, 2022 }}</ref> *១៧ សីហា – ប្រទេស[[តួកគី]] និង[[អ៊ីស្រាអែល]]បានយល់ព្រមស្តារ[[ទំនាក់ទំនងតួកគី–អ៊ីស្រាអែល|ទំនាក់ទំនងការទូត]]ពេញលេញឡើងវិញ បន្ទាប់ពីរងនូវភាពតានតឹងមួយរយៈធំកន្លងមក។<ref>{{Cite web |title=Turkey, Israel to restore full diplomatic relations |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/8/17/turkey-israel-to-restore-full-diplomatic-relations |access-date=2022-08-23 |website=www.aljazeera.com}}</ref> *១៩ សីហា – រដ្ឋាភិបាលចម្រុះនៃប្រទេស[[ម៉ុងតេណេគ្រោ]]បានដួលរលំបន្ទាប់ពីសមាជិក[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ម៉ុងតេណេគ្រោ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]បានបោះឆ្នោតដកទំនុកចិត្តដែលជាលទ្ធផលនៃជម្លោះទាស់ទែងគ្នាក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលចម្រុះ​ជុំវិញ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​មួយ​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ចុះ​​ជាមួយ​នឹង[[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់​ស៊ែប៊ី]]។<ref>{{Cite web |date=2022-08-19 |title=Montenegro Government Toppled by No-Confidence Vote |url=https://balkaninsight.com/2022/08/19/montenegro-government-toppled-by-no-confidence-vote/ |access-date=4 កញ្ញា 2022 |website=Balkan Insight}}</ref> *២៨ សីហា – [[គ្រោះទឹកជំនន់នៅប៉ាគីស្ថានឆ្នាំ២០២២]]៖ ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានប្រកាសពី "គ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុ" និងអំពាវនាវឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិចូលផ្តល់ជំនួយ ខណៈដែលចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារទឹកជំនន់នេះបានកើនលើសពី ១,០០០ នាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាគ្រោះទឹកជំនន់ដ៏សាហាវបំផុតចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ មក។ ប្រទេសជាច្រើនរួមជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិបានសន្យាថានឹងផ្តល់មូលនិធិជាទឹកប្រាក់រាប់លានសម្រាប់ជំនួយ។<ref>{{Cite web |title=Pakistan floods: Appeals for aid as 119 more die in a day |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-62704004 |date=28 August 2022|access-date=4 កញ្ញា 2022 |website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan declares floods a 'climate catastrophe' as death toll tops 1,000 |url=https://www.theguardian.com/world/2022/aug/28/pakistans-south-braces-for-deluge-as-death-toll-from-floods-tops-1000 |date=28 August 2022|access-date=4 កញ្ញា 2022 |website=The Guardian}}</ref> === កញ្ញា === *១ កញ្ញា – អង្គការសហប្រជាជាតិបានចេញផ្សាយរបាយការណ៍មួយដោយបញ្ជាក់ថា [[ជំរុំឃុំឃាំងស៊ីនជាំង]] របស់រដ្ឋាភិបាលចិន និងទង្វើដែលប្រព្រឹត្តិមកលើជនជាតិអ៊ុយហ្គឺរក្នុងជំរុំអស់នោះអាចចូលជា[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]។<ref>{{Cite web |title=China's treatment of Uyghur community 'may constitute crimes against humanity', UN says |url=https://news.sky.com/story/chinas-treatment-of-uyghur-community-may-constitute-crimes-against-humanity-un-says-12686547 |access-date=4 តុលា 2022 |website=Sky News}}</ref> *៦ កញ្ញា – លោកស្រី [[លីហ្ស ត្រាស្ស]] ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតតែងតាំងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស]] ក្រោយពីបានទទួលជ័យជម្នះក្នុង[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំគណបក្សអភិរក្សនិយមឆ្នាំ២០២២|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំគណបក្សអភិរក្សនិយម]]។<ref>{{cite news |last1=Hughes |first1=David |title=Truss wins Tory leadership race and faces daunting challenge as PM |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/liz-truss-rishi-sunak-balmoral-boris-johnson-b2160000.html |access-date=4 តុលា 2022 |work=The Independent |date=5 September 2022}}</ref> *៨ កញ្ញា – ព្រះអង្គម្ចាស់[[ឆាលស៍ទី៣]] បានក្លាយជា[[ព្រះមហាក្សត្រនៃសហរាជាណាចក្រ|ព្រះមហាក្សត្រនៃចក្រភពអង់គ្លេស]] និង[[ព្រះរាជាណាចក្រនៃសហធនរដ្ឋ|សហធនរដ្ឋ]]ចំនួន ១៤ ផ្សេងទៀតបន្ទាប់ពីព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គព្រះនាម[[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|អេលីហ្សាប៊ែតទី២]] បានសោយព្រះទិវង្គត។<ref name="elizadeath2">{{Cite news |date=September 8, 2022 |title=Britain's new monarch to be known as King Charles III |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/uk/britains-new-monarch-be-known-king-charles-iii-2022-09-08/ |access-date=4 តុលា 2022}}</ref><ref name="elizadeth">{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-61585886 | title=Queen Elizabeth II has died | work=BBC News }}</ref> *១២ កញ្ញា – [[ជម្លោះអាមេនី–អាស៊ែបៃសង់ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២|ជម្លោះអាមេនី–អាស៊ែបៃសង់នៃខែកញ្ញា]]៖ ប្រទេស[[អាស៊ែបៃសង់]]បានបើកវាយប្រហារលើទីតាំងយោធារបស់ប្រទេស[[អាមេនី]]នៅក្បែរទីក្រុង[[វ៉ាដេនីស]] [[ហ្កូរីស]] [[សុត្ក]] និង[[ជែរមុគ]] ហើយបានកាន់កាប់តំបន់មួយចំនួនតាម[[ព្រំដែនអាមេនី–អាស៊ែបៃសង់]]។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយ ទាហានអាមេនីជាង ១០០ នាក់ត្រូវបានបាង់បង់ជីវិតនៅក្នុងការប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ខណៈដែលភាគីខាងអាស៊ែបៃសង់បានប្រកាសថា ខ្លួនមានអ្នកស្លាប់ចំនួន ៧១ នាក់។<ref>{{Cite web |title=Armenia says 105 troops killed in Azerbaijan border clashes |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-62828239 |access-date=4 តុលា 2022|date=15 September 2022 |website=BBC News}}</ref> *១៤–១៦ កញ្ញា – [[ជម្លោះកៀគីស្ថាន–តាជីគីស្ថានឆ្នាំ២០២២]]៖ មនុស្សរាប់សិបនាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ខណៈដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាជាបណ្តើរៗបានកើតឡើងរវាងកងទ័ពកៀគីស្ថាន និងតាជីគីស្ថាននៅតាមព្រំដែនប្រទេសរៀងៗខ្លួន។<ref>{{cite news|title=Kyrgyzstan says death toll from border conflict rises to 36|url=https://www.reuters.com/world/kyrgyzstan-says-death-toll-border-conflict-rises-36-2022-09-18/|publisher=Reuters|accessdate=4 តុលា 2022}}</ref> *១៤–២៥ កញ្ញា – [[វេរម្ភវាតអាត្លង់ទិក|ខ្យល់ព្យុះអាត្លង់ទិក]]ហៅ[[ហ្វីអូណា (ខ្យល់ព្យុះ)|ហ្វីអូណា]]បានបោកបក់មកប៉ះកោះ[[ក្វាដលូប]] [[ព័រតូរីកូ]] [[សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] [[ប្រជុំកោះលូកាយ៉ាន]] [[ប៊ែរមូដ]] និងទឹកដី[[កាណាដាខាងកើត|កាណាដាភាគខាងកើត]]។<ref>{{Cite news |date=2022-09-24 |title=Hurricane Fiona: Canada hit by 'historic, extreme event' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-63011195 |access-date=5 តុលា 2022}}</ref> *១៦ កញ្ញា – [[បាតុកម្មដើម្បីម៉ាសា អាមីនី|បាតុកម្ម]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]]បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់នារីម្នាក់ឈ្មោះ [[ម៉ាសា អាមីនី]] ខណៈដែលនាងកំពុងជាប់ខ្លួនក្នុងទីកន្លែងឃុំឃាំងរបស់"[[នគរបាលសាសនាឥស្លាម|នគរបាលសីលធម៌]]"អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{Cite web|title=The Protests in Iran Have Shaken the Islamic Republic to Its Core|url=https://time.com/6216024/iran-protests-islamic-republic-response/|access-date=5 តុលា 2022|publisher=Time}}{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *១៩ កញ្ញា – [[ការសោយទិវង្គតរបស់សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២|ពិធីបុណ្យព្រះបរមសព]]នៃ[[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|អេលីហ្សាប៊ែតទី២]] ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងវិហារ[[វ៉េស្តមីនស្ទឺរអាប៊ី]]នៃរាជធានី[[ឡុងដ៍]]។ ក្រោយមក ព្រះមឈូសារព្រះអង្គត្រូវបានគេដង្ហែទៅកាន់[[ប្រាសាទវីនដ៍ស័រ]]ដើម្បីបញ្ចុះជាមួយនឹងព្រះស្វាមី ព្រះមាតាបិតា និងប្អូនស្រីរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុង[[វិហារអនុស្សាវរីយ៍ស្តេចចចទី៦]]។<ref>{{Cite news |date=2022-09-16 |title=Queen's funeral plans: What will happen on the day |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-60617519 |access-date=5 តុលា 2022}}</ref> *២១ កញ្ញា – [[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២|ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន]]៖ បន្ទាប់ពីអ៊ុយក្រែនបានវាយដណ្តើមទឹកដីភាគខាងកើតរបស់ខ្លួនបានមួយភាគវិញ លោកពូទីនបានធ្វើការប្រកាសពីកំណែនទ័ពនៅរុស្ស៊ី និងគំរាមពីបំណងប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដោយនិយាយថា "នេះមិនមែនជាសម្តីលេងសើចទេ"។<ref>{{Cite web |title=Ukraine war live: Putin announces 'partial mobilisation' of Russia and threatens nuclear retaliation saying 'I'm not bluffing' |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/sep/21/russia-ukraine-war-live-updates-blinken-calls-moscows-referendum-attempts-a-sham-zelenskiy-to-speak-at-un |access-date=10 តុលា 2022|date=21 September 2022 |website=The Guardian}}</ref> *២៤ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតសភាណូរូឆ្នាំ២០២២]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង ហើយជាលទ្ធផល លោក[[រូស គុន]]ត្រូវបានសភាបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីណូរូ|ប្រធានាធិបតី]]។<ref>{{Cite web |date=2022-09-29 |title=Nauru's new President takes oath |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/475732/nauru-s-new-president-takes-oath |access-date=6 តុលា 2022 |publisher=Radio New Zealand}}</ref> *២៥ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ីតាលីឆ្នាំ២០២២]] បានដំណើរការឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកសម្រាប់[[សភាតំណាងរាស្ត្រអ៊ីតាលី|សភាតំណាងរាស្រ្ត]] (៤០០ អាសនៈ) និង[[ព្រឹទ្ធសភានៃសាធារណរដ្ឋ (អ៊ីតាលី)|ព្រឹទ្ធសភានៃសាធារណរដ្ឋ]] (២០០ អាសនៈ)។<ref>{{cite web|date=21 July 2022|title=Italy's Mattarella dissolves parliament, election set for 25 September|url=https://www.euronews.com/2022/07/21/italys-president-mattarella-dissolves-parliament-orders-new-election|access-date=6 តុលា 2022|website=Euronews}}</ref> អ្នកសង្កេតការណ៍បានធ្វើការអត្ថាធិប្បាយថា លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតមួយនេះបានបញ្ជាក់ពីបម្លាស់ប្តូរ[[ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ]]នៅក្នុង[[សហភាពអឺរ៉ុប]] បន្ទាប់ពីកំណើនប្រជាប្រិយភាពនៃបក្សពួកស្ដាំនិយមនៅក្នុងប្រទេសបារាំង អេស្ប៉ាញ និងស៊ុយអែត។<ref>{{cite news|last=Horowitz|first=Jason|title=Giorgia Meloni Wins Voting in Italy, in Breakthrough for Europe's Hard Right|url=https://www.nytimes.com/2022/09/25/world/europe/italy-meloni-prime-minister.html|url-status=live|access-date=6 តុលា 2022|work=The New York Times|date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927040606/https://www.nytimes.com/2022/09/25/world/europe/italy-meloni-prime-minister.html|archive-date=27 កញ្ញា 2022}}</ref> គេក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា លទ្ធផលបោះឆ្នោតនេះបានស្វាគមន៍រដ្ឋាភិបាលប្រកាន់ស្លាបស្តាំនិយមបំផុតចូលកាន់អំណាចនៅប្រទេសអ៊ីតាលីចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៥ មក។<ref>{{cite web|last1=Leali|first1=Giorgio|last2=Roberts|first2=Hannah|date=25 September 2022|title=Italy on track to elect most right-wing government since Mussolini|url=https://www.politico.eu/article/italy-election-exit-poll-far-right-giorgia-meloni-brothers-of-berlusconi-salvini-mario-draghi/|access-date=6 តុលា 2022|website=Politico}}</ref><ref>{{cite news|last1=Braithwaite|first1=Sharon|last2=DiDonato|first2=Valentina|last3=Fox|first3=Kara|last4=Mortensen|first4=Antonia|last5=Nadeau|first5=Barbie Latza|last6=Ruotolo|first6=Nicola|date=26 September 2022|title=Giorgia Meloni claims victory to become Italy's most far-right prime minister since Mussolini|publisher=CNN|url=https://edition.cnn.com/2022/09/25/europe/italy-election-results-intl/index.html|access-date=6 តុលា 2022}}</ref> *២៦ កញ្ញា – យាន[[តែស្តបង្វែរអាចម៍ផ្កាយពីរ|ដាត]] (DART) របស់អង្គការ[[ណាសា]]បានហោះទៅបុកអាចម៍ផ្កាយ[[ឌីម័រហ្វូស]] (Dimorphos) ដែលជាការសាកល្បងលើកដំបូងនៃប្រព័ន្ធការពារភពមនុស្សជាតិ។<ref>{{Cite web| title=NASA's DART Mission Hits Asteroid in First-Ever Planetary Defense Test|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-s-dart-mission-hits-asteroid-in-first-ever-planetary-defense-test|access-date=6 តុលា 2022|publisher=NASA}}</ref> *២៧–៣០ កញ្ញា – [[ខ្យល់ព្យុះអ៊ីយ៉ាន]]បានវាយបក់ប្រទេស[[គុយបា]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដែលបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតដ៏ធំសម្បើមដល់ប្រទេសទាំងពីរ ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១០២ នាក់ និងប្រហែល ១០,០០០ នាក់កំពុងបាត់ខ្លួន ហើយវាធ្វើឱ្យមនុស្សរាប់លាននាក់បាត់បង់ភ្លើងអគ្គិសនីប្រើប្រាស់ រួមទាំងប្រទេសគុយបាទាំងមូលផងដែរ។<ref>{{cite web |title=Historic search-and-rescue operation underway as Ian's death toll reaches 87 |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/biden-visit-florida-puerto-rico-hurricane-ian-devastation-rcna50348 |publisher=NBC News |access-date=6 តុលា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003041758/https://www.nbcnews.com/news/us-news/biden-visit-florida-puerto-rico-hurricane-ian-devastation-rcna50348 |archive-date=3 តុលា 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salahieh |first=Nouran |date=2022-10-04 |title=Hurricane Ian's death toll rises as crews in Florida go door to door in search for survivors in decimated neighborhoods |url=https://www.cnn.com/2022/10/04/us/hurricane-ian-florida-recovery-tuesday/index.html |access-date=6 តុលា 2022 |website=CNN}}</ref> *២៧ កញ្ញា – [[ប្រជាមតិ​កាត់​ទឹកដីកាន់កាប់ដោយរុស្ស៊ីនៅ​អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២]]៖ យោងតាមលទ្ធផលដែលចេញផ្សាយដោយអាជ្ញាធរត្រួតត្រារបស់រុស្ស៊ីនៅ[[អ៊ុយក្រែន]]បានបង្ហាញថា សម្លេងឆ្នោតគ្រាំទ្រការផ្តាច់ខ្លួនចេញពីអ៊ុយក្រែនគឺមានចំនួនលើសលប់ខ្ពស់ដោយក្នុងនោះមាន ៩៩.២៣% នៅ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍]], ៩៨.៤២% នៅ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍]], ៩៣.១១% នៅ[[អូប្លាសហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា]] និង ៨៧.០៥% នៅ[[អូប្លាសគែរសុន|គែរសុន]]។ អ្នកចូលរួមក្នុងប្រជាមតិមានលើសពី ៧៥% នៅក្នុងតំបន់នីមួយៗ ហើយសម្រាប់តំបន់ដូណេតស្ក៍វិញមានដល់ប្រមាណ ៩៧% ឯណោះ។ តែយ៉ាង​ណា​មិញ ការ​បោះ​ឆ្នោត​នេះ​ត្រូវ​បាន​ច្រាន​ចោល​ដោយសហគមន៍អន្តរជាតិដោយចោតថា​ជា ​ប្រជាមតិ​ក្លែង​ក្លាយ។<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/world/europe/first-partial-results-show-over-96-occupied-ukraine-regions-favour-joining-2022-09-27/ | title=Moscow's proxies in occupied Ukraine regions report big votes to join Russia | newspaper=Reuters | date=September 28, 2022 | last1=Trevelyan | first1=Mark | last2=Trevelyan | first2=Mark }}</ref><ref>{{cite web | url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-kyiv-moscow-referendums-1780c30715ce49723629d05c5e2f3238 | title=Kremlin announces vote, paves way to annex part of Ukraine | website=Associated Press | date=September 27, 2022 }}</ref> *៣០ កញ្ញា **[[ការកាត់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនខាងត្បូង និងកើត]]៖ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាកាត់យកតំបន់កាន់កាប់ដូចជា ដូណេតស្ក៍ លូហ្កានស្ក៍ គែរសុន និងហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា ចូលទៅក្នុង[[រុស្ស៊ី|សហព័ន្ធរុស្ស៊ី]]។ ការកាត់ទឹកដីនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិមើលឃើញថាជាការបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/live/2022/09/30/world/russia-ukraine-war-news | title=Putin Frames Illegal Annexation as Part of Existential Battle with West | newspaper=The New York Times | date=September 30, 2022 | last1=Troianovski | first1=Anton }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/29/putin-to-sign-treaty-annexing-territories-in-ukraine-kremlin-says | title=Putin signs decrees paving way for annexing Ukraine territories of Kherson and Zaporizhzhia | website=TheGuardian.com | date=September 29, 2022 }}</ref> **របបយោធានៅប្រទេស[[បួគីណាហ្វាសូ]] ត្រូវបាន[[រដ្ឋប្រហារបួគីណាហ្វាសូនៃខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២|ផ្ដួលរំលំ]]ដោយរដ្ឋប្រហារដឹកនាំដោយអនុសេនីយ៍[[អ៊ីប្រាហ៊ីម ត្រាអូរេ]] ដោយនេះគឺជារដ្ឋប្រហារទីពីរក្នុងឆ្នាំតែមួយនៅប្រទេសបួគីណាហ្វាសូ។<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2022-09-30 |title=Burkina Faso army captain announces overthrow of military government |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-faso-army-captain-announces-overthrow-military-government-2022-09-30/ |access-date=6 តុលា 2022}}</ref> === តុលា === *១ តុលា **[[ការបោះឆ្នោតសភាឡេតូនីឆ្នាំ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ១០០ ក្នុងសភា[[សាយម៉ា]] (''Saeima'')។<ref>{{cite news |title=It is election day in Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/election/it-is-election-day-in-latvia.a476066/ |access-date=7 តុលា 2022 |agency=Latvian Public Broadcasting |website=eng.lsm.lv |date=October 1, 2022}}</ref> **ព្រឹត្តិការណ៍រត់ជាន់គ្នា​មួយ​បានកើត​ឡើង​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ការ​ប្រកួត​បាល់​ទាត់​​​នៅ​[[កីឡដ្ឋានកាន់ជូរូហាន]]ក្នុង[[ម៉ាឡាំង (កាប៊ូប៉ាតិន|​តំបន់ម៉ាឡាំង]] [[ជ្វាខាងកើត]] ប្រទេស[[​ឥណ្ឌូណេស៊ី]] ដែល​បាន​សម្លាប់​មនុស្សចំនួន ១៣១ នាក់ និង​មានអ្នករងរបួសជាង ៥០០ នាក់​។<ref>{{cite news |last1=Novelize |first1=Andry |title=Fakta-Fakta Tragedi Kanjuruhan Tewaskan 125 Orang, Ratusan Terluka" selengkapnya di sini: https://www.cnnindonesia.com/nasional/20221003060036-20-855458/fakta-fakta-tragedi-kanjuruhan-tewaskan-125-orang-ratusan-terluka |url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20221003060036-20-855458/fakta-fakta-tragedi-kanjuruhan-tewaskan-125-orang-ratusan-terluka |access-date=10 តុលា 2022 |agency=CNN Indonesia |date=3 October 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Budi |first1=Mulia |title=Update Data Korban Tragedi Kanjuruhan: 131 Orang Meninggal, 547 Luka" selengkapnya https://news.detik.com/berita/d-6335770/update-data-korban-tragedi-kanjuruhan-131-orang-meninggal-547-luka |url=https://news.detik.com/berita/d-6335770/update-data-korban-tragedi-kanjuruhan-131-orang-meninggal-547-luka |access-date=10 តុលា 2022 |agency=detiknews |date=7 October 2022 |archive-date=7 តុលា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007154436/https://news.detik.com/berita/d-6335770/update-data-korban-tragedi-kanjuruhan-131-orang-meninggal-547-luka |url-status=dead }}</ref> *២ តុលា **[[ការបោះឆ្នោតសភាប៊ុលការីឆ្នាំ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ២៤០ នៃ[[សភាប៊ុលការី]]។<ref>{{Cite web |title=(ភាសាប៊ុលការី) Радев насрочи изборите за Народно събрание |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/radev-nasrochi-izborite-za-narodno-sybranie-2319641 |date=August 1, 2022 |access-date=7 តុលា 2022 |website=dariknews.bg}}</ref> **[[ការបោះឆ្នោតសកលបូស្នីឆ្នាំ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកបីរូបនៃ[[ប្រធានាធិបតីភាពនៃបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន|ប្រធានាធិបតីភាព]] និងអាសនៈទាំង ៤២ នៃ[[សភាតំណាងរាស្ត្របូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន|សភាតំណាងរាស្រ្ត]]។<ref>{{Cite web |title=Voting begins in Bosnia election, little expected to change |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-elections-voting-general-d0337059c21f4371745751c980dc825a?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=voting-begins-in-bosnia-election-little-expected-to-change |date=October 2, 2022 |agency=Associated Press |website=AP News |last=Niksic |first=Sabina}}</ref> *៦ តុលា – អតីត​មន្ត្រី​នគរបាល​ម្នាក់​បាន​[[ការបាញ់ប្រហារនៅខេត្តហ្នងបួលំភូ ឆ្នាំ ២០២២|បាញ់សម្លាប់​មនុស្ស​ចំនួន ៣៥​ នាក់ដោយ​ក្នុង​នោះ​មាន​កុមារចំនួន ​២៣ ​នាក់]] ដែលនេះជាការ​បាញ់​ប្រហារ​ដ៏​ធំ​មួយ​នៅមណ្ឌលថែទាំកុមារ​ក្នុង​[[​ស្រុកណាក្លាង|ស្រុកណាក្លាង]] ប្រទេស​[[ថៃ]]។ ក្រោយមក ខ្មាន់កាំភ្លើង​បានធ្វើដំណើរត្រឡប់​ទៅ​ផ្ទះរបស់​ខ្លួនវិញ​រួចក៏​បាញ់​សម្លាប់​សមាជិក​គ្រួសារ​ពីរ​នាក់ ​និង​ខ្លួន​ឯង។ វាជា​ព្រឹត្តិការណ៍​បាញ់​ប្រហារ​ដ៏​សាហាវ​បំផុត​នៅក្នុង​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ថៃ]]។<ref>{{Cite web |date=2022-10-06 |title=37 dead, mostly preschoolers, in Thai day care rampage |url=https://apnews.com/article/shootings-thailand-84efe7ba76707f4b3d47ee8394c4f24f |access-date=7 តុលា 2022 |website=AP NEWS}}</ref> *៨ តុលា – ហេតុការណ៍ផ្ទុះមួយបានកើតឡើងនៅលើ[[ស្ពានគ្រីមៀ]]ដែលតភ្ជាប់តំបន់[[គ្រីមៀ]] និងប្រទេស[[រុស្ស៊ី]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួនបីនាក់ និងបណ្តាលឱ្យផ្នែកខ្លះនៃស្ពានត្រូវបាក់រលំ។<ref>{{Cite web |title=Blast causes only Crimea-Russia bridge to collapse |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-63183783 |date=8 October 2022 |access-date=10 តុលា 2022 |work=BBC News}}</ref> ពីរថ្ងៃក្រោយមក រុស្ស៊ីបានបើកការបាញ់ប្រហារមីស៊ីលទៅលើផ្ទៃដីប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងរួមទាំងរដ្ឋធានី[[កៀវ]]ផងដែរ។<ref>{{cite news |last=Adams |first=Paul |date=10 October 2022 |title=Shock and horror after Russia's wave of strikes across Ukraine |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63199721 |work=BBC News |location=Kyiv |access-date=10 តុលា 2022}}</ref> *១៦ តុលា – [[សមាជជាតិនៃបក្សកុម្មុយនីស្តចិនលើកទី២០]] បានបើកធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ប៉េកាំង]]។<ref>{{Cite web |date=2022-10-17 |title=នៅអំឡុងសមាជបក្សកុម្មុយនិស្តចិនលើកទី២០ បុរសខ្លាំងរដ្ឋចិនស៊ី ជីនពីង លើកឡើងអ្វីខ្លះអំពីស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចចិន? |url=http://cambonomist.com/news/during-the-20th-congress-of-the-communist-party-of-china-what-did-the-strongman-of-the-chinese-state-xi-jinping-say-about-the-economic-situation-in-china/ |access-date=2022-10-20 |website=Cambonomist}}</ref><ref>{{Cite web |last=ThmeyThmey |title=លោកស៊ី សន្យាពន្លឿនការធ្វើទំនើបកម្មយោធាក្នុងថ្ងៃបើកសមាជបក្សកុម្មុយនីស្តចិន |url=https://thmeythmey.com/m/?page=detail&id=120174 |access-date=2022-10-20 |website=ThmeyThmey.com}}</ref> *២៥ តុលា – ចំពេលមានវិបត្តិរដ្ឋាភិបាល លោក[[រីស៊ី ស៊ូណាក់]]ត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីនៃចក្រភពអង់គ្លេសបន្ទាប់ពីលោកស្រី[[លីហ្ស ត្រាស្ស]]បានលាលែងចេញពីតំណែងនេះក្រោយកាន់អំណាចបានត្រឹមតែ ៤៥ ថ្ងៃ។<ref>{{Cite web |date=24 October 2022 |title=Sunak is next PM as Mordaunt drops out of leadership race |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-politics-63327087 |access-date=25 តុលា 2022 |website=BBC News |language=}}</ref> *២៨ តុលា ** លោក[[អេឡុន ម៉ាសក៍|អ៊ីឡន ម៉ាសក៍]]បានសម្រេចទិញបណ្ដាញសង្គម[[ធ្វិតថឺរ]]ក្នុងតម្លៃ ៤៤ ពាន់លានដុល្លារ។<ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Elon Musk completes $44bn Twitter takeover |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-63402338 |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 |website=BBC News}}</ref> ** មហាសេដ្ឋី​រ៉ែ​ពេជ្រ​មួយ​រូប​គឺលោក[[សាម ម៉ាតេកានេ]]បាន​ស្បថ​ចូល​កាន់​តំណែង​ជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡឺសូតូ|​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​]]នៃ​ប្រទេស[[ឡឺសូតូ]] បន្ទាប់​ពី​ទទួល​បាន​ជ័យជម្នះ​ក្នុង[[ការបោះឆ្នោតសកលឡឺសូតូឆ្នាំ២០២២|​ការ​បោះឆ្នោតសកល]]កាល​ថ្ងៃ​ទី៧ ខែ​តុលា។<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/diamond-magnate-sam-matekane-takes-over-as-lesothos-prime-minister/2723621|title=Diamond magnate Sam Matekane takes over as Lesotho's prime minister}}</ref> *២៩ តុលា ** មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ១៥៦ នាក់បានស្លាប់ និងរបួស ១៥២ នាក់ផ្សេងទៀតនៅក្នុង[[ឧប្បត្តិហេតុជាន់មនុស្សក្នុងពិធីបុណ្យហាឡូវីននៃទីក្រុងសេអ៊ូល|ហេតុការណ៍រត់ជាន់គ្នា]]នាអំឡុងពិធីបុណ្យ[[ហាឡូវីន]]ក្នុងទីក្រុងសេអ៊ូល ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង។<ref>{{cite news |title=At Least 149 Dead, 76 Injured in Stampede in Itaewon, Seoul |url=http://world.kbs.co.kr/service/news_view.htm?lang=e&Seq_Code=173416 |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 |agency=KBS World |date=30 October 2022}}</ref> ** [[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅម៉ូកាឌីស៊ូក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០២២|ការវាយប្រហារភេរវកម្ម]]ដោយក្រុម[[អាល់ឆាបាប]]នៅទីក្រុង[[ម៉ូកាឌីស៊ូ]] ប្រទេស[[សូម៉ាលី]] បានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១០០ នាក់ និងរបួសប្រហែល ៣០០ នាក់។<ref>{{Cite web |title=At Least 100 Killed in Mogadishu Bombing, President Says |url=https://www.voanews.com/a/at-least-100-killed-in-mogadishu-bombing-president-says/6811491.html |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 |website=VOA}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន៖ ដើម្បីជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការវាយប្រហារដោយដ្រូនសឹករបស់អ៊ុយក្រែនមកលើ[[កងនាវាសមុទ្រខ្មៅ]]របស់ខ្លួន ប្រទេសរុស្ស៊ីបានប្រកាសផ្អាកកិច្ចព្រមព្រៀងលើការដឹកជញ្ជូនគ្រាប់ធញ្ញជាតិដែលនាំឱ្យតម្លៃស្បៀងអាហារពិភពលោកកាន់តែធ្លាក់ចុះបន្ថែម។<ref>{{cite news |title=Russia suspends Ukraine grain deal over ship attack claim |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-europe-government-and-politics-3b563bd6f79f815c7e9f33505dd25334 |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 |work=AP News |date=30 October 2022}}</ref> *៣០ តុលា ** ការបោះឆ្នោតសកលប្រេស៊ីលឆ្នាំ២០២២៖ លោក[[ល្វីស អ៊ីណាស៊ីអូ លូឡា ដា ស៊ីលវ៉ា]]បានផ្តួលប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[ស៊ែរ បុលសូណារ៉ូ]]នៅក្នុងការបោះឆ្នោតបន្ទាប់បន្សំ បន្ទាប់ពីបេក្ខជនទាំងពីរមិនបានទទួលសំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីមួយ។<ref>{{Cite news |last1=Paraguassu |first1=Lisandra |last2=Stargardter |first2=Gabriel |date=2022-10-30 |title=Lula defeats Bolsonaro in Brazil's runoff election, pollster Datafolha says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/americas/brazil-votes-heated-bolsonaro-vs-lula-presidential-runoff-2022-10-30/ |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 }}</ref> ** [[ឧប្បត្តិហេតុបាក់ស្ពានម៉ូរប៊ី|ការបាក់​ស្ពាន​យោល]]នៅរដ្ឋគូចារ៉ាត់ ប្រទេស[[​ឥណ្ឌា]] បានបណ្តាល​ឱ្យមនុស្ស​យ៉ាងតិច ១៤១ នាក់​បាត់បង់ជីវិត។<ref>{{cite news |title=India in shock as bridge disaster toll rises to 141 |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-asia-india-63452531 |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 |publisher=BBC News |date=31 October 2022}}</ref> ===វិច្ឆិកា=== *១ វិច្ឆិកា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២២]]៖ ប្លុកនៃក្រុមសស្តាំនិយម និងគណបក្សនយោបាយស្តាំនិយមជ្រុលក្រោមការដឹកនាំដោយអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាញ៉ាហ៊ូ]] បានទទួលសំឡេងភាគច្រើនចំនួន ៦៤ ដែលអាចធ្វើឱ្យលោកក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលជាលើកទីបី។<ref>{{cite news | url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2022/11/02/netanyahu-seems-on-track-to-be-israels-next-prime-minister | title=Netanyahu seems on track to be Israel's next prime minister | newspaper=The Economist }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.timesofisrael.com/netanyahu-ben-gvir-win-marks-the-elevation-of-jewish-israel-above-democratic-israel/ | title=Netanyahu, Ben Gvir win marks the elevation of Jewish Israel above democratic Israel | website=The Times of Israel }}</ref> *៦–១៨ វិច្ឆិកា – [[សន្និសីទអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុឆ្នាំ២០២២]] (COP27) បានប្រព្រឹត្តទៅនៅទីក្រុង[[ស្យាមអែល-ស្យីគ]] ប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]។<ref name="cop27">{{cite news |last1=Dickie |first1=Gloria |title=COP27: World on track to increase emissions 10.6% by 2030 - UN report |url=https://www.reuters.com/business/environment/cop27-world-track-increase-emissions-106-by-2030-un-report-2022-10-26/ |access-date=8 វិច្ឆិកា 2022 |work=Reuters |date=26 October 2022 }}</ref> * ១១ វិច្ឆិកា – ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន៖ កងកម្លាំង​អ៊ុយក្រែន​បានវាយដណ្តើមយក​ទីក្រុង[[ខឺសុន]]បានមកវិញ ដែលជា​ទីក្រុង​សំខាន់​តែ​មួយ​គត់​ដែល​ត្រូវ​បាន​រុស្ស៊ី​ដណ្តើម​កាន់កាប់​តាំង​ពី​សង្គ្រាម​ចាប់​ផ្តើម​មក។<ref>{{cite web | url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-63576212 | title=Ukraine military in Kherson after Russian retreat | work=BBC News |access-date=19 វិច្ឆិកា 2022 |date=11 November 2022}}</ref> * ១៥ វិច្ឆិកា ** [[ចំនួនប្រជាជនពិភពលោក]][[ថ្ងៃប្រាំបីពាន់លាន|បានកើនឡើងដល់ ៨ ពាន់លាននាក់]]។<ref>{{cite web | url=https://www.unfpa.org/8billion | title=8 Billion: A World of Infinite Possibilities | work=United Nations Population Fund|access-date=19 វិច្ឆិកា 2022 |date=15 November 2022}}</ref> ** [[កិច្ចប្រជុំក្រុម២០ឆ្នាំ២០២២|កិច្ចប្រជុំក្រុមម្ភៃ]] (G20) បានធ្វើឡើងនៅ[[កោះបាលី|ខេត្តបាលី]] ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី។<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=India to host G20 Summit in 2023, year after 2022 meeting in Indonesia: Grouping's declaration - World News , Firstpost|url=https://www.firstpost.com/world/india-to-host-g20-summit-in-2023-year-after-2022-meeting-in-indonesia-groupings-declaration-9042481.html|access-date=19 វិច្ឆិកា 2022 |website=Firstpost}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន៖ ជនស៊ីវិលចំនួនពីរនាក់បានបាត់បង់ជីវិត នៅពេលដែលមីស៊ីលមួយគ្រាប់បានផ្ទុះនៅលើទឹកដីប្រទេសប៉ូឡូញ ក្បែរភូមិ[[ព្សេវ៉ូឌូ]] ជិតព្រំដែនជាមួយប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ ដោយដំបូង​​គេ​ជឿ​ថា​ជាមីស៊ីលរបស់​រុស្ស៊ី ការ​ស៊ើបអង្កេតបន្តបន្ទាប់បាន​កំណត់​ថា​មី​ស៊ី​ល​មាន​ដើម​កំណើត​អ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-hails-chinas-opposition-nuclear-threats-2022-11-15/ | title=Russian missiles pound Ukraine power supply, fighting rages in east | newspaper=Reuters | date=November 17, 2022 | last1=Peleschuk | first1=Dan | last2=Hunder | first2=Max }}</ref> * ១៦ វិច្ឆិកា – អង្គការ[[ណាសា]]បានធ្វើ​តែស្ត​បាញ់បង្ហោះរ៉ុក្កែត[[ប្រព័ន្ធ​បាញ់​បង្ហោះ​អវកាស]] (SLS) ដែល​ជា​យានគ្មានមនុស្សបើកលើកដំបូង និងជាគ្រាប់​រ៉ុក្កែត​ដ៏ធំ​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ យាន[[អូរ៉ៃអន]] (Orion) នៅក្នុងរ៉ុក្កែតនោះនឹងធ្វើដំណើរគោចរជុំវិញព្រះច័ន្ទមុនពេលហោះប្រឡប់មកភពផែនដីវិញ។<ref>{{cite news |title=Nasa: Artemis Moon rocket lifts off Earth |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-63643707 |work=BBC News |date=16 November 2022|access-date=19 វិច្ឆិកា 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Nasa Artemis 1 launch: rocket lifts off on moon mission – as it happened |url=https://www.theguardian.com/science/live/2022/nov/16/artemis-1-nasa-rocket-launch-moon-mission-space-live-updates |work=The Guardian |date=16 November 2022|access-date=19 វិច្ឆិកា 2022}}</ref> * ១៩ វិច្ឆិកា – ជាលើកដំបូងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ដែល[[ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាឡេស៊ីឆ្នាំ២០២២|ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ២០២២]] លើកនេះមិនមានគណបក្សនយោបាយណាមួយអាចទទួលបានសម្លេងគាំទ្រគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលបាន។ មេដឹកនាំបក្សប្រឆាំងជើងចាស់ឈ្មោះ [[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] ត្រូវបាន[[ព្រះមហាក្សត្រម៉ាឡេស៊ី|ព្រះមហាក្សត្រ]]តែងតាំងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី]]ប្រាំថ្ងៃក្រោយមកដើម្បីបិទបញ្ចប់វិបត្តិនយោបាយក្នុងប្រទេស។<ref>{{Cite web |last=Somnang |first=Keo |date=2022-11-25 |title=នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ម៉ាឡេស៊ី​ថ្មី ប្តេជ្ញា​ផ្សះផ្សា​រការ​បែក​បាត់​ជាតិ​និង​ស្តារ​សេដ្ឋកិច្ច​ឡើងវិញ |url=https://www.rasmeinews.com/archives/721642 |access-date=2022-11-25 |website=Rasmei Kampuchea Daily |archivedate=2022-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221125022801/https://www.rasmeinews.com/archives/721642 |url-status=dead }}</ref> * ២០ វិច្ឆិកា – ១៨ ធ្នូ – [[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោក ឆ្នាំ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិដំណើរការឡើងនៅប្រទេស[[កាតា]]។<ref>{{Cite web |title=ការប្រកួត​កីឡា​បាល់ទាត់​ពិភពលោក​ឆ្នាំ​២០២២​បាន​ចាប់ផ្ដើម​ហើយ​នៅ​ប្រទេស​កាតា |url=https://khmer.voanews.com/a/world-cup-2022-opens-in-qatar/6843593.html |access-date=2022-11-23 |website=វីអូអេ |language=km}}</ref> * ២០ វិច្ឆិកា – [[ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២២]]៖ គណបក្ស[[សមាជនេប៉ាល់]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនេប៉ាល់|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]][[ស្ស៊ែរ បាហាឌួ ឌូបា]]បានលេចឡើងជាគណបក្សនយោបាយដែលកាន់កាប់អាសនៈច្រើនជាងគេសរុបចំនួន ៨៩ ក៏ប៉ុន្តែ​ប្លុក​ដឹកនាំគឺខ្វះ​​​ត្រឹម​ពីរ​អាសនៈប៉ុណ្ណោះដើម្បីបង្កើតចេញជារដ្ឋាភិបាលមួយបាន ដូច្នេះ​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះអាចនឹងត្រូវបង្កើតឡើង។<ref>{{Cite web |title=Congress reaches out to Janamat Party chief Raut to discuss new government |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/01/congress-reaches-out-to-janamat-party-chief-raut-to-discuss-new-government |publisher=Kathmandu Post |access-date=15 ធ្នូ 2022 |date=1 December 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Ruling Nepali Congress emerges as largest party; wins 57 seats under direct voting in Nepal's House of Representatives polls |url=https://www.thehindu.com/news/international/ruling-nepali-congress-emerges-as-largest-party-wins-57-seats-under-direct-voting-in-nepals-hor-polls/article66226326.ece |work=The Hindu |access-date=15 ធ្នូ 2022 |date=5 December 2022}}</ref> ===ធ្នូ=== * ៧ ធ្នូ ** [[សមាជនៃសាធារណរដ្ឋប៉េរូ|សមាជ]]ប្រទេស[[ប៉េរូ]]បានដកប្រធានាធិបតីលោក[[ប៉េដ្រូ កាស្ទីលយ៉ូ]]ចេញពីតំណែង ហើយចាប់ឃុំឃាំងរូបលោកបន្ទាប់​ពី​ដឹងឮថាប៉េដ្រូមានបំណង​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារតាមរយៈការរំលាយសមាជចោល អនុប្រធានាធិបតី[[ឌីណា បូលូអាតេ]]បានឡើង​ជំនួស​ជាប្រធានាធិបតីថ្មី។<ref>{{cite web | url=https://www.cnn.com/2022/12/07/americas/peru-president-castillo-congress-dissolves-intl/index.html | title=Peru's President impeached and arrested after he attempts to dissolve Congress | website=CNN | date=December 7, 2022 }}</ref> ** បន្ទាប់ពីមានការតវ៉ាឥតឈប់ឈរប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយ[[សូន្យកូវីដ]]ពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋ រដ្ឋាភិបាលចិនក៏បានបន្ធូរបន្ថយវិធានការរឹតបន្តឹងជំងឺកូវីដនៅក្នុងប្រទេស។<ref>{{Cite web |date=2022-12-07 |title=China eases anti-COVID measures following protests |url=https://apnews.com/article/health-business-china-covid-economy-e5559f6062cf052a71ad6ba1ceece693 |access-date=15 ធ្នូ 2022 |website=AP NEWS }}</ref><ref>{{cite news |date=November 27, 2022 |title=China Covid: Protests continue in major cities across the country |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-63771109}}</ref> *១៧ ធ្នូ – [[លីអូ វ៉ារ៉ាដការ]]បានឡើងស្នងតំណែងលោក [[ម៉ៃឃើល ម៉ាទីន]] ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អៀរឡង់]] ដូចដែលបានយល់ព្រមនឹងគ្នាកាលពីឆ្នាំ២០២០។<ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/martin-to-step-down-as-taoiseach-in-december-2022-1.4279883|title=Martin to step down as Taoiseach in December 2022|first=Fiach|last=Kelly|newspaper=The Irish Times}}</ref> *១៩ ធ្នូ – នៅក្នុង[[សន្និសីទស្តីពីជីវចម្រុះរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (COP15) មានប្រទេសជិត ២០០ បានយល់ព្រមលើកិច្ចព្រមព្រៀងដ៏សំខាន់មួយដើម្បីការពារធម្មជាតិមួយភាគបីនៃភពផែនដីនៅឆ្នាំ២០៣០។<ref>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/environment/2022/dec/19/cop15-historic-deal-signed-to-halt-biodiversity-loss-by-2030-aoe | title=Cop15: historic deal struck to halt biodiversity loss by 2030 | work=The Guardian |date=19 December 2022|access-date=8 មករា 2023 }}</ref> *២១–២៦ ធ្នូ – [[ព្យុះទឹកកកនៅអាមេរិកខាងជើង ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២|ព្យុះទឹកកក]]ដ៏ធំបានលេចចេញវត្តមាននៅភាគខាងជើងសហរដ្ឋអាមេរិក និងភាគខាងត្បូងប្រទេសកាណាដាដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិច ៩១ នាក់។ ព្យុះនេះក៏បានរំខានដល់ចរាចរណ៍ផ្លូវអាកាសនៅអាមេរិកខាងជើងផងដែរ។<ref>{{Cite web |last=Gray |first=Aya Elamroussi,Jennifer |date=2022-12-21 |title=A 'once in a generation' winter storm will impact nearly every state and cripple Christmas travel |url=https://www.cnn.com/2022/12/21/weather/christmas-arctic-winter-storm-wednesday-wxn/index.html |access-date=8 មករា 2023 |website=CNN }}</ref><ref>{{Cite news |last=Solis |first=Marie |date=2023-01-01 |title=The Week in Business: Southwest's Holiday Meltdown |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/01/01/business/the-week-in-business-southwest-canceled-flights.html |access-date=8 មករា 2023 |issn=0362-4331}}</ref> *២៤ ធ្នូ – [[ការបោះឆ្នោតសកលហ្វីជីឆ្នាំ២០២២]]៖ [[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ហ្វីជី)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]នៃប្រទេស[[ហ្វីជី]]បានជ្រើសតាំងលោក[[ស៊ីទីវេនី រ៉ាប៊ូកា]]ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដោយបានផ្តួលអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី [[ហ្វ្រែង ប៉ៃនីម៉ារ៉ាម៉ា]] នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដ៏ចម្រូងចម្រាសនេះ។<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/fijis-king-maker-party-set-meet-coalition-agreement-military-remains-call-2022-12-22/ | title=Fiji's Rabuka expected to be next prime minister after king-maker party support | newspaper=Reuters | date=December 23, 2022 | last1=Craymer | first1=Lucy | last2=Needham | first2=Kirsty }}</ref> == ថ្ងៃ​មរណភាព == {{Further|ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលស្លាប់នៅឆ្នាំ ២០២២}}{{ដើមចំបង|បុគ្គលដែលស្លាប់នៅឆ្នាំ ២០២២}} === មករា === * [[៣ មករា]] – [[ចឹង មីន]] (郑敏, Zheng Min) កវីចិន (កើត [[១៨ កក្កដា]] [[ឆ្នាំ ១៩២០]])<ref name=":3">{{Cite news|title=“九叶派”最后一位诗人郑敏去世，享年102岁{{!}}界面新闻 · 快讯|website=Jiemian News|url=https://www.jiemian.com/article/6975104.html|url-status=live|access-date=2022-01-03}}</ref> * [[៦ មករា]] – [[ស៊ីដនី ផយធៀរ]] (Sidney Poitier) តារាសម្តែងអាមេរិក-បាហាម៉ា (កើត [[២០ កុម្ភៈ]] [[ឆ្នាំ ១៩២៧]])<ref>{{cite news|last=Italie|first=Hillel|date=January 7, 2022|title=Oscar winner and groundbreaking star Sidney Poitier dies|work=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/entertainment-arts-and-entertainment-movies-race-and-ethnicity-academy-awards-214e66b7e52909bdc64465e9ff4a1339|accessdate=January 7, 2022}}</ref> * [[១៤ មករា]] – [[រីកាដូ បូហ្វីល]] (Ricardo Bofill) ស្ថាបត្យករអេស្ប៉ាញ (កើត [[៥ ធ្នូ]] [[ឆ្នាំ ១៩៣៩]])<ref>{{cite news|last1=Zabalbeascoa|first1=Anatxu|date=14 January 2022|title=Muere Ricardo Bofill, el más cosmopolita de los arquitectos españoles|publisher=El Pais|url=https://elpais.com/cultura/2022-01-14/muere-ricardo-bofill-el-mas-cosmopolita-de-los-arquitectos-espanoles.html|access-date=14 January 2022}}</ref> * [[១៨ មករា]] – [[ហ្វ្រានស៊ីស្កូ ឡូប៉េស​|ហ្វ្រានស៊ីស្កូ "ប៉ាកូ" ហ្គេនតូ ឡូប៉េស]]​ (Francisco "Paco" Gento López) កីឡាករបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញ និងជាអ្នកគ្រប់គ្រង (កើត [[២១ តុលា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣៣]])<ref>[https://www.antena3.com/noticias/deportes/futbol/muere-francisco-gento-leyenda-real-madrid-unico-futbolista-6-copas-europa_2022011861e680a839375200018167d0.html Muere Francisco Gento, leyenda del Real Madrid y único futbolista con 6 Copas de Europa] {{in lang|es}}</ref> * [[១៩ មករា]] – [[ហ្គាសប៉ាដ៍ អ៊ូលៀល]] (Gaspard Ulliel) តារាសម្តែងបារាំង (កើត [[២៥ វិច្ឆិកា]] [[ឆ្នាំ ១៩៨៤]])<ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20220119-french-actor-gaspard-ulliel-dies-in-skiing-accident-aged-37 French actor Gaspard Ulliel dies in skiing accident, aged 37]</ref> * [[២០ មករា]] – [[មីត ឡូហ្វ]] (Meat Loaf) អ្នកចម្រៀង និងតារាសម្តែងអាមេរិក (កើត [[២៧ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤៧]])<ref>[https://www.theguardian.com/music/2022/jan/21/meat-loaf-bat-out-of-hell-singer-dead-at-74 Meat Loaf: Bat Out of Hell singer dead at 74]</ref> * [[២២ មករា]] – [[ធីក ញើតហាញ់]]/ធីច ញ៉ាតហាញ់ (Thích Nhất Hạnh) ព្រះភិក្សុវៀតណាម (កើត [[១១ តុលា]] [[ឆ្នាំ ១៩២៦]])<ref>[https://www.lionsroar.com/thich-nhat-hanh-zen-teacher-who-popularized-mindfulness-in-the-west-dead-at-95/ Thich Nhat Hanh, Zen teacher who popularized mindfulness in the West, dies at 95]</ref> === កុម្ភៈ === * [[៣ កុម្ភៈ]] – [[អាប៊ូ អ៊ីបរ៉ាហ៊ីម អាល់ហាស៊ីមី អាល់គូរ៉ាស៊ី]] (أبو إبراهيم الهاشمي القرشي, Abu Ibrahim al-Hashimi al-Qurashi) មេដឹកនាំ[[រដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងឡេវ៉ាន]] (កើត [[១ តុលា|១]] ឬ [[៥ តុលា]] [[ឆ្នាំ ១៩៧៦]]) * [[៦ កុម្ភៈ]] – [[ឡាតា ម៉ាងហ្គេស្ការ]] (Lata Mangeshkar, លតា មង្គេសករ) អ្នកចម្រៀងឥណ្ឌា (កើត [[២៨ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩២៩]]) === មីនា === * [[១៣ មីនា]] – [[វីលៀម ហឺត]] (William Hurt) តារាសម្តែងអាមេរិក (កើត [[២០ មីនា]] [[ឆ្នាំ ១៩៥០]])<ref>{{Cite news|last1=Serviss|first1=Lew|last2=Genzlinger|first2=Neil|date=March 13, 2022|title=William Hurt, Oscar-Winning Leading Man of the 1980s, Dies at 71|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2022/03/13/arts/william-hurt-dead.html|url-status=live|access-date=March 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313234450/https://www.nytimes.com/2022/03/13/arts/william-hurt-dead.html|archive-date=March 13, 2022}}</ref> * [[២៣ មីនា]] – [[ម៉ាឌែលលីន អាលប្រៃត៍]] (Madeleine Albright) អ្នកនយោបាយអាមេរិក (កើត [[១៥ ឧសភា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣៧]])<ref name=":1">{{cite web|last1=Wilhite|first1=Stephen|title=GIPHY Remembers Stephen Wilhite|url=https://giphy.medium.com/giphy-remembers-stephen-wilhite-dc0c38932e08|access-date=24 March 2022|website=GIPHY|date=23 March 2022}}</ref> === មេសា === * [[២ មេសា]] – [[លីអូណិល សានឆេស]] (Leonel Sánchez) កីឡាករបាល់ទាត់ឈីលី (កើត [[២៥ មេសា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣៦]])<ref>[https://www.24horas.cl/deportes/futbol-nacional/muere-leonel-sanchez-leyenda-de-la-roja-e-icono-del-ballet-azul-5245330 Muere Leonel Sánchez, leyenda de la Roja e ícono del 'Ballet Azul'] {{in lang|es}}</ref> * [[១៩ មេសា]] – [[កាណេ តាណាកា]] (田中カ子, Kane Tanaka) អភិជនជប៉ុន (កើត [[២ មករា]] [[ឆ្នាំ ១៩០៣]])<ref>{{Cite web|last=Mills|first=Kelly-Ann|date=2022-04-25|title=World's oldest person Kane Tanaka dies in Japan at the age of 119|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/breaking-worlds-oldest-person-kane-26789849|access-date=2022-04-28|website=mirror|language=en}}</ref> * [[២១ មេសា]] – [[អិមវ៉ាអ៊ី គីបាគី]] (Mwai Kibaki) [[ប្រធានាធិបតីកេនយ៉ា]]ទី ៣ (កើត [[១៥ វិច្ឆិកា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣១]])<ref>[https://www.theafricareport.com/196827/kenya-mwai-kibaki-former-president-is-dead/ Kenya: Mwai Kibaki, former president, is dead]</ref> === ឧសភា === * [[១៣ ឧសភា]] – [[ខាលីហ្វា ប៊ីន​ ហ្សាយ៉េដ អាល់ណាហ៍យ៉ាន]]​ (خليفة بن زايد بن سلطان آل نهيان, Khalifa bin Zayed Al Nahyan) ប្រធានាធិបតីអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម (កើត [[៧ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤៨]])<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/5/13/uae-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-al-nahyan-dies-state-media UAE President Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan dies aged 73]</ref> * [[១៧ ឧសភា]] – [[វ៉ែនជេលីស]] (Βαγγέλης, Vangelis) អ្នកនិពន្ធចម្រៀងនិងតន្ត្រីករក្រិក (កើត [[២៩ មីនា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤៣]])<ref>{{cite news|last=Limbong|first=Andrew|date=19 May 2022|title=Vangelis, famed film composer and synth pioneer, dead at 79|publisher=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/2022/05/19/1100133193/vangelis-dead|accessdate=19 May 2022}}</ref> * [[២០ ឧសភា]] – [[ប៊ូហ្សារ នីសានី]] (Bujar Nishani) ប្រធានាធិបតីអាល់បានីទី៧ (កើត [[២៩ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩៦៦]])<ref name="AP-Obit">{{cite news|last1=Semini|first1=Llazar|date=28 May 2022|title=Former Albanian President Bujar Nishani dies at 55|language=en|work=Associated Press|url=https://apnews.com/article/politics-albania-tirana-obituaries-ilir-meta-d76906b69b66956e9aef9c3379239d88|access-date=1 June 2022}}</ref> === មិថុនា === * [[៧ មិថុនា]] – [[ខាល ឌុកនៃវឺតថិមប៊ឺក]] (Carl, Duke of Württemberg) (ប្រសូត [[១ សីហា]] [[ឆ្នាំ ១៨៣៦]]) === កក្កដា === * [[៨ កក្កដា]] ** [[ស៊ីនហ្សូ អាបេ]] (安倍 晋三, Shinzo Abe) នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុនទី ៥៧ (កើត [[២១ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩៥៤]])<ref name="abedeath_eng">{{cite news|last1=Takahara|first1=Kanako|last2=Otake|first2=Tomoko|last3=Martin|first3=Alex K. T.|date=8 July 2022|title=Former Prime Minister Shinzo Abe dies after being shot in Nara|work=The Japan Times|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2022/07/08/national/shinzo-abe-dead-nara-shooting/|access-date=8 July 2022}}</ref> ** [[ហ្ស៊ូសែ អេឌួរឌូ ឌូស សង់ទូស]] (José Eduardo dos Santos) ប្រធានាធិបតីអង់ហ្គោឡាទី ២ (កើត [[២៨ សីហា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤២]])<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/angolas-former-president-dos-santos-dies-79-2022-07-08/ Angola's former president dos Santos dies at 79]</ref> ** [[លុយស៍ អេឆេបេរីអា]] (Luis Echeverría) ប្រធានាធិបតីម៉ិកស៊ិកទី ៥៧ (កើត [[១៧ មករា]] [[ឆ្នាំ ១៩២២]])<ref>[https://www.elfinanciero.com.mx/nacional/2022/07/09/fallece-luis-echeverria-alvarez-presidente-de-mexico-de-1970-a-1976/ Fallece Luis Echeverría Álvarez, presidente de México de 1970 a 1976] {{in lang|es}}</ref> * [[១៨ កក្កដា]] – [[ខ្លែស អូលដិនប៊ឺក]] (Claes Oldenburg) ជាងចម្លាក់អាមេរិកាំង–ស៊ុយអែត (កើត [[២៨ មករា]] [[ឆ្នាំ ១៩២៩]])<ref>[https://www.artnews.com/art-news/news/claes-oldenburg-dead-1234634394/ Claes Oldenburg, Pop Artist Who Monumentalized the Everyday, Dies at 93]</ref> * [[៣១ កក្កដា]] ** [[ហ្វីដេល រ៉ាមូស]] (Fidel V. Ramos) ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីនទី១២ (កើត [[១៨ មីនា]] [[ឆ្នាំ ១៩២៨]])<ref>[https://www.manilatimes.net/2022/07/31/news/former-president-fidel-v-ramos-succumbs-to-covid-19/1852907 Former president Fidel V. Ramos succumbs to Covid-19]</ref> ** [[អៃម៉ាន់ អាល់ហ្សាវ៉ាហ៊ីរី]] មេដឹកនាំ[[អាល់កាអេដា]] (កើត [[១៩ មិថុនា]] ឆ្នាំ ១៩៥១)<ref>{{Cite web |title=Al Qaeda leader Zawahiri killed in CIA drone strike in Afghanistan, U.S. officials say |url=https://www.reuters.com/world/cia-carried-out-drone-strike-afghanistan-us-officials-say-2022-08-01/ |access-date=August 1, 2022}}</ref> === សីហា === * [[៥ សីហា]] – [[អ៊ីសសេ មីយ៉ាកិ]] (三宅 一生, Issey Miyake) អ្នករចនាជប៉ុន (កើត [[២២ មេសា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣៨]])<ref>{{cite web |title=三宅一生さん死去　世界的な衣服デザイナー |url=https://www.sankei.com/article/20220809-K5T2NPXRKJPJZJHUNO6NR7AXJA/ |access-date=2022-08-09 |language=ja}}</ref> * [[៨ សីហា]] – [[អូលីវៀ ញូវតុន-ចន]] (Olivia Newton-John) អ្នកចម្រៀងនិងតួសម្ដែងអង់គ្លេស-អូស្ត្រាលី (កើត [[២៦ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤៨]])<ref>{{Cite news|last=Bernstein|first=Adam|date=8 August 2022|title=Olivia Newton-John, pop singer and 'Grease' star, dies at 73|language=en-US|newspaper=[[Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/08/08/olivia-newton-john-grease-singer-dies/|url-status=live|access-date=8 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808203957/https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/08/08/olivia-newton-john-grease-singer-dies/|archive-date=8 August 2022|issn=0190-8286}}</ref> * [[១១ សីហា]] – [[អាន ហេច]] (Anne Heche) តួសម្ដែងអាមេរិក (កើត [[២៥ ឧសភា]] [[ឆ្នាំ ១៩៦៩]])<ref name="heche-correport">{{Cite web |last=Los Angeles County Medical Examiner-Coroner |date=August 2022 |title=Anne Heche: May 25, 1969 - August 11, 2022 (53 years ). Case Number: 2022-08397. |url=https://mec.lacounty.gov/case-detail/?caseNumber=2022-08397/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818095329/https://mec.lacounty.gov/case-detail/?caseNumber=2022-08397 |archive-date=August 18, 2022 |accessdate=August 18, 2022}}</ref> * [[១២ សីហា]] – [[វ៉ូលហ្វ៍ហ្គាំង ប៉ែទ័រសិន]] (Wolfgang Petersen) អ្នកដឹកនាំអាល្លឺម៉ង់ (កើត [[១៤ មីនា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤១]])<ref name="R8">{{Cite news|last=Jr|first=Mike Fleming|date=16 August 2022|title=Director Wolfgang Petersen Dies At 81; Hollywood Star Rose After 'Das Boot' To Include Blockbusters 'The Perfect Storm,' 'Air Force One' & 'In The Line Of Fire'|language=en-US|work=Deadline|url=https://deadline.com/2022/08/wolfgang-petersen-dead-director-perfect-storm-das-boot-air-force-one-1235093543/|url-status=live|access-date=16 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220816180612/https://deadline.com/2022/08/wolfgang-petersen-dead-director-perfect-storm-das-boot-air-force-one-1235093543/|archive-date=16 August 2022}}</ref> * [[៣០ សីហា]] – [[មីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវ]] (Mikhail Gorbachev) ប្រធានាធិបតីសហភាពសូវៀតទី ១ (កើត [[២ មីនា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣១]])<ref>{{cite web |title=สิ้นผู้นำสหภาพโซเวียตคนสุดท้าย มีฮาอิล กอร์บาชอฟ วัย 91 ปี |url=https://www.prachachat.net/world-news/news-1033634 |access-date=2022-08-31}}</ref> === កញ្ញា === [[ឯកសារ:Queen_Elizabeth_II_in_March_2015.jpg|រូបភាពតូច|145x145ភីកសែល|[[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ]]]] * [[៨ កញ្ញា]] – [[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ]] (ប្រសូត [[២១ មេសា]] [[ឆ្នាំ ១៩២៦]])<ref>{{Cite news|date=8 September 2022|title=Queen Elizabeth II has died, Buckingham Palace announces|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/uk-61585886|url-status=live|access-date=8 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908173308/https://www.bbc.com/news/uk-61585886|archive-date=8 September 2022}}</ref> === តុលា === * [[២៤ តុលា]] – [[អាស ការទ័រ]] (Ash Carter) រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក (កើត ២៤ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៤) === វិច្ឆិកា === * [[៣០ វិច្ឆិកា]] – [[ជាំង ហ្សឺមីន]] (江泽民) [[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តចិន]] និង[[ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] (កើត ១៧ សីហា ឆ្នាំ ១៩២៦)<ref>{{Cite web|title=Jiang Zemin, Chinese president who led 1990s economic reforms, dies at 96|url=https://www.cbsnews.com/news/jiang-zemin-dead-china-president-1990s-economic-reforms-after-tiananmen-obit/|website=www.cbsnews.com|language=en-US}}</ref> === ធ្នូ === * [[២៩ ធ្នូ]] – ** [[ប៉េឡេ]] (Pelé) អ្នក​លេង​បាល់ទាត់ប្រេស៊ីល (កើត ២៣ តុលា ឆ្នាំ ១៩៤០)<ref name="rip-pele">{{cite news|title=Pele: Brazil football legend dies aged 82|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/42751517|access-date=29 December 2022|publisher=[[BBC]]}}</ref> ** [[វីវៀន វេស្តវូដ]] (Vivienne Westwood) ជាង​ឆ្នៃ​ម៉ូត និងអ្នកជំនួញអង់គ្លេស (កើត ៨ មេសា ឆ្នាំ ១៩៤១)<ref>{{Cite news|date=2022-12-29|title=Fashion designer Vivienne Westwood dies|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-64122181|access-date=2022-12-29}}</ref> * [[៣១ ធ្នូ]] – [[បេណេឌីកទី១៦]] (ប្រសូត ១៦ មេសា ឆ្នាំ ១៩២៧)<ref>{{Cite web|date=31 December 2022|title=Former Pope Benedict XVI dies at 95|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-64107731|access-date=31 December 2022|website=BBC|language=en}}</ref> == ឯកសារយោង == {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ ២០២២]] 95j1b5gbx343ek0777z7rbavpjpsabs 0 46377 335341 276733 2026-05-16T09:17:33Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335341 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Dragonfruit tree.jpg|រូបភាពតូច|ដើមស្រកានាគ]] '''ផ្លែស្រកានាគ'''គឺជាផ្លែឈើមួយប្រភេទដែលស្ថិតក្នុងអំបូរដើមដំបងយក្ស។ មានដើមកំណើតនៅភាគខាងត្បូងម៉ិកស៊ិក និង [[អាមេរិកកណ្ដាល|អាមេរិកកណ្តាល]] ។ ផ្លែស្រកានាគត្រូវបានដាំដុះនៅអាស៊ីបូព៌ា អាស៊ីខាងត្បូង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ សហរដ្ឋអាមេរិក ការ៉ាប៊ីន អូស្ត្រាលី និងទូទាំងតំបន់ត្រូពិច និង ស៊ុបត្រូពិច នៃពិភពលោក។ រុក្ខជាតិអាចទប់ទល់នឹងសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ {{Convert|40|C|F}} និងរយៈពេលខ្លីនៃការសាយសត្វ ប៉ុន្តែនឹងមិនរស់រានមានជីវិតពីការប៉ះពាល់នឹងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់យូរឡើយ។ [[ឯកសារ:Pitaya cross section ed2.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|ផ្លែស្រការនាក]] ផ្លែឈើ​នេះ​​ប្រដូចបាន​ទៅ​នឹង ​ផ្លែ​គីវី ដោយ​សារ​គ្រាប់​មាន​ពណ៌​ខ្មៅដែរ។ មនុស្សអាចប្រើផ្លែស្រកានាគដើម្បីភ្លក្សរសជាតិ និងពណ៌ ទឹកផ្លែឈើ និង ភេសជ្ជៈដែលមានជាតិអាល់កុល ។ [[ផ្កា]] អាចបរិភោគបាន ឬស្ងោរធ្វើជា ទឹកតែក៏បានដែរ ។ ផ្លែស្រកានាគមានផ្ទុកសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មច្រើនមុខដែលមានគុណប្រយោជន៍សម្រាប់សុខភាពល្អ។<ref>[http://spiencambodia.com/kh/detail/view/228?ctype=article អត្ថប្រយោជន៍សុខភាពរបស់ផ្លែស្រកានាគ]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''ស្ពាន'', ថ្ងៃទី ៨ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០១៩</ref> ផ្លែ​ស្រកា​នាគ ជា​ប្រភព​នៃ​វីតាមីន C កាបូអ៊ីដ្រាត កាក​សរសៃ និង​ខ្លាញ់ ដែល​អ្វី​ទាំង​នេះ​សុទ្ធ​តែ​ល្អ​ចំពោះ​អ្នក​មាន​ផ្ទៃពោះ។<ref>ទូច សុខា, [https://hellokrupet.com/%E1%9E%96%E1%9E%96%E1%9F%84%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%96%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%B6%E1%9E%99/142901/ ផ្លែស្រកានាគល្អខ្លាំងចំពោះស្រ្តីមាន​ផ្ទៃពោះ និងកូនក្នុង​ផ្ទៃ,] ''Hello គ្រូពេទ្យ,'' ថ្ងៃទី ១៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២១</ref> == ឯកសារយោង == {{reflist}} {{ផ្លែឈើនៅកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្លែឈើ]] 4fw56uldmoaxr4vv9kt9g1cn11l3nkz 0 47055 335339 331983 2026-05-16T09:15:38Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335339 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Averrhoa_carambola_ARS_k5735-7.jpg|រូបភាពតូច| ផ្លែ ស្ពឺ នៅលើដើមឈើ]] ផ្លែ '''ស្ពឺ''' ឬ '''ផ្លែឈើផ្កាយ''' ជាប្រភេទដើមឈើដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់ត្រូពិច [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ។ ផ្លែឈើដែលមានជាតិពុលស្រាលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃ [[ប្រេស៊ីល|ប្រទេសប្រេស៊ីល]] [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ី]] [[អាស៊ីខាងត្បូង|ខាងត្បូង]] ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងត្បូង មីក្រូនេស៊ី ផ្នែកខ្លះនៃ [[អាស៊ីខាងកើត|អាស៊ីបូព៌ា]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ ដើមឈើនេះត្រូវបានដាំដុះនៅទូទាំងតំបន់ត្រូពិចនៃពិភពលោក។ ផ្លែឈើមានរនាំងប្លែកៗដែលរត់ចុះក្រោម។ ពេល​កាត់​ជា​ផ្នែក​កាត់​វា​ស្រដៀង​នឹង ​ផ្កាយ ​ដែល​ដាក់​ឈ្មោះ ''​ផ្លែ​ផ្កាយ'' ។ ផ្លែឈើទាំងមូលអាចបរិភោគបាន ជាធម្មតាឆៅ ហើយអាចត្រូវបានចម្អិន ឬបង្កើតជា រសជាតិ ថែរក្សា តុបតែង និងទឹកផ្លែឈើ។ == ប្រភពដើមភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Carambolas765pt.jpg|រូបភាពតូច| ចំណិត ស្ពឺ មាន ៧, ៦, ឬ ៥ ចំណិតធម្មតា។]] ចំណុចកណ្តាលនៃភាពចម្រុះ និងជួរដើមរបស់ គឺជាតំបន់ត្រូពិច [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ដែលវាត្រូវបានដាំដុះអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។ វាត្រូវបានណែនាំទៅកាន់ អនុទ្វីបឥណ្ឌា និង [[ស្រីលង្កា]] ដោយពាណិជ្ជករ ជនជាតិ អូស្ត្រូណេសៀ រួមជាមួយនឹងពូជជនជាតិអូស្ត្រូណេ សៀ បុរាណដូចជា ដូង ឡា ងសាត ណូ នី និងសាន់ ថុ ល។ <ref name="Blench2009">{{Cite book|last=Blench|first=Roger|date=2009|publisher=Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University|title=Discovering history through language: Papers in honour of Malcolm Ross|url=http://www.rogerblench.info/Language/Austronesian/General/Blench%20Ross%20Festschrift%20paper%20revised.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420195330/http://www.rogerblench.info/Language/Austronesian/General/Blench%20Ross%20Festschrift%20paper%20revised.pdf |date=2020-04-20 }}</ref> ពួក​វា​នៅ​តែ​មាន​ជា​ទូទៅ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទាំង​នោះ និង​នៅ [[អាស៊ីខាងកើត|​អាស៊ី​បូព៌ា]] និង​ទូទាំង ​អូសេអានី និង ​កោះ​ប៉ាស៊ីហ្វិក ។ ពួកវាត្រូវបានដាំដុះជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មនៅក្នុង [[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]] អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ភាគខាងត្បូង [[ចិន|ប្រទេសចិន]] [[តៃវ៉ាន់]] និងភាគខាងត្បូង [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ។ ពួកវាក៏ត្រូវបានដាំដុះនៅ [[អាមេរិកកណ្ដាល|អាមេរិកកណ្តាល អាមេរិក]] ខាងត្បូង និងរដ្ឋ [[ហាវ៉ៃ]] ការាបៀន និងផ្នែកខ្លះនៃ [[អាហ្វ្រិក|ទ្វីបអាហ្រ្វិក]] ។ ពួកវាត្រូវបានដាំដុះជា គ្រឿងលម្អ ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​មាន​ហានិភ័យ​ក្លាយ​ជា ​ប្រភេទ​សត្វ​រាតត្បាត ​ក្នុង​តំបន់​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ពិភពលោក។ == ការពិពណ៌នា == ផ្លែឈើមានរូបរាងស្តើង សំបកក្រមួន សំបក ពណ៌លឿងពណ៌ទឹកក្រូច និងមានសាច់ពណ៌លឿងខ្ចី ពេលទុំ។ ផ្លែស្ពឺគឺប្រហែល មានប្រវែង និងរាងពងក្រពើ។ ជាធម្មតាវាមានរនាំងបណ្តោយដែលលេចធ្លោចំនួនប្រាំ ឬប្រាំមួយ។ នៅផ្នែកឆ្លងកាត់វាស្រដៀងនឹងផ្កាយ។ សាច់​វាគឺ​ល្អក់​ហើយ​ពណ៌​លឿង​ទៅ​លឿង។ == អត្ថប្រយោជន៍​ចំពោះ​សុខភាព == គុណប្រយោជន៍ចំពោះសុខភាពរបស់ផ្លែស្ពឺ រួមមានការបង្កើនប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ រំញោចការបំបៅកូន ការបន្សាបជាតិពុលរាងកាយ បំបាត់បញ្ហាផ្លូវដង្ហើម ការពារស្បែក ជំនួយដល់ការសម្រកទម្ងន់ បង្កើនល្បឿនមេតាបូលីស ការពារជំងឺមហារីក បង្កើនការរំលាយអាហារ និងបង្កើតឆ្អឹងរឹងមាំ។<ref>{{Cite web |url=http://spiencambodia.com/kh/detail/view/299?ctype=article |title=គុណប្រយោជន៍ ១៧ យ៉ាងនៃផ្លែស្ពឺ, ''ស្ពាន'', ថ្ងៃទី ១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២០ |access-date=2022-06-09 |archivedate=2021-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119000022/http://spiencambodia.com/kh/detail/view/299?ctype=article |url-status=dead }}</ref> == ឯកសារយោង == {{បញ្ជីឯកសារយោង}} {{ផ្លែឈើនៅកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្លែឈើ]] akinv5wckhis0urv7k3vxv1ogp3s4ls 0 47577 335297 282637 2026-05-15T22:48:23Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335297 wikitext text/x-wiki {{For|the baseball player|José Mujica (baseball)}} '''ចូសេ អាល់បឺតូ''' " '''ពេ ពេ''' " '''ម៉ូជីកា ខរដាណូ''' ( កើត ២០ ឧសភា ១៩៣៥) គឺជាអ្នកនយោបាយអ៊ុយរូហ្គាយ អតីត[[បដិវត្តន៍|អ្នកបដិវត្តន៍]]និងជាកសិករ ដែលបានបម្រើការជា [[ប្រធានាធិបតីអ៊ុយរូហ្គាយ|ប្រធានាធិបតីទី ៤០ នៃប្រទេសអ៊ុយរូហ្គាយ]] ពីឆ្នាំ ២០១០ ដល់ឆ្នាំ ២០១៥។ <ref>{{Cite web|title=⇨ José Pepe Mujica: Biography of the Former President {{!}} José Pepe Mujica ✅|url=https://pepemujica.com/en/|archivedate=2021-04-11|website=José Pepe Mujica|date=9 April 2021|language=en-US}}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> អតីតទ័ពព្រៃជាមួយក្រុម [[ធូប៉ាម៉ារ៉ូ|ធូប៉ាម៉ារូស]] គាត់ត្រូវបានគេធ្វើទារុណកម្ម និងដាក់គុករយៈពេល ១៤ ឆ្នាំក្នុងអំឡុងពេល [[របបផ្តាច់ការស៊ីវិល-យោធារបស់អ៊ុយរូហ្គាយ|របបផ្តាច់ការយោធា]] ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ និង ១៩៨០ ។ សមាជិកនៃសម្ព័ន្ធ [[រណសិរ្សធំទូលាយ (អ៊ុយរូហ្គាយ)|រណសិរ្សធំទូលាយ]] នៃគណបក្សឆ្វេងនិយម លោក ម៉ូជីកា ជា [[បញ្ជីឈ្មោះរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងបសុសត្វ កសិកម្ម និងនេសាទ (អ៊ុយរូហ្គាយ)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងបសុសត្វ កសិកម្ម និងនេសាទ]] ពីឆ្នាំ ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ ២០០៨ និងជា [[ព្រឹទ្ធសភាអ៊ុយរូហ្គាយ|សមាជិកព្រឹទ្ធសភា]] ក្រោយមក។ ក្នុងនាមជាបេក្ខជននៃរណសិរ្សទូលំទូលាយគាត់បានឈ្នះ [[ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ ២០០៩ អ៊ុយរូហ្គាយ|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០០៩]] ហើយបានចូលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីនៅថ្ងៃទី ១ ខែមីនាឆ្នាំ ២០១០ ។ គាត់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជា "ប្រមុខរដ្ឋដ៏ក្រីក្របំផុតរបស់ពិភពលោក" ដោយសារតែរបៀបរស់នៅដ៏លំបាករបស់គាត់ និងការបរិច្ចាគប្រហែល ៩០ភាគរយនៃប្រាក់ខែ ១២ ០០០ ដុល្លារក្នុងមួយខែរបស់គាត់ដល់អង្គការសប្បុរសធម៌ដែលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ប្រជាជនក្រីក្រ និងសហគ្រិនខ្នាតតូច។ <ref name="vlad">{{Cite news|last=Hernandez|first=Vladimir|date=14 November 2012|title=Jose Mujica: The World's 'Poorest' President|work=BBC News Magazine|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-20243493}}</ref> <ref>Jonathan Watts (13 December 2013). [https://www.theguardian.com/world/2013/dec/13/uruguay-president-jose-mujica?CMP=fb_gu Uruguay's president José Mujica: no palace, no motorcade, no frills]. ''[[The Guardian]].'' Retrieved 15 December 2013.</ref> ការរិះគន់ដោយឥតសំចៃមាត់ចំពោះ [[ការរិះគន់នៃមូលធននិយម|មូលធននិយម]] ផ្តោតលើការស្តុកទុកទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនរួមចំណែកដល់សុភមង្គលរបស់មនុស្ស លោក ពេពេ ត្រូវបានគេឃើញជាញឹកញាប់ជិះកង់អាយុ ៦០ ឆ្នាំ។ [[Times Higher Education]] បានហៅគាត់ថាជា "ប្រធានទស្សនវិទូ" នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ ដែលជាការលេងមួយនៅលើពាក្យនៃទស្សនៈរបស់ផ្លាតូចំពោះ [[ស្តេចទស្សនវិទូ]] ។ <ref>{{Cite web|date=2015-04-09|title=Interview: the "philosopher president" of Uruguay|url=https://www.timeshighereducation.com/features/interview-the-philosopher-president-of-uruguay/2019472.article|archivedate=2022-02-17|website=Times Higher Education (THE)|language=en}}</ref> [[ឯកសារ:Mujicatopolansky.jpg|តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Mujicatopolansky.jpg/220px-Mujicatopolansky.jpg|រូបភាពតូច| លោក ម៉ូជីកា និងភរិយារបស់លោក។]] == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] 907059bxy0gzduh6gaepmcqg9vjfsiz 0 50197 335350 306991 2026-05-16T09:57:01Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335350 wikitext text/x-wiki '''ស្លឹកគ្រៃ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]]:Cymbopogon) គឺតិណជាតិមួយប្រភេទ ដែលដុះបែកចេញពីគុម្ពជាដំណាំដែលមានស្លឹកវែងៗ ក្លិនប្រហើរឈ្ងុយ ក្នុងនោះស្លឹកនិងគល់ប្រើការជាគ្រឿងផ្សំឲ្យម្ហូបមានរសឆ្ងាញ់ និងធ្វើជាឱសថព្យាបាលរោគថែមទៀតផង។ ស្លឹកគ្រៃ គឺជាប្រភេទរុក្ខជាតិមានកំណើតនៅតំបន់ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[អាស៊ី]] [[អាហ្វ្រិក]] [[អូស្ត្រាលី]] និងតំបន់កោះត្រូពិច ស្ថិតនៅក្នុងគ្រួសារតិណជាតិ ឬ ពពួកស្មៅ។<ref>Soenarko, S. 1977. The genus Cymbopogon Sprengel (Gramineae). Reinwardtia 9(3): 225–375</ref><ref>{{Cite journal|last=Wang|first=Ren-xiang|last2=Shao|first2=Wen|last3=Bai|first3=Shi-min|last4=Zhou|first4=Zu-ping|date=2018-06|title=Cytotaxonomic study of Plagiogyria (Plagiogyriaceae) from China|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.flora.2018.04.004|journal=Flora|volume=243|pages=53–57|doi=10.1016/j.flora.2018.04.004|issn=0367-2530}}</ref><ref>{{Citation|title=LEMON GRASS, CITRONELLA GRASS (Cymbopogon)|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-4020-4585-1_2172|publisher=Springer Netherlands|accessdate=2024-05-01|isbn=978-1-4020-4584-4|pages=935–935}}</ref><ref>Bleasel N, Tate B, Rademaker M (August 2002). "Allergic contact dermatitis following exposure to essential oils". Australas. J. Dermatol. 43 (3): 211–3. doi:10.1046/j.1440-0960.2002.00598.x. <nowiki>PMID 12121401</nowiki>. S2CID 46674505.</ref> [[ឯកសារ:Planta de yerba luisa (Cymbopogon citratus).jpg|រូបភាពតូច|ស្លឹកគ្រៃដែលត្រូវបានគេដាំ]] ដើមរបស់វា ត្រូវបានគេប្រើជាភ្នាក់ងារក្លិន និងរសជាតិដែលជាគ្រឿងផ្សំទូទៅក្នុងការចម្អិនម្ហូបរបស់ជនជាតិអាស៊ី។ស្លឹកគ្រៃមានគុណប្រយោជន៍ជាច្រើនចំពោះសុខភាពដោយសារ វាមានសារធាតុគីមី រ៉ែ និងវីតាមីនដែលត្រូវបានគេដឹងថាមានសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម និងការពារជំងឺ។ <ref>{{Cite web |title=អត្ថប្រយោជន៍នៃស្លឹកគ្រៃ |url=http://www.spiencambodia.com/kh/detail/view/213?ctype=article |access-date=2024-05-01 |website=www.spiencambodia.com |archivedate=2024-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240501043744/http://www.spiencambodia.com/kh/detail/view/213?ctype=article |url-status=dead }}</ref> គេអាចចាប់ផ្តើមដាំនៅរវាងខែវិច្ឆិកា ឬធ្នូ ហើយប្រមាណ៣ឬ៤ខែក្រោយមក ទើបគេគាស់យកទៅលក់។ មុននឹងដាំគេកាប់ ឬភ្ជួរដី ហើយបើយកល្អត្រូវចាំរហូតដល់ដាច់ទឹកភ្លៀងសិន ព្រោះបើពុំដូច្នោះទេ ដីស្អិតពេក។ ក្នុងមួយរណ្តៅៗគេអាចដាក់៣ទៅ៤ដើម គុម្ពស្លឹកគ្រៃកើនបាន៣០ឬ៤០គុម្ព ហើយវាអាចមានកម្ពស់ចាប់ពី១ម៉ែត្រទៅ១កន្លះផងដែរ គឺអាស្រ័យទៅលើធនធាន បច្ចេកទេសដាំដុះ និងរបបទឹកគ្រប់គ្រាន់ ។ <ref>{{Cite web |title=៥៦. របរដាំស្លឹកគ្រៃនៅអរិយក្សត្រ {{!}} Yosothor Admin |url=https://www.yosothor.org/publications/khmer-renaissance/chapter-one/rbor-dam-slek-krei-nov-ahriyeak-khset.html |access-date=2024-05-01 |website=www.yosothor.org}}</ref> == សូមមើលផងដែរ == • [[ខ្ងី|ខ្ញី]] • [[មង្ឃុត]] • [[ត្រកួន]] • [[ននោង]] • [[ត្រឡាច]] • [[ស្ពៃក្រញាញ់]] • [[ស្ពៃតឿ]] • [[ស្ពៃចង្កឹះ]] == ឯកសារយោង == ewo3prvlbfr2akgdsd8luykr4v0u69n 0 51188 335333 312437 2026-05-16T09:08:32Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335333 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|color=lightgreen|name=ស្ត្រប៊ឺរី|image=Erdbeeren-WJP-1.jpg|image_width=240px|image_caption=ផលរបស់ស្ត្រប៊ឺរី|regnum=[[រុក្ខជាតិ]]|divisio=[[រុក្ខជាតិផ្កា]]|classis=[[Dicotyledon]]|ordo=[[លំដាប់កុលាប|កុលាប]]|familia=[[ពូជកុលា​ប|កុលាប]]|subfamilia=[[Rosoideae]]|tribus=[[Potentilleae]]|subtribus=[[Fragariinae]]<ref>{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?4744 |title=Fragaria |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date=2008-03-03 |accessdate=2009-02-17 |archive-date=2009-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115013155/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?4744 |url-status=dead |archivedate=2009-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090115013155/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?4744 }}</ref>|genus='''''Fragaria'''''|subdivision_ranks=[[ស្ពីស៊ីស៍]]|subdivision=''មានច្រើនជាង 20 ប្រភេទ''}}'''ស្ត្រប៊ឺរី''' ({{Lang-en|strawberry}}) ជា ​ប្រភេទ ​រុក្ខជាតិ​ផ្កា ​ក្នុង​គ្រួសារ​ផ្កា​កុលាប។ កាលពីមុនវាត្រូវបានដាំដុះជាគម្របដីសម្រាប់ដើមឈើដាំដុះផ្សេងទៀត។ នេះប្រហែលជាប្រភពដើមនៃឈ្មោះ <ref>[http://en.wiktionary.org/wiki/strawberry Wiktionary entry for "strawberry"]</ref> មានច្រើនជាង 20 ប្រភេទ និងកូនកាត់ជាច្រើន។ ប៉ុន្តែ​ផ្លែ​ស្ត្រប៊ឺរី​ដែល​ពេញ​និយម​បំផុត​ដែល​គេ​និយម​ដាំ​សព្វថ្ងៃ​គឺ​ផ្លែ​ស្ត្រប៊ឺរី​សួន (''Fragaria × ananassa'') ផ្លែ​ស្ត្រប៊ឺរី​មាន​ច្រើន​រសជាតិ​អាស្រ័យ​តាម​ពូជ។ រសជាតិមានចាប់ពីផ្អែមដល់ជូរ។ ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​គឺជាផ្លែឈើពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់។ វាត្រូវបានដាំដុះយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងអាកាសធាតុជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។ == រូបរាង == វា​ជា ​រុក្ខជាតិ​ស្មៅ មាន​មែក​ដុះ​ដុះ​គ្រប​លើ​ដី។ មានស្លឹក ៣ នៅលើដើម ស្លឹកមានគែមស្លឹក មានផ្កាពណ៌ស ផ្លែមានទងវែងៗ ជាប់នឹងដើម។ មានទងផ្កានៅលើចុងផ្លែ។ ពេល​នៅ​ក្មេង​មាន​ពណ៌​ស និង​ពណ៌​លឿង ពេល​ទុំ​មាន​ពណ៌​ទឹកក្រូច ឬ​ក្រហម​មាន​រសជាតិ​ជូរ​ទៅ​ផ្អែម។ អាស្រ័យលើផ្លែឈើទុំ == បរិស្ថានសមរម្យ == [[ឯកសារ:Starr_070313-5668_Fragaria_x_ananassa.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| កសិដ្ឋានស្ត្របឺរី]] [[ឯកសារ:Fruits_of_Fragaria_×_ananassa.JPG|ស្តាំ|រូបភាពតូច|150x150ភីកសែល| ផ្លែស្ត្របឺរីដែលមិនទាន់ត្រូវបានយកចេញពីដើម]] * តំបន់ដែលមានកម្ពស់ 800 ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ * តំបន់ដែលមានសីតុណ្ហភាព 10-25 អង្សាសេ (អាកាសធាតុត្រជាក់ពេញមួយឆ្នាំ) * តំបន់ដែលមានដីមានជីជាតិ ដូចជាវាលស្មៅ វាលស្មៅ ឬដីមានជីជាតិ។ * មានភ្លើងបំភ្លឺត្រឹមត្រូវ។ រុក្ខជាតិត្រូវទទួលបានពន្លឺប្រហែល 8 ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ។ * ដីដែលប្រើសម្រាប់ដាំគួរតែជាដីខ្សាច់។ វាមានប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកល្អ និងមានតម្លៃ pH ប្រហែល 5.5 - 6.5 ។ === រដូវ === * ចាប់ផ្តើមដាំចាប់ពីចុងខែសីហា ដល់ចុងខែតុលា។ * ការប្រមូលផលចាប់ផ្តើមពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមេសានៃឆ្នាំបន្ទាប់។ == សារធាតុចិញ្ចឹម == * ផ្លែស្ត្របឺរី វីតាមីន A [[วิตามินบี|វីតាមីន B]] និង វីតាមីន C * មាន អាស៊ីតហ្វូលិក (អាស៊ីតហ្វូលិក) * មាន ជាតិសរសៃអាហារ (Fiber) == ពន្ធុវិទ្យា == ផ្លែស្ត្របឺរីមានហ្សែន [[ออกตะพลอยด์|octaploid]] ស្មុគ្រស្មាញ (8 ក្រូម៉ូសូម ) ក៏ដូចជាលក្ខណៈនៃការទាញយក [[ឌីអិនអេ|DNA]] របស់ផ្លែស្ត្របឺរីមាន [[ลำดับ (ชีววิทยา)|លំដាប់]] នៃ ហ្សែន ចំនួន 7,096 == ប្រតិកម្មអាឡែស៊ី == មនុស្សខ្លះមានរោគសញ្ញា។ អាណាហ្វីឡាក់ស៊ី ពីការបរិភោគផ្លែស្ត្របឺរី <ref>{{Cite web |date=2013 |title=Children and food allergies |url=http://www.cpmc.org/advanced/pediatrics/patients/topics/food-allergies.html |access-date=27 April 2014 |publisher=California Pacific Medical Center |archivedate=17 សីហា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817012124/http://www.cpmc.org/advanced/pediatrics/patients/topics/food-allergies.html |url-status=dead }}</ref> == យោង == {{បញ្ជីឯកសារយោង|30em}} == សៀវភៅអានបន្ថែម == * Khanizadeh, S. និង J. DeEll ។ ២០០៥។ "ផ្លែស្ត្របឺរីរបស់យើង/ Les Fraisiers de Chez Nous" ដែលជាការពិពណ៌នាអំពីពូជផ្លែស្ត្របឺរីជាង 170 រួមជាមួយការវាយតម្លៃតាមតំបន់ និងព័ត៌មានលំអិតដែលប្រើសម្រាប់ការិយាល័យត្រឹមត្រូវរបស់អ្នកបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិ។ PWGSC, សេវាបោះពុម្ព និងដាក់ប្រាក់, Ottawa, Ont. ISBN 0-660-62338-2 ។ * Hancock, J. F. (1999) ។ ''ផ្លែស្ត្របឺរី'' (វិទ្យាសាស្ត្រផលិតកម្មដំណាំក្នុងសាកវប្បកម្ម)។ CABI ISBN 978-0-85199-339-3 == ធនធានផ្សេងទៀត។ == * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?244 ទិន្នន័យ ''F. ananassa'' ពី GRIN Taxonomy Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115042818/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?244|date=2009-01-15}} </link> * [http://berryhealth.fst.oregonstate.edu/health_healing/fact_sheets/strawberries_facts.htm ផ្លែស្ត្របឺរី (សន្លឹកការពិត)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230024047/http://berryhealth.fst.oregonstate.edu/health_healing/fact_sheets/strawberries_facts.htm|date=2011-12-30}} </link> (បណ្តាញអត្ថប្រយោជន៍សុខភាពផ្លែប៊ឺរី) * * </img> 6hqpnn1jp225oduedebpo8izb5yr45z 0 51189 335335 312438 2026-05-16T09:08:58Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335335 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|color=lightgreen|name=ស្ត្រប៊ឺរី|image=Erdbeeren-WJP-1.jpg|image_width=240px|image_caption=ផលរបស់ស្ត្រប៊ឺរី|regnum=[[រុក្ខជាតិ]]|divisio=[[រុក្ខជាតិផ្កា]]|classis=[[Dicotyledon]]|ordo=[[លំដាប់កុលាប|កុលាប]]|familia=[[ពូជកុលា​ប|កុលាប]]|subfamilia=[[Rosoideae]]|tribus=[[Potentilleae]]|subtribus=[[Fragariinae]]<ref>{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?4744 |title=Fragaria |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date=2008-03-03 |accessdate=2009-02-17 |archive-date=2009-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115013155/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?4744 |url-status=dead |archivedate=2009-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090115013155/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?4744 }}</ref>|genus='''''Fragaria'''''|subdivision_ranks=[[ស្ពីស៊ីស៍]]|subdivision=''មានច្រើនជាង 20 ប្រភេទ''}}'''ស្ត្រប៊ឺរី''' ([[អង់គ្លេស]]: [[:en:Strawberry|Strawberry]])ជា ​ប្រភេទ ​រុក្ខជាតិ​ផ្កា ​ក្នុង​គ្រួសារ​ផ្កា​កុលាប។ កាលពីមុនវាត្រូវបានដាំដុះជាគម្របដីសម្រាប់ដើមឈើដាំដុះផ្សេងទៀត។ នេះប្រហែលជាប្រភពដើមនៃឈ្មោះ <ref>[http://en.wiktionary.org/wiki/strawberry Wiktionary entry for "strawberry"]</ref> មានច្រើនជាង 20 ប្រភេទ និងកូនកាត់ជាច្រើន។ ប៉ុន្តែ​ផ្លែ​ស្ត្រប៊ឺរី​ដែល​ពេញ​និយម​បំផុត​ដែល​គេ​និយម​ដាំ​សព្វថ្ងៃ​គឺ​ផ្លែ​ស្ត្រប៊ឺរី​សួន (''Fragaria × ananassa'') ផ្លែ​ស្ត្រប៊ឺរី​មាន​ច្រើន​រសជាតិ​អាស្រ័យ​តាម​ពូជ។ រសជាតិមានចាប់ពីផ្អែមដល់ជូរ។ ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​គឺជាផ្លែឈើពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់។ វាត្រូវបានដាំដុះយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងអាកាសធាតុជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។ == រូបរាង == វា​ជា ​រុក្ខជាតិ​ស្មៅ មាន​មែក​​ដុះ​គ្រប​លើ​ដី។ មានស្លឹក ៣ នៅលើដើម ស្លឹកមានគែមស្លឹក មានផ្កាពណ៌ស ផ្លែមានទងវែងៗ ជាប់នឹងដើម។ មានទងផ្កានៅលើចុងផ្លែ។ ពេល​នៅខ្ចី មាន​ពណ៌​ស និង​ពណ៌​លឿង ពេល​ទុំ​មាន​ពណ៌​ទឹកក្រូច ឬ​ក្រហម​មាន​រសជាតិ​ជូរ​និងផ្អែម អាស្រ័យលើផ្លែឈើទុំ == បរិស្ថានសមរម្យ == [[ឯកសារ:Starr_070313-5668_Fragaria_x_ananassa.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| កសិដ្ឋានស្ត្រប៊ឺរី​]] [[ឯកសារ:Fruits_of_Fragaria_×_ananassa.JPG|ស្តាំ|រូបភាពតូច|150x150ភីកសែល| ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​ដែលមិនទាន់ត្រូវបានយកចេញពីដើម]] * តំបន់ដែលមានកម្ពស់ 800 ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ * តំបន់ដែលមានសីតុណ្ហភាព 10-25 អង្សាសេ (អាកាសធាតុត្រជាក់ពេញមួយឆ្នាំ) * តំបន់ដែលមានដីមានជីជាតិ ដូចជាវាលស្មៅ វាលស្មៅ ឬដីមានជីជាតិ។ * មានភ្លើងបំភ្លឺត្រឹមត្រូវ។ រុក្ខជាតិត្រូវទទួលបានពន្លឺប្រហែល 8 ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ។ * ដីដែលប្រើសម្រាប់ដាំគួរតែជាដីខ្សាច់។ វាមានប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកល្អ និងមានតម្លៃ pH ប្រហែល 5.5 - 6.5 ។ === រដូវ === * ចាប់ផ្តើមដាំចាប់ពីចុងខែសីហា ដល់ចុងខែតុលា។ * ការប្រមូលផលចាប់ផ្តើមពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមេសានៃឆ្នាំបន្ទាប់។ == សារធាតុចិញ្ចឹម == * ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​ វីតាមីន A [[วิตามินบี|វីតាមីន B]] និង វីតាមីន C * មាន អាស៊ីតហ្វូលិក (អាស៊ីតហ្វូលិក) * មាន ជាតិសរសៃអាហារ (Fiber) == ពន្ធុវិទ្យា == ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​មានហ្សែន [[ออกตะพลอยด์|octaploid]] ស្មុគ្រស្មាញ (8 ក្រូម៉ូសូម ) ក៏ដូចជាលក្ខណៈនៃការទាញយក [[ឌីអិនអេ|DNA]] របស់ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​មាន [[ลำดับ (ชีววิทยา)|លំដាប់]] នៃ ហ្សែន ចំនួន 7,096 == ប្រតិកម្មអាឡែស៊ី == មនុស្សខ្លះមានរោគសញ្ញា។ អាណាហ្វីឡាក់ស៊ី ពីការបរិភោគផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​ <ref>{{Cite web |date=2013 |title=Children and food allergies |url=http://www.cpmc.org/advanced/pediatrics/patients/topics/food-allergies.html |access-date=27 April 2014 |publisher=California Pacific Medical Center |archivedate=17 សីហា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817012124/http://www.cpmc.org/advanced/pediatrics/patients/topics/food-allergies.html |url-status=dead }}</ref> == យោង == {{បញ្ជីឯកសារយោង|30em}} == សៀវភៅអានបន្ថែម == * Khanizadeh, S. និង J. DeEll ។ ២០០៥។ "ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​របស់យើង/ Les Fraisiers de Chez Nous" ដែលជាការពិពណ៌នាអំពីពូជផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​ជាង 170 រួមជាមួយការវាយតម្លៃតាមតំបន់ និងព័ត៌មានលំអិតដែលប្រើសម្រាប់ការិយាល័យត្រឹមត្រូវរបស់អ្នកបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិ។ PWGSC, សេវាបោះពុម្ព និងដាក់ប្រាក់, Ottawa, Ont. ISBN 0-660-62338-2 ។ * Hancock, J. F. (1999) ។ ''ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី''​ (វិទ្យាសាស្ត្រផលិតកម្មដំណាំក្នុងសាកវប្បកម្ម)។ CABI ISBN 978-0-85199-339-3 == ធនធានផ្សេងទៀត។ == * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?244 ទិន្នន័យ ''F. ananassa'' ពី GRIN Taxonomy Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115042818/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?244|date=2009-01-15}} * [http://berryhealth.fst.oregonstate.edu/health_healing/fact_sheets/strawberries_facts.htm ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​ (សន្លឹកការពិត)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230024047/http://berryhealth.fst.oregonstate.edu/health_healing/fact_sheets/strawberries_facts.htm|date=2011-12-30}} (បណ្តាញអត្ថប្រយោជន៍សុខភាពផ្លែប៊ឺរី) kz3ejkaky3o0iypr5f4nq6aecuig9mj 0 51833 335345 334540 2026-05-16T09:27:17Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335345 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = បុរសឯកពិភពលោក | formation = {{start date|១៩៩៦}} | image = | founder = [[:en:Eric Morley|Eric Morley]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[ឡុងដ៍|ទីក្រុងឡុងដ៍]] | location = [[អង់គ្លេស|ប្រទេសអង់គ្លេស]] | language = [[:en:English|អង់គ្លេស]] | leader_title = ប្រធាន | leader_name = [[:en:Julia Morley|Julia Morley]] | leader_title2 = អ្នកឈ្នះបច្ចុប្បន្ន | leader_name2 = [[:en:Daniel Mejía|Daniel (Danny) Felipe Mejía Romero]]<br>{{flagicon|Puerto Rico}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | budget = | website = https://www.mrworld.tv/ }} '''បុរសឯកពិភពលោក''' ({{Lang-en|Mister World}}) គឺ​ជា[[:en:Beauty pageant|កម្មវិធី​ប្រកួត​សម្រស់​បុរសអន្តរជាតិ]]​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ[[បវរកញ្ញាពិភពលោក|​អង្គការ​បវរកញ្ញា​ពិភពលោក]]<ref>{{Cite news|work=[[El Nuevo Diario]]|title=Irlandés es elegido nuevo Mister Mundo|date=4 April 2010|url=http://www.elnuevodiario.com.ni/variedades/71539|access-date=27 June 2013|language=es|archive-date=15 ធ្នូ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215034818/http://www.elnuevodiario.com.ni/variedades/71539|url-status=dead}}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>{{Cite news|work=[[People's Daily]]|title=World's most desirable men to face off in S. China|date=31 January 2007|url=http://english.peopledaily.com.cn/200701/31/eng20070131_346536.html|access-date=27 June 2013}}</ref>បេក្ខជនចូល​រួមប្រឡងនៅ​ក្នុងសកម្មភាព​ផ្សេងៗ​រួម​មាន​[[:en:Water_skiing|ការ​ជិះ​ស្គី​លើ​ទឹក]] [[:en:mountain biking|ការជិះ​កង់​ឡើង​លើភ្នំ]] [[:en:swimming|ការហែលទឹក]] និង​ [[:en:marathon|ការរត់ប្រណាំងម៉ារ៉ាតុង]]។ '''បុរសឯកពិភពលោក'''បច្ចុប្បន្នគឺលោក [[:en:Daniel Mejía|Daniel (Danny) Felipe Mejía Romero]] មកពី[[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]]ដែលបានគ្រងតំណែងនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៤ នៅ[[ខេត្តប៊ិញថ្វឹន]] [[វៀតណាម|ប្រទេសយួន]]។ == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|BEL}} [[បែលហ្ស៊ិក|បែលហ្ស៊ិក]] | [[:en:Mister World 1996|Tom Nuyens]] | {{flagicon|TUR}} [[តួកគី|តួកគីយ៉េ]] | ៥០ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Sandro Finoglio|Sandro Finoglio Esperanza]] | {{flagicon|POR}} [[ព័រទុយហ្គាល់|ព័រទុយហ្គាល់]] | ៤៣ |- | ២០០០ | {{flagicon|URY}} [[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | [[:en:Mister World 2000|Ignacio Kliche]] | {{flagicon|SCO}} [[ស្កុតឡែន|ស្កុតឡែន]] | ៣២ |- | ២០០៣ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Gustavo Gianetti|Gustavo Cabral Narciso Gianetti]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៣៨ |- | ២០០៧ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Juan García Postigo|Juan García Postigo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ៥៦ |- | ២០១០ | {{flagicon|IRL}} [[អៀរឡង់|អៀរឡង់]] | [[:en:Kamal Ibrahim (presenter)|Kamal Ibrahim]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៤ |- | ២០១២ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Francisco Escobar|Francisco Javier Escobar Parra]] | rowspan = "3" | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៤៨ |- | ២០១៤ | {{flagicon|DEN}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Nicklas Pedersen (model)|Nicklas Pedersen]] | rowspan = "2" | ៤៦ |- | ២០១៦ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Rohit Khandelwal|Rohit Khandelwal]] |- | ២០១៩ | {{flagicon|ENG}} [[អង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | [[:en:Mister World 2019|Jack Heslewood]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៧២ |- | ២០២៤ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Daniel Mejía|Daniel (Danny) Felipe Mejía Romero]] | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៦០ |- | | | | | |- |} == បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | | | | | |- | ២០២៤ | ថុល សុគន្ធរង្សី | [[ខេត្តកំពត]] | Unplaced | Top 30 Beauty with a Purpose & Top 36 Mr.World Talent |- | ២០១៩ | អ៊ូ សំខាន់ | [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] | Unplaced | Top 25 Top Model Challenge |- |} == ឯកសារយោង == eyzm5j1mfgd34c6nk3ysguwt38wsjib 335346 335345 2026-05-16T09:28:15Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 335346 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = បុរសឯកពិភពលោក | formation = {{start date|១៩៩៦}} | image = | founder = [[:en:Eric Morley|Eric Morley]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[ឡុងដ៍|ទីក្រុងឡុងដ៍]] | location = [[អង់គ្លេស|ប្រទេសអង់គ្លេស]] | language = [[:en:English|អង់គ្លេស]] | leader_title = ប្រធាន | leader_name = [[:en:Julia Morley|Julia Morley]] | leader_title2 = អ្នកឈ្នះបច្ចុប្បន្ន | leader_name2 = [[:en:Daniel Mejía|Daniel (Danny) Felipe Mejía Romero]]<br>{{flagicon|Puerto Rico}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | budget = | website = https://www.mrworld.tv/ }} '''បុរសឯកពិភពលោក''' ({{Lang-en|Mister World}}) គឺ​ជា[[:en:Beauty pageant|កម្មវិធី​ប្រកួត​សម្រស់​បុរសអន្តរជាតិ]]​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ[[បវរកញ្ញាពិភពលោក|​អង្គការ​បវរកញ្ញា​ពិភពលោក]]<ref>{{Cite news|work=[[El Nuevo Diario]]|title=Irlandés es elegido nuevo Mister Mundo|date=4 April 2010|url=http://www.elnuevodiario.com.ni/variedades/71539|access-date=27 June 2013|language=es|archive-date=15 ធ្នូ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215034818/http://www.elnuevodiario.com.ni/variedades/71539|url-status=dead}}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>{{Cite news|work=[[People's Daily]]|title=World's most desirable men to face off in S. China|date=31 January 2007|url=http://english.peopledaily.com.cn/200701/31/eng20070131_346536.html|access-date=27 June 2013}}</ref>បេក្ខជនចូល​រួមប្រឡងនៅ​ក្នុងសកម្មភាព​ផ្សេងៗ​រួម​មាន​[[:en:Water_skiing|ការ​ជិះ​ស្គី​លើ​ទឹក]] [[:en:mountain biking|ការជិះ​កង់​ឡើង​លើភ្នំ]] [[:en:swimming|ការហែលទឹក]] និង​ [[:en:marathon|ការរត់ប្រណាំងម៉ារ៉ាតុង]]។ '''បុរសឯកពិភពលោក'''បច្ចុប្បន្នគឺលោក [[:en:Daniel Mejía|Daniel (Danny) Felipe Mejía Romero]] មកពី[[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]]ដែលបានគ្រងតំណែងនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៤ នៅ[[ខេត្តប៊ិញថ្វឹន]] [[វៀតណាម|ប្រទេសយួន]]។ == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|BEL}} [[បែលហ្ស៊ិក|បែលហ្ស៊ិក]] | [[:en:Mister World 1996|Tom Nuyens]] | {{flagicon|TUR}} [[តួកគី|តួកគីយ៉េ]] | ៥០ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Sandro Finoglio|Sandro Finoglio Esperanza]] | {{flagicon|POR}} [[ព័រទុយហ្គាល់|ព័រទុយហ្គាល់]] | ៤៣ |- | ២០០០ | {{flagicon|URY}} [[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | [[:en:Mister World 2000|Ignacio Kliche]] | {{flagicon|SCO}} [[ស្កុតឡែន|ស្កុតឡែន]] | ៣២ |- | ២០០៣ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Gustavo Gianetti|Gustavo Cabral Narciso Gianetti]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៣៨ |- | ២០០៧ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Juan García Postigo|Juan García Postigo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ៥៦ |- | ២០១០ | {{flagicon|IRL}} [[អៀរឡង់|អៀរឡង់]] | [[:en:Kamal Ibrahim (presenter)|Kamal Ibrahim]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៤ |- | ២០១២ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Francisco Escobar|Francisco Javier Escobar Parra]] | rowspan = "3" | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៤៨ |- | ២០១៤ | {{flagicon|DEN}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Nicklas Pedersen (model)|Nicklas Pedersen]] | rowspan = "2" | ៤៦ |- | ២០១៦ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Rohit Khandelwal|Rohit Khandelwal]] |- | ២០១៩ | {{flagicon|ENG}} [[អង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | [[:en:Mister World 2019|Jack Heslewood]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៧២ |- | ២០២៤ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Daniel Mejía|Daniel (Danny) Felipe Mejía Romero]] | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៦០ |- | | | | | |- |} == បេក្ខជនតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | | | | | |- | ២០២៤ | ថុល សុគន្ធរង្សី | [[ខេត្តកំពត]] | Unplaced | * Top 30 Beauty with a Purpose * Top 36 Mr.World Talent |- | ២០១៩ | អ៊ូ សំខាន់ | [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] | Unplaced | Top 25 Top Model Challenge |- |} == ឯកសារយោង == tm0be26entb48s0wvk2xdkpec1k90l8 0 51835 335294 334451 2026-05-15T18:44:39Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 335294 wikitext text/x-wiki {{Short description|International beauty pageant}} {{Infobox pageant |name = Miss Planet International |logo = |type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' |headquarters = [[រាជធានីភ្នំពេញ]], [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |leader_title3 = ស្ថាបនា |leader_name3 = ថ្ងៃទី ០១ ខែ មីនា ឆ្នាំ ២០១៩ | first = |leader_title = ប្រធាន |leader_name = Halley Amin |leader_title1 = អនុប្រធាន |leader_name1 = Min Ha Ritah |leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ |leader_name2 = Pedro Francisco |recent = ២០២៥ |current_titleholder = Sydney Marith |titleholder_represents = {{CAM}} |website = https://missplanetinternational.org/ }} '''បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Miss Planet International)<ref>{{Cite web |last=balita |date=2024-11-03 |title=Miss Planet International |url=https://balita.mb.com.ph/tags/miss-planet-international/ |access-date=2024-11-02 |website=Balita [[Manila Bulletin]] }}{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> គឺជា​កម្មវិធី​ប្រកួត​សម្រស់​អន្តរជាតិ​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ដែល​រៀបចំ​ដោយ​ស្ថាប័ន[[:en:Miss Planet International|បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិ]]ដែលមាន​ទីស្នាក់ការ​នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។MPI គឺជាអង្គការមួយដែលផ្តោតលើការលើកកម្ពស់[[គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព]]របស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{Cite news|date=August 26, 2024|title=In Pictures: Miss Planet Cambodia 2024 candidates unveiled|work=[[Khmer Times]]|url=https://www.khmertimeskh.com/501546818/in-pictures-miss-planet-cambodia-2024-candidates-unveiled/}}</ref>ជាផ្នែកមួយនៃបេសកកម្មនេះការបង្កើតកម្មវិធីប្រឡងនេះឡើងគឺនៅក្នុងគោលបំណងជ្រើសរើសឯកអគ្គរដ្ឋទូតមកពីប្រទេសនីមួយៗដែលបានមកចូលរួម។ '''បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា '''Sydney Marith''' មកពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដែលបានគ្រងម្កុដ​នៅថ្ងៃ​ទី ​១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ​២០២៦ នៅ​[[ភ្នំពេញ|រាជធានី​ភ្នំពេញ]]នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ == ប្រវត្តិ == [[File:Miss_Planet_International_Crown.jpg|thumb|ម្កុដបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិដែលមានតម្លៃ ៣៥០០០០ ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានគោលបំណងរួមនៅក្នុងការលើកកម្ពស់ ការអភិរក្សភពផែនដី និង ជីវិតមនុស្សស្របទៅតាមគោលការណ៍របស់[[:en:UN|អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref name=":14">{{Cite news |date=October 11, 2024 |title=Bevy of beauties set to come to Cambodia for Miss Planet International 2024 |url=https://www.khmertimeskh.com/501572603/bevy-of-beauties-set-to-come-to-cambodia-for-miss-planet-international-2024/ |work=[[Khmer Times]]}}</ref>បេសកកម្មរបស់កម្មវិធីធ្វើឡើងដើម្បីជំរុញនិងផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់បេក្ខនារីដែលប្រាថ្នាចង់ធ្វើជាគំរូល្អនៅក្នុងសហគមន៍របស់ពួកនាងនិងនៅជុំវិញពិភពលោក ដោយជំរុញការផ្លាស់ប្តូរសង្គមដែលពង្រឹងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះមនុស្សគ្រប់ៗគ្នានិងការថែរក្សានិងឲ្យតម្លៃទៅលើបរិស្ថាន។កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ដោយអ្នកស្រី '''Min Halimas''' ដែលគេស្គាល់អ្នកស្រីថា '''Halley Amin''' គឺជាប្រធាននិងផលិតកររួមជាមួយនឹងលោក '''Pedro Francisco Marquez''' អតីតនាយកជាតិ(នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៨)នៃ [[:en:Miss_Progress_International|Miss Progress International]] ដែលលោកបានយកជាប្រភពនៃការបំផុសគំនិតនៅក្នុងតួនាទីជានាយកប្រតិបត្តិ។<ref>{{Cite web |title=Miss Planet International {{!}} Sustainable Pageantry |url=https://missplanetinternational.com/ |access-date=2023-07-30 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Planet International {{!}} About |url=https://missplanetinternational.com/about/ |access-date=2024-03-10 |website=Miss Planet International |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=What is Miss Planet International, Where 'Hipon Girl' Will Compete? |url=http://www.reportr.world/news/miss-planet-international-where-herlene-budol-will-compete-a4671-20220830 |access-date=2024-03-18 |website=Preview Ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Beauty Meets Sustainability at Miss Planet International |url=https://eacnews.asia/home/details/25043 |access-date=2024-03-18 |website=EAC News |language=en |archivedate=2024-06-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240617172509/https://eacnews.asia/home/details/25043 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-13 |title=Miss Planet International 2023 launches this week in Cambodia – Khmer Times |url=https://www.khmertimeskh.com/501391646/miss-planet-international-2023-launches-this-week-in-cambodia/ |access-date=2024-03-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=theperfectmiss |date=2022-09-05 |title=Miss Planet International is the pageant with the Best Advocacy and prepares proposal to the United Nations |url=https://theperfectmiss.com/miss-planet-international-is-the-pageant-with-the-best-advocacy-and-prepares-proposal-to-the-united-nations/ |access-date=2024-06-30 |website=The Perfect Miss}}</ref> កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅសាលមហោស្រព[[កោះពេជ្រ]]នៅថ្ងៃទី ០១ ខែមីនានៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយមានបេក្ខនារីចំនួន ៣៩ ប្រទេសចូលរួមប្រកួត។កញ្ញា '''Monique Best''' មកពី[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]គឺជាម្ចាស់ជ័យលាភីនិងបានគ្រងម្កុដបរវកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិជាលើកដំបូង។<ref name=":2">{{Cite web|url=https://missosopedia.com/monique-best-of-south-africa-crowned-miss-planet-international-2019/|title=Monique Best of South Africa crowned Miss Planet International 2019|date=11 March 2019|language=en|access-date=2019-03-11|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212192307/http://missosopedia.com/monique-best-of-south-africa-crowned-miss-planet-international-2019/|url-status=dead}}</ref>ម្ចាស់ជ័យលាភីបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិឆ្នាំ ២០១៩ ត្រូវបានផ្តល់កិត្តិយសជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតយុវជនដោយសភាពាណិជ្ជកម្មនៃទីក្រុងរបស់នាងហើយបានទទួលសមាជិកភាពពីសភាពាណិជ្ជកម្ម '''Seattle Latino''' ដោយសារការងារមនុស្សធម៌អន្តរជាតិរបស់នាង។<ref name=":3">{{Cite web|url=https://theperfectmiss.com/miss-planet-international-is-a-prime-pageant/|title=Miss Planet International is one of the best pageants in the world|website=The Perfect Miss|language=en|access-date=2019-12-04}}</ref> នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០២០ និង ២០២១ ដោយសារតែ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតសកលកូវីត-១៩]] MPI មិនបានរៀបចំកម្មវិធីប្រឡងនោះទេ។រហូតដល់ឆ្នាំ ២០២២ ទើប MPI បានប្រកាសពីបំណងរៀបចំកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិនៅក្នុង[[អ៊ូហ្គង់ដា|ប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា]]។បើទោះបីជាប្រទេសជាសមាជិកចំនួន ៦៨ បានចុះឈ្មោះនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២២ ក៏ដោយក៏ព្រឹត្តិការណ៍នេះមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបាននោះទេខណៈដែលប្រទេសជាច្រើនបានដកខ្លួនចេញដោយហេតុផលផ្សេងៗ។ការព្រួយបារម្ភអំពីសុខសុវត្ថិភាពនិងដោយសារការផ្ទុះឡើងនៃ[[:en:Ebola|មេរោគ Ebola]] ផងនោះបានធ្វើឲ្យបេក្ខនារីជាច្រើនបានដកខ្លួនចេញតែប៉ុន្មានថ្ងៃមុនព្រឹត្តិការណ៍នេះដែលបណ្តាលឲ្យព្រឹត្តិការណ៍ទាំងមូលមិនអាចដំណើរការបានហើយបណ្តាលឲ្យមានការចំណាយនិងការកក់ទុកលុយប្រហែល ០៥ លានដុល្លារ។ដូច្នេះហើយព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានគ្រោងទុកនៅក្នុង[[អ៊ូហ្គង់ដា|ប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា]]ត្រូវបានលុបចោលហើយកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវប្តូរមកធ្វើនៅឯ[[កម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញហើយបានរៀបចំធ្វើឡើងនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០២៣ នៅសាលមហោស្រព[[កោះពេជ្រ]]នៅក្នុង[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។<ref name=":6">{{Cite news |title=Miss Planet International 2022 Candidates Were Allegedly Deprived of Food and Accommodation in Uganda |url=https://www.preview.ph/culture/miss-planet-international-no-food-accommodation-a2227-20221116-src-cosmo?ref=home_feed_39 |work=Preview Philippines}}</ref><ref>[https://www.abs-cbn.com/life/11/13/22/miss-planet-international-postpones-pageant-to-2023 "Miss Planet International postpones pageant to 2023, to move to Cambodia"]. [[:en:ABS-CBN_News_and_Current_Affairs|ABS-CBN News and Current Affairs]] [[:en:ABS-CBN_News_and_Current_Affairs|ABS-CBN News]] [[:en:ABS-CBN_Corporation|ABS-CBN Corporation]].</ref> == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align:center" ! rowspan="2" |ឆ្នាំប្រកួត ! rowspan="2" |ម្ចាស់ម្កុដ ! colspan="6" |លំដាប់រង ! rowspan="2" |ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! rowspan="2" |ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- !ទី ០១ !ទី ០២ !ទី ០៣ !ទី ០៤ !ទី ០៥ !ទី ០៦ |- |២០២៥ | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]]<br>Sydney Marith | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]]<br>Cristina Meza | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]]<br>Amélie Gigan | {{flagicon|MUS}} [[ម៉ូរីស|ម៉ូរីស]]<br>Amanda Bransbury | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Kaho Sugiyama | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | rowspan="4" | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | ៣៣ |- | ២០២៤ | {{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]<br>Mahra Lutfi | {{Flagicon|LUX}} [[លុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]]<br>Ghada Ben Eihaj | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Panida Kernjida | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]]<br>Viktoria Oshur | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Crysthell Ramos | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]<br>Kristina Burkhan | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]]<br>Danielle Lundqvist | ៧១ |- | ២០២៣ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Worawalan Phutklang | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]]<br>Loraine Lumatelli | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]]<br>Kateryn Kim Diệp | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]<br>Angelica Briceno | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]<br>Marian Pérez | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Yumiko Nishimori | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]<br>Alina Garaeva | ៤២ |- | ២០២២ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Maria Luisa Varela | {{flagicon|ZWE}} [[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ|ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]<br>Jemima Ruth Mandemwa | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Ono Aya | {{flagicon|Vietnam}} [[វៀតណាម|យួន]]<br>Tiffany Hà | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]]<br>Katariina Juselius | {{flagicon|LVA}} [[ឡេតូនី|ឡេតូនី]]<br>Alina Safronova | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]]<br>Srey Leak Pok | ១៤ |- | ២០២១ | colspan="9" {{n/a|''កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ត្រូវបានលុបចោលដោយសារការផ្ទុះឡើងនៃ[[:en:List of Ebola outbreaks|មេរោគ Ebola]] នៅក្នុងប្រទេសជាម្ចាស់ផ្ទះ។''}} |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]<br>Monique Best | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Marisa Phonthirat | {{flagicon|MYS}} [[ម៉ាឡេស៊ី|ម៉ាឡេស៊ី]]<br>Vivian Lin | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]<br>Nicole Cano | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Krizia Nicole Apao Vargas | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]<br>Guzaliya Izmailova | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | ៣៩ |} {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%;" |+ {{nowrap|ប្រទេសឬដែនដីតាមចំនួនម្ចាស់ជ័យលាភី}} ! width="200"|ប្រទេស ឬ ដែនដី ! width="20"|ចំនួនជ័យលាភី ! width="100"|ឆ្នាំប្រកួត |- |{{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | rowspan="5" style="text-align: center;" |០១ |២០២៥ |- |{{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] |២០២៤ |- |{{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] |២០២៣ |- |{{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] |២០២២ |- |{{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] |២០១៩ |} {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |+ {{nowrap|ទ្វីបតាមចំនួនម្ចាស់ជ័យលាភី}} ! ទ្វីប ! ចំនួនជ័យលាភី ! ប្រទេស ឬ ដែនដី |- | [[អាមេរិកខាងជើង|អាមេរិកខាងជើង]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អាមេរិកខាងត្បូង|អាមេរិកខាងត្បូង]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អាស៊ី|អាស៊ី]] | style="text-align:center;" |០៤ |{{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]], {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]], {{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]], {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] |- | [[អាហ្វ្រិក|អាហ្វ្រិក]] | style="text-align:center;" |០១ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] |- | [[អូសេអានី|អូសេអានី]] | style="text-align:center;" |០ | |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២៦ | ពៅ ធីតា | | | |- | ២០២៥ | ស៊ីដនី ម៉ារិទ្ធ | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Winner | * Miss Best Interview * Miss Popular Vote * Miss Elegant Body |- | rowspan="2" |២០២៤ | ខន សុវណ្ណសូនីតា<br>(ជំនួសតំណែង) | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top 28 | Miss Queen of Vote |- | ដេត ស្រីនាថ<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | colspan="2" | |- | ២០២៣ | ដាំ សុភ័ក្រ្តស៊ីនឌី | [[ខេត្តកោះកុង]] | Top 10 | Best National Costume |- | ២០២២ | ពក ស្រីល័ក្ខ | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] | 6th Runner Up | Best National Costume |- | ២០២១ | ប៉ុន សុរ៉ាវត្តី | [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | colspan="2" rowspan="2" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២០ | គ្មានបេក្ខភាព | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] |- | ២០១៩ | រីចាន់ណាន កល្យាណ | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top 16 | Best National Costume |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == {{Commons category}} {{Subject bar|commons-search=Miss Planet International|q=yes|d=yes|d-search=Q86196156|voy=yes|voy-search=Miss Planet International=l}} *{{Official website|https://missplanetinternational.org/}} {{Authority control}} [[Category:Beauty pageants]] [[Category:International beauty pageants]] [[Category:2019 beauty pageants]] [[Category:Recurring events established in 2019]] [[Category:Beauty pageants for youth]] [[Category:Beauty pageants in Cambodia]] [[Category:Miss Planet International]] == ឯកសារយោង == pyxvtjyzndvhs3urjndmr9o6aio64lj 335348 335294 2026-05-16T09:49:35Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335348 wikitext text/x-wiki {{Short description|International beauty pageant}} {{Infobox pageant |name = Miss Planet International |logo = |type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' |headquarters = [[រាជធានីភ្នំពេញ]], [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |leader_title3 = ស្ថាបនា |leader_name3 = ថ្ងៃទី ០១ ខែ មីនា ឆ្នាំ ២០១៩ | first = |leader_title = ប្រធាន |leader_name = Halley Amin |leader_title1 = អនុប្រធាន |leader_name1 = Min Ha Ritah |leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ |leader_name2 = Pedro Francisco |recent = ២០២៥ |current_titleholder = Sydney Marith |titleholder_represents = {{CAM}} |website = https://missplanetinternational.org/ }} '''បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Miss Planet International)<ref>{{Cite web |last=balita |date=2024-11-03 |title=Miss Planet International |url=https://balita.mb.com.ph/tags/miss-planet-international/ |access-date=2024-11-02 |website=Balita [[Manila Bulletin]] }}{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> គឺជា​កម្មវិធី​ប្រកួត​សម្រស់​អន្តរជាតិ​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ដែល​រៀបចំ​ដោយ​ស្ថាប័ន[[:en:Miss Planet International|បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិ]]ដែលមាន​ទីស្នាក់ការ​នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។MPI គឺជាអង្គការមួយដែលផ្តោតលើការលើកកម្ពស់[[គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព]]របស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{Cite news|date=August 26, 2024|title=In Pictures: Miss Planet Cambodia 2024 candidates unveiled|work=[[Khmer Times]]|url=https://www.khmertimeskh.com/501546818/in-pictures-miss-planet-cambodia-2024-candidates-unveiled/}}</ref>ជាផ្នែកមួយនៃបេសកកម្មនេះការបង្កើតកម្មវិធីប្រឡងនេះឡើងគឺនៅក្នុងគោលបំណងជ្រើសរើសឯកអគ្គរដ្ឋទូតមកពីប្រទេសនីមួយៗដែលបានមកចូលរួម។ '''បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា '''Sydney Marith''' មកពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដែលបានគ្រងម្កុដ​នៅថ្ងៃ​ទី ​១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ​២០២៦ នៅ​[[ភ្នំពេញ|រាជធានី​ភ្នំពេញ]]នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ == ប្រវត្តិ == [[File:Miss_Planet_International_Crown.jpg|thumb|ម្កុដបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិដែលមានតម្លៃ ៣៥០០០០ ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានគោលបំណងរួមនៅក្នុងការលើកកម្ពស់ ការអភិរក្សភពផែនដី និង ជីវិតមនុស្សស្របទៅតាមគោលការណ៍របស់[[:en:UN|អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref name=":14">{{Cite news |date=October 11, 2024 |title=Bevy of beauties set to come to Cambodia for Miss Planet International 2024 |url=https://www.khmertimeskh.com/501572603/bevy-of-beauties-set-to-come-to-cambodia-for-miss-planet-international-2024/ |work=[[Khmer Times]]}}</ref>បេសកកម្មរបស់កម្មវិធីធ្វើឡើងដើម្បីជំរុញនិងផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់បេក្ខនារីដែលប្រាថ្នាចង់ធ្វើជាគំរូល្អនៅក្នុងសហគមន៍របស់ពួកនាងនិងនៅជុំវិញពិភពលោក ដោយជំរុញការផ្លាស់ប្តូរសង្គមដែលពង្រឹងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះមនុស្សគ្រប់ៗគ្នានិងការថែរក្សានិងឲ្យតម្លៃទៅលើបរិស្ថាន។កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ដោយអ្នកស្រី '''Min Halimas''' ដែលគេស្គាល់អ្នកស្រីថា '''Halley Amin''' គឺជាប្រធាននិងផលិតកររួមជាមួយនឹងលោក '''Pedro Francisco Marquez''' អតីតនាយកជាតិ(នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៨)នៃ [[:en:Miss_Progress_International|Miss Progress International]] ដែលលោកបានយកជាប្រភពនៃការបំផុសគំនិតនៅក្នុងតួនាទីជានាយកប្រតិបត្តិ។<ref>{{Cite web |title=Miss Planet International {{!}} Sustainable Pageantry |url=https://missplanetinternational.com/ |access-date=2023-07-30 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Planet International {{!}} About |url=https://missplanetinternational.com/about/ |access-date=2024-03-10 |website=Miss Planet International |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=What is Miss Planet International, Where 'Hipon Girl' Will Compete? |url=http://www.reportr.world/news/miss-planet-international-where-herlene-budol-will-compete-a4671-20220830 |access-date=2024-03-18 |website=Preview Ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Beauty Meets Sustainability at Miss Planet International |url=https://eacnews.asia/home/details/25043 |access-date=2024-03-18 |website=EAC News |language=en |archivedate=2024-06-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240617172509/https://eacnews.asia/home/details/25043 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-13 |title=Miss Planet International 2023 launches this week in Cambodia – Khmer Times |url=https://www.khmertimeskh.com/501391646/miss-planet-international-2023-launches-this-week-in-cambodia/ |access-date=2024-03-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=theperfectmiss |date=2022-09-05 |title=Miss Planet International is the pageant with the Best Advocacy and prepares proposal to the United Nations |url=https://theperfectmiss.com/miss-planet-international-is-the-pageant-with-the-best-advocacy-and-prepares-proposal-to-the-united-nations/ |access-date=2024-06-30 |website=The Perfect Miss}}</ref> កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅសាលមហោស្រព[[កោះពេជ្រ]]នៅថ្ងៃទី ០១ ខែមីនានៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយមានបេក្ខនារីចំនួន ៣៩ ប្រទេសចូលរួមប្រកួត។កញ្ញា '''Monique Best''' មកពី[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]គឺជាម្ចាស់ជ័យលាភីនិងបានគ្រងម្កុដបរវកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិជាលើកដំបូង។<ref name=":2">{{Cite web|url=https://missosopedia.com/monique-best-of-south-africa-crowned-miss-planet-international-2019/|title=Monique Best of South Africa crowned Miss Planet International 2019|date=11 March 2019|language=en|access-date=2019-03-11|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212192307/http://missosopedia.com/monique-best-of-south-africa-crowned-miss-planet-international-2019/|url-status=dead}}</ref>ម្ចាស់ជ័យលាភីបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិឆ្នាំ ២០១៩ ត្រូវបានផ្តល់កិត្តិយសជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតយុវជនដោយសភាពាណិជ្ជកម្មនៃទីក្រុងរបស់នាងហើយបានទទួលសមាជិកភាពពីសភាពាណិជ្ជកម្ម '''Seattle Latino''' ដោយសារការងារមនុស្សធម៌អន្តរជាតិរបស់នាង។<ref name=":3">{{Cite web|url=https://theperfectmiss.com/miss-planet-international-is-a-prime-pageant/|title=Miss Planet International is one of the best pageants in the world|website=The Perfect Miss|language=en|access-date=2019-12-04}}</ref> នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០២០ និង ២០២១ ដោយសារតែ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតសកលកូវីត-១៩]] MPI មិនបានរៀបចំកម្មវិធីប្រឡងនោះទេ។រហូតដល់ឆ្នាំ ២០២២ ទើប MPI បានប្រកាសពីបំណងរៀបចំកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិនៅក្នុង[[អ៊ូហ្គង់ដា|ប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា]]។បើទោះបីជាប្រទេសជាសមាជិកចំនួន ៦៨ បានចុះឈ្មោះនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២២ ក៏ដោយក៏ព្រឹត្តិការណ៍នេះមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបាននោះទេខណៈដែលប្រទេសជាច្រើនបានដកខ្លួនចេញដោយហេតុផលផ្សេងៗ។ការព្រួយបារម្ភអំពីសុខសុវត្ថិភាពនិងដោយសារការផ្ទុះឡើងនៃ[[:en:Ebola|មេរោគ Ebola]] ផងនោះបានធ្វើឲ្យបេក្ខនារីជាច្រើនបានដកខ្លួនចេញតែប៉ុន្មានថ្ងៃមុនព្រឹត្តិការណ៍នេះដែលបណ្តាលឲ្យព្រឹត្តិការណ៍ទាំងមូលមិនអាចដំណើរការបានហើយបណ្តាលឲ្យមានការចំណាយនិងការកក់ទុកលុយប្រហែល ០៥ លានដុល្លារ។ដូច្នេះហើយព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានគ្រោងទុកនៅក្នុង[[អ៊ូហ្គង់ដា|ប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា]]ត្រូវបានលុបចោលហើយកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវប្តូរមកធ្វើនៅឯ[[កម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញហើយបានរៀបចំធ្វើឡើងនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០២៣ នៅសាលមហោស្រព[[កោះពេជ្រ]]នៅក្នុង[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។<ref name=":6">{{Cite news |title=Miss Planet International 2022 Candidates Were Allegedly Deprived of Food and Accommodation in Uganda |url=https://www.preview.ph/culture/miss-planet-international-no-food-accommodation-a2227-20221116-src-cosmo?ref=home_feed_39 |work=Preview Philippines}}</ref><ref>[https://www.abs-cbn.com/life/11/13/22/miss-planet-international-postpones-pageant-to-2023 "Miss Planet International postpones pageant to 2023, to move to Cambodia"]. [[:en:ABS-CBN_News_and_Current_Affairs|ABS-CBN News and Current Affairs]] [[:en:ABS-CBN_News_and_Current_Affairs|ABS-CBN News]] [[:en:ABS-CBN_Corporation|ABS-CBN Corporation]].</ref> == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align:center" ! rowspan="2" |ឆ្នាំប្រកួត ! rowspan="2" |ម្ចាស់ម្កុដ ! colspan="6" |លំដាប់រង ! rowspan="2" |ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! rowspan="2" |ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- !ទី ០១ !ទី ០២ !ទី ០៣ !ទី ០៤ !ទី ០៥ !ទី ០៦ |- |២០២៥ | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]]<br>Sydney Marith | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]]<br>Cristina Meza | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]]<br>Amélie Gigan | {{flagicon|MUS}} [[ម៉ូរីស|ម៉ូរីស]]<br>Amanda Bransbury | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Kaho Sugiyama | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | rowspan="4" | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | ៣៣ |- | ២០២៤ | {{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]<br>Mahra Lutfi | {{Flagicon|LUX}} [[លុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]]<br>Ghada Ben Eihaj | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Panida Kernjida | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]]<br>Viktoria Oshur | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Crysthell Ramos | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]<br>Kristina Burkhan | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]]<br>Danielle Lundqvist | ៧១ |- | ២០២៣ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Worawalan Phutklang | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]]<br>Loraine Lumatelli | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]]<br>Kateryn Kim Diệp | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]<br>Angelica Briceno | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]<br>Marian Pérez | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Yumiko Nishimori | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]<br>Alina Garaeva | ៤២ |- | ២០២២ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Maria Luisa Varela | {{flagicon|ZWE}} [[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ|ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]<br>Jemima Ruth Mandemwa | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Ono Aya | {{flagicon|Vietnam}} [[វៀតណាម|យួន]]<br>Tiffany Hà | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]]<br>Katariina Juselius | {{flagicon|LVA}} [[ឡេតូនី|ឡេតូនី]]<br>Alina Safronova | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]]<br>Srey Leak Pok | ១៤ |- | ២០២១ | colspan="9" {{n/a|''កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ត្រូវបានលុបចោលដោយសារការផ្ទុះឡើងនៃ[[:en:List of Ebola outbreaks|មេរោគ Ebola]] នៅក្នុងប្រទេសជាម្ចាស់ផ្ទះ។''}} |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]<br>Monique Best | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Marisa Phonthirat | {{flagicon|MYS}} [[ម៉ាឡេស៊ី|ម៉ាឡេស៊ី]]<br>Vivian Lin | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]<br>Nicole Cano | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Krizia Nicole Apao Vargas | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]<br>Guzaliya Izmailova | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | ៣៩ |} {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%;" |+ {{nowrap|ប្រទេសឬដែនដីតាមចំនួនម្ចាស់ជ័យលាភី}} ! width="200"|ប្រទេស ឬ ដែនដី ! width="20"|ចំនួនជ័យលាភី ! width="100"|ឆ្នាំប្រកួត |- |{{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | rowspan="5" style="text-align: center;" |០១ |២០២៥ |- |{{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] |២០២៤ |- |{{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] |២០២៣ |- |{{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] |២០២២ |- |{{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] |២០១៩ |} {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |+ {{nowrap|ទ្វីបតាមចំនួនម្ចាស់ជ័យលាភី}} ! ទ្វីប ! ចំនួនជ័យលាភី ! ប្រទេស ឬ ដែនដី |- | [[អាមេរិកខាងជើង|អាមេរិកខាងជើង]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អាមេរិកខាងត្បូង|អាមេរិកខាងត្បូង]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អាស៊ី|អាស៊ី]] | style="text-align:center;" |០៤ |{{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]], {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]], {{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]], {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] |- | [[អាហ្វ្រិក|អាហ្វ្រិក]] | style="text-align:center;" |០១ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] |- | [[អូសេអានី|អូសេអានី]] | style="text-align:center;" |០ | |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២៦ | ពៅ ធីតា | | |- | ២០២៥ | ស៊ីដនី ម៉ារិទ្ធ | Winner | * Miss Best Interview * Miss Popular Vote * Miss Elegant Body |- | rowspan="2" |២០២៤ | ខន សុវណ្ណសូនីតា<br>(ជំនួសតំណែង) | Top 28 | Miss Queen of Vote |- | ដេត ស្រីនាថ<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | colspan="2" | |- | ២០២៣ | ដាំ សុភ័ក្រ្តស៊ីនឌី | Top 10 | Best National Costume |- | ២០២២ | ពក ស្រីល័ក្ខ | 6th Runner Up | Best National Costume |- | ២០២១ | ប៉ុន សុរ៉ាវត្តី | colspan="2" rowspan="2" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២០ | គ្មានបេក្ខភាព |- | ២០១៩ | រីចាន់ណាន កល្យាណ | Top 16 | Best National Costume |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == {{Commons category}} {{Subject bar|commons-search=Miss Planet International|q=yes|d=yes|d-search=Q86196156|voy=yes|voy-search=Miss Planet International=l}} *{{Official website|https://missplanetinternational.org/}} {{Authority control}} [[Category:Beauty pageants]] [[Category:International beauty pageants]] [[Category:2019 beauty pageants]] [[Category:Recurring events established in 2019]] [[Category:Beauty pageants for youth]] [[Category:Beauty pageants in Cambodia]] [[Category:Miss Planet International]] == ឯកសារយោង == 3zmn0hldgnq4tld5axk0zs085xe1kec 0 52211 335292 335173 2026-05-15T18:40:35Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335292 wikitext text/x-wiki = ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ឬ FMIS = {{Short description|Government ministry of Cambodia}} {{Infobox government agency |nativename = {{native name|km|គម្រោងប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ}} |agency_name = Financial Management Information System (FMIS) |seal = File:FMIS Logo.png|thumb|ឡូហ្គូរបស់ FMIS |seal_width = 150px |seal_caption = |formed = ២០១៤ |jurisdiction = {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] |headquarters = ទីស្តីការក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ, [[ភ្នំពេញ]], កម្ពុជា |employees = ១៨០ រូប |budget = |deputyminister1_name = ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[ហ៊ាន_សាហុីប|ហ៊ាន សាហ៊ីប]] |deputyminister1_pfo = |parent_agency = ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ |facebookpage = [https://www.facebook.com/fmis.khmer] |child2_agency = |website = [https://fmis.gov.kh/ https://fmis.gov.kh/] |footnotes = |minister1_name=ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន]]}} [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចាប់ផ្តើមធ្វើការកែទម្រង់ស្ទើគ្រប់វិស័យអាទិភាព ដើម្បីបង្កើន ពង្រីក និងពង្រឹងគុណភាពអប់រំ សុខមាលភាព គណនេយ្យភាព សង្គតិភាព សមភាព និងអភិបាលកិច្ចល្អ។ ក្នុងនោះរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដាក់ចេញជាកម្មវិធីកែទម្រង់រយៈពេលវែងជាច្រើនលើគ្រប់វិស័យ ជាពិសេសការដាក់ចេញនូវកម្មវិធីកែទម្រង់ពាក់ព័ន្ធនឹងការបង្កើនគុណភាពអភិបាលកិច្ច ឬការកែទម្រ់ងលើរចនាសម្ព័ន្ធ ឬនិយាយម្យ៉ាងទៀតថា ការកែទម្រង់ដែលមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ ដែលមានចំនួន ៥ សំខាន់ៗ គឺ[https://www.mcs.gov.kh/training2016/con-sources/training-1-2-3/10-11-%E1%9E%94%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B_%E1%9E%9F%E1%9F%86%E1%9E%A2%E1%9E%BF%E1%9E%93_%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%84%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B_%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%9A%E1%9E%BE%E1%9E%93.pdf ១.កម្មវិធីជាតិសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240721121059/https://www.mcs.gov.kh/training2016/con-sources/training-1-2-3/10-11-%E1%9E%94%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B_%E1%9E%9F%E1%9F%86%E1%9E%A2%E1%9E%BF%E1%9E%93_%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%84%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B_%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%9A%E1%9E%BE%E1%9E%93.pdf |date=2024-07-21 }}, [https://www.pfm.gov.kh/ ២.កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ] [https://www.cd-center.org/wp-content/uploads/2022/11/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%92%E1%9E%B8%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%9B%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%8E%E1%9F%88%E1%9E%86%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9F%A2%E1%9F%A0%E1%9F%A1%E1%9F%A9-%E1%9F%A2%E1%9F%A0%E1%9F%A3%E1%9F%A0.pdf ៣.កម្មវិធីជាតិកែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ] [https://pressocm.gov.kh/archives/112774 ៤.កម្មវិធីកំណែទម្រង់ច្បាប់]{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} និង[https://www.naaa.gov.kh/userfiles/image/download/1709541507156.pdf ៥.កម្មវិធីកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌]។ [https://pfm.gov.kh/171-%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%92%E1%9E%B8%E1%9E%80%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9F%8B កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250517175702/https://pfm.gov.kh/171-%25E1%259E%259F%25E1%259E%25B6%25E1%259E%259C%25E1%259E%258F%25E1%259E%25B6%25E1%259E%2593%25E1%259F%2583%25E1%259E%2580%25E1%259E%2598%25E1%259F%2592%25E1%259E%2598%25E1%259E%259C%25E1%259E%25B7%25E1%259E%2592%25E1%259E%25B8%25E1%259E%2580%25E1%259F%2582%25E1%259E%2591%25E1%259E%2598%25E1%259F%2592%25E1%259E%259A%25E1%259E%2584%25E1%259F%258B |date=2025-05-17 }} ត្រូវបានចាប់ផ្តើមតាំងពីឆ្នាំ២០០៤ មក ដែលដឹកនាំដោយគណៈកម្មាធិការដឹកនាំការកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ មានរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុជាប្រធាន។ កម្មវិធីកែទម្រង់នេះត្រូវបានកំណត់ជា ៤ ដំណាក់កាល តាំងពីការចាប់ផ្តើមដំបូង ពោលគឺត្រូវអនុវត្តរហូតដល់ឆ្នាំ២០២៥ ដើម្បីសម្រេចចក្ខុវិស័យប្រែក្លាយប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈកម្ពុជា ឆ្ពោះទៅកាន់ប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ផ្តោតលើលទ្ធផល ឬសមិទ្ធកម្ម និងវិមជ្ឈការ ស្របតាមស្តង់ដានិងឧត្តមានុវត្តន៍អន្តរជាតិ។ == សាវតារ FMIS == '''"ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ហៅកាត់ថា [https://www.facebook.com/fmis.khmer/ FMIS]"''' បានចាប់បដិសន្ធិឡើងនៅដើមឆ្នាំ ២០១៤ ដែលស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលទី២ “ការបង្កើនគណនេយ្យភាពហិរញ្ញវ​ត្ថុ” ដោយផ្ដោត​ជាសំខាន់​លើការ​​រៀបចំ ការកែលម្អ ព្រមទាំង​ការពង្រឹង​ការកត់ត្រា និងការធ្វើរបាយការណ៍​គណនេ​យ្យ​និង​ហិរញ្ញវត្ថុឱ្យ​បានកាន់​តែត្រឹ​ម​ត្រូ​​វ ច្បាស់លាស់ សុក្រឹត និងទាន់ពេលវេលា នៃកម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។<br> កាតព្វកិច្ចរបស់ FMIS គឺជួយពង្រឹងការគ្រប់គ្រងថវិកាជាតិ និងការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈប្រកបដោយគណនេយ្យភាព តម្លាភាព និងប្រសិទ្ធភាព ដូចជាការសម្រួលដល់នីតិវិធីនៃប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុឱ្យមានភាពប្រសើរឡើង ទូទាត់ជូនអ្នកផ្គត់ផ្គង់បានទាន់ពេលវេលា លើកកម្ពស់តម្លៃនៃការប្រើប្រាស់ថវិកាឱ្យអស់សក្តានុពល ផ្តល់ជូននូវព័ត៌មានហិរញ្ញវត្ថុគ្រប់គ្រាន់ និងទាន់ពេលវេលាសម្រាប់ការសម្រេចចិត្តរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនៅតាមវិស័យនីមួយៗ។ តាមរយៈនីតិវិធីអនុវត្តការងារទាំងស្រុងនៅក្នុងប្រព័ន្ធ, FMIS នឹងកាន់តែជួយពន្លឿននិងផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់មន្ត្រី ក្នុងការផ្តល់សេវាសាធារណៈជូនប្រជាពលរដ្ឋបានឆាប់រហ័ស និងទាន់ពេលវេលាបន្ថែមទៀត។ FMIS នឹងក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាសម្រាប់គ្រប់គ្រងព័ត៌មានចំណូលចំណាយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ដើម្បីប្រែក្លាយកម្ពុជាឈានទៅសម្រចបានជាប្រទេសដែលមានចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ ២០៣០ និងចំណូលកម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ ២០៥០។ [https://data.opendevelopmentcambodia.net/km/laws_record/law-on-public-financial-system/resource/50604479-5c39-43a9-b2a5-c7e70e72e251 យោងតាមច្បាប់ស្តីពីប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ] ដែលរដ្ឋសភាបានអនុម័តកាលពីថ្ងៃទី ៨ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៣ ក្នុងជំពូកទី២ មាត្រា១៣ បានចែងថា '''ការគ្រប់គ្រង ការរៀបចំ ការអនុវត្ត ការតាមដាន ការត្រួតពិនិត្យលើការអនុវត្តចំណូលនិងចំណាយថវិការដ្ឋ និងកិច្ចប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុនិងគណនេយ្យនៃថវិការដ្ឋ ព្រមទាំងការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ត្រូវប្រើប្រាស់និងឆ្លុះបញ្ចាំងក្នុងប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈតែមួយគត់។''' FMIS ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថា ជាឆ្អឹងខ្នងគន្លឹះពុំអាចខ្វះបានសម្រាប់គាំទ្រដល់កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅគ្រប់ដំណាក់កាល ក្នុងការគ្រប់គ្រង និងអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុនៅតាមអង្គភាពថវិកា ដើម្បីតម្លាភាព គណនេយ្យភាព ប្រសិទ្ធភាព និងស័ក្តសិទ្ធភាព ក្នុងការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅកម្ពុជា។ គោលបំណងនៃការអនុវត្តគម្រោង FMIS គឺដើម្បីធ្វើវិមជ្ឈការលើការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅរដ្ឋបាលថ្នាក់ជាតិ និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ព្រមទាំងពន្លឿននីតិវិធីអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ ប្រកបដោយគណនេយ្យភាព តម្លាភាព និងប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។<br> {| class="wikitable sortable" |+ ដំណាក់កាលនៃការអនុវត្តគម្រោង FMIS<br> |- ! កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ !! ឈ្មោះដំណាក់កាល !! ជំហាននៃការអនុវត្តគម្រោង FMIS !! ឆ្នាំចាប់ផ្តើម !! ឆ្នាំបញ្ចប់ |- | ដំណាក់កាលទី១ ||ភាពជឿទុកចិត្តបាននៃថវិកា || || || |- | ដំណាក់កាលទី២ ||ការបង្កើនគណនេយ្យភាពហិរញ្ញវត្ថុ || ជំហានទី១ ||២០១៤ || ២០១៦ |- | ដំណាក់កាលទី៣ || ការផ្សារភ្ជាប់ថវិកាទៅនឹងគោលនយោបាយ || ជំហានទី២ ||២០១៧ || ២០២០ |- | ដំណាក់កាលទី៤ || គណនេយ្យភាពសមិទ្ធកម្ម || ជំហានទី៣ ||២០២១ || ២០២៥ |- | ដំណាក់កាលទី៤ || គណនេយ្យភាពសមិទ្ធកម្ម || ជំហានទី៤ ||២០២៦ || ២០៣០ |}<br> ចាប់តាំងពីការអនុវត្តជំហានទី១ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន, ការដ្ឋានដែលកំពុងប្រើប្រាស់ FMIS សរុបមានចំនួន ៣១១ការដ្ឋាន, មុខងារប្រព័ន្ធដែលកំពុងដំណើរការមានចំនួន ៨មុខងារ, សន្ធានកម្មជាមួយប្រព័ន្ធខាងក្រៅមានចំនួន ១៦ប្រព័ន្ធ, របាយការណ៍ផលិតចេញពីប្រព័ន្ធសរុបមានចំនួន ៧២របាយការណ៍ និងអ្នកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធសរុបមានចំនួន ៣.៧៩៨រូប។ ជាមួយគ្នានេះ, ការប្រើប្រាស់ FMIS បានក្លាយជាកម្លាំងចលនា ក្នុងការជួយជំរុញដល់ដំណើរការ នៃការកែទម្រង់ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅកម្ពុជា ឱ្យសម្រេចបានលទ្ធផលយ៉ាងល្អប្រសើរ។ == '''មុខងាររបស់ FMIS''' == === មុខងារស្នូល === បច្ចុប្បន្ននេះ FMIS បានធ្វើដំណើរមកដល់ជំហានទី៣ (២០២១-២០២៥) ដោយពង្រីកវិសាលភាពក្នុងការប្រើប្រាស់នៅស្ទើតែគ្រប់អង្គភាពអនុវត្តហិរញ្ញវត្ថុទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រព័ន្ធទំនើបកម្មនេះ មានមុខងារចំនួន ៨ រួមមាន៖ [https://fmis.gov.kh/budget-planning មុខងាររៀបចំផែនការថវិកា] (Budget Planning), [https://fmis.gov.kh/budget-allocation មុខងារវិភាជន៍ថវិកា] (Budget Allocation), [https://fmis.gov.kh/account-receivable មុខងារគណនីត្រូវទារ] (Accounts Receivable), [https://fmis.gov.kh/purchase-order មុខងារការទិញ]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Purchasing), [https://fmis.gov.kh/full-procurement មុខងារលទ្ធកម្មពេញលេញ] (Full Procurement), [https://fmis.gov.kh/account-payable មុខងារគណនីត្រូវសង] (Accounts Payable), [https://fmis.gov.kh/cash-management មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់] (Cash Management), និង [https://fmis.gov.kh/general-ledger មុខងារសៀវភៅធំ] (General Ledger)។<br> === មុខងារផ្សេងៗ === ក្រៅពីមុខងារស្នូលដែលអនុវត្តនៅតាមក្រសួង-ស្ថាប័ន, FMIS ក៏មានមុខងារបន្ថែមផ្សេងទៀត ដែលជួយគាំទ្រលើការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផងដែរ ក្នុងនោះរួមមាន៖ '''របាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ ([https://www.indeed.com/career-advice/career-development/what-is-financial-reporting Financial Report]), មុខងារផ្ទេរសិទ្ធិនិងទទួលសិទ្ធិអនុម័តប្រតិបត្តិការ (Delegation), កម្មវិធីតាមដានស្ថានភាពប្រតិបត្តិការ (FMIS Transaction Monitoring), កម្មវិធីត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តថវិកា (FMIS Performance Monitoring), មុខងារជូនដំណឹង (Notification), និងមុខងារផ្ទេរសាច់ប្រាក់តាមអេឡិចត្រូនិច ([https://en.wikipedia.org/wiki/Electronic%20funds%20transfer EFT])។''' === FMIS Portal ជំនាន់ទី១ === [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.itd.fmisportal&hl=en FMIS Portal ជំនាន់ទី១] ត្រូវបានរៀបចំដោយលេខាធិការដ្ឋានក្រុមការងារគ្រប់គ្រងគម្រោង FMIS គឺដើម្បីបង្កើនភាពងាយស្រួលជូនទៅដល់មន្ត្រីទទួលបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុនៅរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ដែលមានទីតាំងនៅឆ្ងាយពីរតនាគារខេត្ត ដូចជា រដ្ឋបាលឃុំ និងរដ្ឋបាលស្រុកនៅតាមបណ្តាខេត្តនានា នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្នុងការទំនាក់ទំនង និងបញ្ជូនឯកសារទៅវិញទៅមក មានភាពងាយស្រួលនិងទាន់ពេលវេលាក្នុងការអនុវត្តចំណូលនិងចំណាយជាដើម។<br> បច្ចុប្បន្ន រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិទូទាំងប្រទេស មានចំនួន ១,៨៧០ការដ្ឋាន ដែលមានរដ្ឋបាលក្រុងចំនួន ៣១ រដ្ឋបាលស្រុក ចំនួន ១៦៣ រដ្ឋបាលឃុំចំនួន ១,៤១៦ និងរដ្ឋបាលសង្កាត់ចំនួន ២៦០ កំពុងប្រើប្រាស់ FMIS Portal ជំនាន់ទី១ ហើយអ្នកប្រើប្រាស់សរុបមានចំនួន ៣,៣៧២រូប ដើម្បីសម្រួលដល់ការអនុវត្តការងារហិរញ្ញវត្ថុប្រចាំថ្ងៃ។<br> FMIS Portal ជំនាន់ទី១ ត្រូវបានប្រកាសដាក់អោយប្រើប្រាស់នៅគ្រប់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ក្រោមអធិបតីភាព '''ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិតសភាចារ្យ អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ'''។ === កម្មវិធីកញ្ចក់ថវិកាតាមទូរសព្ទដៃជំនាន់ទី១ (Budget Mirror Mobile Application Version 1) === '''កម្មវិធីកញ្ចក់ថវិកា''' គឺជាកម្មវិធីរបាយការណ៍ឌីជីថលឆ្លាតវៃ ដែលនឹងក្លាយជាថ្នាលប្រមូលផ្តុំនូវទិន្នន័យឌីជីថលច្រើនប្រភេទទាំងទិន្នន័យហិរញ្ញវត្ថុ និងមិនមែនហិរញ្ញវត្ថុ ហើយបំប្លែងទិន្នន័យ ( Data Transforming) ជាទម្រង់ព័ត៌មានដែលអាចអានបាន, យល់បាន និងប្រើប្រាស់បាន សម្រាប់តាមដាន និង គ្រប់គ្រងការអនុវត្តហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ព្រមទាំងជួយដល់ការសម្រេចចិត្តជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងធុរកិច្ចរបស់ស្ថាប័ន និងរាជរដ្ឋាភិបាល។ ===== អត្ថប្រយោជន៍ចម្បងៗ៖ ===== * បង្ហាញទិន្នន័យជាការវិភាគតាមទូរសព្ទដៃ * បង្ហាញទិន្នន័យតាមចំណាត់ថ្នាក់ថវិកាសំខាន់ៗ * ផែនការថវិកា, ធានាចំណាយ, ចំណាយអនុវត្ត, សមតុល្យ * ការប្រៀបធៀបចំណាយ-ចំណូលត្រីមាស, ឆមាស និងប្រចាំឆ្នាំ === កម្មវិធីចំណាត់ថ្នាក់ថវិកា (FMIS Classification) === [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.fmwg.fmisclassificationprod&hl=en ចំណាត់ថ្នាក់ថវិកាក្នុង FMIS] ត្រូវបានរចនាឡើង ក្នុងគោលបំណងដើម្បីជួយដល់អ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងការរុករក និងយល់ដឹងអំពីរចនាសម្ព័ន្ធនិងគោលបំណងនៃប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ (FMIS) ដោយងាយស្រួល។ ជាទូទៅ ម៉ូឌុលចំណាត់ថ្នាក់នីមួយៗរួមមាន៖ លេខកូដសម្គាល់ ឈ្មោះ និងការពណ៌នាខ្លី ដែលផ្តល់ឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់នូវព័ត៌មានច្បាស់លាស់ និងងាយស្រួលប្រើប្រាស់។ '''ចំណាត់ថ្នាក់ទាំងនេះរួមមាន៖''' * ចំណាត់ថ្នាក់សេដ្ឋកិច្ច * ចំណាត់ថ្នាក់ភូមិសាស្ត្រ * ចំណាត់ថ្នាក់រដ្ឋបាល * ចំណាត់ថ្នាក់កម្មវិធី * ចំណាត់ថ្នាក់មូលនិធិ * ចំណាត់ថ្នាក់គម្រោង * ចំណាត់ថ្នាក់មុខងារ === អ៊ីនត្រាណិត (Intranet) === ក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមប្រកបដោយចក្ខុវិស័យវែងឆ្ងាយរបស់ '''ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិតសភាចារ្យ អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន''' ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញវត្ថុ និងការដឹកនាំដោយផ្ទាល់របស់ '''ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ ហ៊ាន សាហ៊ីប''' រដ្ឋលេខាធិការ, គម្រាងស្ថាបនាអ៊ីនត្រាណិត ត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តចាប់ពីថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៩ ជាផ្លូវការនៅតាមអង្គភាពប្រើប្រាស់ក្រោមឱវាទក្រសួង-ស្ថាប័ន និងអង្គភាពពាក់ព័ន្ធនានាចំនួន ១៧៧ការដ្ឋាន ដើម្បីបំពេញតម្រូវការជាក់ស្តែង រួមមាន ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ, ប្រព័ន្ធកៀរគរចំណូលពន្ធគយ និងប្រព័ន្ធកៀរគរចំណូលពន្ធដារ ជាដើម។ គម្រោងនេះ នឹងបន្តពង្រីកវិសាលភាព និងសេវានានាបន្ថែមទៀតរបស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ជូនដល់ស្ថាប័នទទួលសេវាជាមូលដ្ឋាន និងក្រសួង-ស្ថាប័នជាដៃគូ រួមទាំងប្រជាពលរដ្ឋ។ === FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី === FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី គឺជាប្រព័ន្ធទំនើបកម្ម ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់សម្រួល និងបន្ថែមភាពងាយស្រួលដល់ដំណើរការប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ តាមរយៈការកាត់បន្ថយនូវផ្ទាំងបំពេញព័ត៌មាន និងកាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញនៃប្រតិបត្តិការ ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណេត (Internet) បានដោយផ្ទាល់លើទូរសព្ទដៃ, ថេប្លេត (tablet) និងកុំព្យូទ័រយួរដៃ ជាដើម។ FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី ត្រូវបានរៀបចំឡើង ក្នុងគោលបំណងជម្រុញប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ FMIS សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ នៅតាមបណ្តារដ្ឋបាលក្រុង ស្រុក និងខណ្ឌ ក្នុងការចុះប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុជាច្រើន រួមមាន៖ ប្រតិបត្តិការស្នើសុំធានាចំណាយ ប្រតិបត្តិការការអនុវត្តកិច្ចលទ្ធកម្ម ប្រតិបត្តិការទូទាត់ចំណាយ និងការទាញយករបាយការណ៍ផ្សេងៗ តាមរយៈ ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណេត (Internet) ដោយផ្ទាល់លើទូរសព្ទដៃ, ថេប្លេត (tablet) និងកុំព្យូទ័រយួរដៃ។ អត្ថប្រយោជន៍នៃការប្រើប្រាស់ FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី៖ * បន្ថែមភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការចុះប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃ * ជំរុញប្រសិទ្ធភាពការងារ * អាចប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណេត (Internet) បាន * កាត់បន្ថយពេលវេលាក្នុងការចុះប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃ * កាត់បន្ថយនូវផ្ទាំងបំពេញព័ត៌មាននៃប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ * កាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញក្នុងការបញ្ចូលព័ត៌មាននៃប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ។<br> === កម្មវិធីអនុម័ត FMIS === កម្មវិធីអនុម័ត FMIS គឺជាកម្មវិធីដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបង្កើនប្រសិទ្ធភាព និងតម្លាភាពលើដំណើរការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ==== អត្ថប្រយោជន៍ ==== * អនុម័តបានលឿន ទោះនៅក្រៅការិយាល័យ * កាត់បន្ថយការប្រើឯកសារក្រដាស * តាមដានស្ថានភាពអនុម័តបានច្បាស់ * បង្កើនភាពតម្លាភាព និងទំនួលខុសត្រូវ<br> === កម្មវិធីប្រតិទិន FMIS === FMIS-Calendar (ប្រតិទិន អេហ្វអឹមអាយអេស) ត្រូវបានអភិវឌ្ឍដោយក្រុមការងារ FMIS ក្នុងគោលបំណងបំពេញនូវតម្រូវការប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ ដោយអាចតាមដាន កំណត់ចំណាំលើកាលបរិច្ឆេទសម្រាប់បំពេញកិច្ចការងារ និងកាលបរិច្ឆេទផ្សេងៗរួមមាន បុណ្យជាតិ ព្រឹត្តិការណ៍ ឬថ្ងៃសំខាន់ផ្ទាល់ខ្លួន។ កម្មវិធីនេះ ត្រូវរចនាឡើងជាលក្ខណៈទម្រង់អេឡិចត្រូនិកបែបទំនើបកម្ម ដោយរួមបញ្ចូលននូវព័ត៌មាន និងថ្ងៃល្អនិងថ្ងៃមិនល្អ តាមបែបហុងស៊ុយស្របតាមជំនឿ ដែលសម្រួលដល់អ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងការចងចាំ និងពិសេសទទួលព័ត៍មានពីថ្ងៃសំខាន់ៗ និងព្រឹត្តិការណ៍ពិសេសៗអំពីគម្រោង FMIS តាមរយៈសារជូនដំណឹង។ កម្មវិធីនេះអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់ប្រតិបត្តិការ iOS, Android ដោយអាច ប្រើប្រាស់បានតាមរយៈទូរសព្ទចល័ត កុំព្យូទ័រ និង ឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាផ្សេងៗ បានដោយឥតគិតថ្លៃ។<br> ==== អត្ថប្រយោជន៍របស់ប្រតិទិន មានដូចជា ==== * បង្ហាញកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃដំណើរការ FMIS * រចនាតាមបែបទំនើបកម្ម និង ហុងស៊ុយតាមជំនឿ * ជួយរៀបចំផែនការងារបានប្រសើរជាងមុន === កម្មវិធីកញ្ចក់ថវិកាជំនាន់ថ្មី === === ប្រព័ន្ធជំនួយគាំទ្រ (PK Bot) === ប្រព័ន្ធជំនួយគាំទ្រ FMIS Help Desk គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលរួមមួសម្រាប់ទទួល ចាត់ចែង និងគ្រប់គ្រងរាល់បញ្ហា សំណើ និងសំណូមពររបស់អ្នកប្រើប្រាស់ប្រាស់ FMIS និងដោះស្រាយស្របតាមប្រភេទ កម្រិត និងស្ថានភាព នៃបញ្ហាដោយធានាថា ការដោះស្រាយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព មានតម្លាភព និងការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់។<br> ប្រព័ន្ធជំនួយគាំទ្រ ជា Web Application ដែលបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងគាំទ្រអ្នកប្រើប្រាស់នៅតាមការដ្ឋាន FMIS ដែលជួយបបញ្ហាប្រឈមផ្សេងៗ ទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់ FMIS ការស្នើសុំ ឬសំណូមពរផ្សេងៗ មកកាន់ក្រុមការងារដើម្បីដោះស្រាយ។ ក្រុមការងារ បានរៀបចំឡើងដោយមានតំណរភ្ជាប់ជាមួយកម្មវិធីតេលេក្រាម ក្នុងការបង្កើតសំបុត្រ ក្នុងប្រព័ន្ធជំនួយគាំទ្រ។<br> ==== អត្ថប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ មានដូចជា ==== * អាចដាក់សំណើ ឬរាយការណ៍បញ្ហាបានភ្លាមៗ នៅពេលត្រូវការជំនួយដោះស្រាយ * ទទួលបានការឆ្លើយតបទាន់ពេលវេលា * មានការកំណត់ពេលវេលាច្បាស់លាស់ពីរយៈពេលដោះស្រាយ * អាចតាមដានស្ថានភាពសំបុត្រសំណើដែលបានស្នើ * មានប្រវត្តិក្នុងការស្នើសុំច្បាស់លាស់ * មិនពិបាកក្នុងការស្វែងរកព័ត៌មានសំណើ ឬមិនបាត់សំណើ * មានការចុះកំណត់ត្រា និងការឆ្លើយតបជាផ្លូវការ (ចំពោះសំណើជាលិខិត) * បង្កើនភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់ ដោយអាចប្រើប្រាស់បានគ្រប់ប្រភេទ Devices តាមរយៈ Web application នៅគ្រប់ទីកន្លែង និងអាចប្រើប្រាស់បាននៅពេលកំពុងប្រើប្រាស់ FMIS ព្រមទាំងពេលភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិត។ == អង្គភាពអនុវត្តគម្រោង FMIS == ==== ១. ក្រសួង-ស្ថាប័ន ==== គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥ នេះ មាន[https://opendevelopmentcambodia.net/km/topics/ministries-and-national-bodies/ ក្រសួង-ស្ថាប័នចំនួន ៣៧] បាននិងកំពុងចូលរួមអនុវត្តគម្រោង FMIS ស្ថិតនៅក្នុងជំហានទី៣ (២០២១-២០២៥)។ FMIS ត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តជាជំហានៗ ទៅតាមការដ្ឋាន ដោយផ្អែកទៅលើចំនួនមន្ត្រីទទួលបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុរបស់ក្រសួង-ស្ថាប័នសាម៉ី ដែលក្នុងនោះរួមមាន៖ អ្នកទទួលបន្ទុកបញ្ចូលប្រតិបត្តិការ អ្នកត្រួតពិនិត្យប្រតិបត្តិការ អ្នកត្រួតពិនិត្យជំនួស អ្នកអនុម័ត អ្នកអនុម័តជំនួស តាមមុខងាររៀងៗខ្លួន។<br> ក្រសួង-ស្ថាប័នខាងលើ បានចូលរួមអនុវត្តនីតិវិធីការងារតាម FMIS លើមុខងារស្នូល ដូចជា៖ មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable), មុខងារការទិញ (Purchasing), មុខងារលទ្ធកម្មពេញលេញ (Procurement), មុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation), មុខងាររៀបចំផែនការថវិកា (Budget Planning), របាយការណ៍ (Report), មុខងារផ្ទេរសិទ្ធិ និងទទួលសិទ្ធិអនុម័តប្រតិបត្តិការ (Delegation)។<br> ==== ២. រដ្ឋបាលរាជធានី-ខេត្ត ==== រដ្ឋបាលរាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥ បានចូលរួមអនុវត្តនីតិវិធីការងារប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុតាម FMIS ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២២ ដែលមានមុខងារចំនួន ៤ ក្នុងនោះរួមមាន៖ មុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation), មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable) និងមុខងារការទិញ (Purchase Order)។<br> ==== ៣. មន្ទីរសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុរាជធានី-ខេត្ត ==== [https://www.mefshv.gov.kh/171-%E1%9E%A2%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%B8%E1%9E%98%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%9A_%E1%9E%9F%E1%9E%A0%E1%9E%9C. មន្ទីរសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុរាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥] បានចូលរួមអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុតាម FMIS ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៩ មក ហើយត្រូវបានបន្តដាក់ឱ្យអនុវត្តនូវមុខងារចំនួន៥ ក្នុងនោះរួមមាន មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារសៀវភៅធំ (General Ledger), មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់ (Cash Management), មុខងារការទិញ (Purchase Order), និងមុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation)។<br> ==== ៤. គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាល ==== បច្ចុប្បន្ននេះ [https://www.fmis.gov.kh/five-new-public-administration-institutions-will-soon-be-involved-in-the-implementation-of-fmis-financial-procedures/ គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលចំនួន ៩]{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} បានចូលរួមអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុតាម FMIS ក្នុងនោះគ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលចំនួន ៤ បានចាប់ផ្តើមអនុវត្តនៅឆ្នាំ២០២៣ រួមមាន៖ មជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះធុរកិច្ចថ្មីតេជោ, វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា, រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា។ គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលចំនួន ៥ បន្ថែមថ្មី បានចាប់ផ្តើមអនុវត្តនៅឆ្នាំ២០២៥ រួមមាន៖ ១. សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម, ២. សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្រ្តនិងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច, ៣. សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្រ្តសុខាភិបាល, ៤. សាកលវិទ្យាល័យជាតិបាត់ដំបង និង៥. វិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ។ គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលទាំង ៩ នេះ ត្រូវអនុវត្តមុខងារចម្បងចំនួន ៦ រួមមាន៖ មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable), មុខងារសៀវភៅធំ (General Ledger), មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់ (Cash Management), មុខងារការទិញ (Purchase Order), មុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation), របាយការណ៍ (Report), មុខងារផ្ទេរសិទ្ធិ និងទទួលសិទ្ធិអនុម័តប្រតិបត្តិការ (Delegation)។<br> ==== ៥. រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌ ==== រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌចំនួន ៤៤ ត្រូវបានប្រកាសដាក់ឱ្យអនុវត្តគម្រោង FMIS នៅត្រីមាសទី១ ឆ្នាំ២០២៤ ក្រោមអធិបតីភាព [[ហ៊ុន_ម៉ាណែត|សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្នុងនោះមាន៖ រដ្ឋបាលក្រុងទាំង ២៨, រដ្ឋបាលស្រុកខ្សាច់កណ្តាល, រដ្ឋបាលស្រុកមុខកំពូល និងរដ្ឋបាលខណ្ឌទាំង ១៤ នៅរាជធានីភ្នំពេញ។ រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌទាំង ៤៤ នេះ ត្រូវអនុវត្តមុខងារចម្បងចំនួន ៣ ដោយអនុវត្តនីតិវិធីការងារតាម FMIS ទាំងស្រុង មានដូចជា មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារការទិញ (Purchase Order), និងមុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation)។<br> នៅក្នុងត្រីមាសទី៤ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុកចំនួន ៥១ បន្ថែមថ្មី នឹងចូលរួមអនុវត្តនីតិវិធីចំណាយថវិកាចរន្តតាម FMIS ទាំងស្រុងតាមមុខសញ្ញាតាម FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី មានដូចជា៖ '''នីតិវិធីស្នើសុំធានាចំណាយកិច្ចលទ្ធកម្ម, នីតិវិធីស្នើសុំធានាចំណាយមិនមែនកិច្ចលទ្ធកម្ម និង គ្រប់មុខសញ្ញាអាណត្តិទូទាត់''' នៅរដ្ឋបាលក្រុងចំនួន ៥ និងរដ្ឋបាលស្រុកចំនួន ៤៦ នៃខេត្តចំនួន ៦ រួមមាន៖ ១. រដ្ឋបាលខេត្តកណ្តាល៖ ក្រុងចំនួន ២ និងស្រុកចំនួន ៨, ២. រដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ស្ពឺ៖ ក្រុងចំនួន ១ និងស្រុកចំនួន ៧, ៣. រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប៖ ក្រុងចំនួន ១ និងស្រុកចំនួន ១១, ៤. រដ្ឋបាលខេត្តព្រះសីហនុ៖ ក្រុងចំនួន ១, ៥. រដ្ឋបាលខេត្តព្រៃវែង៖ ស្រុកចំនួន ១២ និង៦. រដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ធំ៖ ស្រុកចំនួន ៨។<br> ==== ៦. រតនាគាររាជធានី-ខេត្ត ==== [https://www.facebook.com/fmis.khmer/posts/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%BE%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%BC%E1%9E%9A-%E1%9 រតនាគាររាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥] បានចូលរួមអនុវត្តទៅលើមុខងារចំនួន ៦ រួមមាន៖ មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable), មុខងារសៀវភៅធំ (General Ledger), មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់ (Cash Management), មុខងារការទិញ (Purchase Order), និងមុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation)។<br> ==== ៧. មន្ទីរអប់រំ យុវជន និងកីឡារាជធានី-ខេត្ត ==== [https://moeys.gov.kh/kh/organization-structure/ មន្ទីរអប់រំ យុវជន និងកីឡារាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250620123705/https://moeys.gov.kh/kh/organization-structure |date=2025-06-20 }} នឹងចាប់ផ្តើមអនុវត្តជាផ្លូវការ នៅដើមឆ្នាំ២០២៦ ខាងមុខនេះ ដែលត្រូវផ្សាភ្ជាប់ជាមួយការអនុវត្តនីតិវិធីតាមប្រព័ន្ធទាំងស្រុង សម្រាប់នីតិវិធីចំណាយលើការបើកផ្តល់បៀវត្សនិងចំណាយលើបន្ទុកបុគ្គលិកផ្សេងៗ ដែលមានគោលរបបកំណត់ច្បាស់លាស់, នីតិវិធីចំណាយទូទាត់ត្រង់ដែលមានហានិភ័យកម្រិតទាប, នីតិវិធីចំណាយថវិកាចរន្ត, និងនីតិវិធីបង្កើតឬកែសម្រួលរជ្ជទេយ្យបុរេប្រទាននិងចលនាឥណទានថវិកាចរន្ត ដើម្បីសម្រួលដល់ការធ្វើប្រតិបត្តិការដែលបានអនុវត្តនៅក្រៅប្រព័ន្ធ និង មាននីតិវិធីស្មុគស្មាញជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ឯកសារក្រដាស។<br> ==== បណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គមនានា ==== <br> 1. គេហទំព័រផ្លូវការ ៖ https://fmis.gov.kh/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250503043137/https://www.fmis.gov.kh/ |date=2025-05-03 }}<br> 2. បណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុក ៖ https://www.facebook.com/fmis.khmer/<br> 3. តេលេក្រាម ៖ https://t.me/FMIS_CAMBODIANEWS<br> 4. យូធូប ៖ https://www.youtube.com/@FMISCambodia ==== ឯកសារយោង ==== <br> 1. [[:en:Aun Pornmoniroth|His Excellency Dr. Aun Pornmoniroth]], Deputy Prime Minister and Minister of Economy and Finance and the Leading Sponsor of FMIS<br> 2. [[:en:Hean Sahib|His Excellency Dr. Hean Sahib]], Secretary of State of the Ministry of Economy and Finance and Chairman of the FMIS Working Group<br> 3. [https://www.coj.gov.kh/wp-content/uploads/2023/03/0323-001.pdf ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈឆ្នាំ ២០២៣] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508100824/https://www.coj.gov.kh/wp-content/uploads/2023/03/0323-001.pdf |date=2025-05-08 }}<br> 4. [https://pfm.gov.kh/document/publication/2022-12-08/Vision%20and%20Strategy%20on%203%20Plus%201%20Reforms%20Harmonization%20of%20Royal%20Government%20of%20Cambodia.pdf ចក្ខុវិស័យ និង យុទ្ធសាស្ត្រស្តីពី សុខដុមនីយកម្មការកែទម្រង់ ៣ បូក ១] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508093418/https://pfm.gov.kh/document/publication/2022-12-08/Vision%2520and%2520Strategy%2520on%25203%2520Plus%25201%2520Reforms%2520Harmonization%2520of%2520Royal%2520Government%2520of%2520Cambodia.pdf |date=2025-05-08 }}<br> 5. ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ (MEF Cambodia)៖ https://en.wikipedia.org/wiki/Ministry_of_Economy_and_Finance_(Cambodia)<br> 6. គេហទំព័រផ្លូវការរបស់គម្រោង FMIS៖ https://fmis.gov.kh/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250503043137/https://www.fmis.gov.kh/ |date=2025-05-03 }}<br> 7. អំពីគម្រោង FMIS៖ https://fmis.gov.kh/about-fmis/{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br> 8. ក្រុមការងារ FMWG(https://fmis.gov.kh/storage/filepdf/212.pdf{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br> 9. កម្មវិធីជាតិសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ៖ https://data.opendevelopmentcambodia.net/km/library_record/national-program-on-sub-national-democratic-development-phase-2-2021-2030/resource/3f405840-b056-4674-b943-bc17d7abc95a<br> 10. Fresh News Asia: [https://fna.asia/eaa81b9 មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់៖ រាជរដ្ឋាភិបាលនឹងឈានដល់ ការគ្រប់គ្រងថវិកាជាតិ បានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព មានតម្លាភាពជាលំដាប់ តាមរយៈការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល]<br> 11. Fresh News Asia: [https://fna.asia/be3ca37 មន្ដ្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ស្នើឱ្យគណៈប្រតិភូអ៊ុយក្រែន បន្តសិក្សាស៊ីជម្រៅលើលទ្ធភាពនៃការជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ឱ្យកាន់តែជិតស្និទ្ធ រវាងប្រទេសទាំងពីរ]<br> 12. Fresh News Asia: [https://freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/346233-2024-06-25-15-11-16.html មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់៖ ការអនុវត្ត និងពង្រីកការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ពីថ្នាក់ជាតិដល់ថ្នាក់ក្រោមជាតិ ជាកត្តាគន្លឹះជួយកម្ពុជា សម្រេចចក្ខុវិស័យកែទម្រង់ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ]<br> 13. Fresh News Asia: [https://freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/343380-2024-06-04-04-09-32.html ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការបញ្រ្ជាបការយល់ដឹងលើ «ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈតាម FMIS ជូនអង្គភាពថវិកាអាណាប័កផ្ទេរសិទ្ធិពេញលេញនៃក្រសួង-ស្ថាប័នចំនួន១១»]<br> 14. Fresh News Asia: [https://freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/331692-2024-03-07-10-06-29.html ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ រៀបចំកម្មវិធីបញ្ជ្រាបការយល់ដឹង ស្តីពីនីតិវិធីចំណាយ និងចលនាឥណទានថវិកាចរន្តតាម FMIS ទាំងស្រុង ជូនក្រសួង-ស្ថាប័នចំនួន១០បន្ថែម]<br> 15. FMIS Cambodia News: [https://fmis.gov.kh/building-a-modern-budget-system-that-responds-to-international-best-practices-cannot-be-achieved-without-the-use-of-digital-technology-systems-as-support/ ការកសាងប្រព័ន្ធថវិកាទំនើបដែលឆ្លើយតបទៅនឹងឧត្តមានុវត្តន៍អន្តរជាតិនឹងមិនអាចសម្រេចទៅបាននោះទេ ដរាបណាមិនមានការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលជាជំនួយ]{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br> 16. FMIS Cambodia News: [https://fmis.gov.kh/awareness-program-on-the-use-of-fmis-core-functions-and-new-generation-fmis-portal-for-51-additional-municipal-district-administrations កម្មវិធីបញ្រ្ជាបការយល់ដឹងស្តីពីការប្រើប្រាស់មុខងារស្នូល FMIS និង FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី សម្រាប់រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក ចំនួន ៥១បន្ថែមថ្មី]{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} b3lxip96e3as1tatdj15bkxf3ui9lwf 0 52700 335359 325107 2026-05-16T11:04:35Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335359 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Man_says_amen_Machzor_Luzzatto.png|រូបភាពតូច|បុរសម្នាក់ ពាក់មួកជនជាតិយូដា និយាយថា "អាម៉ែន" ទៅកាន់ ''Hayyom te'ametzenu [ គាត់ ]'' នៅគែមនៃ ''Mahzor Luzzatto [ គាត់ ; fr ]'' ច។ ៨៦ វ ''.'' អ័ប្រាហាំ, គ. ស ១៣០០។ <ref>{{Cite web |title=The Luzzatto High Holiday Mahzor, Southern Germany: Late 13th-Early 14th Century |url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2021/the-luzzatto-high-holiday-mahzor-a-magnificent-illuminated-ashkenazic-prayer-book/the-luzzatto-high-holiday-mahzor-southern-germany |access-date=2025-03-09 |website=Sotheby's}}</ref>]] '''''អាម៉ែន''''' {{Efn|{{langx|he|אָמֵן|ʾāmēn}}{{pb}}{{langx|grc|ἀμήν|amḗn}}{{pb}}{{langx|syc|ܐܡܝܢ|'amīn}}<ref>{{Cite dictionary|last=Smith|first=Robert Payne |url=https://sedra.bethmardutho.org/lexeme/get/162|dictionary=Thesaurus Syriacus|publisher=Clarendon|year=1879|page=118|script-entry=syc:ܐܡܝܢ |via=Beth Mardutho: The Syriac Institute}}</ref>{{pb}}{{langx|ar|آمين|ʾāmīn}}}} គឺជាសេចក្តីប្រកាសរបស់ សាសនាអ័ប្រាហាំ អំពីការបញ្ជាក់ <ref name="ety" /> ដែលត្រូវបានរកឃើញដំបូងនៅក្នុង ព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ ហើយក្រោយមកត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង គម្ពីរសញ្ញាថ្មី ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​នៅ​ក្នុង​ការ​ប្រតិបត្តិ​របស់​សាសន៍​យូដា គ្រិស្តសាសនិក និង​សាសនា​ឥស្លាម ជា​ពាក្យ​បញ្ចប់ ឬ​ជា​ការ​ឆ្លើយ​តប​នឹង [[អធិដ្ឋាន|​ការ​អធិស្ឋាន]] ។ <ref name="ety" /> ''អាម៉ែន'' មានន័យថា "ប្រាកដហើយ", "ត្រឹមត្រូវហើយ", "ពិតមែនហើយ" និង "ដូចច្នេះហើយ" ។ វាក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈទូទៅផងដែរ ដើម្បីបង្ហាញពីកិច្ចព្រមព្រៀងដ៏រឹងមាំ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == ''អាម៉ែន'' គឺជាពាក្យដែលមានដើមកំណើត ជាភាសាហេព្រើរព្រះគម្ពីរ ។ វាលេចឡើងជាច្រើនដងនៅក្នុង ព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ ជាការឆ្លើយតបដែលបញ្ជាក់ ជាពិសេសការធ្វើតាមពរជ័យ។ ឫស triconsonantal មូលដ្ឋាន [https://en.wiktionary.org/wiki/א־מ־ן#Hebrew][[wiktionary:א־מ־ן#Hebrew|א-מ-נ]], ដែលមកពីពាក្យនេះ គឺជារឿងធម្មតាសម្រាប់ភាសាមួយចំនួននៅក្នុង សាខា Semitic នៃ ភាសា Afroasiatic រួមទាំង [[ភាសាអារ៉ាម|ភាសា អារ៉ាមិក ព្រះគម្ពីរ]] ។ អត្ថន័យនៃឫសគល់នៅក្នុងភាសាហេព្រើរ រួមមាន ''ភាពរឹងមាំ ឬបញ្ជាក់ ដែលអាចទុកចិត្តបាន ឬអាចទុកចិត្តបាន ស្មោះត្រង់ មានជំនឿ ជឿ។'' ពាក្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​ចូល​ជា​ភាសា​ក្រិច​ពី​សាសនា​យូដា​នៃ ​សាសនាចក្រ​ដំបូង ។ <ref name="JE">{{Cite encyclopedia|url=http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1383&letter=A&search=Amen|title=Amen|archivedate=16 February 2008}}</ref> មកពីភាសាក្រិច ''អាម៉ែន'' បានបញ្ចូលភាសាអឺរ៉ុបផ្សេងទៀត។ យោងតាមវចនានុក្រមស្តង់ដារនៃពាក្យអង់គ្លេស ''អាម៉ែន'' បានឆ្លងពីភាសាក្រិចទៅជា ឡាតាំងចុង ហើយបន្ទាប់មកទៅជាភាសាអង់គ្លេស។ ពីភាសាហេព្រើរ ពាក្យនេះក្រោយមកត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងវាក្យសព្ទសាសនា [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]] ហើយ បានកម្រិត ទៅជាឫសអារ៉ាប់ {{Lang|ar|أ م ن}}, <ref>{{Cite web |title=Language Log » Amen |url=https://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=56698 |access-date=2024-07-13}}</ref> ដែលមានអត្ថន័យស្រដៀងនឹងភាសាហេព្រើរ។ ការបញ្ឆិតបញ្ឆៀងកើតឡើងនៅក្នុងវចនានុក្រមគ្រិស្តបរិស័ទ និងឥស្លាម ដែលជាទូទៅនៅក្នុងការអធិស្ឋាន ក៏ដូចជាខាងលោកិយ ទោះបីជាមិនសូវមានជាទូទៅក៏ដោយ ដូច្នេះដើម្បីបញ្ជាក់ពីការបញ្ជាក់ពេញលេញ ឬការគោរព។ នៅក្នុងអត្ថបទសាសនា វាកើតឡើងនៅក្នុងការបកប្រែភាសាអារ៉ាប់នៃព្រះគម្ពីរ ហើយបន្ទាប់ពីការសូត្រ ជំពូកទី 1 នៃគម្ពីគូរ៉ាជាប្រពៃណី ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងការអង្វរខាងសាសនា។ ពេញនិយមក្នុងចំណោម អ្នកទ្រឹស្ដី មួយចំនួន <ref>{{Cite web |title=Collation of Theosophical Glossaries – Amen |url=http://www.theosophy-nw.org/theosnw/ctg/am-an.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080315181624/http://www.theosophy-nw.org/theosnw/ctg/am-an.htm |archive-date=15 March 2008 |access-date=2008-03-12}}</ref> អ្នកគាំទ្រទ្រឹស្តី Afrocentric នៃប្រវត្តិសាស្ត្រ <ref>{{Cite web |date=14 July 2017 |title=Origin of Amen. |url=https://panafricanrevoluntionmovement.wordpress.com/2017/07/14/origin-of-amen/ |access-date=2019-06-28}}</ref> និងអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់នៃ សាសនាគ្រឹស្ត Esoteric <ref>{{Cite web |date=15 December 2005 |title=Amen |url=http://www.iahushua.com/ST-RP/church.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206132401/http://www.iahushua.com/ST-RP/church.htm |archive-date=6 February 2008 |access-date=2008-03-13 |publisher=The Assembly of IaHUShUA MaShIaChaH |archivedate=6 កុម្ភៈ 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080206132401/http://www.iahushua.com/ST-RP/church.htm }}</ref> គឺជា ការស្មានថា ''អាម៉ែន'' គឺជាប្រភពនៃឈ្មោះរបស់ព្រះអេហ្ស៊ីប អាម៉ុន (ដែលជួនកាលសរសេរថា អាម៉ែន)។ អ្នកកាន់សាសនាភាគខាងកើតមួយចំនួនជឿថា ''អាម៉ែន'' មានឫសគល់ជាមួយនឹងពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] ហិណ្ឌូ ''ឱម'' ។ <ref>Sri H.W.L Poonja, 'The Truth is', Published by Samuel Weiser, 2000, {{ISBN|1-57863-175-0}}</ref> <ref>[] {{Cite web |title=The Mantra OM &#124; Mandala Yoga Ashram |url=http://www.mandalayoga.net/content/mantra-om |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222171119/http://www.mandalayoga.net/content/mantra-om |archive-date=22 December 2015 |access-date=29 July 2015 |archivedate=22 ធ្នូ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222171119/http://www.mandalayoga.net/content/mantra-om }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hindu Culture – Omkar and Swastika |url=http://www.hindubooks.org/sudheer_birodkar/hindu_history/omkar.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906211023/http://www.hindubooks.org/sudheer_birodkar/hindu_history/omkar.html |archive-date=6 September 2015 |access-date=2 September 2015 |website=hindubooks.org |archivedate=6 កញ្ញា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150906211023/http://www.hindubooks.org/sudheer_birodkar/hindu_history/omkar.html }}</ref> អក្សរសាស្ត្រខាងក្រៅបែបនេះមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងការងារយោងតាមនិតិវិធីស្តង់ដារទេ។ ពាក្យ​ភាសា​ហេព្រើរ​ដូច​ដែល​បាន​កត់​សម្គាល់​ខាង​លើ ចាប់​ផ្ដើម​ដោយ aleph ខណៈ​ដែល​ឈ្មោះ​អេហ្ស៊ីប​ចាប់​ផ្ដើម​ដោយ យោធ ។ === ព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ === ពាក្យនេះកើតឡើងនៅក្នុង ព្រះគម្ពីរហេព្រើរ ៣០ ដង; នៅក្នុងចោទិយកថាតែម្ដង ១២ ដងចាប់ផ្តើមនៅម៉ោង ២៧:១៥ ។ ឃ្លាថេរ 'អាម៉ែន អាម៉ែន' ត្រូវបានគេឃើញប្រាំដង។—ទំនុកដំកើង ៤១:១៣; ៧២:១៩; ៨៩:៥២; ជនគណនា ៥:២២; នេហេមា ៨:៦ ។ វាត្រូវបានបកប្រែជា 'សេចក្តីពិត' ពីរដងនៅក្នុងអេសាយ ៦៥:១៦ ។ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​គម្ពីរ​បី​យ៉ាង​ខុស​គ្នា​អំពី ''​អាម៉ែន'' ​អាច​ត្រូវ​បាន​កត់​សម្គាល់៖ # ''អាម៉ែន'' ​ដំបូង ដោយ​យោង​ទៅ​លើ​ពាក្យ​សម្ដី​របស់​អ្នក​និយាយ​ម្នាក់​ទៀត និង​ការ​ណែនាំ​ប្រយោគ​ដែល​បញ្ជាក់​ឧទាហរណ៍ ពង្សាវតារក្សត្រ ​ទី ១ ១:៣៦។ # ''អាម៉ែន'' ​ដែល​បាន​ផ្ដាច់ ដោយ​សំដៅ​ម្ដង​ទៀត​ទៅ​លើ​ពាក្យ​សម្ដី​របស់​អ្នក​និយាយ​ម្នាក់​ទៀត ប៉ុន្តែ​ដោយ​គ្មាន​ប្រយោគ​ដែល​បញ្ជាក់​បន្ថែម ឧ. នេហេមា ៥:១៣។ <ref name="ce" /> # ''អាម៉ែន'' ចុងក្រោយ ដោយគ្មានការផ្លាស់ប្តូរអ្នកនិយាយ ដូចនៅក្នុងការជាវផ្នែកបីដំបូងនៃ ទំនុកតម្កើង ។ <ref name="ce" /> === គម្ពីរសញ្ញាថ្មី === [[ឯកសារ:The_Sermon_on_the_Mount_(Owen_Jones;_p._31).png|រូបភាពតូច|លម្អ "អាម៉ែន" ពី 1845 បំភ្លឺ ''ធម្មទាននៅលើភ្នំ'' រចនាដោយ Owen Jones ។]] នៅក្នុងគម្ពីរសញ្ញាថ្មី ពាក្យក្រិកἀμήνត្រូវបានប្រើជាការបង្ហាញនៃសេចក្តីជំនឿ ឬជាផ្នែកនៃរូបមន្តសាសនា។ វាក៏អាចលេចឡើងជាពាក្យណែនាំ ជាពិសេសនៅក្នុងពាក្យរបស់ព្រះយេស៊ូវ។ មិនដូច ''អាម៉ែន'' ដំបូងជាភាសាហេព្រើរ ដែលសំដៅទៅលើអ្វីដែលបាននិយាយរួចមកហើយ វាត្រូវបានប្រើដោយព្រះយេស៊ូវដើម្បីបញ្ជាក់នូវអ្វីដែលទ្រង់នឹងនិយាយ (ἀμὴν λέγω "ពិតជាខ្ញុំប្រាប់អ្នក") <ref>{{Cite web |title=Strong's Greek: 281. ἀμήν (amen) -- truly |url=https://biblehub.com/greek/281.htm |access-date=2021-01-06 |website=biblehub.com}}</ref> ដែលជាឧបករណ៍វោហាសាស្ត្រដែលមិនមានភាពស្របគ្នានៅក្នុងការអនុវត្តរបស់ជនជាតិយូដាសហសម័យ។ <ref name="Amen">{{Cite encyclopedia|title=Amen|year=2008|url=https://www.britannica.com/eb/article-9006072/amen}}</ref> រ៉េម៉ុន ប្រោន និយាយថា ការប្រើការចងចាំដ៏ពិសេស និងពិតប្រាកដរបស់ព្រះយេស៊ូវនៃអាម៉ែន នៅក្នុងដំណឹងល្អទីបួន គឺជាការបញ្ជាក់ថា អ្វីដែលគាត់ហៀបនឹងនិយាយ គឺជាបន្ទរពីព្រះវរបិតា។ ពាក្យនេះកើតឡើង ៥២ ដងនៅក្នុង សៀវភៅដំណឹងល្អ ; ដំណឹងល្អរបស់យ៉ូហាន មាន២៥ == ការប្រើប្រាស់រួម == === សាសនាយូដា === ទោះបីជាអាម៉ែន នៅក្នុងសាសនាយូដា ត្រូវបានគេប្រើជាទូទៅជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការប្រសិទ្ធពរក៏ដោយ វាក៏ត្រូវបានគេប្រើជាញឹកញាប់ដោយអ្នកនិយាយភាសាហេព្រើរជាការបញ្ជាក់នៃទម្រង់ផ្សេងទៀតនៃការប្រកាស (រួមទាំងនៅខាងក្រៅបរិបទសាសនា)។ ជនជាតិយូដាជាធម្មតាប្រើការបញ្ចេញសំឡេងភាសាហេព្រើរនៃពាក្យ៖ /ɑː ˈ m ɛ n / {{Respell|ah|MEN|'}} (អ៊ីស្រាអែល និង Sephardi ) ឬ /ɔː ˈ m eɪ n / {{Respell|aw|MAYN|'}} ( Ashkenazi ) ។ === គ្រិស្តសាសនា === ការប្រើពាក្យ "អាម៉ែន" ជាទូទៅត្រូវបានអនុម័តនៅក្នុងការគោរពប្រណិប័តន៍ជាគ្រិស្តបរិស័ទជាពាក្យបញ្ចប់ សម្រាប់ការអធិស្ឋាន និងទំនុកតម្កើង និងជាការបង្ហាញនៃកិច្ចព្រមព្រៀងដ៏រឹងមាំ។ <ref name="Amen"/> ការប្រើប្រាស់ពាក្យ liturgical នៅក្នុងសម័យសាវកត្រូវបានបញ្ជាក់ (១កូរិនថូស ១៤:១៦ <ref name="eastonsbibledictionary.com">{{Cite web |title=Bible Dictionary: Amen |url=http://eastonsbibledictionary.com/a/amen.htm |access-date=2 September 2015 |website=eastonsbibledictionary.com |archivedate=27 កុម្ភៈ 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227141352/http://eastonsbibledictionary.com/a/amen.htm |url-status=dead }}</ref> ) ហើយ Justin Martyr (c. 150) ពិពណ៌នាអំពីក្រុមជំនុំថាជាការឆ្លើយតប "អាម៉ែន" ចំពោះការទទួលពរបន្ទាប់ពីការប្រារព្ធពិធីបុណ្យ Eucharist ។ <ref name="EB1911" /> ការណែនាំរបស់វាទៅក្នុងរូបមន្តបុណ្យជ្រមុជទឹក (នៅក្នុងព្រះវិហារគ្រិស្តអូស្សូដក់ខាងកើត វាត្រូវបានប្រកាសតាមឈ្មោះរបស់មនុស្សម្នាក់ៗនៃព្រះត្រីឯក) គឺប្រហែលជានៅពេលក្រោយ។ <ref name="EB1911" /> នៅ​ក្នុង អេសាយ ៦៥:១៦ កំណែ​ដែល​មាន​សិទ្ធិ​មាន «ព្រះ​នៃ​សេចក្ដី​ពិត» («ព្រះ​នៃ​អាម៉ែន» ជា​ភាសា [[ភាសាហេប្រឺ|​ហេព្រើរ]] )។ ព្រះយេស៊ូវ​តែងតែ​ប្រើ​អាម៉ែន​ដើម្បី​សង្កត់ធ្ងន់​លើ​ពាក្យ​របស់​ទ្រង់ (​បកប្រែ​ថា «​ពិតប្រាកដ​» ឬ «​ពិតប្រាកដ​»​) ។ នៅ​ក្នុង​ដំណឹងល្អ​របស់​យ៉ូហាន វា​ត្រូវ​បាន​និយាយ​ម្ដង​ទៀត​ថា «ពិត​ប្រាកដ» (ឬ «ពិត​ប្រាកដ»)។ អាម៉ែន​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​សម្បថ​ដែរ (ជនគណនា ៥:២២; ចោទិយកថា ២៧:១៥–២៦; នេហេមា ៥:១៣; ៨:៦; ១របាក្សត្រ ១៦:៣៦)។ <ref name="eastonsbibledictionary.com"/> នៅក្នុង ព្រះវិហារ គ្រិស្តសាសនាមួយចំនួន "ជ្រុងអាម៉ែន" ឬ "ផ្នែកអាម៉ែន" គឺជាក្រុមរងណាមួយនៃក្រុមជំនុំដែលទំនងជាហៅថា "អាម៉ែន!" ក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងចំណុចនៅក្នុង ធម្មទេសនា របស់គ្រូគង្វាល។ <ref>{{Cite journal|last=Hovda|first=Robert W.|date=1983|title=The amen corner|journal=Worship|volume=57|issue=2|pages=150–156}}</ref> ជាការប្រៀបធៀប ពាក្យនេះអាចសំដៅទៅលើក្រុមអ្នកនិយមប្រពៃណីដ៏ស្មោះស្ម័គ្រ ឬអ្នកគាំទ្រឥស្សរជនដែលមានអំណាច។ ពាក្យ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ឈ្មោះ​កន្លែង និង​ជា​ចំណង​ជើង​សម្រាប់​ស្នាដៃ​តន្ត្រី និង​អក្សរសាស្ត្រ ។ សូមមើល ''Amen Corner'' ។ === ឥស្លាម === [[ឯកសារ:Ameen.gif|រូបភាពតូច|អាមីន ជា [[ភាសាអារ៉ាប់]] ។]] ''អាមីន'' ( آمين ) គឺជាទម្រង់អារ៉ាប់នៃ ''អាម៉ែន'' ។ នៅក្នុងសាសនាឥស្លាម វាត្រូវបានគេប្រើជាមួយនឹងអត្ថន័យដូចគ្នានឹងសាសនាយូដា និងសាសនាគ្រឹស្ត។ នៅពេលបញ្ចប់ការអធិស្ឋាន ជាពិសេសបន្ទាប់ពី ការអង្វរ ( du'a ) ឬសូត្រ Surah Al Fatiha ដំបូងនៃ [[គម្ពី គួរអាន|គួរអាន]] ដូចនៅក្នុង [[អធិដ្ឋាន|ការអធិស្ឋាន]] ( [[ការសឡាត|Salat]] ) និងជាការយល់ព្រមចំពោះការអធិស្ឋានរបស់អ្នកដទៃ។ <ref>{{Cite book|last=Hastings|first=James|author-link=James Hastings|title=A Dictionary of Christ and the Gospels: Volume I|publisher=The Minerva Group, Inc.|year=2004|page=52}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Glassé|first=Cyril|title=The New Encyclopedia of Islam|publisher=Stacey International|year=2003|page=48|url=https://books.google.com/books?id=focLrox-frUC&pg=PA48|isbn=978-0759101906}}</ref> វចនានុក្រមភាសាអារ៉ាប់ កំណត់និយមន័យ ''អាមីន'' ជា នាមកិរិយា សំខាន់ ដែលអត្ថន័យគឺ ''ចម្លើយ'' ឬ ''ការឆ្លើយតប'' (មានន័យថា អង្វរដល់ព្រះ ឲ្យអធិស្ឋាន)។ ពាក្យនេះត្រូវបានខ្ចីពីភាសាហេព្រើរទៅជាភាសាអារ៉ាប់នៅក្នុងបរិបទនេះតែប៉ុណ្ណោះ ដូច្នេះវាត្រូវបានគេប្រើយ៉ាងតឹងរ៉ឹងនៅក្នុងភាសាអារ៉ាប់ជា ''អាម៉ែន'' ចុងក្រោយដើម្បីបញ្ចប់ការអង្វរ ឬដើម្បីប្រកាសការបញ្ជាក់ ហើយមិនមានការប្រើប្រាស់ ''អាម៉ែន'' ដំបូងជាមួយនឹងអត្ថន័យ ''ពិតប្រាកដ'' ឬ ''ពិតប្រាកដ'' ដូចដែលបានរកឃើញនៅក្នុងវេយ្យាករណ៍ភាសាហេព្រើរដើមរបស់ពាក្យនោះទេ។ == កំណត់ចំណាំ == == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] ailv71wfotfoumyuh6h2pcioquiiiio 0 53415 335282 335277 2026-05-15T12:31:20Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ដែនដីក្រៅប្រទេស */ 335282 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទ្វីប |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | អឺរ៉ុប |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_FLNKS.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] |- | | | | |- | | | | |- | colspan="4" |​ {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] |- |​ [[សាន់តា គ្រូស ដឺ តេណេរីហ្វ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & នីតិបញ្ញត្តិ)'', [[ឡាស ប៉ាល់ម៉ាស ដឺ ហ្គ្រែន កាណារីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | [[ប្រជុំកោះកាណារី]] | | |- |​ [[ប៉ាល់ម៉ា]] | [[ប្រជុំកោះបាឡារីក]] | [[File:Flag_of_the_Balearic_Islands.svg|border|center|x40px]] |​ អឺរ៉ុប |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | អឺរ៉ុប |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] |​​ អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] |​ អាហ្វ្រិក |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == 31jv50mhwuzpgt9j2hq9m2mulordlzh 335283 335282 2026-05-15T12:42:43Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ដែនដីក្រៅប្រទេស */ 335283 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទ្វីប |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | អឺរ៉ុប |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_FLNKS.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] |- | | | | |- | | | | |- | colspan="4" |​ {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] |- |​ [[សាន់តា គ្រូស ដឺ តេណេរីហ្វ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & នីតិបញ្ញត្តិ)'', [[ឡាស ប៉ាល់ម៉ាស ដឺ ហ្គ្រែន កាណារីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | [[ប្រជុំកោះកាណារី]] | [[File:Flag_of_Canary_Islands,_version.svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- |​ [[ប៉ាល់ម៉ា]] | [[ប្រជុំកោះបាឡារីក]] | [[File:Flag_of_the_Balearic_Islands.svg|border|center|x40px]] |​ អឺរ៉ុប |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | អឺរ៉ុប |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] |​​ អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] |​ អាហ្វ្រិក |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == hvp0z8msybfh25lf8jxts2dqlj1orqs 335284 335283 2026-05-15T13:21:03Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ដែនដីក្រៅប្រទេស */ 335284 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទ្វីប |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | អឺរ៉ុប |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_FLNKS.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] |- | [[ពុនតា ដេលហ្គាដា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[អង់ហ្គ្រា ដូ ហេរ៉ូអ៊ីស្ម៉ូ]] ''(តុលាការ)'', [[ហ័រតា, អាហ្សូរស៍|ហ័រតា]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | [[អាហ្សូរស៍]] | [[File:Flag_of_the_Azores.svg|border|center|x40px]] |​ អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វុងឆាល]] | [[ម៉ាឌីរ៉ា]] | [[File:Flag_of_Madeira.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" |​ {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] |- |​ [[សាន់តា គ្រូស ដឺ តេណេរីហ្វ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & នីតិបញ្ញត្តិ)'', [[ឡាស ប៉ាល់ម៉ាស ដឺ ហ្គ្រែន កាណារីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | [[ប្រជុំកោះកាណារី]] | [[File:Flag_of_Canary_Islands,_version.svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | | [[សេអូតា]] | [[File:Flag_of_Ceuta.svg|border|center|x40px]] |​ អាហ្វ្រិក |- |​ [[ប៉ាល់ម៉ា]] | [[ប្រជុំកោះបាឡារីក]] | [[File:Flag_of_the_Balearic_Islands.svg|border|center|x40px]] |​ អឺរ៉ុប |- | | [[ម៉េលីឡា]] | [[File:Flag_of_Melilla.svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | | [[ប្លាហ្សាស​ ដេ សូបេរ៉ានៀ]] | |​​ អាហ្វ្រិក |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | អឺរ៉ុប |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] |​​ អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] |​ អាហ្វ្រិក |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == 0i8r5uu37qnkt6ygswmbyvwxnv6vpby 335287 335284 2026-05-15T16:22:17Z CommonsDelinker 142 Replacing Flag_of_Canary_Islands,_version.svg with [[File:Flag_of_the_Canary_Islands.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Flag of the Canary Islands.svg|] 335287 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទ្វីប |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | អឺរ៉ុប |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_FLNKS.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] |- | [[ពុនតា ដេលហ្គាដា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[អង់ហ្គ្រា ដូ ហេរ៉ូអ៊ីស្ម៉ូ]] ''(តុលាការ)'', [[ហ័រតា, អាហ្សូរស៍|ហ័រតា]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | [[អាហ្សូរស៍]] | [[File:Flag_of_the_Azores.svg|border|center|x40px]] |​ អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វុងឆាល]] | [[ម៉ាឌីរ៉ា]] | [[File:Flag_of_Madeira.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" |​ {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] |- |​ [[សាន់តា គ្រូស ដឺ តេណេរីហ្វ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & នីតិបញ្ញត្តិ)'', [[ឡាស ប៉ាល់ម៉ាស ដឺ ហ្គ្រែន កាណារីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | [[ប្រជុំកោះកាណារី]] | [[File:Flag of the Canary Islands.svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | | [[សេអូតា]] | [[File:Flag_of_Ceuta.svg|border|center|x40px]] |​ អាហ្វ្រិក |- |​ [[ប៉ាល់ម៉ា]] | [[ប្រជុំកោះបាឡារីក]] | [[File:Flag_of_the_Balearic_Islands.svg|border|center|x40px]] |​ អឺរ៉ុប |- | | [[ម៉េលីឡា]] | [[File:Flag_of_Melilla.svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | | [[ប្លាហ្សាស​ ដេ សូបេរ៉ានៀ]] | |​​ អាហ្វ្រិក |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | អង់តាកទិក |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | អឺរ៉ុប |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] |​​ អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] |​ អាហ្វ្រិក |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | អូសេអានី |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | អាមេរិកខាងជើង |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == 6xzycrv9vnhwia1o2a9w43kuwvsq5x4 335351 335287 2026-05-16T09:58:27Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335351 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទ្វីប |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_FLNKS.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] |- | [[ពុនតា ដេលហ្គាដា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[អង់ហ្គ្រា ដូ ហេរ៉ូអ៊ីស្ម៉ូ]] ''(តុលាការ)'', [[ហ័រតា, អាហ្សូរស៍|ហ័រតា]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | [[អាហ្សូរស៍]] | [[File:Flag_of_the_Azores.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វុងឆាល]] | [[ម៉ាឌីរ៉ា]] | [[File:Flag_of_Madeira.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" |​ {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] |- |​ [[សាន់តា គ្រូស ដឺ តេណេរីហ្វ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & នីតិបញ្ញត្តិ)'', [[ឡាស ប៉ាល់ម៉ាស ដឺ ហ្គ្រែន កាណារីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | [[ប្រជុំកោះកាណារី]] | [[File:Flag of the Canary Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | | [[សេអូតា]] | [[File:Flag_of_Ceuta.svg|border|center|x40px]] | |- |​ [[ប៉ាល់ម៉ា]] | [[ប្រជុំកោះបាឡារីក]] | [[File:Flag_of_the_Balearic_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | | [[ម៉េលីឡា]] | [[File:Flag_of_Melilla.svg|border|center|x40px]] | |- | | [[ប្លាហ្សាស​ ដេ សូបេរ៉ានៀ]] | | |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] | |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] | |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == f27p5ip8a8mamj5ea2j5jnpcg9uirns 335352 335351 2026-05-16T10:01:30Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ដែនដីក្រៅប្រទេស */ 335352 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទីតាំង |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_FLNKS.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] |- | [[ពុនតា ដេលហ្គាដា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[អង់ហ្គ្រា ដូ ហេរ៉ូអ៊ីស្ម៉ូ]] ''(តុលាការ)'', [[ហ័រតា, អាហ្សូរស៍|ហ័រតា]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | [[អាហ្សូរស៍]] | [[File:Flag_of_the_Azores.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វុងឆាល]] | [[ម៉ាឌីរ៉ា]] | [[File:Flag_of_Madeira.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" |​ {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] |- |​ [[សាន់តា គ្រូស ដឺ តេណេរីហ្វ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & នីតិបញ្ញត្តិ)'', [[ឡាស ប៉ាល់ម៉ាស ដឺ ហ្គ្រែន កាណារីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | [[ប្រជុំកោះកាណារី]] | [[File:Flag of the Canary Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | | [[សេអូតា]] | [[File:Flag_of_Ceuta.svg|border|center|x40px]] | |- |​ [[ប៉ាល់ម៉ា]] | [[ប្រជុំកោះបាឡារីក]] | [[File:Flag_of_the_Balearic_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | | [[ម៉េលីឡា]] | [[File:Flag_of_Melilla.svg|border|center|x40px]] | |- | | [[ប្លាហ្សាស​ ដេ សូបេរ៉ានៀ]] | | |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] | |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] | |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == j2q8yjrdrvmdh7wjylimlct9gh8thse 335353 335352 2026-05-16T10:12:17Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335353 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទីតាំង |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_FLNKS.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] | |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] | |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == nfwqxt1wu53bk948qfopu97wxnxccj7 335358 335353 2026-05-16T11:03:42Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335358 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទីតាំង |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_FLNKS.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអូសេអានី |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាស៊ី |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាស៊ី |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអឺរ៉ុប |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] |អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] | |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == sg0wf22pha6p4avkhod9509eejlvuhe 335360 335358 2026-05-16T11:09:09Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ដែនដីក្រៅប្រទេស */ 335360 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទីតាំង |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអឺរ៉ុប |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_FLNKS.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាស៊ី |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាស៊ី |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអឺរ៉ុប |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] |អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] |ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] | |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == f3iji0yrb9h3mp4x4e4f98ljj7hg300 335362 335360 2026-05-16T11:26:26Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ដែនដីក្រៅប្រទេស */ 335362 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទីតាំង |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រឥណ្ឌា |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រឥណ្ឌា |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអឺរ៉ុប |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_FLNKS.svg|border|center|x40px]] | |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាស៊ី |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាស៊ី |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអឺរ៉ុប |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == t4eq0l8oz9zza4r8592at42z1yv89we 335363 335362 2026-05-16T11:33:06Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ដែនដីក្រៅប្រទេស */ 335363 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទីតាំង |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រឥណ្ឌា |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រឥណ្ឌា |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអឺរ៉ុប |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_New_Caledonia.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រឥណ្ឌា |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាស៊ី |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាស៊ី |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអឺរ៉ុប |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == a94ov16udocl2sgj2ntypg7gq68uj8c 335364 335363 2026-05-16T11:40:39Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335364 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទីតាំង |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រឥណ្ឌា |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រឥណ្ឌា |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអឺរ៉ុប |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_New_Caledonia.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រឥណ្ឌា |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាស៊ី |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាស៊ី |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអឺរ៉ុប |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == 3pv7p2hr0rwec3eetie649g72hfv3d7 335365 335364 2026-05-16T11:47:03Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335365 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[ស៊ូឃូមី]] | {{flagicon|Abkhazia}}<br>[[អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | អាសុី |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | អូសេអានី |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | អាស៊ី |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ធីមប៊ូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | អាស៊ី |- | [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)'' | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | អាស៊ី |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | អាសុី |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | អាសុី |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | អាស៊ី |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | rowspan="2" | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | rowspan="2" | អឺរ៉ុប |- | {{flagicon|Northern Cyprus}}<br>[[ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | អឺរ៉ុប |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក & អាស៊ី |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | អូសេអានី |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | អាសុី & អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | អឺរ៉ុប |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | អាស៊ី |- | [[ហ្សាការតា]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | អាស៊ី |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | អាស៊ី |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | អាស៊ី |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | អាស៊ី |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | អាសុី |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | អូសេអានី |- | [[ព្រីស្ទីណា]] | {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | អាស៊ី |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)'' | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | អាស៊ី |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | អាស៊ី |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | អូសេអានី |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | អូសេអានី |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | អាស៊ី |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | អាសុី |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | អូសេអានី |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | អាស៊ី |- | [[វែលលីងតុន]]​ ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | អាស៊ី |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | អឺរ៉ុប |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | អឺរ៉ុប |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | អាស៊ី |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | អូសេអានី |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | អាស៊ី |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | អូសេអានី |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | អាស៊ី |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | អូសេអានី |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | អឺរ៉ុប |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | អាហ្វ្រិក |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | អាស៊ី |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | អឺរ៉ុប |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore}}<br>[[សិង្ហបុរី]] | អាស៊ី |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | អឺរ៉ុប |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | អូសេអានី |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារហ្គីសា]] | {{flagicon|Somaliland}}<br>[[សូម៉ាលីឡែន]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)'' | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | អាស៊ី |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ឈីនវ៉ាលី]] | {{flagicon|South Ossetia}}<br>[[អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | អឺរ៉ុប |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)'' | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | អាស៊ី |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | អឺរ៉ុប |- | [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | អឺរ៉ុប |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | អាស៊ី |- | [[តៃប៉ិ]] | {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | អាស៊ី |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | អាស៊ី |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | អូសេអានី |- | [[ទីរ៉ាសប៉ូល]] | {{flagicon|Transnistria}}<br>[[ត្រាននីស្ទ្រី]] | អឺរ៉ុប |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | អូសេអានី |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | អាហ្វ្រិក |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | អឺរ៉ុប |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | អាស៊ី |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អឺរ៉ុប |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | អាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | អាស៊ី |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | អាស៊ី |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | អូសេអានី |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | អាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | អាស៊ី |- | [[ឡាយ៉ូន]] ''(ប្រកាសជាផ្លូវការ)'', [[ទីហ្វារីទី]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | {{flagicon|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី|សាហារ៉ាខាងលិច]] | អាហ្វ្រិក |- | [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]]​ ''(តាមការជាក់ស្ដែង &​ បណ្ដោះអាសន្ន)'' | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | អាស៊ី |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | អាហ្វ្រិក |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | អាហ្វ្រិក |} == ដែនដីក្រៅប្រទេស == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ដែនដី !​ ទង់ជាតិ ! ទីតាំង |- | colspan="4" | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] |- | | [[ដែនដីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី]] | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ហ្វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] | [[កោះ​គ្រីស្មាស]] | [[File:Flag_of_Christmas_Island.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រឥណ្ឌា |- | [[វេសត៍ អាយឡែន, កោះកូកូស (គីលីង)|វេសត៍ អាយឡែន]] | [[ប្រជុំកោះកូកូស (គីលីង)]] | [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រឥណ្ឌា |- | [[ឃីងស្តុន, កោះន័រហ្វក|ឃីងស្តុន]] | [[កោះន័រហ្វក]] | [[File:Flag_of_Norfolk_Island.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] |- | [[ទ័រស្សាវន៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអឺរ៉ុប |- | [[នូក]] | [[ហ្គ្រីនឡែន]] | [[File:Flag_of_Greenland.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] |- | [[កៃយ៉េន]] | [[ហ្គីយ៉ាណាបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Guiana.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ប៉ាពីតេ]] | [[ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាំង-ព្យែរ, រីយូនីញ៉ុង]] | [[ដែនដីបារាំងខាងត្បូង និង អង់តាកទិក]] | [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[បាស-ទែរ]] | [[ហ្គាដឺលូប]] | [[File:Flag_of_Guadeloupe_(local)_variant.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វ័រ-ដឺ-ហ្វ្រង់]] | [[ម៉ាទីនីក]] | [[File:Flag-of-Martinique.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាមូដហ៊្សូ]] | [[ម៉ាយ៉ូត]] | [[File:Flag_of_Mayotte_(local).svg|border|center|x40px]] | អាហ្វ្រិក |- | [[នូមេអា]] | [[ញូវកាឡេដូនី]] | [[File:Flag_of_New_Caledonia.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាំង-ដេនីស, រីយូញ៉ុង|សាំង-ដេនីស]] | [[រីយូនីញ៉ុង]] | [[File:Proposed_flag_of_R%C3%A9union_(VAR).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាហ្វ្រិក |- | [[ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] | [[សាំងបាតេលេមី]] | [[File:Flag_of_Saint_Barthelemy_(local).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ារីហ្គោត សាំងម៉ាទីន,|ម៉ារីហ្គោត]] | [[សមូហភាពនៃសាំងម៉ាទីន]] | [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[សាំង ព្យែរ, សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង|សាំង ព្យែរ]] | [[សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ម៉ាតា អ៊ូទូ]] | [[វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] |- | [[អូរ៉ានជេស្តាដ]] | [[អារូបា]] | [[File:Flag_of_Aruba.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[វីឡេមស្តាដ]] | [[គូរ៉ាសៅ]] | [[File:Flag_of_Cura%C3%A7ao.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ហ្វីលីពស្បឺក, ស៊ីនម៉ាទីន|ហ្វីលីពស្បឺក]] | [[ស៊ីនម៉ាទីន]] | [[File:Flag_of_Sint_Maarten.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] |- | [[អាវ៉ារូអា]] | [[ប្រជុំកោះឃុក]] | [[File:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[អាឡូហ្វី]] | [[នីយូអេ]] | [[File:Flag_of_Niue.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ស្កុត បេស]] | [[តំបន់រ៉ូស]] | [[File:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[អាតាហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[នូគូណូនូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'', [[ហ្វាកាវហ្វូ]] ''(រដ្ឋបាលកោះអាតូល)'' | [[តូកេឡូ]] | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] |- | [[អេពីស្កូពី ខេនថូនមិនត៍]] | [[អាក្រូទីរី និង​ ដេកេលីយ៉ា]] | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាស៊ី |- | [[ដឹ វ៉ាល់លី, អង់ហ្គីឡា|ដឹ វ៉ាល់លី]] | [[អង់ហ្គីឡា]] | [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ហាមីលតុន, ប៊ឺមូដា|ហាមីលតុន]] | [[ប៊ឺមូដា]] | [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវរ៉ូធើរ៉ា|រ៉ូធើរ៉ា]] | [[ដែនដីអង់តាកទិកអង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអង់តាកទិក |- | [[ឡុងដ៍]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'' | [[ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាស៊ី |- | [[រ៉ូដ ថោន]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់អង់គ្លេស]] | [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ចច ថោន, ប្រជុំកោះកៃម៉ាន|ចច ថោន]] | [[ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ស្ទែនលី, ប្រជុំកោះហ្វកឡែន|ស្ទែនលី]] | [[ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង |- | [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[ហ្គីប្រាលតា]] | [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអឺរ៉ុប |- | [[ភ្លីមុត, ម៉ុងសេរ៉ាត|ភ្លីមុត]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[ប្រេដស៍]] ''(តាមការជាក់ស្តែង)'' | [[ម៉ុងសេរ៉ាត]] | [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[អាដាមស៍ថោន, ប្រជុំកោះភីតខៀន|អាដាមស៍ថោន]] | [[ប្រជុំកោះភីតខៀន]] | [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ជេមស៍ថោន, សាំងហេលេណា|ជេមស៍ថោន]] | [[សាំងហេលេណា]] | [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[ចចថោន, កោះអាសេនសិន|ចចថោន]] | [[កោះអាសេនសិន]] | [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន ស៊ីស៍|អេឌីនបឺក អហ្វ ដឹ សេវិន សុីស៍]] | [[ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[ឃីង អេដវឺដ ផញត៍]] | [[ប្រជុំកោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង ប្រជុំកោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]] | មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក |- | [[កូកប៊ើន ថោន]] | [[ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] |- | [[ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ, សាម័រអាមេរិកាំង|ប៉ាហ្គោ ប៉ាហ្គោ]] | [[សាម័រអាមេរិកាំង]] | [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[ហាហ្គាតញ៉ា, កោះហ្គាំ|ហាហ្គាតញ៉ា]] | [[កោះហ្គាំ]] | [[File:Flag_of_Guam.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សៃប៉ាន, ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង|សៃប៉ាន]] | [[ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | [[File:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអូសេអានី |- | [[សាន់ ហួន, ព័រតូរីកូ|សាន់ ហួន]] | [[ព័រតូរីកូ]] | [[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |- | [[ឆាឡុត អាម៉ាលី, ប្រជុំកោះវឺជីនសហរដ្ឋអាមេរិក|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] | [[ប្រជុំកោះវឺជីនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|border|center|x40px]] | ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == j9p70ro5cf8eapf8akmodcwm5k64s8e 0 53438 335330 334554 2026-05-16T08:55:38Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខជនតំណាងឲ្យប្រទេសកម្ពុជា */ 335330 wikitext text/x-wiki '''បុរសឯកនៃពិភពលោក''' ({{Lang-en|Man of the World}}) គឺជា​កម្មវិធី​ប្រកួត​សម្រស់​បុរស​​អន្តរជាតិ​ដ៏លេចធ្លោមួយនិងជាអង្គការដែល​រៀបចំ​ការ​ប្រកួតសម្រស់បុរសប្រចាំឆ្នាំ។ {{Infobox pageant | name = បុរសឯកនៃពិភពលោក | image = | image_border = | size = | caption = | first = [[:en:Man of the World 2017|២០១៧]] | recent = [[:en:Man of the World 2025|២០២៥]] | current_titleholder = Juul Missiaen | titleholder_represents = {{ESP}} | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | organization = Prime Events Productions Philippines Foundation Inc. (PEPPS) | headquarters = [[ហ្វីលីពីន|ប្រទេសហ្វីលីពីន]]<ref>[[:en:San Juan, Metro Manila|San Juan]], [[:en:Philippines|Philippines]]</ref> | membership = | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Carlo Morris Galang | budget = | website = [https://manoftheworld.org/ www.manoftheworld.org] |leader_title1 = ពាក្យស្លោក |leader_name1 = ភាពជាបុរសជាមួយនឹងទំនួលខុសត្រូវ<ref>{{Cite web|url=https://manilastandard.net/showbitz/celebrity-profiles/299243/manila-hosts-man-of-the-world-2019.html|title=Manila hosts Man of the World 2019}}</ref> |pageant_region=Worldwide}} '''បុរសឯកនៃពិភពលោក''' ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើងនៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៧ ដោយ​បាន​នាំ​មក​នូវ​ការ​តស៊ូ​មតិនិង​បុព្វហេតុ​មនុស្សធម៌ព្រមទាំង​បាន​គូសបញ្ជាក់​ពី​សារៈសំខាន់​នៃ​ការ​អប់រំ ការអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង និង​ ការ​អភិវឌ្ឍ​អាជីព​ទូទៅដែល​មាន​ចែង​នៅក្នុង​គោលការណ៍​ស្នូល​របស់​ខ្លួន​គឺ'''ភាព​ជា​បុរស​ជាមួយ​នឹង​ទំនួលខុសត្រូវ'''។ '''បុរស​ឯកនៃ​ពិភពលោក'''បច្ចុប្បន្ន​គឺលោក '''Juul Missiaen''' មកពី[[អេស្ប៉ាញ|​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ]]ដែល​បាន​គ្រង​តំណែងនៅ​ថ្ងៃទី ៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ទីក្រុងកេហ្ស៊ុន|ទីក្រុងកេហ្ស៊ុន]] [[ហ្វីលីពីន|ប្រទេស​ហ្វីលីពីន]]។ == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០១៧ | {{flagicon|EGY}} [[អេហ្ស៊ីប|អេហ្ស៊ីប]] | Mustafa Galal Elezali | rowspan = "4" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ២៨ |- | ២០១៨ | {{Flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | Cao Xuân Tài | ២៧ |- | rowspan = "2" | ២០១៩ | {{flagicon|BGR}} [[ប៊ុលហ្គារី|ប៊ុលហ្គារី]] | Daniel Georgiev<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | rowspan = "2" | ៣០ |- | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | Jin Kyu Kim<br>(ជំនួសតំណែង) |- | ២០២០ | colspan = "4" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | colspan = "4" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២២ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | Aditya Khurana | rowspan = "5" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ២២ |- | ២០២៣ | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | Jin Wook Kim | ២៤ |- | ២០២៤ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | Sergio Alejandro Azuaga Piñango | ២៣ |- | ២០២៥ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | Juul Missiaen | ២៧ |- | ២០២៦ | | | |- |} == បេក្ខជនតំណាងឲ្យប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២៦ | ឈិន ភារម្យ | | | |- | ២០២៥ | កង យុអុី<br>(មិនបានចូលរួមប្រកួត) | [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | colspan="2" | |- | ២០២៤ | រិត សុីភុន | [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] | Unplaced | 2nd Mister Personality (Contestants), Mister Congeniality (Finalists) & Press Favorite (Finalists) |- |} == ឯកសារយោង == bi5x3d2eo4l0m6se54lxl1wlcw4fry6 335331 335330 2026-05-16T08:56:26Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខជនតំណាងឲ្យប្រទេសកម្ពុជា */ 335331 wikitext text/x-wiki '''បុរសឯកនៃពិភពលោក''' ({{Lang-en|Man of the World}}) គឺជា​កម្មវិធី​ប្រកួត​សម្រស់​បុរស​​អន្តរជាតិ​ដ៏លេចធ្លោមួយនិងជាអង្គការដែល​រៀបចំ​ការ​ប្រកួតសម្រស់បុរសប្រចាំឆ្នាំ។ {{Infobox pageant | name = បុរសឯកនៃពិភពលោក | image = | image_border = | size = | caption = | first = [[:en:Man of the World 2017|២០១៧]] | recent = [[:en:Man of the World 2025|២០២៥]] | current_titleholder = Juul Missiaen | titleholder_represents = {{ESP}} | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | organization = Prime Events Productions Philippines Foundation Inc. (PEPPS) | headquarters = [[ហ្វីលីពីន|ប្រទេសហ្វីលីពីន]]<ref>[[:en:San Juan, Metro Manila|San Juan]], [[:en:Philippines|Philippines]]</ref> | membership = | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Carlo Morris Galang | budget = | website = [https://manoftheworld.org/ www.manoftheworld.org] |leader_title1 = ពាក្យស្លោក |leader_name1 = ភាពជាបុរសជាមួយនឹងទំនួលខុសត្រូវ<ref>{{Cite web|url=https://manilastandard.net/showbitz/celebrity-profiles/299243/manila-hosts-man-of-the-world-2019.html|title=Manila hosts Man of the World 2019}}</ref> |pageant_region=Worldwide}} '''បុរសឯកនៃពិភពលោក''' ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើងនៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៧ ដោយ​បាន​នាំ​មក​នូវ​ការ​តស៊ូ​មតិនិង​បុព្វហេតុ​មនុស្សធម៌ព្រមទាំង​បាន​គូសបញ្ជាក់​ពី​សារៈសំខាន់​នៃ​ការ​អប់រំ ការអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង និង​ ការ​អភិវឌ្ឍ​អាជីព​ទូទៅដែល​មាន​ចែង​នៅក្នុង​គោលការណ៍​ស្នូល​របស់​ខ្លួន​គឺ'''ភាព​ជា​បុរស​ជាមួយ​នឹង​ទំនួលខុសត្រូវ'''។ '''បុរស​ឯកនៃ​ពិភពលោក'''បច្ចុប្បន្ន​គឺលោក '''Juul Missiaen''' មកពី[[អេស្ប៉ាញ|​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ]]ដែល​បាន​គ្រង​តំណែងនៅ​ថ្ងៃទី ៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ទីក្រុងកេហ្ស៊ុន|ទីក្រុងកេហ្ស៊ុន]] [[ហ្វីលីពីន|ប្រទេស​ហ្វីលីពីន]]។ == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០១៧ | {{flagicon|EGY}} [[អេហ្ស៊ីប|អេហ្ស៊ីប]] | Mustafa Galal Elezali | rowspan = "4" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ២៨ |- | ២០១៨ | {{Flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | Cao Xuân Tài | ២៧ |- | rowspan = "2" | ២០១៩ | {{flagicon|BGR}} [[ប៊ុលហ្គារី|ប៊ុលហ្គារី]] | Daniel Georgiev<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | rowspan = "2" | ៣០ |- | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | Jin Kyu Kim<br>(ជំនួសតំណែង) |- | ២០២០ | colspan = "4" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | colspan = "4" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២២ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | Aditya Khurana | rowspan = "5" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ២២ |- | ២០២៣ | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | Jin Wook Kim | ២៤ |- | ២០២៤ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | Sergio Alejandro Azuaga Piñango | ២៣ |- | ២០២៥ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | Juul Missiaen | ២៧ |- | ២០២៦ | | | |- |} == បេក្ខជនតំណាងឲ្យប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២៦ | ឈិន ភារម្យ | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | | |- | ២០២៥ | កង យុអុី<br>(មិនបានចូលរួមប្រកួត) | [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | colspan="2" | |- | ២០២៤ | រិត សុីភុន | [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] | Unplaced | 2nd Mister Personality (Contestants), Mister Congeniality (Finalists) & Press Favorite (Finalists) |- |} == ឯកសារយោង == pt48bdsdlltmtys3btc285w71sjhso0 335344 335331 2026-05-16T09:25:43Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខជនតំណាងឲ្យប្រទេសកម្ពុជា */ 335344 wikitext text/x-wiki '''បុរសឯកនៃពិភពលោក''' ({{Lang-en|Man of the World}}) គឺជា​កម្មវិធី​ប្រកួត​សម្រស់​បុរស​​អន្តរជាតិ​ដ៏លេចធ្លោមួយនិងជាអង្គការដែល​រៀបចំ​ការ​ប្រកួតសម្រស់បុរសប្រចាំឆ្នាំ។ {{Infobox pageant | name = បុរសឯកនៃពិភពលោក | image = | image_border = | size = | caption = | first = [[:en:Man of the World 2017|២០១៧]] | recent = [[:en:Man of the World 2025|២០២៥]] | current_titleholder = Juul Missiaen | titleholder_represents = {{ESP}} | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | organization = Prime Events Productions Philippines Foundation Inc. (PEPPS) | headquarters = [[ហ្វីលីពីន|ប្រទេសហ្វីលីពីន]]<ref>[[:en:San Juan, Metro Manila|San Juan]], [[:en:Philippines|Philippines]]</ref> | membership = | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Carlo Morris Galang | budget = | website = [https://manoftheworld.org/ www.manoftheworld.org] |leader_title1 = ពាក្យស្លោក |leader_name1 = ភាពជាបុរសជាមួយនឹងទំនួលខុសត្រូវ<ref>{{Cite web|url=https://manilastandard.net/showbitz/celebrity-profiles/299243/manila-hosts-man-of-the-world-2019.html|title=Manila hosts Man of the World 2019}}</ref> |pageant_region=Worldwide}} '''បុរសឯកនៃពិភពលោក''' ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើងនៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៧ ដោយ​បាន​នាំ​មក​នូវ​ការ​តស៊ូ​មតិនិង​បុព្វហេតុ​មនុស្សធម៌ព្រមទាំង​បាន​គូសបញ្ជាក់​ពី​សារៈសំខាន់​នៃ​ការ​អប់រំ ការអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង និង​ ការ​អភិវឌ្ឍ​អាជីព​ទូទៅដែល​មាន​ចែង​នៅក្នុង​គោលការណ៍​ស្នូល​របស់​ខ្លួន​គឺ'''ភាព​ជា​បុរស​ជាមួយ​នឹង​ទំនួលខុសត្រូវ'''។ '''បុរស​ឯកនៃ​ពិភពលោក'''បច្ចុប្បន្ន​គឺលោក '''Juul Missiaen''' មកពី[[អេស្ប៉ាញ|​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ]]ដែល​បាន​គ្រង​តំណែងនៅ​ថ្ងៃទី ៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ទីក្រុងកេហ្ស៊ុន|ទីក្រុងកេហ្ស៊ុន]] [[ហ្វីលីពីន|ប្រទេស​ហ្វីលីពីន]]។ == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០១៧ | {{flagicon|EGY}} [[អេហ្ស៊ីប|អេហ្ស៊ីប]] | Mustafa Galal Elezali | rowspan = "4" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ២៨ |- | ២០១៨ | {{Flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | Cao Xuân Tài | ២៧ |- | rowspan = "2" | ២០១៩ | {{flagicon|BGR}} [[ប៊ុលហ្គារី|ប៊ុលហ្គារី]] | Daniel Georgiev<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | rowspan = "2" | ៣០ |- | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | Jin Kyu Kim<br>(ជំនួសតំណែង) |- | ២០២០ | colspan = "4" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | colspan = "4" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២២ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | Aditya Khurana | rowspan = "5" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ២២ |- | ២០២៣ | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | Jin Wook Kim | ២៤ |- | ២០២៤ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | Sergio Alejandro Azuaga Piñango | ២៣ |- | ២០២៥ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | Juul Missiaen | ២៧ |- | ២០២៦ | | | |- |} == បេក្ខជនតំណាងឲ្យប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២៦ | ឈិន ភារម្យ | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | | |- | ២០២៥ | កង យុអុី<br>(មិនបានចូលរួមប្រកួត) | [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | colspan="2" | |- | ២០២៤ | រិត សុីភុន | [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] | Unplaced | * 2nd Mister Personality (Contestants) * Mister Congeniality (Finalists) * Press Favorite (Finalists) |- |} == ឯកសារយោង == mn5diqulyfrpctuxvrl80donrk2zpso 0 53454 335300 335071 2026-05-16T00:06:09Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335300 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ការតាំងទីលំនៅដ្ឋាន | name = Tehran | native_name = {{lang|fa|تهران}} | native_name_lang = | settlement_type = [[Capital city]] | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |perrow = 1/2/2/2 |total_width = 300 |align = center |image1 = North of Tehran Skyline view.jpg |caption1 = Tehran skyline and the [[Alborz]] |image2 = برج میلاد و کوه دماوند از آزادراه تهران کرج - panoramio.jpg |caption2 = [[Milad Tower]] and [[Mount Damavand]] |image3 = Azadi_Tower_(29358497718).jpg |caption3 = [[Azadi Tower]] |image4 = Palais du Golestan, Téhéran (5).jpg |caption4 = [[Golestan Palace]] |image5 = Compounds of the Foreign Ministry of Iran in Tehran.jpg |caption5 = [[National Garden, Tehran|National Garden]] |image6 = Bagh-e Ferdows Tajrish.jpg |caption6 = [[Ferdows Garden]] |image7 = 2011 Ahmad-Shahi Pavilion Tehran 6214852688 by Kamyar Adl.jpg |caption7 = [[Niavaran Complex]] |image8 = TitSh1.jpg |caption8 = [[City Theater of Tehran|City Theater]] |image9 = Národní_muzeum_Íránu.jpg |caption9 = [[National Museum of Iran|National Museum]] }} | image_caption = | image_flag = Flag of Tehran.svg | image_seal = لوگو شهرداری تهران.svg | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_caption = | mapsize1 = | map_caption1 = | pushpin_map = Iran#Middle East3#Asia | pushpin_mapsize = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Iran and Asia | coordinates = {{Coord|region:IR-23_type:city|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|Iran}} | subdivision_type1 = [[Provinces of Iran|Province]] | subdivision_type2 = [[Counties of Iran|County]] | subdivision_type3 = [[Bakhsh (administrative division)|District]] | subdivision_name1 = [[Tehran province|Tehran]] | subdivision_name2 = [[Tehran County|Tehran]]<br />[[Ray County, Iran|Rey]]<br />[[Shemiranat County|Shemiranat]] | subdivision_name3 = [[Central District (Tehran County)|Central]] | leader_title = [[Mayor of Tehran|Mayor]] | leader_name = [[Alireza Zakani]] | area_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://tmicto.tehran.ir/Portals/0/Document/Amarname/NEW_PDF/AmarShahr/96-TehranStatisticalYearBook.pdf |title=City of Tehran Statisticalyearbook |access-date=13 April 2021 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413063520/https://tmicto.tehran.ir/Portals/0/Document/Amarname/NEW_PDF/AmarShahr/96-TehranStatisticalYearBook.pdf |url-status=dead |archivedate=13 មេសា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210413063520/https://tmicto.tehran.ir/Portals/0/Document/Amarname/NEW_PDF/AmarShahr/96-TehranStatisticalYearBook.pdf }}</ref> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_urban_km2 = 750 | area_metro_km2 = 2235 | elevation_footnotes = <ref>[http://en.tehran.ir/Default.aspx?tabid=97 ''Tehran, Environment & Geography''] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151117033007/http://en.tehran.ir/Default.aspx?tabid=97 |date=17 November 2015 }}. Tehran.ir.</ref> | elevation_m = 1040 to 2040 | elevation_ft = 3412 to 6692 | population_total = 8,693,706 | population_as_of = 2016 census | population_footnotes = <ref name="2016 Tehran Province"/> | pop_est_as_of = 2021 | population_est = 9,039,000<ref>{{Cite web |url=https://www.mehrnews.com/news/5496594/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%DB%B9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |title=Population of Tehran |access-date=27 December 2024 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413063520/https://www.mehrnews.com/news/5496594/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%DB%B9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |url-status=live }}</ref> | population_metro_footnotes = &nbsp;(2025) | population_metro = 14,557,000 (province)<ref name="Iran.population">{{cite web |url=https://iranopendata.org/en/map/ |title=Estimated population in Iran by province |publisher= Iran Open Data (IOD) |website=www.iranopendata.org/fa/ |last=data processed from www.amar.org.ir |date=June 2025 |access-date=20 January 2026}}</ref> | population_blank1_title = Population rank in Iran | population_blank1 = [[List of Iran cities by population|1st]] | population_demonym = Tehrani&nbsp;([[English language|en]]) | population_density_km2 = 12,052 | area_code = [[List of dialling codes in Iran|+98 21]]{{force singular}} | timezone1 = [[Iran Standard Time|IRST]] | utc_offset = +03:30 | website = [https://en.tehran.ir/ tehran.ir] }} '''តេហេរ៉ង់''' {{Efn|{{IPAc-en|t|ɛ|ˈ|r|æ|n|,_|-|ˈ|r|ɑː|n|,_|t|eɪ|ˈ|-}} {{respell|terr|A(H)N|,_|tay|RA(H)N}}; {{langx|fa|تهران|Tehrân}}, {{IPA|fa|tʰehˈɹɒːn, -ˈɾɒːn|pron|Fa-ir-Tehran_(1).ogg|small=no}}}} គឺជា [[រដ្ឋធានី]] និងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់[[អ៊ីរ៉ង់]] ។ <ref>{{Cite news|last=Marsi|first=Federica|date=31 July 2024|title=Israel war on Gaza updates: Fears of escalation grow after Haniyeh killing|language=en|work=[[Al Jazeera English]]|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/31/israels-war-on-gaza-live-israel-hits-beirut-in-assassination-operation|access-date=17 August 2024|quote=Hamas says its political chief Ismail Haniyeh was killed in an Israeli missile attack in Iran’s capital, Tehran.}}</ref> វាក៏ជារដ្ឋធានីនៃ [[ខេត្តតេហេរ៉ង់]] និងជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលសម្រាប់ [[ស្រុកតេហេរ៉ង់|ស្រុកតេអេរ៉ង់]] និង [[ស្រុកកណ្ដាល(ស្រុកតេហេរ៉ង់)|ស្រុកកណ្តាល]] របស់វា។ <ref name="Tehran Province Structure">{{Cite web |last=Habibi |first=Hassan |author-link=Hassan Habibi |date=12 September 1990 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1369/06/21 (Iranian Jalali calendar) |script-title=fa:تصویب سازمان و سلسله تابعیت عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری استان تهران به مرکزیت شهر تهران |trans-title=‌Approval of the organization and chain of citizenship of the elements and units of the national divisions of Tehran province centered on the city of Tehran |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621104651/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113026 |archive-date=21 June 2025 |access-date=21 June 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] B559F46F-4863-4D87-ACAB-5274C02BA3C5. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 69, {{lang|fa|rtl=yes|شماره جلد}} [Volume number] 3. |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |archivedate=21 មិថុនា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621104651/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113026 |url-status=dead }}</ref> ដោយមានប្រជាជនប្រហែល ៩ លាននាក់នៅក្នុងទីក្រុង <ref>{{Cite web |date=12 January 2018 |title=Tehran's population doesn't fit its area: Environment official |url=https://www.tehrantimes.com/news/420238/Tehran-s-population-doesn-t-fit-its-area-environment-official |website=Tehran Times}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Is Iran running out of water? – DW – 08/06/2025 |url=https://www.dw.com/en/is-iran-running-out-of-water/a-73548239 |website=[[Deutsche Welle]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=City population 2025 |url=https://sites.ontariotechu.ca/sustainabilitytoday/urban-and-energy-systems/Worlds-largest-cities/population-projections/city-population-2025.php}}</ref> និង ១៦.៨ លាននាក់នៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជន <ref>{{Cite web |date=27 November 2023 |title=About Tehran: Exploring the Area, Population, and Characteristics of Iran's Capital City |url=https://parsdiplomatic.com/iran-sightseeing/about-tehran-exploring-the-area-population-and-characteristics-of-irans-capital-city/}}</ref> តេហេរ៉ង់គឺជា [[បញ្ជីឈ្មោះទីក្រុងប្រជាជនច្រើនជាងគេនៃអ៉ីរ៉ង់|ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ]] នៅក្នុងអ៊ីរ៉ង់ និង [[អាស៊ីខាងលិច]] ជា [[តំបន់ទីប្រជុំជនធំបំផុតនៃមជ្ឈិមបូព៌ា|តំបន់ទីប្រជុំជនធំទីពីរ]] នៅ [[មជ្ឈិមបូព៌ា]] បន្ទាប់ពី [[គែរ|ទីក្រុងគែរ]] និងជាតំបន់ទីប្រជុំជនដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី ២៤ នៅលើពិភពលោក។ នៅ សម័យបុរាណ ផ្នែកមួយនៃទឹកដីនៃទីក្រុងតេហេរ៉ង់សព្វថ្ងៃនេះត្រូវបានកាន់កាប់ដោយទីក្រុង រ៉ាហ្គេស ដែលជាទីក្រុង មេដៀន ដ៏លេចធ្លោមួយ ដែលត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុងការឈ្លានពាន របស់អារ៉ាប់ ទួគី និង ម៉ុងហ្គោល នៅមជ្ឈិមសម័យ។ <ref>{{Cite book|title=The Indo-Aryans of ancient South Asia: Language, material culture and ethnicity|date=1995|page=165|quote=Possible western place names are the following: Raya-, which is also the ancient name of Median Raga in the Achaemenid inscriptions (Darius, Bisotun 2.13: ''a land in Media called Raga'') and modern Rey south of Tehran}}</ref> ទីក្រុងរ៉ាហ្គេសសម័យទំនើបត្រូវបានស្រូបចូលទៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជននៃទីក្រុងតេអេរ៉ង់ដ៏ធំ។ ទីក្រុងតេអេរ៉ង់ត្រូវបានជ្រើសរើសជាលើកដំបូងជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៦ ដោយ អាហ្គា ម៉ូហាម៉ាដ ខាន់ នៃ រាជវង្សកាចា ដោយសារតែវានៅជិតទឹកដីរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅ កូកាសាស — ដែលត្រូវបានប្រកួតប្រជែងនៅក្នុង សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ីរ៉ង់ — និងដើម្បីជៀសវាងក្រុមប្រកួតប្រជែងនៃរាជវង្សអ៊ីរ៉ង់មុនៗ។ រដ្ឋធានីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរច្រើនដងពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរអង្វែងរបស់ខ្លួន ដោយទីក្រុងតេអេរ៉ង់បានក្លាយជាទីក្រុងទី ៣២។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ណាស៊ើរ អាល់-ឌីន សាហ៍ ( r. ១៨៤៨-១៨៩៦ ) ទីក្រុងតេអេរ៉ង់បានជួបប្រទះនឹង វិទ្យាស្ថានឧត្តមសិក្សា ដំបូងគេរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ធនាគារ ផ្លូវរថភ្លើង និងសារមន្ទីរ។ ការងារសាងសង់ទ្រង់ទ្រាយធំបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០ ហើយទីក្រុងតេអេរ៉ង់បានក្លាយជាគោលដៅសម្រាប់ការធ្វើចំណាកស្រុកយ៉ាងច្រើនពីទូទាំងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ជាពិសេសនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០។ <ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585619/Tehran|title=Tehran (Iran) : Introduction – Britannica Online Encyclopedia|date=|archivedate=30 March 2012}}</ref> ទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជាចំណុចកណ្តាលនៃ បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ ហើយបានជួបប្រទះនឹងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែកក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ ឆ្នាំ ២០២៥ និង សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ២០២៦ ។ ទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន រួមទាំង វិមាន Golestan ដែល ជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក នៃ រាជវង្ស Qajar និងស្មុគស្មាញវិមាន Masoudieh, Sa'dabad, Niavaran និង Marmar នៃរាជវង្ស Qajar និង Pahlavi ។ ទីសម្គាល់សំខាន់ៗរួមមាន ប៉ម Azadi ដែលជាវិមានមួយដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 1971 ដើម្បីអបអរសាទរ ខួបលើកទី 2,500 នៃចក្រភពពែរ្ស ; ប៉ម Milad ដែល ជាប៉មទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងខ្ពស់បំផុតទីប្រាំមួយ របស់ពិភពលោក ដែលបានបញ្ចប់ការសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 2007; និង ស្ពាន Tabiat ដែលបានបញ្ចប់ការសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 2014។ <ref name="archdaily">{{Cite web |date=17 November 2014 |title=Tabiat Pedestrian Bridge / Diba Tensile Architecture |url=http://www.archdaily.com/566387/tabiat-pedestrian-bridge-diba-tensile-architecture |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923211329/http://www.archdaily.com/566387/tabiat-pedestrian-bridge-diba-tensile-architecture/ |archive-date=23 September 2015 |access-date=12 October 2015 |publisher=[[ArchDaily]]}}</ref> ប្រជាជនភាគច្រើននៃទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជា ជនជាតិពែរ្ស <ref name="tabnak">{{Cite web |date=3 November 2010 |title=چنددرصد تهرانی‌ها در تهران به دنیا آمده‌اند؟ |trans-title=What percentage of Tehran residents were born in Tehran? |url=http://www.tabnak.ir/fa/news/133668 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227033705/http://www.tabnak.ir/fa/news/133668 |archive-date=27 February 2012 |access-date=18 December 2010 |website=tabnak.ir |language=fa}}</ref> <ref name="Mohammad">{{Cite book|author1=Abbasi-Shavazi, Mohammad Jalal|author2=McDonald, Peter|author3=Hosseini-Chavoshi, Meimanat|title=The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction|publisher=Springer|date=30 September 2009|pages=100–101|chapter=Region of Residence}}</ref> ដែលក្នុងនោះប្រហែល ៩៩% និយាយ [[ភាសាពែរ្ស]] ។ មាន ក្រុមជនជាតិភាគតិចជាច្រើនទៀត ដែលត្រូវបាន បកប្រែជាពែរ្ស និងរួមបញ្ចូល។ <ref>{{Cite book|author1=Schuppe, Mareike.|title=Coping with Growth in Tehran: Strategies of Development Regulation|publisher=GRIN Verlag|date=2008|page=13|quote=Besides Persian, there are Azari, Armenian, and Jewish communities in Tehran. The vast majority of Tehran's residents are Persian-speaking (98.3%).}}</ref> ទីក្រុងតេអេរ៉ង់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជា "កន្លែងរលាយវប្បធម៌" ដែលមាន ជនជាតិអាស៊ែបៃហ្សង់ ច្រើនជាងទីក្រុងដទៃទៀតនៅក្នុងពិភពលោក។ <ref>{{Cite web |date=14 October 2024 |title=When did tehran became capital? |url=https://tehranoffers.com/when-did-tehran-became-capital/}}</ref> <ref>{{Cite web |date=27 November 2023 |title=About Tehran: Exploring the Area, Population, and Characteristics of Iran's Capital City |url=https://parsdiplomatic.com/iran-sightseeing/about-tehran-exploring-the-area-population-and-characteristics-of-irans-capital-city/}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Farzad |first=Farzin |date=11 March 2013 |title=It's time we consider Iran's ethnic minorities |url=https://www.opendemocracy.net/en/its-time-we-consider-irans-ethnic-minorities/ |website=openDemocracy}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Soran |first=H. S. |date=December 18, 2006 |title=The Situation of the Kurdish Community at Tehran, By H. S. Soran |url=https://theinsightinternational.com/mismas/articles/misc2006/12/irankurdistan208.htm |website=theinsightinternational.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title='Polite' and 'fair' Kurds dominate Tehran's fruit markets |url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/030620161 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604125317/http://rudaw.net/english/middleeast/iran/030620161 |archive-date=2016-06-04}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gate of Tehran |url=https://www.silent-green.net/en/programme/detail/2018/12/14/gate-of-tehran |website=www.silent-green.net}}</ref> ទីក្រុងតេអេរ៉ង់មាន អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអ៊ីម៉ាមខូម៉ៃនី រួមជាមួយ អាកាសយានដ្ឋានក្នុងស្រុកមេរ៉ាបាដ ស្ថានីយ៍រថភ្លើងកណ្តាល រថភ្លើងក្រោមដី តេអេរ៉ង់ ប្រព័ន្ធ ដឹកជញ្ជូនរហ័សរថយន្តក្រុងតេអេរ៉ង់ រទេះភ្លើង និង បណ្តាញផ្លូវហាយវេដ៏ធំមួយ ។ ដោយសារតែ ការបំពុលខ្យល់ ការរញ្ជួយដី និង កង្វះខាតទឹក មានផែនការ ផ្លាស់ប្តូររដ្ឋធានី ទៅកាន់តំបន់ផ្សេងទៀត ទោះបីជាគ្មានទីក្រុងណាមួយត្រូវបានអនុម័តក៏ដោយ។ ការស្ទង់មតិមួយក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ លើទីក្រុងចំនួន ២៣០ នៅទូទាំងពិភពលោកដោយ Mercer បានចាត់ថ្នាក់ទីក្រុងតេអេរ៉ង់លេខ ២០៣ សម្រាប់ គុណភាពជីវិត ។ <ref>{{Cite news|last=Barbaglia, Pamela.|date=29 March 2016|title=Iranian expats hard to woo as Western firms seek a foothold in Iran|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-diaspora-idUSKCN0WV16D|url-status=live|access-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401143212/http://www.reuters.com/article/us-iran-diaspora-idUSKCN0WV16D|archive-date=1 April 2017}}</ref> យោងតាម [[ទេសចរណ៍|សន្ទស្សន៍ទីក្រុងគោលដៅសកល]] ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជាទីក្រុងមួយក្នុងចំណោម គោលដៅទេសចរណ៍ដែលមានការរីកចម្រើន លឿនបំផុតទាំងដប់។ <ref>{{Cite web |last=Erenhouse, Ryan. |date=22 September 2016 |title=Bangkok Takes Title in 2016 Mastercard Global Destinations Cities Index |url=https://newsroom.mastercard.com/press-releases/bangkok-takes-title-in-2016-mastercard-global-destinations-cities-index |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428214732/http://newsroom.mastercard.com/press-releases/bangkok-takes-title-in-2016-mastercard-global-destinations-cities-index/ |archive-date=28 April 2017 |access-date=12 June 2017 |publisher=[[MasterCard]]'s newsroom |archivedate=28 មេសា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428214732/http://newsroom.mastercard.com/press-releases/bangkok-takes-title-in-2016-mastercard-global-destinations-cities-index/ }}</ref> នៅឆ្នាំ ២០១៦ ក្រុមប្រឹក្សាក្រុងតេអេរ៉ង់ បានប្រកាសថ្ងៃទី ៦ ខែតុលាថា "ទិវាតេអេរ៉ង់" ដោយអបអរសាទរកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំ ១៩០៧ នៅពេលដែលទីក្រុងនេះបានក្លាយជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ជាផ្លូវការ។ <ref>{{Cite web |date=6 October 2018 |title=Citizens of Capital Mark Tehran Day on October 6 |url=https://ifpnews.com/exclusive/citizens-of-capital-mark-tehran-day-on-october-6/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190706073748/https://ifpnews.com/exclusive/citizens-of-capital-mark-tehran-day-on-october-6/ |archive-date=6 July 2019 |access-date=7 October 2018 |archivedate=6 កក្កដា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190706073748/https://ifpnews.com/exclusive/citizens-of-capital-mark-tehran-day-on-october-6/ }}</ref> == ឯកសារយោង == dz8wkh9e8wl9kmmmegk295u2athtcrl 0 53616 335323 334901 2026-05-16T08:17:02Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335323 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = សីហស័ក្ដិ៍ ភួងកេតុកែវ | native_name = {{nobold|สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว}} | native_name_lang = th | image = Sihasak_Phuangketkeow_2026.jpg | caption = | office1 = [[ក្រសួងការបរទេស (ប្រទេសថៃ) | រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស]] | office = [[ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ]] | status = | primeminister = [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] | termstart = ៣០ មិនា ២០២៦ | termend = | primeminister1 = អនុទិន ជាញវីរកូល<ref>{{Cite news |date=19 September 2025 |title=Thai king approves PM Anutin's new cabinet picks |url=https://efe.com/en/latest-news/2025-09-19/thai-king-approves-pm-anutins-new-cabinet-picks/ |access-date=1 February 2026 |work=EFE}}</ref> | termstart1 = ១៩ កញ្ញា ២០២៥<ref>{{Cite web |title=Minister of Foreign Affairs of Thailand: Sihasak Phuangketkeow |url=https://www.mfa.go.th/en/page/sihasak-minister-of-foreign-affairs-en?menu=5d5bd3cb15e39c306002a96b |access-date=1 February 2026 |website=Ministry of Foreign Affairs, Kingdom of Thailand |language=en}}</ref> | predecessor1 = [[ម៉ារីស សេងៀមពង្សា]] | office2 = [[ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ | ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ]] | termstart2 = ១៩ មិថុនា ២០១០ | termend2 = ១៨ មិថុនា ២០១១ | predecessor2 = អាឡិច វ៉ាន់ មៀវវិន | successor2 = [[ឡូរ៉ា ឌូពុយ ឡាស៊ែរ]] | birth_date = {{birth date and age|1957|12|21|df=y}}<ref name="UNOG" /> | alma_mater = [[សាកលវិទ្យាល័យជូឡាឡុងកន]] (BPolSci, International Relations)<ref name="UNOG">{{Cite web |date=5 April 2007 |title=New Permanent Representative of Thailand Presents Credentials to Director-General of UNOG |url=https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2007/04/new-permanent-representative-thailand-presents |access-date=1 February 2026 |website=United Nations Office at Geneva |language=en |archivedate=18 សីហា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210818235348/https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2007/04/new-permanent-representative-thailand-presents |url-status=dead }}</ref><br />[[Johns Hopkins University]] (MA, International Public Policy)<ref name="UNOG" /> }} '''សីហស័ក្ដិ៍ ភួងកេតុកែវ''' ( អានថា : ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ ) គឺជាអ្នកការទូតអាជីព និងជាអ្នកនយោបាយថៃ ដែលបានបម្រើការជា [[ក្រសួងការបរទេស (ប្រទេសថៃ)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ]] ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ១៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៥។ <ref name="MFA-bio">{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Minister of Foreign Affairs of Thailand: Sihasak Phuangketkeow |url=https://www.mfa.go.th/en/page/sihasak-minister-of-foreign-affairs-en |access-date=1 February 2026 |website=Ministry of Foreign Affairs, Kingdom of Thailand}}</ref> ពីមុនលោកធ្លាប់បម្រើការជាអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស (២០២៣–២០២៤) លេខាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រសួងការបរទេស (២០១១–២០១៥) និងជាឯកអគ្គរដ្ឋទូត/តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍នៃប្រទេសថៃប្រចាំ [[ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ|ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិនៅក្រុងហ្សឺណែវ]] (២០០៧–២០១១)។ <ref name="MFA-bio" /> == អាជីពការទូត == លោក បានចូលបម្រើការងារនៅ [[ក្រសួងការបរទេសថៃ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៩ ហើយបានកាន់តំណែងជាច្រើននៅទីស្នាក់ការកណ្តាល និងនៅក្រៅប្រទេស រួមទាំងការកាន់តំណែងនៅ [[វ៉ាស៊ីនតោន|វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] និង [[តូក្យូ]] ព្រមទាំងការងារជាន់ខ្ពស់ក្នុងមុខងារព័ត៌មាន និងនយោបាយរបស់ក្រសួង។ <ref name="UN-SDG-bio">{{Cite web |title=H.E. Mr. Phuangketkeow, Sihasak |url=https://sdgs.un.org/panelists/he-mr-phuangketkeow-sihasak-29198 |access-date=1 February 2026 |website=United Nations Sustainable Development Goals Knowledge Platform}}</ref> <ref name="OHCHR-HRC-president">{{Cite web |title=Sihasak Phuangketkeow, President of the Human Rights Council, Fifth Cycle (2010–2011) |url=https://www.ohchr.org/en/hr-bodies/hrc/presidency5th-cycle |access-date=1 February 2026 |website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០២ ដល់ឆ្នាំ ២០០៦ លោកបានបម្រើការជាអគ្គនាយកនៃនាយកដ្ឋានព័ត៌មាន និងជាអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេស បន្ទាប់មកបានបម្រើការជាអនុរដ្ឋលេខាធិការអចិន្ត្រៃយ៍ទទួលបន្ទុកក្រសួងការបរទេស (២០០៦-២០០៧)។ <ref name="MFA-bio"/> <ref name="OHCHR-HRC-president"/> លោកត្រូវបានតែងតាំងជាឯកអគ្គរដ្ឋទូត និងជាតំណាងអចិន្ត្រៃយ៍របស់ប្រទេសថៃ ប្រចាំ [[ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ|ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិនៅក្រុងហ្សឺណែវ]] និងអង្គការអន្តរជាតិផ្សេងៗទៀត (ឆ្នាំ២០០៧-២០១១)។ <ref name="MFA-bio"/> <ref name="OHCHR-HRC-president"/> ក្នុងអំឡុងពេលកាន់តំណែងនោះ លោកត្រូវបានជ្រើសតាំងជាប្រធាន [[ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ]] (ឆ្នាំ២០១០-២០១១)។ <ref name="OHCHR-HRC-president" /> ក្នុងឋានៈនោះ សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ការិយាល័យ [[ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស]] បានចងក្រងឯកសារអំពីការប្រកាសរបស់លោកអំពីការតែងតាំងអ្នកជំនាញឯករាជ្យ ទៅកាន់យន្តការស៊ើបអង្កេតដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានកំណត់ រួមទាំងបេសកកម្មស្វែងរកការពិត (ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១០) និងគណៈកម្មការស៊ើបអង្កេត (ខែមីនា ឆ្នាំ២០១១)។ <ref name="OHCHR-Gaza2010">{{Cite web |date=23 July 2010 |title=United Nations Human Rights Council Panel to investigate Israeli raid on Gaza flotilla established |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2010/07/united-nations-human-rights-council-panel-investigate-israeli-raid-gaza?sub-site=HRC |access-date=1 February 2026 |website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> <ref name="OHCHR-Libya2011">{{Cite web |date=11 March 2011 |title=International Commission of Inquiry appointed to investigate Human Rights violations in Libya |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2011/03/international-commission-inquiry-appointed-investigate-human-rights?sub-site=HRC |access-date=1 February 2026 |website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> ចន្លោះឆ្នាំ ២០១១ និង ២០១៥ លោកបានបម្រើការជាលេខាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រសួងការបរទេស។ <ref name="MFA-bio"/> របាយការណ៍របស់ក្រសួងពីឆ្នាំ ២០១៤ បានពិពណ៌នាអំពីលោកក្នុងការចូលរួមក្នុងសម័យប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងនាមជាលេខាធិការអចិន្ត្រៃយ៍ក្រសួងការបរទេស និងជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសស្តីទី។ <ref name="MFA-2014-HRC">{{Cite web |date=14 June 2014 |title=Permanent Secretary for Foreign Affairs attends the 26th Session of the Human Rights Council |url=https://www.mfa.go.th/en/content/5d5bcdcd15e39c3060012534?cate=5d5bcb4e15e39c3060006832 |access-date=1 February 2026 |website=Ministry of Foreign Affairs, Kingdom of Thailand}}</ref> ក្រោយមក លោកបានបម្រើការជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតថៃប្រចាំប្រទេសជប៉ុន (២០១៥-២០១៦) និងឯកអគ្គរដ្ឋទូតថៃប្រចាំប្រទេសបារាំង (២០១៦-២០១៨)។ <ref name="MFA-bio"/> ឯកសាររបស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]] បានកំណត់អត្តសញ្ញាណលោកថាជាឯកអគ្គរដ្ឋទូត និងជាប្រតិភូអចិន្ត្រៃយ៍របស់ប្រទេសថៃប្រចាំអង្គការយូណេស្កូក្នុងអំឡុងពេលបំពេញការងារនៅក្រុងប៉ារីស។ <ref name="UNESCO-ASPAC">{{Cite web |title=Working meeting between the Director-General and Members of the Bureau of the Asia-Pacific Group at UNESCO (ASPAC) |url=https://www.unesco.org/en/articles/working-meeting-between-director-general-and-members-bureau-asia-pacific-group-unesco-aspac |access-date=1 February 2026 |website=UNESCO}}</ref> នៅឆ្នាំ ២០២៣-២០២៤ លោកបានបម្រើការជាអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស។ <ref name="MFA-bio"/> សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ក្រសួងការបរទេសបានពិពណ៌នាអំពីការចូលរួមរបស់លោកនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី [[អង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងអភិវឌ្ឍន៍]] នៅទីក្រុងប៉ារីសក្នុងតួនាទីនោះក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៤។ <ref name="MFA-OECD-2024">{{Cite web |date=3 May 2024 |title=Vice Minister for Foreign Affairs attended OECD Ministerial Council Meeting 2024 |url=https://mfa.go.th/en/content/vfmoecdmcm-2 |access-date=1 February 2026 |website=Ministry of Foreign Affairs, Kingdom of Thailand}}</ref> == អាជីពនយោបាយ == លោកត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសនៅថ្ងៃទី១៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥។ <ref name="MFA-bio"/> ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានរ៉ោតទ័រ បានរាយការណ៍ពីការជ្រើសរើសលោកជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសនៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ ដែលជាផ្នែកមួយនៃការតែងតាំងគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថ្មីក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី អនុទីន ឆាន់វីរៈគុល ដោយស្ថិតនៅក្រោមនីតិវិធីអនុម័តជាផ្លូវការ។ <ref name="Reuters-2025-cabinet">{{Cite web |date=6 September 2025 |title=Thai PM-elect names veterans to cabinet, hoping to bring 'confidence' |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-pm-elect-names-veterans-cabinet-hoping-bring-confidence-2025-09-06/ |access-date=1 February 2026 |website=Reuters}}</ref> ក្នុងនាមជារដ្ឋមន្ត្រី ការរាយការណ៍ព័ត៌មានសាធារណៈរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃបានពិពណ៌នាអំពីការចូលរួមរបស់លោកនៅក្នុងវេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦ នៅទីក្រុងដាវ៉ូស ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦។ <ref name="PRD-WEF-2026">{{Cite web |date=30 January 2026 |title=Summary of the Participation of the Foreign Minister in the 2026 World Economic Forum in Davos, Switzerland |url=https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/49/iid/471284 |access-date=1 February 2026 |website=Thailand Public Relations Department (PRD)}}</ref> នៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតសកលថៃឆ្នាំ ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ ២០២៦]] លោក ស៊ីហាសាក់ ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយ [[គណបក្សភូមិចៃថៃ]] ជាបេក្ខជនម្នាក់របស់ខ្លួនសម្រាប់តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី។ <ref>{{Cite web |title=Bhumjaithai names Anutin and Sihasak as PM candidates |url=https://world.thaipbs.or.th/detail/bhumjaithai-names-anutin-and-sihasak-as-pm-candidates/59976 |access-date=2026-04-11 |website=world.thaipbs.or.th |language=en}}</ref> បន្ទាប់ពីជ័យជម្នះរបស់លោកភូមិជៃថៃក្នុងការបោះឆ្នោត លោកត្រូវបានតែងតាំងឡើងវិញជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស និងទទួលបានការតែងតាំងបន្ថែមជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី។ == ការទទួលស្គាល់ == ជីវប្រវត្តិផ្លូវការរបស់ក្រសួងការបរទេសបានបញ្ជាក់ថា ក្រោយមកលោកបានទទួលពានរង្វាន់សិទ្ធិមនុស្សជាតិរបស់ប្រទេសថៃ ទាក់ទងនឹងការងារសិទ្ធិមនុស្សរបស់លោកក្នុងអំឡុងពេលអាជីពរបស់លោក។ <ref name="MFA-bio"/> គណៈកម្មការសិទ្ធិមនុស្សជាតិនៃប្រទេសថៃ បានចុះបញ្ជីលោកក្នុងចំណោមអ្នកទទួលពានរង្វាន់ក្រោម "ពានរង្វាន់សិទ្ធិមនុស្ស (បុរស)" សម្រាប់ឆ្នាំ ២០១១។ <ref name="NHRC-awards-list">{{Cite web |title=Human Rights Award (Male) – Year 2011 (awardee list) |url=https://www.nhrc.or.th/en/award-2011-male-awardee |access-date=1 February 2026 |website=National Human Rights Commission of Thailand}}</ref> == ឯកសារយោង == {{បញ្ជីឯកសារយោង}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] hjxp2amy23ztxyqxskv0x1vtb3ur8a3 0 53641 335299 335210 2026-05-15T23:18:40Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335299 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យ | english_name = National United University | image_name = 聯合大學-大學湖.JPG | SealImage = [[File:National_United_University_emblem.svg|250px]] | caption = ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យបរិវេណសាលាទីពីរ | SealInfo = ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យផ្លាកសញ្ញាសាលា | image_size = 300px | ស្ថាបនិក = លីហ្គូឌីង | motto = ភាពស្មោះត្រង់ ការគោរព ការឧស្សាហ៍ព្យាយាម និងភាពច្នៃប្រឌិត | type = សាកលវិទ្យាល័យជាតិ | zip = 360301បរិវេណសាលាដំបូង (បរិវេណសាលា Erpingshan) <br>360302បរិវេណសាលាទីពីរ (សាខា Bajia) | campus = ជាយក្រុង | area = ៧៦.៥ ហិកតា<ref name="បញ្ជី"/> | mascot = យូណាយធីត ឡេអូផាត | website = {{URL|https://www.nuu.edu.tw/}} }} '''ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យ''', បញ្ជីសាកលវិទ្យាល័យ និងមហាវិទ្យាល័យតៃវ៉ាន់ដែលមានទីតាំងនៅស្រុកម៉ៃអូលី ប្រទេសតៃវ៉ាន់៖ សាកលវិទ្យាល័យជាតិ, ដើមឡើយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រសួងកិច្ចការសេដ្ឋកិច្ចនៃសាធារណរដ្ឋចិន រួមជាមួយសហគ្រាសសាធារណៈ និងឯកជន និងពួកអភិជនក្នុងស្រុក។ "'''មហាវិទ្យាល័យវិជ្ជាជីវៈឧស្សាហកម្មឯកជន'''", វាត្រូវបានបរិច្ចាគទៅរដ្ឋាភិបាលដោយក្រុមប្រឹក្សាភិបាលក្នុងឆ្នាំ 1995 ហើយបានប្តូរទៅជាសាលាជាតិ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ 2003 វាត្រូវបានប្តូរទៅជាសាកលវិទ្យាល័យ ហើយប្តូរឈ្មោះទៅជាឈ្មោះបច្ចុប្បន្នរបស់វា។. បច្ចុប្បន្នជាសមាជិកនៃប្រព័ន្ធសាកលវិទ្យាល័យជាតិនៅតៃវ៉ាន់ វាត្រូវបានគ្រោងទុកជុំវិញចក្ខុវិស័យសំខាន់ៗចំនួនបួនគឺ "វប្បធម៌ក្នុងស្រុក" "ការបង្រៀនប្រកបដោយគុណភាព" "ការស្រាវជ្រាវ និងនវានុវត្តន៍" និង "សេវាសង្គម"។វាក៏ផ្តល់ជូននូវវគ្គសិក្សាឧត្តមសិក្សានៅក្នុងវិស័យជាច្រើនប្រភេទផងដែរ រួមទាំងវិទ្យាសាស្ត្រ និងវិស្វកម្ម វិស្វកម្មអគ្គិសនី និងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន ការរចនា ការគ្រប់គ្រង មនុស្សសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម និងការសិក្សាភាសាហាក់កា។ ==តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ== *[https://www.nuu.edu.tw/ 國立聯合大學] *[https://stua04.nuu.edu.tw/p/426-1036-4.php?Lang=zh-tw 國立聯合大學學生社團總覽] *[http://alumni.nuu.edu.tw/ 國立聯合大學校友總會] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126012856/http://alumni.nuu.edu.tw/ |date=2020-11-26 }} *[https://www.nuu.edu.tw/p/422-1000-1075.php?Lang=zh-tw 近期活動] *[https://secretary.nuu.edu.tw/p/403-1003-177.php?Lang=zh-tw 聯大報刊] *[https://www.youtube.com/channel/UCWKMz8Ps2Fony_RyJJWH4Ag 聯大之音] 29cqd6k0o19rv8mb0fxlaev81qtb3co 0 53661 335343 335211 2026-05-16T09:21:56Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335343 wikitext text/x-wiki {{Infobox_School | name = ស្រុក Miaoli អាគីហ៊ីតូវិទ្យាល័យ​កម្រិត​បឋមសិក្សា | other_name = Mingren Junior High School | motto = បណ្តុះចរិតលក្ខណៈសីលធម៌ និងលើកទឹកចិត្តដល់ការសិក្សា; សុទិដ្ឋិនិយម និងវឌ្ឍនភាព | established = ឆ្នាំ១៩៦៩ | type = វិទ្យាល័យ​កម្រិត​មធ្យមសិក្សា​ខេត្ត | grades = នៅក្នុងថ្នាក់ទី ៧-៩។ | district = ខោនធី Miaoli តៃវ៉ាន់ | enrollment = ប្រហែល ១៧៦៨ នាក់ | free_label = សាលារៀន | free_text = ការអប់រំរួមគ្នា | location = ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli 36047 Fuli នៅខាងក្នុងស្ថានីយ៍វិទ្យុ លេខ ១០ | information = +886-37-321-261 | website = [http://www.mln.mlc.edu.tw/ 苗栗市明仁國中網站] }} '''ស្រុក Miaoli អាគីហ៊ីតូវិទ្យាល័យ​កម្រិត​បឋមសិក្សា''', វិទ្យាល័យមួយកន្លែងស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុង Miaoli ស្រុក Miaoli ប្រទេសតៃវ៉ាន់<ref>{{Cite web |title=縣立明仁國中 |url=https://www.readingfortomorrow.org/LightUp/achievementPage.php?school_id=3079 |website=中華明日閱讀協會 |access-date=2025-07-22}}</ref>, បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1969។ == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == *[https://www.facebook.com/pages/%E6%98%8E%E4%BB%81%E5%9C%8B%E4%B8%AD/185143068222569?sk=wall 苗栗市明仁國中Facebook粉絲團] *[http://www.mln.mlc.edu.tw/ 苗栗縣立明仁國民中學] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415065822/http://www.mln.mlc.edu.tw/ |date=2021-04-15 }} j5dxvl5kx4i5vkjvqio0b9ar6zeklot 0 53663 335342 335199 2026-05-16T09:21:37Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 335342 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Flag of Miaoli County.svg|50px|រូបភាពតូច|ទង់ជាតិខេត្ត]] [[ឯកសារ:Emblem of Miaoli County.svg|50px|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាខេត្ត]] [[ឯកសារ:龍騰斷橋--張利聰.jpg|រូបភាពតូច]] ស្រុកម៉ៃអូលី គឺជាស្រុកមួយនៅក្នុងខេត្តតៃវ៉ាន់ សាធារណរដ្ឋចិន ដែលមានទីតាំងនៅកណ្តាលតៃវ៉ាន់ ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងជួរភ្នំស៊ូសាននៅខាងកើត និងច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់នៅខាងលិច។ ទីស្នាក់ការកណ្តាលស្រុកគឺទីក្រុងម៉ៃអូលី។ ស្រុកម៉ៃអូលីគ្រប់គ្រងទីក្រុងចំនួន 2 ទីប្រជុំជនចំនួន 5 និងទីប្រជុំជនចំនួន 11 (រួមទាំងទីប្រជុំជនភ្នំចំនួន 1) សរុបចំនួន 18 ទីប្រជុំជន និងទីក្រុង។ ទីក្រុងទូហ្វេន គឺជាទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងស្រុក។ ផ្នែកខាងជើងនៃស្រុក តាមបណ្តោយទន្លេចុងកាង មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងស្រុកស៊ីនជូ និងទីក្រុង ដែលបង្កើតជារង្វង់រស់នៅស៊ីនជូ-ម៉ៃអូលី ខណៈដែលផ្នែកខាងត្បូង តាមបណ្តោយទន្លេដាអាន មានទំនាក់ទំនងជាញឹកញាប់ជាមួយទីក្រុងតៃជុង។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចសំខាន់គឺហាកា ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាស្រុកហាកាដ៏សំខាន់មួយនៅតៃវ៉ាន់។ ស្រុកម៉ៃអូលី ត្រូវបានគេដាក់រហស្សនាមថា "ទីក្រុងភ្នំ" ដោយសារតែដីរដិបរដុប និងតំបន់ភ្នំជាច្រើន ដែលកំណត់ការចូលទៅកាន់ការដឹកជញ្ជូន។ កត្តាភូមិសាស្ត្របានធ្វើឱ្យទីប្រជុំជនភាគច្រើនមានទំនាក់ទំនងគ្នានៅកម្រិតភូមិ/សង្កាត់។ តាមភូមិសាស្ត្រ ស្រុកម៉ៃអូលី មានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃកោះតៃវ៉ាន់។ ទីភ្នាក់ងារផ្សេងៗគ្នាចាត់ថ្នាក់ស្រុកម៉ៃអូលីថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់កោះតៃវ៉ាន់កណ្តាល ឬភាគខាងជើង ដោយផ្អែកលើតម្រូវការរបស់ពួកគេ។ ឧទាហរណ៍ ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍ជាតិនៃសាធារណរដ្ឋចិនចាត់ថ្នាក់ស្រុកម៉ៃអូលីថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់តំបន់តៃវ៉ាន់កណ្តាល ខណៈដែលរដ្ឋបាលអាកាសធាតុកណ្តាលនៃក្រសួងដឹកជញ្ជូន និងទំនាក់ទំនងចាត់ថ្នាក់វាថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់តំបន់តៃវ៉ាន់ភាគខាងជើង។ លើសពីនេះ ស្រុកម៉ៃអូលីបានចូលរួមជាមួយ "គណៈកម្មាធិការលើកកម្ពស់ការអភិវឌ្ឍតំបន់តៃវ៉ាន់ភាគខាងជើង" ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០០៦ ហើយបានចុះហត្ថលេខាលើ "សេចក្តីប្រកាសសហប្រតិបត្តិការតំបន់តៃវ៉ាន់ភាគខាងជើង"។ ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០១៦ វាបានចុះហត្ថលេខាលើ "សេចក្តីប្រកាសគ្រប់គ្រងតំបន់តៃវ៉ាន់-ឆាងហួ-ណាន់ទូ-ម៉ៃអូលីកណ្តាល" ជាមួយខោនធី និងទីក្រុងកណ្តាលតៃវ៉ាន់។ ក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ២០១៦ វាបានរួមគ្នាបង្កើត "វេទិកាគ្រប់គ្រងតំបន់តាវយាន-ស៊ីនជូ-ស៊ីនជូ-ម៉ៃអូលី" ជាមួយរដ្ឋាភិបាលក្រុងតាវយាន រដ្ឋាភិបាលក្រុងស៊ីនជូ និងរដ្ឋាភិបាលស្រុកស៊ីនជូ។ នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២០ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងផលប៉ះពាល់នៃជំងឺរាតត្បាតផ្លូវដង្ហើមធ្ងន់ធ្ងរ (SARS) វាបានពង្រីកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនបន្ថែមទៀតជាមួយតំបន់កណ្តាលតៃវ៉ាន់-ឆាងហួ-ណាន់ទូ ដោយចុះហត្ថលេខាលើ "សេចក្តីប្រកាសសហប្រតិបត្តិការបង្ការជំងឺរាតត្បាតរង្វង់រស់នៅរួមរបស់តៃវ៉ាន់កណ្តាល" ដើម្បីលើកកម្ពស់គំនិតផ្តួចផ្តើមសហប្រតិបត្តិការចំនួន ១០ រួមទាំងការចែករំលែកធនធានបង្ការជំងឺរាតត្បាត និងការផ្លាស់ប្តូរការផ្គត់ផ្គង់សំខាន់ៗ។ == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == {{Wikivoyage|苗栗縣}} {{Commons category|Miaoli County}} *[http://www.MiaoLi.gov.tw/ 苗栗縣政府] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040616042801/http://www.miaoli.gov.tw/ |date=2004-06-16 }} *{{facebook|miaoli1999|苗栗縣1999服務讚}} 8p4551i01wpiwqm9lg7yi4vyaet2uug 2 53667 335320 335248 2026-05-16T05:50:05Z CJKPro2026 50318 335320 wikitext text/x-wiki <span style="font-family: serif;">mathrm</span> <span style="font-family: serif; font-style: italic;">mathit</span> <span style="font-family: serif; font-weight: bold;">mathbf</span> <span style="font-family: serif; font-weight: bold; font-style: italic;">mathbfit</span> <span style="font-family: cursive;">mathscr</span> <span style="font-family: cursive; font-weight: bold">mathbfscr</span> <span style="font-family: sans-serif;">mathsf</span> <span style="font-family: sans-serif; font-style: italic;">mathsfit</span> <span style="font-family: sans-serif; font-weight: bold;">mathbfsf</span> <span style="font-family: sans-serif; font-weight: bold; font-style: italic;">mathbfsfit</span> <span style="font-family: monospace;">mathtt</span> <math>\mathscr{Aa}</math> ihqfire6tfbqsv2bng1w1nn00hm12rt 335321 335320 2026-05-16T05:56:23Z CJKPro2026 50318 335321 wikitext text/x-wiki <span style="font-family: serif;">mathrm</span> <span style="font-family: serif; font-style: italic;">mathit</span> <span style="font-family: serif; font-weight: bold;">mathbf</span> <span style="font-family: serif; font-weight: bold; font-style: italic;">mathbfit</span> <span style="font-family: cursive;">mathscr</span> <span style="font-family: cursive; font-weight: bold">mathbfscr</span> <span style="font-family: sans-serif;">mathsf</span> <span style="font-family: sans-serif; font-style: italic;">mathsfit</span> <span style="font-family: sans-serif; font-weight: bold;">mathbfsf</span> <span style="font-family: sans-serif; font-weight: bold; font-style: italic;">mathbfsfit</span> <span style="font-family: monospace;">mathtt</span> <math>\begin{array}{|c|c|c|} a & b & S \\ \hline 0&0&1\\ 0&1&1\\ 1&0&1\\ 1&1&0\\ \end{array}</math> 7ms5weahkjh6o6f417dg8whfs8ye3dv 0 53670 335285 2026-05-15T14:06:12Z CJKPro2026 50318 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ '''ផ្នែកបន្ថែមអក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK D''' គឺជាប្លុកយូនីកូដដែលមានអក្សរសញ្ញា CJK មិនធម្មតាសម្រាប់ភាសាចិន ជប៉ុន កូរ៉េ និងវៀតណាម ដែលខ្លះកំពុងប្រើប្រាស់នាព... 335285 wikitext text/x-wiki '''ផ្នែកបន្ថែមអក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK D''' គឺជាប្លុកយូនីកូដដែលមានអក្សរសញ្ញា CJK មិនធម្មតាសម្រាប់ភាសាចិន ជប៉ុន កូរ៉េ និងវៀតណាម ដែលខ្លះកំពុងប្រើប្រាស់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ផ្នែកបន្ថែម D តូចជាងប្លុកយូនីកូដភាគច្រើនសម្រាប់អក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK មានតួអក្សរដែលត្រូវបានដាក់ជូនក្រុមស្រាវជ្រាវអក្សរសញ្ញាជា "តួអក្សរដែលត្រូវការជាបន្ទាន់" រវាងឆ្នាំ 2006 និង 2009។ តួអក្សរដែលបានដាក់ជូនក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នាដែលមិនត្រូវការជាបន្ទាន់ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងផ្នែកបន្ថែមអក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK E ជំនួសវិញ។ ប្លុកនេះមានលំដាប់បំរែបំរួលអក្សរសញ្ញារាប់រយដែលបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យបំរែបំរួលអក្សរសញ្ញាយូនីកូដ (IVD)។ លំដាប់ទាំងនេះបញ្ជាក់ពីបំរែបំរួលអក្សរដែលចង់បានសម្រាប់តួអក្សរយូនីកូដដែលបានផ្តល់ឱ្យ។ == ប្លុក == បញ្ជីនេះគឺជាប្លុកយូនីកូដតែមួយ។ សម្រាប់ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃប្លុកសញ្ញាសម្គាល់ CJK ទាំងអស់នៅក្នុងយូនីកូដ សូមមើលសញ្ញាសម្គាល់រួម CJK។ {| class="wikitable" | colspan="17" |'''CJK Unified Ideographs Extension D''' |- | |'''0''' |'''1''' |'''2''' |'''3''' |'''4''' |'''5''' |'''6''' |'''7''' |'''8''' |'''9''' |'''A''' |'''B''' |'''C''' |'''D''' |'''E''' |'''F''' |- |'''U+2B74x''' |𫝀 |𫝁 |𫝂 |𫝃 |𫝄 |𫝅 |𫝆 |𫝇 |𫝈 |𫝉 |𫝊 |𫝋 |𫝌 |𫝍 |𫝎 |𫝏 |- |'''U+2B75x''' |𫝐 |𫝑 |𫝒 |𫝓 |𫝔 |𫝕 |𫝖 |𫝗 |𫝘 |𫝙 |𫝚 |𫝛 |𫝜 |𫝝 |𫝞 |𫝟 |- |'''U+2B76x''' |𫝠 |𫝡 |𫝢 |𫝣 |𫝤 |𫝥 |𫝦 |𫝧 |𫝨 |𫝩 |𫝪 |𫝫 |𫝬 |𫝭 |𫝮 |𫝯 |- |'''U+2B77x''' |𫝰 |𫝱 |𫝲 |𫝳 |𫝴 |𫝵 |𫝶 |𫝷 |𫝸 |𫝹 |𫝺 |𫝻 |𫝼 |𫝽 |𫝾 |𫝿 |- |'''U+2B78x''' |𫞀 |𫞁 |𫞂 |𫞃 |𫞄 |𫞅 |𫞆 |𫞇 |𫞈 |𫞉 |𫞊 |𫞋 |𫞌 |𫞍 |𫞎 |𫞏 |- |'''U+2B79x''' |𫞐 |𫞑 |𫞒 |𫞓 |𫞔 |𫞕 |𫞖 |𫞗 |𫞘 |𫞙 |𫞚 |𫞛 |𫞜 |𫞝 |𫞞 |𫞟 |- |'''U+2B7Ax''' |𫞠 |𫞡 |𫞢 |𫞣 |𫞤 |𫞥 |𫞦 |𫞧 |𫞨 |𫞩 |𫞪 |𫞫 |𫞬 |𫞭 |𫞮 |𫞯 |- |'''U+2B7Bx''' |𫞰 |𫞱 |𫞲 |𫞳 |𫞴 |𫞵 |𫞶 |𫞷 |𫞸 |𫞹 |𫞺 |𫞻 |𫞼 |𫞽 |𫞾 |𫞿 |- |'''U+2B7Cx''' |𫟀 |𫟁 |𫟂 |𫟃 |𫟄 |𫟅 |𫟆 |𫟇 |𫟈 |𫟉 |𫟊 |𫟋 |𫟌 |𫟍 |𫟎 |𫟏 |- |'''U+2B7Dx''' |𫟐 |𫟑 |𫟒 |𫟓 |𫟔 |𫟕 |𫟖 |𫟗 |𫟘 |𫟙 |𫟚 |𫟛 |𫟜 |𫟝 |𫟞 |𫟟 |- |'''U+2B7Ex''' |𫟠 |𫟡 |𫟢 |𫟣 |𫟤 |𫟥 |𫟦 |𫟧 |𫟨 |𫟩 |𫟪 |𫟫 |𫟬 |𫟭 |𫟮 |𫟯 |- |'''U+2B7Fx''' |𫟰 |𫟱 |𫟲 |𫟳 |𫟴 |𫟵 |𫟶 |𫟷 |𫟸 |𫟹 |𫟺 |𫟻 |𫟼 |𫟽 |𫟾 |𫟿 |- |'''U+2B80x''' |𫠀 |𫠁 |𫠂 |𫠃 |𫠄 |𫠅 |𫠆 |𫠇 |𫠈 |𫠉 |𫠊 |𫠋 |𫠌 |𫠍 |𫠎 |𫠏 |- |'''U+2B81x''' |𫠐 |𫠑 |𫠒 |𫠓 |𫠔 |𫠕 |𫠖 |𫠗 |𫠘 |𫠙 |𫠚 |𫠛 |𫠜 |𫠝 | | |} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ឯកសារ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​យូនីកូដ​ខាងក្រោម​កត់ត្រា​គោលបំណង និង​ដំណើរការ​នៃ​ការកំណត់​តួអក្សរ​ជាក់លាក់​នៅក្នុង​ប្លុក CJK Unified Ideographs Extension D៖ {{sticky header}} {| class="wikitable sticky-header" !កំណែ !{{nobr|ចំណុចកូដចុងក្រោយ<ref group=lower-alpha name=final/>}} !រាប់ ![[International Committee for Information Technology Standards|L2]]&nbsp;ID ![[ISO/IEC JTC 1/SC 2|WG2]]&nbsp;ID ![[Ideographic Research Group|IRG]]&nbsp;ID !ឯកសារ |- | rowspan="14" |6.0 | rowspan="14" |U+2B740..2B81D | rowspan="14" |222 |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2007/07333-lunde-cjk.pdf L2/07-333]}} | | |{{Citation|title=Proposal to add twenty-one CJK Unified Ideographs to the UCS|date=2007-10-02|first=Ken|last=Lunde|author-link=Ken Lunde|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09214-n3560.pdf L2/09-214]}} |[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560.pdf N3560] | |{{Citation|title=IRG URGENT Version4.0(M Set) [Macao set]|date=2008-12-24|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_c.pdf N3560_C]}} |[https://www.unicode.org/irg/docs/n1532r-GSourceEvidenceUNC.pdf N1532R] |{{Citation|title=Evidences of Urgently Needed Characters (China set)|date=2008-12-31|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_u.pdf N3560_U]}} | |{{Citation|title=UNC source information for U-source characters|date=2009-04-14|first=John|last=Jenkins|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_j.pdf N3560_J]}} | |{{Citation|title=Additional references for IRG N1367|date=2007-11-11|first=Ken|last=Lunde|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_t.pdf N3560_T]}} |N1305 |{{Citation|title=Request to add 24 new characters to CJK D|date=2007-05-30|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09234-n3603-wg2-54-min.pdf L2/09-234]}} |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3603.pdf N3603 (pdf],}} [https://www.unicode.org/wg2/docs/n3603.doc doc]) | |{{Citation|title=Unconfirmed minutes of WG 2 meeting 54|date=2009-07-08|first=V. S.|last=Umamaheswaran|ref=none|section=M54.08}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09177-wg2consent.txt L2/09-177]}} | | |{{Citation|title=WG2 Consent Docket|date=2009-05-01|first=Ken|last=Whistler|ref=none|section=L}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09220-irg-sources.pdf L2/09-220]}} | | |{{Citation|title=Requirement for Additional Source Information in the Extension D Documentation|date=2009-05-15|first=John|last=Jenkins|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09104.htm L2/09-104]}} | | |{{Citation|title=UTC #119 / L2 #216 Minutes|date=2009-05-20|first=Lisa|last=Moore|ref=none|section=CJK — IRG Urgently Needed Characters}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09239-irgn1573-ext-d-src-info.pdf L2/09-239]}} | | |{{Citation|title=Source information for CJK Extension D on ISO/IEC 10646|date=2009-07-10|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3703.pdf N3703 (pdf],}} [https://www.unicode.org/wg2/docs/n3703.doc doc]) | |{{Citation|title=Unconfirmed minutes of WG 2 meeting no. 55, Tokyo 2009-10-26/30|date=2010-04-13|first=V. S.|last=Umamaheswaran|ref=none|section=M55.9l}} |- | |[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3831.xls N3831] | |{{Citation|title=Input from China on G sources CJK Extension D|date=2010-04-21|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2010/10108.htm L2/10-108]}} | | |{{Citation|title=UTC #123 / L2 #220 Minutes|date=2010-05-19|first=Lisa|last=Moore|ref=none|section=Consensus 123-C4}} |- class="sortbottom" | colspan="7" |{{reflist|group=lower-alpha|refs=<ref name=final>Proposed code points and characters names may differ from final code points and names</ref>}} |} hqkhf7dchbzp746n0ahqd9y9moryoln 335286 335285 2026-05-15T14:10:38Z CJKPro2026 50318 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 335286 wikitext text/x-wiki '''ផ្នែកបន្ថែមអក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK D''' គឺជាប្លុកយូនីកូដដែលមានអក្សរសញ្ញា CJK មិនធម្មតាសម្រាប់ភាសាចិន ជប៉ុន កូរ៉េ និងវៀតណាម ដែលខ្លះកំពុងប្រើប្រាស់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ផ្នែកបន្ថែម D តូចជាងប្លុកយូនីកូដភាគច្រើនសម្រាប់អក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK មានតួអក្សរដែលត្រូវបានដាក់ជូនក្រុមស្រាវជ្រាវអក្សរសញ្ញាជា "តួអក្សរដែលត្រូវការជាបន្ទាន់" រវាងឆ្នាំ 2006 និង 2009។ តួអក្សរដែលបានដាក់ជូនក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នាដែលមិនត្រូវការជាបន្ទាន់ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងផ្នែកបន្ថែមអក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK E ជំនួសវិញ។ ប្លុកនេះមានលំដាប់បំរែបំរួលអក្សរសញ្ញារាប់រយដែលបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យបំរែបំរួលអក្សរសញ្ញាយូនីកូដ (IVD)។ លំដាប់ទាំងនេះបញ្ជាក់ពីបំរែបំរួលអក្សរដែលចង់បានសម្រាប់តួអក្សរយូនីកូដដែលបានផ្តល់ឱ្យ។ == ប្លុក == បញ្ជីនេះគឺជាប្លុកយូនីកូដតែមួយ។ សម្រាប់ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃប្លុកសញ្ញាសម្គាល់ CJK ទាំងអស់នៅក្នុងយូនីកូដ សូមមើលសញ្ញាសម្គាល់រួម CJK។ {| class="wikitable" | colspan="17" |'''CJK Unified Ideographs Extension D''' |- | |'''0''' |'''1''' |'''2''' |'''3''' |'''4''' |'''5''' |'''6''' |'''7''' |'''8''' |'''9''' |'''A''' |'''B''' |'''C''' |'''D''' |'''E''' |'''F''' |- |'''U+2B74x''' |𫝀 |𫝁 |𫝂 |𫝃 |𫝄 |𫝅 |𫝆 |𫝇 |𫝈 |𫝉 |𫝊 |𫝋 |𫝌 |𫝍 |𫝎 |𫝏 |- |'''U+2B75x''' |𫝐 |𫝑 |𫝒 |𫝓 |𫝔 |𫝕 |𫝖 |𫝗 |𫝘 |𫝙 |𫝚 |𫝛 |𫝜 |𫝝 |𫝞 |𫝟 |- |'''U+2B76x''' |𫝠 |𫝡 |𫝢 |𫝣 |𫝤 |𫝥 |𫝦 |𫝧 |𫝨 |𫝩 |𫝪 |𫝫 |𫝬 |𫝭 |𫝮 |𫝯 |- |'''U+2B77x''' |𫝰 |𫝱 |𫝲 |𫝳 |𫝴 |𫝵 |𫝶 |𫝷 |𫝸 |𫝹 |𫝺 |𫝻 |𫝼 |𫝽 |𫝾 |𫝿 |- |'''U+2B78x''' |𫞀 |𫞁 |𫞂 |𫞃 |𫞄 |𫞅 |𫞆 |𫞇 |𫞈 |𫞉 |𫞊 |𫞋 |𫞌 |𫞍 |𫞎 |𫞏 |- |'''U+2B79x''' |𫞐 |𫞑 |𫞒 |𫞓 |𫞔 |𫞕 |𫞖 |𫞗 |𫞘 |𫞙 |𫞚 |𫞛 |𫞜 |𫞝 |𫞞 |𫞟 |- |'''U+2B7Ax''' |𫞠 |𫞡 |𫞢 |𫞣 |𫞤 |𫞥 |𫞦 |𫞧 |𫞨 |𫞩 |𫞪 |𫞫 |𫞬 |𫞭 |𫞮 |𫞯 |- |'''U+2B7Bx''' |𫞰 |𫞱 |𫞲 |𫞳 |𫞴 |𫞵 |𫞶 |𫞷 |𫞸 |𫞹 |𫞺 |𫞻 |𫞼 |𫞽 |𫞾 |𫞿 |- |'''U+2B7Cx''' |𫟀 |𫟁 |𫟂 |𫟃 |𫟄 |𫟅 |𫟆 |𫟇 |𫟈 |𫟉 |𫟊 |𫟋 |𫟌 |𫟍 |𫟎 |𫟏 |- |'''U+2B7Dx''' |𫟐 |𫟑 |𫟒 |𫟓 |𫟔 |𫟕 |𫟖 |𫟗 |𫟘 |𫟙 |𫟚 |𫟛 |𫟜 |𫟝 |𫟞 |𫟟 |- |'''U+2B7Ex''' |𫟠 |𫟡 |𫟢 |𫟣 |𫟤 |𫟥 |𫟦 |𫟧 |𫟨 |𫟩 |𫟪 |𫟫 |𫟬 |𫟭 |𫟮 |𫟯 |- |'''U+2B7Fx''' |𫟰 |𫟱 |𫟲 |𫟳 |𫟴 |𫟵 |𫟶 |𫟷 |𫟸 |𫟹 |𫟺 |𫟻 |𫟼 |𫟽 |𫟾 |𫟿 |- |'''U+2B80x''' |𫠀 |𫠁 |𫠂 |𫠃 |𫠄 |𫠅 |𫠆 |𫠇 |𫠈 |𫠉 |𫠊 |𫠋 |𫠌 |𫠍 |𫠎 |𫠏 |- |'''U+2B81x''' |𫠐 |𫠑 |𫠒 |𫠓 |𫠔 |𫠕 |𫠖 |𫠗 |𫠘 |𫠙 |𫠚 |𫠛 |𫠜 |𫠝 | | |} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ឯកសារ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​យូនីកូដ​ខាងក្រោម​កត់ត្រា​គោលបំណង និង​ដំណើរការ​នៃ​ការកំណត់​តួអក្សរ​ជាក់លាក់​នៅក្នុង​ប្លុក CJK Unified Ideographs Extension D៖ {{sticky header}} {| class="wikitable sticky-header" !កំណែ !{{nobr|ចំណុចកូដចុងក្រោយ<ref group=lower-alpha name=final/>}} !រាប់ ![[International Committee for Information Technology Standards|L2]]&nbsp;ID ![[ISO/IEC JTC 1/SC 2|WG2]]&nbsp;ID ![[Ideographic Research Group|IRG]]&nbsp;ID !ឯកសារ |- | rowspan="14" |6.0 | rowspan="14" |U+2B740..2B81D | rowspan="14" |222 |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2007/07333-lunde-cjk.pdf L2/07-333]}} | | |{{Citation|title=Proposal to add twenty-one CJK Unified Ideographs to the UCS|date=2007-10-02|first=Ken|last=Lunde|author-link=Ken Lunde|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09214-n3560.pdf L2/09-214]}} |[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560.pdf N3560] | |{{Citation|title=IRG URGENT Version4.0(M Set) [Macao set]|date=2008-12-24|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_c.pdf N3560_C]}} |[https://www.unicode.org/irg/docs/n1532r-GSourceEvidenceUNC.pdf N1532R] |{{Citation|title=Evidences of Urgently Needed Characters (China set)|date=2008-12-31|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_u.pdf N3560_U]}} | |{{Citation|title=UNC source information for U-source characters|date=2009-04-14|first=John|last=Jenkins|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_j.pdf N3560_J]}} | |{{Citation|title=Additional references for IRG N1367|date=2007-11-11|first=Ken|last=Lunde|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_t.pdf N3560_T]}} |N1305 |{{Citation|title=Request to add 24 new characters to CJK D|date=2007-05-30|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09234-n3603-wg2-54-min.pdf L2/09-234]}} |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3603.pdf N3603 (pdf],}} [https://www.unicode.org/wg2/docs/n3603.doc doc]) | |{{Citation|title=Unconfirmed minutes of WG 2 meeting 54|date=2009-07-08|first=V. S.|last=Umamaheswaran|ref=none|section=M54.08}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09177-wg2consent.txt L2/09-177]}} | | |{{Citation|title=WG2 Consent Docket|date=2009-05-01|first=Ken|last=Whistler|ref=none|section=L}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09220-irg-sources.pdf L2/09-220]}} | | |{{Citation|title=Requirement for Additional Source Information in the Extension D Documentation|date=2009-05-15|first=John|last=Jenkins|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09104.htm L2/09-104]}} | | |{{Citation|title=UTC #119 / L2 #216 Minutes|date=2009-05-20|first=Lisa|last=Moore|ref=none|section=CJK — IRG Urgently Needed Characters}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09239-irgn1573-ext-d-src-info.pdf L2/09-239]}} | | |{{Citation|title=Source information for CJK Extension D on ISO/IEC 10646|date=2009-07-10|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3703.pdf N3703 (pdf],}} [https://www.unicode.org/wg2/docs/n3703.doc doc]) | |{{Citation|title=Unconfirmed minutes of WG 2 meeting no. 55, Tokyo 2009-10-26/30|date=2010-04-13|first=V. S.|last=Umamaheswaran|ref=none|section=M55.9l}} |- | |[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3831.xls N3831] | |{{Citation|title=Input from China on G sources CJK Extension D|date=2010-04-21|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2010/10108.htm L2/10-108]}} | | |{{Citation|title=UTC #123 / L2 #220 Minutes|date=2010-05-19|first=Lisa|last=Moore|ref=none|section=Consensus 123-C4}} |- class="sortbottom" | colspan="7" |{{reflist|group=lower-alpha|refs=<ref name=final>ចំណុចកូដ និងឈ្មោះតួអក្សរដែលបានស្នើឡើងអាចខុសពីចំណុចកូដ និងឈ្មោះចុងក្រោយ</ref>}} |} f22lowk5ujmc2a8rselcqgdarw051tj 335308 335286 2026-05-16T01:55:56Z CJKPro2026 50318 335308 wikitext text/x-wiki '''ផ្នែកបន្ថែមអក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK D''' គឺជាប្លុកយូនីកូដដែលមានអក្សរសញ្ញា CJK មិនធម្មតាសម្រាប់ភាសាចិន ជប៉ុន កូរ៉េ និងវៀតណាម ដែលខ្លះកំពុងប្រើប្រាស់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ផ្នែកបន្ថែម D តូចជាងប្លុកយូនីកូដភាគច្រើនសម្រាប់អក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK មានតួអក្សរដែលត្រូវបានដាក់ជូនក្រុមស្រាវជ្រាវអក្សរសញ្ញាជា "តួអក្សរដែលត្រូវការជាបន្ទាន់" រវាងឆ្នាំ 2006 និង 2009។ តួអក្សរដែលបានដាក់ជូនក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នាដែលមិនត្រូវការជាបន្ទាន់ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងផ្នែកបន្ថែមអក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK E ជំនួសវិញ។ ប្លុកនេះមានលំដាប់បំរែបំរួលអក្សរសញ្ញារាប់រយដែលបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យបំរែបំរួលអក្សរសញ្ញាយូនីកូដ (IVD)។ លំដាប់ទាំងនេះបញ្ជាក់ពីបំរែបំរួលអក្សរដែលចង់បានសម្រាប់តួអក្សរយូនីកូដដែលបានផ្តល់ឱ្យ។ CJK Unified Ideographs Extension D {| class="wikitable" !ជួរ |U+2B740..U+2B81F (224 ចំណុចកូដ) |- !យន្តហោះ |SIP |- !ស្គ្រីប |Han |- !បានចាត់តាំង |ចំណុចកូដចំនួន ២២២ |- !មិនទាន់ប្រើ |ចំណុចកូដដែលបានកក់ទុកចំនួន 2 |- ! colspan="2" |ប្រវត្តិកំណែយូនីកូដ |- !6.0 (2010) |២២២ (+២២២) |- ! colspan="2" |ឯកសារយូនីកូដ |- | colspan="2" |[https://unicode.org/charts/PDF/U2B740.pdf តារាង​កូដ] ∣ [https://unicode.org/charts/nameslist/n_2B740.html ទំព័របណ្ដាញ] |} == ប្លុក == បញ្ជីនេះគឺជាប្លុកយូនីកូដតែមួយ។ សម្រាប់ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃប្លុកសញ្ញាសម្គាល់ CJK ទាំងអស់នៅក្នុងយូនីកូដ សូមមើលសញ្ញាសម្គាល់រួម CJK។ {| class="wikitable" | colspan="17" |'''CJK Unified Ideographs Extension D''' |- | |'''0''' |'''1''' |'''2''' |'''3''' |'''4''' |'''5''' |'''6''' |'''7''' |'''8''' |'''9''' |'''A''' |'''B''' |'''C''' |'''D''' |'''E''' |'''F''' |- |'''U+2B74x''' |𫝀 |𫝁 |𫝂 |𫝃 |𫝄 |𫝅 |𫝆 |𫝇 |𫝈 |𫝉 |𫝊 |𫝋 |𫝌 |𫝍 |𫝎 |𫝏 |- |'''U+2B75x''' |𫝐 |𫝑 |𫝒 |𫝓 |𫝔 |𫝕 |𫝖 |𫝗 |𫝘 |𫝙 |𫝚 |𫝛 |𫝜 |𫝝 |𫝞 |𫝟 |- |'''U+2B76x''' |𫝠 |𫝡 |𫝢 |𫝣 |𫝤 |𫝥 |𫝦 |𫝧 |𫝨 |𫝩 |𫝪 |𫝫 |𫝬 |𫝭 |𫝮 |𫝯 |- |'''U+2B77x''' |𫝰 |𫝱 |𫝲 |𫝳 |𫝴 |𫝵 |𫝶 |𫝷 |𫝸 |𫝹 |𫝺 |𫝻 |𫝼 |𫝽 |𫝾 |𫝿 |- |'''U+2B78x''' |𫞀 |𫞁 |𫞂 |𫞃 |𫞄 |𫞅 |𫞆 |𫞇 |𫞈 |𫞉 |𫞊 |𫞋 |𫞌 |𫞍 |𫞎 |𫞏 |- |'''U+2B79x''' |𫞐 |𫞑 |𫞒 |𫞓 |𫞔 |𫞕 |𫞖 |𫞗 |𫞘 |𫞙 |𫞚 |𫞛 |𫞜 |𫞝 |𫞞 |𫞟 |- |'''U+2B7Ax''' |𫞠 |𫞡 |𫞢 |𫞣 |𫞤 |𫞥 |𫞦 |𫞧 |𫞨 |𫞩 |𫞪 |𫞫 |𫞬 |𫞭 |𫞮 |𫞯 |- |'''U+2B7Bx''' |𫞰 |𫞱 |𫞲 |𫞳 |𫞴 |𫞵 |𫞶 |𫞷 |𫞸 |𫞹 |𫞺 |𫞻 |𫞼 |𫞽 |𫞾 |𫞿 |- |'''U+2B7Cx''' |𫟀 |𫟁 |𫟂 |𫟃 |𫟄 |𫟅 |𫟆 |𫟇 |𫟈 |𫟉 |𫟊 |𫟋 |𫟌 |𫟍 |𫟎 |𫟏 |- |'''U+2B7Dx''' |𫟐 |𫟑 |𫟒 |𫟓 |𫟔 |𫟕 |𫟖 |𫟗 |𫟘 |𫟙 |𫟚 |𫟛 |𫟜 |𫟝 |𫟞 |𫟟 |- |'''U+2B7Ex''' |𫟠 |𫟡 |𫟢 |𫟣 |𫟤 |𫟥 |𫟦 |𫟧 |𫟨 |𫟩 |𫟪 |𫟫 |𫟬 |𫟭 |𫟮 |𫟯 |- |'''U+2B7Fx''' |𫟰 |𫟱 |𫟲 |𫟳 |𫟴 |𫟵 |𫟶 |𫟷 |𫟸 |𫟹 |𫟺 |𫟻 |𫟼 |𫟽 |𫟾 |𫟿 |- |'''U+2B80x''' |𫠀 |𫠁 |𫠂 |𫠃 |𫠄 |𫠅 |𫠆 |𫠇 |𫠈 |𫠉 |𫠊 |𫠋 |𫠌 |𫠍 |𫠎 |𫠏 |- |'''U+2B81x''' |𫠐 |𫠑 |𫠒 |𫠓 |𫠔 |𫠕 |𫠖 |𫠗 |𫠘 |𫠙 |𫠚 |𫠛 |𫠜 |𫠝 | | |} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ឯកសារ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​យូនីកូដ​ខាងក្រោម​កត់ត្រា​គោលបំណង និង​ដំណើរការ​នៃ​ការកំណត់​តួអក្សរ​ជាក់លាក់​នៅក្នុង​ប្លុក CJK Unified Ideographs Extension D៖ {{sticky header}} {| class="wikitable sticky-header" !កំណែ !{{nobr|ចំណុចកូដចុងក្រោយ<ref group=lower-alpha name=final/>}} !រាប់ ![[International Committee for Information Technology Standards|L2]]&nbsp;ID ![[ISO/IEC JTC 1/SC 2|WG2]]&nbsp;ID ![[Ideographic Research Group|IRG]]&nbsp;ID !ឯកសារ |- | rowspan="14" |6.0 | rowspan="14" |U+2B740..2B81D | rowspan="14" |222 |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2007/07333-lunde-cjk.pdf L2/07-333]}} | | |{{Citation|title=Proposal to add twenty-one CJK Unified Ideographs to the UCS|date=2007-10-02|first=Ken|last=Lunde|author-link=Ken Lunde|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09214-n3560.pdf L2/09-214]}} |[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560.pdf N3560] | |{{Citation|title=IRG URGENT Version4.0(M Set) [Macao set]|date=2008-12-24|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_c.pdf N3560_C]}} |[https://www.unicode.org/irg/docs/n1532r-GSourceEvidenceUNC.pdf N1532R] |{{Citation|title=Evidences of Urgently Needed Characters (China set)|date=2008-12-31|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_u.pdf N3560_U]}} | |{{Citation|title=UNC source information for U-source characters|date=2009-04-14|first=John|last=Jenkins|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_j.pdf N3560_J]}} | |{{Citation|title=Additional references for IRG N1367|date=2007-11-11|first=Ken|last=Lunde|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_t.pdf N3560_T]}} |N1305 |{{Citation|title=Request to add 24 new characters to CJK D|date=2007-05-30|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09234-n3603-wg2-54-min.pdf L2/09-234]}} |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3603.pdf N3603 (pdf],}} [https://www.unicode.org/wg2/docs/n3603.doc doc]) | |{{Citation|title=Unconfirmed minutes of WG 2 meeting 54|date=2009-07-08|first=V. S.|last=Umamaheswaran|ref=none|section=M54.08}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09177-wg2consent.txt L2/09-177]}} | | |{{Citation|title=WG2 Consent Docket|date=2009-05-01|first=Ken|last=Whistler|ref=none|section=L}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09220-irg-sources.pdf L2/09-220]}} | | |{{Citation|title=Requirement for Additional Source Information in the Extension D Documentation|date=2009-05-15|first=John|last=Jenkins|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09104.htm L2/09-104]}} | | |{{Citation|title=UTC #119 / L2 #216 Minutes|date=2009-05-20|first=Lisa|last=Moore|ref=none|section=CJK — IRG Urgently Needed Characters}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09239-irgn1573-ext-d-src-info.pdf L2/09-239]}} | | |{{Citation|title=Source information for CJK Extension D on ISO/IEC 10646|date=2009-07-10|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3703.pdf N3703 (pdf],}} [https://www.unicode.org/wg2/docs/n3703.doc doc]) | |{{Citation|title=Unconfirmed minutes of WG 2 meeting no. 55, Tokyo 2009-10-26/30|date=2010-04-13|first=V. S.|last=Umamaheswaran|ref=none|section=M55.9l}} |- | |[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3831.xls N3831] | |{{Citation|title=Input from China on G sources CJK Extension D|date=2010-04-21|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2010/10108.htm L2/10-108]}} | | |{{Citation|title=UTC #123 / L2 #220 Minutes|date=2010-05-19|first=Lisa|last=Moore|ref=none|section=Consensus 123-C4}} |- class="sortbottom" | colspan="7" |{{reflist|group=lower-alpha|refs=<ref name=final>ចំណុចកូដ និងឈ្មោះតួអក្សរដែលបានស្នើឡើងអាចខុសពីចំណុចកូដ និងឈ្មោះចុងក្រោយ</ref>}} |} pghvslbz1j50hvq1c0yjrzbj5qwdseo 335309 335308 2026-05-16T01:56:23Z CJKPro2026 50318 335309 wikitext text/x-wiki '''ផ្នែកបន្ថែមអក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK D''' គឺជាប្លុកយូនីកូដដែលមានអក្សរសញ្ញា CJK មិនធម្មតាសម្រាប់ភាសាចិន ជប៉ុន កូរ៉េ និងវៀតណាម ដែលខ្លះកំពុងប្រើប្រាស់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ផ្នែកបន្ថែម D តូចជាងប្លុកយូនីកូដភាគច្រើនសម្រាប់អក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK មានតួអក្សរដែលត្រូវបានដាក់ជូនក្រុមស្រាវជ្រាវអក្សរសញ្ញាជា "តួអក្សរដែលត្រូវការជាបន្ទាន់" រវាងឆ្នាំ 2006 និង 2009។ តួអក្សរដែលបានដាក់ជូនក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នាដែលមិនត្រូវការជាបន្ទាន់ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងផ្នែកបន្ថែមអក្សរសញ្ញាបង្រួបបង្រួម CJK E ជំនួសវិញ។ ប្លុកនេះមានលំដាប់បំរែបំរួលអក្សរសញ្ញារាប់រយដែលបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យបំរែបំរួលអក្សរសញ្ញាយូនីកូដ (IVD)។ លំដាប់ទាំងនេះបញ្ជាក់ពីបំរែបំរួលអក្សរដែលចង់បានសម្រាប់តួអក្សរយូនីកូដដែលបានផ្តល់ឱ្យ។ {| class="wikitable" !ជួរ |U+2B740..U+2B81F (224 ចំណុចកូដ) |- !យន្តហោះ |SIP |- !ស្គ្រីប |Han |- !បានចាត់តាំង |ចំណុចកូដចំនួន ២២២ |- !មិនទាន់ប្រើ |ចំណុចកូដដែលបានកក់ទុកចំនួន 2 |- ! colspan="2" |ប្រវត្តិកំណែយូនីកូដ |- !6.0 (2010) |២២២ (+២២២) |- ! colspan="2" |ឯកសារយូនីកូដ |- | colspan="2" |[https://unicode.org/charts/PDF/U2B740.pdf តារាង​កូដ] ∣ [https://unicode.org/charts/nameslist/n_2B740.html ទំព័របណ្ដាញ] |} == ប្លុក == បញ្ជីនេះគឺជាប្លុកយូនីកូដតែមួយ។ សម្រាប់ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃប្លុកសញ្ញាសម្គាល់ CJK ទាំងអស់នៅក្នុងយូនីកូដ សូមមើលសញ្ញាសម្គាល់រួម CJK។ {| class="wikitable" | colspan="17" |'''CJK Unified Ideographs Extension D''' |- | |'''0''' |'''1''' |'''2''' |'''3''' |'''4''' |'''5''' |'''6''' |'''7''' |'''8''' |'''9''' |'''A''' |'''B''' |'''C''' |'''D''' |'''E''' |'''F''' |- |'''U+2B74x''' |𫝀 |𫝁 |𫝂 |𫝃 |𫝄 |𫝅 |𫝆 |𫝇 |𫝈 |𫝉 |𫝊 |𫝋 |𫝌 |𫝍 |𫝎 |𫝏 |- |'''U+2B75x''' |𫝐 |𫝑 |𫝒 |𫝓 |𫝔 |𫝕 |𫝖 |𫝗 |𫝘 |𫝙 |𫝚 |𫝛 |𫝜 |𫝝 |𫝞 |𫝟 |- |'''U+2B76x''' |𫝠 |𫝡 |𫝢 |𫝣 |𫝤 |𫝥 |𫝦 |𫝧 |𫝨 |𫝩 |𫝪 |𫝫 |𫝬 |𫝭 |𫝮 |𫝯 |- |'''U+2B77x''' |𫝰 |𫝱 |𫝲 |𫝳 |𫝴 |𫝵 |𫝶 |𫝷 |𫝸 |𫝹 |𫝺 |𫝻 |𫝼 |𫝽 |𫝾 |𫝿 |- |'''U+2B78x''' |𫞀 |𫞁 |𫞂 |𫞃 |𫞄 |𫞅 |𫞆 |𫞇 |𫞈 |𫞉 |𫞊 |𫞋 |𫞌 |𫞍 |𫞎 |𫞏 |- |'''U+2B79x''' |𫞐 |𫞑 |𫞒 |𫞓 |𫞔 |𫞕 |𫞖 |𫞗 |𫞘 |𫞙 |𫞚 |𫞛 |𫞜 |𫞝 |𫞞 |𫞟 |- |'''U+2B7Ax''' |𫞠 |𫞡 |𫞢 |𫞣 |𫞤 |𫞥 |𫞦 |𫞧 |𫞨 |𫞩 |𫞪 |𫞫 |𫞬 |𫞭 |𫞮 |𫞯 |- |'''U+2B7Bx''' |𫞰 |𫞱 |𫞲 |𫞳 |𫞴 |𫞵 |𫞶 |𫞷 |𫞸 |𫞹 |𫞺 |𫞻 |𫞼 |𫞽 |𫞾 |𫞿 |- |'''U+2B7Cx''' |𫟀 |𫟁 |𫟂 |𫟃 |𫟄 |𫟅 |𫟆 |𫟇 |𫟈 |𫟉 |𫟊 |𫟋 |𫟌 |𫟍 |𫟎 |𫟏 |- |'''U+2B7Dx''' |𫟐 |𫟑 |𫟒 |𫟓 |𫟔 |𫟕 |𫟖 |𫟗 |𫟘 |𫟙 |𫟚 |𫟛 |𫟜 |𫟝 |𫟞 |𫟟 |- |'''U+2B7Ex''' |𫟠 |𫟡 |𫟢 |𫟣 |𫟤 |𫟥 |𫟦 |𫟧 |𫟨 |𫟩 |𫟪 |𫟫 |𫟬 |𫟭 |𫟮 |𫟯 |- |'''U+2B7Fx''' |𫟰 |𫟱 |𫟲 |𫟳 |𫟴 |𫟵 |𫟶 |𫟷 |𫟸 |𫟹 |𫟺 |𫟻 |𫟼 |𫟽 |𫟾 |𫟿 |- |'''U+2B80x''' |𫠀 |𫠁 |𫠂 |𫠃 |𫠄 |𫠅 |𫠆 |𫠇 |𫠈 |𫠉 |𫠊 |𫠋 |𫠌 |𫠍 |𫠎 |𫠏 |- |'''U+2B81x''' |𫠐 |𫠑 |𫠒 |𫠓 |𫠔 |𫠕 |𫠖 |𫠗 |𫠘 |𫠙 |𫠚 |𫠛 |𫠜 |𫠝 | | |} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ឯកសារ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​យូនីកូដ​ខាងក្រោម​កត់ត្រា​គោលបំណង និង​ដំណើរការ​នៃ​ការកំណត់​តួអក្សរ​ជាក់លាក់​នៅក្នុង​ប្លុក CJK Unified Ideographs Extension D៖ {{sticky header}} {| class="wikitable sticky-header" !កំណែ !{{nobr|ចំណុចកូដចុងក្រោយ<ref group=lower-alpha name=final/>}} !រាប់ ![[International Committee for Information Technology Standards|L2]]&nbsp;ID ![[ISO/IEC JTC 1/SC 2|WG2]]&nbsp;ID ![[Ideographic Research Group|IRG]]&nbsp;ID !ឯកសារ |- | rowspan="14" |6.0 | rowspan="14" |U+2B740..2B81D | rowspan="14" |222 |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2007/07333-lunde-cjk.pdf L2/07-333]}} | | |{{Citation|title=Proposal to add twenty-one CJK Unified Ideographs to the UCS|date=2007-10-02|first=Ken|last=Lunde|author-link=Ken Lunde|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09214-n3560.pdf L2/09-214]}} |[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560.pdf N3560] | |{{Citation|title=IRG URGENT Version4.0(M Set) [Macao set]|date=2008-12-24|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_c.pdf N3560_C]}} |[https://www.unicode.org/irg/docs/n1532r-GSourceEvidenceUNC.pdf N1532R] |{{Citation|title=Evidences of Urgently Needed Characters (China set)|date=2008-12-31|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_u.pdf N3560_U]}} | |{{Citation|title=UNC source information for U-source characters|date=2009-04-14|first=John|last=Jenkins|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_j.pdf N3560_J]}} | |{{Citation|title=Additional references for IRG N1367|date=2007-11-11|first=Ken|last=Lunde|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3560_t.pdf N3560_T]}} |N1305 |{{Citation|title=Request to add 24 new characters to CJK D|date=2007-05-30|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09234-n3603-wg2-54-min.pdf L2/09-234]}} |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3603.pdf N3603 (pdf],}} [https://www.unicode.org/wg2/docs/n3603.doc doc]) | |{{Citation|title=Unconfirmed minutes of WG 2 meeting 54|date=2009-07-08|first=V. S.|last=Umamaheswaran|ref=none|section=M54.08}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09177-wg2consent.txt L2/09-177]}} | | |{{Citation|title=WG2 Consent Docket|date=2009-05-01|first=Ken|last=Whistler|ref=none|section=L}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09220-irg-sources.pdf L2/09-220]}} | | |{{Citation|title=Requirement for Additional Source Information in the Extension D Documentation|date=2009-05-15|first=John|last=Jenkins|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09104.htm L2/09-104]}} | | |{{Citation|title=UTC #119 / L2 #216 Minutes|date=2009-05-20|first=Lisa|last=Moore|ref=none|section=CJK — IRG Urgently Needed Characters}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2009/09239-irgn1573-ext-d-src-info.pdf L2/09-239]}} | | |{{Citation|title=Source information for CJK Extension D on ISO/IEC 10646|date=2009-07-10|ref=none}} |- | |{{nobr|[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3703.pdf N3703 (pdf],}} [https://www.unicode.org/wg2/docs/n3703.doc doc]) | |{{Citation|title=Unconfirmed minutes of WG 2 meeting no. 55, Tokyo 2009-10-26/30|date=2010-04-13|first=V. S.|last=Umamaheswaran|ref=none|section=M55.9l}} |- | |[https://www.unicode.org/wg2/docs/n3831.xls N3831] | |{{Citation|title=Input from China on G sources CJK Extension D|date=2010-04-21|ref=none}} |- |{{nobr|[https://www.unicode.org/L2/L2010/10108.htm L2/10-108]}} | | |{{Citation|title=UTC #123 / L2 #220 Minutes|date=2010-05-19|first=Lisa|last=Moore|ref=none|section=Consensus 123-C4}} |- class="sortbottom" | colspan="7" |{{reflist|group=lower-alpha|refs=<ref name=final>ចំណុចកូដ និងឈ្មោះតួអក្សរដែលបានស្នើឡើងអាចខុសពីចំណុចកូដ និងឈ្មោះចុងក្រោយ</ref>}} |} 050i8i2q7c0ec0vsy8n8t1mg84stoth 0 53671 335302 2026-05-16T00:57:39Z ~2026-29205-89 50967 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ គម្ពីរទីឃនិកាយ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ព្រះត្រៃបិដក​ចាប់​ពី​ភាគ​​ទី ១៤ ដល់​ភាគ​ទី ១៩ និង​មាន​សូត្រ​សរុប​ចំនួន ៣៤ ។ បាដិកវគ្គ​មាន​សូត្រ​សរុប ១១សូត្រ ។ បញ្ជី... 335302 wikitext text/x-wiki គម្ពីរទីឃនិកាយ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ព្រះត្រៃបិដក​ចាប់​ពី​ភាគ​​ទី ១៤ ដល់​ភាគ​ទី ១៩ និង​មាន​សូត្រ​សរុប​ចំនួន ៣៤ ។ បាដិកវគ្គ​មាន​សូត្រ​សរុប ១១សូត្រ ។ បញ្ជីឈ្មោះសូត្រនៃ បាដិកវគ្គ នោះ ដូច្នេះគឺ ៖ # បាដិកសូត្រ (បិដកភាគ​១៨) # ឧទុម្ពរិកសូត្រ (បិដកភាគ​១៨) # ចក្កវត្តិសូត្រ (បិដកភាគ​១៨) # អគ្គញ្ញសូត្រ (បិដកភាគ​១៨) # សម្បសាទនីយសូត្រ (បិដកភាគ​១៨) # បាសាទិកសូត្រ (បិដកភាគ​១៨) # លក្ខណសូត្រ (បិដកភាគ​១៩) # សិង្គាលកសូត្រ (បិដកភាគ​១៩) # អាដានាដិយសូត្រ (បិដកភាគ​១៩) # សង្គីតិសូត្រ (បិដកភាគ​១៩) # ទសុត្តរសូត្រ (បិដកភាគ​១៩) 5xp8riueie7n2273y4s0ivctu18orrf 3 53672 335313 2026-05-16T03:38:43Z Heang neeeerr 50993 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ ព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា 335313 wikitext text/x-wiki ព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា hmb3flllgydry7w760nyvv7q83tkxfy 2 53673 335317 2026-05-16T03:55:32Z Heang neeeerr 50993 បសមដឦឦដមខ ខ. ខ 335317 wikitext text/x-wiki ប្រវត្តិរូប ព្រះគ្រូចៅអធិការ វត្តទួលថោង កន ជីវ៉ា 1mvn0ksbvn084g23elucl3awy4q175e 0 53674 335318 2026-05-16T04:02:03Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1354089094|Puyi]]" 335318 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Puyi | image = Puyi, Manchukuo period (cropped).jpg | caption = Puyi during the Manchukuo period | succession = [[Emperor of the Qing dynasty]] | reign = 2 December 1908 – 12 February 1912 | reign-type = First reign | predecessor = [[Guangxu Emperor]] | regent = {{plainlist| * [[Zaifeng, Prince Chun]] (1908–1911) * [[Empress Dowager Longyu]] (1911–1912) }} | reg-type = Regents | successor = ''Monarchy abolished'' | birth_date = {{birth date|1906|02|07|df=yes}} | birth_place = [[Prince Chun's Mansion]], Beijing, China | death_date = {{death date and age|1967|10|17|1906|02|07|df=yes}} | death_place = Beijing, China | burial_place = [[Babaoshan Revolutionary Cemetery]], later reburied in the Hualong Imperial Cemetery, [[Yi County, Hebei]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[Wanrong]]|1922|1946|end=d}} * {{marriage|[[Wenxiu]]|1922|1931|reason=div}} * {{marriage|[[Tan Yuling]]|1937|1942|end=d}} * {{marriage|[[Li Yuqin]]|1943|1957|reason=div}} * {{marriage|[[Li Shuxian]]|1962}} }} | spouse-type = Consorts | era dates = {{udl|wrap= ; Qing : Xuantong<!--{{efn|[[Manchu language|Manchu]]: Gehungge Yoso {{ManchuSibeUnicode|lang=mnc|ᡤᡝᡥᡠᠩᡤᡝ ᠶᠣᠰᠣ|style=height:2em;word-wrap:normal}}{{pb}}[[Mongolian language|Mongolian]]: {{lang|mn|Хэвт ёс}} {{MongolUnicode|ᠬᠡᠪᠲᠦ ᠶᠣᠰᠣ|style=height:2.1em;word-wrap:normal}}}}--> ({{zhi|c=宣統}}; 1909–1912, 1917) ; Manchukuo : Datong ({{zhi|c=大同}}; 1932–1934) : Kangde ({{zhi|c=康德}}; 1934–1945) }} | house = [[House of Aisin-Gioro|Aisin-Gioro]] | father = [[Zaifeng, Prince Chun|Zaifeng]], [[Prince Chun (created 1872)|Prince Chun of the First Rank]] | mother = [[Youlan (Gūwalgiya)|Youlan]] | signature = {{CSS image crop |Image = 溥仪写给斯大林的信.jpg |bSize = 1020 |cWidth = 37 |cHeight = 75 |oTop = 230 |oLeft = 80 }} | religion = [[Buddhism]]{{sfnp|Behr|1987|p=246}} | reg-type1 = [[Prime Minister of the Imperial Cabinet|Prime Ministers]] | regent1 = {{plainlist| * [[Yikuang]] * [[Yuan Shikai]] }} | reign-type2 = Second reign | reign2 = 1–12 July 1917{{efn|Between 1 July 1917 and 12 July 1917, during the [[Manchu Restoration]], Puyi retook the throne and proclaimed himself the restored emperor of the [[Qing dynasty]], supported by [[Zhang Xun]], the self-proclaimed prime minister of the Imperial Cabinet. However, Puyi and Zhang Xun's proclamations in July 1917 were never recognised by the [[Republic of China (1912–1949)|Republic of China]] (at the time, the sole legitimate government of China), the general populace or any foreign countries.}} | reg-type2 = Prime Minister | regent2 = [[Zhang Xun]] | succession3 = [[Emperor of Manchukuo]] | reign3 = 1 March 1934 – 17 August 1945 | predecessor3 = Himself (as [[Chief Executive of Manchukuo|Chief Executive]]) | successor3 = ''Position abolished'' | reg-type3 = Prime Ministers | regent3 = {{plainlist| * [[Zheng Xiaoxu]] * [[Zhang Jinghui]] }} | succession4 = [[Chief Executive of Manchukuo]] {{Infobox officeholder/office | termstart = 18 February 1932 | termend = 1 March 1934 | primeminister = ''None''<br />[[Zheng Xiaoxu]] | predecessor = [[Zhang Jinghui]] (as Chairman of the [[Northeast Supreme Administrative Council]]) | successor = Himself (as [[Manchukuo#Head of state|Emperor]]) }} | dynasty = {{plainlist| * [[Qing]] (1908–1912, 1917) * [[Manchukuo]] (1932–1945) }} | module = {{Infobox Chinese|child=yes | s = 溥仪 | t = 溥儀 | p = Pǔyí | tp = Pǔ-yí | j = {{kCantonese|溥儀}} | w = {{tone superscript|Pʻu3-i2}} | mi = {{IPAc-cmn|p|u|3|.|yi|2}} | bpmf = ㄆㄨˇ ㄧˊ | altname = Xuantong Emperor | t2 = 宣統帝 | s2 = 宣统帝 | p2 = Xuāntǒng Dì | w2 = {{tone superscript|Hsüan1-tʻung3 Ti4}} | mi2 = {{IPAc-cmn|xuan|1|.|t|ong|3|-|d|i|4}} | tp2 = Syuan-tǒng Dì | bpmf2 = ㄒㄩㄢ ㄊㄨㄥˇ ㄉㄧˋ | j2 = {{kCantonese|宣統帝}} | ci2 = {{IPAc-yue|s|yun|1|-|t|ung|2|-|d|ai|3}} }} }} '''ពូយី''' {{Efn|[[Courtesy name]]: Yaozhi ({{zhi|c=曜之}})}} (កើតថ្ងៃទី ៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩០៦ - ថ្ងៃទី ១៧ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៧) គឺជា [[អធិរាជចិន|អធិរាជចុងក្រោយនៃប្រទេសចិន]] ដោយបានគ្រងរាជ្យជា '''ព្រះចៅអធិរាជស៊ួនតុង''' នៃ[[រាជវង្សឈីង]] (១៩០៨–១៩១២ ជាមួយនឹង[[ការស្ដារឡើងវិញរបស់ម៉ាន់ជូ|ការស្ដារឡើងវិញ]]មួយរយៈពេលខ្លីនៅឆ្នាំ ១៩១៧) និងក្រោយមកជា '''ព្រះចៅអធិរាជខាងទឺ''' នៃ[[ម៉ាន់ជូគួ]] ដែលជា[[រដ្ឋអាយ៉ង]]របស់ជប៉ុនក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម លោកត្រូវបានឃុំខ្លួនជាឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមនៅ [[សហភាពសូវៀត]] និង [[ចិន|ប្រទេសចិន]] រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥៩ នៅពេលដែល [[គណបក្សកុម្មុយនីស្តចិន|បក្សកុម្មុយនិស្តចិន]] បានផ្តល់ការលើកលែងទោសដល់លោក និងបានបង្ហាញលោកជាគំរូនៃការអប់រំឡើងវិញដោយជោគជ័យ។ នៅឆ្នាំ ១៩០៨ ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយ [[ព្រះវររាជមាតាឆឺស៊ី|ព្រះរាជនីស៊ីស៊ី]] ដើម្បីស្នងរាជ្យបន្តពី [[អធិរាជក្វាងស៊ូ|ព្រះចៅអធិរាជក្វាងស៊ូ]] ដែលគ្មានបុត្រ ពូយី បានឡើងគ្រងរាជ្យនៅអាយុ២ឆ្នាំ ដោយមានព្រះបិតារបស់គាត់គឺ [[ហ្សៃហ្វឹង,ព្រះអង្គម្ចាស់ឈុន|អ្នកអង្គម្ចាស់ឈុន]] ជា [[រាជានុសិទ្ធិ]] ។ បន្ទាប់ពី [[បដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩១១|បដិវត្តន៍ស៊ីនហៃ]] [[ព្រះរាជនីឡុងយូ]] បានចុះហត្ថលេខាលើ [[ព្រះរាជក្រឹត្យស្តីពីការដាក់រាជ្យរបស់ព្រះចៅអធិរាជឈិង|ព្រះរាជក្រឹត្យដាក់រាជ្យ]] ក្នុងនាមពូយី។ ជាថ្នូរនឹង[[មាត្រានៃការប្រព្រឹត្តិអំណោយផលចំពោះអធិរាជឈិងបន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យរបស់ទ្រង់|ការប្រព្រឹត្តិអំណោយផល មាត្រានៃការប្រព្រឹត្តិអំណោយផល]] បានអនុញ្ញាតឱ្យព្រះអង្គរក្សាតំណែងអធិរាជរបស់ព្រះអង្គ និងនៅតែស្ថិតនៅក្នុង [[ក្រុងហាមឃាត់|ទីក្រុងហាមឃាត់]] ។ ចាប់ពីថ្ងៃទី ១ ដល់ថ្ងៃទី ១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩១៧ ឧត្តមសេនីយ៍ស្មោះត្រង់ [[ចាង ស៊ុន|ចាងស៊ុន]] បានស្ដារព្រះអង្គឡើងគ្រងរាជ្យឡើងវិញ។ នៅឆ្នាំ ១៩២៤ មេទ័ព [[ហ្វឹង យូស៊ាង]] [[រដ្ឋប្រហារប៉េកាំងឆ្នាំ ១៩២៤|បានបណ្តេញ]] ព្រះអង្គចេញពីព្រះបរមរាជវាំង ហើយពូយីបានជ្រកកោននៅ [[ធានជីន|ធៀនជីន]] ។ បន្ទាប់ពី[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុននៅម៉ាន់ជូរី|ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើម៉ាន់ជូរី]] ពូយី ត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះចៅអធិរាជ [[ម៉ាន់ជូគួ]] នៅឆ្នាំ ១៩៣២ ។ នៅចុងបញ្ចប់នៃ[[សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទីពីរ]] នៅឆ្នាំ ១៩៤៥ គាត់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយ[[កងទ័ពក្រហម]]សូវៀត បានផ្តល់សក្ខីកម្មនៅ [[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមតូក្យូ]] នៅឆ្នាំ ១៩៤៦ ហើយត្រូវបានបញ្ជូនត្រឡប់ទៅ [[ចិន|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] វិញនៅឆ្នាំ ១៩៥០។ បន្ទាប់ពីការដោះលែងរបស់គាត់នៅឆ្នាំ ១៩៥៩ ពូយីបានបោះពុម្ពជីវប្រវត្តិមួយ ( ចងក្រងជំនួសដោយ លី វិនដា ) ក្រោមសម្ពាធពីរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្ត ហើយបានធ្វើការជាអ្នកថែសួនមុនពេលក្លាយជាអ្នកស្រាវជ្រាវនៅ [[វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រកណ្តាល]] ។ គាត់ត្រូវបានការពារដោយ [[ជូ អេនឡាយ]] កំឡុងពេល [[បដិវត្តន៍វប្បធម៌]] ហើយបានស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៩៦៧ ដោយគ្មានបញ្ហា។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] hrtgeirdt06cxm30te5ao6xpamar6hh 335319 335318 2026-05-16T04:11:37Z Asa MILAI 50298 335319 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ពូយី | title = 溥儀 | image = Puyi, Manchukuo period (cropped).jpg | caption = ពូយីក្នុងអំឡុងសម័យម៉ាន់ជូគួ | succession = [[អធិរាជនៃរាជវង្សឈីង]] | reign = ២ ធ្នូ ១៩០៨ – ១២ កុម្ភៈ ១៩១២ | reign-type = រជ្ជកាលដំបូង | predecessor = [[អធិរាជក្វាងស៊ូ]] | regent = {{plainlist| * [[ហ្វៃហ្វឹង, អ្នកអង្គម្ចាស់ ឈុន]] (១៩០៨–១៩១១) * [[ព្រះរាជនីឡុងយូ]] (១៩១១–១៩១១) }} | reg-type = រាជានុសិទ្ធិ | successor = ''រាជាធិបតេយ្យត្រូវបានលុបចោល'' | birth_date = {{birth date|1906|02|07|df=yes}} | birth_place = [[វិមានរបស់អ្នកអង្គម្ចាស់ឈុន]], ប៉េកាំង, ចិន | death_date = {{death date and age|1967|10|17|1906|02|07|df=yes}} | death_place = ប៉េកាំង,ចិន | burial_place = [[Babaoshan Revolutionary Cemetery]], later reburied in the Hualong Imperial Cemetery, [[Yi County, Hebei]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[Wanrong]]|1922|1946|end=d}} * {{marriage|[[Wenxiu]]|1922|1931|reason=div}} * {{marriage|[[Tan Yuling]]|1937|1942|end=d}} * {{marriage|[[Li Yuqin]]|1943|1957|reason=div}} * {{marriage|[[Li Shuxian]]|1962}} }} | spouse-type = Consorts | era dates = {{udl|wrap= ; Qing : Xuantong<!--{{efn|[[Manchu language|Manchu]]: Gehungge Yoso {{ManchuSibeUnicode|lang=mnc|ᡤᡝᡥᡠᠩᡤᡝ ᠶᠣᠰᠣ|style=height:2em;word-wrap:normal}}{{pb}}[[Mongolian language|Mongolian]]: {{lang|mn|Хэвт ёс}} {{MongolUnicode|ᠬᠡᠪᠲᠦ ᠶᠣᠰᠣ|style=height:2.1em;word-wrap:normal}}}}--> ({{zhi|c=宣統}}; 1909–1912, 1917) ; Manchukuo : Datong ({{zhi|c=大同}}; 1932–1934) : Kangde ({{zhi|c=康德}}; 1934–1945) }} | house = [[House of Aisin-Gioro|Aisin-Gioro]] | father = [[Zaifeng, Prince Chun|Zaifeng]], [[Prince Chun (created 1872)|Prince Chun of the First Rank]] | mother = [[Youlan (Gūwalgiya)|Youlan]] | signature = {{CSS image crop |Image = 溥仪写给斯大林的信.jpg |bSize = 1020 |cWidth = 37 |cHeight = 75 |oTop = 230 |oLeft = 80 }} | religion = [[Buddhism]]{{sfnp|Behr|1987|p=246}} | reg-type1 = [[Prime Minister of the Imperial Cabinet|Prime Ministers]] | regent1 = {{plainlist| * [[Yikuang]] * [[Yuan Shikai]] }} | reign-type2 = Second reign | reign2 = 1–12 July 1917{{efn|Between 1 July 1917 and 12 July 1917, during the [[Manchu Restoration]], Puyi retook the throne and proclaimed himself the restored emperor of the [[Qing dynasty]], supported by [[Zhang Xun]], the self-proclaimed prime minister of the Imperial Cabinet. However, Puyi and Zhang Xun's proclamations in July 1917 were never recognised by the [[Republic of China (1912–1949)|Republic of China]] (at the time, the sole legitimate government of China), the general populace or any foreign countries.}} | reg-type2 = Prime Minister | regent2 = [[Zhang Xun]] | succession3 = [[Emperor of Manchukuo]] | reign3 = 1 March 1934 – 17 August 1945 | predecessor3 = Himself (as [[Chief Executive of Manchukuo|Chief Executive]]) | successor3 = ''Position abolished'' | reg-type3 = Prime Ministers | regent3 = {{plainlist| * [[Zheng Xiaoxu]] * [[Zhang Jinghui]] }} | succession4 = [[Chief Executive of Manchukuo]] {{Infobox officeholder/office | termstart = 18 February 1932 | termend = 1 March 1934 | primeminister = ''None''<br />[[Zheng Xiaoxu]] | predecessor = [[Zhang Jinghui]] (as Chairman of the [[Northeast Supreme Administrative Council]]) | successor = Himself (as [[Manchukuo#Head of state|Emperor]]) }} | dynasty = {{plainlist| * [[Qing]] (1908–1912, 1917) * [[Manchukuo]] (1932–1945) }} | module = {{Infobox Chinese|child=yes | s = 溥仪 | t = 溥儀 | p = Pǔyí | tp = Pǔ-yí | j = {{kCantonese|溥儀}} | w = {{tone superscript|Pʻu3-i2}} | mi = {{IPAc-cmn|p|u|3|.|yi|2}} | bpmf = ㄆㄨˇ ㄧˊ | altname = Xuantong Emperor | t2 = 宣統帝 | s2 = 宣统帝 | p2 = Xuāntǒng Dì | w2 = {{tone superscript|Hsüan1-tʻung3 Ti4}} | mi2 = {{IPAc-cmn|xuan|1|.|t|ong|3|-|d|i|4}} | tp2 = Syuan-tǒng Dì | bpmf2 = ㄒㄩㄢ ㄊㄨㄥˇ ㄉㄧˋ | j2 = {{kCantonese|宣統帝}} | ci2 = {{IPAc-yue|s|yun|1|-|t|ung|2|-|d|ai|3}} }} }} '''ពូយី''' {{Efn|[[Courtesy name]]: Yaozhi ({{zhi|c=曜之}})}} (កើតថ្ងៃទី ៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩០៦ - ថ្ងៃទី ១៧ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៧) គឺជា [[អធិរាជចិន|អធិរាជចុងក្រោយនៃប្រទេសចិន]] ដោយបានគ្រងរាជ្យជា '''ព្រះចៅអធិរាជស៊ួនតុង''' នៃ[[រាជវង្សឈីង]] (១៩០៨–១៩១២ ជាមួយនឹង[[ការស្ដារឡើងវិញរបស់ម៉ាន់ជូ|ការស្ដារឡើងវិញ]]មួយរយៈពេលខ្លីនៅឆ្នាំ ១៩១៧) និងក្រោយមកជា '''ព្រះចៅអធិរាជខាងទឺ''' នៃ[[ម៉ាន់ជូគួ]] ដែលជា[[រដ្ឋអាយ៉ង]]របស់ជប៉ុនក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម លោកត្រូវបានឃុំខ្លួនជាឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមនៅ [[សហភាពសូវៀត]] និង [[ចិន|ប្រទេសចិន]] រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥៩ នៅពេលដែល [[គណបក្សកុម្មុយនីស្តចិន|បក្សកុម្មុយនិស្តចិន]] បានផ្តល់ការលើកលែងទោសដល់លោក និងបានបង្ហាញលោកជាគំរូនៃការអប់រំឡើងវិញដោយជោគជ័យ។ នៅឆ្នាំ ១៩០៨ ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយ [[ព្រះវររាជមាតាឆឺស៊ី|ព្រះរាជនីស៊ីស៊ី]] ដើម្បីស្នងរាជ្យបន្តពី [[អធិរាជក្វាងស៊ូ|ព្រះចៅអធិរាជក្វាងស៊ូ]] ដែលគ្មានបុត្រ ពូយី បានឡើងគ្រងរាជ្យនៅអាយុ២ឆ្នាំ ដោយមានព្រះបិតារបស់គាត់គឺ [[ហ្សៃហ្វឹង,ព្រះអង្គម្ចាស់ឈុន|អ្នកអង្គម្ចាស់ឈុន]] ជា [[រាជានុសិទ្ធិ]] ។ បន្ទាប់ពី [[បដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩១១|បដិវត្តន៍ស៊ីនហៃ]] [[ព្រះរាជនីឡុងយូ]] បានចុះហត្ថលេខាលើ [[ព្រះរាជក្រឹត្យស្តីពីការដាក់រាជ្យរបស់ព្រះចៅអធិរាជឈិង|ព្រះរាជក្រឹត្យដាក់រាជ្យ]] ក្នុងនាមពូយី។ ជាថ្នូរនឹង[[មាត្រានៃការប្រព្រឹត្តិអំណោយផលចំពោះអធិរាជឈិងបន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យរបស់ទ្រង់|ការប្រព្រឹត្តិអំណោយផល មាត្រានៃការប្រព្រឹត្តិអំណោយផល]] បានអនុញ្ញាតឱ្យព្រះអង្គរក្សាតំណែងអធិរាជរបស់ព្រះអង្គ និងនៅតែស្ថិតនៅក្នុង [[ក្រុងហាមឃាត់|ទីក្រុងហាមឃាត់]] ។ ចាប់ពីថ្ងៃទី ១ ដល់ថ្ងៃទី ១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩១៧ ឧត្តមសេនីយ៍ស្មោះត្រង់ [[ចាង ស៊ុន|ចាងស៊ុន]] បានស្ដារព្រះអង្គឡើងគ្រងរាជ្យឡើងវិញ។ នៅឆ្នាំ ១៩២៤ មេទ័ព [[ហ្វឹង យូស៊ាង]] [[រដ្ឋប្រហារប៉េកាំងឆ្នាំ ១៩២៤|បានបណ្តេញ]] ព្រះអង្គចេញពីព្រះបរមរាជវាំង ហើយពូយីបានជ្រកកោននៅ [[ធានជីន|ធៀនជីន]] ។ បន្ទាប់ពី[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុននៅម៉ាន់ជូរី|ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើម៉ាន់ជូរី]] ពូយី ត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះចៅអធិរាជ [[ម៉ាន់ជូគួ]] នៅឆ្នាំ ១៩៣២ ។ នៅចុងបញ្ចប់នៃ[[សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទីពីរ]] នៅឆ្នាំ ១៩៤៥ គាត់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយ[[កងទ័ពក្រហម]]សូវៀត បានផ្តល់សក្ខីកម្មនៅ [[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមតូក្យូ]] នៅឆ្នាំ ១៩៤៦ ហើយត្រូវបានបញ្ជូនត្រឡប់ទៅ [[ចិន|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] វិញនៅឆ្នាំ ១៩៥០។ បន្ទាប់ពីការដោះលែងរបស់គាត់នៅឆ្នាំ ១៩៥៩ ពូយីបានបោះពុម្ពជីវប្រវត្តិមួយ ( ចងក្រងជំនួសដោយ លី វិនដា ) ក្រោមសម្ពាធពីរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្ត ហើយបានធ្វើការជាអ្នកថែសួនមុនពេលក្លាយជាអ្នកស្រាវជ្រាវនៅ [[វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រកណ្តាល]] ។ គាត់ត្រូវបានការពារដោយ [[ជូ អេនឡាយ]] កំឡុងពេល [[បដិវត្តន៍វប្បធម៌]] ហើយបានស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៩៦៧ ដោយគ្មានបញ្ហា។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] 166bvg9uq18tunqz0hbfre2cwckpo4p