វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2069 336203 336157 2026-05-30T01:42:25Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336203 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat from moat.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]](ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat aerial view.jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពប្រាសាទអង្គរវត្តពីលើផ្ទៃអាកាស]] [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុង[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វរ្ម័ន​ទី​ ១]] ជាអ្នកស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​អង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​នឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន(មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ទ្រង់គង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកទ្រង់គង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។និងចុងក្រោយបំផុតទ្រង់គង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដូចជា[[ខេត្តនគររាជសីមា]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] [[ខេត្តសង្គឹត]] [[ខេត្តគោកខ័ណ្ឌ]] [[ខេត្តស៊ីសាកេត|ខេត្តសិរីសាកេត]] [[ខេត្តសុវណ៌ភូមិ ឬ សុវណ្ណភូមិ|ខេត្តសុវណ្ណភូមិ]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] [[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] [[ខេត្តត្រាច]] [[ខេត្តស្រះកែវ]] [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តរយ៉ង]] [[ខេត្តបស្ចឹមបុរី]] [[ខេត្តនាងរង]]ជាដើមដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ថៃ|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ្ឌ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនបឹងកាឡូឬហ្គ្រេនហូថែល)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់[[សាសនា]]នៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកជំទាវ[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[ភរតរាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[ភរតរាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[ភរតរាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជាអ្នកសញ្ជកនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' ត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជន ដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់ខេត្តសៀមរាបនិង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រខាងជើងឈៀងខាងកើត[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត|ទីក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត|ទីក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== kcrxbtll0p1hdiaoireznha9cmiho93 336204 336203 2026-05-30T01:44:03Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336204 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]](ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុង[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វរ្ម័ន​ទី​ ១]] ជាអ្នកស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​អង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​នឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន(មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ទ្រង់គង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកទ្រង់គង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។និងចុងក្រោយបំផុតទ្រង់គង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដូចជា[[ខេត្តនគររាជសីមា]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] [[ខេត្តសង្គឹត]] [[ខេត្តគោកខ័ណ្ឌ]] [[ខេត្តស៊ីសាកេត|ខេត្តសិរីសាកេត]] [[ខេត្តសុវណ៌ភូមិ ឬ សុវណ្ណភូមិ|ខេត្តសុវណ្ណភូមិ]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] [[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] [[ខេត្តត្រាច]] [[ខេត្តស្រះកែវ]] [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តរយ៉ង]] [[ខេត្តបស្ចឹមបុរី]] [[ខេត្តនាងរង]]ជាដើមដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ថៃ|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ្ឌ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនបឹងកាឡូឬហ្គ្រេនហូថែល)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់[[សាសនា]]នៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកជំទាវ[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[ភរតរាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[ភរតរាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[ភរតរាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជាអ្នកសញ្ជកនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' ត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជន ដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់ខេត្តសៀមរាបនិង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រខាងជើងឈៀងខាងកើត[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត|ទីក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត|ទីក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== r4hsby77zbttx5mffuxj02gdt08ynuh 0 4808 336200 334000 2026-05-30T01:33:17Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 336200 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ | other_name = | native_name = Ancient City of Oudong | nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ | settlement_type = | motto = | image_skyline = Udong 0001.jpg | image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | city_logo = | citylogo_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ | image_map1 = | map_size1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = = | pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | coordinates_region = KH | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{CAM}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក | subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = បានបង្កើតឡើង | established_date = ១៦១៨ | established_title2 = | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | area_magnitude = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 | timezone_DST = | utc_offset_DST = |latd=11 |latm=47 |lats=41.19 |latNS=N |longd=104 |longm=46 |longs=8.11 |longEW=E | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = ១២០០០ | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = | footnotes = }} '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Ancient City of Oudong) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ ==អំពីឈ្មោះរាជធានី== បើយោងតាមវចនានុក្រម[[ជួន ណាត|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជជួន ណាត]] ពាក្យថា'''ដុង្គ'''គឺជាពាក្យប្រើក្លាយមកពីបាលីសំស្ក្រឹតហើយ'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''(उत्तुङ्ग)មានន័យថាខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា ឧដុង្គឧត្តម ឧត្តមលើសលែង ប្រសើរកន្លង។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាង[[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ|ព្រះបរមរាជវាំង]]មួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា'''កំពង់ហ្លួង'''(សព្វថ្ងៃគឺជា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំកំពង់ហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]])។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យ'''ឬ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''លុះក្រោយមកហៅក្លាយទៅជា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ(សព្វថៃ្ងគឺជា[[ភូមិប្រទះឡាង]] [[សង្កាត់ប្រទះឡាង]] [[ខណ្ឌកំបូល]] [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]])។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''(សព្វថ្ងៃគឺជា[[ភូមិដំបូកមានលក្ខណ៍]] [[ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]])។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> ==ព្រះបរមរាជវាំង== '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]] [[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយ[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបរមកោដ្ឋ]]បានថ្វាយទីតាំង[[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ|ព្រះបរមរាជវាំងចាស់]]នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[ឃុំកំពង់លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> ==បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក== ==ឯកសារយោង== qxg1xkgcx11vqvidydbzwvxy91hrvpb 336201 336200 2026-05-30T01:35:59Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336201 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ | other_name = | native_name = Ancient City of Oudong | nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ | settlement_type = | motto = | image_skyline = Udong 0001.jpg | image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | city_logo = | citylogo_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ | image_map1 = | map_size1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = = | pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | coordinates_region = KH | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{CAM}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក | subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = បានបង្កើតឡើង | established_date = ១៦១៨ | established_title2 = | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | area_magnitude = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 | timezone_DST = | utc_offset_DST = |latd=11 |latm=47 |lats=41.19 |latNS=N |longd=104 |longm=46 |longs=8.11 |longEW=E | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = ១២០០០ | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = | footnotes = }} '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Ancient City of Oudong) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យកាលឧដុង្គ|សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យកាលឧដុង្គ|សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ ==អំពីឈ្មោះរាជធានី== បើយោងតាមវចនានុក្រម[[ជួន ណាត|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជជួន ណាត]] ពាក្យថា'''ដុង្គ'''គឺជាពាក្យប្រើក្លាយមកពីបាលីសំស្ក្រឹតហើយ'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''(उत्तुङ्ग)មានន័យថាខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា ឧដុង្គឧត្តម ឧត្តមលើសលែង ប្រសើរកន្លង។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាង[[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ|ព្រះបរមរាជវាំង]]មួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា'''កំពង់ហ្លួង'''(សព្វថ្ងៃគឺជា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំកំពង់ហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]])។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យ'''ឬ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''លុះក្រោយមកហៅក្លាយទៅជា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ(សព្វថៃ្ងគឺជា[[ភូមិប្រទះឡាង]] [[សង្កាត់ប្រទះឡាង]] [[ខណ្ឌកំបូល]] [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]])។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''(សព្វថ្ងៃគឺជា[[ភូមិដំបូកមានលក្ខណ៍]] [[ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]])។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> ==ព្រះបរមរាជវាំង== '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]] [[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយ[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបរមកោដ្ឋ]]បានថ្វាយទីតាំង[[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ|ព្រះបរមរាជវាំងចាស់]]នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[ឃុំកំពង់លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> ==បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក== ==ឯកសារយោង== gy870mr27qiyawq0pt71ne02qdvujev 336202 336201 2026-05-30T01:40:46Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336202 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ | other_name = | native_name = Ancient City of Oudong | nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ | settlement_type = | motto = | image_skyline = Udong 0001.jpg | image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | city_logo = | citylogo_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ | image_map1 = | map_size1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = = | pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | coordinates_region = KH | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក | subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = បានបង្កើតឡើង | established_date = ១៦១៨ | established_title2 = | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | area_magnitude = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 | timezone_DST = | utc_offset_DST = |latd=11 |latm=47 |lats=41.19 |latNS=N |longd=104 |longm=46 |longs=8.11 |longEW=E | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = ១២០០០ | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = | footnotes = }} '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Ancient City of Oudong) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យកាលឧដុង្គ|សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យកាលឧដុង្គ|សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ ==អំពីឈ្មោះរាជធានី== បើយោងតាមវចនានុក្រម[[ជួន ណាត|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជជួន ណាត]] ពាក្យថា'''ដុង្គ'''គឺជាពាក្យប្រើក្លាយមកពីបាលីសំស្ក្រឹតហើយ'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''(उत्तुङ्ग)មានន័យថាខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា ឧដុង្គឧត្តម ឧត្តមលើសលែង ប្រសើរកន្លង។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាង[[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ|ព្រះបរមរាជវាំង]]មួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា'''កំពង់ហ្លួង'''(សព្វថ្ងៃគឺជា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំកំពង់ហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]])។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យ'''ឬ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''លុះក្រោយមកហៅក្លាយទៅជា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ(សព្វថៃ្ងគឺជា[[ភូមិប្រទះឡាង]] [[សង្កាត់ប្រទះឡាង]] [[ខណ្ឌកំបូល]] [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]])។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''(សព្វថ្ងៃគឺជា[[ភូមិដំបូកមានលក្ខណ៍]] [[ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]])។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> ==ព្រះបរមរាជវាំង== '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]] [[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយ[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបរមកោដ្ឋ]]បានថ្វាយទីតាំង[[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ|ព្រះបរមរាជវាំងចាស់]]នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[ឃុំកំពង់លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> ==បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក== ==ឯកសារយោង== 46mvq1mlwacdf68cwlcylux07lcaz27 0 5402 336193 335876 2026-05-29T16:27:08Z ~2026-32015-17 51239 โทย 336193 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | latm = 45 | latNS = N | longd = 100 | longm = 29 | longEW = E | languages_type = [[អក្សរផ្លូវការ]] | languages2_type = | leader_name3 = | leader_name4 = | leader_name5 = | leader_name6 = | leader_name7 = | leader_name8 = | leader_name9 = | FR_total_population_estimate_year = | FR_foot = | FR_total_population_estimate = | FR_total_population_estimate_rank = | FR_metropole_population_estimate_rank = | conventional_long_name = โทย | native_name = โทย | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិថៃ|ទង់ជាតិ]] | image_coat = โทย | common_name = ថៃ | symbol_type = [[ត្រាផែនដី]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ភ្លេងជាតិថៃ|เพลงชาติไทย]]''<br/>''ភ្លេងជាតិថៃ (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | royal_anthem = ''[[សរសើរព្រះបារមី]]''<br/>''ព្រះរាជភ្លេង (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | image_map = Thailand on the globe (Southeast Asia centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសថៃ (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រាជធានី | capital = [[បាងកក]] | coordinates = {{Coord|13|45|N|100|29|E|type:city}} | largest_city = capital | latd = 13 | official_languages = [[ភាសាថៃ|ថៃ]]<ref name=CIA>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html Thailand] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703193043/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |date=3 July 2015 }}, ''The World Factbook''.</ref><!--Thai is the official language. English is a non-official secondary language.--> | languages = [[អក្សរថៃ|ថៃ]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៨៦% [[ជនជាតិថៃ|ថៃ]]<br />{{nowrap|&nbsp;–៣៩% [[ជនជាតិថៃ|សៀមកណ្តាល]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–២៨% [[ជនជាតិឦសាន|ឦសាន]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–១០% [[ជនជាតិសៀមខាងជើង|ឃុនមឿង]]}} <br />{{nowrap|&nbsp;–9% [[ជនជាតិថៃ|សៀមខាងត្បូង]]}} <br />{{nowrap|៣% [[ខ្មែរលើ|ខ្មែរ]]}} <br />{{nowrap|២% [[ជនជាតិថៃម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]]}} | ៩% [[ក្រុមជនជាតិនៅថៃ|ក្រុមជនជាតិចំនួន ៦៨ ក្រុមទៀត]] }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Springer">{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/330368922 |author1=John Draper |author2=Joel Sawat Selway |title=A New Dataset on Horizontal Structural Ethnic Inequalities in Thailand in Order to Address Sustainable Development Goal 10 |journal=Social Indicators Research |page=284 |volume=141 |issue=4 |date=January 2019 |doi=10.1007/s11205-019-02065-4 |access-date=18 កញ្ញា 2021}}</ref> | ethnic_groups_year = ២០១៩ | religion_year = ២០១៨ | religion = {{plainlist| * ៩៣.៥% [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ|ព្រះពុទ្ធសាសនា]]<ref>Article 67:<br />"The State should support and protect Buddhism. In supporting and protecting Buddhism, [...] the State should promote and support education and dissemination of dharmic principles of Theravada Buddhism [...], and shall have measures and mechanisms to prevent Buddhism from being undermined in any form. The State should also encourage Buddhists to participate in implementing such measures or mechanisms."{{cite web|title=Constitution of the Kingdom of Thailand |url=http://www.constitutionnet.org/sites/default/files/2017-05/CONSTITUTION%2BOF%2BTHE%2BKINGDOM%2BOF%2BTHAILAND%2B%28B.E.%2B2560%2B%282017%29%29.pdf |website=constitutionnet.org|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> * ៥.៤% [[ឥស្លាមសាសនានៅថៃ|ឥស្លាមសាសនា]] * ១.១៣% [[គ្រិស្តសាសនានៅថៃ|គ្រិស្តសាសនា]] * ០.០២% [[ហិណ្ឌូសាសនានៅថៃ|ហិណ្ឌូសាសនា]] * ០.០០៣% គ្មានជំនឿសាសនា }} | religion_ref = <ref name="auto">{{cite web |url=http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |title=Population by religion, region and area, 2018 |publisher=NSO |access-date=17 កុម្ភៈ 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |archive-date=24 មេសា 2021 |archivedate=2021-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls }}</ref> | government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ|រាជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] [[ឯកត្តរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធសភា|របបសភានិយម]] | leader_title1 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រ]] | leader_name1 = [[វជិរាលង្ករណ]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] | legislature = [[រដ្ឋសភាថៃ|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[វុឌ្ឍិសភាថៃ|វុឌ្ឍិសភា]] | lower_house = {{nowrap|[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ថៃ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]}} | established_event2 = [[អាណាចក្រសុខោទ័យ]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|និម្មិតកម្ម]] | established_event3 = [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] | established_date2 = ១២៣៨–១៤៤៨ | established_event4 = [[អាណាចក្រធនបុរី]] | established_date3 = ១៣៥១–១៧៦៧ | established_event5 = [[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|សម័យក្រុងបាងកក]] | established_date4 = ១៧៦៨–១៧៨២ | established_event6 = {{nowrap|[[បដិវត្តន៍សៀមឆ្នាំ១៩៣២|រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]}} | established_date5 = ៦ មេសា ១៧៨២ | established_date6 = ២៤ មិថុនា ១៩៣២ | area_km2 = ៥១៣,១២០ | area_size = 1 E7 | area_rank = ទី៥០ | percent_water = {{nowrap|០.៤ (២,២៣០ គម{{smallsup|២}})}} | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៦៩,៩៥០,៨៥០<ref name="macro">{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/THA/thailand/population|title = Thailand Population 1950-2021}}</ref> | population_census = ៦៤,៧៨៥,៩០៩<ref>(ជាភាសាថៃ) National Statistics Office, [http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc "100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120712002347/http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |date=12 July 2012}}. popcensus.nso.go.th.</ref> | population_estimate_year = ២០២១ | population_estimate_rank = ទី២០ | population_census_year = ២០១០ | population_density_km2 = ១៣២.១ | population_density_rank = ទី៨៨ | GDP_PPP = {{increase}} ១.៤២៨ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=578,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២២ | GDP_PPP_rank = ទី២២ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ២០,៣៧៨ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៦៩ | GDP_nominal = {{increase}} ៥៨៥.៥៨៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = ២០២២ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = ៨,៣៥៦ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៨០ | Gini = ៣៤.៩ <!--number only--> | Gini_year = ២០១៩ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=ធនាគារពិភពលោក |access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៧៧៧ <!--number only--> | HDI_year = ២០១៩ | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|date=15 December 2020|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | HDI_rank = ទី៧៩ | currency = [[បាត]] (฿) | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +៧ | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | DST_note = | time_zone_DST = | drives_on = ឆ្វេង | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅថៃ|+៦៦]] | cctld = {{unbulleted list |[[.th]] |[[.ไทย]]}} | area_magnitude = 1 E11 | itu_prefix = HS, E2 }} {{contains Thai text|compact=yes}} '''ប្រទេសថៃ''' ឬ '''ថៃ''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រថៃ''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:ราชอาณาจักรไทย) ហៅ'''ប្រទេសសៀម''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:สยาม) ជាប្រទេសដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]]នៃភូមិភាគ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនខាងកើតជាប់នឹង[[ឡាវ|ប្រទេសឡាវ]] ខាងទិសអាគ្នេយ៍ជាប់នឺងប្រទេស[[កម្ពុជា]] ខាងត្បូងជាប់ប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]] និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] ខាងលិចជាប់នឹងប្រទេស[[ភូមា]] និង[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] ហើយមាន[[ទន្លេមេគង្គ]]ធ្វើជាព្រំដែលក្នុងតំបន់ខ្លះ គ្រប់គ្រងដោយរបបប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នឹងមានមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងរាជការផែនដីនៅក្រុង[[បាងកក]] និងមាន[[ចង្វាតនៃថៃ|ការបែងចែករដ្ឋបាលភូមិភាគចែកជា ៧៧ ខេត្ដ]]។ ប្រទេសថៃជាប់លំដាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទី ៥០ ខាងផ្ទៃដី]]ដោយមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៥១៣,១១៥ គម^២ និងមាន[[បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ប្រជាជនច្រើនលំដាប់ទី ២០ នៃពិភពលោក]]គឺមានប្រមាណ ៦៧ លាននាក់។ ថៃជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានបានមកពីវិស័យឧស្សាហកម្មនិងសេវាកម្ម។ ថៃមានទីកន្លែងទេសចរណ៍ល្បីៗ ដូចជា ផាត់តាយ៉ា ភូកេត ក្រុងបាងកក និងឈៀងម៉ៃ ដែលបង្កើនប្រាក់ចំណូលឱ្យដល់ប្រទេសជាតិ។ ដូចគ្នានឹងការនាំចេញដែលមានដែលជាផ្នែកសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច មានតម្លៃ ៣៣៤,០២៦ លាន[[ដុល្លារអាមេរិក|ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]] តាមការប៉ានប្រមាណនៅឆ្នាំ២០១០ សេដ្ឋកិច្ចថៃជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៣០ ក្នុងពិភពលោក។ [[ជនជាតិតៃ]]បានធ្វើចំណាកស្រុកពីភាគនិរតីប្រទេសចិនមកកាន់ទឹកដីប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ននៅអំឡុងសតវត្សទី១១។ អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដចាត់ទុកថា អាណាចក្រសុខោទ័យជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃដែលក្រោយមកបានធ្លាក់ក្រោយឥទ្ធិពលនៃអាណាចក្រអយុធ្យាដែលមានអំណាចជាង និងមានការទាក់ទងជាមួយជាតិបស្ចិមប្រទេស តែត្រូវបានធ្លាក់ចុះដុនដាបមួយរយៈដោយសារការពង្រីកអំណាចរបស់ភូមាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៥១១ មុននឹងងើបឡើងវិញម្ដងទៀត​។ ពេលសម្ដេចព្រះចៅក្រុងធនបុរីទ្រង់ស្ថាបនា[[អាណាចក្រធនបុរី]] ហេតុការណ៍ច្របូកច្របល់នៅសម័យចុងអាណាចក្របាននាំប្រទេសថៃចូលដល់យុគសម័យរបស់[[រាជវង្សចក្រី]]នៃ[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ក្រុងរតនកោសិន្រ្ទ]]។ នៅក្នុងអំឡុងដើមសម័យក្រុងរតនកោសិន្ទ្រ ប្រទេសថៃរងការវាយលុកពីប្រទេសជិតខាង តែក្រោយរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួ ជនជាតិអឺរ៉ុបចាប់ផ្ដើមមានឥទ្ធិពលលើភូមិភាគនេះយ៉ាងខ្លាំង ដែលនាំទៅរកការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាច្រើន និងការបាត់បង់ទឹកដីក្នុងផ្នែកខ្លះ ធ្វើឱ្យថៃអាចចៀសផុតពីអាណានិគមកិច្ចពីសំណាក់ប្រទេសអឺរ៉ុបបាន។ ក្រោយមកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ថៃបានចូលរួមជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ត ហើយក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ មានការធ្វើបដិវត្តប្ដូរពីរបបរាជានិយមផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ។ ថៃបានចូលរួមខាងបក្សសម្ព័ន្ធត្រីភាគីនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ រហូតដល់អំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ថៃបានចងសម្ព័ន្ធនយោបាយជាមួយអាមេរិក។ ពួកទាហានចូលមកមានឥទ្ធិពលក្នុងកិច្ចការនយោបាយថៃយ៉ាងខ្លាំងក្រោយបដិវត្ដថៃរាប់សិបឆ្នាំ ទាំងក្នុងពេលដែលមានរដ្ឋបាលស៊ីវិល និងចូលទៅរកសម័យលោកសេរីក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នក្រោយការបោះឆ្នោតរើសនាយករដ្ឋមន្រ្តីថ្មីក្នុងឆ្នាំ២០២៥ គឺលោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]]ឡើងកាន់តំណែង។ ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ពាក្យថា សៀម ជាពាក្យដែលបរទេសប្រើសម្រាប់ហៅអាណាចក្រអយុធ្យា ក្នុងកំលុងឆ្នាំគ.ស. ១៤៥៧ កាលពីដើមប្រទេសថៃខ្លួនឯងក៏ធ្លាប់ប្រើពាក្យថា សៀម រាប់តាំងពីរជ្ជកាលសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លាវចៅយូហួមក ដោយប្រាកដឃើញមានការប្រើឈ្មោះច្បាស់លាស់ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៨៥៦ តែជនជាតិថៃមិនធ្លាប់ហៅខ្លួនឯងថា “សៀម” ឬ “ជនជាតិសៀម”  ដូចពួកបរទេស ឬតាមឈ្មោះជាផ្លូវការក្នុងសម័យនោះឡើយ។ ចំណែកពាក្យថា “ជនជាតិថៃ” វិញ កំណត់ហេតុរបស់ឡាឡូបែបានកត់ត្រាទុកយ៉ាងច្បាស់ថា អ្នកស្រុកអយុធ្យាបានហៅខ្លួនឯងដូច្នេះមកជាយូរហើយ។ ក្រោយមកនៅថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩ តាមប្រកាសរដ្ឋនិយម ច្បាប់ទី ១ នៅសម័យរដ្ឋាភិបាលលោកវិបុលសង្គ្រាម (ដែលប្រកាសឱ្យប្រើកាលពីថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩) បានប្ដូរឈ្មោះប្រទេស និងសញ្ជាតិ​ពី “សៀម” មកជា “ថៃ” ដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមមានចេតនាចង់បង្ហាញថាដែនដីនេះជារបស់ជនជាតិថៃ ពុំមែនជារបស់ជនជាតិណាផ្សេង តាមលទ្ធិជាតិនិយមក្នុងពេលនោះ ដោយមួយកំលុងពេលក្រោយមកបានប្ដូរមកជា “សៀម” នៅឆ្នាំគ.ស.  ១៩៤៥ តែក៏មានការប្ដូរមកជាថៃម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៤៨ ដែលជាកំឡុងពេលដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្ដី។ ការប្ដូរឈ្មោះលើកនេះនៅមានការប្ដូរពី “Siam” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសនិងភាសាបារាំង មកជា “Thaïlande” ក្នុងភាសាបារាំង និង “Thailand” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយឈ្មោះសៀម នៅមានគេស្គាល់ជាទូទៅទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។            == ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ}} ====​​​សម័យបុរេប្រវត្ដិ==== [[ឯកសារ:Tai Migration.svg|រូបភាពតូច|ផែនទីបង្ហាញការរស់នៅភូមិសាស្ត្រនៃ គ្រួសារភាសាតៃ-ក្រដៃ ។ ព្រួញតំណាងឱ្យគំរូទូទៅនៃការធ្វើចំណាកស្រុកនៃ កុលសម្ព័ន្ធនិយាយតៃ តាមដងទន្លេ និងឆ្លងកាត់ខាងក្រោម។]] ប្រទេសថៃមានប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាយូរមកហើយ ក្នុងសម័យអតីតកាល ទឹកដីដែលជាប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នបានមានមនុស្សចូលមករស់នៅតាំងពីសម័យយុគថ្មរំលីង គឺប្រហែល ២០.០០០ ឆ្នាំមកហើយ។ ភូមិភាគនេះបានទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌និងសាសនាពីឥណ្ឌា ចាប់តាំងពីអាណាចក្រហ្វូណន នៅកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១ តែចំពោះរដ្ឋរបស់ជនជាតិថៃវិញ តាមតំណាលយោនកបានកត់ត្រាថា ការស្ថាបនាអាណាចក្រថៃដំបូងកើតឡើងក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ៨៥៧ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី៧ និងទី ៨ ក្នុងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន ជនជាតិតៃឬថៃ បានបង្កើតរដ្ឋខ្លួនឯងមួយឈ្មោះថា '''ណាមជីវ ឬ ណានចាវ''' ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅខេត្តយូណាន ប្រទេសចិន បច្ចុប្បន្ន។ ជនជាតិនេះ ដំបូងឡើយប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាក្រុមក្នុងអំណាចស្ដេចត្រាញ់តែមួយ ហើយតាំងទីលំនៅនៅទិសឧត្តរឆ្ងាយពីប្រទេសខ្មែរ។ មុនដំបូងពួកសៀម ឬ ថៃចុះមកតាំងទីលំនៅនៅភាគកណ្ដាលនៃ[[ទន្លេព្រះចៅយ៉ា|ទន្លេមេណាម]](ទន្លេចៅព្រះយ៉ាបច្ចុប្បន្ន) ដែលចន្លោះរដ្ឋទ្វារវតី និង រដ្ឋហរិបុញ្ជយ ហើយបានបង្កើតជាបុរីនិងរដ្ឋតូចៗឋិតនៅក្រោមស្តេចត្រាញ់ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១២ គេក៏ប្រទះឃើញពាក្យស្យាម (Syam) និងរូបចម្លាក់ជនជាតិសៀមនៅលើជញ្ជាំងថ្មនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត ព្រមទាំងមានសេចក្តីនាមថា '''ស្យាម''' រួចបញ្ជាក់ថាជាពួកព្រៃ តាមឯកសារសិលាចារឹករបស់ចាមបានកត់សំគាល់ថា ពីមុនជនជាតិសៀមឬថៃស្ថិតនៅក្នុងជួរកងទ័ពខ្មែរក្នុងឋានៈជាទាសករ ឬ ជាឈ្លើយសឹក។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី១០ '''ការចុះខ្សោយនៅចុងសម័យអង្គរ''' ទំព័រទី១៦២</ref> នៅដើមសតវត្សរ៍ទី ១២ ជនជាតិសៀមឬថៃ បានរំកិលខ្លួនពីតំបន់យូណានចុះមកទិសខាងត្បូងបន្តិចម្តងៗ ការធ្វើទេសន្តប្រវេសន៍នៃជនជាតិសៀមនេះបណ្តាលមកពីចម្បាំងរវាងពួកម៉ុងហ្គោល និងចិននៅភាគខាងជើង ។ ពួកកង់សម្ព័ន្ធសៀមដែលគ្រប់គ្រងដោយស្ដេចត្រាញ់នាមមូគោង ស្ថិតនៅខាងជើងជិតភាម៉ូ បានដឹកនាំទ័ពវាយយកមឿងណៃឆ្នាំ១២២៣ អស្យានឆ្នាំ១២២៩ និងឈៀនសែន។ ទន្ទឹមទាំងនោះ ពួកសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសដើមហើយមកតាំងទីលំនៅនៅសុខោទ័យនោះ ក៏បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរ។ ស្ដេចសៀមយកខេត្តសួគ៌ាលោក ដោយបានបណ្ដេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញ ហើយតាំងរាជជាណាចក្រមួយឡើង។ <ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រទី១៣៨ និងទី១៣៩ </ref> ==== អាណាចក្រសុខោទ័យ ==== {{Main|អាណាចក្រសុខោទ័យ}} [[ឯកសារ:4Y1A0508 Sukhothai (34384510751).jpg|រូបភាពតូច|វត្តស៊ីជុំ នៅ សុខោទ័យដែលធ្លាប់ជារាជធានីនៃនរគសុខោទ័យ]] ក្រោយការដួលរលំនៃចក្រពត្ដិខ្មែរក្នុងកំឡុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៣ ធ្វើឱ្យកើតមានរដ្ឋតូចៗ ជាច្រើន មានជាអាទិ សៀម មន និងម៉ាឡេ។ ជនជាតិសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសកំណើតខ្លួនមកតាំងលំនៅក្នុងអាណាចក្រខ្មែរត្រង់សុខោទ័យ បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរបន្ទាប់មកបានវាយយកខេត្តខ្មែរ ដោយបណ្តេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញរួចតាំងអាណាចក្រសុខោទ័យឡើង។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រ១៣៩</ref> អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃចាប់ផ្ដើមរាប់យកសម័យអាណាចក្រសុខោទ័យ ចាប់ពីឆ្នាំគ.ស. ១២៣៨ ជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាតិថៃ ដែលត្រូវនឹងសម័យរុងរឿងរបស់អាណាចក្រឡានណា និងអាណាចក្រឡានឆាង។ អាណាចក្រសុខោទ័យបានពង្រីកដែនដីបានយ៉ាងធំទូលាយក្នុងរជ្ជសម័យផឃុនរ៉ាមខាម់ហ៊ែងមហារាជ (ព្រះបាទរាមកំហែងមហារាជ) តែចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចវិញក្រោយពេលដែលព្រះអង្គចូលទិវង្គត។ ការគោរពព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបលង្កាវង្ស ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យចាប់ផ្ដើមមានការគ្រប់គ្រងបែបធម្មរាជា។ អាណាចក្រសុខោទ័យ គឺជានគរដំបូងរបស់ថៃ ដែលនៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសុខោទ័យ ស្ថិតនៅភាគខាងជើងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ។ នគរនេះមានកំណើតប្រហែលពីឆ្នាំ ១២៣៨ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៤៣៨ ហើយត្រូវបានគេដឹងជាទូទៅថាជា“ នគរថៃដំបូង” នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃនៅសតវត្សរ៍ទី ២០។ ==== អាណាចក្រអយុយា ធនបុរី និងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ==== {{Main|អាណាចក្រអយុធ្យា|អាណាចក្រធនបុរី|អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍}} [[ឯកសារ:Fra Mauro World Map detail South East Asian mainland.jpg|រូបភាពតូច|អយុធ្យាបង្ហាញនៅក្នុង[[ផែនទីផ្វ្រាម៉ាវរ៉ូ]]នៃពិភពលោក (រ.១៤៥០) ស្ថិតក្រោមឈ្មោះថា "Scierno" យកចេទទួលយកឥទ្ទិពលពីahr-I-Naw" មានន័យថា "ទីក្រុងថ្មី"]] [[ឯកសារ:Louis XIV et Ambassadeurs du Roi de Siam 1686 Jacques Leman.png|រូបភាពតូច|ឯកអគ្គរាជទូតសៀមបានបង្ហាញពីព្រះរាជសារស្តេចណារ៉េទៅព្រះរាជវាំងស្តេចល្វីសទី៦ នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៦៨៦]] នៅឆ្នាំ ១២៨៥ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទរាមកំហែង កងទ័ពសៀមបានចេញពីខេត្តសុខោទ័យមកវាយដណ្តើមយកឆ្នេរទន្លេមេណាមដែលជាទឹកដីនៃអាណាចក្រខ្មែរ ។ ឆ្នាំ១៣៥០ ទឹកដីនេះក្លាយជាទឹកដីសៀមមានព្រំប្រទល់ជាប់ហ្លួងព្រះបាងមកទល់លពបុរី (លវោ) ព្រះបាទរាមាធិបតីទី ១ បានបញ្ជូលខេត្តខ្មែរមួយចំនួនជារបស់ខ្លួនហើយបានតាំងរាជធានីនៅក្រុងអយុធ្យា។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''៣. រដ្ឋអយុធ្យា និង អរិយធម៌ខ្មែរ''' ទំព័រទី១៣៩</ref> ព្រះបាទអ៊ូថងទ្រង់បង្កើតអាណាចក្រអយុធ្យានៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៣៥០ មានការគ្រប់គ្របបែបទេវរាជា ដែលប្រតិបត្ដិតាមមូលដ្ឋាននៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ការចូលទន្ទ្រានសុខោទ័យជាបន្ដបន្ទាប់ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រអយុធ្យា។ ក្រោយមក ក្នុងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបរមត្រៃលោកនាថ ទ្រង់បានធ្វើបដិវត្ដរបបគ្រប់គ្រងថ្មី ដែលប្រការខ្លះត្រូវបានប្រើរហូតមកដល់រជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួនៃអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ។ === ការវាយគ្រប់គ្រងម៉ាឡាកា (Melaka) របស់ពួកព័រទុយហ្គាល់ === ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥១១ ត្រូវនឹងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបាទរាមាធិបតីទី ២ ធ្វើឱ្យអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមមានទំនាក់ទំនងជាមួយពួកអឺរ៉ុប។ ក្នុងខណៈនោះដែររាជវង្សតងអ៊ូរបស់ភូមាចាប់ផ្ដើមមានអំណាចកាន់តែខ្លាំងឡើង រហូតមានការពង្រីកដែនដីមកដល់ក្រុងស្រីអយុធ្យា។ ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទតាបេងឆាក់វេទី និងព្រះបាទបុរេងណង មានការធ្វើសង្គ្រាមអូសបន្លាយរាប់សិបឆ្នាំ ធ្វើឱ្យអាណាចក្រអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រតងអ៊ូក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥៦៩។ សម្ដេចព្រះបាទនរេសួនមហារាជទ្រង់បានចំណាយពេល ១៥ ឆ្នាំដើម្បីដេញពួកភូមា និងពង្រឹងអំណាចរបស់អាណាចក្រអយុធ្យានៅតំបន់ទំនាបទន្លេមេណាមម្ដងទៀត។ ចាប់ពីពេលនោះមក ក្រុងស្រីអយុធ្យាបានក្លាយជាអាណាចក្ររុងរឿងដល់កម្រិតកំពូល ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិរបស់អយុធ្យាមានការរីកចម្រើនណាស់ក្នុងរជ្ជសម័យសម្ដេចព្រះបាទនារាយណ៍មហារាជ ដែលមានការចងសម្ព័ន្ធការទូតជាមួយបារាំង ដាណឺម៉ាក និងអង់គ្លេស។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឥទ្ធិពលដែលកាន់តែកើនឡើងរបស់ជនបរទេសក្នុងក្រុងស្រីអយុធ្យាធ្វើឱ្យព្រះបាទទេពរាជាប្រហារជីវិតខន់ស្ដេនទីន ហ្វលខន់ ទំនាស់ផ្ទៃក្នុងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរបស់អយុធ្យាជាមួយជនជាតិអឺរ៉ុបមានសភាពជូរចត់។ អាណាចក្រអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចក្នុងកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៩ សង្គ្រាមជាមួយរាជវង្សខងបង (អាឡងព្យា) បានធ្វើឱ្យអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់ភូមាជាលើកទី ២ គឺក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៧៦៧។​ ក្នុងឆ្នាំជាមួយគ្នាដែរ ព្រះបាទតាកស៊ិនមហារាជបានប្រមូលកងទ័ពប្រយុទ្ធដើម្បីទាមទារឯករាជ្យ ហើយបានប្ដូររាជធានីមកឯក្រុងធនបុរី ដែលជារាជធានីរបស់ជនជាតិថៃក្នុងរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំជាកំលុងពេលនៃការធ្វើសង្គ្រាមនិងទាមទារឯករាជ្យជាតិ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាជុឡាលោក មហារាជ បឋមក្សត្រនៃរាជវង្សចក្រីបានស្ថាបនាក្រុងរតនកោសិន្ទ្រឡើងនៅថ្ងៃទី ៦ មេសា ឆ្នាំគ.ស. ១៧៨២ ។ ក្នុងកំលុងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ថៃបានប្រឈមនឹងការវាយលុកពីប្រទេសដទៃ ជាច្រើនលើកច្រើនគ្រារហូតដល់សម័យរជ្ជកាលទី ៤ ។ ព្រះរាជនយោបាយរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងកំលុងពេលនោះគឺ ការពារខ្លួនឯងពីមហាអំណាចអាណានិគម តែក៏មានការគាំទ្រឱ្យមានការដាក់ទុនពីបរទេស ការទទួលយកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសពីលោកខាងលិច និងការសិក្សាបែបទាន់សម័យដែរ។ ===ការប្រឈមមុខជាមួយពួកបច្ចិមប្រទេស=== ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះបាទចមក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៤ សឺចន បៅរិង រាជទូតអង់គ្លេស បានចូលមកធ្វើសន្ធិសញ្ញាបៅរិង ដែលនាំឱ្យមានការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាមួយប្រទេសដទៃទៀត ក្នងលក្ខខណ្ឌស្រដៀងគ្នា ហើយក៏បាននាំមកនូវការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចក្នុងទីក្រុងបាងកកនិងពានិជ្ជកម្មអន្ដរជាតិ។ [[ឯកសារ:King Chulalongkorn and Tsar Nicholas II 1897.png|រូបភាពតូច]] ក្រោយមក ការរុករានរបស់ចក្រពត្ដិនិយម ធ្វើឱ្យសៀមបាត់បង់ទឹកដីឱ្យទៅបារាំង និងអង់គ្លេស ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ តែថ្វីបើមានគំនាបយ៉ាងខ្លាំងពីប្រទេសមហាអំណាច ក៏សៀមអាចរក្សាខ្លួនមិនឱ្យធ្លាក់ក្រោយអាណានិគមរបស់ពួកអឺរ៉ុប តែត្រូវទទួលឥទ្ធិពលពីលោកខាងលិច រហូតធ្វើឱ្យមានការធ្វើបដិវត្ដសង្គមនិងវប្បធម៌នាពេលក្រោយមក និងរក្សាឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនជារដ្ឋព្រំដែនរវាងមហាអំណាចអាណានិគមទាំងពីរ។ [[ឯកសារ:Map of French Indochina expansion.svg|រូបភាពតូច|ទឹកដីមួយចំនួនដែលធ្លាប់គ្រប់គ្រងដោយសៀមត្រូវប្រគល់ឱ្យឥណ្ឌូចិនវិញ]] ព្រះបាទមកុដ្ឋក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៦ ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រិះឱ្យប្រទេសសៀមចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ដោយចូលជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដធ្វើឱ្យប្រទេសសៀមត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្ដរជាតិ នាំមកនូវការកែខៃសន្ធិសញ្ញាដែលមិនមានយុត្ដិធម៌ទាំងឡាយដើម្បីឱ្យជាតិមានអធិបតេយ្យពិតប្រាកដ តែទន្រាំនឹងទទួលបានជោគជ័យត្រូវចំណាយពេលរហូតដល់រជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចៅយូហួអានន្ទមហិឌុល។ ===ការផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រង=== ====សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ និងសង្គ្រាមត្រជាក់==== ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ឆ្នាំគ.ស. ១៩៣២ គណៈរាស្ដ្របានធ្វើបដិវត្ដផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងពីរបបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ ធ្វើឱ្យគណៈរាស្រ្ដចូលមកមានឥទ្ធិពលលើនយោបាយក្នុងប្រទេស។ នៅរវាងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ប្រទេសថៃបានចុះឈ្មោះចូលធ្វើជាសម្ព័ន្ធមិត្ដយោធាជាមួយជប៉ុន ហើយប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេស តែដោយសារប្រទេសខាងភាគីបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដទទួលស្គាល់ចលនាថៃសេរី ទើបប្រទេសថៃអាចរួចផុតពីស្ថានភាពជាប្រទេសអ្នកចាញ់សង្គ្រាម។ [[ឯកសារ:Siamese revolution of 1932.png|រូបភាពតូច|រដ្ឋប្រហារសៀមឆ្នាំ១៩៣២ បានផ្លាស់ប្ដូរប្រទេសថៃពីរបបរាជានិយមផ្តាច់ការមករាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] នៅក្នុងកំលុងពេលនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ ប្រទេសថៃបានដំណើរការនយោបាយជាសម្ព័ន្ធមិត្ដជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមាននយោបាយក្នុងការទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃរបបកុម្មុយនីស្ដនៅក្នុងភូមិភាគ ហើយបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមច្បាំងក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ និងសង្គ្រាមវៀតណាម ក្រោយមកប្រទេសថៃបានជួបនឹងបញ្ហាការរីករាលដាលនៃចរន្ដកុម្មុនីស្ដក្នុងប្រទេស តែក្រោយមកបក្សកុម្មុយនីស្ដនៃប្រទេសទេសថៃបានធ្លាក់ចុះអំណាចរហូតមិនអាចប្រតិបត្ដិការចលនានយោបាយរបស់ខ្លួនបានទៀត សង្គ្រាមជាមួយពួកកុម្មុនីស្ដត្រូវបានបញ្ចប់ទាំងស្រុងនៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៨០។ === ការវិវត្ដន៍នៃរបបប្រជាធិបតេយ្យ === ក្រោយពេលមានការប្ដូររបបគ្រប់គ្រង គ.ស. ១៩៣២ ប្រទេសថៃនៅចាត់ទុកថា នៅក្រោមរបបយោធាផ្ដាច់ការអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្ស។ ការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៧៣ ក្រោយហេតុការ ១៤ តុលា ជំរុញឱ្យមាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីស៊ីវិលជាលើកដំបូង។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះ ប្រទេសថៃជួបនឹងអស្ថេរភាពនយោបាយ ហើយមានការបន្ដអំណាចរដ្ឋបាលយោធាជាបន្ដបន្ទាប់ជាងដប់ដង តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានហេតុការណ៍ទាមទារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសំខាន់ៗ ចំនួន ២ ដង គឺហេតុការណ៍ ៦ តុលា និងហេតុការណ៍ឧសភាទមិឡ ទើបធ្វើឱ្យលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសថៃមានស្ថេរភាពនិងកាន់តែល្អឡើង។ ក្នុងកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ មានកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ី ឆ្នាំ ១៩៩៧ ធ្វើឱ្យថៃត្រូវខ្ចីលុយពីបរទេសយ៉ាងច្រើន។ លោកតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រាបានកាន់តំណែកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីពីរអាណត្ដិជាប់ៗ គ្នា គាត់ជានាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលធ្វើឱ្យមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នាច្រើនបំផុត ដោយបានដំណើរការនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចហើយទទួលបានភាពជោគជ័យច្រើនយ៉ាង តែក៏ធ្លាក់ក្នុងបទចោទប្រកាន់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដូចគ្នា។ ក្នុងកំឡុងពេលនេះឯងដែលធ្វើឱ្យកើតហេតុការណ៍នយោបាយឡើង ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៦ មានរដ្ឋប្រហារផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន។ ការបោះឆ្នោតជាសាកលក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៧ ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃត្រឡប់មករកបរិយាកាសប្រជាធិបតេយ្យដូចដើម។ [[ឯកសារ:UDD political protests, Red Shirts 2, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|រណសិរ្ស​រួបរួម​ដើម្បី​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ ក្រុម​អាវ​ក្រហម​តវ៉ា​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១០]] វិបត្ដិនយោបាយនេះទាក់ទងនឹងក្រុមប្រជាជន ២ ក្រុមគឺ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ដប្រជាជនដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ និងក្រុមចលនារួមប្រជាធិបតេយ្យប្រឆាំរបបផ្ដាច់ការថ្នាក់ជាតិ។ ក្រុមទី ១ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន ជារហូតមក រហូតដល់រដ្ឋាភិបាលលោកសាម៉ាក់ស៊ុនថារ៉ាវេត និងរដ្ឋាភិបាលលោកស៊ុមឆាយវង់សាវ៉ាត ដោយមានបាតុកម្មធំក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ ។ ចំណែកក្រុមទី២ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលលោកអភិសិទ្ធិវេចាជីវ៉ា រវាងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩-២០១១ ដោយមានការធ្វើបាតុកម្ម មានការបាត់បង់ជីវិតមនុស្សដល់ទៅ ២ លើក ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩ និង ២០១០​ ។ នៅទីបំផុតមានការបោះឆ្នោតជាសាកលម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១១ លទ្ធផលគឺគណបក្សភឿថៃបានឈ្នះការបោះឆ្នោត និងជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ ==នយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅថៃ}} [[ឯកសារ:King Rama X official (crop).png|រូបភាពតូច|ព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នគឺ[[មហាវិជ្ជរ៉ាឡុងកន]]]] ពីដើមប្រទេសថៃមានការគ្រប់គ្រងតាមបែបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការ តាំងពីសម័យអាណាចក្រអយុធ្យារហូតមក ថែមទាំងមានការគ្រប់គ្រងក្នុងលក្ខណៈអំណាចប្រមូលផ្ដុំ តាំងពីរជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ លុះដល់ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣២ គណៈរាស្រ្ដបានធ្វើបដិវត្ដក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះប៉ុកក្លៅចៅយូហួ ហើយផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃមានទម្រង់រដ្ឋជារាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងប្រើប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបែបរបបប្រជាធិបតេយ្យបែបរដ្ឋសភា ឬដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃហៅជារួមថា របបប្រជាធិបតេយ្យដែលមានព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ជាប្រមុខ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាប់បច្ចុប្បន្នគឺ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ ឆ្នាំគ.ស.  ២០០៧ ដែលជាច្បាប់ទី ១៨ ដែលកំណត់ទម្រង់អង្គការគ្រប់គ្រងអំណាចទាំង ៣ ផ្នែកដូចជា៖ *'''អំណាចនីតិបញ្ញាត្ដិ''' មានរដ្ឋសភាក្នុងប្រព័ន្ធសភា២ ដែលប្រកបដោយសភាតំណាងរាស្ដ្រ និងព្រឹទ្ធិសភា មានសមាជិករួមទាំងអស់ ៦៣០ រូប ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសភាជាប្រមុខ។ សភាតំណាងរាស្ដ្រប្រកបដោយតំណាងរាស្រ្ដចំនួន ៥០០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតបែបបែងចែកតំបន់ចំនួន ៣៧៥ រូប និងបានមកពីការជ្រើសតំាងចំនួន ១២៥ រូប នៅក្នុងតំណែងនៃអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ។ ព្រឹទ្ធិសភាប្រកបដោយសមាជិកចំនួន ១៥០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតមួយខេត្ដ ១រូប (រួមក្រុងបាងកកដែរ) និងបានមកពីការចាត់តាំង ៧៣ រូប ដោយមានគណៈកម្មការចាត់តាំងសមាជិកព្រឹទ្ធិសភា ៧ រូប នៅក្នុងអំណាចមួយអាណត្ដិ ៦ ឆ្នាំ ហើយមិនអាចធ្វើជាសមាជិកព្រឹទ្ធិសភាលើពី ១ អាណត្ដិបានឡើយ។ *'''អំណាចនីតិប្រតិបត្ដិ''' មាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលបានទទួលការតែងតាំងពីព្រះមហាក្សត្រតាមពាក្យក្រាបង្គំទូលរបស់ប្រធានរដ្ឋសភា និងគណៈរដ្ឋមន្រ្ដី ដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់តែងតាំងតាមពាក្យក្រាបបង្គំទូលរបស់នាយករដ្ឋមន្រ្ដី ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច នាយករដ្ឋមន្រ្ដីជាប្រមុខនៃអំណាច។ នាយករដ្ឋមន្ដ្រីកាន់អំណាចមួយអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ តាមសភាតំណាងរាស្រ្ដ ហើយមិនអាចកាន់អំណាចជាប់គ្នាលើ ៨ ឆ្នាំបានទេ។ នាយករដ្ឋមន្រ្ដីមិនបានទទួលការជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់ពីប្រជាជន តែបានទទួលការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសពីសភាតំណាងរាស្រ្ដ។ គណៈរដ្ឋមន្រ្ដីប្រកបដោយនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ១ រូប និងរដ្ឋមន្ដ្រីផ្សេងៗ ទៀតមិនលើស ៣៥ រូប។ *'''អំណាចតុលាការ''' មានប្រព័ន្ធសាលាក្ដី ដែលប្រកបដោយសាលាយុត្ដិធម៌ សាលារដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងសាលាគ្រប់គ្រង ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសាលាដីកា ប្រធានសាលាធម្មនុញ្ញ និងប្រធានសាលាគ្រប់គ្រងកំពូល ជាប្រមុខក្នុងផ្នែករបស់ខ្លួន។ == សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចថៃ}} [[ឯកសារ:Bangkok, Thailand, Aerial view.jpg|រូបភាពតូច|ទីក្រុងបាងកកជាមជ្ឈមមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេនៅប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមានសេដ្ឋកិច្ចបែបគួបផ្សំ​ មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានមកពីឧស្សាហកម្ម ការនំាចេញទំនិញនិងសេវាកម្ម ទេសចរណ៍ សេវាកម្ម កសិកម្មនិងធនធានធម្មជាតិ។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានអត្រាការនាំចេញលំដាប់ទី២៤ នៃពិភពលោក និងមានអត្រាការនាំចូលលំដាប់ទី២៣ នៃពិភពលោក។ ផ្សារនាំចូលទំនិញថៃដែលសំខាន់ៗ មានដូចជា ជប៉ុន ចិន អាមេរិក ម៉ាលេស៊ី សហរដ្ឋអារ៉ាបអេមីរ៉េត សិង្ហបូរី តៃវ៉ាន់ កូរ៉េខាងត្បូង អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ ទិន្នន័យក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៩ ប្រទេសថៃនាំចេញទំនិញមានតម្លៃជាង ៤០៦ ៩៩០ លានបាត ដោយទំនិញនាំចេញសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១៤១៤០១ លានបាត អាហារ ៥២៣៣២ លានបាត ទំនិញឧស្សាហកម្ម ៤៥៩៥៩ លានបាត និងមានអត្រាតម្លៃទំនិញនាំចូល ២៨៥៩៦៥ លានបាត ដោយទំនិញនាំចូលសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១១៣៤២១ លានបាត ប្រេងនិងឥន្ធនៈ ៥០៨២៤ លានបាត និងសារធាតុគីមី ៤២៣៧៦ លានបាត មានតម្លៃការធ្វើពានិជ្ជកម្មប្រាក់សុទ្ធ ១២១០២៥ លានបាត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្លំាងពលកម្មភាគច្រើនរបស់ថៃគឺនៅខាងវិស័យកសិកម្ម ដោយមានស្រូវជាផលិតផលសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានដែលសំខាន់បំផុតនៅក្នុងប្រទេស ហើយអាចចាត់ទុកបានថាជាប្រទេសដែលនាំចេញផលិតផលស្រូវច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក ដោយអត្រាកំណត់ការនាំចេញមាន​ ៣៦% ក្នុងពិភពលោក ប្រទេសថៃមានផ្ទៃដីសមស្របសម្រាប់ដាំដុះជាង ២៧.២៥%  ដែលក្នុងចំនួននេះមាន ៥០% ប្រើសម្រាប់ដំាស្រូវ។ ចំណែកផលិតផលកសិកម្មផ្សេងៗ មានដូចជា កៅស៊ូ បន្លែ និងផ្លែឈើផ្សេងៗ រួមទាំងមានការចិញ្ចឹមបសុសត្វ ដូចជា មាន់ សត្វទឹកទាំងត្រីទឹកសាប ត្រីទឹកប្រៃក្នុងទ្រុង ការធ្វើស្រែបង្កង ការចិញ្ចឹមខ្យង រួមទាំងការនេសាទសមុទ្រ។ ដោយសារប្រទេសថៃសម្បូរទៅដោយពូជរុក្ខជាតិសម្រាប់ធ្វើអាហារពេញមួយឆ្នាំ ទើបមានឈ្មោះថាជាទីកន្លែងផលិតអាហារដ៏សំខាន់នៃពិភពលោក និងជាប្រទេសនាំចេញអាហារសំខាន់លំដាប់ទី៥ លើពិភពលោក។ [[ឯកសារ:MaeChan Thailand Rice-Farmer-01.jpg|រូបភាពតូច|កសិករកសិករច្រូតស្រូវដោយប្រើកណ្ដៀវ នៅឈៀងរ៉ាយ ប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មីនៃពិភពលោក ធ្លាប់មានអត្រាលូតលាស់ខ្ពស់បំផុតខាងសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងចន្លោះឆ្នាំគ.ស ១៩៨៥-១៩៩៦(អត្រាកំណើនជាមធ្យម ៩.៤%ក្នុងមួយឆ្នាំ)។ ទៅជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការលូតលាស់នេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់តម្លៃប្រាក់បាតយ៉ាងគ្រោះថ្នាក់ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ ដែលជាឆ្នាំកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុនៅអាស៊ី សេដ្ឋកិច្ចថៃធ្លាក់ចុះនៅសល់ត្រឹម ១.៩% លោកនាយករដ្ឋមន្រី្ដឆាវលីតយ៉ុងឆាយុត បានប្រកាសភាពអាសន្នតម្លៃប្រាក់បាត ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃប្រាក់បាតធ្លាក់ចុះទៅដល់​ ៥៦បាតក្នុង ១ ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ មុនពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចថៃចាប់ផ្ដើមងើបឡើងវិញម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៩ ក្រោយពេលនោះ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០២-២០០៤ ក្រោមនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រា សេដ្ឋកិច្ចថៃបានរីកលូតលាស់ឡើងវិញជាង ៥-៧% ក្នុងមួយឆ្នាំ និង ៤-៥% ក្នុងមួយឆ្នាំ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០៥-២០០៧ វិបត្ដិនយោបាយប្រទេសថៃបានធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់អត្រាការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ វិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងការខ្វះស្ថេរភាពនយោបាយនៅតែជាឧបសក្គរារាំងការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ ===វិទ្យាសាស្រ្ដ និងបច្ចេកវិទ្យា=== មានការកំណត់ផែនការប្រើ​ និងអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេស​ ចាប់តាំងពីមានផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមថា្នក់ជាតិ រយៈកាលទី៥ (គ.ស ១៩៨២-១៩៨៦) មក តែក្នុងពេលនោះ នៅឃើញមានឧបសគ្គផែ្នកសមត្ថភាពក្នុងប្រទេសក្នុងផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមិនទាន់រឹងមាំ រហូតដល់ផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមថ្នាក់ជាតិរយៈកាលទី៦ (គ.ស ១៩៨៧-១៩៩១) ទើបបានរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសឱ្យក្លាយជា ១ ភាគ ១០ នៃផែនការ ដើម្បីអភិវឌ្ឍកម្រិតសមត្ថភាពផ្នែកការផលិតនិងកែច្នែទំនិញ។ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួទ្រង់បានទទួលព្រះនាមថាជា “ព្រះបិតានៃវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ” តាមរយៈការដែលទ្រង់បានគណនាដំណើរសូរ្យគ្រាសពេញវង្ស ១៨ សីហា ១៨៦៨ យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។ ថ្ងៃទី១៤ មេសា ១៩៨២ រដ្ឋាភិបាលថៃបានកំណត់យកថ្ងៃទី១៨ សីហារៀងរាល់ឆ្នាំជាទិវាវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមករួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេសថៃកាន់តែច្រើនឡើង ជាពិសេសក្នុងរឿងវេជ្ជសាស្រ្ដ គមនាគមន៍ ការសិក្សា និងការទំនាក់ទំនង ធ្វើឱ្យវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសនៅប្រទេសថៃមានការរីកចម្រើនយ៉ាងលឿន។ ===ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិ និងកិច្ចការយោធា=== [[ឯកសារ:Secretary Pompeo Meets With Thai Prime Minister Prayut Chan-o-cha (48437829066).jpg|រូបភាពតូច|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិច ជួបជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្រឱជា នៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ឆ្នាំ២០១៩។ ]] បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមកមានឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងឡើងលើឆាកអន្ដរជាតិដោយបានចូលរួមចំណែកជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិនិងអង្គការក្នុងតំបន់។ ប្រទេសថៃជាសម្ព័ន្ធមិត្ដដ៏សំខាន់របស់អាមេរិក ហើយបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ទាំងក្នុងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ពានិជ្ជកម្ម ធនាគារ នយោបាយ និងផ្នែកវប្បធម៌។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃបានធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការជាមួយអង្គការក្នុងតំបន់ មានដូចជា អង្គការស្ថេរភាពនិងកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការនៅអឺរ៉ុប​ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃធ្លាប់បានបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមក្នុងកងកម្លាំងអន្ដរជាតិនៅទីម័រខាងកើត អាហ្កានីស្ថាន អ៊ីរ៉ាក់ ប៊ូរុនឌី និងបច្ចុប្បន្ននៅដាហ៊្វូប្រទេសស៊ូដង់ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសថៃនឹងប្រទេសជិតខាងនៅមានលក្ខណៈទន់ខ្សោយនៅឡើយ។ កងទ័ពថៃត្រូវបានបែងចែកចេញជា ៣ ប្រភេទ គឺ កងទ័ពជើងគោក កងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពជើងអាកាស។ សព្វថ្ងៃនេះកងទ័ពថៃមានចំនួនសរុប ប្រមាណ ១០២៥៦៤០នាក់ និងមានកម្លាំងត្រៀមជាង ២០០០០០នាក់ ហើយមានកម្លាំងពាក់កណ្ដាលទាហានប្រចាំការប្រមាណ ១១៣៧០០នាក់ ។ ព្រះមហាក្សត្រថៃកាន់តំណែងជាអគ្គមេបញ្ជាការទ័ពដោយនីតិន័យ ដែលបច្ចុប្បន្នគឺព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមិន្រ្ទមហាភូមិពលអាឌុលយ៉ាដេត តែក្នុងកិច្ចប្រតិបត្ដិ កងទ័ពត្រូវនៅក្រោមការគ្រង់គ្រងរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានរដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងមហាផ្ទៃជាមេបញ្ជាការ និងនៅក្រោមការបង្គាប់បញ្ជារបស់កងបញ្ជាការកងទ័ពថៃ មានមេបញ្ជាការរបស់កងទ័ពថៃជាមេបញ្ជាការ នៅឆ្នាំគ.ស ២០១០ ក្រសួងមហាផ្ទៃបានប្រើទឹកប្រាក់សរុប ១៥៤០៣២៤៧៨៦០០បាត សម្រាប់ចំណាយក្នុងវិស័យនេះ។        រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ បញ្ញាត្ដិថាកិច្ចការពារប្រទេសជាតួនាទីរបស់ប្រជាជនថៃគ្រប់រូប ជនជាតិថៃទាំងអស់មានតួនាទីបម្រើរាជការយោធា។ កងទ័ពនឹងប្រមូលកេណ្ឌបុរសដែលបានអាយុឈានចូល ២១ ឆ្នាំ ដោយអាស្រ័យតាមព្រះរាជបញ្ញាត្ដិ បម្រើរាជការយោធា គ.ស ១៩៥៤ ដោយនឹងត្រូវហៅមកពិនិត្យឈាម ឬចូលបម្រើកងប្រចាំការ។ រយៈពេលធ្វើការហ្វឹកហាត់នៅចន្លោះពេលពី ៦ ខែទៅ ២ ឆ្នាំអាស្រ័យលើកម្រិតការសិក្សាវិទ្យាការទាហាន និងការស្ម័គ្រចូលធ្វើជាទាហានដោយបើអ្នកទទួលការពិនិត្យឈាមចប់ការសិក្សាមិនទាបជាងកម្រិតបរិញ្ញាបត្រ បើចាប់បានស្លាកពណ៌ក្រហម គឺត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នំាពេញ បើស្ម័គ្រដោយមិនចាប់ស្លាក នឹងបម្រើរាជការត្រឹមតែ ៦ ខែ ជាដើម។ អ្នកដែលចាប់បានស្លាកពណ៌ខ្មៅ មិនបាច់ចូលបម្រើរាជការយោធា បើអ្នកសិក្សាវិទ្យាការទាហានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី១ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នាំពេញ បើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី២ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ៦ ខែ ហើយបើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នំាទី៣-៥ មិនត្រូវបានបញ្ជូលក្នុងកងប្រចាំការ តែអាចហៅថាពលបាន ក្នុងឋានៈជាទាហានកងជំនួយប្រភេទ១។ ចុងក្រោយ ខាងគេហទំព័រ GlobalFirepower បានចាត់លំដាប់ថ្នាក់ភាពរឹងមាំរបស់កងទ័ពថៃនៅក្នុងលំដាប់ទី១៩ លើពិភពលោក។ == ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្រថៃ}} [[ឯកសារ:Siriraj Hospital,Bangkok.jpg|រូបភាពតូច|មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជនៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ]] ស្ថិតិចំនួនប្រជាជនថៃមានភាពខុសគ្នាអាស្រ័យលើប្រភព។ តាមការប្រមាណរបស់ CIA The World Factbook កាលពីឆ្នំាគ.ស២០១០ ប្រជាជនថៃទាំងអស់ក្នុងប្រទេសមានប្រមាណ ៦៦៤០៤៦៨៨នាក់ ប្រកបដោយថៃសៀម ៧៥% ថៃខ្សែស្រឡាយចិន ១៤% ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ៣% ។ ប្រទេសថៃជួបនឹងបញ្ហាអត្រាកំណើតទាបជាងមាត្រដ្ឋាន ដោយក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ អត្រាកំណើនរបស់ប្រជាជននៅត្រឹមកម្រិត ១.៥% ហើយមានទំនោរប្រុងនឹងធ្លាក់ចុះនៅត្រឹម ១.៤៥% ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០២៥។ មូលហេតុមកពីមានអត្រាការពន្យាកំណើតខ្ពស់ ៨១% ក្នុងឆ្នំាគ.ស ២០០៨ បើប្រៀបធៀបនឹងអត្រាមរណៈដែលធ្លាក់ចុះក្នុងសតវត្សកន្លងមក ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃនឹងមានប្រជាជនជាមនុស្សចាស់កាន់តែច្រើនឡើងក្នុងពេលអនាគត។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានភាពចម្រុះនៃជនជាតិ ដោយមានទាំងជនជាតិថៃ ថៃខ្សែស្រឡាយឡាវ ថៃខ្សែស្រឡាយមន ថៃខ្សែស្រឡាយខ្មែរ រួមទាំងជនជាតថៃខ្សែស្រឡាយចិន ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ថៃខ្សែស្រឡាយជ្វា ជនជាតិចាម ជនជាតិវៀតណាម ជនជាតិភូមា និងជនជាតិថៃតំបន់ភ្នំជាតិពន្ធុផ្សេងៗ ដូចជា ការៀង លីស​ ម៉ុង កួយ ជាដើម។​ ក្នុងឆ្នាំkគ.ស ២០១០ តាមរយៈទិន្នន័យរបស់សភាជាតិ ប្រទេសថៃមានកម្លាំងពលកម្មបរទេសស្របច្បាប់ ១.៤លាននាក់ ដោយមានបន្ថែមទៀតស្មើដើមដែលនៅមិនទាន់បានចុះបញ្ជី។ តាមរយៈទិន្នន័យការភាសខ្លួនអន្ដរជាតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានបង្ហាញថា ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៥ ប្រទេសថៃមានជនភាសខ្លួនចូលមករស់នៅចំនួន ១.០៥លាននាក់ ស្មើនឹង១.៦% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ ប្រទេសថៃមានការបែងចែកជនជាតិ និងជាតិពន្ធុកម្រិតទាបពេលប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសជិតខាង មានការគាំទ្រនយោបាយឥស្សរៈភាពនៃជនជាតិនីមួយៗ អ្នកជំនាញការបស្ចឹមប្រទេសបានកត់ត្រាទុកថា​ ប្រទេសថៃជា “សង្គមដែលមានគ្រោងសាងធូររលុង”។ ===សាសនា=== {{Main|សាសនានៅថៃ}} [[ឯកសារ:Wat Phra Kaew Bangkok42.jpg|រូបភាពតូច|ព្រះសង្ឃថៃនៅវត្តព្រះកែវ]] តាមរយៈការធ្វើជំរឿនប្រជាជនក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១០ ប្រជាជនថៃជាពុទ្ធសាសនិកមាន ៩៣.៤% ដែលចាត់ទុកថាជាសាសនាប្រចាំជាតិរបស់ថៃដោយន័យប្រយោល ថ្វីបើថានៅមិនទាន់មាន​ការបញ្ញត្ដិក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃនៅឡើយក៏ដោយ ទាំងអស់នេះចាត់ទុកបានថា ប្រទេសថៃមានអ្នកគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាលំដាប់ខ្ពស់ដែរក្នុងពិភពលោក។ បន្ទាប់មកមានដូចជាសាសនាឥស្លាម មានអ្នកគោរពប្រមាណ​ ៥.២% ដែលភាគច្រើនអាស្រ័យនៅភូមិភាគខាងត្បូងផ្នែកខាងក្រោម ប្រជាជនក្នុងខេត្ដយ៉ាក់ឡា ប៉ាត់តានី ណារ៉ាធិវ៉ាត តំបន់ខ្លះនៃខេត្ដសុងក្លា និងខេត្ដឈុមផន ភាគច្រើនគោរពសាសនាឥស្លាម។ ក្រៅពីនេះនៅមានអ្នកគោរពសាសនាផ្សេងៗ ទៀត ដូចជា គ្រិស្ដ សិខ និងហិណ្ឌូ សរុបប្រមាណ ១.៤% ចំពោះសហគមន៍ជនជាតិជ្វីបវិញ មានប្រវត្ដិជាយូរមកហើយគឺតាំងពីគ្រិស្ដសតវត្សទី១៧ មកម្ល៉េះ។ ===ភាសា=== ប្រទេសថៃមានភាសាថៃជាភាសាផ្លូវការ និងជាភាសាសំខាន់ដែលប្រើសម្រាប់ទាក់ទងគ្នា សម្រាប់ការសិក្សា និងជាភាសានិយាយដែលប្រើជាទូទៅក្នុងប្រទេស ដោយប្រើអក្សរថៃជាទម្រង់មូលដ្ឋានក្នុងការសរសេរ ដែលប្រឌិតឡើងជាផ្លូវការនៅសម័យក្រុងសុខោទ័យដោយផឃុនរាមកំហែងមហារាជ។ ក្រៅអំពីភាសាថៃនៅភូមិភាគកណ្ដាល ភាសាថៃសំនៀងផ្សេងៗ នៅមានការប្រើសម្រាប់និយាយតាមភូមិភាគនីមួយៗ ដូចជា ភាសាថៃភូមិភាគខាងជើង ភាសាថៃភូមិភាគឥសាន និងភាសាថៃភូមិភាគខាងត្បូងជាដើម។ ក្រៅអំពីភាសាថៃ ក្នុងប្រទេសថៃនៅមានការប្រើភាសារបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដូចជា ភាសាចិនជាពិសេសសំនៀងតេជីវ ភាសាឡាវនៅភូមិភាគឥសានដែលជួនកាលគេហៅថាភាសាឡាវសំនៀងថៃ ភាសាម៉ាឡាយូប៉ាត់តានីនៅភូមិភាគខាងត្បូង។ ក្រៅពីនេះនៅមានភាសាផ្សេងៗ ទៀតដូចជា ភាសាកួយ ភាសាកាក់យ៉ាខាងកើត ភាសាផួន ភាសាថៃលឺ ភាសាថៃយ៉ៃ រួមទាំងភាសាដែលគេប្រើក្នុងជនជាតិតំបន់ភ្នំ ប្រកបដោយត្រកូលភាសាមន-ខ្មែរ ភាសាវៀតណាម និងភាសាឡាបរី ត្រកូលភាសាអូស្ដ្រូអាស៊ី ដូចជា ភាសាចាម ត្រកូលភាសាចិន-ទីបេ ដូចជា ភាសាម៉ុង ភាសាការៀង និងភាសាតៃផ្សេងៗ ដូចជាភាសាភូថៃ ភាសាសែក ជាដើម។ ភាសានិងអក្សរអង់គ្លេសមានបង្រៀនក្នុងសាលាចំណេះទូទៅនិងសាកលវិទ្យាល័យ តែចំនួនអ្នកដែលចេះភាសាអង់គ្លេសស្ទាត់ជំនាញក្នុងប្រទេសថៃនៅមានចំនួនតិចតួចណាស់ ហើយភាគច្រើននៅតាមតំបន់ទីក្រុង និងក្នុងគ្រួសារដែលមានការសិក្សាខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងផ្នែកសមត្ថភាពនៃការប្រើភាសាអង់គ្លេស ប្រទេសថៃធ្លាប់នៅលំដាប់នាំមុខក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ តែនៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថៃបែរជាដើរក្រោយប្រទេសឡាវនិងប្រទេសវៀតណាម។ ===ការអប់រំ=== [[ឯកសារ:Thai students going to school.jpg|រូបភាពតូច|សិស្សានុសិស្សថៃកំពុងធ្វើដំណើរទៅសាលារៀន]] ការតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនៅប្រទេសថៃមានតាំងពីឆ្នាំគ.ស ១៩២១ មកម្ល៉េះ។ រដ្ឋាភិបាលថៃត្រូវរៀបចំឱ្យមានការសិក្សាថ្នាក់មូលដ្ឋានដោយឥតគិតថ្លៃដល់ប្រជាជនក្នុងរយៈពេល ១២ ឆ្នាំ។ ចំណែកការសិក្សាបែបតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនាពេលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានកំណត់ត្រឹម ៩ ឆ្នាំ មានប្រព័ន្ធសាលារៀនដែលបានរៀបចំទុកមានចាប់តាំងពីកម្រិតមតេយ្យសិក្សា បឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិតាមលំដាប់ តែក្រោយពេលបញ្ចប់ការសិក្សាកម្រិតមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិហើយអ្នកសិក្សាអាចជ្រើសរើសបានរវាងការសិក្សាបន្ដទៅមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ ឬជ្រើសរើសសិក្សាថ្នាក់មុខវិជ្ជាបច្ចេកទេស ឬអាចជ្រើសរើសសិក្សាបន្ដក្នុងស្ថាប័នទាហារ ឬប៉ូលីស។ ក្នុងការសិក្សាបន្ដថ្នាក់ឧត្ដមសិក្សានៅប្រទេសថៃ សិស្សក្នុងកម្រិតមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិត្រូវឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធការទទួលបុគ្គលចូលសិក្សាបន្ដក្នុងកម្រិតឧត្ដមសិក្សា ដែលជាទូទៅត្រូវរៀនចប់ថ្នាក់ទី១២ ។ សាកលវិទ្យាល័យក្នុងប្រទេសថៃត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងកម្រិតសាកល មានដូចជា សាកលវិទ្យាល័យមហិឌុល និងសាកលវិទ្យាល័យជុឡាឡុងកន ដែលជាប់ជាសាកលវិទ្យាល័យល្អបំផុតនៅអាស៊ីពី QS Asian University Rankings 2011។ តែទោះជាយ៉ាងណា ក៏នៅមានការព្រួយបារម្ភលើកម្រិតបញ្ញារបស់យុវជនថៃ ដែលតាមរយៈការសិក្សារបស់កាសែតដឺណេសិនបានបញ្ចេញរបាយការណ៍ថា “ក្រមអនាម័យនិងក្រុមសុខភាពចិត្ដនឹងត្រូវទទួលអម្រែកលើសភាពឆ្លាតវៃដែលធ្លាក់ចុះ ក្រោយពេលបានរកឃើញថា កម្រិតបញ្ញាជាមធ្យមនៃក្រុមយុវជនមានទាបជាង ៨០” ។ វជរ ផនរណជេដ្ឋបានធ្វើសេចក្ដីរាយការក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថា “អត្រាមធ្យមនៃកម្រិតបញ្ញារបស់ក្មេងថៃនៅរវាងពី ៨៧-៨៨ ដែលស្ថិតនៅក្នុងកម្រិត “ទាបជាងស្ដង់ដា”  បើប្រៀបធៀបនឹងកម្រិតសាកល។ បញ្ហានៃការសិក្សាក្នុងប្រទេសថៃឃើញថា មានការនាំយកនូវវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមកប្រើក្នុងការរៀននិងបង្រៀននៅមានកំណត់។ == វប្បធម៌ == {{Main|វប្បធម៌ថៃ}} វប្បធម៌ថៃបានទទួលឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌ឥណ្ឌា ចិន ខ្មែរនិងដែនដីផ្នែកខ្លះនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍យ៉ាងខ្លាំង។ ពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ ដែលជាសាសនាដែលមានគេគោរពច្រើនបំផុតនៅប្រទេសថៃ ឈរនៅលើមូលដ្ឋានអត្ដសញ្ញាណនិងជំនឿរបស់ជនជាតិថៃសម័យថ្មី ធ្វើឱ្យព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសថៃមានការអភិវឌ្ឍតាមកាលវេលា ដែលរួមទៅដល់ការរួមយកជំនឿក្នុងស្រុកដែលមកពីសាសនាហិណ្ឌូ ការគោរពខ្មោច និងការគោរពបូជាបុព្វបុរស។ ចំណែកឯពួកមុស្លីមភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ រួមទាំងជនជាតិចិនឯនាយសមុទ្រដែលចូកមកមានការរួមចំណែកសំខាន់នៅក្នុងសង្គមថៃ ជាពិសេសក្នុងតំបន់ទីក្រុងបាងកកនិងតំបន់ជិតខាង ដែលមានការសម្របខ្លួនចូលជាមួយសង្គមថៃបានយ៉ាងល្អ ធ្វើឱ្យក្រុមជនជាតិចិនបានមានតំណែកក្នុងអំណាចខាងសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយ។ វប្បធម៌ថៃមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងវប្បធម៌អាស៊ី ពោលគឺ មានការគោរពបុព្វបុរស ដែលជាការប្រតិបត្ដិតៗ គ្នាជាយូរមកហើយ។ ជនជាតិថៃតែងមានភាពជាម្ចាស់ផ្ទះនិងក្ដីករុណាយ៉ាងល្អ តែក៏មានអារម្មណ៍ក្នុងការបែងចែកវណ្ណៈយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែរ។ ភាពចាស់ទុំជាផ្នត់គំនិតសំខាន់ម្យ៉ាងក្នុងវប្បធម៌ថៃ មនុស្សចាស់ត្រូវគ្រប់គ្រងមើលថែគ្រួសាររបស់ខ្លួនតាមទំនៀម ហើយប្អូនត្រូវចេះស្ដាប់បង្គាប់បង។ [[ឯកសារ:Thai wedding - conch water.jpg|រូបភាពតូច|សាច់ញាតិចាស់ចាក់ទឹកចេញពីស័ង្ខលើដៃកូនកំលោះ ក្នុង​ពិធី​មង្គល​ការ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ។]] ការរាក់ទាក់តាមប្រពៃណីថៃគឺ ការសំពះ។ អ្នកអាយុតិចតែងតែជាអ្នករាក់ទាក់អ្នកអាយុច្រើនមុន ពេលជួបគ្នា ហើយមនុស្សចាស់សោតក៏នឹងរាក់ទាក់ត្រឡប់ទៅវិញក្នុងលក្ខណៈស្រដៀងៗ គ្នា។ ឋានៈនិងតំណែងក្នុងសង្គមក៏ជាផ្នែកមួយនៃការសម្រេចថាអ្នកណាគួរសំពះអ្នកណាមុន។ ការសំពះចាត់ទុកជាការផ្ដល់សេចក្ដីគោរពនិងការរាប់អាចចំពោះនរណាម្នាក់។ ===សិល្បៈ=== សិល្បៈគំនូរថៃ ជាលក្ខណៈឧត្ដមគតិ ជារូបដែលមាន ២ ករណី ដោយនាំយកវត្ថុនៅជិតទុកខាងក្រោមនៃរូប វត្ថុនៅឆ្ងាយទុកនៅខាងលើរូប ប្រើពណ៌បែបឯករង្គ គឺ​ ប្រើច្រើនពណ៌ តែមានពណ៌លេចធ្លោតែមួយ។ បដិមាកម្មថៃ កាលពីដើមជាងថៃធ្វើរូបបដិមាចំពោះតែវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិ ដូចជា ព្រះពុទ្ធរូប ទេវរូប ដោយមានត្រកូលជាងផ្សេងៗ រាប់ចាប់តាំងពីសម័យសុខោទ័យហៅថា ត្រកូលជាងឈៀងសែន ត្រកូលជាងសុខោទ័យ អយុធ្យា និងរតនកោសិន្រ្ទ ដោយប្រើមាសសំរិទ្ធជាវត្ថុសំខាន់ក្នុងការធ្វើរូបបដិមា មុខដំបូងគេឆ្លាក់ដោយក្រមួនឃ្មុំ តុបតែងឱ្យល្អ រួចយកទៅចាក់ពុម្ពលោហៈ បើធៀបនឹងបដិមាធ្វើពីថ្មនៅយុគសម័យមុន បដិមាកម្មសំរិទ្ធមានលក្ខណៈស្រស់ស្អាតជាង។ ស្ថាបត្យកម្មថៃ មានបង្ហាញឱ្យឃើញនៅសម័យក្រោយ មកពីស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មភាគច្រើនងាយខូចទ្រុឌទ្រោម ជាពិសេសសំណង់ធ្វើអំពីឈើ ពុំឃើញមានស្លាកស្នាមនៅសម័យបុរាណទេ។ ស្ថាបត្យកម្មថៃបង្ហាញឱ្យឃើញតាមរយៈផ្ទះថៃ វត្ដ វិហារ និងប្រាសាទរាជវាំង ដែលសុទ្ធតែសាងសង់ឡើងឱ្យសមស្របតាមលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្ដែង។ ==ភូមិសាស្ត្រ== ===ចង្វាត (ខេត្ត)=== {{ដើមចំបង|ចង្វាតនៃថៃ}}[[ឯកសារ:Thailand adm location map.svg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|351x351ភីកសែល|ផែនទីខេត្តនៃប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមាន ៧៥ ខេត្ត​ដែលគេហៅនៅភាសាថៃ ចាំងវ៉ាត់(จังหวัด) (សណ្ដាន​នៃ​ពាក្យ​នេះ មាន​ពាក្យ « ចង្វាត » ដែល​ខ្មែរ​ប្រើប្រាស់​ជា​ធម្មតា​នៅ​សម័យ​មុន​អង្គរ និង​អង្គរ សំរាប់​សំគាល់​សីមា ព្រំ​ប្រទល់ ឬ​ខ្សែ​ក្រវ៉ាត់​នៃ​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន ដែល​ជា​កម្មសិទ្ធិ ឬ​ទឹក​ដី​ចំណុះ​របស់​ស្ថាប័ន​ណា​មួយ ឬ​មន្រ្តី​ណា​ម្នាក់ ។ ពាក្យ​នេះ យើង​ឈប់​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ភាសា​យើង​ទៅ​ហើយ ប៉ុន្តែ​សៀម​បាន​ខ្ចី​យក​ទៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ដែល​មាន​ន័យ​សំគាល់ ដែនដី​រដ្ឋបាល​ថ្នាក់ « ខេត្ត » ។) <ref>សិលា​ចារឹក​ថ្មី ka 17 នៅ​ប្រាសាទ​អំពិល ខេត្ត ឧត្ដរមានជ័យ</ref>(จังหวัด) និងមានដែ ពីរទីក្រុងដែលជា ស្វ័យយន្តៈ [[ទីក្រុងបាងកក]]​ និង [[ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា]]។ ចង្វាតចែកទៅ [[ស្រុក]] (អាំភើ) និងស្រុកចែកទៅជា ឃុំ/អនុស្រុក (ដាំប៊ូន[តំបន់]) ។​ នៅឆ្នាំ២០០៦មាន ៨៧៧​សង្កាត់ (อำเภอ) និង ៥០ខេត្ត (ស្មើសង្កាត់ក្នុងខណ្ឌខ្មែរ) ទៀត នៅទីក្រុងបង់កក (เขต, ខេត្ត)។ មានដែ [[មាតុធានីរបស់បង់កក]] គឺជាតំបន់ជុំវិញទីក្រុងបង់កក​ ។ [[ឯកសារ:Thailand location relief map.svg|រូបភាពតូច|390x390ភីកសែល|សណ្ឋានដីប្រទេសថៃ]] ==== ភាគកណ្ដាល ==== # [[ខេត្តអាងទង]] # [[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]​ (ក្រុងទេពមហានគរ) # [[ខេត្តពិចិត្រ]] (ខេត្តវិចិត្រ) # [[ខេត្តជ័យនាថ]] # [[ខេត្តកញ្ចនបុរី|ខេត្តកាណចាណាបុរី]] # [[ខេត្តលពបុរី]] (លពបុរី) # [[ខេត្តនគរនាយក]] # [[ខេត្តនគរបឋម]] # [[ខេត្តនន្ទបុរី]] # [[ខេត្តបទុមធានី]] # [[ខេត្តពេជ្របូរណ៍]] # [[ខេត្តអយុធ្យា]] # [[ខេត្តរាជបុរី]] # [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម]] # [[ខេត្តស្រះបុរី]] # [[ខេត្តសិង្ហបុរី]] # [[ខេត្តសុពណ៌បុរី]] (សុវណ្ណបុរី) # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] #[[ខេត្តឧទ័យធានី]] [[ឯកសារ:Grand Palace Chakri Mahaprasad.jpg|right|thumb|200px|[[ព្រះបរមមហារាជវាំង]] [[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Bangkok skytrain sunset.jpg|right|thumb|200px|ទេសភាពទីក្រុងបាងកក នាពេលរាត្រី]] [[ឯកសារ:Wat Pho, Bangkok, Tailandia, 2013-08-22, DD 02.jpg|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|[[វត្តព្រះជេតុពនវិមលមង្គលារាម]] ([[Wat Pho]]) [[ប្រទេសថៃ|បាងកក]] [[ប្រទេសថៃ]]]] [[ឯកសារ:วัดพระศรีรัตนศาสดาราม วัดพระแก้ว กรุงเทพมหานคร - Wat Phra Kaew, Temple of Emerald Buddha, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|[[វត្តព្រះកែវ]] នៅទីក្រុង[[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Wat Suthat, Bangkok.jpg|right|thumb|200px|[[វត្ត សូថាត់]] Wat Suthat បាងកក]] [[ឯកសារ:Democracy Monument Bangkok 001.JPG|right|thumb|200px|[[វិមានប្រជាធិបតេយ្យ]]]] ==== ភាគខាងកើត ==== # [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] (ឆ្ជើងទ្រៅ) # [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ខេត្តចន្ទបុរី]] # [[ខេត្តធនបុរី]] (ជលបុរី) # [[ខេត្តប្រាចិនបុរី]] # [[ខេត្តរយ៉ង]] # [[ខេត្តស្រះកែវ]] # [[ខេត្តត្រាច|ខេត្តត្រាត]] ==== ភាគខាងជើង ==== # [[ខេត្តឈៀងម៉ៃ]] # [[ខេត្តឈៀងរ៉ាយ]] # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] (កំផែងពេជ្រ) # [[ខេត្តលំប៉ាង]] # [[ខេត្តលំពូន]] # [[ខេត្តម៉ែហងសន]] # [[ខេត្តនគរសួគ៌]] # [[ខេត្តណាន]] # [[ខេត្តព្យៅ]] # [[ខេត្តពេជ្របុរី]] # [[ខេត្តពិស្ណុលោក]] (វិស្ណុលោក) # [[ខេត្តព្រែ]] # [[ខេត្តសុខោទ័យ]] # [[ខេត្តតាក]] # [[ខេត្តឧត្តរឌិត្ថ]] ==== ភាគឦសាន ==== # [[ខេត្តអំណាចច្រើន]] # [[ខេត្តជ័យភូមិ]] # [[ខេត្តកាលសិន្ធុ]] # [[ខេត្តខនកែន]] # [[ខេត្តលើយ]] # [[ខេត្តមហាសារខាម]] # [[ខេត្តមុក្តាហារ]] # [[ខេត្តនគរភ្នំ]] # [[ខេត្តនគររាជ|ខេត្តនគររាជសីមា]] # ខេត្តហ្នងបួលំភូ # [[ខេត្តហ្នងគាយ]] # [[ខេត្តរយឯត]] # [[ខេត្តសកលនគរ]] # [[ខេត្តស៊ីសាកេត]] # [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] # [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] # [[ខេត្តឧត្តរធានី]] # [[ខេត្តយសោធរ]] # [[ខេត្តបឹងកាល]] ==== ភាគខាងត្បូង ==== # [[ខេត្តជុម្ពរ]] # [[ខេត្តក្របី]] # [[ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ]] # [[ខេត្តនរាធិវាស]] # [[ខេត្តប៉ាត់តានី|ខេត្តប៉័ត្តានី]] (ប៉ាត់តានី, ប៉័ត្តាណី) # [[ខេត្តផាំងង៉ា]] # [[ខេត្តព័ទ្ទលុង]] # [[ខេត្តភូកេត]] # [[ខេត្តរនង]] # [[ខេត្តស្តូល]] # [[ខេត្តសង្ខលា|ខេត្តសងខ្លា]] # [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] # [[ខេត្តត្រាំង]] # [[ខេត្តយលា]] {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" {{Largest cities|country=ថៃ|div_15=ខេត្តបទុមធានី{{!}}បទុមធានី|pop_10=120,045|city_11=ព័ទ្យា{{!}}ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា|div_11=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_11=117,371|city_12=នគរស្រីធម្មរាជ{{!}}ទេសបាលនគរនគរស្រីធម្មរាជ|div_12=ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ{{!}}នគរស្រីធម្មរាជ|pop_12=104,948|city_13=នគរសួគ៌{{!}}ទេសបាលនគរនគរសួគ៌|div_13=ខេត្តនគរសួគ៌{{!}}នគរសួគ៌|pop_13=84,122|city_14=ឡែមឆ្បាំង{{!}}ទេសបាលនគរឡែមឆ្បាំង|div_14=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_14=82,960|city_15=រង្សិត{{!}}ទេសបាលនគររង្សិត|pop_15=81,084|city_10=ខនកែន{{!}}ទេសបាលនគរខនកែន|city_16=ភូកេត{{!}}ទេសបាលនគរភូកេត|div_16=ខេត្តភូកេត{{!}}ភូកេត|pop_16=78,923|city_17=នគរបឋម{{!}}ទេសបាលនគរនគរបឋម|div_17=ខេត្តនគរបឋម{{!}}នគរបឋម|pop_17=77,651|city_18=ឧប្បលរាជធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧប្បលរាជធានី|div_18=ខេត្តឧប្បលរាជធានី{{!}}ឧប្បលរាជធានី|pop_18=77,306|city_19=ឈៀងរ៉ាយ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងរ៉ាយ|div_19=ខេត្តឈៀងរ៉ាយ{{!}}ឈៀងរ៉ាយ|pop_19=74,226|city_20=ពិស្ណុលោក{{!}}ទេសបាលនគរពិស្ណុលោក|div_20=ខេត្តពិស្ណុលោក{{!}}ពិស្ណុលោក|div_10=ខេត្តខនកែន{{!}}ខនកែន|pop_9=130,114|kind=ធំ|city_4=រហាតយ៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរហាតយ៉ៃ|stat_ref={{citation needed|date=November 2021}}|div_name=ខេត្ត|city_1=បាងកក (អង្គការរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់){{!}}បាងកក|div_1=បាងកក|pop_1=5,686,646|img_1=View from Baiyoke Sky Hotel, Bangkok (7053110333) cropped.jpg|city_2=នន្ទបុរី{{!}}ទេសបាលនគរនន្ទបុរី|div_2=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_2=255,793|img_2=Nonthaburi - Bangbuathong.jpg|city_3=ប៉ាកក្រេត{{!}}ទេសបាលនគរប៉ាកក្រេត|div_3=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_3=189,258|img_3=Sunset at pakkred - panoramio.jpg|div_4=ខេត្តសង្ខលា{{!}}សង្ខលា|div_9=ខេត្តសុរាស្ត្រធានី{{!}}សុរាស្ត្រធានី|city_7=ឧត្តរធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧត្តរធានី|city_9=សុរាស្ត្រធានី{{!}}ទេសបាលនគរសុរាស្ត្រធានី|pop_8=131,091|div_8=ខេត្តឈៀងម៉ៃ{{!}}ឈៀងម៉ៃ|city_8=ឈៀងម៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងម៉ៃ|pop_7=131,192|div_7=ខេត្តឧត្តរធានី{{!}}ឧត្តរធានី|pop_6=131,286|pop_4=159,627|div_6=ខេត្តនគររាជសីមា{{!}}នគររាជសីមា|city_6=នគររាជសីមា{{!}}ទេសបាលនគរនគររាជសីមា|pop_5=132,172|div_5=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|city_5=ចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ{{!}}ទេសបាលនគរចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ|img_4=Skyline of Hat Yai City, June 2012 by.jpg|pop_20=68,898}} <noinclude> == សូមមើលផងដែរ == * [[ភាសាថៃ]] * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Thailand Wikivoyage - Thailand] {{en icon}} * [http://www2.tat.co.th/ Tourism Authority of Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610055453/http://www.tat.co.th/ |date=2009-06-10 }} {{th icon}} {{Commons&cat|Thailand|Thailand|ថៃ}} {{Geographic location |Centre={{THA}} |North={{MYA}} {{LAO}} |Northeast={{LAO}} |East={{LAO}}<br>{{CAM}} |Southeast=[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] |South= {{MAS}} |Southwest=[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] |West={{MYA}} |Northwest={{MYA}} }} {{ASEAN}} {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} {{ប្រទេសនិយាយភាសាម៉ាឡេ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថៃ| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាណាចក្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន]] 2ypa76ge625pftvoa67zfu258lo7egi 336195 336193 2026-05-29T16:32:43Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/336193|336193]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-32015-17|~2026-32015-17]] ([[User talk:~2026-32015-17|ការពិភាក្សា​]]) 336195 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | latm = 45 | latNS = N | longd = 100 | longm = 29 | longEW = E | languages_type = [[អក្សរផ្លូវការ]] | languages2_type = | leader_name3 = | leader_name4 = | leader_name5 = | leader_name6 = | leader_name7 = | leader_name8 = | leader_name9 = | FR_total_population_estimate_year = | FR_foot = | FR_total_population_estimate = | FR_total_population_estimate_rank = | FR_metropole_population_estimate_rank = | conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រថៃ | native_name = {{nobold|ราชอาณาจักรไทย ([[ភាសាថៃ]])<br/>''រ៉ាឆាអាក់ណាចាក់ថៃ''}} | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិថៃ|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Thailand.svg | common_name = ថៃ | symbol_type = [[ត្រាផែនដី]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ភ្លេងជាតិថៃ|เพลงชาติไทย]]''<br/>''ភ្លេងជាតិថៃ (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | royal_anthem = ''[[សរសើរព្រះបារមី]]''<br/>''ព្រះរាជភ្លេង (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | image_map = Thailand on the globe (Southeast Asia centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសថៃ (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រាជធានី | capital = [[បាងកក]] | coordinates = {{Coord|13|45|N|100|29|E|type:city}} | largest_city = capital | latd = 13 | official_languages = [[ភាសាថៃ|ថៃ]]<ref name=CIA>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html Thailand] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703193043/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |date=3 July 2015 }}, ''The World Factbook''.</ref><!--Thai is the official language. English is a non-official secondary language.--> | languages = [[អក្សរថៃ|ថៃ]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៨៦% [[ជនជាតិថៃ|ថៃ]]<br />{{nowrap|&nbsp;–៣៩% [[ជនជាតិថៃ|សៀមកណ្តាល]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–២៨% [[ជនជាតិឦសាន|ឦសាន]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–១០% [[ជនជាតិសៀមខាងជើង|ឃុនមឿង]]}} <br />{{nowrap|&nbsp;–9% [[ជនជាតិថៃ|សៀមខាងត្បូង]]}} <br />{{nowrap|៣% [[ខ្មែរលើ|ខ្មែរ]]}} <br />{{nowrap|២% [[ជនជាតិថៃម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]]}} | ៩% [[ក្រុមជនជាតិនៅថៃ|ក្រុមជនជាតិចំនួន ៦៨ ក្រុមទៀត]] }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Springer">{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/330368922 |author1=John Draper |author2=Joel Sawat Selway |title=A New Dataset on Horizontal Structural Ethnic Inequalities in Thailand in Order to Address Sustainable Development Goal 10 |journal=Social Indicators Research |page=284 |volume=141 |issue=4 |date=January 2019 |doi=10.1007/s11205-019-02065-4 |access-date=18 កញ្ញា 2021}}</ref> | ethnic_groups_year = ២០១៩ | religion_year = ២០១៨ | religion = {{plainlist| * ៩៣.៥% [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ|ព្រះពុទ្ធសាសនា]]<ref>Article 67:<br />"The State should support and protect Buddhism. In supporting and protecting Buddhism, [...] the State should promote and support education and dissemination of dharmic principles of Theravada Buddhism [...], and shall have measures and mechanisms to prevent Buddhism from being undermined in any form. The State should also encourage Buddhists to participate in implementing such measures or mechanisms."{{cite web|title=Constitution of the Kingdom of Thailand |url=http://www.constitutionnet.org/sites/default/files/2017-05/CONSTITUTION%2BOF%2BTHE%2BKINGDOM%2BOF%2BTHAILAND%2B%28B.E.%2B2560%2B%282017%29%29.pdf |website=constitutionnet.org|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> * ៥.៤% [[ឥស្លាមសាសនានៅថៃ|ឥស្លាមសាសនា]] * ១.១៣% [[គ្រិស្តសាសនានៅថៃ|គ្រិស្តសាសនា]] * ០.០២% [[ហិណ្ឌូសាសនានៅថៃ|ហិណ្ឌូសាសនា]] * ០.០០៣% គ្មានជំនឿសាសនា }} | religion_ref = <ref name="auto">{{cite web |url=http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |title=Population by religion, region and area, 2018 |publisher=NSO |access-date=17 កុម្ភៈ 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |archive-date=24 មេសា 2021 |archivedate=2021-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls }}</ref> | government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ|រាជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] [[ឯកត្តរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធសភា|របបសភានិយម]] | leader_title1 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រ]] | leader_name1 = [[វជិរាលង្ករណ]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] | legislature = [[រដ្ឋសភាថៃ|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[វុឌ្ឍិសភាថៃ|វុឌ្ឍិសភា]] | lower_house = {{nowrap|[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ថៃ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]}} | established_event2 = [[អាណាចក្រសុខោទ័យ]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|និម្មិតកម្ម]] | established_event3 = [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] | established_date2 = ១២៣៨–១៤៤៨ | established_event4 = [[អាណាចក្រធនបុរី]] | established_date3 = ១៣៥១–១៧៦៧ | established_event5 = [[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|សម័យក្រុងបាងកក]] | established_date4 = ១៧៦៨–១៧៨២ | established_event6 = {{nowrap|[[បដិវត្តន៍សៀមឆ្នាំ១៩៣២|រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]}} | established_date5 = ៦ មេសា ១៧៨២ | established_date6 = ២៤ មិថុនា ១៩៣២ | area_km2 = ៥១៣,១២០ | area_size = 1 E7 | area_rank = ទី៥០ | percent_water = {{nowrap|០.៤ (២,២៣០ គម{{smallsup|២}})}} | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៦៩,៩៥០,៨៥០<ref name="macro">{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/THA/thailand/population|title = Thailand Population 1950-2021}}</ref> | population_census = ៦៤,៧៨៥,៩០៩<ref>(ជាភាសាថៃ) National Statistics Office, [http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc "100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120712002347/http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |date=12 July 2012}}. popcensus.nso.go.th.</ref> | population_estimate_year = ២០២១ | population_estimate_rank = ទី២០ | population_census_year = ២០១០ | population_density_km2 = ១៣២.១ | population_density_rank = ទី៨៨ | GDP_PPP = {{increase}} ១.៤២៨ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=578,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២២ | GDP_PPP_rank = ទី២២ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ២០,៣៧៨ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៦៩ | GDP_nominal = {{increase}} ៥៨៥.៥៨៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = ២០២២ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = ៨,៣៥៦ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៨០ | Gini = ៣៤.៩ <!--number only--> | Gini_year = ២០១៩ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=ធនាគារពិភពលោក |access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៧៧៧ <!--number only--> | HDI_year = ២០១៩ | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|date=15 December 2020|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | HDI_rank = ទី៧៩ | currency = [[បាត]] (฿) | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +៧ | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | DST_note = | time_zone_DST = | drives_on = ឆ្វេង | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅថៃ|+៦៦]] | cctld = {{unbulleted list |[[.th]] |[[.ไทย]]}} | area_magnitude = 1 E11 | itu_prefix = HS, E2 }} {{contains Thai text|compact=yes}} '''ប្រទេសថៃ''' ឬ '''ថៃ''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រថៃ''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:ราชอาณาจักรไทย) ហៅ'''ប្រទេសសៀម''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:สยาม) ជាប្រទេសដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]]នៃភូមិភាគ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនខាងកើតជាប់នឹង[[ឡាវ|ប្រទេសឡាវ]] ខាងទិសអាគ្នេយ៍ជាប់នឺងប្រទេស[[កម្ពុជា]] ខាងត្បូងជាប់ប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]] និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] ខាងលិចជាប់នឹងប្រទេស[[ភូមា]] និង[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] ហើយមាន[[ទន្លេមេគង្គ]]ធ្វើជាព្រំដែលក្នុងតំបន់ខ្លះ គ្រប់គ្រងដោយរបបប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នឹងមានមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងរាជការផែនដីនៅក្រុង[[បាងកក]] និងមាន[[ចង្វាតនៃថៃ|ការបែងចែករដ្ឋបាលភូមិភាគចែកជា ៧៧ ខេត្ដ]]។ ប្រទេសថៃជាប់លំដាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទី ៥០ ខាងផ្ទៃដី]]ដោយមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៥១៣,១១៥ គម^២ និងមាន[[បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ប្រជាជនច្រើនលំដាប់ទី ២០ នៃពិភពលោក]]គឺមានប្រមាណ ៦៧ លាននាក់។ ថៃជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានបានមកពីវិស័យឧស្សាហកម្មនិងសេវាកម្ម។ ថៃមានទីកន្លែងទេសចរណ៍ល្បីៗ ដូចជា ផាត់តាយ៉ា ភូកេត ក្រុងបាងកក និងឈៀងម៉ៃ ដែលបង្កើនប្រាក់ចំណូលឱ្យដល់ប្រទេសជាតិ។ ដូចគ្នានឹងការនាំចេញដែលមានដែលជាផ្នែកសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច មានតម្លៃ ៣៣៤,០២៦ លាន[[ដុល្លារអាមេរិក|ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]] តាមការប៉ានប្រមាណនៅឆ្នាំ២០១០ សេដ្ឋកិច្ចថៃជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៣០ ក្នុងពិភពលោក។ [[ជនជាតិតៃ]]បានធ្វើចំណាកស្រុកពីភាគនិរតីប្រទេសចិនមកកាន់ទឹកដីប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ននៅអំឡុងសតវត្សទី១១។ អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដចាត់ទុកថា អាណាចក្រសុខោទ័យជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃដែលក្រោយមកបានធ្លាក់ក្រោយឥទ្ធិពលនៃអាណាចក្រអយុធ្យាដែលមានអំណាចជាង និងមានការទាក់ទងជាមួយជាតិបស្ចិមប្រទេស តែត្រូវបានធ្លាក់ចុះដុនដាបមួយរយៈដោយសារការពង្រីកអំណាចរបស់ភូមាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៥១១ មុននឹងងើបឡើងវិញម្ដងទៀត​។ ពេលសម្ដេចព្រះចៅក្រុងធនបុរីទ្រង់ស្ថាបនា[[អាណាចក្រធនបុរី]] ហេតុការណ៍ច្របូកច្របល់នៅសម័យចុងអាណាចក្របាននាំប្រទេសថៃចូលដល់យុគសម័យរបស់[[រាជវង្សចក្រី]]នៃ[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ក្រុងរតនកោសិន្រ្ទ]]។ នៅក្នុងអំឡុងដើមសម័យក្រុងរតនកោសិន្ទ្រ ប្រទេសថៃរងការវាយលុកពីប្រទេសជិតខាង តែក្រោយរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួ ជនជាតិអឺរ៉ុបចាប់ផ្ដើមមានឥទ្ធិពលលើភូមិភាគនេះយ៉ាងខ្លាំង ដែលនាំទៅរកការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាច្រើន និងការបាត់បង់ទឹកដីក្នុងផ្នែកខ្លះ ធ្វើឱ្យថៃអាចចៀសផុតពីអាណានិគមកិច្ចពីសំណាក់ប្រទេសអឺរ៉ុបបាន។ ក្រោយមកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ថៃបានចូលរួមជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ត ហើយក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ មានការធ្វើបដិវត្តប្ដូរពីរបបរាជានិយមផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ។ ថៃបានចូលរួមខាងបក្សសម្ព័ន្ធត្រីភាគីនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ រហូតដល់អំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ថៃបានចងសម្ព័ន្ធនយោបាយជាមួយអាមេរិក។ ពួកទាហានចូលមកមានឥទ្ធិពលក្នុងកិច្ចការនយោបាយថៃយ៉ាងខ្លាំងក្រោយបដិវត្ដថៃរាប់សិបឆ្នាំ ទាំងក្នុងពេលដែលមានរដ្ឋបាលស៊ីវិល និងចូលទៅរកសម័យលោកសេរីក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នក្រោយការបោះឆ្នោតរើសនាយករដ្ឋមន្រ្តីថ្មីក្នុងឆ្នាំ២០២៥ គឺលោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]]ឡើងកាន់តំណែង។ ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ពាក្យថា សៀម ជាពាក្យដែលបរទេសប្រើសម្រាប់ហៅអាណាចក្រអយុធ្យា ក្នុងកំលុងឆ្នាំគ.ស. ១៤៥៧ កាលពីដើមប្រទេសថៃខ្លួនឯងក៏ធ្លាប់ប្រើពាក្យថា សៀម រាប់តាំងពីរជ្ជកាលសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លាវចៅយូហួមក ដោយប្រាកដឃើញមានការប្រើឈ្មោះច្បាស់លាស់ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៨៥៦ តែជនជាតិថៃមិនធ្លាប់ហៅខ្លួនឯងថា “សៀម” ឬ “ជនជាតិសៀម”  ដូចពួកបរទេស ឬតាមឈ្មោះជាផ្លូវការក្នុងសម័យនោះឡើយ។ ចំណែកពាក្យថា “ជនជាតិថៃ” វិញ កំណត់ហេតុរបស់ឡាឡូបែបានកត់ត្រាទុកយ៉ាងច្បាស់ថា អ្នកស្រុកអយុធ្យាបានហៅខ្លួនឯងដូច្នេះមកជាយូរហើយ។ ក្រោយមកនៅថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩ តាមប្រកាសរដ្ឋនិយម ច្បាប់ទី ១ នៅសម័យរដ្ឋាភិបាលលោកវិបុលសង្គ្រាម (ដែលប្រកាសឱ្យប្រើកាលពីថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩) បានប្ដូរឈ្មោះប្រទេស និងសញ្ជាតិ​ពី “សៀម” មកជា “ថៃ” ដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមមានចេតនាចង់បង្ហាញថាដែនដីនេះជារបស់ជនជាតិថៃ ពុំមែនជារបស់ជនជាតិណាផ្សេង តាមលទ្ធិជាតិនិយមក្នុងពេលនោះ ដោយមួយកំលុងពេលក្រោយមកបានប្ដូរមកជា “សៀម” នៅឆ្នាំគ.ស.  ១៩៤៥ តែក៏មានការប្ដូរមកជាថៃម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៤៨ ដែលជាកំឡុងពេលដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្ដី។ ការប្ដូរឈ្មោះលើកនេះនៅមានការប្ដូរពី “Siam” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសនិងភាសាបារាំង មកជា “Thaïlande” ក្នុងភាសាបារាំង និង “Thailand” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយឈ្មោះសៀម នៅមានគេស្គាល់ជាទូទៅទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។            == ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ}} ====​​​សម័យបុរេប្រវត្ដិ==== [[ឯកសារ:Tai Migration.svg|រូបភាពតូច|ផែនទីបង្ហាញការរស់នៅភូមិសាស្ត្រនៃ គ្រួសារភាសាតៃ-ក្រដៃ ។ ព្រួញតំណាងឱ្យគំរូទូទៅនៃការធ្វើចំណាកស្រុកនៃ កុលសម្ព័ន្ធនិយាយតៃ តាមដងទន្លេ និងឆ្លងកាត់ខាងក្រោម។]] ប្រទេសថៃមានប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាយូរមកហើយ ក្នុងសម័យអតីតកាល ទឹកដីដែលជាប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នបានមានមនុស្សចូលមករស់នៅតាំងពីសម័យយុគថ្មរំលីង គឺប្រហែល ២០.០០០ ឆ្នាំមកហើយ។ ភូមិភាគនេះបានទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌និងសាសនាពីឥណ្ឌា ចាប់តាំងពីអាណាចក្រហ្វូណន នៅកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១ តែចំពោះរដ្ឋរបស់ជនជាតិថៃវិញ តាមតំណាលយោនកបានកត់ត្រាថា ការស្ថាបនាអាណាចក្រថៃដំបូងកើតឡើងក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ៨៥៧ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី៧ និងទី ៨ ក្នុងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន ជនជាតិតៃឬថៃ បានបង្កើតរដ្ឋខ្លួនឯងមួយឈ្មោះថា '''ណាមជីវ ឬ ណានចាវ''' ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅខេត្តយូណាន ប្រទេសចិន បច្ចុប្បន្ន។ ជនជាតិនេះ ដំបូងឡើយប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាក្រុមក្នុងអំណាចស្ដេចត្រាញ់តែមួយ ហើយតាំងទីលំនៅនៅទិសឧត្តរឆ្ងាយពីប្រទេសខ្មែរ។ មុនដំបូងពួកសៀម ឬ ថៃចុះមកតាំងទីលំនៅនៅភាគកណ្ដាលនៃ[[ទន្លេព្រះចៅយ៉ា|ទន្លេមេណាម]](ទន្លេចៅព្រះយ៉ាបច្ចុប្បន្ន) ដែលចន្លោះរដ្ឋទ្វារវតី និង រដ្ឋហរិបុញ្ជយ ហើយបានបង្កើតជាបុរីនិងរដ្ឋតូចៗឋិតនៅក្រោមស្តេចត្រាញ់ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១២ គេក៏ប្រទះឃើញពាក្យស្យាម (Syam) និងរូបចម្លាក់ជនជាតិសៀមនៅលើជញ្ជាំងថ្មនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត ព្រមទាំងមានសេចក្តីនាមថា '''ស្យាម''' រួចបញ្ជាក់ថាជាពួកព្រៃ តាមឯកសារសិលាចារឹករបស់ចាមបានកត់សំគាល់ថា ពីមុនជនជាតិសៀមឬថៃស្ថិតនៅក្នុងជួរកងទ័ពខ្មែរក្នុងឋានៈជាទាសករ ឬ ជាឈ្លើយសឹក។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី១០ '''ការចុះខ្សោយនៅចុងសម័យអង្គរ''' ទំព័រទី១៦២</ref> នៅដើមសតវត្សរ៍ទី ១២ ជនជាតិសៀមឬថៃ បានរំកិលខ្លួនពីតំបន់យូណានចុះមកទិសខាងត្បូងបន្តិចម្តងៗ ការធ្វើទេសន្តប្រវេសន៍នៃជនជាតិសៀមនេះបណ្តាលមកពីចម្បាំងរវាងពួកម៉ុងហ្គោល និងចិននៅភាគខាងជើង ។ ពួកកង់សម្ព័ន្ធសៀមដែលគ្រប់គ្រងដោយស្ដេចត្រាញ់នាមមូគោង ស្ថិតនៅខាងជើងជិតភាម៉ូ បានដឹកនាំទ័ពវាយយកមឿងណៃឆ្នាំ១២២៣ អស្យានឆ្នាំ១២២៩ និងឈៀនសែន។ ទន្ទឹមទាំងនោះ ពួកសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសដើមហើយមកតាំងទីលំនៅនៅសុខោទ័យនោះ ក៏បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរ។ ស្ដេចសៀមយកខេត្តសួគ៌ាលោក ដោយបានបណ្ដេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញ ហើយតាំងរាជជាណាចក្រមួយឡើង។ <ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រទី១៣៨ និងទី១៣៩ </ref> ==== អាណាចក្រសុខោទ័យ ==== {{Main|អាណាចក្រសុខោទ័យ}} [[ឯកសារ:4Y1A0508 Sukhothai (34384510751).jpg|រូបភាពតូច|វត្តស៊ីជុំ នៅ សុខោទ័យដែលធ្លាប់ជារាជធានីនៃនរគសុខោទ័យ]] ក្រោយការដួលរលំនៃចក្រពត្ដិខ្មែរក្នុងកំឡុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៣ ធ្វើឱ្យកើតមានរដ្ឋតូចៗ ជាច្រើន មានជាអាទិ សៀម មន និងម៉ាឡេ។ ជនជាតិសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសកំណើតខ្លួនមកតាំងលំនៅក្នុងអាណាចក្រខ្មែរត្រង់សុខោទ័យ បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរបន្ទាប់មកបានវាយយកខេត្តខ្មែរ ដោយបណ្តេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញរួចតាំងអាណាចក្រសុខោទ័យឡើង។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រ១៣៩</ref> អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃចាប់ផ្ដើមរាប់យកសម័យអាណាចក្រសុខោទ័យ ចាប់ពីឆ្នាំគ.ស. ១២៣៨ ជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាតិថៃ ដែលត្រូវនឹងសម័យរុងរឿងរបស់អាណាចក្រឡានណា និងអាណាចក្រឡានឆាង។ អាណាចក្រសុខោទ័យបានពង្រីកដែនដីបានយ៉ាងធំទូលាយក្នុងរជ្ជសម័យផឃុនរ៉ាមខាម់ហ៊ែងមហារាជ (ព្រះបាទរាមកំហែងមហារាជ) តែចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចវិញក្រោយពេលដែលព្រះអង្គចូលទិវង្គត។ ការគោរពព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបលង្កាវង្ស ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យចាប់ផ្ដើមមានការគ្រប់គ្រងបែបធម្មរាជា។ អាណាចក្រសុខោទ័យ គឺជានគរដំបូងរបស់ថៃ ដែលនៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសុខោទ័យ ស្ថិតនៅភាគខាងជើងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ។ នគរនេះមានកំណើតប្រហែលពីឆ្នាំ ១២៣៨ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៤៣៨ ហើយត្រូវបានគេដឹងជាទូទៅថាជា“ នគរថៃដំបូង” នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃនៅសតវត្សរ៍ទី ២០។ ==== អាណាចក្រអយុយា ធនបុរី និងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ==== {{Main|អាណាចក្រអយុធ្យា|អាណាចក្រធនបុរី|អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍}} [[ឯកសារ:Fra Mauro World Map detail South East Asian mainland.jpg|រូបភាពតូច|អយុធ្យាបង្ហាញនៅក្នុង[[ផែនទីផ្វ្រាម៉ាវរ៉ូ]]នៃពិភពលោក (រ.១៤៥០) ស្ថិតក្រោមឈ្មោះថា "Scierno" យកចេទទួលយកឥទ្ទិពលពីahr-I-Naw" មានន័យថា "ទីក្រុងថ្មី"]] [[ឯកសារ:Louis XIV et Ambassadeurs du Roi de Siam 1686 Jacques Leman.png|រូបភាពតូច|ឯកអគ្គរាជទូតសៀមបានបង្ហាញពីព្រះរាជសារស្តេចណារ៉េទៅព្រះរាជវាំងស្តេចល្វីសទី៦ នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៦៨៦]] នៅឆ្នាំ ១២៨៥ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទរាមកំហែង កងទ័ពសៀមបានចេញពីខេត្តសុខោទ័យមកវាយដណ្តើមយកឆ្នេរទន្លេមេណាមដែលជាទឹកដីនៃអាណាចក្រខ្មែរ ។ ឆ្នាំ១៣៥០ ទឹកដីនេះក្លាយជាទឹកដីសៀមមានព្រំប្រទល់ជាប់ហ្លួងព្រះបាងមកទល់លពបុរី (លវោ) ព្រះបាទរាមាធិបតីទី ១ បានបញ្ជូលខេត្តខ្មែរមួយចំនួនជារបស់ខ្លួនហើយបានតាំងរាជធានីនៅក្រុងអយុធ្យា។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''៣. រដ្ឋអយុធ្យា និង អរិយធម៌ខ្មែរ''' ទំព័រទី១៣៩</ref> ព្រះបាទអ៊ូថងទ្រង់បង្កើតអាណាចក្រអយុធ្យានៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៣៥០ មានការគ្រប់គ្របបែបទេវរាជា ដែលប្រតិបត្ដិតាមមូលដ្ឋាននៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ការចូលទន្ទ្រានសុខោទ័យជាបន្ដបន្ទាប់ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រអយុធ្យា។ ក្រោយមក ក្នុងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបរមត្រៃលោកនាថ ទ្រង់បានធ្វើបដិវត្ដរបបគ្រប់គ្រងថ្មី ដែលប្រការខ្លះត្រូវបានប្រើរហូតមកដល់រជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួនៃអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ។ === ការវាយគ្រប់គ្រងម៉ាឡាកា (Melaka) របស់ពួកព័រទុយហ្គាល់ === ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥១១ ត្រូវនឹងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបាទរាមាធិបតីទី ២ ធ្វើឱ្យអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមមានទំនាក់ទំនងជាមួយពួកអឺរ៉ុប។ ក្នុងខណៈនោះដែររាជវង្សតងអ៊ូរបស់ភូមាចាប់ផ្ដើមមានអំណាចកាន់តែខ្លាំងឡើង រហូតមានការពង្រីកដែនដីមកដល់ក្រុងស្រីអយុធ្យា។ ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទតាបេងឆាក់វេទី និងព្រះបាទបុរេងណង មានការធ្វើសង្គ្រាមអូសបន្លាយរាប់សិបឆ្នាំ ធ្វើឱ្យអាណាចក្រអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រតងអ៊ូក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥៦៩។ សម្ដេចព្រះបាទនរេសួនមហារាជទ្រង់បានចំណាយពេល ១៥ ឆ្នាំដើម្បីដេញពួកភូមា និងពង្រឹងអំណាចរបស់អាណាចក្រអយុធ្យានៅតំបន់ទំនាបទន្លេមេណាមម្ដងទៀត។ ចាប់ពីពេលនោះមក ក្រុងស្រីអយុធ្យាបានក្លាយជាអាណាចក្ររុងរឿងដល់កម្រិតកំពូល ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិរបស់អយុធ្យាមានការរីកចម្រើនណាស់ក្នុងរជ្ជសម័យសម្ដេចព្រះបាទនារាយណ៍មហារាជ ដែលមានការចងសម្ព័ន្ធការទូតជាមួយបារាំង ដាណឺម៉ាក និងអង់គ្លេស។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឥទ្ធិពលដែលកាន់តែកើនឡើងរបស់ជនបរទេសក្នុងក្រុងស្រីអយុធ្យាធ្វើឱ្យព្រះបាទទេពរាជាប្រហារជីវិតខន់ស្ដេនទីន ហ្វលខន់ ទំនាស់ផ្ទៃក្នុងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរបស់អយុធ្យាជាមួយជនជាតិអឺរ៉ុបមានសភាពជូរចត់។ អាណាចក្រអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចក្នុងកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៩ សង្គ្រាមជាមួយរាជវង្សខងបង (អាឡងព្យា) បានធ្វើឱ្យអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់ភូមាជាលើកទី ២ គឺក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៧៦៧។​ ក្នុងឆ្នាំជាមួយគ្នាដែរ ព្រះបាទតាកស៊ិនមហារាជបានប្រមូលកងទ័ពប្រយុទ្ធដើម្បីទាមទារឯករាជ្យ ហើយបានប្ដូររាជធានីមកឯក្រុងធនបុរី ដែលជារាជធានីរបស់ជនជាតិថៃក្នុងរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំជាកំលុងពេលនៃការធ្វើសង្គ្រាមនិងទាមទារឯករាជ្យជាតិ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាជុឡាលោក មហារាជ បឋមក្សត្រនៃរាជវង្សចក្រីបានស្ថាបនាក្រុងរតនកោសិន្ទ្រឡើងនៅថ្ងៃទី ៦ មេសា ឆ្នាំគ.ស. ១៧៨២ ។ ក្នុងកំលុងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ថៃបានប្រឈមនឹងការវាយលុកពីប្រទេសដទៃ ជាច្រើនលើកច្រើនគ្រារហូតដល់សម័យរជ្ជកាលទី ៤ ។ ព្រះរាជនយោបាយរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងកំលុងពេលនោះគឺ ការពារខ្លួនឯងពីមហាអំណាចអាណានិគម តែក៏មានការគាំទ្រឱ្យមានការដាក់ទុនពីបរទេស ការទទួលយកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសពីលោកខាងលិច និងការសិក្សាបែបទាន់សម័យដែរ។ ===ការប្រឈមមុខជាមួយពួកបច្ចិមប្រទេស=== ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះបាទចមក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៤ សឺចន បៅរិង រាជទូតអង់គ្លេស បានចូលមកធ្វើសន្ធិសញ្ញាបៅរិង ដែលនាំឱ្យមានការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាមួយប្រទេសដទៃទៀត ក្នងលក្ខខណ្ឌស្រដៀងគ្នា ហើយក៏បាននាំមកនូវការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចក្នុងទីក្រុងបាងកកនិងពានិជ្ជកម្មអន្ដរជាតិ។ [[ឯកសារ:King Chulalongkorn and Tsar Nicholas II 1897.png|រូបភាពតូច]] ក្រោយមក ការរុករានរបស់ចក្រពត្ដិនិយម ធ្វើឱ្យសៀមបាត់បង់ទឹកដីឱ្យទៅបារាំង និងអង់គ្លេស ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ តែថ្វីបើមានគំនាបយ៉ាងខ្លាំងពីប្រទេសមហាអំណាច ក៏សៀមអាចរក្សាខ្លួនមិនឱ្យធ្លាក់ក្រោយអាណានិគមរបស់ពួកអឺរ៉ុប តែត្រូវទទួលឥទ្ធិពលពីលោកខាងលិច រហូតធ្វើឱ្យមានការធ្វើបដិវត្ដសង្គមនិងវប្បធម៌នាពេលក្រោយមក និងរក្សាឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនជារដ្ឋព្រំដែនរវាងមហាអំណាចអាណានិគមទាំងពីរ។ [[ឯកសារ:Map of French Indochina expansion.svg|រូបភាពតូច|ទឹកដីមួយចំនួនដែលធ្លាប់គ្រប់គ្រងដោយសៀមត្រូវប្រគល់ឱ្យឥណ្ឌូចិនវិញ]] ព្រះបាទមកុដ្ឋក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៦ ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រិះឱ្យប្រទេសសៀមចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ដោយចូលជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដធ្វើឱ្យប្រទេសសៀមត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្ដរជាតិ នាំមកនូវការកែខៃសន្ធិសញ្ញាដែលមិនមានយុត្ដិធម៌ទាំងឡាយដើម្បីឱ្យជាតិមានអធិបតេយ្យពិតប្រាកដ តែទន្រាំនឹងទទួលបានជោគជ័យត្រូវចំណាយពេលរហូតដល់រជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចៅយូហួអានន្ទមហិឌុល។ ===ការផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រង=== ====សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ និងសង្គ្រាមត្រជាក់==== ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ឆ្នាំគ.ស. ១៩៣២ គណៈរាស្ដ្របានធ្វើបដិវត្ដផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងពីរបបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ ធ្វើឱ្យគណៈរាស្រ្ដចូលមកមានឥទ្ធិពលលើនយោបាយក្នុងប្រទេស។ នៅរវាងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ប្រទេសថៃបានចុះឈ្មោះចូលធ្វើជាសម្ព័ន្ធមិត្ដយោធាជាមួយជប៉ុន ហើយប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេស តែដោយសារប្រទេសខាងភាគីបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដទទួលស្គាល់ចលនាថៃសេរី ទើបប្រទេសថៃអាចរួចផុតពីស្ថានភាពជាប្រទេសអ្នកចាញ់សង្គ្រាម។ [[ឯកសារ:Siamese revolution of 1932.png|រូបភាពតូច|រដ្ឋប្រហារសៀមឆ្នាំ១៩៣២ បានផ្លាស់ប្ដូរប្រទេសថៃពីរបបរាជានិយមផ្តាច់ការមករាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] នៅក្នុងកំលុងពេលនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ ប្រទេសថៃបានដំណើរការនយោបាយជាសម្ព័ន្ធមិត្ដជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមាននយោបាយក្នុងការទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃរបបកុម្មុយនីស្ដនៅក្នុងភូមិភាគ ហើយបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមច្បាំងក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ និងសង្គ្រាមវៀតណាម ក្រោយមកប្រទេសថៃបានជួបនឹងបញ្ហាការរីករាលដាលនៃចរន្ដកុម្មុនីស្ដក្នុងប្រទេស តែក្រោយមកបក្សកុម្មុយនីស្ដនៃប្រទេសទេសថៃបានធ្លាក់ចុះអំណាចរហូតមិនអាចប្រតិបត្ដិការចលនានយោបាយរបស់ខ្លួនបានទៀត សង្គ្រាមជាមួយពួកកុម្មុនីស្ដត្រូវបានបញ្ចប់ទាំងស្រុងនៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៨០។ === ការវិវត្ដន៍នៃរបបប្រជាធិបតេយ្យ === ក្រោយពេលមានការប្ដូររបបគ្រប់គ្រង គ.ស. ១៩៣២ ប្រទេសថៃនៅចាត់ទុកថា នៅក្រោមរបបយោធាផ្ដាច់ការអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្ស។ ការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៧៣ ក្រោយហេតុការ ១៤ តុលា ជំរុញឱ្យមាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីស៊ីវិលជាលើកដំបូង។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះ ប្រទេសថៃជួបនឹងអស្ថេរភាពនយោបាយ ហើយមានការបន្ដអំណាចរដ្ឋបាលយោធាជាបន្ដបន្ទាប់ជាងដប់ដង តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានហេតុការណ៍ទាមទារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសំខាន់ៗ ចំនួន ២ ដង គឺហេតុការណ៍ ៦ តុលា និងហេតុការណ៍ឧសភាទមិឡ ទើបធ្វើឱ្យលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសថៃមានស្ថេរភាពនិងកាន់តែល្អឡើង។ ក្នុងកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ មានកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ី ឆ្នាំ ១៩៩៧ ធ្វើឱ្យថៃត្រូវខ្ចីលុយពីបរទេសយ៉ាងច្រើន។ លោកតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រាបានកាន់តំណែកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីពីរអាណត្ដិជាប់ៗ គ្នា គាត់ជានាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលធ្វើឱ្យមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នាច្រើនបំផុត ដោយបានដំណើរការនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចហើយទទួលបានភាពជោគជ័យច្រើនយ៉ាង តែក៏ធ្លាក់ក្នុងបទចោទប្រកាន់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដូចគ្នា។ ក្នុងកំឡុងពេលនេះឯងដែលធ្វើឱ្យកើតហេតុការណ៍នយោបាយឡើង ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៦ មានរដ្ឋប្រហារផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន។ ការបោះឆ្នោតជាសាកលក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៧ ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃត្រឡប់មករកបរិយាកាសប្រជាធិបតេយ្យដូចដើម។ [[ឯកសារ:UDD political protests, Red Shirts 2, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|រណសិរ្ស​រួបរួម​ដើម្បី​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ ក្រុម​អាវ​ក្រហម​តវ៉ា​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១០]] វិបត្ដិនយោបាយនេះទាក់ទងនឹងក្រុមប្រជាជន ២ ក្រុមគឺ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ដប្រជាជនដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ និងក្រុមចលនារួមប្រជាធិបតេយ្យប្រឆាំរបបផ្ដាច់ការថ្នាក់ជាតិ។ ក្រុមទី ១ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន ជារហូតមក រហូតដល់រដ្ឋាភិបាលលោកសាម៉ាក់ស៊ុនថារ៉ាវេត និងរដ្ឋាភិបាលលោកស៊ុមឆាយវង់សាវ៉ាត ដោយមានបាតុកម្មធំក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ ។ ចំណែកក្រុមទី២ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលលោកអភិសិទ្ធិវេចាជីវ៉ា រវាងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩-២០១១ ដោយមានការធ្វើបាតុកម្ម មានការបាត់បង់ជីវិតមនុស្សដល់ទៅ ២ លើក ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩ និង ២០១០​ ។ នៅទីបំផុតមានការបោះឆ្នោតជាសាកលម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១១ លទ្ធផលគឺគណបក្សភឿថៃបានឈ្នះការបោះឆ្នោត និងជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ ==នយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅថៃ}} [[ឯកសារ:King Rama X official (crop).png|រូបភាពតូច|ព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នគឺ[[មហាវិជ្ជរ៉ាឡុងកន]]]] ពីដើមប្រទេសថៃមានការគ្រប់គ្រងតាមបែបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការ តាំងពីសម័យអាណាចក្រអយុធ្យារហូតមក ថែមទាំងមានការគ្រប់គ្រងក្នុងលក្ខណៈអំណាចប្រមូលផ្ដុំ តាំងពីរជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ លុះដល់ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣២ គណៈរាស្រ្ដបានធ្វើបដិវត្ដក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះប៉ុកក្លៅចៅយូហួ ហើយផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃមានទម្រង់រដ្ឋជារាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងប្រើប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបែបរបបប្រជាធិបតេយ្យបែបរដ្ឋសភា ឬដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃហៅជារួមថា របបប្រជាធិបតេយ្យដែលមានព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ជាប្រមុខ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាប់បច្ចុប្បន្នគឺ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ ឆ្នាំគ.ស.  ២០០៧ ដែលជាច្បាប់ទី ១៨ ដែលកំណត់ទម្រង់អង្គការគ្រប់គ្រងអំណាចទាំង ៣ ផ្នែកដូចជា៖ *'''អំណាចនីតិបញ្ញាត្ដិ''' មានរដ្ឋសភាក្នុងប្រព័ន្ធសភា២ ដែលប្រកបដោយសភាតំណាងរាស្ដ្រ និងព្រឹទ្ធិសភា មានសមាជិករួមទាំងអស់ ៦៣០ រូប ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសភាជាប្រមុខ។ សភាតំណាងរាស្ដ្រប្រកបដោយតំណាងរាស្រ្ដចំនួន ៥០០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតបែបបែងចែកតំបន់ចំនួន ៣៧៥ រូប និងបានមកពីការជ្រើសតំាងចំនួន ១២៥ រូប នៅក្នុងតំណែងនៃអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ។ ព្រឹទ្ធិសភាប្រកបដោយសមាជិកចំនួន ១៥០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតមួយខេត្ដ ១រូប (រួមក្រុងបាងកកដែរ) និងបានមកពីការចាត់តាំង ៧៣ រូប ដោយមានគណៈកម្មការចាត់តាំងសមាជិកព្រឹទ្ធិសភា ៧ រូប នៅក្នុងអំណាចមួយអាណត្ដិ ៦ ឆ្នាំ ហើយមិនអាចធ្វើជាសមាជិកព្រឹទ្ធិសភាលើពី ១ អាណត្ដិបានឡើយ។ *'''អំណាចនីតិប្រតិបត្ដិ''' មាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលបានទទួលការតែងតាំងពីព្រះមហាក្សត្រតាមពាក្យក្រាបង្គំទូលរបស់ប្រធានរដ្ឋសភា និងគណៈរដ្ឋមន្រ្ដី ដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់តែងតាំងតាមពាក្យក្រាបបង្គំទូលរបស់នាយករដ្ឋមន្រ្ដី ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច នាយករដ្ឋមន្រ្ដីជាប្រមុខនៃអំណាច។ នាយករដ្ឋមន្ដ្រីកាន់អំណាចមួយអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ តាមសភាតំណាងរាស្រ្ដ ហើយមិនអាចកាន់អំណាចជាប់គ្នាលើ ៨ ឆ្នាំបានទេ។ នាយករដ្ឋមន្រ្ដីមិនបានទទួលការជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់ពីប្រជាជន តែបានទទួលការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសពីសភាតំណាងរាស្រ្ដ។ គណៈរដ្ឋមន្រ្ដីប្រកបដោយនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ១ រូប និងរដ្ឋមន្ដ្រីផ្សេងៗ ទៀតមិនលើស ៣៥ រូប។ *'''អំណាចតុលាការ''' មានប្រព័ន្ធសាលាក្ដី ដែលប្រកបដោយសាលាយុត្ដិធម៌ សាលារដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងសាលាគ្រប់គ្រង ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសាលាដីកា ប្រធានសាលាធម្មនុញ្ញ និងប្រធានសាលាគ្រប់គ្រងកំពូល ជាប្រមុខក្នុងផ្នែករបស់ខ្លួន។ == សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចថៃ}} [[ឯកសារ:Bangkok, Thailand, Aerial view.jpg|រូបភាពតូច|ទីក្រុងបាងកកជាមជ្ឈមមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេនៅប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមានសេដ្ឋកិច្ចបែបគួបផ្សំ​ មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានមកពីឧស្សាហកម្ម ការនំាចេញទំនិញនិងសេវាកម្ម ទេសចរណ៍ សេវាកម្ម កសិកម្មនិងធនធានធម្មជាតិ។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានអត្រាការនាំចេញលំដាប់ទី២៤ នៃពិភពលោក និងមានអត្រាការនាំចូលលំដាប់ទី២៣ នៃពិភពលោក។ ផ្សារនាំចូលទំនិញថៃដែលសំខាន់ៗ មានដូចជា ជប៉ុន ចិន អាមេរិក ម៉ាលេស៊ី សហរដ្ឋអារ៉ាបអេមីរ៉េត សិង្ហបូរី តៃវ៉ាន់ កូរ៉េខាងត្បូង អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ ទិន្នន័យក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៩ ប្រទេសថៃនាំចេញទំនិញមានតម្លៃជាង ៤០៦ ៩៩០ លានបាត ដោយទំនិញនាំចេញសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១៤១៤០១ លានបាត អាហារ ៥២៣៣២ លានបាត ទំនិញឧស្សាហកម្ម ៤៥៩៥៩ លានបាត និងមានអត្រាតម្លៃទំនិញនាំចូល ២៨៥៩៦៥ លានបាត ដោយទំនិញនាំចូលសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១១៣៤២១ លានបាត ប្រេងនិងឥន្ធនៈ ៥០៨២៤ លានបាត និងសារធាតុគីមី ៤២៣៧៦ លានបាត មានតម្លៃការធ្វើពានិជ្ជកម្មប្រាក់សុទ្ធ ១២១០២៥ លានបាត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្លំាងពលកម្មភាគច្រើនរបស់ថៃគឺនៅខាងវិស័យកសិកម្ម ដោយមានស្រូវជាផលិតផលសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានដែលសំខាន់បំផុតនៅក្នុងប្រទេស ហើយអាចចាត់ទុកបានថាជាប្រទេសដែលនាំចេញផលិតផលស្រូវច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក ដោយអត្រាកំណត់ការនាំចេញមាន​ ៣៦% ក្នុងពិភពលោក ប្រទេសថៃមានផ្ទៃដីសមស្របសម្រាប់ដាំដុះជាង ២៧.២៥%  ដែលក្នុងចំនួននេះមាន ៥០% ប្រើសម្រាប់ដំាស្រូវ។ ចំណែកផលិតផលកសិកម្មផ្សេងៗ មានដូចជា កៅស៊ូ បន្លែ និងផ្លែឈើផ្សេងៗ រួមទាំងមានការចិញ្ចឹមបសុសត្វ ដូចជា មាន់ សត្វទឹកទាំងត្រីទឹកសាប ត្រីទឹកប្រៃក្នុងទ្រុង ការធ្វើស្រែបង្កង ការចិញ្ចឹមខ្យង រួមទាំងការនេសាទសមុទ្រ។ ដោយសារប្រទេសថៃសម្បូរទៅដោយពូជរុក្ខជាតិសម្រាប់ធ្វើអាហារពេញមួយឆ្នាំ ទើបមានឈ្មោះថាជាទីកន្លែងផលិតអាហារដ៏សំខាន់នៃពិភពលោក និងជាប្រទេសនាំចេញអាហារសំខាន់លំដាប់ទី៥ លើពិភពលោក។ [[ឯកសារ:MaeChan Thailand Rice-Farmer-01.jpg|រូបភាពតូច|កសិករកសិករច្រូតស្រូវដោយប្រើកណ្ដៀវ នៅឈៀងរ៉ាយ ប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មីនៃពិភពលោក ធ្លាប់មានអត្រាលូតលាស់ខ្ពស់បំផុតខាងសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងចន្លោះឆ្នាំគ.ស ១៩៨៥-១៩៩៦(អត្រាកំណើនជាមធ្យម ៩.៤%ក្នុងមួយឆ្នាំ)។ ទៅជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការលូតលាស់នេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់តម្លៃប្រាក់បាតយ៉ាងគ្រោះថ្នាក់ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ ដែលជាឆ្នាំកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុនៅអាស៊ី សេដ្ឋកិច្ចថៃធ្លាក់ចុះនៅសល់ត្រឹម ១.៩% លោកនាយករដ្ឋមន្រី្ដឆាវលីតយ៉ុងឆាយុត បានប្រកាសភាពអាសន្នតម្លៃប្រាក់បាត ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃប្រាក់បាតធ្លាក់ចុះទៅដល់​ ៥៦បាតក្នុង ១ ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ មុនពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចថៃចាប់ផ្ដើមងើបឡើងវិញម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៩ ក្រោយពេលនោះ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០២-២០០៤ ក្រោមនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រា សេដ្ឋកិច្ចថៃបានរីកលូតលាស់ឡើងវិញជាង ៥-៧% ក្នុងមួយឆ្នាំ និង ៤-៥% ក្នុងមួយឆ្នាំ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០៥-២០០៧ វិបត្ដិនយោបាយប្រទេសថៃបានធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់អត្រាការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ វិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងការខ្វះស្ថេរភាពនយោបាយនៅតែជាឧបសក្គរារាំងការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ ===វិទ្យាសាស្រ្ដ និងបច្ចេកវិទ្យា=== មានការកំណត់ផែនការប្រើ​ និងអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេស​ ចាប់តាំងពីមានផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមថា្នក់ជាតិ រយៈកាលទី៥ (គ.ស ១៩៨២-១៩៨៦) មក តែក្នុងពេលនោះ នៅឃើញមានឧបសគ្គផែ្នកសមត្ថភាពក្នុងប្រទេសក្នុងផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមិនទាន់រឹងមាំ រហូតដល់ផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមថ្នាក់ជាតិរយៈកាលទី៦ (គ.ស ១៩៨៧-១៩៩១) ទើបបានរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសឱ្យក្លាយជា ១ ភាគ ១០ នៃផែនការ ដើម្បីអភិវឌ្ឍកម្រិតសមត្ថភាពផ្នែកការផលិតនិងកែច្នែទំនិញ។ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួទ្រង់បានទទួលព្រះនាមថាជា “ព្រះបិតានៃវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ” តាមរយៈការដែលទ្រង់បានគណនាដំណើរសូរ្យគ្រាសពេញវង្ស ១៨ សីហា ១៨៦៨ យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។ ថ្ងៃទី១៤ មេសា ១៩៨២ រដ្ឋាភិបាលថៃបានកំណត់យកថ្ងៃទី១៨ សីហារៀងរាល់ឆ្នាំជាទិវាវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមករួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេសថៃកាន់តែច្រើនឡើង ជាពិសេសក្នុងរឿងវេជ្ជសាស្រ្ដ គមនាគមន៍ ការសិក្សា និងការទំនាក់ទំនង ធ្វើឱ្យវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសនៅប្រទេសថៃមានការរីកចម្រើនយ៉ាងលឿន។ ===ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិ និងកិច្ចការយោធា=== [[ឯកសារ:Secretary Pompeo Meets With Thai Prime Minister Prayut Chan-o-cha (48437829066).jpg|រូបភាពតូច|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិច ជួបជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្រឱជា នៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ឆ្នាំ២០១៩។ ]] បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមកមានឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងឡើងលើឆាកអន្ដរជាតិដោយបានចូលរួមចំណែកជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិនិងអង្គការក្នុងតំបន់។ ប្រទេសថៃជាសម្ព័ន្ធមិត្ដដ៏សំខាន់របស់អាមេរិក ហើយបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ទាំងក្នុងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ពានិជ្ជកម្ម ធនាគារ នយោបាយ និងផ្នែកវប្បធម៌។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃបានធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការជាមួយអង្គការក្នុងតំបន់ មានដូចជា អង្គការស្ថេរភាពនិងកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការនៅអឺរ៉ុប​ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃធ្លាប់បានបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមក្នុងកងកម្លាំងអន្ដរជាតិនៅទីម័រខាងកើត អាហ្កានីស្ថាន អ៊ីរ៉ាក់ ប៊ូរុនឌី និងបច្ចុប្បន្ននៅដាហ៊្វូប្រទេសស៊ូដង់ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសថៃនឹងប្រទេសជិតខាងនៅមានលក្ខណៈទន់ខ្សោយនៅឡើយ។ កងទ័ពថៃត្រូវបានបែងចែកចេញជា ៣ ប្រភេទ គឺ កងទ័ពជើងគោក កងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពជើងអាកាស។ សព្វថ្ងៃនេះកងទ័ពថៃមានចំនួនសរុប ប្រមាណ ១០២៥៦៤០នាក់ និងមានកម្លាំងត្រៀមជាង ២០០០០០នាក់ ហើយមានកម្លាំងពាក់កណ្ដាលទាហានប្រចាំការប្រមាណ ១១៣៧០០នាក់ ។ ព្រះមហាក្សត្រថៃកាន់តំណែងជាអគ្គមេបញ្ជាការទ័ពដោយនីតិន័យ ដែលបច្ចុប្បន្នគឺព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមិន្រ្ទមហាភូមិពលអាឌុលយ៉ាដេត តែក្នុងកិច្ចប្រតិបត្ដិ កងទ័ពត្រូវនៅក្រោមការគ្រង់គ្រងរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានរដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងមហាផ្ទៃជាមេបញ្ជាការ និងនៅក្រោមការបង្គាប់បញ្ជារបស់កងបញ្ជាការកងទ័ពថៃ មានមេបញ្ជាការរបស់កងទ័ពថៃជាមេបញ្ជាការ នៅឆ្នាំគ.ស ២០១០ ក្រសួងមហាផ្ទៃបានប្រើទឹកប្រាក់សរុប ១៥៤០៣២៤៧៨៦០០បាត សម្រាប់ចំណាយក្នុងវិស័យនេះ។        រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ បញ្ញាត្ដិថាកិច្ចការពារប្រទេសជាតួនាទីរបស់ប្រជាជនថៃគ្រប់រូប ជនជាតិថៃទាំងអស់មានតួនាទីបម្រើរាជការយោធា។ កងទ័ពនឹងប្រមូលកេណ្ឌបុរសដែលបានអាយុឈានចូល ២១ ឆ្នាំ ដោយអាស្រ័យតាមព្រះរាជបញ្ញាត្ដិ បម្រើរាជការយោធា គ.ស ១៩៥៤ ដោយនឹងត្រូវហៅមកពិនិត្យឈាម ឬចូលបម្រើកងប្រចាំការ។ រយៈពេលធ្វើការហ្វឹកហាត់នៅចន្លោះពេលពី ៦ ខែទៅ ២ ឆ្នាំអាស្រ័យលើកម្រិតការសិក្សាវិទ្យាការទាហាន និងការស្ម័គ្រចូលធ្វើជាទាហានដោយបើអ្នកទទួលការពិនិត្យឈាមចប់ការសិក្សាមិនទាបជាងកម្រិតបរិញ្ញាបត្រ បើចាប់បានស្លាកពណ៌ក្រហម គឺត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នំាពេញ បើស្ម័គ្រដោយមិនចាប់ស្លាក នឹងបម្រើរាជការត្រឹមតែ ៦ ខែ ជាដើម។ អ្នកដែលចាប់បានស្លាកពណ៌ខ្មៅ មិនបាច់ចូលបម្រើរាជការយោធា បើអ្នកសិក្សាវិទ្យាការទាហានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី១ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នាំពេញ បើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី២ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ៦ ខែ ហើយបើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នំាទី៣-៥ មិនត្រូវបានបញ្ជូលក្នុងកងប្រចាំការ តែអាចហៅថាពលបាន ក្នុងឋានៈជាទាហានកងជំនួយប្រភេទ១។ ចុងក្រោយ ខាងគេហទំព័រ GlobalFirepower បានចាត់លំដាប់ថ្នាក់ភាពរឹងមាំរបស់កងទ័ពថៃនៅក្នុងលំដាប់ទី១៩ លើពិភពលោក។ == ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្រថៃ}} [[ឯកសារ:Siriraj Hospital,Bangkok.jpg|រូបភាពតូច|មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជនៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ]] ស្ថិតិចំនួនប្រជាជនថៃមានភាពខុសគ្នាអាស្រ័យលើប្រភព។ តាមការប្រមាណរបស់ CIA The World Factbook កាលពីឆ្នំាគ.ស២០១០ ប្រជាជនថៃទាំងអស់ក្នុងប្រទេសមានប្រមាណ ៦៦៤០៤៦៨៨នាក់ ប្រកបដោយថៃសៀម ៧៥% ថៃខ្សែស្រឡាយចិន ១៤% ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ៣% ។ ប្រទេសថៃជួបនឹងបញ្ហាអត្រាកំណើតទាបជាងមាត្រដ្ឋាន ដោយក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ អត្រាកំណើនរបស់ប្រជាជននៅត្រឹមកម្រិត ១.៥% ហើយមានទំនោរប្រុងនឹងធ្លាក់ចុះនៅត្រឹម ១.៤៥% ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០២៥។ មូលហេតុមកពីមានអត្រាការពន្យាកំណើតខ្ពស់ ៨១% ក្នុងឆ្នំាគ.ស ២០០៨ បើប្រៀបធៀបនឹងអត្រាមរណៈដែលធ្លាក់ចុះក្នុងសតវត្សកន្លងមក ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃនឹងមានប្រជាជនជាមនុស្សចាស់កាន់តែច្រើនឡើងក្នុងពេលអនាគត។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានភាពចម្រុះនៃជនជាតិ ដោយមានទាំងជនជាតិថៃ ថៃខ្សែស្រឡាយឡាវ ថៃខ្សែស្រឡាយមន ថៃខ្សែស្រឡាយខ្មែរ រួមទាំងជនជាតថៃខ្សែស្រឡាយចិន ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ថៃខ្សែស្រឡាយជ្វា ជនជាតិចាម ជនជាតិវៀតណាម ជនជាតិភូមា និងជនជាតិថៃតំបន់ភ្នំជាតិពន្ធុផ្សេងៗ ដូចជា ការៀង លីស​ ម៉ុង កួយ ជាដើម។​ ក្នុងឆ្នាំkគ.ស ២០១០ តាមរយៈទិន្នន័យរបស់សភាជាតិ ប្រទេសថៃមានកម្លាំងពលកម្មបរទេសស្របច្បាប់ ១.៤លាននាក់ ដោយមានបន្ថែមទៀតស្មើដើមដែលនៅមិនទាន់បានចុះបញ្ជី។ តាមរយៈទិន្នន័យការភាសខ្លួនអន្ដរជាតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានបង្ហាញថា ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៥ ប្រទេសថៃមានជនភាសខ្លួនចូលមករស់នៅចំនួន ១.០៥លាននាក់ ស្មើនឹង១.៦% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ ប្រទេសថៃមានការបែងចែកជនជាតិ និងជាតិពន្ធុកម្រិតទាបពេលប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសជិតខាង មានការគាំទ្រនយោបាយឥស្សរៈភាពនៃជនជាតិនីមួយៗ អ្នកជំនាញការបស្ចឹមប្រទេសបានកត់ត្រាទុកថា​ ប្រទេសថៃជា “សង្គមដែលមានគ្រោងសាងធូររលុង”។ ===សាសនា=== {{Main|សាសនានៅថៃ}} [[ឯកសារ:Wat Phra Kaew Bangkok42.jpg|រូបភាពតូច|ព្រះសង្ឃថៃនៅវត្តព្រះកែវ]] តាមរយៈការធ្វើជំរឿនប្រជាជនក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១០ ប្រជាជនថៃជាពុទ្ធសាសនិកមាន ៩៣.៤% ដែលចាត់ទុកថាជាសាសនាប្រចាំជាតិរបស់ថៃដោយន័យប្រយោល ថ្វីបើថានៅមិនទាន់មាន​ការបញ្ញត្ដិក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃនៅឡើយក៏ដោយ ទាំងអស់នេះចាត់ទុកបានថា ប្រទេសថៃមានអ្នកគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាលំដាប់ខ្ពស់ដែរក្នុងពិភពលោក។ បន្ទាប់មកមានដូចជាសាសនាឥស្លាម មានអ្នកគោរពប្រមាណ​ ៥.២% ដែលភាគច្រើនអាស្រ័យនៅភូមិភាគខាងត្បូងផ្នែកខាងក្រោម ប្រជាជនក្នុងខេត្ដយ៉ាក់ឡា ប៉ាត់តានី ណារ៉ាធិវ៉ាត តំបន់ខ្លះនៃខេត្ដសុងក្លា និងខេត្ដឈុមផន ភាគច្រើនគោរពសាសនាឥស្លាម។ ក្រៅពីនេះនៅមានអ្នកគោរពសាសនាផ្សេងៗ ទៀត ដូចជា គ្រិស្ដ សិខ និងហិណ្ឌូ សរុបប្រមាណ ១.៤% ចំពោះសហគមន៍ជនជាតិជ្វីបវិញ មានប្រវត្ដិជាយូរមកហើយគឺតាំងពីគ្រិស្ដសតវត្សទី១៧ មកម្ល៉េះ។ ===ភាសា=== ប្រទេសថៃមានភាសាថៃជាភាសាផ្លូវការ និងជាភាសាសំខាន់ដែលប្រើសម្រាប់ទាក់ទងគ្នា សម្រាប់ការសិក្សា និងជាភាសានិយាយដែលប្រើជាទូទៅក្នុងប្រទេស ដោយប្រើអក្សរថៃជាទម្រង់មូលដ្ឋានក្នុងការសរសេរ ដែលប្រឌិតឡើងជាផ្លូវការនៅសម័យក្រុងសុខោទ័យដោយផឃុនរាមកំហែងមហារាជ។ ក្រៅអំពីភាសាថៃនៅភូមិភាគកណ្ដាល ភាសាថៃសំនៀងផ្សេងៗ នៅមានការប្រើសម្រាប់និយាយតាមភូមិភាគនីមួយៗ ដូចជា ភាសាថៃភូមិភាគខាងជើង ភាសាថៃភូមិភាគឥសាន និងភាសាថៃភូមិភាគខាងត្បូងជាដើម។ ក្រៅអំពីភាសាថៃ ក្នុងប្រទេសថៃនៅមានការប្រើភាសារបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដូចជា ភាសាចិនជាពិសេសសំនៀងតេជីវ ភាសាឡាវនៅភូមិភាគឥសានដែលជួនកាលគេហៅថាភាសាឡាវសំនៀងថៃ ភាសាម៉ាឡាយូប៉ាត់តានីនៅភូមិភាគខាងត្បូង។ ក្រៅពីនេះនៅមានភាសាផ្សេងៗ ទៀតដូចជា ភាសាកួយ ភាសាកាក់យ៉ាខាងកើត ភាសាផួន ភាសាថៃលឺ ភាសាថៃយ៉ៃ រួមទាំងភាសាដែលគេប្រើក្នុងជនជាតិតំបន់ភ្នំ ប្រកបដោយត្រកូលភាសាមន-ខ្មែរ ភាសាវៀតណាម និងភាសាឡាបរី ត្រកូលភាសាអូស្ដ្រូអាស៊ី ដូចជា ភាសាចាម ត្រកូលភាសាចិន-ទីបេ ដូចជា ភាសាម៉ុង ភាសាការៀង និងភាសាតៃផ្សេងៗ ដូចជាភាសាភូថៃ ភាសាសែក ជាដើម។ ភាសានិងអក្សរអង់គ្លេសមានបង្រៀនក្នុងសាលាចំណេះទូទៅនិងសាកលវិទ្យាល័យ តែចំនួនអ្នកដែលចេះភាសាអង់គ្លេសស្ទាត់ជំនាញក្នុងប្រទេសថៃនៅមានចំនួនតិចតួចណាស់ ហើយភាគច្រើននៅតាមតំបន់ទីក្រុង និងក្នុងគ្រួសារដែលមានការសិក្សាខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងផ្នែកសមត្ថភាពនៃការប្រើភាសាអង់គ្លេស ប្រទេសថៃធ្លាប់នៅលំដាប់នាំមុខក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ តែនៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថៃបែរជាដើរក្រោយប្រទេសឡាវនិងប្រទេសវៀតណាម។ ===ការអប់រំ=== [[ឯកសារ:Thai students going to school.jpg|រូបភាពតូច|សិស្សានុសិស្សថៃកំពុងធ្វើដំណើរទៅសាលារៀន]] ការតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនៅប្រទេសថៃមានតាំងពីឆ្នាំគ.ស ១៩២១ មកម្ល៉េះ។ រដ្ឋាភិបាលថៃត្រូវរៀបចំឱ្យមានការសិក្សាថ្នាក់មូលដ្ឋានដោយឥតគិតថ្លៃដល់ប្រជាជនក្នុងរយៈពេល ១២ ឆ្នាំ។ ចំណែកការសិក្សាបែបតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនាពេលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានកំណត់ត្រឹម ៩ ឆ្នាំ មានប្រព័ន្ធសាលារៀនដែលបានរៀបចំទុកមានចាប់តាំងពីកម្រិតមតេយ្យសិក្សា បឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិតាមលំដាប់ តែក្រោយពេលបញ្ចប់ការសិក្សាកម្រិតមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិហើយអ្នកសិក្សាអាចជ្រើសរើសបានរវាងការសិក្សាបន្ដទៅមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ ឬជ្រើសរើសសិក្សាថ្នាក់មុខវិជ្ជាបច្ចេកទេស ឬអាចជ្រើសរើសសិក្សាបន្ដក្នុងស្ថាប័នទាហារ ឬប៉ូលីស។ ក្នុងការសិក្សាបន្ដថ្នាក់ឧត្ដមសិក្សានៅប្រទេសថៃ សិស្សក្នុងកម្រិតមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិត្រូវឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធការទទួលបុគ្គលចូលសិក្សាបន្ដក្នុងកម្រិតឧត្ដមសិក្សា ដែលជាទូទៅត្រូវរៀនចប់ថ្នាក់ទី១២ ។ សាកលវិទ្យាល័យក្នុងប្រទេសថៃត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងកម្រិតសាកល មានដូចជា សាកលវិទ្យាល័យមហិឌុល និងសាកលវិទ្យាល័យជុឡាឡុងកន ដែលជាប់ជាសាកលវិទ្យាល័យល្អបំផុតនៅអាស៊ីពី QS Asian University Rankings 2011។ តែទោះជាយ៉ាងណា ក៏នៅមានការព្រួយបារម្ភលើកម្រិតបញ្ញារបស់យុវជនថៃ ដែលតាមរយៈការសិក្សារបស់កាសែតដឺណេសិនបានបញ្ចេញរបាយការណ៍ថា “ក្រមអនាម័យនិងក្រុមសុខភាពចិត្ដនឹងត្រូវទទួលអម្រែកលើសភាពឆ្លាតវៃដែលធ្លាក់ចុះ ក្រោយពេលបានរកឃើញថា កម្រិតបញ្ញាជាមធ្យមនៃក្រុមយុវជនមានទាបជាង ៨០” ។ វជរ ផនរណជេដ្ឋបានធ្វើសេចក្ដីរាយការក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថា “អត្រាមធ្យមនៃកម្រិតបញ្ញារបស់ក្មេងថៃនៅរវាងពី ៨៧-៨៨ ដែលស្ថិតនៅក្នុងកម្រិត “ទាបជាងស្ដង់ដា”  បើប្រៀបធៀបនឹងកម្រិតសាកល។ បញ្ហានៃការសិក្សាក្នុងប្រទេសថៃឃើញថា មានការនាំយកនូវវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមកប្រើក្នុងការរៀននិងបង្រៀននៅមានកំណត់។ == វប្បធម៌ == {{Main|វប្បធម៌ថៃ}} វប្បធម៌ថៃបានទទួលឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌ឥណ្ឌា ចិន ខ្មែរនិងដែនដីផ្នែកខ្លះនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍យ៉ាងខ្លាំង។ ពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ ដែលជាសាសនាដែលមានគេគោរពច្រើនបំផុតនៅប្រទេសថៃ ឈរនៅលើមូលដ្ឋានអត្ដសញ្ញាណនិងជំនឿរបស់ជនជាតិថៃសម័យថ្មី ធ្វើឱ្យព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសថៃមានការអភិវឌ្ឍតាមកាលវេលា ដែលរួមទៅដល់ការរួមយកជំនឿក្នុងស្រុកដែលមកពីសាសនាហិណ្ឌូ ការគោរពខ្មោច និងការគោរពបូជាបុព្វបុរស។ ចំណែកឯពួកមុស្លីមភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ រួមទាំងជនជាតិចិនឯនាយសមុទ្រដែលចូកមកមានការរួមចំណែកសំខាន់នៅក្នុងសង្គមថៃ ជាពិសេសក្នុងតំបន់ទីក្រុងបាងកកនិងតំបន់ជិតខាង ដែលមានការសម្របខ្លួនចូលជាមួយសង្គមថៃបានយ៉ាងល្អ ធ្វើឱ្យក្រុមជនជាតិចិនបានមានតំណែកក្នុងអំណាចខាងសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយ។ វប្បធម៌ថៃមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងវប្បធម៌អាស៊ី ពោលគឺ មានការគោរពបុព្វបុរស ដែលជាការប្រតិបត្ដិតៗ គ្នាជាយូរមកហើយ។ ជនជាតិថៃតែងមានភាពជាម្ចាស់ផ្ទះនិងក្ដីករុណាយ៉ាងល្អ តែក៏មានអារម្មណ៍ក្នុងការបែងចែកវណ្ណៈយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែរ។ ភាពចាស់ទុំជាផ្នត់គំនិតសំខាន់ម្យ៉ាងក្នុងវប្បធម៌ថៃ មនុស្សចាស់ត្រូវគ្រប់គ្រងមើលថែគ្រួសាររបស់ខ្លួនតាមទំនៀម ហើយប្អូនត្រូវចេះស្ដាប់បង្គាប់បង។ [[ឯកសារ:Thai wedding - conch water.jpg|រូបភាពតូច|សាច់ញាតិចាស់ចាក់ទឹកចេញពីស័ង្ខលើដៃកូនកំលោះ ក្នុង​ពិធី​មង្គល​ការ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ។]] ការរាក់ទាក់តាមប្រពៃណីថៃគឺ ការសំពះ។ អ្នកអាយុតិចតែងតែជាអ្នករាក់ទាក់អ្នកអាយុច្រើនមុន ពេលជួបគ្នា ហើយមនុស្សចាស់សោតក៏នឹងរាក់ទាក់ត្រឡប់ទៅវិញក្នុងលក្ខណៈស្រដៀងៗ គ្នា។ ឋានៈនិងតំណែងក្នុងសង្គមក៏ជាផ្នែកមួយនៃការសម្រេចថាអ្នកណាគួរសំពះអ្នកណាមុន។ ការសំពះចាត់ទុកជាការផ្ដល់សេចក្ដីគោរពនិងការរាប់អាចចំពោះនរណាម្នាក់។ ===សិល្បៈ=== សិល្បៈគំនូរថៃ ជាលក្ខណៈឧត្ដមគតិ ជារូបដែលមាន ២ ករណី ដោយនាំយកវត្ថុនៅជិតទុកខាងក្រោមនៃរូប វត្ថុនៅឆ្ងាយទុកនៅខាងលើរូប ប្រើពណ៌បែបឯករង្គ គឺ​ ប្រើច្រើនពណ៌ តែមានពណ៌លេចធ្លោតែមួយ។ បដិមាកម្មថៃ កាលពីដើមជាងថៃធ្វើរូបបដិមាចំពោះតែវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិ ដូចជា ព្រះពុទ្ធរូប ទេវរូប ដោយមានត្រកូលជាងផ្សេងៗ រាប់ចាប់តាំងពីសម័យសុខោទ័យហៅថា ត្រកូលជាងឈៀងសែន ត្រកូលជាងសុខោទ័យ អយុធ្យា និងរតនកោសិន្រ្ទ ដោយប្រើមាសសំរិទ្ធជាវត្ថុសំខាន់ក្នុងការធ្វើរូបបដិមា មុខដំបូងគេឆ្លាក់ដោយក្រមួនឃ្មុំ តុបតែងឱ្យល្អ រួចយកទៅចាក់ពុម្ពលោហៈ បើធៀបនឹងបដិមាធ្វើពីថ្មនៅយុគសម័យមុន បដិមាកម្មសំរិទ្ធមានលក្ខណៈស្រស់ស្អាតជាង។ ស្ថាបត្យកម្មថៃ មានបង្ហាញឱ្យឃើញនៅសម័យក្រោយ មកពីស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មភាគច្រើនងាយខូចទ្រុឌទ្រោម ជាពិសេសសំណង់ធ្វើអំពីឈើ ពុំឃើញមានស្លាកស្នាមនៅសម័យបុរាណទេ។ ស្ថាបត្យកម្មថៃបង្ហាញឱ្យឃើញតាមរយៈផ្ទះថៃ វត្ដ វិហារ និងប្រាសាទរាជវាំង ដែលសុទ្ធតែសាងសង់ឡើងឱ្យសមស្របតាមលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្ដែង។ ==ភូមិសាស្ត្រ== ===ចង្វាត (ខេត្ត)=== {{ដើមចំបង|ចង្វាតនៃថៃ}}[[ឯកសារ:Thailand adm location map.svg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|351x351ភីកសែល|ផែនទីខេត្តនៃប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមាន ៧៥ ខេត្ត​ដែលគេហៅនៅភាសាថៃ ចាំងវ៉ាត់(จังหวัด) (សណ្ដាន​នៃ​ពាក្យ​នេះ មាន​ពាក្យ « ចង្វាត » ដែល​ខ្មែរ​ប្រើប្រាស់​ជា​ធម្មតា​នៅ​សម័យ​មុន​អង្គរ និង​អង្គរ សំរាប់​សំគាល់​សីមា ព្រំ​ប្រទល់ ឬ​ខ្សែ​ក្រវ៉ាត់​នៃ​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន ដែល​ជា​កម្មសិទ្ធិ ឬ​ទឹក​ដី​ចំណុះ​របស់​ស្ថាប័ន​ណា​មួយ ឬ​មន្រ្តី​ណា​ម្នាក់ ។ ពាក្យ​នេះ យើង​ឈប់​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ភាសា​យើង​ទៅ​ហើយ ប៉ុន្តែ​សៀម​បាន​ខ្ចី​យក​ទៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ដែល​មាន​ន័យ​សំគាល់ ដែនដី​រដ្ឋបាល​ថ្នាក់ « ខេត្ត » ។) <ref>សិលា​ចារឹក​ថ្មី ka 17 នៅ​ប្រាសាទ​អំពិល ខេត្ត ឧត្ដរមានជ័យ</ref>(จังหวัด) និងមានដែ ពីរទីក្រុងដែលជា ស្វ័យយន្តៈ [[ទីក្រុងបាងកក]]​ និង [[ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា]]។ ចង្វាតចែកទៅ [[ស្រុក]] (អាំភើ) និងស្រុកចែកទៅជា ឃុំ/អនុស្រុក (ដាំប៊ូន[តំបន់]) ។​ នៅឆ្នាំ២០០៦មាន ៨៧៧​សង្កាត់ (อำเภอ) និង ៥០ខេត្ត (ស្មើសង្កាត់ក្នុងខណ្ឌខ្មែរ) ទៀត នៅទីក្រុងបង់កក (เขต, ខេត្ត)។ មានដែ [[មាតុធានីរបស់បង់កក]] គឺជាតំបន់ជុំវិញទីក្រុងបង់កក​ ។ [[ឯកសារ:Thailand location relief map.svg|រូបភាពតូច|390x390ភីកសែល|សណ្ឋានដីប្រទេសថៃ]] ==== ភាគកណ្ដាល ==== # [[ខេត្តអាងទង]] # [[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]​ (ក្រុងទេពមហានគរ) # [[ខេត្តពិចិត្រ]] (ខេត្តវិចិត្រ) # [[ខេត្តជ័យនាថ]] # [[ខេត្តកញ្ចនបុរី|ខេត្តកាណចាណាបុរី]] # [[ខេត្តលពបុរី]] (លពបុរី) # [[ខេត្តនគរនាយក]] # [[ខេត្តនគរបឋម]] # [[ខេត្តនន្ទបុរី]] # [[ខេត្តបទុមធានី]] # [[ខេត្តពេជ្របូរណ៍]] # [[ខេត្តអយុធ្យា]] # [[ខេត្តរាជបុរី]] # [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម]] # [[ខេត្តស្រះបុរី]] # [[ខេត្តសិង្ហបុរី]] # [[ខេត្តសុពណ៌បុរី]] (សុវណ្ណបុរី) # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] #[[ខេត្តឧទ័យធានី]] [[ឯកសារ:Grand Palace Chakri Mahaprasad.jpg|right|thumb|200px|[[ព្រះបរមមហារាជវាំង]] [[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Bangkok skytrain sunset.jpg|right|thumb|200px|ទេសភាពទីក្រុងបាងកក នាពេលរាត្រី]] [[ឯកសារ:Wat Pho, Bangkok, Tailandia, 2013-08-22, DD 02.jpg|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|[[វត្តព្រះជេតុពនវិមលមង្គលារាម]] ([[Wat Pho]]) [[ប្រទេសថៃ|បាងកក]] [[ប្រទេសថៃ]]]] [[ឯកសារ:วัดพระศรีรัตนศาสดาราม วัดพระแก้ว กรุงเทพมหานคร - Wat Phra Kaew, Temple of Emerald Buddha, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|[[វត្តព្រះកែវ]] នៅទីក្រុង[[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Wat Suthat, Bangkok.jpg|right|thumb|200px|[[វត្ត សូថាត់]] Wat Suthat បាងកក]] [[ឯកសារ:Democracy Monument Bangkok 001.JPG|right|thumb|200px|[[វិមានប្រជាធិបតេយ្យ]]]] ==== ភាគខាងកើត ==== # [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] (ឆ្ជើងទ្រៅ) # [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ខេត្តចន្ទបុរី]] # [[ខេត្តធនបុរី]] (ជលបុរី) # [[ខេត្តប្រាចិនបុរី]] # [[ខេត្តរយ៉ង]] # [[ខេត្តស្រះកែវ]] # [[ខេត្តត្រាច|ខេត្តត្រាត]] ==== ភាគខាងជើង ==== # [[ខេត្តឈៀងម៉ៃ]] # [[ខេត្តឈៀងរ៉ាយ]] # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] (កំផែងពេជ្រ) # [[ខេត្តលំប៉ាង]] # [[ខេត្តលំពូន]] # [[ខេត្តម៉ែហងសន]] # [[ខេត្តនគរសួគ៌]] # [[ខេត្តណាន]] # [[ខេត្តព្យៅ]] # [[ខេត្តពេជ្របុរី]] # [[ខេត្តពិស្ណុលោក]] (វិស្ណុលោក) # [[ខេត្តព្រែ]] # [[ខេត្តសុខោទ័យ]] # [[ខេត្តតាក]] # [[ខេត្តឧត្តរឌិត្ថ]] ==== ភាគឦសាន ==== # [[ខេត្តអំណាចច្រើន]] # [[ខេត្តជ័យភូមិ]] # [[ខេត្តកាលសិន្ធុ]] # [[ខេត្តខនកែន]] # [[ខេត្តលើយ]] # [[ខេត្តមហាសារខាម]] # [[ខេត្តមុក្តាហារ]] # [[ខេត្តនគរភ្នំ]] # [[ខេត្តនគររាជ|ខេត្តនគររាជសីមា]] # ខេត្តហ្នងបួលំភូ # [[ខេត្តហ្នងគាយ]] # [[ខេត្តរយឯត]] # [[ខេត្តសកលនគរ]] # [[ខេត្តស៊ីសាកេត]] # [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] # [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] # [[ខេត្តឧត្តរធានី]] # [[ខេត្តយសោធរ]] # [[ខេត្តបឹងកាល]] ==== ភាគខាងត្បូង ==== # [[ខេត្តជុម្ពរ]] # [[ខេត្តក្របី]] # [[ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ]] # [[ខេត្តនរាធិវាស]] # [[ខេត្តប៉ាត់តានី|ខេត្តប៉័ត្តានី]] (ប៉ាត់តានី, ប៉័ត្តាណី) # [[ខេត្តផាំងង៉ា]] # [[ខេត្តព័ទ្ទលុង]] # [[ខេត្តភូកេត]] # [[ខេត្តរនង]] # [[ខេត្តស្តូល]] # [[ខេត្តសង្ខលា|ខេត្តសងខ្លា]] # [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] # [[ខេត្តត្រាំង]] # [[ខេត្តយលា]] {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" {{Largest cities|country=ថៃ|div_15=ខេត្តបទុមធានី{{!}}បទុមធានី|pop_10=120,045|city_11=ព័ទ្យា{{!}}ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា|div_11=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_11=117,371|city_12=នគរស្រីធម្មរាជ{{!}}ទេសបាលនគរនគរស្រីធម្មរាជ|div_12=ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ{{!}}នគរស្រីធម្មរាជ|pop_12=104,948|city_13=នគរសួគ៌{{!}}ទេសបាលនគរនគរសួគ៌|div_13=ខេត្តនគរសួគ៌{{!}}នគរសួគ៌|pop_13=84,122|city_14=ឡែមឆ្បាំង{{!}}ទេសបាលនគរឡែមឆ្បាំង|div_14=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_14=82,960|city_15=រង្សិត{{!}}ទេសបាលនគររង្សិត|pop_15=81,084|city_10=ខនកែន{{!}}ទេសបាលនគរខនកែន|city_16=ភូកេត{{!}}ទេសបាលនគរភូកេត|div_16=ខេត្តភូកេត{{!}}ភូកេត|pop_16=78,923|city_17=នគរបឋម{{!}}ទេសបាលនគរនគរបឋម|div_17=ខេត្តនគរបឋម{{!}}នគរបឋម|pop_17=77,651|city_18=ឧប្បលរាជធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧប្បលរាជធានី|div_18=ខេត្តឧប្បលរាជធានី{{!}}ឧប្បលរាជធានី|pop_18=77,306|city_19=ឈៀងរ៉ាយ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងរ៉ាយ|div_19=ខេត្តឈៀងរ៉ាយ{{!}}ឈៀងរ៉ាយ|pop_19=74,226|city_20=ពិស្ណុលោក{{!}}ទេសបាលនគរពិស្ណុលោក|div_20=ខេត្តពិស្ណុលោក{{!}}ពិស្ណុលោក|div_10=ខេត្តខនកែន{{!}}ខនកែន|pop_9=130,114|kind=ធំ|city_4=រហាតយ៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរហាតយ៉ៃ|stat_ref={{citation needed|date=November 2021}}|div_name=ខេត្ត|city_1=បាងកក (អង្គការរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់){{!}}បាងកក|div_1=បាងកក|pop_1=5,686,646|img_1=View from Baiyoke Sky Hotel, Bangkok (7053110333) cropped.jpg|city_2=នន្ទបុរី{{!}}ទេសបាលនគរនន្ទបុរី|div_2=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_2=255,793|img_2=Nonthaburi - Bangbuathong.jpg|city_3=ប៉ាកក្រេត{{!}}ទេសបាលនគរប៉ាកក្រេត|div_3=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_3=189,258|img_3=Sunset at pakkred - panoramio.jpg|div_4=ខេត្តសង្ខលា{{!}}សង្ខលា|div_9=ខេត្តសុរាស្ត្រធានី{{!}}សុរាស្ត្រធានី|city_7=ឧត្តរធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧត្តរធានី|city_9=សុរាស្ត្រធានី{{!}}ទេសបាលនគរសុរាស្ត្រធានី|pop_8=131,091|div_8=ខេត្តឈៀងម៉ៃ{{!}}ឈៀងម៉ៃ|city_8=ឈៀងម៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងម៉ៃ|pop_7=131,192|div_7=ខេត្តឧត្តរធានី{{!}}ឧត្តរធានី|pop_6=131,286|pop_4=159,627|div_6=ខេត្តនគររាជសីមា{{!}}នគររាជសីមា|city_6=នគររាជសីមា{{!}}ទេសបាលនគរនគររាជសីមា|pop_5=132,172|div_5=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|city_5=ចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ{{!}}ទេសបាលនគរចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ|img_4=Skyline of Hat Yai City, June 2012 by.jpg|pop_20=68,898}} <noinclude> == សូមមើលផងដែរ == * [[ភាសាថៃ]] * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Thailand Wikivoyage - Thailand] {{en icon}} * [http://www2.tat.co.th/ Tourism Authority of Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610055453/http://www.tat.co.th/ |date=2009-06-10 }} {{th icon}} {{Commons&cat|Thailand|Thailand|ថៃ}} {{Geographic location |Centre={{THA}} |North={{MYA}} {{LAO}} |Northeast={{LAO}} |East={{LAO}}<br>{{CAM}} |Southeast=[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] |South= {{MAS}} |Southwest=[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] |West={{MYA}} |Northwest={{MYA}} }} {{ASEAN}} {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} {{ប្រទេសនិយាយភាសាម៉ាឡេ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថៃ| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាណាចក្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន]] 6qf96edb0z5p2dy6u88jojbweaevo4w 0 5919 336169 335429 2026-05-29T12:16:37Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336169 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर) គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នាពេលបច្ចុប្បន្ន។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។រមណីយដ្ឋានអង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មចម្រុះរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់អគារដទៃផ្សេងៗទៀត។សំណង់អគារដទៃទៀតទាំងនោះអាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការរហូតដល់ជាព្រះបរមរាជវាំងដ៏ស្កឹមស្កៃសម្រាប់ជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ចំពោះសំណង់ទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅបរិវេណស្មុគស្មាញចម្បងគឺមិនត្រូវបានធ្វើឡើងអំពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ ebv9m73hlkb2o7w70ygp7ws12d5jq0h 336170 336169 2026-05-29T12:22:02Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336170 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर)<ref name=KhDict>Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. {{ISBN|0-8132-0509-3}}</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh).</ref> គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នាពេលបច្ចុប្បន្ន។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។រមណីយដ្ឋានអង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មចម្រុះរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀត។សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀតទាំងនោះអាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការរហូតដល់ជា[[ព្រះបរមរាជវាំង]]ដ៏ស្កឹមស្កៃដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ចំពោះសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅមិនត្រូវបានធ្វើឡើងអំពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ qelk1r714i7gwowlm3ksuhd6i2sxxiq 336171 336170 2026-05-29T12:23:35Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336171 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर)<ref name=KhDict>Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. {{ISBN|0-8132-0509-3}}</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh).</ref> គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នាពេលបច្ចុប្បន្ន។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។រមណីយដ្ឋានអង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មចម្រុះរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀត។សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀតទាំងនោះអាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការរហូតដល់ជា[[ព្រះបរមរាជវាំង]]ដ៏ស្កឹមស្កៃដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។<ref>{{Cite journal |last=Dokras |first=Dr Uday |date=2022-01-01 |title=ANGKOR is an important CLUE to the Ancient Civilization of Cambodia |url=https://www.academia.edu/63520030/ANGKOR_is_an_important_CLUE_to_the_Ancient_Civilization_of_Cambodia |journal=Indo Nordic Authors' Collective p.1}}</ref>ចំពោះសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅមិនត្រូវបានធ្វើឡើងអំពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ ==ឯកសារយោង== 9jxjrlsnhbkeb2g9efisvbglk8lvhlc 336172 336171 2026-05-29T12:32:22Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336172 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर)<ref name=KhDict>Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. {{ISBN|0-8132-0509-3}}</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh).</ref> គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នាពេលបច្ចុប្បន្ន។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។នៅក្នុងតំបន់អង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មជាច្រើនរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀត។សំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងនោះខ្លះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការហើយខ្លះទៀតគឺជា[[ព្រះបរមរាជវាំង]]ដ៏ស្កឹមស្កៃដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។<ref>{{Cite journal |last=Dokras |first=Dr Uday |date=2022-01-01 |title=ANGKOR is an important CLUE to the Ancient Civilization of Cambodia |url=https://www.academia.edu/63520030/ANGKOR_is_an_important_CLUE_to_the_Ancient_Civilization_of_Cambodia |journal=Indo Nordic Authors' Collective p.1}}</ref>ចំពោះសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅបរិវេណប្រាសាទគឺមិនបានកសាងឡើងពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ ==ឯកសារយោង== somwpgw37d29qkerzi787v8glk11q5t 336174 336172 2026-05-29T12:36:43Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336174 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर)<ref name=KhDict>Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. {{ISBN|0-8132-0509-3}}</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh).</ref> គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នាពេលបច្ចុប្បន្ន។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។នៅក្នុងតំបន់អង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មជាច្រើនរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀត។សំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងនោះខ្លះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការហើយខ្លះទៀតគឺជា[[ព្រះបរមរាជវាំង]]ដ៏ស្កឹមស្កៃដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។<ref>{{Cite journal |last=Dokras |first=Dr Uday |date=2022-01-01 |title=ANGKOR is an important CLUE to the Ancient Civilization of Cambodia |url=https://www.academia.edu/63520030/ANGKOR_is_an_important_CLUE_to_the_Ancient_Civilization_of_Cambodia |journal=Indo Nordic Authors' Collective p.1}}</ref>ចំពោះសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅបរិវេណប្រាសាទគឺមិនបានកសាងឡើងពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox historic site | name = Angkor | native_name = អង្គរ | native_language = km | alternate_name = [[Yasodharapura]] | image = | image_size = 250 | alt = | caption = [[Angkor Wat]] complex | image_map = | locmapin = Cambodia | map_alt = | map_caption = Location in Cambodia | image_map_size = 250 | altitude_ref = | map_relief = yes | coordinates = {{coord|13|24|45|N|103|52|0|E|display=inline,title}} | gbgridref = | map_dot_label = Angkor | location = [[Siem Reap province|Siem Reap]], [[Cambodia]] | region = [[Southeast Asia]] | type = Archaeological site | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | builder = [[Suryavarman II]] | material = | built = late 9th century AD | abandoned = 1431 AD | epochs = [[Post-classical]] | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | discovered = | excavations = | archaeologists = | condition = Restored and ruined | ownership = | management = [[APSARA]] authority | public_access = Ticket required for foreigners | other_designation = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | architecture = [[Bakheng]], [[Pre Rup]], [[Banteay Srei]], [[Khleang]], [[Baphuon]], [[Angkor Wat]], [[Bayon]] and post-Bayon | architectural_details = | notes = }} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = Angkor | Image = Karta AngkorWat.PNG | Location = [[Siem Reap Province]], Cambodia | ID = 668 | Year = 1992 | Danger = 1992–2004 | Criteria = Cultural: i, ii, iii, iv | Area = 40,100 ha | Includes = Angkor, [[Roluos (temples)|Roluos]], and [[Banteay Srei]] | embedded = {{Location map many | Cambodia | caption = 1 = Angkor, 2 = [[Banteay Srei]], 3 = [[Roluos (temples)|Roluos]] | map_relief = 1 | label1 = 1 | link1 = Angkor | coordinates1 = {{coord|13|26|20|N|103|52|4|E}} | label2 = 2 | link2 = Roluos (temples) | coordinates2 = {{coord|13|35|27|N|103|58|15|E}} | label3 = 3 | link3 = Banteay Srei | coordinates3 = {{coord|13|19|55|N|103|58|33|E}} }} }} ==ឯកសារយោង== 7pezam4w8qrssycw9bfo1mvv1nrdggw 336175 336174 2026-05-29T12:46:16Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336175 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर)<ref name=KhDict>Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. {{ISBN|0-8132-0509-3}}</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh).</ref> គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នាពេលបច្ចុប្បន្ន។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។នៅក្នុងតំបន់អង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មជាច្រើនរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀត។សំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងនោះខ្លះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការហើយខ្លះទៀតគឺជា[[ព្រះបរមរាជវាំង]]ដ៏ស្កឹមស្កៃដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។<ref>{{Cite journal |last=Dokras |first=Dr Uday |date=2022-01-01 |title=ANGKOR is an important CLUE to the Ancient Civilization of Cambodia |url=https://www.academia.edu/63520030/ANGKOR_is_an_important_CLUE_to_the_Ancient_Civilization_of_Cambodia |journal=Indo Nordic Authors' Collective p.1}}</ref>ចំពោះសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅបរិវេណប្រាសាទគឺមិនបានកសាងឡើងពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox historic site | name = អង្គរ | native_name = | native_language = | alternate_name = [[យសោធរបុរៈ|យសោធបុរៈទី ០៣]] | image = | image_size = 250 | alt = | caption = [[Angkor Wat]] complex | image_map = | locmapin = Cambodia | map_alt = | map_caption = ផែនទីនៃទីក្រុងអង្គរ | image_map_size = 250 | altitude_ref = | map_relief = yes | coordinates = {{coord|13|24|45|N|103|52|0|E|display=inline,title}} | gbgridref = | map_dot_label = អង្គរ | location = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{កម្ពុជា}} | region = [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] | type = ទីតាំងបុរាណវិទ្យា | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | builder = [[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] | material = | built = ចុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ នៃគ្រិស្តសករាជ | abandoned = ១៤៣១ នៃគ្រិស្តសករាជ | epochs = [[Post-classical]] | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | discovered = | excavations = | archaeologists = | condition = Restored and ruined | ownership = | management = [[អាជ្ញាធរអប្សរា]] | public_access = តម្រូវឲ្យមានសំបុត្រសម្រាប់ជនបរទេស | other_designation = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | architecture = [[រចនាបថបាខែង]], [[រចនាបថប្រែរូប]], [[រចនាបថបន្ទាយស្រី]], [[រចនាបថឃ្លាំង]], [[រចនាបថបាពួន]], [[រចនាបថអង្គរ]], [[រចនាបថបាយ័ន]] | architectural_details = | notes = }} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = Angkor | Image = Karta AngkorWat.PNG | Location = [[Siem Reap Province]], Cambodia | ID = 668 | Year = 1992 | Danger = 1992–2004 | Criteria = Cultural: i, ii, iii, iv | Area = 40,100 ha | Includes = Angkor, [[Roluos (temples)|Roluos]], and [[Banteay Srei]] | embedded = {{Location map many | Cambodia | caption = 1 = Angkor, 2 = [[Banteay Srei]], 3 = [[Roluos (temples)|Roluos]] | map_relief = 1 | label1 = 1 | link1 = Angkor | coordinates1 = {{coord|13|26|20|N|103|52|4|E}} | label2 = 2 | link2 = Roluos (temples) | coordinates2 = {{coord|13|35|27|N|103|58|15|E}} | label3 = 3 | link3 = Banteay Srei | coordinates3 = {{coord|13|19|55|N|103|58|33|E}} }} }} ==ឯកសារយោង== 6r17zl95urzp5yf9ph3elpyimalrg53 336176 336175 2026-05-29T12:51:13Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336176 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर)<ref name=KhDict>Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. {{ISBN|0-8132-0509-3}}</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh).</ref> គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នាពេលបច្ចុប្បន្ន។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។នៅក្នុងតំបន់អង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មជាច្រើនរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀត។សំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងនោះខ្លះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការហើយខ្លះទៀតគឺជា[[ព្រះបរមរាជវាំង]]ដ៏ស្កឹមស្កៃដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។<ref>{{Cite journal |last=Dokras |first=Dr Uday |date=2022-01-01 |title=ANGKOR is an important CLUE to the Ancient Civilization of Cambodia |url=https://www.academia.edu/63520030/ANGKOR_is_an_important_CLUE_to_the_Ancient_Civilization_of_Cambodia |journal=Indo Nordic Authors' Collective p.1}}</ref>ចំពោះសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅបរិវេណប្រាសាទគឺមិនបានកសាងឡើងពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox historic site | name = រាជធានីអង្គរ | native_name = | native_language = | alternate_name = [[យសោធរបុរៈ|យសោធបុរៈទី ០៣]] | image = | image_size = 250 | alt = | caption = | image_map = | locmapin = កម្ពុជា | map_alt = | map_caption = ផែនទីនៃរាជធានីអង្គរ | image_map_size = 250 | altitude_ref = | map_relief = yes | coordinates = {{coord|13|24|45|N|103|52|0|E|display=inline,title}} | gbgridref = | map_dot_label = អង្គរ | location = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{កម្ពុជា}} | region = [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] | type = ទីតាំងបុរាណវិទ្យា | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | builder = [[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] | material = | built = ចុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ នៃគ្រិស្តសករាជ | abandoned = ១៤៣១ នៃគ្រិស្តសករាជ | epochs = [[Post-classical]] | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | discovered = | excavations = | archaeologists = | condition = Restored and ruined | ownership = | management = [[អាជ្ញាធរអប្សរា]] | public_access = តម្រូវឲ្យមានសំបុត្រសម្រាប់ជនបរទេស | other_designation = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | architecture = [[រចនាបថបាខែង]], [[រចនាបថប្រែរូប]], [[រចនាបថបន្ទាយស្រី]], [[រចនាបថឃ្លាំង]], [[រចនាបថបាពួន]], [[រចនាបថអង្គរវត្ត]], [[រចនាបថបាយ័ន]] | architectural_details = | notes = }} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = Angkor | Image = Karta AngkorWat.PNG | Location = [[Siem Reap Province]], Cambodia | ID = 668 | Year = 1992 | Danger = 1992–2004 | Criteria = Cultural: i, ii, iii, iv | Area = 40,100 ha | Includes = Angkor, [[Roluos (temples)|Roluos]], and [[Banteay Srei]] | embedded = {{Location map many | Cambodia | caption = 1 = Angkor, 2 = [[Banteay Srei]], 3 = [[Roluos (temples)|Roluos]] | map_relief = 1 | label1 = 1 | link1 = Angkor | coordinates1 = {{coord|13|26|20|N|103|52|4|E}} | label2 = 2 | link2 = Roluos (temples) | coordinates2 = {{coord|13|35|27|N|103|58|15|E}} | label3 = 3 | link3 = Banteay Srei | coordinates3 = {{coord|13|19|55|N|103|58|33|E}} }} }} ==ឯកសារយោង== j90yknqreaiwjexu8hduqd2q2am9mc6 336178 336176 2026-05-29T13:12:22Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336178 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर)<ref name=KhDict>Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. {{ISBN|0-8132-0509-3}}</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh).</ref> គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នាពេលបច្ចុប្បន្ន។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។នៅក្នុងតំបន់អង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មជាច្រើនរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀត។សំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងនោះខ្លះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការហើយខ្លះទៀតគឺជា[[ព្រះបរមរាជវាំង]]ដ៏ស្កឹមស្កៃដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។<ref>{{Cite journal |last=Dokras |first=Dr Uday |date=2022-01-01 |title=ANGKOR is an important CLUE to the Ancient Civilization of Cambodia |url=https://www.academia.edu/63520030/ANGKOR_is_an_important_CLUE_to_the_Ancient_Civilization_of_Cambodia |journal=Indo Nordic Authors' Collective p.1}}</ref>ចំពោះសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅបរិវេណប្រាសាទគឺមិនបានកសាងឡើងពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ ==ឯកសារយោង== mryd4rihmwyuorb4xs5maji3nne35ur 336179 336178 2026-05-29T13:14:47Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336179 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर)<ref name=KhDict>Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. {{ISBN|0-8132-0509-3}}</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh).</ref> គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។នៅក្នុងតំបន់អង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មជាច្រើនរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀត។សំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងនោះខ្លះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការហើយខ្លះទៀតគឺជា[[ព្រះបរមរាជវាំង]]ដ៏ស្កឹមស្កៃដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។<ref>{{Cite journal |last=Dokras |first=Dr Uday |date=2022-01-01 |title=ANGKOR is an important CLUE to the Ancient Civilization of Cambodia |url=https://www.academia.edu/63520030/ANGKOR_is_an_important_CLUE_to_the_Ancient_Civilization_of_Cambodia |journal=Indo Nordic Authors' Collective p.1}}</ref>ចំពោះសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅបរិវេណប្រាសាទគឺមិនបានកសាងឡើងពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ ==ឯកសារយោង== 7828ne2kkgvftwijekik10wijf1ddxa 336191 336179 2026-05-29T16:06:36Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336191 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर)<ref name=KhDict>Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. {{ISBN|0-8132-0509-3}}</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh).</ref> គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។នៅក្នុងតំបន់អង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មជាច្រើនរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀត។សំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងនោះខ្លះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការហើយខ្លះទៀតគឺជា[[ព្រះបរមរាជវាំង]]ដ៏ស្កឹមស្កៃដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។<ref>{{Cite journal |last=Dokras |first=Dr Uday |date=2022-01-01 |title=ANGKOR is an important CLUE to the Ancient Civilization of Cambodia |url=https://www.academia.edu/63520030/ANGKOR_is_an_important_CLUE_to_the_Ancient_Civilization_of_Cambodia |journal=Indo Nordic Authors' Collective p.1}}</ref>ចំពោះសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅបរិវេណប្រាសាទគឺមិនបានកសាងឡើងពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ ==ឯកសារយោង== 2d70kbfbc8yh3safx67me7ueiv8ions 336199 336191 2026-05-30T01:01:50Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336199 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर)<ref name=KhDict>Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. {{ISBN|0-8132-0509-3}}</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh).</ref> គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។នៅក្នុងតំបន់អង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មជាច្រើនរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀត។សំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងនោះខ្លះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការហើយខ្លះទៀតគឺជា[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំង]]ដ៏ស្កឹមស្កៃដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។<ref>{{Cite journal |last=Dokras |first=Dr Uday |date=2022-01-01 |title=ANGKOR is an important CLUE to the Ancient Civilization of Cambodia |url=https://www.academia.edu/63520030/ANGKOR_is_an_important_CLUE_to_the_Ancient_Civilization_of_Cambodia |journal=Indo Nordic Authors' Collective p.1}}</ref>ចំពោះសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅបរិវេណប្រាសាទគឺមិនបានកសាងឡើងពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ ==ឯកសារយោង== r57p83ew2p5eiv8o0kg8b6itpnz7z76 0 9246 336180 329637 2026-05-29T13:18:25Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សម័យឧដុង្គ]] ទៅ [[សម័យកាលឧដុង្គ]] 329637 wikitext text/x-wiki {{ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}} '''សម័យឧដុង្គ''' ចាប់ផ្ដើមក្រោយពីព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ ទ្រង់បានឡើងសោយរាជ្យពីព្រះបិតាគឺព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ ដែលទ្រង់បានផ្សំផ្គុំព្រះជ័យជេដ្ឋាទី២ នឹង បុត្រីស្ដេចត្រាញ់យួន ដើម្បីធ្វើជាសម្ព័ន្ធមិត្តទប់ទល់នឹងការលុកលុយទន្ទ្រានរបស់សៀម។ សម័យកាលនោះមេទ័ពដែលល្បីឈ្មោះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺ [[តេជោមាស]] និង [[តេជោយ៉ត]]។ ឧដុង្គបើតាមរឿងនិទានយកឈ្មោះតាម តាចាស់ ម្នាក់ឈ្មោះតាដុង្គ រឿងតំណាលថានៅពេលនោះមានក្សត្រមួយអង្គ បានពេញចិត្តនឹងកូនស្រីរបស់គាត់ទើបក្រោយពីរៀបអភិសេកនឹងបុត្រីលោក ហើយព្រះរាជាកតាំងឈ្មោះនៅត្រង់នោះថា ឧដុង្គមានជ័យ លុះក្រោយមកទៀតក៏នៅហៅថា [[ឧដុង្គ]] ដូចសព្វថ្ងៃនេះ។ {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស|conventional_long_name=ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|native_name=សម័យឧដុង្គ ១៦២០-១៨៦៣|image_map=Indochina map (1770s).jpg|map_caption=ផែនទីប្រទេសកម្ពុជានៅសម័យឧដុង្គនាឆ្នាំ១៧៧០នៃគ.ស|capital={{ubl|[[ឧដុង្គ]]{{small|(១៦២០-១៨៦៣)}}}},ផ្សេងទៀត|flag=|common_languages=[[ខ្មែរកណ្តាល]] {{small|(រហូតទៅដល់ឆ្នាំ១៧៧៧)}}<br />[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]]|ethnic_groups=[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]<br />[[ជនជាតិចាម|ចាម]]<br />[[ជនជាតិព្នង|ព្នង]]<br />[[ជនជាតិកូឡា|កូឡា]]<br />[[ជនជាតិចិន|ចិន]]<br />[[ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|ផ្សេងទៀត]]|religion=[[ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]],[[វិញ្ញាណនិយម]] (អ្នកតា)|government_type=[[របបរាជាធិបតេយ្យតាមបែបផ្ដាច់ការ]]|micronation=ព្រះមហាក្សត្រ|leader_title1=១៦១៣-១៦១៨|leader_name1=[[ស្រីសុរិយោពណ៌]] (ដំបូង)|leader_name3=[[នរោត្តម]] (ចុងក្រោយ)|leader_title3=១៨៦៣-១៩០៤|population_estimate=៨៦០,០០០នាក់{{citation needed|date=February 2023}}|population_estimate_year=១៨៦៣|p1=សម័យកាលលង្វែក|flag_p1=Flag of Cambodia (pre-1863).svg|s1=កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|flag_s1=Flag of Cambodia (1863–1948).svg|image_map2=Udong 0001.jpg|map_caption2=ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ|image_map_size=250px|image_flag=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|120px]]}} ប្រវត្តិសាស្ត្រ === ការយាងត្រឡប់របស់ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ === នៅឆ្នាំ ១៦០១ ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌បានត្រឡប់ពីប្រទេសសៀម ស្របតាមបំណងប្រាថ្នា របស់ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ ដែលបានសុំយាងព្រះអង្គពី[[ទីក្រុងអយុធ្យា]] ចូលមកតាមច្រកកំពតមកគង់នៅ[[កោះស្លាកែត]] ជិត[[ភូមិកៀនស្វាយ]]សព្វថ្ងៃ។ ភាពស្ងប់ស្ងាត់ហាក់បីកើតមាននៅតាមកន្លែងខ្លះនៅក្នុងប្រទេស ប៉ុន្តែកន្លែងខ្លះទៀតមានកាកើតចលនាបះបោរ ធ្វើឲ្យប្រជារាស្ត្រភិតភ័យនៅឡើយ។ ក្រោយពីបង្ក្រាបចលនាបះបោរស្រួលបួលហើយ ព្រះអង្គទ្រង់បានបញ្ជាឲ្យគេសង់ព្រះរាជវាំងនៅល្វាឯម ដែលត្រូវនឹងទីតាំង[[វត្តអរិយក្សត្រ]]សព្វថ្ងៃ ហើយក៏គ្រងរាជ្យនៅទីនោះពីឆ្នាំ ១៦០៣ ដល់ ១៦១៣ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៦០ វស្សា។ ទ្រង់ទទួលរាជាភិសេកជាស្ដេចផែនដីនៅឆ្នាំ ១៦១៣។ ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌មានរាជបុត្រពីរអង្គដែលគង់នៅក្នុងប្រទេសសៀមនៅឡើយ គឺព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា និងឧទ័យ។ ឆ្នាំ ១៦០៥ ជ័យជេដ្ឋា និងឧទ័យជាអនុជ បានបង្ក្រាបមេបះបោរចាមពីរនាក់ដែលបានត្រួតត្រាលើខេត្ត[[បារា]] និង[[ដូនណៃ]] តាំងពីរជ្ជកាលស្ដេចអង្គតន់មកម្ល៉េះ។ <br \> ការបាក់បែកក្រុងលង្វែកឆ្នាំ ១៥៩៤ គឺជាការឈឺចាប់របស់ខ្មែរបន្ទាប់ពីការបែកបាក់អង្គរដែលបណ្ដាលមកពីខ្មាំងសត្រូវសៀម។ <br \> ការលូកដៃ កកូរតាមល្បិចកល និងធ្វើអន្តរាគមន៍ឥតឈប់ឈរដែលមានទិសដៅធ្វើឲ្យខ្មែរខ្សោយ ដើម្បីលេបទឹកដី នាំឲ្យព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌មានការធុញទ្រាន់នឹងមេរៀនដដែលៗរបស់សត្រូវសៀម។ ដើម្បីឲ្យមានលំនឹងព្រះអង្គបានធ្វើការសាកល្បងចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយស្ដេចយួន។ ប៉ុន្តែសម្ព័ន្ធថ្មីនេះ មិនបានធ្វើឲ្យប្រទេសខ្មែររស់នៅដោយសុខដុមរមនាឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញវាជាទម្ងន់មួយទៀតមកលើខ្មែរ។ យើងនឹកឃើញតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដែលអូសបន្លាយអស់រយៈពេល ២ សតវត្សកន្លះ ទម្រាំដល់ពេលដែលពួកអាណានិគមនិយមបារាំងចូលត្រួតត្រាប្រទេសខ្មែរ។ ===ព្រះរាជាសោយរាជ្យ=== {| width=100% class="wikitable" |colspan="4" style="background-color:white" width=9% |<center><font color="#000080">'''ព្រះរាជាសោយរាជ្យនៅសម័យឧដុង្គ(១៦២០-១៨៦៣)'''</font></center> |- |០៦ |align="left"|[[រាមាធិបតីទី២]] |align="center"| ពញាចន្ទ រឺ អង្គចន្ទទី២ |align="center"| ១៦៤២-១៦៥៨ |- |០៧ |align="left"|[[បរមរាជាទី៨]] |align="center"| [[អង្គសូរទី១]] |align="center"| ១៦៥៩-១៦៧២ |- |០៨ |align="left"|[[រាមាធិបតីទី៣]] |align="center"| [[អង្គតន់ទី១]] |align="center"| ១៦៦៤-១៦៧៤ |- |០៨ |align="left"|[[បទុមរាជាទី២]] |align="center"| [[ស្រីជ័យជេដ្ឋទី១]] |align="center"| ១៦៧២-១៦៧៣ |- |១០ |align="left"|[[កែវហ៊្វាទី២]] |align="center"| [[អង្គជីទី១]] |align="center"| ១៦៧៣-១៦៧៧ |- |១១ |align="left"|[[បទុមរាជាទី៣]] |align="center"| [[អង្គនន់ទី២]] |align="center"| ១៦៧៤-១៦៩១ |- |១២^១ |align="left"|[[ជ័យជេដ្ឋាទី៣]] (រាជ្យទី១) |align="center"| [[អង្គសូរទី២]] |align="center"| ១៦៧៧-១៦៩៥ |- |១៣ |align="left"|[[អ្នកម្នាងទៃ]] |align="center"| ទៃ |align="center"| ១៦៨៨ (៣ខែ) |- |១៤ |align="left"|[[រាមាធិបតីទី៤]] |align="center"| [[អង្គយ៉ង]] |align="center"| ១៦៩៥-១៦៩៦ |- |១៥^២ |align="left"|[[ជ័យជេដ្ឋាទី៣]] (រាជ្យទី២) |align="center"| [[អង្គសូរទី២]] |align="center"| ១៦៩៦-១៧០០ |- |១៦^១ |align="left"|[[កែវហ៊្វាទី៣]] (រាជ្យទី១) |align="center"| [[អង្គឥមទី១]] |align="center"| ១៧០០-១៧០១ |- |១៧^៣ |align="left"|[[ជ័យជេដ្ឋាទី៣]] (រាជ្យទី៣) |align="center"| [[អង្គសូរទី២]] |align="center"| ១៧០១-១៧០២ |- |១៨^១ |align="left"|[[ធម្មរាជាទី៣]] (រាជ្យទី១) |align="center"| ជ័យជេដ្ឋាទី៤ |align="center"|១៧០២-១៧០៤ |- |១៩^៤ |align="left"|[[ជ័យជេដ្ឋាទី៣]] (រាជ្យទី៤) |align="center"| [[អង្គសូរទី២]] |align="center"| ១៧០៤-១៧០៧ |- |២០^២ |align="left"|[[ធម្មរាជាទី៣]] (រាជ្យទី២) |align="center"| ជ័យជេដ្ឋាទី៤ |align="center"|១៧០៧-១៧១៤ |- |២១^២ |align="left"|[[កែវហ៊្វាទី៣]] (រាជ្យទី២) |align="center"| [[អង្គឥមទី១]] |align="center"| ១៧១៤-១៧២២ |- |២២ |align="left"|[[សត្ថាទី២]] (រាជ្យទី១) |align="center"| អង្គជីទី២ |align="center"| ១៧២២-១៧២៩ |- |២៣^១ |align="left"|[[កែវហ៊្វាទី៣]] (រាជ្យទី៣) |align="center"| [[អង្គឥមទី១]] |align="center"| ១៧២៩ (៧ខែ) |- |២៤ |align="left"|[[បរមរាជាទី១០]] (រាជ្យទី២) |align="center"| អង្គជីទី២ |align="center"| ១៧២៩-១៧៣៨ |- |២៥^៣ |align="left"|[[ធម្មរាជាទី៣]] (រាជ្យទី៣) |align="center"| ជ័យជេដ្ឋាទី៤ |align="center"|១៧៣៨-១៧៤៧ |- |២៦ |align="left"|[[ស្រីធម្មរាជា]] |align="center"| [[អង្គឥមទី២]] |align="center"| ១៧៤៧-១៧៤៨ |- |២៧^១ |align="left"|[[រាមាធិបតីទី៥]] (រាជ្យទី១) |align="center"| [[អង្គទង]] |align="center"| ១៧៤៨-១៧៤៩ |- |២៨ |align="left"|[[ស្រីជ័យជេដ្ឋទី២]] |align="center"|[[អង្គស្ងួន]] |align="center"|១៧៤៩-១៧៥៥ |- |២៩^២ |align="left"|[[រាមាធិបតីទី៥]] (រាជ្យទី២) |align="center"| [[អង្គទង]] |align="center"| ១៧៥៦-១៧៥៧ |- |៣០ |align="left"|[[នារាយណ៍រាជាទី២]] |align="center"| ឧទ័យរាជាទី២ រឺ [[អង្គតន់ទី២]] |align="center"|១៧៥៨-១៧៧៥ |- |៣១ |align="left"|[[រាមាធិបតីទី៦]] |align="center"| [[អង្គនន់ទី៣]] |align="center"|១៧៧៥-១៧៧៩ |- |៣២ |align="left"|[[នារាយណ៍រាជាទី៣]] |align="center"| [[អង្គអេង]] |align="center"|១៧៧៩-១៧៩៦ |- | | colspan="4" align="center" | [[អន្តររជ្ជកាល]]: ១៧៩៦-១៨០៥ |- |៣៣ |align="left"| [[ចៅហ៊្វាប៉ុក]] |align="center"| |align="center"|១៧៩៦-១៨០៥ |- |៣៤ |align="left"|[[ឧទ័យរាជាទី៣]] |align="center"| អង្គចន្ទទី៣ រឺ ឧទ័យរាជា |align="center"|១៨០៦-១៨៣៤ |- |៣៥ |align="left"|[[អង្គម៉ី]] |align="center"| អង្គម៉ី | align="center"|១៨៣៤-១៨៤៧ |- |៣៦ |align="left"|[[អង្គឌួង|ហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី]] |align="center"| [[អង្គឌួង]] |align="center"|១៨៤៨-១៨៦០ |} '''សំគាល់៖''' *[[ជ័យជេដ្ឋាទី២ ]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៦១៨ ដល់ ឆ្នាំ១៦២៨ *[[ឧទ័យ]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៦២៨ ដល់ ឆ្នាំ១៦២៩ *[[ធម្មរាជាទី២ ]]ឬពញាតូ ឬព្រះរាជសម្ភារចៅពញាតូ សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៦២៨ ដល់ ឆ្នាំ១៦៣៤ *អង្គទងរាជឬចៅពញានូ សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៦៣៥ ដល់ ឆ្នាំ១៦៣៩ *[[អង្គនន់]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៦៣៩ ដល់ ឆ្នាំ១៦៤១ *[[រាមាធិបតីទី១]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៦៤២ ដល់ ឆ្នាំ១៦៥៩ *[[បរមរាជាទី៥|ព្រះអង្គសូរ]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៦៥៩ ដល់ ឆ្នាំ១៦៧២ *[[ស្រីជ័យជេដ្ឋា]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៦៧២ ដល់ ឆ្នាំ១៦៧៣ *[[កែវហ្វាទី២]] រឺ[[អង្គជា|អង្គជ]]ី សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៦៧៣ ដល់ ឆ្នាំ១៦៧៥ *[[ជ័យជេដ្ឋាទី៤ |ជ័យជេដ្ឋាទី៣]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៦៧៥ ដល់ ១៦៨៨, ១៦៨៨ ដល់ ១៦៩៥, ១៦៩៦ ដល់ ឆ្នាំ១៦៩៩,១៧០០ដល់ ១៧០២,១៧០៣ដល់១៧០៦ *[[នរាយណ៍រាមាធិបតីទី២ ]]ឧទ័យរាជាអង្គយ៉ង សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៦៩៥ ដល់ ឆ្នាំ១៦៩៦ *[[អង្គអ៊ឹម |អង្គអិម]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ២៦៩៩ ដល់១៧០០, ឆ្នាំ១៧១០ ដល់ ១៧២២ *[[ធម្មរាជាទី៣ ]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៧០២ ដល់ ១៧០៣, ១៧០៦ ដល់ ១៧០៩, ១៧៣៨ ដល់ ឆ្នាំ១៧៤៧ *[[សត្ថាទី២]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៧២២ ដល់ ១៧២៩, ១៧២៩ ដល់ ១៧៣៧ ដល់ ឆ្នាំ១៧៣៩ *[[ធម្មរាជាទី៤]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៧៤៧ *[[អង្គស្ងួន ]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៧៤៩ ដល់ ឆ្នាំ១៧៥៥ *[[អង្គទង ]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៧៤៧ ដល់ ឆ្នាំ១៧៤៨,១៧៥៦ ដល់១៧៥៧ *[[ឧទ័រាជាទី២ ]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៧៥៨ ដល់ ឆ្នាំ១៧៧៥ *[[អង្គនន់ ]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៧៧៥ ដល់ ឆ្នាំ១៧៧៩ *[[អង្គអេង]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៧៧៩ ដល់ ឆ្នាំ១៧៩៦ *[[ឧទ័យរាជាទី៣]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៧០៦ ដល់ ឆ្នាំ១៨៣៤ *[[ក្សត្រីអង្គម៉ី ]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៨៣៤ ដល់ ឆ្នាំ១៨៤០ *[[អង្គឌួង|អង្គដួង]] សោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៨៤០ ដល់ ឆ្នាំ១៨៦០។ ===សម័យឧដុង្គចូលមកដល់=== ព្រះបាទ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២]] បានឡើងសោយរាជ្យនៅរាជវាំងល្វាឯម ក្នុងព្រះជន្ម ៣៤ វស្សា។ ព្រះអង្គមានមហេសីនាមអង្គចូវជាបុត្រីស្ដេចយួន។ នៅឆ្នាំ ១៦២០ ព្រះអង្គបានលើករាជធានីពីល្វាឯមមកឧដុង្គ។ ព្រះរាជកិច្ចដំបូងគឺ កំណែទម្រង់ច្បាប់នៅក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការខ្មែរ ដោយយល់ឃើញថាមានក្រមមួយចំនួនមិនទាន់មានភាពយុត្តិធម៌នៅឡើយ។ ព្រះអង្គបានកែប្រែក្រមបានចំនួន ២៤។ ប៉ុន្តែការងារនេះត្រូវរំខាន ដោយសារការឈ្លានពានរបស់សៀមពីរលើក គឺនៅឆ្នាំ ១៦២១ និង ១៦២២។ ច្បាប់ដែលពិនិត្យរួចត្រូវដាក់ឲ្យអនុវត្តនៅឆ្នាំ ១៦២៤ នៅក្នុងតុលាការ។ <br \> ជាលើកទី១ ចាប់តាំងពីរជ្ជកាលព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ រហូតដល់ជ័យជេដ្ឋាទី២ ពួកសៀមបានធ្វើការសាកល្បង ដើម្បីដាក់ខ្មែរជាចំណុះម្ដងទៀត។ នៅឆ្នាំ ១៦២១ ស្ដេចសៀមឈ្មោះសុងថាម បានលើកទ័ពដោយផ្ទាល់ជាពីរផ្នែក មួយផ្នែកចូលតាម[[ខេត្តបាត់ដំបង]] និង[[ពោធិ៍សាត់]] ប៉ុន្តែត្រូវទ័ពខ្មែរវាយឲ្យខ្ចាត់ខ្ចាយរត់ចេញតាម[[ខេត្តចន្ទបុរី]]។ មួយផ្នែកទៀតជាទ័ពជើងទឹក ចូលមកតាម[[ខេត្តកំពត]] និង[[បន្ទាយមាស]]ក្នុងបំណងវាយយក[[ខេត្តទ្រាំង]] ប៉ុន្តែទ័ពសៀមត្រូវបរាជ័យម្ដងទៀត ដោយសារខ្មែរបំពុល។ មួយឆ្នាំក្រោយមក គឺឆ្នាំ ១៦២២ សៀមបានសាកល្បងលើកទ័ពមកម្ដងទៀត ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក រហូតដល់ដំណាច់សតវត្សទី១៧ សៀមពុំបានបញ្ចេញសកម្មភាពគាបសង្កត់ខ្មែរគួរឲ្យកត់សម្គាល់ឡើយ។ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ ពួកយួនបានចាប់ផ្ដើមកកេរទឹកដីខ្មែរបន្តិចម្តងៗ ពីខាងកើត។ ការរៀបអភិសេករវាងជ័យជេដ្ឋាទី២ និងក្សត្រីអង្គចូវ បានធ្វើឲ្យប្រទេសខ្មែរជាប់ជំពាក់រឿងចម្រូងចម្រាស់យ៉ាងខ្លាំង នៅពេលដែលពួកយួនបានលេបយកទឹកដីចាម្ប៉ាទាំងស្រុងនៅសតវត្សទី១៧។ នៅឆ្នាំ ១៦២៣ គណៈបេសកកម្មទូតយួន បានលើកសំណើសុំឲ្យយួនបង្កើតគ្រឹះស្ថានជំនួញនៅប៉ែកខាងត្បូងប្រទេសខ្មែរពីរ មាន[[ខេត្តព្រៃនគរ]] និង[[កំពង់ក្របី]] ព្រមទាំងសុំអនុញ្ញាតឲ្យមានសិទ្ធិកាន់កាប់ក្រសួងគយនៅទីនោះផង។ ចំណុចនេះអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របានចាត់ទុកថា ខ្មែរចាញ់កលល្បិចបោកបញ្ឆោតរបស់យួន ដែលសុំត្រួតពិនិត្យពន្ធដារ និងរស់នៅជាបណ្ដោះអាសន្ន។ <br \> កាលដែលមិនទាន់សោយរាជ្យ ព្រះជ័យជេដ្ឋាទី២ មានព្រះជន្ម ២៦ វស្សា មានបុត្រពីរអង្គ នាម[[ចៅពញាតូ]] និង [[ចៅពញានូ]]។ លុះសោយរាជ្យបាន ២ ឆ្នាំ ព្រះអង្គមានបុត្រនាម[[អង្គចន្ទទី២|ចៅពញាចន្ទ]] និងបុត្រីនាម [[ចន្ទវតី]] (ឬបុប្ផាវតី)។ ឯព្រះ[[ឧទ័យរាជា]] មានបុត្រ៤អង្គ គឺ [[អ្នកអង្គនន់ទី១]] [[អ្នកអង្គសូរ]] [[អ្នកអង្គតន់]] និង[[អ្នកអង្គអិម]]។ ====វិបត្តិក្នុងរាជវង្សខ្មែរ==== =====ក. ព្រះបាទស្រីធម្មរាជាទី២ ឬរាជសំភារចៅពញាតូ (១៦២៩ - ១៦៣៤) ===== នៅក្រោយរជ្ជកាល[[ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២]] ប្រទេសកម្ពុជាបានធ្លាក់ទៅក្នុងភាពវឹកវរ ចាប់តាំងពីដើម្បីសតវត្សទី១៧ រហូតដល់សតវត្សទី១៩ ធ្វើឲ្យខ្មែរបាត់បង់នូវឯករាជ្យភាព។ ហេតុការណ៍នេះបណ្ដាលមកពីការលូក កកូរកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្មែរ ពីសំណាក់សត្រូវជិតខាងទាំងពីរ។ ឆ្នាំ ១៦២៦ ព្រះធម្មរាជា ឬព្រះរាជសំភារបានសាងព្រះផ្នួសនៅវត្តមួយក្នុង[[ខេត្តមហានគរ]]។ កាលដែលព្រះបាទ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២]] សោយទិវង្គតទៅ កិច្ចការប្រទេសជាតិត្រូវប្រគល់ឲ្យព្រះឧទ័យជា[[ឧបរាជ]]ដែលមាន[[មហេសី]]ឈ្មោះនាងចន្ទវតី (ឯកសារខ្លះបាននិយាយថា បុប្ផាវតី) ដែលត្រូវជាគូដណ្ដឹងរបស់ពញាតូ។ កាលដែលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាសោយទិវង្គតទៅ ពួកនាម៉ឺនបានយាងព្រះឧទ័យជាព្រះអនុជឲ្យឡើងសោយរាជសម្បត្តិ តែព្រះអង្គប្រកែក។ ព្រះធម្មរាជាបានយល់ព្រមឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៦២៩ នៅរាជវាំង[[កោះឃ្លោក]] នៅប៉ែកឦសាន[[ជ្រោយចង្វា]]។ នៅឆ្នាំ ១៦៣៣ ព្រះអង្គបានលើកទ័ពទៅវាយសៀម ក្នុងបំណងដណ្ដើមយក[[ខេត្តនគររាជសីមា]]មកវិញ ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេច ព្រោះសៀមបានលើកទ័ពជើងទឹកចូលតាមកំពតក្នុងបំណងវាយយកខេត្តភាគ​ខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ព្រះធម្មរាជាត្រូវសុគតយ៉ាងអណោចអធមនៅឆ្នាំ ១៦៣៤ ដោយស្នាដៃទាហានរបស់ព្រះឧទ័យ និងទាហានព័រទុយហ្គាល់។ ឃាតកម្មនេះបណ្ដាលមកពីរឿងស្នេហារវាងចន្ទវតី និងព្រះធម្មរាជាកាលនៅវ័យជំទង់។ ស្នេហានេះបានត្រូវបំភ្លេចម្ដងរួចមកហើយ នៅពេលដែលធម្មរាជាបានឃ្លាតចាកទៅសាងព្រះផ្នួស លុះដល់ធម្មរាជាឡើងសោយរាជ្យទើបរឿងស្នេហានេះបានឆាបឆេះឡើងវិញ បណ្ដាលឲ្យឧទ័យត្រូវជាស្វាមីព្រះនាងមានការក្រេវក្រោធជាខ្លាំង ក៏លើកទ័ពតាមប្រហារ។ <br \> ស្រីធម្មរាជាជាស្ដេចមួយអង្គដែលមានព្រះទ័យជ្រះថ្លាចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រមទាំងមានចំណេះជ្រៅជ្រះខាងអក្សរសាស្ត្រ។ ព្រះអង្គបានទុកស្នាដៃជាច្រើនសម្រាប់ទូន្មានកូនខ្មែរ។ =====ខ. ព្រះបាទអង្គទងរាជា ចៅពញានូ (១៦៣៥ - ១៦៣៩)===== បុត្រព្រះជ័យជេដ្ឋាមួយអង្គទៀត ព្រះនាមចៅពញានូ (នាមសម្រាប់រាជ្យ ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះអង្គទង រាជាធិរាជរាមាធិបតី) បានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៦៣៥។ ប៉ុន្តែក្រោយមកទៀត រាជសម្បត្តិនេះបានធ្លាក់ក្នុងដៃបុត្រព្រះឧទ័យនាមបទុមរាជា (ឬ ព្រះអង្គនន់) ដោយសារមានការជ្រែករាជ្យ (១៦៣៩ - ១៦៤១)។ ដូចនេះចៅពញាចន្ទដែលត្រូវជាបុត្រពៅព្រះជ័យជេដ្ឋា មានព្រះទ័យក្រេវក្រោធជាខ្លាំង ក៏នាំបក្សពួកទៅធ្វើឃាតបទុមរាជា ហើយក៏ឡើងសោយរាជ្យ (១៦៤១ - ១៦៥៩)។ នៅឆ្នាំ ១៦៤៤ ព្រះពញាចន្ទបានចាប់ចិត្តប្រតិព័ទ្ធលើក្រមុំចាម នៅ[[ភូមិឃ្លាំងស្បែក]] ស្ថិតនៅលើត្រើយខាងលិច[[ទន្លេសាប]] ចម្ងាយ ១០ គីឡូម៉ែត ខាងត្បូង[[កំពង់លួង]]។ ដំណឹងនេះធ្វើឲ្យប្រជារាស្ត្រក្នុងនគរមានការអាក់អន់ចិត្តជាខ្លាំង ក៏នាំគ្នាហៅថា[[ព្រះរាម]]ចូលសាសន៍ (ឯកសារខ្លះបាននិយាយថា ព្រះអង្គបានប្ដូរនាមពីពញាចន្ទមក អ៊ីប្រាហ៊ីម)។ ទ្រង់បានបោះបង់ជំនឿព្រះពុទ្ធសាសនា ប្រកាន់យកឥស្លាមសាសនា។ នៅក្នុងរាជវាំងឧដុង្គ គេឃើញមានមន្ត្រីចាមចូលមកធ្វើការជំនួសមន្ត្រីខ្មែរ។ ការប្រព្រឹត្តផ្ដេសផ្ដាសខុសទម្លាប់នាំឲ្យព្រះពញាចន្ទបាត់បង់ទំនុកចិត្ត និងការគាំទ្រពីប្រជារាស្ត្រខ្មែរ ហើយប្រការនេះធ្វើឲ្យបុត្រព្រះឧទ័យពីរអង្គ គឺ អង្គសូរ និងអង្គតន់មានឱកាសនឹងសងសឹក ដើម្បីដណ្ដើមរាជ្យសម្បត្តិ។ ក្សត្រទាំងពីរអង្គនេះបានដើរប្រមូលបក្សពួក និងប្រជារាស្ត្រដែលមានទឹកចិត្តស្អប់ព្រះរាមចូលសាសន៍។ លុះដល់ប្រមូលទាហានបានហើយ ទ័ពទាំងសងខាងក៏បានបើកសមរភូមិនៅ[[សំរោងទង]]ក្នុងឆ្នាំ ១៦៥៣។ តែទ័ពអង្គសូរ និងអង្គតន់ត្រូវទទួលបរាជ័យ។ ==== ប្រទេសកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលយួន ==== នៅឆ្នាំ ១៦៥៥ អង្គសូរដែលមានបង្អែកពីក្សត្រីអង្គចូវ បានទៅពឹងទ័ពយួនដើម្បីវាយជាមួយទ័ពព្រះរាម (ពញាចន្ទ)។ ឆាកសង្គ្រាមជើងទឹកមួយបានផ្ទុះឡើងរវាងទ័ពយួន ដែលបញ្ជាដោយឧត្តមសេនីយអុង-ហ៊ាងធូ (អុង-បៀងធូ) និងទ័ពព្រះរាមនៅ[[ព្រែកតាទែន]]។ ព្រះរាមត្រូវទ័ពយួនចាប់បានហើយបញ្ជូនទៅឃុំឃាំងនៅ[[ក្រុងវ៉េ]]។ ដោយដឹងជាមុននូវគម្រោងការរបស់យួន ដើម្បីវាយយកក្រុងឧដុង្គព្រមទាំងមានបំណងចង់ត្រួតត្រាប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូល ទើបអង្គសូរ និងអង្គតន់រៀបចំទ័ពដើម្បីទប់ទល់ នៅ[[ក្រុងឧដុង្គ]]ដូចគេស្មានមែន ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យ ដកទ័ពទៅវិញ។ ឧត្ដមសេនីយយួនអុង-ហ៊ាងធូ មានការក្ដៅក្រហាយ ព្រោះវាយយក[[ក្រុងឧដុង្គ]]មិនបាន ក៏ចុះទៅប្រទេសយួន ដើម្បីក្រាបបង្គំថ្វាយស្ដេចយួន អំពីភាពរមិលគុណរបស់ខ្មែរ លុះជ្រាបដូចនេះហើយ [[ស្ដេចង្វៀង]]ក៏បានបញ្ជាឲ្យគេដោះលែងព្រះរាម ឲ្យមកច្បាំងជាមួយអង្គសូរ និងអង្គតន់វិញ ប៉ុន្តែចៃដន្យអាក្រក់ ស្ដេចអង្គនេះត្រូវសុគតនៅតាមផ្លូវដោយជំងឺ។ <br \> អង្គសូរបានឡើងសោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ ១៦៥៩ ដល់ ១៦៧២។ ស្ដេចអង្គនេះត្រូវព្រះរាជសុណិសានាមស្រីជ័យជេដ្ឋា (បុត្រអង្គនន់ទី១) ធ្វើឃាតហើយឡើងសោយរាជ្យ (១៦៧២ - ១៦៧៣) ដោយយក[[អង្គឡី]]ជាមហេសី[[អង្គសូរ]] ដែលត្រូវជា[[ព្រះមាតុច្ឆា]]ធ្វើជាមហេសី។ ប៉ុន្តែបទុមរាជាបានត្រូវមហេសីអង្គសូរទៅពឹងចាមឲ្យមកធ្វើឃាតម្ដងវិញ។ ប្រទេសខ្មែរកើតវឹកវរដោយវិបត្តិផ្ទៃក្នុង ដែលបណ្ដាលមកពីការល្មោភអំណាចឥតឈប់ឈរ។ ប្រជារាស្ត្ររងទុក្ខវេទនាដោយសារសង្គ្រាមឥតស្រាកស្រាន្ត។ <br \> ពួកបរទេសដែលមករកស៊ីនៅស្រុកខ្មែរ នាំគ្នាំរត់ចោលហាងទំនិញ។ ឆ្លៀតឱកាសនេះ សៀមបានទាក់ទាញក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតរបស់អង់គ្លេសឲ្យមករកស៊ីនៅក្នុងប្រទេសសៀមវិញ ព្រោះប្រទេសសៀមមានសន្តិភាពល្អ។ <br \> នៅពេលដែលអង្គសូរសុគត ក្សត្រអង្គតន់ដែលជាអនុជ និងអង្គនន់ជាក្មួយ (កូន[[អង្គអិម]]) បានចុះទៅប្រទេសយួនដើម្បីសុំជំនួយទ័ព។ នៅពេលត្រឡប់ពីប្រទេសយួនមកវិញក្នុងឆ្នាំ ១៦៧៣ ក្សត្រទាំងពីរអង្គបានឃើញក្សត្រ[[អង្គជី]]ដែលត្រូវជាបុត្រច្បងរបស់អង្គសូរ កំពុងស្ថិតនៅក្នុងរាជសម្បត្តិនៅឡើយ ក៏កើតក្ដីត្រេកអរឥតឧបមា ព្រោះឃើញក្រុមញាតិវង្សរបស់ទ្រង់បានឡើងសោយរាជ្យ។ តែផ្ទុយទៅវិញ អង្គជីបែរជាមិនសប្បាយព្រះទ័យកើតក្ដីព្រួយបារម្ភព្រោះខ្លាចក្សត្រទាំងពីរលើកទ័ពយួនមក​ក្នុងពេលនេះដើម្បីដណ្ដើមរាជ្យសម្បត្តិទៅវិញ។ ការភ័ន្តច្រឡំនេះ បានតម្រូវឲ្យស្ដេចអង្គជីលើកទ័ពច្បាំងជាមួយអង្គតន់ជាមា និងអង្គនន់ជាប្អូន។ ទ័ពទាំងសងខាងបានប៉ះទង្គិចគ្នាយ៉ាងសាហាវ។ សង្គ្រាមចេះតែបន្តទៅមិនទាន់ដឹងឈ្នះចាញ់។ ចំណែកឯអង្គតន់បានប្រឈួនជាទម្ងន់ហើយក៏សុគតទៅ ដោយទុកឲ្យអង្គនន់ជាក្មួយបញ្ជាទ័ពជំនួស។ ឯស្ដេចអង្គជីក៏បានសុគតនៅឆ្នាំ ១៦៧៥ រួចព្រះអនុជនាម[[អង្គស៊ូ]]ក៏បានឡើងសោយរាជ្យជំនួស។ ស្ដេចអង្គនេះបានធ្វើឲ្យទ័ពយួនបរាជ័យ ហើយអង្គនន់ក៏បានរត់ទៅជ្រកកោនក្នុងប្រទេសយួនវិញ។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមក អង្គនន់បានត្រឡប់មកតាំងទីបន្ទាយជាថ្មីនៅ[[ជ្រោយចង្វា]]ទល់មុខ[[ភ្នំពេញ]] រួចទើបចាប់ផ្ដើមវាយរំខានទីក្រុងឧដុង្គឥតឈប់ឈរ ប៉ុន្តែមិនបានទទួលជ័យជំនះធំដុំឡើយ។ អង្គស៊ូ បានទៅគង់នៅក្នុងរាជវាំងសំរោងទងដែលស្ថិតនៅចម្ងាយ ៣០ គីឡូម៉ែតពីឧដុង្គ ទុកតែព្រះមាតាឲ្យគង់នៅក្រុងឧដុង្គ។ [[អង្គនន់]]បានវាយចូលឧដុង្គបាននៅឆ្នាំ ១៦៨៤ រួចក៏ចាប់មាតាអង្គស៊ូមកឃុំទុកនៅក្នុង[[បន្ទាយជ្រោយចង្វារ]]។ ប៉ុន្តែក្រោយមកអង្គស៊ូបានចូលទៅរំដោះមាតាចេញដោយគ្មានការបង្ហូរឈាម។ ===ព្រះបាទអង្គអេង (១៧៧៩ - ១៧៩៦)=== នៅចុងឆ្នាំ ១៧៧៩ ព្រះអង្គអេងបានត្រូវលើកឲ្យគ្រងរាជ្យក្នុងព្រះជន្ម​ ៧ ព្រះវស្សា។ ប៉ុន្តែកិច្ចការផែនដីស្ថិតនៅក្នុងដៃ[[ចៅហ្វ៊ាមូ]]ទាំងអស់។ <br \> ក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៤ ព្រះអង្គអេងបានរៀបអភិសេកនៅក្នុងព្រះជន្ម ២២ វស្សានៅទីក្រុង[[បាងកក]]។ [[គ្រឿងបញ្ចក្សេត]]ជាពិសេសគឺ[[ព្រះខ័ឌ្គរាជ្យ]]ដែល[[ចៅហ្វ៊ាបែន]]បានលួចយកទៅឲ្យសៀម ក៏ត្រូវបង្វិលមកឲ្យខ្មែរវិញ នៅដើមខែ មីនា ១៧៩៤។ ព្រះអង្គអេងទ្រង់យាងចូលមកក្នុងនគរតាមផ្លូវគោកឆ្លងកាត់ខេត្ត[[បាត់ដំបង]] [[ពោធិ៍សាត់]] និង[[កំពង់ឆ្នាំង]] អស់រយៈពេល ២១ ថ្ងៃ។ នៅសងខាងផ្លូវមានប្រជារាស្ត្រឈរទទួលស្វាគមន៍ហ៊ោកញ្ជ្រៀវយ៉ាងខ្លាំង។ នៅរាជវាំងឧដុង្គ ពួកមន្ត្រីបាននាំគ្នារៀបចំពិធីទទួលយ៉ាងអឹកធឹក ដើម្បីទទួលព្រះមហាក្សត្រថ្មី។ ប៉ុន្តែមានមន្ត្រីក្បត់ខ្លះដូចជា បែន កែប និងកន ដូចជាពុំសូវពេញចិត្ត ក៏ធ្វើជាទទួលរាក់ទាក់ទាំងបង្ខំចិត្ត។ នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គ ប្រជារាស្ត្រនៅក្នុងនគរហាក់ដូចជាបានសុខស្រួល លើកលែងតែខេត្តភាគខាងត្បូង រាស្ត្រខ្មែរត្រូវរងទុក្ខវេទនាដោយសារគូបដិបក្ខយួន គឺពួក[[ចលនាតៃសឺន]] និងពួកស្ដេចង្វៀនតែងតែយកប្រទេសខ្មែរធ្វើជាសមរភូមិ។ ប្រជារាស្ត្រខ្មែរត្រូវជាប់កំណែនទ័ព ដោយសារស្ដេចខ្មែរកែនទៅជួយយួន ខ្មែរជាអ្នកផ្ដល់ស្បៀង និងដឹកជញ្ជូនឲ្យយួន។ បក្សពួកយួនដែលឈ្លោះគ្នានៅលើទឹកដីខ្មែរ បានបង្កវិនាសកម្មដល់អាយុជីវិត ទ្រព្យសម្បត្តិ ដុតបំផ្លាញផ្ទះសម្បែង និងឆក់ប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្មែរឥតឈប់ឈរ។ ជួនកាលទៀត[[សមរភូមិ]]បានធ្វើឡើងនៅរដូវវស្សា នាំឲ្យការស្ទូងដករាំងស្ទះ បណ្ដាលឲ្យខ្មែរដាច់ស្បៀងគ្មានអ្វីចិញ្ចឹមគ្រួសាររហូតដល់ដាច់ពោះស្លាប់ក៏មាន។ ====ការលេបយកខេត្តភាគខាងលិចដោយពួកសៀម==== ឆ្នាំ ១៧៨៣ ស្ដេចសៀមបានតែងតាំងមន្ត្រីបីនាក់ មានឈ្មោះ បែន កែប និងកន ដោយខុសច្បាប់ ឲ្យធ្វើជាចៅហ្វាយខេត្ត[[បាត់ដំបង]] និង[[ពោធិ៍សាត់]]។ ដើម្បីបំពេញបំណងចៅហ្វាយសៀម មន្ត្រីទាំងនោះក៏បានសរសេរសំបុត្រមួយដោយចាត់ឲ្យមន្ត្រីសៀមយកមកថ្វាយព្រះអង្គអេងនៅឧដុង្គ មានសេចក្តីថា យើងទាំងអស់គ្នាប្រាថ្នាចង់ឲ្យព្រះចៅសៀមផ្ញើសារមកឲ្យស្ដេចស្រុកខ្មែរ ដើម្បីបញ្ចូលខេត្ត[[បាត់ដំបង]] [[ខេត្តមហានគរ|មហានគរ]] និង[[ខេត្តចុងកាល់|ចុងកាល់]] ទៅក្នុងទឹកដីសៀមដើម្បីជាកិច្ចតបស្នងដល់ព្រះចៅសៀម ដែលបានចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាព្រះអង្គ (អង្គអេង) នៅពេលដែលព្រះអង្គបានរស់នៅក្នុងស្រុកសៀម។ លុះអានសំបុត្រនោះចប់ហើយ ព្រះអង្គអេង មានការក្ដុកក្ដួលក្នុងព្រះទ័យដោយនឹកស្ដាយទឹកដីយ៉ាងក្រៃលែងរួចក៏បាន​ផ្ញើរសារត្រឡប់ទៅឲ្យសៀមវិញដែលមានសេចក្តីថា ខេត្តទាំងនេះរួមគ្នាបានជាទឹកដីមួយភាគធំរបស់ប្រទេសកម្ពុជា បើខ្មែរលើកខេត្តទាំងនោះទៅឲ្យព្រះចៅសៀម នោះប្រទេសកម្ពុជានៅសល់តែចម្រៀកដីមួយដ៏តូច មិនសក្ដិសមឈ្មោះជាប្រទេសឡើយ។ ចម្លើយរបស់ស្ដេចអង្គអេង ធ្វើឲ្យ[[ព្រះចៅរាមាទី១]] ក្រេវក្រោធជាខ្លាំង រួចក៏ប្រើពាក្យគំរាមកំហែងនៅក្នុងសារមួយដែលផ្ញើជាលើកចុងក្រោយថា បើមហាក្សត្រខ្មែរមិនព្រមកាត់ខេត្តទាំងនោះទៅឲ្យសៀមទេនោះ ប្រទេសយើងទាំងពីរនឹងក្លាយជាសត្រូវនឹងគ្នា។ <br \> ប្រទេសកម្ពុជាពេលនោះបានបាត់បង់ពួកមន្ត្រីដែលមានសមត្ថភាព និងស្មោះត្រង់ ចំណែកឯវិស័យការពារប្រទេស យើងក៏គ្មានទ័ពសម្រាប់ការពារខ្លួនទប់ទល់នឹងការវាយលុកណាមួយពីខាងក្រៅ។ ចំណែកឯវិស័យសេដ្ឋកិច្ចទៀតសោត បានធ្លាក់ចុះដុនដាបដោយសង្គ្រាមក្នុងស្រុក។ កត្តាអស់ទាំងនេះដែលធ្វើឲ្យព្រះអង្គពុំហ៊ានតបតនឹងការលោភលន់របស់សៀម ក៏សូមអង្វរឲ្យព្រះចៅសៀមយកខេត្តទាំងនោះតែក្នុងខណៈដែលព្រះចៅសៀម (រាមាទី១) មានព្រះជន្មនៅឡើយ។ លុះដល់ព្រះអង្គសុគត ខ្មែរសុំយកខេត្តនេះមកបញ្ចូលក្នុងនគរកម្ពុជាដូចដើមវិញ។ ខេត្តទាំងនោះត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃសៀមនៅឆ្នាំ ១៧៩៥ ដោយសារមន្ត្រីក្បត់ជាតិល្ងង់ខ្លៅឆ្កួតវង្វេងនឹងបុណ្យសក្តិ ភ្លេចគិតដល់កំណើតខ្លួន។ <br \> ខែ មីនា ១៧៩៦ ព្រះអង្គអេងបានផ្ទេរកិច្ចការប្រទេសទៅឲ្យ[[ឧបរាជប៉ុក]] រួចក៏យាងទៅកាន់រាជធានីបាងកក ក្នុងបំណងសុំឲ្យព្រះចៅសៀមប្រគល់ខេត្តខ្មែរមកវិញ។ តែស្ដេចសៀមធ្វើឫកក្រអឺតក្រទមមិនព្រមស្ដាប់សេចក្ដីទទូចអង្វរឡើយ។ បន្ទាប់ពីគង់នៅប្រទេសសៀមមិនបានផ្លែផ្កាមកព្រះអង្គក៏បានយាងនិវត្តន៍ចូលប្រទេសវិញ នៅខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៧៩៦។ ប្រាំពីរខែក្រោយមក ព្រះអង្គក៏សុគតនៅរាជធានីឧដុង្គដោយជំងឺគ្រុនចាញ់។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៧៩៦ ដល់ ១៨០៥ មក កិច្ចការប្រទេសស្ថិតនៅក្នុងដៃ[[ចៅហ្វ៊ាប៉ុក]]។ មន្ត្រីប៉ុកបានបញ្ជាឲ្យគេសង់ចេតិយ៍នៅលើកំពូល[[ភ្នំឧដុង្គ]]ប៉ែកខាងកើតសម្រាប់ដាក់​អដ្ឋិធាតុព្រះអង្គអេង។ ពេលព្រះអង្គអេងចូលទិវង្គត ព្រះអង្គចន្ទជារាជបុត្រទើបតែមានព្រះជន្មបាន ៦ វស្សា ដូចនេះកិច្ចការប្រទេសជាតិត្រូវមន្ត្រីប៉ុកជាអ្នកទទួលបន្ទុក។ ====អន្តរាគមន៍របស់ខ្មែរដើម្បីជួយសៀម និងយួន==== នៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនមន្ត្រីប៉ុកបានលើកទ័ពទៅជួយសៀម នៅពេលដែលស្ដេចភូមាឈ្មោះ [[ប៉ូដាវប៉ាយា]] វាយលុកប្រទេសសៀមពីប៉ែកខាងជើងនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៧៨២ - ១៨១៩។ ស្ដេចយួនក៏បានបញ្ជាឲ្យខ្មែរកែនទ័ពចំនួន ១០ ពាន់នាក់នៅឆ្នាំ ១៧៩៩ នៅតាមខេត្ត[[ព្រៃវែង]] [[បាភ្នំ]] [[រំដួល]] និង[[ស្វាយទាប]] បញ្ជាដោយ[[ឧកញ៉ាវាំង]]ឈ្មោះឡុង ដើម្បីជួយស្ដេចង្វៀង ប្រឆាំងនឹង[[ចលនាតៃសឺន]]។ ទ័ពខ្មែរធ្វើដំណើរកាត់ប្រទេសទៅទិសខាងជើងតាមតំបន់ព្រៃក្រាស់ដែលសម្បូរជំងឺគ្រុនចាញ់ រួចចុះមកតាមទិសខាងជើងក្នុង[[ខេត្តង៉ែអាន]] ដោយបានធ្វើឲ្យទ័ពតៃសឺនបរាជ័យ រួចក៏ត្រឡប់មកប្រទេសវិញនៅឆ្នាំ ១៨០២។ ===ព្រះអង្គចន្ទ (១៨០៦ - ១៨៣៤)=== ព្រះអង្គចន្ទដែលជាបុត្ររបស់ព្រះបាទអង្គអេង បានរៀបអភិសេកនៅឆ្នាំ ១៨០៦ នៅទីក្រុងបាងកក ដែលមាននាមសម្រាប់រាជ្យថាឧទ័យរាជា។ ព្រះអង្គត្រូវយាងមកសោយរាជ្យនៅឧដុង្គវិញ។ នៅស្រុកសៀមឯនោះវិញ ស្ដេចសៀមឈ្មោះតាកស៊ីនបានចូលទិវង្គតនៅឆ្នាំ ១៨០៩។ រាជសម្បត្តិត្រូវប្រគល់ឲ្យបុត្រឈ្មោះរាមាទី២។ ព្រះអង្គចន្ទទ្រង់បានចាត់ព្រះអនុជ និងមន្ត្រីខ្មែរខ្លះទៅចូលរួមក្នុងពិធីបុណ្យសពស្ដេចសៀម។ ចំណែកឯនៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]ឯណោះវិញ [[អភ័យធីបែសបែន]]បានស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៨០៩ ដែរ។ ព្រះចៅរាមាទី២ បានតែងតាំងកូនប្រុសមន្ត្រីបែន ឈ្មោះ[[វិបុលរាជបែន]] ជាចៅហ្វាយខេត្តបាត់ដំបងជំនួសឪពុក។ ការតែងតាំងមន្ត្រីថ្នាក់ខេត្តនេះបានស្ដែងឲ្យឃើញការកាន់កាប់ខេត្តភាគខាងលិចយ៉ាងស៊ប់ ដោយបង្កើតបែបផែនរដ្ឋបាលតាមបែបសៀម។ នៅឆ្នាំ ១៨១០ ព្រះអង្គចន្ទបានទទួលដំណឹងពីអយ្យកោថា មានមន្ត្រីពីរនាក់ឈ្មោះ[[ក្រឡាហោមមឿង]] និង[[ចក្រីកែប]] បានផ្សំគំនិតគ្នាដើម្បីធ្វើឃាតព្រះអង្គ។ ជ្រាបដូចនេះហើយ ស្ដេចអង្គចន្ទបានប្រគល់កិច្ចការទៅឲ្យ[[មន្ត្រីតី]]រៀបចំផែនការសម្លាប់មន្ត្រីទាំងពីរនាក់។ ពេលនោះតីបានទៅពឹងជ្វាម្នាក់ឈ្មោះ[[ទួនវ៉ា]]។ រឿងអាស្រូវនេះបានលេចឮទៅដល់ប្រជារាស្ត្រទូទាំងនគរ ដែលកើតក្ដីអាណិតអាសូរដល់មន្ត្រីទាំងពីរនេះ ព្រោះគេយល់ថាជាមន្ត្រីល្អ។ ការធ្វើឃាតនេះនាំឲ្យមានការសន្និដ្ឋានពីរយ៉ាង៖ *អាចនិយាយបានថាមន្ត្រីតីធ្វើនេះដើម្បីបុណ្យសក្តិ ជារឿងមួលបង្កាច់មន្ត្រីស្មោះត្រង់។ *ម្យ៉ាងទៀតអាចនិយាយថា រឿងនេះជាការពិត ព្រោះកាលនៅបាងកកប្រហែលជាមន្ត្រីទាំងពីរនេះបានរួមគំនិតគ្នា ធ្វើឃាតព្រះអង្គចន្ទ ដើម្បីលើកក្សត្រ[[អង្គស្ងួន]]ឲ្យឡើងសោយរាជ្យ។ ដោយសាររឿងនេះធ្វើឲ្យចៅហ្វាយខេត្តខ្លះ ដូចជា[[ខេត្តកំពង់ស្វាយ|កំពង់ស្វាយ]] និង[[បាត់ដំបង]] ដែលជាសត្រូវនឹងអង្គចន្ទបានរៀបចំទ័ព ដើម្បីទប់ទល់ការវាយប្រហារណាមួយរបស់ទ័ពព្រះរាជា។ =====ប្រទេសកម្ពុជាក្រោមអាណានិគមយួន===== នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គចន្ទ មានព្រឹត្តិការណ៍មួយកើតឡើងក្នុង[[ខេត្តកំពង់ចាម]]។ យួនឈ្មោះ[[ឧត្ដមសេនីយអុងតាគុន]]បានបញ្ជាឲ្យអង្គចន្ទកាប់[[ឈើហ៊ុប]]ល្អៗ នៅ[[ភ្នំហាន់ជ័យ]] ដើម្បីយកទៅស្រុកយួន។ ប្រជារាស្ត្រខ្មែរត្រូវជាប់កំណែនទាំងមនុស្ស ទាំងសត្វដើម្បីយកទៅកាប់ឈើ ចាំងឈើ និងដឹងជញ្ជូន។ យួនបានប្រើខ្មែរដោយវាយវាត់នឹងរំពាត់ បង្ខំឲ្យធ្វើការតាំងពីព្រលឹមទល់ព្រលប់ ទាំងមនុស្សទាំងសត្វអស់រយៈពេលពី ៥ ទៅ ៦ ខែ រហូតងាប់សត្វពាហនៈអស់។ ចំណែកឯមនុស្សវិញ អ្នកខ្លះក៏ស្លាប់ដោយជំងឺគ្រុនចាញ់ និងរាករូស អ្នកខ្លះត្រូវឈឺបាក់កម្លាំង ដោយសារការងារធ្ងន់ធ្ងរពេក។ នៅចំពោះមុខទារុណកម្មនេះ គេពុំឃើញមានស្ដេច ឬមន្ត្រីណាហ៊ានបញ្ចេញប្រតិកម្មអ្វីឡើយ។ <br \> ព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀតដែលគួរឲ្យខ្មែរឈឺចាប់ គឺយួនបានកែនកម្មករខ្មែរឲ្យជីកព្រែកពីរនៅឆ្នាំ ១៨១៥ ឧត្ដមសេនីយអុងតាគុនបានបញ្ជាព្រះអង្គចន្ទកែនរាស្ត្រខ្មែរឲ្យជីក[[ព្រែកវិញតេ]] ខ្មែរហៅថា[[ព្រែកជីក]] ឬ[[ព្រែកយួន]]ដែលភ្ជាប់ពី[[មាត់ជ្រូក]] ទៅ[[ពាម]] ទម្លាក់ទៅក្នុងសមុទ្រចិនមានប្រវែង ៥៣ គីឡូម៉ែត ទទឹង ៣៣ ម៉ែត។ ព្រែកជីកមួយទៀត ឈ្មោះ[[ព្រែកវិញអាន]] ខ្មែរហៅថាឡុងសែន ភ្ជាប់ពីទន្លេបាសាក់ទៅមេគង្គមានប្រវែង ១៤ គីឡូម៉ែត។ យួនបានបែងចែករាស្ត្រខ្មែរជាក្រុម ហើយបង្ខំឲ្យខ្មែរធ្វើការតាំងពីព្រលឹមទល់ព្រលប់មិនអាចឈប់សម្រាកបាន។ នៅពេលនោះហើយ ដែលគេហៅថា[[សម័យតែអុង]] ព្រោះយួនយកខ្មែរទៅកប់ទាំងរស់យកក្បាលធ្វើជាមុំចង្ក្រាន។ រីឯបាយទឹកដាំនឹងទឹកមានជាតិកំបោរ ធ្វើឲ្យមានជំងឺរាករូសរហូតដល់ស្លាប់។ ដោយខ្វះទឹកស្អាតទទួលទាន ខ្មែរមួយចំនួនត្រូវស្លាប់នៅលើការដ្ឋានគួរឲ្យអាណោចអាធ័ម។ ពេលជីកព្រែករួច យួនក៏បង្ហូរទឹកចូលមិនឲ្យខ្មែរដឹង បណ្ដាលឲ្យខ្មែរស្លាប់ជាច្រើនដោយសារលង់ទឹក។ រឿងដែលគ្រោះថ្នាក់ចំពោះប្រទេសជាតិ គឺនៅក្រោយពេលស្ដេចអង្គចន្ទសុគតនៅឆ្នាំ ១៨៣៤ ព្រោះស្ដេចអង្គនេះគ្មានបុត្រាដើម្បីស្នងរាជ្យមានតែបុត្រី ៤ អង្គ គឺក្សត្រី[[អង្គប៉ែន]] [[អង្គម៉ី]] [[អង្គពៅ]] និង[[អង្គស្ងួន]] ដែលមិនអាចមានកម្លាំងទប់ទល់នឹងល្បិចលេបត្របាក់ទឹកដីរបស់យួនបាន។ ចំណែកព្រះ[[អង្គអឹម]] និង[[អង្គឌួង]]ត្រូវសៀមនាំយកទៅឃុំឃាំងនៅបាងកក។ <br \> យួនបានលើកក្សត្រីអង្គម៉ី (១៨៣៤ - ១៨៤០) ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[កោះស្លាកែត]]។ ប៉ុន្តែកិច្ចការប្រទេសជាតិត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងដៃ[[ឧត្ដមសេនីយ]]យួន ឈ្មោះ[[ទ្រឿងមិញយ៉ាង]]។ យួនបានរៀបចំប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលខ្មែរជាថ្មីទៅតាមបែបផែនរដ្ឋបាលយួន តាំងពីថ្នាក់ខេត្តដល់ស្រុក ព្រមទាំងយកពន្ធដារធ្ងន់ធ្ងរពីប្រជារាស្ត្រខ្មែរ។ ខេត្តខ្មែរនីមួយៗត្រូវប្ដូរឈ្មោះពីខ្មែរទៅយួន គ្រប់គ្រងដោយចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរម្នាក់ និងអមដោយមន្ត្រីយួនម្នាក់ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តតាមផែនការលេបទឹកដី។ <br \> ''ឧទាហរណ៍'' [[ខេត្តសំរោងទង]] ទៅជា ឡុងតូន ឧដុង្គទៅជាបាកកូណាម [[ស្រុកឃ្លាំង]] ទៅជាស្រុកត្រាំង ភ្នំពេញទៅជាណាមវ៉ាង។ យួនអនុវត្តផែនការលុបបំបាត់ប្រពៃណី និងវប្បធម៌ខ្មែរចោលដូចជាបង្ខំខ្មែរឲ្យស្លៀកពាក់អាវផាយ បំបាត់ព្រះពុទ្ធសាសនាបែបហីនយាន ឲ្យមកកាន់មហាយានដូចយួនដែរ គឺកោរសក់ទុកចិញ្ចើម ប្ដូរចីពរទៅស្លៀកពាក់ខោអាវផាយពណ៌ឈាមជ្រូក ពេលសូត្រធម៌មានវាយត្រដោកផង ដែលខ្មែរតែងហៅថា វាយក្បាលត្រី។ ពេលនោះមានមន្ត្រីខ្មែរ និងអ្នកស្នេហាជាតិខ្មែរបានងើបបះបោរ ហើយត្រូវយួនសម្លាប់ឥតញញើតដៃ។ យួនបានចាប់ក្សត្រីទាំងបីអង្គយកទៅ[[ខេត្តលង់ហោរ]]។ ចំណែកឯក្សត្រីអង្គប៉ែនត្រូវយួនធ្វើឃាតដោយចោទថាចូលដៃនឹងសៀម។ ដំណឹងនេះមិនស្ងាត់ឡើយ ខ្មែរក្នុងនគរនាំគ្នាបះបោរព្រោះយល់ថាយួន ចង់រំលាយនគរខ្មែរឲ្យសាបសូន្យ រួចក៏នាំគ្នាទៅកាប់សម្លាប់យួនអស់ជាច្រើន។ ដោយយល់ស្ថានភាពប្រទេសជាតិធ្លាក់ក្នុងភាពអស់សង្ឃឹម ទើបពួកនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រី និងប្រជារាស្ត្របានមូលមតិគ្នាយាងក្សត្រអង្គឌួងឲ្យវិលពីប្រទេស[[សៀម]]ចូលព្រះនគរ ដើម្បីបង្រួបបង្រួមជាតិ និងកសាងប្រទេសឡើងវិញ។ រជ្ជកាលព្រះបាទអង្គឌួង ឆ្នាំ ១៨៤០ ព្រះ[[អង្គឌួង]]បានគ្រងរាជ្យនៅ[[វាំងស្បែក]] [[ស្រុកពញាឮ]] លុះដល់ឆ្នាំ ១៨៤៧ ទើបទ្រង់បានត្រូវអភិសេកឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាព្រះមហាក្សត្រនៅ[[ឧដុង្គ]]។ ក្នុងនាមជាព្រះរាជាដែលគិតដល់អាយុជីវិតជាតិ ព្រះអង្គមានព្រះទ័យសោកស្ដាយជាខ្លាំង នៅពេលទ្រង់ជ្រាបថាមានទឹកដីខ្មែរជាច្រើនបាត់បង់ទៅសៀម និងយួន។ ប៉ុន្តែដោយប្រទេសខ្មែរស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចទន់ខ្សោយ និងខ្ទេចខ្ទាំដោយសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង ទើបព្រះអង្គមិនអាចរកកម្លាំងដើម្បីដណ្ដើមទឹកដីទាំងនោះមកវិញ។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីរំដោះប្រទេសឲ្យរួចផុតពីការបែងចែករបស់យួន និងសៀម មានតែមធ្យោបាយមួយគឺពឹងមហាអំណាចអឺរ៉ុបណាមួយ ដើម្បីបង្ក្រាបសត្រូវទាំងពីរឲ្យចេញផុតពីទឹកដីខ្មែរ។ ស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះបាទអង្គឌួងមាន៖ ===[[កំណែទម្រង់រូបិយវត្ថុ]]=== នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គឌួង គេបានបោះពុម្ព[[ប្រាក់]]ថ្មី ឈ្មោះប្រាក់[[ប្រាសាទ]] ដែលមានបួនប្រភេទ។ ប្រាក់ប្រាសាទមានរូបម្ខាងហង្ស និងម្ខាងទៀតមានរូប[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។ ===ការសាងសង់ទំនប់ និងផ្លូវ=== នៅឆ្នាំ ១៨៥០ ព្រះអង្គឌួងបានបញ្ជាឲ្យពួកមន្ត្រីកែនប្រជាជន ដើម្បីលើក[[ទំនប់]]មួយសម្រាប់ការពាររាជធានីឧដុង្គពីខាងកើត។ ព្រះអង្គបានកសាងផ្លូវមួយទៀតតភ្ជាប់ពី[[ក្រុងឧដុង្គ]]ទៅ[[កំពង់លួង]]មានប្រវែង ៦៤០០ ម៉ែត។ នៅលើចិញ្ចើមផ្លូវមានកសាងសាលាសំណាក់ជាច្រើន សម្រាប់ឲ្យប្រជាជនដែលធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ឈប់សម្រាកនៅពេលហត់នឿយ។ ដើម្បីសម្រួលដល់ប្រជាជននៅម្ដុំ[[ពោធិ៍ចិនតុង]]ក្នុងការដឹកជញ្ជូនទំនិញមក[[កំពង់ផែក្រុងភ្នំពេញ]] ព្រះអង្គក៏បានបញ្ជាឲ្យគេកសាងផ្លូវមួយទៀត។ ប្រទេសខ្មែរក្នុងសម័យអង្គរមានផ្លូវខ្វាត់ខ្វែង ប៉ុន្តែដោយសារចម្បាំងទើបផ្លូវអស់ទាំងនោះត្រូវគេបោះបង់ចោល មិនបានថែរក្សា។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៤៧ ពួកយួនបានគាបសង្កត់មកលើសេដ្ឋកិច្ចតាមផ្លូវទន្លេមេគង្គ ដោយយកពន្ធដារលើទំនិញឆ្លងកាត់ ទើបព្រះអង្គបានសម្រេចព្រះទ័យសាងកំពង់ផែមួយនៅ[[ខេត្តកំពត]] ដើម្បីរំដោះសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសជាតិឲ្យផុតពីការហ៊ុមព័ទ្ធរបស់សត្រូវ។ ជាមួយគ្នានេះដែរ ព្រះអង្គក៏បានកសាងផ្លូវមួយខ្សែភ្ជាប់ពីឧដុង្គទៅ[[កំពង់ផែកំពត]] ដើម្បីសម្រួលទំនាក់ទំនងជាមួយកំពង់ផែ និងសម្រាប់ប្រជារាស្ត្រខ្មែរធ្វើដំណើរទៅមក។ ===ផ្នែកព្រះពុទ្ធសាសនា=== ព្រះបាទ[[អង្គឌួង]] ជាព្រះរាជាមួយអង្គដែលមានព្រះទ័យជ្រះថ្លាចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនា។ នៅឆ្នាំ ១៨៥៣ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​បាន​ចាត់​រាជប្រតិភូ​មួយ​ក្រុម ដែលដឹកនាំដោយ[[ឧកញ៉ាយមរាជម៉ុក]] និង [[ឧកញ៉ាចក្រីមាស]] ដើម្បីនិមន្តព្រះសង្ឃខ្មែរមួយអង្គព្រះនាម [[ព្រះមហាប៉ាន]] មក​ពង្រឹង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ដែលត្រូវធ្លាក់ចុះដោយសារ[[សង្គ្រាម]]។ [[ប្រតិភូ]]នេះបានត្រូវ[[ព្រះចៅ]]សៀម[[ឆោមក្លាវ]] ([[រាមាទី៤]]) ទទួល​រាក់ទាក់​ព្រោះ​យល់​ថា​ជា​[[ឱកាស​]]មួយសម្រាប់ផ្សព្វផ្សាយ[[វប្បធម៌]]សៀម។ ដូចនេះព្រះពុទ្ធសាសនា[[ធម្មយុត្តិកនិកាយ]]​ តាមបែប[[សៀម]] បាន​ត្រូវ​នាំ​ចូល​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចាប់តាំងពីពេលនោះមក។ ចំណែកឯ[[ពុទ្ធសាសនា]]​និកាយ[[​ថេរវាទ]]​ផ្នែក​[[មហានិកាយ]] គឺជា[[និកាយ]]​មួយ​ចម្បង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ។ <br \> ព្រះបាទអង្គឌួង គឺ​ជា [[អ្នកនិពន្ធ]]​ខ្មែរល្បីល្បាញ​មួយ​រូប។ ព្រះអង្គពូកែខាង[[កំណាព្យ]]កាព្យឃ្លោង។ ព្រះអង្គ​បាននិពន្ធ​រឿង​ជា​ច្រើន​ដូច​ជា [[រឿងចំប៉ាថោង]] នៅ​ឆ្នាំ ​១៨១០, [[រឿងកាកី​]] នៅ​ឆ្នាំ ១៨១៥ និង [[ច្បាប់ស្រី]] ​នៅ​ឆ្នាំ ១៨៣៧ ជាដើម។ ព្រះបាទអង្គឌួង​ទ្រង់[[​សុគត​]]នៅ​ក្នុង​[[រាជវាំង​ឧដុង្គ]]ដោយជំងឺ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៥៩។ M b==''<small>ឯកសារពិគ្រោះ</small>''== *សៀវភៅសិក្សាសង្គមថ្នាក់ទី១១ ក្រសួងអប់រំឆ្នាំ២០1០ ==មើលផងដែរ== *[[កម្ពុជាសម័យចតុមុខ]] *[[កម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង]] ==តំណភ្ជាប់កម្ពុជាប្រទេស^{រីកចម្រេីនខាងវិស័យនានាៗក្នុងសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយមដែរដឹកនាំដោយព្រះបាទនរោតម្ដសីហនុ។}== {{កម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:​សម័យបារាំង]] 0t8hy0ua2a537cwquj7mca2xtjvushl 10 25398 336177 272190 2026-05-29T13:10:23Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336177 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | child = {{#ifeq:{{{embed|}}}|yes|yes}} | bodyclass = vcard | above = {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | abovestyle = font-size:125%; text-align:center | aboveclass = fn org | labelstyle = font-weight:bold | subheader = {{#if: {{{native_name|}}}<!-- -->| ''Native name{{#if: {{{native_name2|}}} | s }}''{{#if: {{{native_language|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:Lang-{{{native_language}}}<!-- -->| {{Lang-{{{native_language}}}|{{{native_name}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:Lang-{{lang2iso|{{{native_language}}}}}<!-- -->| {{Lang-{{lang2iso|{{{native_language}}}}}|{{{native_name}}}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_name2|}}} | <br /> }}{{{native_language|}}}: ''{{{native_name}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if: {{{native_name2|}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_language2|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:Lang-{{{native_language2}}}<!-- -->| {{Lang-{{{native_language2}}}|{{{native_name2}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:Lang-{{lang2iso|{{{native_language2}}}}}<!-- -->| {{Lang-{{lang2iso|{{{native_language2}}}}}|{{{native_name2}}}}}<!-- -->| {{{native_language2|}}}: ''{{{native_name2}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name2|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if: {{{native_name3|}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_language3|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:Lang-{{{native_language3}}}<!-- -->| {{Lang-{{{native_language3}}}|{{{native_name3}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:Lang-{{lang2iso|{{{native_language3}}}}}<!-- -->| {{Lang-{{lang2iso|{{{native_language3}}}}}|{{{native_name3}}}}}<!-- -->| {{{native_language3|}}}: ''{{{native_name3}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name3|}}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | subheader2 = {{{other_name|{{{alternate_name|}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{image_map_size|}}}|alt={{{image_map_alt|}}}}} | caption2 = {{{image_map_caption|}}} <!-- Row for map if no image is specified --> | image3 = {{#if:{{{image|}}}||{{#if:{{{locmapin|}}}|{{#if:{{{coordinates|}}}{{#property:P625}}|{{Location map|{{{locmapin|}}} | border = infobox | caption = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}|Location of {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} in {{#invoke:Location map|data|{{{locmapin|}}}|name}}}} | float = center | alt = {{{map_alt|}}} | relief = {{{map_relief|}}} | width = {{{map_width|235}}} | coordinates = {{{coordinates|}}} | mark = {{{map_dot_mark|Red pog.svg}}} | marksize = 7 | label = {{{pushpin_label|{{{map dot label|{{{map_dot_label|}}}}}}}}} }}}}}}}} | label1 = ប្រភេទ | data1 = {{{type|}}} | label2 = និរុត្តិសាស្ត្រ | data2 = {{{etymology|}}} | label3 = ទីតាំង | data3 = {{{location|}}} | label4 = ទីក្រុងនៅជិតបំផុត | data4 = {{{nearest_city|}}} <!-- Coordinates --> | label5 = កូអរដោនេ | data5 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark}}{{{coord_ref|}}}}} | label6 = [[ការអង្កេតអាវុធជាតិ ក្រឡាចត្រង្គជាតិ]] | data6 = {{#if:{{{gbgridref|}}}|{{gbm4ibx|{{{gbgridref}}}}}{{{gbgridref_note|}}}}} | label7 = តំបន់ | data7 = {{{area|}}} | label8 = ការកាត់បន្ថយ | data8 = {{{elevation|}}} | label9 = កម្ពស់ | data9 = {{{height|}}} | label10 = ប្រវែង | data10 = {{{length|}}} | label11 = {{{beginning_label|}}} | data11 = {{#if: {{{beginning_label|}}} | {{{beginning_date|}}} }} | label12 = បង្កើត | data12 = {{{formed|}}} | label13 = បង្កើតឡើង | data13 = {{{founded|}}} | label14 = ស្ថាបនិក | data14 = {{{founder|}}} | label15 = កសាង | data15 = {{{built|}}} | label16 = កសាងដោយ | data16 = {{{builder|}}} | label17 = កសាងឡើងសម្រាប់ | data17 = {{{built_for|}}} | label18 = ការប្រើប្រាស់ដើម | data18 = {{{original_use|}}} | label19 = យកម្ទេចចោល | data19 = {{{demolished|}}} | label20 = កសាងឡើងវិញ | data20 = {{{rebuilt|}}} | label21 = ស្ដារឡើងវិញ | data21 = {{{restored|}}} | label22 = ស្តារឡើងវិញដោយ | data22 = {{{restored_by|}}} | label23 = ការប្រើប្រាស់បច្ចុប្បន្ន | data23 = {{{current_use|}}} | label24 = {{{end_label|}}} | data24 = {{#if: {{{end_label|}}} | {{{end_date|}}} }} | label25 = ស្ថាបត្យករ | data25 = {{if empty|{{{architects|}}}|{{{architect|}}}}} | label26 = ជាងចម្លាក់ | data26 = {{{sculptor|}}} | label27 = រចនាបថស្ថាបត្យកម្ម | data27 = {{{architecture|}}} | label28 = អ្នកទស្សនា | data28 = {{#if:{{{visitation_num|}}} |{{{visitation_num|}}}{{#if:{{{visitation_year|}}}|&nbsp;(in {{{visitation_year}}})}}{{{visitation_ref|}}} |{{{visitors_num|}}}{{#if:{{{visitors_year|}}}|&nbsp;(in {{{visitors_year}}})}}{{{visitors_ref|}}} }} | label29 = ស្ថាប័នគ្រប់គ្រង | data29 = {{{governing_body|}}} | label30 = ម្ចាស់ | data30 = {{{owner|{{{ownership|}}}}}} | label31 = ឆ្នាំនៃព្រឹត្តិការណ៍ | data31 = {{{year of event|}}} | label32 = ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ | data32 = {{{events|}}} | label33 = គេហទំព័រ | data33 = {{{website|}}} <!-- Leave space for possible future expansion --> <!-- designation sections --> | data34 = {{Infobox designation list|embed=yes<!-- One--> | designation1 = {{{designation1|}}} | designation1_offname = {{{designation1_offname|}}} | designation1_type = {{{designation1_type|}}} | designation1_criteria = {{{designation1_criteria|}}} | designation1_date = {{{designation1_date|}}} | delisted1_date = {{{delisted1_date|}}} | designation1_partof = {{{designation1_partof|}}} | designation1_number = {{{designation1_number|}}} | designation1_free1name = {{{designation1_free1name|}}} | designation1_free1value = {{{designation1_free1value|}}} | designation1_free2name = {{{designation1_free2name|}}} | designation1_free2value = {{{designation1_free2value|}}} | designation1_free3name = {{{designation1_free3name|}}} | designation1_free3value = {{{designation1_free3value|}}}<!-- Two--> | designation2 = {{{designation2|}}} | designation2_offname = {{{designation2_offname|}}} | designation2_type = {{{designation2_type|}}} | designation2_criteria = {{{designation2_criteria|}}} | designation2_date = {{{designation2_date|}}} | delisted2_date = {{{delisted2_date|}}} | designation2_partof = {{{designation2_partof|}}} | designation2_number = {{{designation2_number|}}} | designation2_free1name = {{{designation2_free1name|}}} | designation2_free1value = {{{designation2_free1value|}}} | designation2_free2name = {{{designation2_free2name|}}} | designation2_free2value = {{{designation2_free2value|}}} | designation2_free3name = {{{designation2_free3name|}}} | designation2_free3value = {{{designation2_free3value|}}}<!-- Three--> | designation3 = {{{designation3|}}} | designation3_offname = {{{designation3_offname|}}} | designation3_type = {{{designation3_type|}}} | designation3_criteria = {{{designation3_criteria|}}} | designation3_date = {{{designation3_date|}}} | delisted3_date = {{{delisted3_date|}}} | designation3_partof = {{{designation3_partof|}}} | designation3_number = {{{designation3_number|}}} | designation3_free1name = {{{designation3_free1name|}}} | designation3_free1value = {{{designation3_free1value|}}} | designation3_free2name = {{{designation3_free2name|}}} | designation3_free2value = {{{designation3_free2value|}}} | designation3_free3name = {{{designation3_free3name|}}} | designation3_free3value = {{{designation3_free3value|}}}<!-- Four--> | designation4 = {{{designation4|}}} | designation4_offname = {{{designation4_offname|}}} | designation4_type = {{{designation4_type|}}} | designation4_criteria = {{{designation4_criteria|}}} | designation4_date = {{{designation4_date|}}} | delisted4_date = {{{delisted4_date|}}} | designation4_partof = {{{designation4_partof|}}} | designation4_number = {{{designation4_number|}}} | designation4_free1name = {{{designation4_free1name|}}} | designation4_free1value = {{{designation4_free1value|}}} | designation4_free2name = {{{designation4_free2name|}}} | designation4_free2value = {{{designation4_free2value|}}} | designation4_free3name = {{{designation4_free3name|}}} | designation4_free3value = {{{designation4_free3value|}}}<!-- Five--> | designation5 = {{{designation5|}}} | designation5_offname = {{{designation5_offname|}}} | designation5_type = {{{designation5_type|}}} | designation5_criteria = {{{designation5_criteria|}}} | designation5_date = {{{designation5_date|}}} | delisted5_date = {{{delisted5_date|}}} | designation5_partof = {{{designation5_partof|}}} | designation5_number = {{{designation5_number|}}} | designation5_free1name = {{{designation5_free1name|}}} | designation5_free1value = {{{designation5_free1value|}}} | designation5_free2name = {{{designation5_free2name|}}} | designation5_free2value = {{{designation5_free2value|}}} | designation5_free3name = {{{designation5_free3name|}}} | designation5_free3value = {{{designation5_free3value|}}} }} <!-- Row for map if image is specified above --> | data41 = {{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{both|{{{locmapin|}}}|{{{coordinates|}}}{{#property:P625}}}}|{{Location map|{{{locmapin|}}} | border = infobox | caption = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}|Location of {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} in {{#invoke:Location map|data|{{{locmapin|}}}|name}}}} | float = center | relief = {{{map_relief|}}} | width = {{{map_width|235}}} | coordinates = {{{coordinates|}}} | mark = {{{map_dot_mark|Red pog.svg}}} | marksize = 7 | label = {{{pushpin_label|{{{map dot label|{{{map_dot_label|}}}}}}}}} }}}}}} | data42 = {{{embedded|}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox historic site with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox historic site]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| alt | architect | architects | architecture | area | beginning_date | beginning_label | builder | built | built_for | caption | coord_ref | coordinates | current_use | delisted1_date | delisted2_date | delisted3_date | delisted4_date | delisted5_date | demolished | designation1 | designation1_criteria | designation1_date | designation1_free1name | designation1_free1value | designation1_free2name | designation1_free2value | designation1_free3name | designation1_free3value | designation1_number | designation1_offname | designation1_partof | designation1_type | designation2 | designation2_criteria | designation2_date | designation2_free1name | designation2_free1value | designation2_free2name | designation2_free2value | designation2_free3name | designation2_free3value | designation2_number | designation2_offname | designation2_partof | designation2_type | designation3 | designation3_criteria | designation3_date | designation3_free1name | designation3_free1value | designation3_free2name | designation3_free2value | designation3_free3name | designation3_free3value | designation3_number | designation3_offname | designation3_partof | designation3_type | designation4 | designation4_criteria | designation4_date | designation4_free1name | designation4_free1value | designation4_free2name | designation4_free2value | designation4_free3name | designation4_free3value | designation4_number | designation4_offname | designation4_partof | designation4_type | designation5 | designation5_criteria | designation5_date | designation5_free1name | designation5_free1value | designation5_free2name | designation5_free2value | designation5_free3name | designation5_free3value | designation5_number | designation5_offname | designation5_partof | designation5_type | elevation | embed | embedded | etymology | end_date | end_label | events | formed | founded | founder | gbgridref | gbgridref_note | governing_body | height | image | image_map | image_map_alt | image_map_caption | image_map_size | image_size | length | location | locmapin | map_alt | map dot label | map_caption | map_dot_label | map_dot_mark | map_relief | map_width | name | native_language | native_language2 | native_language3 | native_name | native_name2 | native_name3 | nearest_city | original_use | other_name | owner | pushpin_label | rebuilt | restored | restored_by | sculptor | type | visitation_num | visitation_ref | visitation_year | visitors_num | visitors_ref | visitors_year | website | year of event }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> frb6fijgdvq321xax6ycn6folwavnqn 0 25451 336214 335371 2026-05-30T02:19:08Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 336214 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Center for Khmer Studies ហៅ​កាត់ CKS) គឺជា[[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវឯករាជ្យមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]]ដែលធ្វើការលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវ ការបង្រៀន និង សេវាសាធារណៈនៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម សិល្បៈ និង មនុស្សសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[ទន្លេមេគង្គ|តំបន់មេគង្គ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.caorc.org/centers/cks.htm |title=CAORC :: Center for Khmer Studies |access-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm |archive-date=2009-11-01 |url-status=dead |archivedate=2009-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm }}</ref>លើសពីនេះទៀត CKS ក៏មានគោលបំណងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ជាមួយនឹងសហការីអន្តរជាតិរបស់ពួកគេដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។<ref name=Todd>{{cite web|last1=Todd|author-link=William E. Todd|first1=William E.|title=Center for Khmer Studies – Supporting Research in Cambodia|url=http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|accessdate=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|archive-date=15 April 2015|url-status=dead|archivedate=15 មេសា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/}}</ref> {{Infobox organization | name = មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា | formation = ១៩៩៩ | full_name = The Center for Khmer Studies, Inc. | native name = Center for Khmer Studies (CKS) | native_name_lang = ENG | logo = Center for Khmer Studies.gif | type = [[ការអប់រំ]] | headquarters = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{CAM}} | website = https://khmerstudies.org/ | location = [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | area_served = ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់មេគង្គ }} [[File:Center_for_Khmer_Studies_entrance.jpg|thumb|ច្រកចូលមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា]] គោលបំណងរបស់ CKS ៖ * ផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅនឹងបណ្ដាសហការីអន្តរជាតិដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] * ពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធវប្បធម៌និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ព្រមទាំងបញ្ចូលអ្នកប្រាជ្ញ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅក្នុងសហគមន៍តំបន់និងសហគមន៍អន្តរជាតិ * លើកកម្ពស់សង្គមស៊ីវិលនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យមានភាពរឹងមាំ។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា គឺជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនិងបានដំណើរការនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាមានភាពលេចធ្លោនៅក្នុងចំណោមសិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] និងបរទេសសម្រាប់ការចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងការគាំទ្រឧត្តមសិក្សានៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានសម្រេចកិច្ចការទាំងអស់នេះបានតាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយថវិការបស់ខ្លួនសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលបញ្ញវ័ន្ដវ័យក្មេង ភាសានិងវប្បធម៌ និង កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្តាលសមត្ថភាពសិក្សាស្រាវជ្រាវ បណ្ដាល័យស្រាវជ្រាវ និង កម្មវិធីបកប្រែសៀវភៅសំខាន់ៗជា[[ភាសាខ្មែរ]]ដូចជាសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ]]របស់លោក [[ដេវិឌ ឆាណ្ឌល័រ|David P. Chandler]] ឬធ្វើការបោះពុម្ភផ្សាយទិនានុប្បវត្ដិស្រាវជ្រាវឯករាជ្យជា ០៣ ភាសារួមទាំង[[ភាសាខ្មែរ]]ផងដែរ។នៅក្នុងចំណោមស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្រោយ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ដ៏ចំណាស់ជាងគេមួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវប្បធម៌ជាច្រើននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ទ្វីបអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] [[អូស្ត្រាលី|អូស្រ្តាលី]] និង [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។កម្មវិធីស្រាវជ្រាវរបស់មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានអភិវឌ្ឍអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំនិងបានដំណើរការដោយជោគជ័យរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។កម្មវិធីទាំងអស់នោះត្រូវបានអនុវត្តជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមហាវិទ្យាល័យជាច្រើនតាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ សិក្ខាសាលា និង បណ្ណាល័យ។ចាប់តាំងពីការបើកដំណើរការក្រោមមូលនិធិពីម្ចាស់ជំនួយនិងដៃគូខាងក្រៅមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានគ្រប់គ្រងធនធានរបស់ខ្លួនទាំងអស់ប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ តម្លាភាព និង ការយកចិត្តទុកដាក់។<ref>{{Cite web |title=មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា |url=https://policypulse.org/kh/%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%80%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9F%83%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BC%E1%9E%9B/%E1%9E%98%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%88%E1%9E%98%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C%E1%9E%9B%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B6/ |access-date=2026-04-01 |website=Policy Pulse |language=km-KH}}</ref> ==កម្មវិធី== [[File:Children_Library_Program.jpg|thumb|រូបថតដែលតំណាងឲ្យទីកន្លែងដែលកុមារចំណាយពេលរៀនភាសាអង់គ្លេសឬអានសៀវភៅកុមារដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា។]] តាមរយៈកម្មវិធីជាច្រើនរបស់ខ្លួន CKS បានខិតខំពង្រីកចំណេះដឹងនិងការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និង សង្គម[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ព្រមទាំងលើកកម្ពស់កិច្ចសហការរវាងនិស្សិត អ្នកប្រាជ្ញ អ្នកស្រាវជ្រាវ និង ស្ថាប័ន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក។លើសពីនេះ CKS ក៏គាំទ្រដល់ការអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងអភិវឌ្ឍការអប់រំសហគមន៍តាមរយៈកម្មវិធីយុវជននិងកុមារ។កម្មវិធី CKS រួមមាន ៖ * អាហារូបករណ៍ថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត * កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Junior Resident Fellowship រដូវក្តៅសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ[[បារាំង]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក|អាមេរិក]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីសិក្សា[[ភាសាខ្មែរ]]រយៈពេល ០៨ សប្តាហ៍ * កម្មវិធីវិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពសាស្ត្រាចារ្យពីបរទេស * សិក្ខាសាលាបណ្តុះបណ្តាលបណ្ណាល័យឌីជីថល * កម្មវិធីបណ្ណាល័យកុមារ * កម្មវិធីបោះពុម្ពផ្សាយនិងបកប្រែ * សិក្ខាសាលាតាមអនឡាញនិងស៊េរីវាគ្មិន * ពិព័រណ៍សៀវភៅប្រចាំឆ្នាំ * សន្និសីទនិងសិក្ខាសាលាជាច្រើនផ្សេងៗទៀត។ ==បណ្ណាល័យ== ដោយសារតែកង្វះខាតលទ្ធភាពទទួលបានសៀវភៅនិងធនធានអប់រំតាមរយៈបណ្ណាល័យនៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] CKS បានចាប់ផ្តើមសាងសង់សមុច្ច័យបណ្ណាល័យមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ដែលផ្តោតទៅលើ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]និង[[វប្បធម៌កម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានសៀវភៅជាង ២០០០០ ក្បាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{cite web |url=http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |title=Archived copy |accessdate=2010-05-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100331174946/http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |archivedate=2010-03-31 }}</ref>អគារបណ្ណាល័យត្រូវបានដាក់បន្ថែមនិងសម្ភោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ ក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |title=Centre for Khmer Studies, Cambodia |access-date=2010-05-11 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |url-status=dead |archivedate=2010-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ }}</ref> == ភាពជាដៃគូ == CKS គឺជាសមាជិកនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដំបូងគេបង្អស់នៃ [[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|Council of American Overseas Research Centers]]។<ref>{{cite web |url = http://caorc.org/centers/index.html |title = American Overseas Research Centers |publisher = Council of American Overseas Research Centers |accessdate = 2012-03-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html |archive-date = 2012-03-14 |url-status = dead |archivedate = 2012-03-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html }}</ref>សម្ព័ន្ធរបស់ CKS គឺជាបណ្ដាញសមាជិកភាពមួយដែលរួមមានស្ថាប័ននិងបុគ្គលដែលមានការប្តេជ្ញាចិត្តជាច្រើនដូចជាសាកលវិទ្យាល័យ បណ្ណាល័យ សមាគមសិក្សា និង សារមន្ទីរ។ដៃគូអន្តរជាតិនិងស្ថាប័នសហការជាច្រើនរបស់ CKS រួមមាន [[:en:Cornell_University|Cornell University]], [[:en:Sciences_Po|Paris Institute of Political Studies]], [https://www.nysean.org/ New York Southeast Asia Network], [[:en:University_of_Michigan|University of Michigan]], [[:en:Sogang_University|Sogang University]], [[:en:University_of_Hawaiʻi_at_Mānoa|University of Hawaiʻi at Mānoa]], [[:en:University_of_Oregon|University of Oregon]], [[:en:University_of_California,_Los_Angeles|UCLA]], [[:en:Northern_Illinois_University|Northern Illinois University]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ]], [[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ដ្រកម្ពុជា]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ]], [[សារមន្ទីរទួលស្លែង|សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]], [https://bophana.org/events/site-2/?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=57 មជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា], [[:en:California_State_University,_Long_Beach|California State University Long Beach]], [[:en:Portland_Community_College|Portland Community College]], [[:en:University_of_Massachusetts_Lowell|University of Massachusetts Lowell]] និង [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]]។<ref>{{cite web|url=http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |title=Center for Southeast Asia Studies |accessdate=2010-05-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610080051/http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |archivedate=2010-06-10 }}</ref>CKS ទទួលបានថវិកាគាំទ្រតាមរយៈជំនួយឥតសំណងពីរាជរដ្ឋាភិបាលនិងមូលនិធិនានារួមមាន '''Council of American Overseas Research Centers''', '''The US Department of Education''', '''The Australian Department of Foreign Affairs and Trade''', '''The US State Department''', '''The Asia Foundation''', '''The Louisa Stude Sarofim Foundation''', '''The D. M. Foundation''', '''The Scaler Foundation, Inc.''' និងមូលនិធិបុគ្គលនិងក្រុមឯកជនជាច្រើនដែលមានចិត្តសប្បុរស។ ==ទីតាំង== CKS មានទីស្នាក់ការចម្បងស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយមានការិយាល័យមួយនៅ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]និងមានការិយាល័យផ្នែករដ្ឋបាលនិងជំនួយនៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ ==ឯកសារ​យោង== l8y5av9rmt0096vu9f7lzd1dqf0x6ed 336215 336214 2026-05-30T02:20:54Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336215 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Center for Khmer Studies ហៅ​កាត់ CKS) គឺជា[[ក្រុមប្រឹក្សាមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវក្រៅសហរដ្ឋអាមេរិក|មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវឯករាជ្យមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]]ដែលធ្វើការលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវ ការបង្រៀន និង សេវាសាធារណៈនៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម សិល្បៈ និង មនុស្សសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[ទន្លេមេគង្គ|តំបន់មេគង្គ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.caorc.org/centers/cks.htm |title=CAORC :: Center for Khmer Studies |access-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm |archive-date=2009-11-01 |url-status=dead |archivedate=2009-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm }}</ref>លើសពីនេះទៀត CKS ក៏មានគោលបំណងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាមួយនឹងសហការីអន្តរជាតិរបស់ពួកគេដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។<ref name=Todd>{{cite web|last1=Todd|author-link=William E. Todd|first1=William E.|title=Center for Khmer Studies – Supporting Research in Cambodia|url=http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|accessdate=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|archive-date=15 April 2015|url-status=dead|archivedate=15 មេសា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/}}</ref> {{Infobox organization | name = មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា | formation = ១៩៩៩ | full_name = The Center for Khmer Studies, Inc. | native name = Center for Khmer Studies (CKS) | native_name_lang = ENG | logo = Center for Khmer Studies.gif | type = [[ការអប់រំ]] | headquarters = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{CAM}} | website = https://khmerstudies.org/ | location = [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | area_served = ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់មេគង្គ }} [[File:Center_for_Khmer_Studies_entrance.jpg|thumb|ច្រកចូលមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា]] គោលបំណងរបស់ CKS ៖ * ផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅនឹងបណ្ដាសហការីអន្តរជាតិដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] * ពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធវប្បធម៌និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ព្រមទាំងបញ្ចូលអ្នកប្រាជ្ញ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅក្នុងសហគមន៍តំបន់និងសហគមន៍អន្តរជាតិ * លើកកម្ពស់សង្គមស៊ីវិលនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យមានភាពរឹងមាំ។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា គឺជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនិងបានដំណើរការនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាមានភាពលេចធ្លោនៅក្នុងចំណោមសិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] និងបរទេសសម្រាប់ការចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងការគាំទ្រឧត្តមសិក្សានៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានសម្រេចកិច្ចការទាំងអស់នេះបានតាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយថវិការបស់ខ្លួនសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលបញ្ញវ័ន្ដវ័យក្មេង ភាសានិងវប្បធម៌ និង កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្តាលសមត្ថភាពសិក្សាស្រាវជ្រាវ បណ្ដាល័យស្រាវជ្រាវ និង កម្មវិធីបកប្រែសៀវភៅសំខាន់ៗជា[[ភាសាខ្មែរ]]ដូចជាសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ]]របស់លោក [[ដេវិឌ ឆាណ្ឌល័រ|David P. Chandler]] ឬធ្វើការបោះពុម្ភផ្សាយទិនានុប្បវត្ដិស្រាវជ្រាវឯករាជ្យជា ០៣ ភាសារួមទាំង[[ភាសាខ្មែរ]]ផងដែរ។នៅក្នុងចំណោមស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្រោយ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ដ៏ចំណាស់ជាងគេមួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវប្បធម៌ជាច្រើននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ទ្វីបអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] [[អូស្ត្រាលី|អូស្រ្តាលី]] និង [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។កម្មវិធីស្រាវជ្រាវរបស់មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានអភិវឌ្ឍអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំនិងបានដំណើរការដោយជោគជ័យរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។កម្មវិធីទាំងអស់នោះត្រូវបានអនុវត្តជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមហាវិទ្យាល័យជាច្រើនតាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ សិក្ខាសាលា និង បណ្ណាល័យ។ចាប់តាំងពីការបើកដំណើរការក្រោមមូលនិធិពីម្ចាស់ជំនួយនិងដៃគូខាងក្រៅមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានគ្រប់គ្រងធនធានរបស់ខ្លួនទាំងអស់ប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ តម្លាភាព និង ការយកចិត្តទុកដាក់។<ref>{{Cite web |title=មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា |url=https://policypulse.org/kh/%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%80%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9F%83%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BC%E1%9E%9B/%E1%9E%98%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%88%E1%9E%98%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C%E1%9E%9B%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B6/ |access-date=2026-04-01 |website=Policy Pulse |language=km-KH}}</ref> ==កម្មវិធី== [[File:Children_Library_Program.jpg|thumb|រូបថតដែលតំណាងឲ្យទីកន្លែងដែលកុមារចំណាយពេលរៀនភាសាអង់គ្លេសឬអានសៀវភៅកុមារដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា។]] តាមរយៈកម្មវិធីជាច្រើនរបស់ខ្លួន CKS បានខិតខំពង្រីកចំណេះដឹងនិងការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និង សង្គម[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ព្រមទាំងលើកកម្ពស់កិច្ចសហការរវាងនិស្សិត អ្នកប្រាជ្ញ អ្នកស្រាវជ្រាវ និង ស្ថាប័ន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក។លើសពីនេះ CKS ក៏គាំទ្រដល់ការអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងអភិវឌ្ឍការអប់រំសហគមន៍តាមរយៈកម្មវិធីយុវជននិងកុមារ។កម្មវិធី CKS រួមមាន ៖ * អាហារូបករណ៍ថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត * កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Junior Resident Fellowship រដូវក្តៅសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ[[បារាំង]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក|អាមេរិក]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីសិក្សា[[ភាសាខ្មែរ]]រយៈពេល ០៨ សប្តាហ៍ * កម្មវិធីវិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពសាស្ត្រាចារ្យពីបរទេស * សិក្ខាសាលាបណ្តុះបណ្តាលបណ្ណាល័យឌីជីថល * កម្មវិធីបណ្ណាល័យកុមារ * កម្មវិធីបោះពុម្ពផ្សាយនិងបកប្រែ * សិក្ខាសាលាតាមអនឡាញនិងស៊េរីវាគ្មិន * ពិព័រណ៍សៀវភៅប្រចាំឆ្នាំ * សន្និសីទនិងសិក្ខាសាលាជាច្រើនផ្សេងៗទៀត។ ==បណ្ណាល័យ== ដោយសារតែកង្វះខាតលទ្ធភាពទទួលបានសៀវភៅនិងធនធានអប់រំតាមរយៈបណ្ណាល័យនៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] CKS បានចាប់ផ្តើមសាងសង់សមុច្ច័យបណ្ណាល័យមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ដែលផ្តោតទៅលើ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]និង[[វប្បធម៌កម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានសៀវភៅជាង ២០០០០ ក្បាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{cite web |url=http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |title=Archived copy |accessdate=2010-05-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100331174946/http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |archivedate=2010-03-31 }}</ref>អគារបណ្ណាល័យត្រូវបានដាក់បន្ថែមនិងសម្ភោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ ក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |title=Centre for Khmer Studies, Cambodia |access-date=2010-05-11 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |url-status=dead |archivedate=2010-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ }}</ref> == ភាពជាដៃគូ == CKS គឺជាសមាជិកនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដំបូងគេបង្អស់នៃ [[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|Council of American Overseas Research Centers]]។<ref>{{cite web |url = http://caorc.org/centers/index.html |title = American Overseas Research Centers |publisher = Council of American Overseas Research Centers |accessdate = 2012-03-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html |archive-date = 2012-03-14 |url-status = dead |archivedate = 2012-03-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html }}</ref>សម្ព័ន្ធរបស់ CKS គឺជាបណ្ដាញសមាជិកភាពមួយដែលរួមមានស្ថាប័ននិងបុគ្គលដែលមានការប្តេជ្ញាចិត្តជាច្រើនដូចជាសាកលវិទ្យាល័យ បណ្ណាល័យ សមាគមសិក្សា និង សារមន្ទីរ។ដៃគូអន្តរជាតិនិងស្ថាប័នសហការជាច្រើនរបស់ CKS រួមមាន [[:en:Cornell_University|Cornell University]], [[:en:Sciences_Po|Paris Institute of Political Studies]], [https://www.nysean.org/ New York Southeast Asia Network], [[:en:University_of_Michigan|University of Michigan]], [[:en:Sogang_University|Sogang University]], [[:en:University_of_Hawaiʻi_at_Mānoa|University of Hawaiʻi at Mānoa]], [[:en:University_of_Oregon|University of Oregon]], [[:en:University_of_California,_Los_Angeles|UCLA]], [[:en:Northern_Illinois_University|Northern Illinois University]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ]], [[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ដ្រកម្ពុជា]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ]], [[សារមន្ទីរទួលស្លែង|សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]], [https://bophana.org/events/site-2/?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=57 មជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា], [[:en:California_State_University,_Long_Beach|California State University Long Beach]], [[:en:Portland_Community_College|Portland Community College]], [[:en:University_of_Massachusetts_Lowell|University of Massachusetts Lowell]] និង [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]]។<ref>{{cite web|url=http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |title=Center for Southeast Asia Studies |accessdate=2010-05-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610080051/http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |archivedate=2010-06-10 }}</ref>CKS ទទួលបានថវិកាគាំទ្រតាមរយៈជំនួយឥតសំណងពីរាជរដ្ឋាភិបាលនិងមូលនិធិនានារួមមាន '''Council of American Overseas Research Centers''', '''The US Department of Education''', '''The Australian Department of Foreign Affairs and Trade''', '''The US State Department''', '''The Asia Foundation''', '''The Louisa Stude Sarofim Foundation''', '''The D. M. Foundation''', '''The Scaler Foundation, Inc.''' និងមូលនិធិបុគ្គលនិងក្រុមឯកជនជាច្រើនដែលមានចិត្តសប្បុរស។ ==ទីតាំង== CKS មានទីស្នាក់ការចម្បងស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយមានការិយាល័យមួយនៅ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]និងមានការិយាល័យផ្នែករដ្ឋបាលនិងជំនួយនៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ ==ឯកសារ​យោង== ly4lk1zexkm2fk0jpdl7ms7izgb47c4 336216 336215 2026-05-30T02:21:46Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336216 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Center for Khmer Studies ហៅ​កាត់ CKS) គឺជា[[ក្រុមប្រឹក្សាមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវក្រៅសហរដ្ឋអាមេរិក|មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវឯករាជ្យមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]]ដែលធ្វើការលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវ ការបង្រៀន និង សេវាសាធារណៈនៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម សិល្បៈ និង មនុស្សសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[ទន្លេមេគង្គ|តំបន់មេគង្គ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.caorc.org/centers/cks.htm |title=CAORC :: Center for Khmer Studies |access-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm |archive-date=2009-11-01 |url-status=dead |archivedate=2009-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm }}</ref>លើសពីនេះទៀត CKS ក៏មានគោលបំណងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាមួយនឹងសហការីអន្តរជាតិរបស់ពួកគេដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។<ref name=Todd>{{cite web|last1=Todd|author-link=William E. Todd|first1=William E.|title=Center for Khmer Studies – Supporting Research in Cambodia|url=http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|accessdate=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|archive-date=15 April 2015|url-status=dead|archivedate=15 មេសា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/}}</ref> {{Infobox organization | name = មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា | formation = ១៩៩៩ | full_name = The Center for Khmer Studies, Inc. | native name = Center for Khmer Studies (CKS) | native_name_lang = ENG | logo = Center for Khmer Studies.gif | type = [[ការអប់រំ]] | headquarters = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{flag|កម្ពុជា}} | website = https://khmerstudies.org/ | location = [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | area_served = ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់មេគង្គ }} [[File:Center_for_Khmer_Studies_entrance.jpg|thumb|ច្រកចូលមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា]] គោលបំណងរបស់ CKS ៖ * ផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅនឹងបណ្ដាសហការីអន្តរជាតិដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] * ពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធវប្បធម៌និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ព្រមទាំងបញ្ចូលអ្នកប្រាជ្ញ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅក្នុងសហគមន៍តំបន់និងសហគមន៍អន្តរជាតិ * លើកកម្ពស់សង្គមស៊ីវិលនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យមានភាពរឹងមាំ។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា គឺជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនិងបានដំណើរការនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាមានភាពលេចធ្លោនៅក្នុងចំណោមសិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] និងបរទេសសម្រាប់ការចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងការគាំទ្រឧត្តមសិក្សានៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានសម្រេចកិច្ចការទាំងអស់នេះបានតាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយថវិការបស់ខ្លួនសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលបញ្ញវ័ន្ដវ័យក្មេង ភាសានិងវប្បធម៌ និង កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្តាលសមត្ថភាពសិក្សាស្រាវជ្រាវ បណ្ដាល័យស្រាវជ្រាវ និង កម្មវិធីបកប្រែសៀវភៅសំខាន់ៗជា[[ភាសាខ្មែរ]]ដូចជាសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ]]របស់លោក [[ដេវិឌ ឆាណ្ឌល័រ|David P. Chandler]] ឬធ្វើការបោះពុម្ភផ្សាយទិនានុប្បវត្ដិស្រាវជ្រាវឯករាជ្យជា ០៣ ភាសារួមទាំង[[ភាសាខ្មែរ]]ផងដែរ។នៅក្នុងចំណោមស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្រោយ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ដ៏ចំណាស់ជាងគេមួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវប្បធម៌ជាច្រើននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ទ្វីបអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] [[អូស្ត្រាលី|អូស្រ្តាលី]] និង [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។កម្មវិធីស្រាវជ្រាវរបស់មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានអភិវឌ្ឍអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំនិងបានដំណើរការដោយជោគជ័យរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។កម្មវិធីទាំងអស់នោះត្រូវបានអនុវត្តជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមហាវិទ្យាល័យជាច្រើនតាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ សិក្ខាសាលា និង បណ្ណាល័យ។ចាប់តាំងពីការបើកដំណើរការក្រោមមូលនិធិពីម្ចាស់ជំនួយនិងដៃគូខាងក្រៅមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានគ្រប់គ្រងធនធានរបស់ខ្លួនទាំងអស់ប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ តម្លាភាព និង ការយកចិត្តទុកដាក់។<ref>{{Cite web |title=មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា |url=https://policypulse.org/kh/%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%80%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9F%83%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BC%E1%9E%9B/%E1%9E%98%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%88%E1%9E%98%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C%E1%9E%9B%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B6/ |access-date=2026-04-01 |website=Policy Pulse |language=km-KH}}</ref> ==កម្មវិធី== [[File:Children_Library_Program.jpg|thumb|រូបថតដែលតំណាងឲ្យទីកន្លែងដែលកុមារចំណាយពេលរៀនភាសាអង់គ្លេសឬអានសៀវភៅកុមារដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា។]] តាមរយៈកម្មវិធីជាច្រើនរបស់ខ្លួន CKS បានខិតខំពង្រីកចំណេះដឹងនិងការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និង សង្គម[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ព្រមទាំងលើកកម្ពស់កិច្ចសហការរវាងនិស្សិត អ្នកប្រាជ្ញ អ្នកស្រាវជ្រាវ និង ស្ថាប័ន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក។លើសពីនេះ CKS ក៏គាំទ្រដល់ការអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងអភិវឌ្ឍការអប់រំសហគមន៍តាមរយៈកម្មវិធីយុវជននិងកុមារ។កម្មវិធី CKS រួមមាន ៖ * អាហារូបករណ៍ថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត * កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Junior Resident Fellowship រដូវក្តៅសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ[[បារាំង]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក|អាមេរិក]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីសិក្សា[[ភាសាខ្មែរ]]រយៈពេល ០៨ សប្តាហ៍ * កម្មវិធីវិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពសាស្ត្រាចារ្យពីបរទេស * សិក្ខាសាលាបណ្តុះបណ្តាលបណ្ណាល័យឌីជីថល * កម្មវិធីបណ្ណាល័យកុមារ * កម្មវិធីបោះពុម្ពផ្សាយនិងបកប្រែ * សិក្ខាសាលាតាមអនឡាញនិងស៊េរីវាគ្មិន * ពិព័រណ៍សៀវភៅប្រចាំឆ្នាំ * សន្និសីទនិងសិក្ខាសាលាជាច្រើនផ្សេងៗទៀត។ ==បណ្ណាល័យ== ដោយសារតែកង្វះខាតលទ្ធភាពទទួលបានសៀវភៅនិងធនធានអប់រំតាមរយៈបណ្ណាល័យនៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] CKS បានចាប់ផ្តើមសាងសង់សមុច្ច័យបណ្ណាល័យមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ដែលផ្តោតទៅលើ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]និង[[វប្បធម៌កម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានសៀវភៅជាង ២០០០០ ក្បាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{cite web |url=http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |title=Archived copy |accessdate=2010-05-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100331174946/http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |archivedate=2010-03-31 }}</ref>អគារបណ្ណាល័យត្រូវបានដាក់បន្ថែមនិងសម្ភោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ ក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |title=Centre for Khmer Studies, Cambodia |access-date=2010-05-11 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |url-status=dead |archivedate=2010-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ }}</ref> == ភាពជាដៃគូ == CKS គឺជាសមាជិកនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដំបូងគេបង្អស់នៃ [[:en:Council_of_American_Overseas_Research_Centers|Council of American Overseas Research Centers]]។<ref>{{cite web |url = http://caorc.org/centers/index.html |title = American Overseas Research Centers |publisher = Council of American Overseas Research Centers |accessdate = 2012-03-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html |archive-date = 2012-03-14 |url-status = dead |archivedate = 2012-03-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html }}</ref>សម្ព័ន្ធរបស់ CKS គឺជាបណ្ដាញសមាជិកភាពមួយដែលរួមមានស្ថាប័ននិងបុគ្គលដែលមានការប្តេជ្ញាចិត្តជាច្រើនដូចជាសាកលវិទ្យាល័យ បណ្ណាល័យ សមាគមសិក្សា និង សារមន្ទីរ។ដៃគូអន្តរជាតិនិងស្ថាប័នសហការជាច្រើនរបស់ CKS រួមមាន [[:en:Cornell_University|Cornell University]], [[:en:Sciences_Po|Paris Institute of Political Studies]], [https://www.nysean.org/ New York Southeast Asia Network], [[:en:University_of_Michigan|University of Michigan]], [[:en:Sogang_University|Sogang University]], [[:en:University_of_Hawaiʻi_at_Mānoa|University of Hawaiʻi at Mānoa]], [[:en:University_of_Oregon|University of Oregon]], [[:en:University_of_California,_Los_Angeles|UCLA]], [[:en:Northern_Illinois_University|Northern Illinois University]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ]], [[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ដ្រកម្ពុជា]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ]], [[សារមន្ទីរទួលស្លែង|សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]], [https://bophana.org/events/site-2/?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=57 មជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា], [[:en:California_State_University,_Long_Beach|California State University Long Beach]], [[:en:Portland_Community_College|Portland Community College]], [[:en:University_of_Massachusetts_Lowell|University of Massachusetts Lowell]] និង [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]]។<ref>{{cite web|url=http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |title=Center for Southeast Asia Studies |accessdate=2010-05-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610080051/http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |archivedate=2010-06-10 }}</ref>CKS ទទួលបានថវិកាគាំទ្រតាមរយៈជំនួយឥតសំណងពីរាជរដ្ឋាភិបាលនិងមូលនិធិនានារួមមាន '''Council of American Overseas Research Centers''', '''The US Department of Education''', '''The Australian Department of Foreign Affairs and Trade''', '''The US State Department''', '''The Asia Foundation''', '''The Louisa Stude Sarofim Foundation''', '''The D. M. Foundation''', '''The Scaler Foundation, Inc.''' និងមូលនិធិបុគ្គលនិងក្រុមឯកជនជាច្រើនដែលមានចិត្តសប្បុរស។ ==ទីតាំង== CKS មានទីស្នាក់ការចម្បងស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយមានការិយាល័យមួយនៅ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]និងមានការិយាល័យផ្នែករដ្ឋបាលនិងជំនួយនៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ ==ឯកសារ​យោង== b5wv1d0gzxnv77a13xnqnwwgslnjqn5 336217 336216 2026-05-30T02:25:42Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ភាពជាដៃគូ */ 336217 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Center for Khmer Studies ហៅ​កាត់ CKS) គឺជា[[ក្រុមប្រឹក្សាមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវក្រៅសហរដ្ឋអាមេរិក|មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវឯករាជ្យមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]]ដែលធ្វើការលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវ ការបង្រៀន និង សេវាសាធារណៈនៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម សិល្បៈ និង មនុស្សសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[ទន្លេមេគង្គ|តំបន់មេគង្គ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.caorc.org/centers/cks.htm |title=CAORC :: Center for Khmer Studies |access-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm |archive-date=2009-11-01 |url-status=dead |archivedate=2009-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm }}</ref>លើសពីនេះទៀត CKS ក៏មានគោលបំណងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាមួយនឹងសហការីអន្តរជាតិរបស់ពួកគេដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។<ref name=Todd>{{cite web|last1=Todd|author-link=William E. Todd|first1=William E.|title=Center for Khmer Studies – Supporting Research in Cambodia|url=http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|accessdate=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|archive-date=15 April 2015|url-status=dead|archivedate=15 មេសា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/}}</ref> {{Infobox organization | name = មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា | formation = ១៩៩៩ | full_name = The Center for Khmer Studies, Inc. | native name = Center for Khmer Studies (CKS) | native_name_lang = ENG | logo = Center for Khmer Studies.gif | type = [[ការអប់រំ]] | headquarters = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{flag|កម្ពុជា}} | website = https://khmerstudies.org/ | location = [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | area_served = ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់មេគង្គ }} [[File:Center_for_Khmer_Studies_entrance.jpg|thumb|ច្រកចូលមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា]] គោលបំណងរបស់ CKS ៖ * ផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅនឹងបណ្ដាសហការីអន្តរជាតិដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] * ពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធវប្បធម៌និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ព្រមទាំងបញ្ចូលអ្នកប្រាជ្ញ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅក្នុងសហគមន៍តំបន់និងសហគមន៍អន្តរជាតិ * លើកកម្ពស់សង្គមស៊ីវិលនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យមានភាពរឹងមាំ។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា គឺជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនិងបានដំណើរការនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាមានភាពលេចធ្លោនៅក្នុងចំណោមសិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] និងបរទេសសម្រាប់ការចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងការគាំទ្រឧត្តមសិក្សានៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានសម្រេចកិច្ចការទាំងអស់នេះបានតាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយថវិការបស់ខ្លួនសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលបញ្ញវ័ន្ដវ័យក្មេង ភាសានិងវប្បធម៌ និង កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្តាលសមត្ថភាពសិក្សាស្រាវជ្រាវ បណ្ដាល័យស្រាវជ្រាវ និង កម្មវិធីបកប្រែសៀវភៅសំខាន់ៗជា[[ភាសាខ្មែរ]]ដូចជាសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ]]របស់លោក [[ដេវិឌ ឆាណ្ឌល័រ|David P. Chandler]] ឬធ្វើការបោះពុម្ភផ្សាយទិនានុប្បវត្ដិស្រាវជ្រាវឯករាជ្យជា ០៣ ភាសារួមទាំង[[ភាសាខ្មែរ]]ផងដែរ។នៅក្នុងចំណោមស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្រោយ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ដ៏ចំណាស់ជាងគេមួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវប្បធម៌ជាច្រើននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ទ្វីបអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] [[អូស្ត្រាលី|អូស្រ្តាលី]] និង [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។កម្មវិធីស្រាវជ្រាវរបស់មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានអភិវឌ្ឍអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំនិងបានដំណើរការដោយជោគជ័យរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។កម្មវិធីទាំងអស់នោះត្រូវបានអនុវត្តជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមហាវិទ្យាល័យជាច្រើនតាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ សិក្ខាសាលា និង បណ្ណាល័យ។ចាប់តាំងពីការបើកដំណើរការក្រោមមូលនិធិពីម្ចាស់ជំនួយនិងដៃគូខាងក្រៅមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានគ្រប់គ្រងធនធានរបស់ខ្លួនទាំងអស់ប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ តម្លាភាព និង ការយកចិត្តទុកដាក់។<ref>{{Cite web |title=មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា |url=https://policypulse.org/kh/%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%80%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9F%83%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BC%E1%9E%9B/%E1%9E%98%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%88%E1%9E%98%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C%E1%9E%9B%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B6/ |access-date=2026-04-01 |website=Policy Pulse |language=km-KH}}</ref> ==កម្មវិធី== [[File:Children_Library_Program.jpg|thumb|រូបថតដែលតំណាងឲ្យទីកន្លែងដែលកុមារចំណាយពេលរៀនភាសាអង់គ្លេសឬអានសៀវភៅកុមារដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា។]] តាមរយៈកម្មវិធីជាច្រើនរបស់ខ្លួន CKS បានខិតខំពង្រីកចំណេះដឹងនិងការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និង សង្គម[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ព្រមទាំងលើកកម្ពស់កិច្ចសហការរវាងនិស្សិត អ្នកប្រាជ្ញ អ្នកស្រាវជ្រាវ និង ស្ថាប័ន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក។លើសពីនេះ CKS ក៏គាំទ្រដល់ការអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងអភិវឌ្ឍការអប់រំសហគមន៍តាមរយៈកម្មវិធីយុវជននិងកុមារ។កម្មវិធី CKS រួមមាន ៖ * អាហារូបករណ៍ថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត * កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Junior Resident Fellowship រដូវក្តៅសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ[[បារាំង]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក|អាមេរិក]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីសិក្សា[[ភាសាខ្មែរ]]រយៈពេល ០៨ សប្តាហ៍ * កម្មវិធីវិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពសាស្ត្រាចារ្យពីបរទេស * សិក្ខាសាលាបណ្តុះបណ្តាលបណ្ណាល័យឌីជីថល * កម្មវិធីបណ្ណាល័យកុមារ * កម្មវិធីបោះពុម្ពផ្សាយនិងបកប្រែ * សិក្ខាសាលាតាមអនឡាញនិងស៊េរីវាគ្មិន * ពិព័រណ៍សៀវភៅប្រចាំឆ្នាំ * សន្និសីទនិងសិក្ខាសាលាជាច្រើនផ្សេងៗទៀត។ ==បណ្ណាល័យ== ដោយសារតែកង្វះខាតលទ្ធភាពទទួលបានសៀវភៅនិងធនធានអប់រំតាមរយៈបណ្ណាល័យនៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] CKS បានចាប់ផ្តើមសាងសង់សមុច្ច័យបណ្ណាល័យមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ដែលផ្តោតទៅលើ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]និង[[វប្បធម៌កម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានសៀវភៅជាង ២០០០០ ក្បាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{cite web |url=http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |title=Archived copy |accessdate=2010-05-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100331174946/http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |archivedate=2010-03-31 }}</ref>អគារបណ្ណាល័យត្រូវបានដាក់បន្ថែមនិងសម្ភោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ ក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |title=Centre for Khmer Studies, Cambodia |access-date=2010-05-11 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |url-status=dead |archivedate=2010-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ }}</ref> == ភាពជាដៃគូ == CKS គឺជាសមាជិកនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដំបូងគេបង្អស់នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវក្រៅសហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite web |url = http://caorc.org/centers/index.html |title = American Overseas Research Centers |publisher = Council of American Overseas Research Centers |accessdate = 2012-03-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html |archive-date = 2012-03-14 |url-status = dead |archivedate = 2012-03-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html }}</ref>សម្ព័ន្ធរបស់ CKS គឺជាបណ្ដាញសមាជិកភាពមួយដែលរួមមានស្ថាប័ននិងបុគ្គលដែលមានការប្តេជ្ញាចិត្តជាច្រើនដូចជាសាកលវិទ្យាល័យ បណ្ណាល័យ សមាគមសិក្សា និង សារមន្ទីរ។ដៃគូអន្តរជាតិនិងស្ថាប័នសហការជាច្រើនរបស់ CKS រួមមាន [[:en:Cornell_University|Cornell University]], [[:en:Sciences_Po|Paris Institute of Political Studies]], [https://www.nysean.org/ New York Southeast Asia Network], [[:en:University_of_Michigan|University of Michigan]], [[:en:Sogang_University|Sogang University]], [[:en:University_of_Hawaiʻi_at_Mānoa|University of Hawaiʻi at Mānoa]], [[:en:University_of_Oregon|University of Oregon]], [[:en:University_of_California,_Los_Angeles|UCLA]], [[:en:Northern_Illinois_University|Northern Illinois University]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ]], [[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ដ្រកម្ពុជា]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ]], [[សារមន្ទីរទួលស្លែង|សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]], [https://bophana.org/events/site-2/?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=57 មជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា], [[:en:California_State_University,_Long_Beach|California State University Long Beach]], [[:en:Portland_Community_College|Portland Community College]], [[:en:University_of_Massachusetts_Lowell|University of Massachusetts Lowell]] និង [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]]។<ref>{{cite web|url=http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |title=Center for Southeast Asia Studies |accessdate=2010-05-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610080051/http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |archivedate=2010-06-10 }}</ref>CKS ទទួលបានថវិកាគាំទ្រតាមរយៈជំនួយឥតសំណងពីរាជរដ្ឋាភិបាលនិងមូលនិធិនានារួមមាន '''Council of American Overseas Research Centers''', '''The US Department of Education''', '''The Australian Department of Foreign Affairs and Trade''', '''The US State Department''', '''The Asia Foundation''', '''The Louisa Stude Sarofim Foundation''', '''The D. M. Foundation''', '''The Scaler Foundation, Inc.''' និងមូលនិធិបុគ្គលនិងក្រុមឯកជនជាច្រើនដែលមានចិត្តសប្បុរស។ ==ទីតាំង== CKS មានទីស្នាក់ការចម្បងស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយមានការិយាល័យមួយនៅ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]និងមានការិយាល័យផ្នែករដ្ឋបាលនិងជំនួយនៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ ==ឯកសារ​យោង== bgu5zcigoifdv182g9fwxqseadcgk87 0 28685 336208 335311 2026-05-30T01:50:30Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336208 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[:en:Alcoholic beverage|Alcoholic beverage]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{CAM}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[:en:Liqueur|liqueur]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] == ផលិតផល == [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានផ្ទាល់ភ្លាមៗតែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់លាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗឬទទួលទានជាមួយនឹងទឹកកកដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពខ្លាំងនៃជាតិអាកុល។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ == ទីកន្លែងផលិត == នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករលោក[[លាង សេកុន]]ហើយទីកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅឯតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ lj0xhndf67diaqzfedgkst6tkb9w19k 336209 336208 2026-05-30T01:52:10Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 336209 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[:en:Alcoholic beverage|Alcoholic beverage]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{flag|កម្ពុជា}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[:en:Liqueur|liqueur]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] ==ផលិតផល== [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានផ្ទាល់ភ្លាមៗតែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់លាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗឬទទួលទានជាមួយនឹងទឹកកកដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពខ្លាំងនៃជាតិអាកុល។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ ==ទីកន្លែងផលិត== នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករលោក[[លាង សេកុន]]ហើយទីកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅឯតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ 681wwv38ypix7oc57wqthpieth06d04 336210 336209 2026-05-30T01:54:21Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336210 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[ភេសជ្ជៈមានជាតិអាល់កុល]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] | location_country = {{flag|កម្ពុជា}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[:en:Liqueur|liqueur]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] ==ផលិតផល== [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានផ្ទាល់ភ្លាមៗតែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់លាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗឬទទួលទានជាមួយនឹងទឹកកកដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពខ្លាំងនៃជាតិអាកុល។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ ==ទីកន្លែងផលិត== នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករលោក[[លាង សេកុន]]ហើយទីកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅឯតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ irq94mkgxa9rqhn3rcgml5ow35omfm8 336211 336210 2026-05-30T01:56:11Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336211 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[ភេសជ្ជៈមានជាតិអាល់កុល]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{flag|កម្ពុជា}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[ស្រាក្រឡុក]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] ==ផលិតផល== [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានផ្ទាល់ភ្លាមៗតែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់លាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗឬទទួលទានជាមួយនឹងទឹកកកដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពខ្លាំងនៃជាតិអាកុល។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ ==ទីកន្លែងផលិត== នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករលោក[[លាង សេកុន]]ហើយទីកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅឯតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ 6qwogkad6kp4djgolilix56yyzx0vh9 336212 336211 2026-05-30T01:56:39Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ទីកន្លែងផលិត */ 336212 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[ភេសជ្ជៈមានជាតិអាល់កុល]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{flag|កម្ពុជា}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[ស្រាក្រឡុក]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] ==ផលិតផល== [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានផ្ទាល់ភ្លាមៗតែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់លាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗឬទទួលទានជាមួយនឹងទឹកកកដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពខ្លាំងនៃជាតិអាកុល។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ ==ទីកន្លែងផលិត== នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករលោក[[លាង សេកុន]]ហើយទីកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref>បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅឯតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ 5a83xjargp3qojx1jqh7fyarf1yuyjs 336213 336212 2026-05-30T02:11:46Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ផលិតផល */ 336213 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[ភេសជ្ជៈមានជាតិអាល់កុល]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{flag|កម្ពុជា}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[ស្រាក្រឡុក]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] ==ផលិតផល== [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានផ្ទាល់ភ្លាមៗតែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់លាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗឬទទួលទានជាមួយនឹងទឹកកកដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពខ្លាំងនៃជាតិអាកុល។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''The Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ ==ទីកន្លែងផលិត== នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករលោក[[លាង សេកុន]]ហើយទីកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref>បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅឯតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ 0spkmhbo8tgjakh5qhcvh4bn29iwnf0 10 28722 336186 219137 2026-05-29T15:10:50Z Sreynaree1986 47227 ទំព័រគំរូ:មហាក្សត្រភូមា 336186 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = មហាក្សត្រភូមា |title = <span style="vertical-align:1px;">[[File:WikiProject Myanmar peacock.svg|20x20px]]</span> '''[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រភូមា|ព្រះមហាក្សត្រភូមា]]'''</span> |listclass = hlist |style = width:100%; |liststyle = font-size:95%; |groupstyle = text-align:center; |group1 = [[អាណាចក្របាកាន|រាជវង្សបុកាំ]]<br><small>៨៤៩–១២៩៧</small> |list1 = * [[ប្យឧ៍ប្រាៈ]] * [[តន៍នក៍]] * [[ចលេងខ្វេ]] * [[សិន៍ៈខិុ]] * [[ញោង៍ឩៈចៅរហន៍ៈ]] * [[ក្វម៍ៈឆៅក្រោង៍ៈផ្រូ]] * [[ក្យឧ៍ចិុៈ]] * [[ចុក្កតេ]] * [[អនិរុទ្ធមឿងចៅ|អនិរុទ្ធ]] * [[ចៅលូៈ]] * [[ក្យន៍ចច៍សាៈ]] * [[អលោង៍ៈចញ៍សូ]] * [[នរេសូរ]] * [[នរសិខា]] * [[នរបតិចញ៍សូ]] * [[ជ័យសិខាឧជនាថីៈល៉ិមឿងល៉ិ|ថីៈល៉ិមឿងល៉ិ]] * [[នរសិឃ៏ឧជនា]]^១ * [[ក្យច្វា]] * [[ឧជនា]] * [[នរសីហបតិន្ទ]] * [[ក្យៅច្វា]]^២ |group2 = [[ម្រង៍ចិុង៍ៈខែត្រ|ម្រង៍ចិុង៍ៈ]] និង [[បិយខែត្រ|បិយខែត្រ]]<br><small>១២៩៧–១៣៦៤</small> |list2 = * [[អសខ៍យា]]^១ [[រាជសក្រ៏ន៍]]^១ និង [[សីហសូរ]]^១ * [[សីហសូរ]] * [[ឧជនា (បិយ)|ឧជនា]] * [[ចញ៍សូ]]^១ * [[ងាៈចីៈរ្ហង៍ក្យៅច្វា|ក្យៅច្វាទី១]] * [[លេចីៈរ្ហង៍ក្យៅច្វា|ក្យៅច្វាទី២]] * [[មោបានរេសូរ]] * [[ឧជនាប្រោង៍]] |group3 = [[ចច៍សិុង៍ៈខែត្រ]]<br><small>១៣១៥–១៣៦៤</small> |list3 = * [[ចៅយ្វម៍ៈ]] * [[តរផ្យាៈក្រៃ]] * [[រ្វេតោង៍តក៍|អនិរុទ្ធទី១]] * [[ក្យច្វា (ចច៍សិុង៍ៈ)|ក្យច្វា]] * [[អនិរុទ្ធមឿងរ៏|អនិរុទ្ធទី២]] * [[ឆង៍ផ្រូរ្ហង៍តរផ្យាៈ|តរផ្យាៈ]] * [[មឿងប្រោក៍សីហបតិន្ទ]] |group4 = [[អង៍ៈវខែត្រ]]<br><small>១៣៦៤–១៥៥៥</small> |list4 = * [[សត្វិវមឿងផ្យាៈ]] * [[ច្វាចៅក៍]] * [[តរផ្យាៈ (អង៍ៈវ)|តរផ្យាៈ]] * [[មឿងខោង៍ទី១]] * [[សីហសូរទី១ (អង៍ៈវ)|សីហសូរទី១]] * [[មឿងលុងយ៍]] * [[កលេក្យេតោង៍ញ៉ិ]] * [[ម៉ិៈញុង៍សត្វិវ]] * [[មឿងរ៏ក្យៅច្វា]] * [[នរបតិទី១ (អង៍ៈវ)|នរបតិទី១]] * [[សីហសូរទី២ (អង៍ៈវ)|សីហសូរទី២]] * [[មឿងខោង៍ទី២]] និង [[សីហសូរទី៣ (អង៍ៈវ)|សីហសូរទី៣]] * [[រ្វេនន៍ៈក្រោរ្ហង៍ នរបតិទី២ (អង៍ៈវ)|នរបតិទី២]] * [[ចលុំ]]^៣ និង [[សិុហរ៍ហ្វា]]^៣ * [[ឃុនមឿង]]^៣ * [[ម៉ិៈប្រ៏នរបតិ|នរបតិទី៣]]^៣ * [[ចញ៍សូក្យៅថង៍|នរបតិទី៤]]^៣ |group5 = [[នគរហង្សាវតី]]<br><small>១២៨៧–១៥៣៩, ១៥៥០–១៥៥២</small> |list5 = * [[ហ្វារ័វ|ហ្វារ័វ]] * [[ឃុនល|ឃុនលោ]] * [[ចៅអ|ចៅអោ]] * [[ចៅជេន|ចៅជិត៍]] * [[ជេនបុន|ជិត៍ប្វន៍]] * [[ចៅឯ|ចៅអ៏]] * [[ពញាឯល៏|ពញាអ៏លោ]] * [[ពញាឧ|ពញាឩៈ]] * [[រាជាធិរាជ]] * [[ពញាធម្មរាជា]] * [[ពញារាមទី១]] * [[ពញាហ្វារ្យូ|ពញាពរោវ៍]] * [[ពញាចាន់|ពញាក្យន៍ៈ]] * [[ឡេមន្ធ៏|មមោថាវ៍]] * [[ស៊ីនសោប៊ូ|សេវ៍ចាវ៍បោអ៍]] * [[ធម្មចេតី]] * [[ពញារាមទី២]] * [[ដ្កាយុពី|តការ្វត៍បិ]] * [[ចៅពញា (អនុរាជ)|ចៅពញា]] * [[សមិន៍ចៅថ្វត៍]]^៤ * [[សមិន៍ថោ]]^៤ |group6 = [[ម្រោក៍ឩៈខែត្រ]]<br><small>១៤២៩–១៧៨៥</small> |list6 = * [[ចៅម្វន៍]] * [[ខរី]] * [[ព្រះចៅផ្រូ]] * [[ទោល្យា]] * [[ព្រះចៅញ៉ិ]] * [[រន៍អោង៍]] * [[ចលក៍ាសូ]] * [[រាជា (ម្រោក៍ឩៈ)|រាជា]] * [[គជាបតិ]] * [[ចៅអិុ]] * [[សជាត]] * [[មឿងខោង៍ (ម្រោក៍ឩៈ)|មឿងខោង៍]] * [[មឿងបង៍]] * [[តិក្ខា]] * [[ចៅលុ]] * [[ចក្រា]] * [[ផលោង៍ៈ]] * [[រាជាក្រៃ]] * [[ខមោង]] * [[សិរីសុធម្ម]] * [[ចរេ]] * [[នរបតិ (ម្រោក៍ឩៈ)|នរបតិ]] * [[សត្វិវ]] * [[ចន្ទាសុធម្ម]] * [[សិរីសុរិយា]] * [[វរធម្មរាជា]] * [[មុនិសុធម្មរាជា]] * [[ចន្ទាសុរិយាទី១]] * [[អនិរុទ្ធ (ម្រោក៍ឩៈ)|អនិរុទ្ធ]] * [[មគុម្មិយ]] * [[កាលមន្ទល]] * [[នរាធិបតីទី១]] * [[ចន្ទាវិមលទី១]] * [[ចន្ទាសុរិយាទី២]] * [[ចន្ទាវិជ័យ]] * [[ចន្ទាសុរិយាទី៣]] * [[នរាធិបតីទី២]] * [[នរបវរ]] * [[ចន្ទវិជល]] * [[មហិទ្ធិឫទ្ធិ]] * [[នរអភ័យ]] * [[សិរីសុ]] * [[ចន្ទាបរម]] * [[អភ័យ (ម្រោក៍ឩៈ)|អភ័យ]] * [[ចន្ទាសុមនា]] * [[ចន្ទាវិមលទី២]] * [[ចន្ទាសទិស]] * [[មហាធម្មតា]] |group7 = [[សេរីខែត្រទី២]]<br><small>១៤៨២–១៥៤២</small> |list7 = * [[សត្វិវមឿងចៅ (ប្រញ៍)|សត្វិវមឿងចៅ]] * [[ភុរង៍ថ្វេ]] * [[នរបតិ (ប្រញ៍)|នរបតិ]]^៥ * [[មឿងខោង៍ (ប្រញ៍)|មឿងខោង៍]]^៥ |group8 = [[រាជវង្សតោង៍ងូ|តោង៍ងូខែត្រ]]<br><small>១៥១០–១៧៥២</small> |list8 = * [[មឿងក្រៃញ៉ិ]] * [[ដឹប៊ីនឝ្វេធី|តបង៍រ្វេថីៈ]] * [[បឹយីនណោន|ភុរង៍នោង៍]] * [[នន្ទភុរង៍]] * [[ញោង៍រម៍ៈមឿង]] * [[អនោក៍ផក៍ល្វន៍]] * [[មឿងរ៏ទិព្ព]] * [[សាល្វន៍]] * [[បង៍ៈតល៏មឿង]] * [[ប្រញ៍មឿង]] * [[នរាវរ]] * [[មឿងរ៍ក្យៅថង៍]] * [[ចរេមឿង]] * [[តរគ៍រ្វេមឿង]] * [[មហាធម្មរាជាធិបតី]] |group9 = [[នគរហង្សាវត្តីស្ដារ|នគរហង្សាវតីស្ដារ]]<br><small>១៧៤០–១៧៥៧</small> |list9 = * [[សមិន៍ថោពុទ្ធកិត្តិ]] * [[អោង៍លុ]] |group10 = [[រាជវង្សកូនបោន|រាជវង្សកុន៍ៈភោង៍]]<br><small>១៧៥២–១៨៨៥</small> |list10 = * [[អឹឡោនផឹយ៉ា|អលោង៍ៈព្រះ]] * [[នោង៍តៅក្រៃ]] * [[សេងផាក់យូឆេង|ឆង៍ផ្រូរ្ហង៍]] * [[ចញ៍កូៈមឿង]] * [[ផោងៈកាៈចាៈមោង៍មោង៍]] * [[បុឌផឹយ៉ា|ភិុៈតៅព្រះ]] * [[បាដ់ហ៊្សីឌ|ភក្រៃតៅ]] * [[សាយាវតីមឿង]] * [[បុកាំមឿង]] * [[មិនដូនមិន|មឿងតុរ៍ៈមឿង]] * [[ស៊ីប៊មីន|សីបោមឿង]] |belowclass= hlist |below= * ^១រាជានុសិទ្ធិ រឺ សហរាជានុសិទ្ធិ * ^២ចំណុះ[[រាជវង្សយាន|ម៉ុងហ្គោល]] (១២៩៧) * ^៣[[សមូហសហព័ន្ធរដ្ឋឝាន]] (១៥២៧–៥៥) * ^៤ការងើបឡើវិញរយៈកាលខ្លី (១៥៥០–៥២) * ^៥ចំណុះសមូហសហព័ន្ធរដ្ឋឝាន (១៥៣២-៤២) }}<noinclude> [[Category:រាជាធិបតេយ្យភូមា]] <noinclude/> mhyjd3e75f4ftt4d1x22hbbnenvt86n 336187 336186 2026-05-29T15:16:51Z Sreynaree1986 47227 ទំព័រគំរូ:មហាក្សត្រភូមា 336187 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = មហាក្សត្រភូមា |title = <span style="vertical-align:1px;">[[File:WikiProject Myanmar peacock.svg|20x20px]]</span> '''[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រភូមា|ព្រះមហាក្សត្រភូមា]]'''</span> |listclass = hlist |style = width:100%; |liststyle = font-size:95%; |groupstyle = text-align:center; |group1 = [[អាណាចក្របាកាន|រាជវង្សបុកាំ]]<br><small>៨៤៩–១២៩៧</small> |list1 = * [[ប្យឧ៍ប្រាៈ]] * [[តន៍នក៍]] * [[ចលេងខ្វេ]] * [[សិន៍ៈខិុ]] * [[ញ៉ោងអ៊ូ សរ៉ាហាន់|ញោង៍ឩៈចៅរហន៍ៈ]] * [[ក្វម៍ៈឆៅក្រោង៍ៈផ្រូ]] * [[ក្យឧ៍ចិុៈ]] * [[ចុក្កតេ]] * [[អនិរុទ្ធមឿងចៅ|អនិរុទ្ធ]] * [[ចៅលូៈ]] * [[ក្យន៍ចច៍សាៈ]] * [[អលោង៍ៈចញ៍សូ]] * [[នរេសូរ]] * [[នរសិខា]] * [[នរបតិចញ៍សូ]] * [[ជ័យសិខាឧជនាថីៈល៉ិមឿងល៉ិ|ថីៈល៉ិមឿងល៉ិ]] * [[នរសិឃ៏ឧជនា]]^១ * [[ក្យច្វា]] * [[ឧជនា]] * [[នរសីហបតិន្ទ]] * [[ក្យៅច្វា]]^២ |group2 = [[ម្រង៍ចិុង៍ៈខែត្រ|ម្រង៍ចិុង៍ៈ]] និង [[បិយខែត្រ|បិយខែត្រ]]<br><small>១២៩៧–១៣៦៤</small> |list2 = * [[អសខ៍យា]]^១ [[រាជសក្រ៏ន៍]]^១ និង [[សីហសូរ]]^១ * [[សីហសូរ]] * [[ឧជនា (បិយ)|ឧជនា]] * [[ចញ៍សូ]]^១ * [[ងាៈចីៈរ្ហង៍ក្យៅច្វា|ក្យៅច្វាទី១]] * [[លេចីៈរ្ហង៍ក្យៅច្វា|ក្យៅច្វាទី២]] * [[មោបានរេសូរ]] * [[ឧជនាប្រោង៍]] |group3 = [[ចច៍សិុង៍ៈខែត្រ]]<br><small>១៣១៥–១៣៦៤</small> |list3 = * [[ចៅយ្វម៍ៈ]] * [[តរផ្យាៈក្រៃ]] * [[រ្វេតោង៍តក៍|អនិរុទ្ធទី១]] * [[ក្យច្វា (ចច៍សិុង៍ៈ)|ក្យច្វា]] * [[អនិរុទ្ធមឿងរ៏|អនិរុទ្ធទី២]] * [[ឆង៍ផ្រូរ្ហង៍តរផ្យាៈ|តរផ្យាៈ]] * [[មឿងប្រោក៍សីហបតិន្ទ]] |group4 = [[អង៍ៈវខែត្រ]]<br><small>១៣៦៤–១៥៥៥</small> |list4 = * [[សត្វិវមឿងផ្យាៈ]] * [[ច្វាចៅក៍]] * [[តរផ្យាៈ (អង៍ៈវ)|តរផ្យាៈ]] * [[មឿងខោង៍ទី១]] * [[សីហសូរទី១ (អង៍ៈវ)|សីហសូរទី១]] * [[មឿងលុងយ៍]] * [[កលេក្យេតោង៍ញ៉ិ]] * [[ម៉ិៈញុង៍សត្វិវ]] * [[មឿងរ៏ក្យៅច្វា]] * [[នរបតិទី១ (អង៍ៈវ)|នរបតិទី១]] * [[សីហសូរទី២ (អង៍ៈវ)|សីហសូរទី២]] * [[មឿងខោង៍ទី២]] និង [[សីហសូរទី៣ (អង៍ៈវ)|សីហសូរទី៣]] * [[រ្វេនន៍ៈក្រោរ្ហង៍ នរបតិទី២ (អង៍ៈវ)|នរបតិទី២]] * [[ចលុំ]]^៣ និង [[សិុហរ៍ហ្វា]]^៣ * [[ឃុនមឿង]]^៣ * [[ម៉ិៈប្រ៏នរបតិ|នរបតិទី៣]]^៣ * [[ចញ៍សូក្យៅថង៍|នរបតិទី៤]]^៣ |group5 = [[នគរហង្សាវតី]]<br><small>១២៨៧–១៥៣៩, ១៥៥០–១៥៥២</small> |list5 = * [[ហ្វារ័វ|ហ្វារ័វ]] * [[ឃុនល|ឃុនលោ]] * [[ចៅអ|ចៅអោ]] * [[ចៅជេន|ចៅជិត៍]] * [[ជេនបុន|ជិត៍ប្វន៍]] * [[ចៅឯ|ចៅអ៏]] * [[ពញាឯល៏|ពញាអ៏លោ]] * [[ពញាឧ|ពញាឩៈ]] * [[រាជាធិរាជ]] * [[ពញាធម្មរាជា]] * [[ពញារាមទី១]] * [[ពញាហ្វារ្យូ|ពញាពរោវ៍]] * [[ពញាចាន់|ពញាក្យន៍ៈ]] * [[ឡេមន្ធ៏|មមោថាវ៍]] * [[ស៊ីនសោប៊ូ|សេវ៍ចាវ៍បោអ៍]] * [[ធម្មចេតី]] * [[ពញារាមទី២]] * [[ដ្កាយុពី|តការ្វត៍បិ]] * [[ចៅពញា (អនុរាជ)|ចៅពញា]] * [[សមិន៍ចៅថ្វត៍]]^៤ * [[សមិន៍ថោ]]^៤ |group6 = [[ម្រោក៍ឩៈខែត្រ]]<br><small>១៤២៩–១៧៨៥</small> |list6 = * [[ចៅម្វន៍]] * [[ខរី]] * [[ព្រះចៅផ្រូ]] * [[ទោល្យា]] * [[ព្រះចៅញ៉ិ]] * [[រន៍អោង៍]] * [[ចលក៍ាសូ]] * [[រាជា (ម្រោក៍ឩៈ)|រាជា]] * [[គជាបតិ]] * [[ចៅអិុ]] * [[សជាត]] * [[មឿងខោង៍ (ម្រោក៍ឩៈ)|មឿងខោង៍]] * [[មឿងបង៍]] * [[តិក្ខា]] * [[ចៅលុ]] * [[ចក្រា]] * [[ផលោង៍ៈ]] * [[រាជាក្រៃ]] * [[ខមោង]] * [[សិរីសុធម្ម]] * [[ចរេ]] * [[នរបតិ (ម្រោក៍ឩៈ)|នរបតិ]] * [[សត្វិវ]] * [[ចន្ទាសុធម្ម]] * [[សិរីសុរិយា]] * [[វរធម្មរាជា]] * [[មុនិសុធម្មរាជា]] * [[ចន្ទាសុរិយាទី១]] * [[អនិរុទ្ធ (ម្រោក៍ឩៈ)|អនិរុទ្ធ]] * [[មគុម្មិយ]] * [[កាលមន្ទល]] * [[នរាធិបតីទី១]] * [[ចន្ទាវិមលទី១]] * [[ចន្ទាសុរិយាទី២]] * [[ចន្ទាវិជ័យ]] * [[ចន្ទាសុរិយាទី៣]] * [[នរាធិបតីទី២]] * [[នរបវរ]] * [[ចន្ទវិជល]] * [[មហិទ្ធិឫទ្ធិ]] * [[នរអភ័យ]] * [[សិរីសុ]] * [[ចន្ទាបរម]] * [[អភ័យ (ម្រោក៍ឩៈ)|អភ័យ]] * [[ចន្ទាសុមនា]] * [[ចន្ទាវិមលទី២]] * [[ចន្ទាសទិស]] * [[មហាធម្មតា]] |group7 = [[សេរីខែត្រទី២]]<br><small>១៤៨២–១៥៤២</small> |list7 = * [[សត្វិវមឿងចៅ (ប្រញ៍)|សត្វិវមឿងចៅ]] * [[ភុរង៍ថ្វេ]] * [[នរបតិ (ប្រញ៍)|នរបតិ]]^៥ * [[មឿងខោង៍ (ប្រញ៍)|មឿងខោង៍]]^៥ |group8 = [[រាជវង្សតោង៍ងូ|តោង៍ងូខែត្រ]]<br><small>១៥១០–១៧៥២</small> |list8 = * [[មឿងក្រៃញ៉ិ]] * [[ដឹប៊ីនឝ្វេធី|តបង៍រ្វេថីៈ]] * [[បឹយីនណោន|ភុរង៍នោង៍]] * [[នន្ទភុរង៍]] * [[ញោង៍រម៍ៈមឿង]] * [[អនោក៍ផក៍ល្វន៍]] * [[មឿងរ៏ទិព្ព]] * [[សាល្វន៍]] * [[បង៍ៈតល៏មឿង]] * [[ប្រញ៍មឿង]] * [[នរាវរ]] * [[មឿងរ៍ក្យៅថង៍]] * [[ចរេមឿង]] * [[តរគ៍រ្វេមឿង]] * [[មហាធម្មរាជាធិបតី]] |group9 = [[នគរហង្សាវត្តីស្ដារ|នគរហង្សាវតីស្ដារ]]<br><small>១៧៤០–១៧៥៧</small> |list9 = * [[សមិន៍ថោពុទ្ធកិត្តិ]] * [[អោង៍លុ]] |group10 = [[រាជវង្សកូនបោន|រាជវង្សកុន៍ៈភោង៍]]<br><small>១៧៥២–១៨៨៥</small> |list10 = * [[អឹឡោនផឹយ៉ា|អលោង៍ៈព្រះ]] * [[នោង៍តៅក្រៃ]] * [[សេងផាក់យូឆេង|ឆង៍ផ្រូរ្ហង៍]] * [[ចញ៍កូៈមឿង]] * [[ផោងៈកាៈចាៈមោង៍មោង៍]] * [[បុឌផឹយ៉ា|ភិុៈតៅព្រះ]] * [[បាដ់ហ៊្សីឌ|ភក្រៃតៅ]] * [[សាយាវតីមឿង]] * [[បុកាំមឿង]] * [[មិនដូនមិន|មឿងតុរ៍ៈមឿង]] * [[ស៊ីប៊មីន|សីបោមឿង]] |belowclass= hlist |below= * ^១រាជានុសិទ្ធិ រឺ សហរាជានុសិទ្ធិ * ^២ចំណុះ[[រាជវង្សយាន|ម៉ុងហ្គោល]] (១២៩៧) * ^៣[[សមូហសហព័ន្ធរដ្ឋឝាន]] (១៥២៧–៥៥) * ^៤ការងើបឡើវិញរយៈកាលខ្លី (១៥៥០–៥២) * ^៥ចំណុះសមូហសហព័ន្ធរដ្ឋឝាន (១៥៣២-៤២) }}<noinclude> [[Category:រាជាធិបតេយ្យភូមា]] <noinclude/> gc5boi8mb4u2fpiv1ahk4f39p9feqn1 0 42441 336205 335631 2026-05-30T01:45:51Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 336205 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ព្រះរាជដំណាក់ | native_name = The Royal Residence | image = Royal Palace, Siem Reap.JPG | caption = ព្រះរាជដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប | map_type = | map_caption = | location = [[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | architect = | floor_area = | client = | engineer = | start_date = | coordinates = {{Coord|13.36166|103.85897|region:KH-12|format=dms|display=inline,title}} | date_demolished = | cost = | structural_system = | style = [[ស្ថាបត្យករខ្មែរ|ខ្មែរ]] | size = }} '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Royal Residence) គឺជាព្រះបរមរាជវាំងដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=Visit to the Royal Residence in Siem Reap |url=http://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |access-date=2023-04-30 |archivedate=2018-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024192600/https://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |url-status=dead }}</ref>ព្រះរាជដំណាក់គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]នៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។<ref>https://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/attractions/royal-residence/a/poi-sig/1391212/355886 Royal Residence in ''The Lonely Planet''</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == យោងតាម[https://www.facebook.com/share/1BDzjSkZqx/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តសៀមរាប]ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]ព្រះរាជដំណាក់បានក្លាយជាទីតាំងដ៏សំខាន់មួយដែលគេសន្មត់ថា[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានប្រើប្រាស់ព្រះរាជដំណាក់នេះដើម្បីរៀបចំផែនការនិងចាប់ផ្តើមស្វះស្វែងរកសេរីភាពដើម្បី[[បុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ឯករាជ្យភាព]]របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យរួចផុតពីការត្រួតត្រារបស់[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០។<ref>{{cite news|url= https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|title= Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|date=13 March 2023|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html|title=Royal Residence in Siem Reap|publisher=Cambo Tours & Travel|date=2023|access-date=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/|title=Royal Independence Gardens & Royal Residence|publisher=JustSiemReap|date=2018|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបាន[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ប្រើប្រាស់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃឥស្សរជននយោបាយផ្សេងៗជាចម្បងសម្រាប់កិច្ចចរចាសន្តិភាពចំពេលមានការវិវឌ្ឍនយោបាយរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]]រួមទាំងការជួបជាមួយនឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន]]និង[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]ដែលជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងនឹងលោក[[សម រង្ស៊ី]]និងអ្នកការទូតបរទេស។<ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk Offers to Mediate Between Warring Factions|url=https://www.youtube.com/watch?v=5eBbXvCZ6vI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/5eBbXvCZ6vI |archive-date=1 September 1997|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|title=CAMBODIA-PRINCE|publisher=Getty Images|date=22 April 1998|access-date=13 March 2023|archivedate=13 មីនា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313120614/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/250026/hun-sens-olive-branch-has-thorns|title=Hun Sen's olive branch has thorns|work=South China Morning Post|date=31 July 1998|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: Siem Reap: Sam Rainsy Meets King Norodom Sihanouk |url=https://www.youtube.com/watch?v=KCC8n380FCU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/KCC8n380FCU |archive-date=17 September 1998|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk's Reaction to Death of Pol Pot |url=https://www.youtube.com/watch?v=BAgLsRvcKPc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/BAgLsRvcKPc |archive-date=17 April 1998 |url-status=live |work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី ១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៧ [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានទទួលស្វាគមន៍អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]និងក្រុមគ្រួសារនៅឯព្រះរាជដំណាក់។អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]បានស្នាក់នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]ដើម្បីចូលរួមពិធីបញ្ចាំងនិងសម្ភោធជាផ្លូវការលើកដំបូងនៃខ្សែភាពយន្ត[[មុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ (ភាពយន្ត)|រឿងមុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ]]ដែលអ្នកស្រីគឺជាអ្នកដឹកនាំខ្សែភាពយន្តនិង[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]គឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភនិងគាំទ្រខ្សែភាពយន្តនេះ។<ref>{{Cite news|date=19 February 2017|title=Angelina Jolie And Kids Make First Public Appearance Since Her Split From Brad Pitt|work=Huffington Post|url=https://www.huffpost.com/entry/angelina-jolie-first-public-appearance-divorce_n_58a9ebdfe4b07602ad55c409|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 February 2017|title=Cambodian royalty to open Angelina Jolie's film on Khmer Rouge survivor|work=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/02/14/cambodian-royalty-open-angelina-jolies-film-khmer-rouge-survivor/97894738/|access-date=4 September 2021}}</ref> នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២២ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]បានដំឡើងរូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចំនួន ១២ ធ្វើអំពីស្ពាន់ដើម្បីទុកជាអនុស្សាវរីយ៍និងរំលឹកដល់មេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអាណាចក្រខ្មែរ]]។រូបសំណាកទាំងនេះត្រូវបានបើកឲ្យសាធារណជនឃើញជាផ្លូវការនៅខាងក្រៅព្រះរាជដំណាក់ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានយាងទៅពិនិត្យនិងទតមើលការដំឡើងរូបសំណាកថ្មីៗទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news|url=https://www.phnompenhpost.com/national/siem-reaps-royal-gardens-unveils-12-copper-cast-statues-war-heroes|title=Siem Reap's royal gardens unveils 12 copper cast statues of war heroes|work=Phnom Penh Post|date=20 December 2022|access-date=3 August 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cambodianess.com/article/copper-angkorian-warriors-showcase-old-skill|title=Copper Angkorian Warriors Showcase Old Skill|work=Cambodianess|date=12 March 2023|access-date=3 August 2023}}</ref> នៅយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅដោយសារទុស្សេចរន្តអគ្គិសនីដែលបានធ្វើឲ្យខូចខាតផ្នែកខ្លះនៃអគារព្រះបរមរាជវាំងពិសេសអគារដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាអគារការិយាល័យរបស់ព្រះមហាក្សត្របើទោះបីជាអគារព្រះបរមរាជវាំងធំមិនមានរងផលប៉ះពាល់ក៏ដោយ។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire damages part of Cambodian king's residence near temple|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/03/13/cambodia-king-palace-fire-siem-reap/a46c7d94-c163-11ed-82a7-6a87555c1878_story.html|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Pictures and Video: Fire at Royal Residence in Siem Reap|work=Khmer Times|url=https://www.khmertimeskh.com/501254088/pictures-and-video-fire-at-royal-residence-in-siem-reap/|access-date=13 March 2023}}</ref>មន្ត្រី​ជំនាញបាន​សន្យា​ថា​នឹងជួសជុល​រចនាសម្ព័ន្ធរបស់ព្រះរាជដំណាក់ឡើង​វិញ​ដោយ​ក្រុមការងារ​បាន​ចាប់​ផ្តើមជួសជុលព្រះរាជដំណាក់នេះឡើងវិញ​ហើយ​។<ref>{{Cite news|date=15 March 2023|title=Charred Royal Residence Rebuilt|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/charred-royal-residence-rebuilt|access-date=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2023|title=PM Hun Sen: Siem Reap Royal Palace Must Be Rebuilt at Any Cost (Video inside)|work=Fresh News Asia|url=https://en.freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/35320-2023-03-16-05-31-26.html|access-date=16 March 2023}}</ref> == ព្រះរាជដំណាក់បច្ចុប្បន្ន == [[File:Cambodia. Siem Reap. The Royal Residence.jpg|thumb|ភ្ញៀវទេសចរកំពុងទស្សនាព្រះរាជដំណាក់នៅពីខាងក្រៅ]] ក្រៅពីជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ព្រះរាជដំណាក់នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏ជាទីតាំងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិផងដែរ។បើទោះបីជាមិនអនុញ្ញាតឲ្យសាធារណជនចូលទៅក្នុងព្រះរាជដំណាក់ដោយផ្ទាល់ក៏ដោយក៏គេអាចទស្សនានិងគយគន់ទិដ្ឋភាពព្រះបរមរាជវាំងបានពីខាងក្រៅ[[សួនព្រះរាជដំណាក់]]ដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាសួនសាធារណៈបានផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2018 |title=Royal Independence Gardens & Royal Residence |url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/ |access-date=13 March 2023 |publisher=JustSiemReap}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023 |title=Royal Residence in Siem Reap |url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html |access-date=14 March 2023 |publisher=Cambo Tours & Travel}</ref>នៅក្នុងបរិវេណព្រះរាជដំណាក់មានរូបសំណាកមេទ័ពទាំង ១២ និង[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលជាទីកន្លែងសក្ការៈបូជារបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]គ្រប់រូបដែលជាពុទ្ធសាសនិកចូលទៅគោរពបូជា។<ref>{{Cite web |date=2023 |title=The Pagodas of Siem Reap |url=https://helloangkor.com/the-pagodas-of-siem-reap/ |access-date=13 March 2023 |publisher=Hello Angkor}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 September 2011|title=The guardian statues|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues|access-date=13{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} March 2022}</ref><ref>{{Cite web |date=2018 |title=Activités Royales » 2018 » Décembre » LLMM le Roi et la Reine-Mère Norodom Monineath Sihanouk |url=https://www.norodomsihanouk.info/activity/view_id1888.html |access-date=13 March 2023 |publisher=Official website of King-Father Norodom Sihanoul (Royal Cabinet)}}</ref> == ឯកសារយោង == 1hb9ddiwgez8b6ayynalaac5yx20ln4 336206 336205 2026-05-30T01:47:43Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 336206 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ព្រះរាជដំណាក់ | native_name = The Royal Residence | image = Royal Palace, Siem Reap.JPG | caption = ព្រះរាជដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប | map_type = | map_caption = | location = [[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | architect = | floor_area = | client = | engineer = | start_date = | coordinates = {{Coord|13.36166|103.85897|region:KH-12|format=dms|display=inline,title}} | date_demolished = | cost = | structural_system = | style = [[ស្ថាបត្យករខ្មែរ|ខ្មែរ]] | size = }} '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Royal Residence) គឺជាព្រះបរមរាជវាំងដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=Visit to the Royal Residence in Siem Reap |url=http://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |access-date=2023-04-30 |archivedate=2018-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024192600/https://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |url-status=dead }}</ref>ព្រះរាជដំណាក់គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]នៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។<ref>https://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/attractions/royal-residence/a/poi-sig/1391212/355886 Royal Residence in ''The Lonely Planet''</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== យោងតាម[https://www.facebook.com/share/1BDzjSkZqx/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តសៀមរាប]ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]ព្រះរាជដំណាក់បានក្លាយជាទីតាំងដ៏សំខាន់មួយដែលគេសន្មត់ថា[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានប្រើប្រាស់ព្រះរាជដំណាក់នេះដើម្បីរៀបចំផែនការនិងចាប់ផ្តើមស្វះស្វែងរកសេរីភាពដើម្បី[[បុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ឯករាជ្យភាព]]របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យរួចផុតពីការត្រួតត្រារបស់[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០។<ref>{{cite news|url= https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|title= Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|date=13 March 2023|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html|title=Royal Residence in Siem Reap|publisher=Cambo Tours & Travel|date=2023|access-date=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/|title=Royal Independence Gardens & Royal Residence|publisher=JustSiemReap|date=2018|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបាន[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ប្រើប្រាស់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃឥស្សរជននយោបាយផ្សេងៗជាចម្បងសម្រាប់កិច្ចចរចាសន្តិភាពចំពេលមានការវិវឌ្ឍនយោបាយរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]]រួមទាំងការជួបជាមួយនឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន]]និង[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]ដែលជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងនឹងលោក[[សម រង្ស៊ី]]និងអ្នកការទូតបរទេស។<ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk Offers to Mediate Between Warring Factions|url=https://www.youtube.com/watch?v=5eBbXvCZ6vI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/5eBbXvCZ6vI |archive-date=1 September 1997|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|title=CAMBODIA-PRINCE|publisher=Getty Images|date=22 April 1998|access-date=13 March 2023|archivedate=13 មីនា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313120614/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/250026/hun-sens-olive-branch-has-thorns|title=Hun Sen's olive branch has thorns|work=South China Morning Post|date=31 July 1998|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: Siem Reap: Sam Rainsy Meets King Norodom Sihanouk |url=https://www.youtube.com/watch?v=KCC8n380FCU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/KCC8n380FCU |archive-date=17 September 1998|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk's Reaction to Death of Pol Pot |url=https://www.youtube.com/watch?v=BAgLsRvcKPc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/BAgLsRvcKPc |archive-date=17 April 1998 |url-status=live |work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី ១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៧ [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានទទួលស្វាគមន៍អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]និងក្រុមគ្រួសារនៅឯព្រះរាជដំណាក់។អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]បានស្នាក់នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]ដើម្បីចូលរួមពិធីបញ្ចាំងនិងសម្ភោធជាផ្លូវការលើកដំបូងនៃខ្សែភាពយន្ត[[មុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ (ភាពយន្ត)|រឿងមុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ]]ដែលអ្នកស្រីគឺជាអ្នកដឹកនាំខ្សែភាពយន្តនិង[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]គឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភនិងគាំទ្រខ្សែភាពយន្តនេះ។<ref>{{Cite news|date=19 February 2017|title=Angelina Jolie And Kids Make First Public Appearance Since Her Split From Brad Pitt|work=Huffington Post|url=https://www.huffpost.com/entry/angelina-jolie-first-public-appearance-divorce_n_58a9ebdfe4b07602ad55c409|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 February 2017|title=Cambodian royalty to open Angelina Jolie's film on Khmer Rouge survivor|work=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/02/14/cambodian-royalty-open-angelina-jolies-film-khmer-rouge-survivor/97894738/|access-date=4 September 2021}}</ref> នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២២ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]បានដំឡើងរូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចំនួន ១២ ធ្វើអំពីស្ពាន់ដើម្បីទុកជាអនុស្សាវរីយ៍និងរំលឹកដល់មេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអាណាចក្រខ្មែរ]]។រូបសំណាកទាំងនេះត្រូវបានបើកឲ្យសាធារណជនឃើញជាផ្លូវការនៅខាងក្រៅព្រះរាជដំណាក់ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានយាងទៅពិនិត្យនិងទតមើលការដំឡើងរូបសំណាកថ្មីៗទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news|url=https://www.phnompenhpost.com/national/siem-reaps-royal-gardens-unveils-12-copper-cast-statues-war-heroes|title=Siem Reap's royal gardens unveils 12 copper cast statues of war heroes|work=Phnom Penh Post|date=20 December 2022|access-date=3 August 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cambodianess.com/article/copper-angkorian-warriors-showcase-old-skill|title=Copper Angkorian Warriors Showcase Old Skill|work=Cambodianess|date=12 March 2023|access-date=3 August 2023}}</ref> នៅយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅដោយសារទុស្សេចរន្តអគ្គិសនីដែលបានធ្វើឲ្យខូចខាតផ្នែកខ្លះនៃអគារព្រះបរមរាជវាំងពិសេសអគារដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាអគារការិយាល័យរបស់ព្រះមហាក្សត្របើទោះបីជាអគារព្រះបរមរាជវាំងធំមិនមានរងផលប៉ះពាល់ក៏ដោយ។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire damages part of Cambodian king's residence near temple|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/03/13/cambodia-king-palace-fire-siem-reap/a46c7d94-c163-11ed-82a7-6a87555c1878_story.html|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Pictures and Video: Fire at Royal Residence in Siem Reap|work=Khmer Times|url=https://www.khmertimeskh.com/501254088/pictures-and-video-fire-at-royal-residence-in-siem-reap/|access-date=13 March 2023}}</ref>មន្ត្រី​ជំនាញបាន​សន្យា​ថា​នឹងជួសជុល​រចនាសម្ព័ន្ធរបស់ព្រះរាជដំណាក់ឡើង​វិញ​ដោយ​ក្រុមការងារ​បាន​ចាប់​ផ្តើមជួសជុលព្រះរាជដំណាក់នេះឡើងវិញ​ហើយ​។<ref>{{Cite news|date=15 March 2023|title=Charred Royal Residence Rebuilt|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/charred-royal-residence-rebuilt|access-date=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2023|title=PM Hun Sen: Siem Reap Royal Palace Must Be Rebuilt at Any Cost (Video inside)|work=Fresh News Asia|url=https://en.freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/35320-2023-03-16-05-31-26.html|access-date=16 March 2023}}</ref> ==ព្រះរាជដំណាក់បច្ចុប្បន្ន== [[File:Cambodia. Siem Reap. The Royal Residence.jpg|thumb|ភ្ញៀវទេសចរកំពុងទស្សនាព្រះរាជដំណាក់នៅពីខាងក្រៅ]] ក្រៅពីជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ព្រះរាជដំណាក់នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏ជាទីតាំងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិផងដែរ។បើទោះបីជាមិនអនុញ្ញាតឲ្យសាធារណជនចូលទៅក្នុងព្រះរាជដំណាក់ដោយផ្ទាល់ក៏ដោយក៏គេអាចទស្សនានិងគយគន់ទិដ្ឋភាពព្រះបរមរាជវាំងបានពីខាងក្រៅ[[សួនព្រះរាជដំណាក់]]ដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាសួនសាធារណៈបានផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2018 |title=Royal Independence Gardens & Royal Residence |url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/ |access-date=13 March 2023 |publisher=JustSiemReap}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023 |title=Royal Residence in Siem Reap |url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html |access-date=14 March 2023 |publisher=Cambo Tours & Travel}</ref>នៅក្នុងបរិវេណព្រះរាជដំណាក់មានរូបសំណាកមេទ័ពទាំង ១២ និង[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលជាទីកន្លែងសក្ការៈបូជារបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]គ្រប់រូបដែលជាពុទ្ធសាសនិកចូលទៅគោរពបូជា។<ref>{{Cite web |date=2023 |title=The Pagodas of Siem Reap |url=https://helloangkor.com/the-pagodas-of-siem-reap/ |access-date=13 March 2023 |publisher=Hello Angkor}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 September 2011|title=The guardian statues|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues|access-date=13{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} March 2022}</ref><ref>{{Cite web |date=2018 |title=Activités Royales » 2018 » Décembre » LLMM le Roi et la Reine-Mère Norodom Monineath Sihanouk |url=https://www.norodomsihanouk.info/activity/view_id1888.html |access-date=13 March 2023 |publisher=Official website of King-Father Norodom Sihanoul (Royal Cabinet)}}</ref> ==ឯកសារយោង== 8wjht294w26fjpiuqb20zshzctkxm02 336207 336206 2026-05-30T01:50:00Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 336207 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ព្រះរាជដំណាក់ | native_name = The Royal Residence | image = Royal Palace, Siem Reap.JPG | caption = ព្រះរាជដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប | map_type = | map_caption = | location = [[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | architect = | floor_area = | client = | engineer = | start_date = | coordinates = {{Coord|13.36166|103.85897|region:KH-12|format=dms|display=inline,title}} | date_demolished = | cost = | structural_system = | style = [[ស្ថាបត្យករខ្មែរ|ខ្មែរ]] | size = }} '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Royal Residence) គឺជាព្រះបរមរាជវាំងដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=Visit to the Royal Residence in Siem Reap |url=http://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |access-date=2023-04-30 |archivedate=2018-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024192600/https://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |url-status=dead }}</ref>ព្រះរាជដំណាក់គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]នៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។<ref>https://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/attractions/royal-residence/a/poi-sig/1391212/355886 Royal Residence in ''The Lonely Planet''</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== យោងតាម[https://www.facebook.com/share/1BDzjSkZqx/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តសៀមរាប]ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]ព្រះរាជដំណាក់បានក្លាយជាទីតាំងដ៏សំខាន់មួយដែលគេសន្មត់ថា[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានប្រើប្រាស់ព្រះរាជដំណាក់នេះដើម្បីរៀបចំផែនការនិងចាប់ផ្តើមស្វះស្វែងរកសេរីភាពដើម្បី[[បុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ឯករាជ្យភាព]]របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យរួចផុតពីការត្រួតត្រារបស់[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០។<ref>{{cite news|url= https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|title= Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|date=13 March 2023|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html|title=Royal Residence in Siem Reap|publisher=Cambo Tours & Travel|date=2023|access-date=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/|title=Royal Independence Gardens & Royal Residence|publisher=JustSiemReap|date=2018|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបាន[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ប្រើប្រាស់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃឥស្សរជននយោបាយផ្សេងៗជាចម្បងសម្រាប់កិច្ចចរចាសន្តិភាពចំពេលមានការវិវឌ្ឍនយោបាយរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]]រួមទាំងការជួបជាមួយនឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន]]និង[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]ដែលជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងនឹងលោក[[សម រង្ស៊ី]]និងអ្នកការទូតបរទេស។<ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk Offers to Mediate Between Warring Factions|url=https://www.youtube.com/watch?v=5eBbXvCZ6vI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/5eBbXvCZ6vI |archive-date=1 September 1997|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|title=CAMBODIA-PRINCE|publisher=Getty Images|date=22 April 1998|access-date=13 March 2023|archivedate=13 មីនា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313120614/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/250026/hun-sens-olive-branch-has-thorns|title=Hun Sen's olive branch has thorns|work=South China Morning Post|date=31 July 1998|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: Siem Reap: Sam Rainsy Meets King Norodom Sihanouk |url=https://www.youtube.com/watch?v=KCC8n380FCU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/KCC8n380FCU |archive-date=17 September 1998|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk's Reaction to Death of Pol Pot |url=https://www.youtube.com/watch?v=BAgLsRvcKPc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/BAgLsRvcKPc |archive-date=17 April 1998 |url-status=live |work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី ១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៧ [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានទទួលស្វាគមន៍អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]និងក្រុមគ្រួសារនៅឯព្រះរាជដំណាក់។អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]បានស្នាក់នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]ដើម្បីចូលរួមពិធីបញ្ចាំងនិងសម្ភោធជាផ្លូវការលើកដំបូងនៃខ្សែភាពយន្ត[[មុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ (ភាពយន្ត)|រឿងមុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ]]ដែលអ្នកស្រីគឺជាអ្នកដឹកនាំខ្សែភាពយន្តនិង[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]គឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភនិងគាំទ្រខ្សែភាពយន្តនេះ។<ref>{{Cite news|date=19 February 2017|title=Angelina Jolie And Kids Make First Public Appearance Since Her Split From Brad Pitt|work=Huffington Post|url=https://www.huffpost.com/entry/angelina-jolie-first-public-appearance-divorce_n_58a9ebdfe4b07602ad55c409|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 February 2017|title=Cambodian royalty to open Angelina Jolie's film on Khmer Rouge survivor|work=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/02/14/cambodian-royalty-open-angelina-jolies-film-khmer-rouge-survivor/97894738/|access-date=4 September 2021}}</ref> នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២២ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]បានដំឡើងរូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចំនួន ១២ ធ្វើអំពីស្ពាន់ដើម្បីទុកជាអនុស្សាវរីយ៍និងរំលឹកដល់មេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអាណាចក្រខ្មែរ]]។រូបសំណាកទាំងនេះត្រូវបានបើកឲ្យសាធារណជនឃើញជាផ្លូវការនៅខាងក្រៅព្រះរាជដំណាក់ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានយាងទៅពិនិត្យនិងទតមើលការដំឡើងរូបសំណាកថ្មីៗទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news|url=https://www.phnompenhpost.com/national/siem-reaps-royal-gardens-unveils-12-copper-cast-statues-war-heroes|title=Siem Reap's royal gardens unveils 12 copper cast statues of war heroes|work=Phnom Penh Post|date=20 December 2022|access-date=3 August 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cambodianess.com/article/copper-angkorian-warriors-showcase-old-skill|title=Copper Angkorian Warriors Showcase Old Skill|work=Cambodianess|date=12 March 2023|access-date=3 August 2023}}</ref> នៅយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅដោយសារទុស្សេចរន្តអគ្គិសនីដែលបានធ្វើឲ្យខូចខាតផ្នែកខ្លះនៃអគារព្រះបរមរាជវាំងពិសេសអគារដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាអគារការិយាល័យរបស់ព្រះមហាក្សត្របើទោះបីជាអគារព្រះបរមរាជវាំងធំមិនមានរងផលប៉ះពាល់ក៏ដោយ។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire damages part of Cambodian king's residence near temple|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/03/13/cambodia-king-palace-fire-siem-reap/a46c7d94-c163-11ed-82a7-6a87555c1878_story.html|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Pictures and Video: Fire at Royal Residence in Siem Reap|work=Khmer Times|url=https://www.khmertimeskh.com/501254088/pictures-and-video-fire-at-royal-residence-in-siem-reap/|access-date=13 March 2023}}</ref>មន្ត្រី​ជំនាញបាន​សន្យា​ថា​នឹងជួសជុល​រចនាសម្ព័ន្ធរបស់ព្រះរាជដំណាក់ឡើង​វិញ​ដោយ​ក្រុមការងារ​បាន​ចាប់​ផ្តើមជួសជុលព្រះរាជដំណាក់នេះឡើងវិញ​ហើយ​។<ref>{{Cite news|date=15 March 2023|title=Charred Royal Residence Rebuilt|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/charred-royal-residence-rebuilt|access-date=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2023|title=PM Hun Sen: Siem Reap Royal Palace Must Be Rebuilt at Any Cost (Video inside)|work=Fresh News Asia|url=https://en.freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/35320-2023-03-16-05-31-26.html|access-date=16 March 2023}}</ref> ==ព្រះរាជដំណាក់បច្ចុប្បន្ន== [[File:Cambodia. Siem Reap. The Royal Residence.jpg|thumb|ភ្ញៀវទេសចរកំពុងទស្សនាព្រះរាជដំណាក់នៅពីខាងក្រៅ]] ក្រៅពីជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ព្រះរាជដំណាក់នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏ជាទីតាំងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិផងដែរ។បើទោះបីជាមិនអនុញ្ញាតឲ្យសាធារណជនចូលទៅក្នុងព្រះរាជដំណាក់ដោយផ្ទាល់ក៏ដោយក៏គេអាចទស្សនានិងគយគន់ទិដ្ឋភាពព្រះបរមរាជវាំងបានពីខាងក្រៅ[[សួនព្រះរាជដំណាក់]]ដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាសួនសាធារណៈបានផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2018 |title=Royal Independence Gardens & Royal Residence |url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/ |access-date=13 March 2023 |publisher=JustSiemReap}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023 |title=Royal Residence in Siem Reap |url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html |access-date=14 March 2023 |publisher=Cambo Tours & Travel}</ref>នៅក្នុងបរិវេណព្រះរាជដំណាក់មានរូបសំណាកមេទ័ពទាំង ១២ និង[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលជាទីកន្លែងសក្ការៈបូជារបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]គ្រប់រូបដែលជាពុទ្ធសាសនិកចូលទៅគោរពបូជា។<ref>{{Cite web |date=2023 |title=The Pagodas of Siem Reap |url=https://helloangkor.com/the-pagodas-of-siem-reap/ |access-date=13 March 2023 |publisher=Hello Angkor}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 September 2011|title=The guardian statues|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues|access-date=13{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} March 2022}</ref><ref>{{Cite web |date=2018 |title=Activités Royales » 2018 » Décembre » LLMM le Roi et la Reine-Mère Norodom Monineath Sihanouk |url=https://www.norodomsihanouk.info/activity/view_id1888.html |access-date=13 March 2023 |publisher=Official website of King-Father Norodom Sihanoul (Royal Cabinet)}}</ref> ==ឯកសារយោង== o3jh3683v87bqh6dyqo609mxjuphejc 1 50099 336182 306299 2026-05-29T13:18:26Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សា:សម័យឧដុង្គ]] ទៅ [[ការពិភាក្សា:សម័យកាលឧដុង្គ]] 306299 wikitext text/x-wiki == សម័យឧដុង្គ == សង្ខេតសម័យឧដុង្គឲខ្ញុំ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/203.189.137.222|203.189.137.222]] ម៉ោង០៣:៤៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) i1jw6twx181wfobho8obt2er8e5ezgs 1 52815 336197 334433 2026-05-29T22:21:19Z ~2026-32107-63 51245 /* ABA */ DUOCH VAN DA 336197 wikitext text/x-wiki == ABA ABA [[អ្នកប្រើប្រាស់:VE LAM Hour|VE LAM Hour]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:VE LAM Hour|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២៣ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) :ខ្ញុំត្រូវការប្រាក់10099.99990$ [[អ្នកប្រើប្រាស់:GGVO|GGVO]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:GGVO|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៥១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) ::VEASNA ::0978263250 ::35082-1 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-53086-8|&#126;2026-53086-8]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-53086-8|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៤:៤៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :VEASNA :0978263250@ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-35082-1|&#126;2026-35082-1]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-35082-1|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង២០:០៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី១៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :@VEASNA :0978263250 :53086-8 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-60809-2|&#126;2026-60809-2]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-60809-2|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:០៩ ថ្ងៃពុធ ទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == ខ្ញុំត្រូវការលុយ199999.9999$ == [[ទ្រឹស្ដីនៃពណ៌]] [[អ្នកប្រើប្រាស់:GGVO|GGVO]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:GGVO|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:០១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == VEASNA == VEASNA 0978263250 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-15808-68|&#126;2026-15808-68]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-15808-68|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៤:១០ ថ្ងៃសុក្រ ទី១៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == VEASNA == VEASNA 0978263250 15000$ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-24056-96|&#126;2026-24056-96]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-24056-96|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៣:៣១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី២០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) rx9u9rxu406bbh7ftuq0e0zi9bgzfbv 0 53640 336184 335042 2026-05-29T13:30:43Z Sreynaree1986 47227 ក្សត្រីខ្មែរតាមសម័យកាល 336184 wikitext text/x-wiki ក្សត្រីខ្មែរតាមសម័យកាល: == សម័យមុនអង្គរ == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[សោមា]] |[[កៅណ្ឌិន្យទី១]] | |[[សោម (រឿងនិទាន)|សោម]] | |- |២. |[[កុលប្រភាវតី]] |[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] |[[គុណវរ្ម័ន]] | | |- |៣. |[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ស្មី]] |[[ភវវរ្ម័នទី១|ភវរ្ម័នទី១]] | | | |- |៤. |សាការមញ្ជរី |[[ឦសានវរ្ម័នទី១|ឥសានវរ្ម័នទី១]] |[[ភវវរ្ម័នទី២]] យុវរាជ សុវណ៌ |[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | |- |៥. |[[ជយទេវី (ចេនឡា)|ជយទេវី]] | | |[[ជ័យវរ្ម័នទី១]] | |- |៦. |[[នរេន្ទ្រទេវី]] |[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|សម្ភុវរ្ម័ន]] | | | |- |៧. |ន្ឫបតិន្ទ្រទេវី |[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] |មហិបតីវម៌្ម ធរណិន្ទ្រទេវី ប្រថិវិន្ទ្រទេវី | | |- |៨. |[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |[[មហីបតិវម៌្ម|មហិបតីវម៌្ម]] |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |[[រាជបតិវម៌្ម|រាជបតីវម៌្ម]] |[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី|ហ្វារេន្ទ្រលក្ស្មី]] |} == សម័យអង្គរ == {| class="wikitable" |+ក្នុងសិលាចារឹក !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[ធរណីន្ទ្រទេវី|ធរណិន្ទ្រទេវី]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៣]] |[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១|រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] |- |២. |[[ជយេន្ទ្រភា]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] |[[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ជ្យេស្ឋាយា]] | | |- |៣. |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |យសោវរ្ម័នទី១ មហេន្ទ្រទេវី ជ័យទេវី |[[មហីបតិវម៌្ម|មហិបតីវម៌្ម]] |[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |- |៤. |ជ័យទេវី |[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] |ហសវរ្ម័នទី២ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |- |៥. |នរេន្ទ្រទេវី |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |ប្រ.ជ័យវរ្ម័ន | | |- |៦. |ប្រាណ |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] ឥន្ទ្រលក្ម្សី | | |- |៧. |ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី |[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]] [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] | |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |ប្រាណ |- |៨. |[[វិរលក្ស្មី]] |[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] |ឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២ ហសវរ្ម័នទី៣ | | |- |៩. |[[ហស៌លក្ស្មីទេវី]] |ហសវរ្ម័នទី៣ |[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] |[[ហិរណ្យវរ្ម័ន]] |[[ហិរណ្យលក្ឝ្មី|ហិរណ្យលក្ស្មី]] |- |១០. | '''[[វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី]]''' |[[ជ័យវរ្ម័នទី៦]] ធរណិន្ទ្រវរ្ម័នទី១ | | | |- |១១. |[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] |[[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២|ធរណិន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] |ហសវរ្ម័នទី៣ |ហស៌លក្ស្មីទេវី |- |១២. |[[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៧ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ សូរ្យកុមារ |មហីធរាទិត្យ |រាជបតិន្ទ្រលក្ស្មី |- |១៣. |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៧ | |មហីធរាទិត្យ |រាជបតិន្ទ្រលក្ស្មី |- |១៤ |[[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៧ |វិរកុមារ | | |- |១៥. |[[ចក្រវាទីរាជទេវី|ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៨ |ស្រីន្ទ្រកុមារ '''[[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]]''' | | |- |១៦. |'''[[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]]''' |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤ |ជ័យវរ្ម័នទី៨ |ស្រីស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា |} {| class="wikitable" |+ក្នុងពង្សាវតា !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[ច័ន្ទតារាវត្តី|ចន្ទវតី]] |អង្គជ័យ |និព្វានបទ សទ្ធានរាជា |[[ជ័យវរ្ម័នទី៩]] | |} == សម័យក្រោយអង្គរ == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[អ្នកម្នាងទេវី|មុនីរ័ត្ន]] |ពញាយ៉ាត |នរាយណ៍រាជា | | |- |២. |[[បទុមកេសរទី៣|បទុមមាលា]] |ពញាយ៉ាត |ស្រីរាជា |[[បរមរាជាធិរាជទី២]] | |- |៣. |[[ស៊ីសៈងាម|ផល្លាទេវី]] |ពញាយ៉ាត |ស្រីសុរិយោទ័យ | | |- |៤. |[[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|កេសរ]] |ពញាយ៉ាត |ធម៌រាជាទី២ | | |- |៥. |[[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|ទេវីលក្សណ័]] |ធម្មរាជាទី២ |សុគន្ធបទ ចន្ទរាជា | | |- |៦. |[[កេសរបុប្ផា|ស្រីស]] |សុគន្ធបទ | |[[ពិជ័យនាគគឹម|និខេម]] |[[អ្នកព្រះមាតាបាន|បាន]] |- |៧. |[[អ្នកម្នាងជាលែង|ជា]] |ស្ដេចកន | |[[សម្ដេចចៅពញាកំហែង|ពញាកៅ]] | |} {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[បទុមបុប្ផា|បទុមបុផ្ផា]] |ចន្ទរាជ |រាមាធិបតី បរមរាជាទី១ | | |- |២. |[[សុជាតិក្សត្រី|សុជាតិឧត្ដម]] |បរមរាជាទី១ |សត្ថា | | |- |៣. |[[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ចក្របតី]] |សត្ថា |ជ័យជេដ្ឋាទី១ | | |} {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្ដេច !បុត្រ !បិតា |- |១. |[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|អង្គចូវ]] |[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី២]] | |'''[[ង្វៀន ហ្វុកង្វៀន|ង្វៀន ភុកង្វៀន]]''' |- |២. |[[អ្នកម្នាងប៊ុន|បុស្ស]] |ជ័យជេដ្ឋាទី២ |រាមាធិបតីទី១ | |- |៣. |[[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|សុចតិ]] |ស្រីសុរិយោពណ៌ |ឧទ័យ | |- |៤. |[[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] |ឧទ័យ |ជ័យជេដ្ឋាទី៤ | |- | |[[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] |អង្គអេង |អង្គចន្ទទី២ អង្គស្ងួន | |- | |[[អ្នកម្នាងរតនា|រតនា]] |អង្គអេង |អង្គឥម | |- | |[[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|វិរៈ]] |អង្គអេង |អង្គដួង | |- | |[[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] |អង្គចន្ទទី២ |អង្គម៉ី | |- | |[[អ្នកម្នាងឃ្លិច|បទុមបុផ្ផា]] |អង្គដួង | | |- | |[[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|ប៉ែន]] |អង្គដួង |នរោត្ដម |សួស |- | |[[អ្នកម៉ែនាងពៅ|ពៅ]] |អង្គដួង |ស៊ីសុវត្តិ | |- | |[[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] |អង្គដួង |[[សុីវត្ថា|វត្ថា]] | |} == សម័យទំនើប == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[សម្តេចក្សត្រី អង្គ ស្ងួន|សោម]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] | | |ឧកញ៉ាចក្រី |- | |[[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|នារិនក្សត្រី]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] |[[យុគន្ធរ|យុគន្ធរ]] | |ប៉ុក |- | |[[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|សុម៉ាន]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] |[[នរោត្តម សុទ្ធារស|សុធារស]] | | |- | |[[ឃុនព្រះម្នាងចមសុជាតិបុប្ផានួន ( ឃុន ថាន់)|ថាន់]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] |[[ឌួង ចក្រ|ដួងចក្រ]] | | |- | |[[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|នរៈលក្ខណ៍]] |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្តិ]] |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុន្នីរ៉េត|មុនីរ៉េត]] |យិន |អ៊ុក |- | |[[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វណ្ណី]] |[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ស៊ីសុវត្តិ]] |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|មុនីវង្ស]] |យិន |អ៊ុក |- | |ភួង |ស៊ីសុវត្តិ |មុនីពង្ស |យិន |អ៊ុក |- | |[[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសុមៈ]] |សុរាម្រិត |សីហនុ |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្តិ]] |[[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|នរៈលក្ខណ៍]] |- | |[[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់កាញ៉ុល]] |សីហនុ |បុផ្ផាទេវី រណឫទ្ធិ | | |- | |[[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សសានមុនី]] |សីហនុ |យុវនាថ រ៉ាវីវង្ស ចក្រពង្ស សុរិយារង្សី គន្ធបុផ្ផា ខេមរានុរក្ស បទុមបុប្ផា |មុនីវង្ស |ផល |- | |[[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសរ]] |សីហនុ |នរាទីប៉័ង |មុនីវង្ស |នរលក្ខណ៍ |- | |[[សម្តេចព្រះរាជកន្និដ្ឋា នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] |សីហនុ | |រដ្ឋារង្សី | |- | |[[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់]] |ស៊ីហនុ |សុជាតិវតី អរុណរស្មី | | |- | |[[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ]] |សីហនុ |សីហមុនី នរិន្ទ្រពង្ស |'''ហ្សង់ ហ្វ្រង់ស័រ អ៊ីហ្ស៊ី''' |ពាង |} 5ppfgcgso62xmxajhvnei4f0svtezbe 336185 336184 2026-05-29T13:35:12Z Sreynaree1986 47227 ក្សត្រីខ្មែរតាមសម័យកាល 336185 wikitext text/x-wiki [[File:Queen_Norodom_Monineath,_The_Queen_Mother.jpg|thumb|[[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី នរោត្ដម មុនិនាថ សីហនុ ព្រះវររាជមាតាជាតិខ្មែរក្នុងសេរីភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និង សុភមង្គល]]]] ក្សត្រីខ្មែរតាមសម័យកាល: == សម័យមុនអង្គរ == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[សោមា]] |[[កៅណ្ឌិន្យទី១]] | |[[សោម (រឿងនិទាន)|សោម]] | |- |២. |[[កុលប្រភាវតី]] |[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] |[[គុណវរ្ម័ន]] | | |- |៣. |[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ស្មី]] |[[ភវវរ្ម័នទី១|ភវរ្ម័នទី១]] | | | |- |៤. |សាការមញ្ជរី |[[ឦសានវរ្ម័នទី១|ឥសានវរ្ម័នទី១]] |[[ភវវរ្ម័នទី២]] យុវរាជ សុវណ៌ |[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | |- |៥. |[[ជយទេវី (ចេនឡា)|ជយទេវី]] | | |[[ជ័យវរ្ម័នទី១]] | |- |៦. |[[នរេន្ទ្រទេវី]] |[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|សម្ភុវរ្ម័ន]] | | | |- |៧. |ន្ឫបតិន្ទ្រទេវី |[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] |មហិបតីវម៌្ម ធរណិន្ទ្រទេវី ប្រថិវិន្ទ្រទេវី | | |- |៨. |[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |[[មហីបតិវម៌្ម|មហិបតីវម៌្ម]] |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |[[រាជបតិវម៌្ម|រាជបតីវម៌្ម]] |[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី|ហ្វារេន្ទ្រលក្ស្មី]] |} == សម័យអង្គរ == {| class="wikitable" |+ក្នុងសិលាចារឹក !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[ធរណីន្ទ្រទេវី|ធរណិន្ទ្រទេវី]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៣]] |[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១|រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] |- |២. |[[ជយេន្ទ្រភា]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] |[[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ជ្យេស្ឋាយា]] | | |- |៣. |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |យសោវរ្ម័នទី១ មហេន្ទ្រទេវី ជ័យទេវី |[[មហីបតិវម៌្ម|មហិបតីវម៌្ម]] |[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |- |៤. |ជ័យទេវី |[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] |ហសវរ្ម័នទី២ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |- |៥. |នរេន្ទ្រទេវី |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |ប្រ.ជ័យវរ្ម័ន | | |- |៦. |ប្រាណ |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] ឥន្ទ្រលក្ម្សី | | |- |៧. |ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី |[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]] [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] | |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |ប្រាណ |- |៨. |[[វិរលក្ស្មី]] |[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] |ឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២ ហសវរ្ម័នទី៣ | | |- |៩. |[[ហស៌លក្ស្មីទេវី]] |ហសវរ្ម័នទី៣ |[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] |[[ហិរណ្យវរ្ម័ន]] |[[ហិរណ្យលក្ឝ្មី|ហិរណ្យលក្ស្មី]] |- |១០. | '''[[វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី]]''' |[[ជ័យវរ្ម័នទី៦]] ធរណិន្ទ្រវរ្ម័នទី១ | | | |- |១១. |[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] |[[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២|ធរណិន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] |ហសវរ្ម័នទី៣ |ហស៌លក្ស្មីទេវី |- |១២. |[[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៧ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ សូរ្យកុមារ |មហីធរាទិត្យ |រាជបតិន្ទ្រលក្ស្មី |- |១៣. |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៧ | |មហីធរាទិត្យ |រាជបតិន្ទ្រលក្ស្មី |- |១៤ |[[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៧ |វិរកុមារ | | |- |១៥. |[[ចក្រវាទីរាជទេវី|ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៨ |ស្រីន្ទ្រកុមារ '''[[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]]''' | | |- |១៦. |'''[[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]]''' |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤ |ជ័យវរ្ម័នទី៨ |ស្រីស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា |} {| class="wikitable" |+ក្នុងពង្សាវតា !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[ច័ន្ទតារាវត្តី|ចន្ទវតី]] |អង្គជ័យ |និព្វានបទ សទ្ធានរាជា |[[ជ័យវរ្ម័នទី៩]] | |} == សម័យក្រោយអង្គរ == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[អ្នកម្នាងទេវី|មុនីរ័ត្ន]] |ពញាយ៉ាត |នរាយណ៍រាជា | | |- |២. |[[បទុមកេសរទី៣|បទុមមាលា]] |ពញាយ៉ាត |ស្រីរាជា |[[បរមរាជាធិរាជទី២]] | |- |៣. |[[ស៊ីសៈងាម|ផល្លាទេវី]] |ពញាយ៉ាត |ស្រីសុរិយោទ័យ | | |- |៤. |[[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|កេសរ]] |ពញាយ៉ាត |ធម៌រាជាទី២ | | |- |៥. |[[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|ទេវីលក្សណ័]] |ធម្មរាជាទី២ |សុគន្ធបទ ចន្ទរាជា | | |- |៦. |[[កេសរបុប្ផា|ស្រីស]] |សុគន្ធបទ | |[[ពិជ័យនាគគឹម|និខេម]] |[[អ្នកព្រះមាតាបាន|បាន]] |- |៧. |[[អ្នកម្នាងជាលែង|ជា]] |ស្ដេចកន | |[[សម្ដេចចៅពញាកំហែង|ពញាកៅ]] | |} {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[បទុមបុប្ផា|បទុមបុផ្ផា]] |ចន្ទរាជ |រាមាធិបតី បរមរាជាទី១ | | |- |២. |[[សុជាតិក្សត្រី|សុជាតិឧត្ដម]] |បរមរាជាទី១ |សត្ថា | | |- |៣. |[[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ចក្របតី]] |សត្ថា |ជ័យជេដ្ឋាទី១ | | |} {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្ដេច !បុត្រ !បិតា |- |១. |[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|អង្គចូវ]] |[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី២]] | |'''[[ង្វៀន ហ្វុកង្វៀន|ង្វៀន ភុកង្វៀន]]''' |- |២. |[[អ្នកម្នាងប៊ុន|បុស្ស]] |ជ័យជេដ្ឋាទី២ |រាមាធិបតីទី១ | |- |៣. |[[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|សុចតិ]] |ស្រីសុរិយោពណ៌ |ឧទ័យ | |- |៤. |[[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] |ឧទ័យ |ជ័យជេដ្ឋាទី៤ | |- | |[[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] |អង្គអេង |អង្គចន្ទទី២ អង្គស្ងួន | |- | |[[អ្នកម្នាងរតនា|រតនា]] |អង្គអេង |អង្គឥម | |- | |[[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|វិរៈ]] |អង្គអេង |អង្គដួង | |- | |[[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] |អង្គចន្ទទី២ |អង្គម៉ី | |- | |[[អ្នកម្នាងឃ្លិច|បទុមបុផ្ផា]] |អង្គដួង | | |- | |[[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|ប៉ែន]] |អង្គដួង |នរោត្ដម |សួស |- | |[[អ្នកម៉ែនាងពៅ|ពៅ]] |អង្គដួង |ស៊ីសុវត្តិ | |- | |[[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] |អង្គដួង |[[សុីវត្ថា|វត្ថា]] | |} == សម័យទំនើប == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[សម្តេចក្សត្រី អង្គ ស្ងួន|សោម]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] | | |ឧកញ៉ាចក្រី |- | |[[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|នារិនក្សត្រី]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] |[[យុគន្ធរ|យុគន្ធរ]] | |ប៉ុក |- | |[[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|សុម៉ាន]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] |[[នរោត្តម សុទ្ធារស|សុធារស]] | | |- | |[[ឃុនព្រះម្នាងចមសុជាតិបុប្ផានួន ( ឃុន ថាន់)|ថាន់]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] |[[ឌួង ចក្រ|ដួងចក្រ]] | | |- | |[[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|នរៈលក្ខណ៍]] |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្តិ]] |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុន្នីរ៉េត|មុនីរ៉េត]] |យិន |អ៊ុក |- | |[[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វណ្ណី]] |[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ស៊ីសុវត្តិ]] |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|មុនីវង្ស]] |យិន |អ៊ុក |- | |ភួង |ស៊ីសុវត្តិ |មុនីពង្ស |យិន |អ៊ុក |- | |[[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសុមៈ]] |សុរាម្រិត |សីហនុ |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្តិ]] |[[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|នរៈលក្ខណ៍]] |- | |[[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់កាញ៉ុល]] |សីហនុ |បុផ្ផាទេវី រណឫទ្ធិ | | |- | |[[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សសានមុនី]] |សីហនុ |យុវនាថ រ៉ាវីវង្ស ចក្រពង្ស សុរិយារង្សី គន្ធបុផ្ផា ខេមរានុរក្ស បទុមបុប្ផា |មុនីវង្ស |ផល |- | |[[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសរ]] |សីហនុ |នរាទីប៉័ង |មុនីវង្ស |នរលក្ខណ៍ |- | |[[សម្តេចព្រះរាជកន្និដ្ឋា នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] |សីហនុ | |រដ្ឋារង្សី | |- | |[[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់]] |ស៊ីហនុ |សុជាតិវតី អរុណរស្មី | | |- | |[[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ]] |សីហនុ |សីហមុនី នរិន្ទ្រពង្ស |'''ហ្សង់ ហ្វ្រង់ស័រ អ៊ីហ្ស៊ី''' |ពាង |} == ឯកសារយោង == {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ|*]] 1oy3ylxgo0j7mywbgj10s3zecijevhk 0 53651 336190 336146 2026-05-29T15:59:59Z TheRandomGoober 27248 /* ការបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ដោយអាមេរិក */ 336190 wikitext text/x-wiki {{Redirect|សង្គ្រាមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់|ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥|សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា | conflict = សង្ក្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦ | partof = [[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] | image = [[File:2026 Iran war collage.jpg|300px]] | caption = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមត្រនិចនាឡិកា៖'''<br/>{{bulleted list | | ក្រុមនាវាចម្បាំងនាមអេប្រាហាម លីនខឹននៅសមុទ្រអារ៉ាប់, ៦ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង ''Super Hornet'' ហោះចេញពីនាវាដឹកយន្តហោះ ''[[យូអេសអេស អេប្រាហាម លីនខឹន (CVN-៧២)|អេប្រាហាម លីនខឹន]]'', ២៧ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់អ៊ីស្រាអែលមួយកង កំពុងហោះសម្ដៅទៅអ៊ីរ៉ង់, ៤ មីនា ២០២៦ | ហាយនភាពនៃកីឡដ្ឋានក្នុងសាលអាហ្សាឌីនៅរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់, ៥ មីនា ២០២៦ | សំណល់អគារបាក់បែងក្នុងក្រុង[[ឃើម៉ាន់ឆាហ៍]], ៣ មីនា ២០២៦ | ទិដ្ឋភាពសាលារៀនមួយនៅ[[មីណាប]]ក្រោយ[[ការវាយប្រហារផ្លូវអាកាសលើសាលារៀនមីណាប|រងគ្រាប់មីស៊ីល]], ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ | ផ្សែងក្រមៅហើរឡើងចូលបរិយាកាសនៅតេហេរ៉ង់, ៣ មីនា ២០២៦ | មីស៊ីលតូម៉ាហក (''Tomahawk'') ហោះចេញពីនាវាចម្បាំង ''[[យូអេសអេស ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក|ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក]]'', ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ }} | date = ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ – បច្ចុប្បន្ន | place = {{hlist | [[អាស៊ីខាងលិច]] | [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] }} | status = គាំងដំណើរ<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/us-reviews-latest-iranian-proposal-to-end-war-stalemate|title=US reviews latest Iranian proposal to end war stalemate|date=April 28, 2026|agency=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]|work=The Straits Times}}</ref> <br>{{bulleted list|[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់បណ្ដោះអាសន្ន]]|[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]|[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការវិវត្តនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ហេស្បុលឡា]]|[[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សេដ្ឋកិច្ចសកលត្រូវរំខាន]]រួមទាំង[[វិបត្តឥន្ធនៈសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិឥន្ធនៈ]]}} | combatant1 = {{tree list}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|អ៊ីស្រាអែល}} {{tree list/end}} |combatant1a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|កាតា}} |{{flag|គុយវ៉ែត}} |{{flag|តួកគី}} |{{flag|បារ៉ែន}} |{{flag|លីបង់}} |{{flag|សហរាជាណាចក្រ}} * {{flagicon image|Flag of the British Indian Ocean Territory 2026.svg}} [[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] * {{flagicon|សហរាជាណាចក្រ}} [[អាក្រូទីរី និងដេកេលី]] |{{flag|ស៊ីរី}} |{{flag|ហ្សកដានី}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[តំបន់ឃឺឌីស្ថាន]] |{{flag|អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត}} |{{flag|អាស៊ែបៃសង់}} |{{flag|អូម៉ង់}} |{{flag|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម}} }} {{tree list/end}} | combatant2 = {{tree list}} * {{flag|អ៊ីរ៉ង់}} * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ហេស្បុលឡា]] * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[ហ៊ូទី]]<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=Joining war, Yemen’s Houthis launch ballistic missile attack on southern Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/joining-war-yemens-houthis-launch-ballistic-missile-attack-on-southern-israel/ |access-date=12 May 2026 |work=The Times of Israel |date=28 March 2026}}</ref> * {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[ចលនាអាម៉ាល់]]{{refn|ចលនាអាម៉ាល់បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលីបង់]]រួមជាមួយក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=12 May 2026 |website=Alma Research and Education Center}}</ref>|group=ស}} * {{flagicon image|PMF infobox.png}} [[កងកម្លាំងប្រជាកំណែន]]<ref>{{cite web|title=US embassy in Baghdad attacked as US-Israel war on Iran escalates|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/us-embassy-in-baghdad-attacked-as-us-israel-war-on-iran-escalates|date=7 March 2026|access-date=12 May 2026|website=Al Jazeera English}}</ref> * {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ចលនាតស៊ូឥស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់]] {{tree list/end}} |combatant2a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|លីបង់}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}}<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Natalia |date=2026-03-27 |title=Iraq mourns its dead after worst strike against its army since the start of the war: ‘Why did the Americans attack us?’ |url=https://english.elpais.com/international/2026-03-27/iraq-mourns-its-dead-after-worst-strike-against-its-army-since-the-start-of-the-war-why-did-the-americans-attack-us.html |access-date=2026-05-12 |website=EL PAÍS English }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[ក្រុមឥស្លាម (លីបង់)|ក្រុមឥស្លាម]]<ref name=MuslimBrothers>{{cite​ news |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=March 4, 2026|access-date=May 12, 2026}}</ref> |{{flag|ហាម៉ាស់}}<ref>{{cite web|date=2026-03-05|title=Israel strikes Beirut, Hamas official reportedly killed|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-url=https://web.archive.org/web/20260308031532/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-date=2026-03-08|access-date=2026-05-12|website=Al Arabiya English}}</ref> |{{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[ជីហាដឥស្លាមប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web|date=2 March 2026|title=Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes|url=https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411183622/https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-date=11 April 2026|access-date=12 May 2026|website=L'Orient Today}}</ref> }} {{tree list/end}} | commander1 = {{plainlist}} * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដូណាល់ ត្រាំ]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ភីត ហេកសិត]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដាន​ ខេន]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ប្រាដ ឃូពើរ (ឧត្តមនាវីឯក)|ប្រាដ ឃូពើរ]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ អ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[អីយ៉ាល់ ហ្សាមៀរ]] {{endplainlist}} | commander2 = {{plainlist}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ហាមេនៃ]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ហាមីនៃ}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[មោជតាបា ហាមេនៃ]]<ref>{{Cite news |last=Smith |first=Helena |date=2026-03-11 |title=Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran’s Cyprus ambassador confirms |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/mojtaba-khamenei-was-hurt-in-strike-that-killed-his-father-irans-cyprus-ambassador-confirms |access-date=2026-05-12 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ឡារីយ៉ានី]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ឡារីយ៉ានី}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់]] * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី]]{{KIA}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាហ្ស៊ីស ណាស៊ាហ្សាដេហ៍]]{{KIA}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]]{{KIA}} * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[អាប់ឌុលម៉ាលីគ អាល់ហ៊ូទី]] * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ណាអ៊ីម កាស្ស៊ែម]] {{endplainlist}} | casualties1 = {{indented plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល''' ** {{flagu|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ *** ទាហាន ១៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** បុគ្គលិកយោធា ៥៣៨ នាក់បានរងរបួស *** ទីតាំង ១២+ កន្លែងបានរងការខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/interactive/2026/03/11/world/middleeast/iran-us-military-bases-strikes-map.html|title=At Least 17 U.S. Sites Damaged in War With Iran, Analysis Shows|date=11 March 2026|access-date=12 May 2026|work=The New York Times}}</ref> ** {{flagu|អ៊ីស្រាអែល}}៖ *** ទាហាន ១៩ នាក់ និងអ្នកម៉ៅការ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** ប្រជាជនស៊ីវិល ២៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** របួស ៨,៥៩៨ នាក់ (រួមមានបុគ្គលិកយោធា ៧៦៤ នាក់) {{endplainlist}} | casualties2 = {{plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអ៊ីរ៉ង់''' ** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖ ** ៣,៤៦៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ** ២៦,៥០០​ នាក់បានទទួលរងរបួស * '''ផ្អែកតាមប្រភពក្នុងស្រុក''' ** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖ ** យុទ្ធជន ១,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news |last1=Astih |first1=Paula |title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000 |url=https://infoweb-newsbank-com.srv-proxy1.library.tamu.edu/apps/news/document-view?p=AWNB&docref=news/1A7909E3F07F63D8 |access-date=12 May 2026 |work=Al-Sharq al-Awsat |agency=NewsBank: Access World News Research Collection |date=17 April 2026}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ចលនាអាម៉ាល់៖ ** វេជ្ជបណ្ឌិតសង្គ្រោះបន្ទាន់ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=12 May 2026 |date=13 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) The "Al-Risala Scouts" mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=12 May 2026 |date=28 March 2026}}</ref> ** {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ហាម៉ាស់៖ ** សមាជិក ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}</ref> ** {{flagicon image|PMF infobox.png}} កងកម្លាំងប្រជាកំណែន៖ ** យុទ្ធជន ៨០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង​ ២៧០ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news|url=https://saba.ye/en/news3682770.htm|title=Popular Mobilization Forces in Iraq: 80 Martyrs & over 270 injured in Israeli–U.S. aggression}}</ref> {{endplainlist}} ---- {{plainlist}} * '''ផ្អែកតាម[[សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់]]៖'''<br>៣,៦៣៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រួមមាន បុគ្គលិកយោធា ១,២២១ នាក់, ប្រជាជនស៊ីវិល ១,៧០១ នាក់, និង ៧១៤ នាក់ទៀតមិនបញ្ជាក់)<ref>{{cite web|date=7 April 2026|title=Day 39 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: Extensive Damage to the Rail Network and Roads|url=https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409042630/https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-date=9 April 2026|access-date=12 May 2026|website=HRANA (en-hrana.org)}}</ref> {{endplainlist}} ---- {{indented plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល''' ** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖ ** បុគ្គលិកយោធា ៦,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="Bohbot150326>{{cite news|last1=Bohbot|first1=Amir|title= Over 6,000 IRGC members killed, 15,000 wounded since the start of Operation Roaring Lion, IDF says|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|access-date=15 March 2026|publisher=The Jerusalem Post|date=15 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315115157/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|archive-date=12 May 2026}}</ref> ** បុគ្គលិកយោធា ~១៥,០០០ នាក់បានរងរបួស<ref name="Bohbot150326"/> ** ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិក ១៩០+ គ្រឿងបានកម្ទេច<ref name=MakoBelieve>{{cite news|title=(ជាភាសាហេប្រឺ)בכיר צבאי: "האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים"|url=https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults|access-date=2026-05-12}}</ref> ** នាវាចម្បាំង ១៥៥ គ្រឿងបានកម្ទេច ឬខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/us-war-with-iran-by-numbers-energy-drinks-to-targets-2026-4|title=Epic Fury strikes on Iran were fueled by 2 million energy drinks, about a million gallons of coffee, and nicotine, top general says}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖ ** យុទ្ធជន ១,៩០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}</ref> {{endplainlist}} | casualties3 = <div style="text-align: centre;"> លីបង់៖ មនុស្ស ២,៧៥៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៨,៥១២ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web|date=8 May 2026 |title=Death toll from Israeli attacks on Lebanon nears 2,760 — Health Ministry|url=https://tass.com/world/2128625|archive-url=https://web.archive.org/web/20260509020136/https://tass.com/world/2128625|archive-date=9 May 2026|website=Tass}}</ref><br>អ៊ីរ៉ាក់៖ ទាហាន ២៦ នាក់និងប្រជាជនស៊ីវិល ២៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្ស ១៨០ នាក់បានរងរបួស <br>ប៉ាឡេស្ទីន៖ មនុស្ស ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៥ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite news |first1=Imad |last1=Isseid |first2=Melanie |last2=Lidman |date=8 March 2026 |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-west-bank-settlers-violence-900ad24fd46e0ca5ae0de07c0328c960 |title=3 Palestinians killed in West Bank clash, bringing toll from week of violence to 6 |work=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 March 2026 |url=https://www.npr.org/2026/03/15/g-s1-113834/israeli-soldiers-fire-on-family-car-in-occupied-west-bank-killing-4 |title=Israeli soldiers fire on family car in occupied West Bank, killing 4 |work=NPR}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lee |first=David D. |date=19 March 2026 |title=Four Palestinian women killed during Iranian missile attack in West Bank |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English |archive-date=19 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260319152352/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |url-status=live}}</ref> <br>អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម៖ ទាហាន ២ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ១១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត,{{refn|group=ស|<ref>{{cite news |title=Fatalities in the UAE |url=https://www.khaleejtimes.com/uae/day-18-israel-us-iran-war-live-updates#blogCarde8acf01e-a59b-4710-bc38-6378ec82b68c |access-date=12 May 2026 |work=Khaleej Times |date=17 March 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2026/03/24/uae-defense-ministry-says-civilian-contractor-killed-in-bahrain|title=UAE defense ministry says civilian contractor killed in Bahrain|date=March 24, 2026|website=Al Arabiya English}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2026/03/26/world/middleeast/iran-missile-strikes-abu-dhabi.html|title=Two Killed in Abu Dhabi as Gulf States Face Fresh Attacks|first=Ismaeel|last=Naar|location=Dubai, United Arab Emirates|date=March 26, 2026|website=NYTimes.com}}</ref>}} ២២៧ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409124738/https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|title=UAE intercepts 17 ballistic missiles, 35 drones after US-Iran ceasefire|archive-date=April 9, 2026|website=Khaleej Times}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/uae/three-injured-in-drone-attack-at-fujairah-oil-zone-1.500528878|title=Three injured in drone attack at Fujairah oil zone}}</ref> <br>គុយវ៉ែត៖ ទាហាន ៤ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ទាហាន ៧៧ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៣២ នាក់បានរងរបួស <br>[[កងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិបណ្ដោះអាសន្ននៅលីបង់]]៖ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|group=ស|រួមមានជនជាតិឥណ្ឌូណេស៊ីចំនួន ៤ នាក់ និងបារាំងចំនួន ២ នាក់<ref name="AP24042026">{{Cite news |last1=Ahmed |first1=Munir |last2=Gambrell |first2=Jon |last3=Keaten |first3=Jamey |date=24 April 2026 |title=Trump dispatches Witkoff and Kushner to Pakistan for new talks with Iran's foreign minister |url=https://apnews.com/article/us-iran-war-hormuz-israel-pakistan-ceasefire-april-24-2026-313e19ff213738620abe31c96eb38368 |work=Associated Press |access-date=12 May 2026 }}</ref>|name="UNIFIL killed"}} និង ១១ នាក់បានរងរបួស{{refn|រួមមានជនជាតិហ្កាណា ៤ នាក់,<ref name="BBC09032026">{{Cite news |last=Nunoo |first=Favour |date=9 March 2026 |title=Ghana calls on Commonwealth to condemn attack on its peacekeepers in Lebanon |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyg07vqdrdo |work=BBC |access-date=12 May 2026}}</ref> ឥណ្ឌូណេស៊ី ៤ នាក់,<ref name="AJ30032026">{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Two more UN peacekeepers killed in explosion in southern Lebanon: UNIFIL |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/30/two-more-un-peacekeepers-killed-in-southern-lebanon-unifil |work=Al Jazeera English}}</ref><ref name="UNNews">{{Cite news |date=30 March 2026 |title=UN condemns killing of two more peacekeepers in Lebanon |url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167222 |work=UN News}}</ref><ref name="AP24042026" /> និងបារាំង ៣ នាក់។<ref name="AP-18042026">{{Cite news |last1=Mroue |first1=Bassem |last2=Petrequin |first2=Samuel |date=18 April 2026 |title=French soldier killed and 3 others wounded in an attack on peacekeepers in Lebanon, Macron says |url=https://apnews.com/article/lebanon-israel-france-peacekeepers-5856353ddea6c1654c38c8aadf803ed7 |work=Associated Press |access-date=12 May 2026}}</ref><ref name="f24-22april">{{Cite news |date=22 April 2026 |title=French soldier dies of wounds after attack on UN force in Lebanon |url=https://www.france24.com/en/french-soldier-dies-of-wounds-after-attack-on-un-force-in-lebanon |work=France 24 |access-date=12 May 2026}}</ref>|group=ស|name="UNIFIL injured"}}<ref name="tayyar.org">{{Cite news |date=14 March 2026 |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) UNIFIL: One of our soldiers was injured after our position near the town of Mays al-Jabal was targeted. |url= https://www.tayyar.org/news/Lebanon/711208/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9-%D9%84%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D9%84%D8%AF%D8%A9-%D9%85%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%84 |website=tayyar.org }}</ref> <br>បារ៉ែន៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤២ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref name="Stepansky-2026">{{Cite web|first1=Joseph|last1=Stepansky|first2=Zaid|last2=Sabah|title=US, Israel attack Iran live: Trump vows to avenge 3 American soldiers|date=2 March 2026|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/2/us-israel-attack-iran-live|access-date=12 May 2026|website=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{cite web|date=2026-03-09|title=At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media|url=https://www.bbc.com/news/live/cz0g2yg3579t?post=asset%3A58cf09e3-4413-41d4-ad38-c6d229cbe729#post|access-date=2026-05-12|website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://qna.org.qa/en/news/news-details?id=bahraini-ministry-of-interior-says-four-injured-from-falling-debris-of-intercepted-iranian-drone&date=4/04/2026|title=Bahraini Ministry of Interior Says Four Injured from Falling Debris of Intercepted Iranian Drone|date=April 4, 2026|website=Qatar news agency}}</ref>|group=ស}} <br>អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ២៣ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref>{{cite news|title=Two killed, 12 injured after projectile fell on residential location in Saudi Arabia|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/two-killed-12-injured-after-projectile-fell-residential-location-saudi-arabia-2026-03-08/|access-date=12 May 2026|publisher=Reuters|date=8 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410010538/https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|title=Saudi Arabia says operational activities halted at several energy sites|archive-date=10 April 2026}}</ref>|group=ស}} <br>អូម៉ង់៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៧ នាក់បានរងរបួស<ref name=hindustan260302>{{Cite news|date=2 March 2026|title=3 Indians killed in Iranian attacks off Oman; 20 injured across West Asia|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/3-indians-killed-in-iranian-attacks-off-oman-20-injured-across-west-asia-101772473983914.html|access-date=12 May 2026|work=Hindustan Times}}</ref><ref name="aj260305">{{Cite news |title=US-Israel attacks on Iran: Death toll and injuries live tracker |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301150802/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-date=1 March 2026 |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref><ref name="Oman">{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Two drones crash in Oman, killing two workers amid U.S.-Israeli-Iran conflict |url=https://sana.sy/en/international/2302291/ |website=Syrian Arab News Agency}}</ref> <br>បារាំង៖ ទាហាន ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|មិនរាប់បញ្ចូលទាហានបារាំងពីរនាក់នៃកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពបណ្តោះអាសន្ននៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅប្រទេសលីបង់ឡើយ។|group=ស|name="France"}} និង ៧ នាក់បានរងរបួស{{refn|group=ស|name="France"}}<ref name="trt13march">{{Cite news |date=13 March 2026 |title=Drone attack in Iraq's Erbil region kills 1, injures 7 French soldiers at military base |url=https://www.trtworld.com/article/b846f9d0d45d |work=TRT World |access-date=12 May 2026}}</ref> <br>ស៊ីរី៖ ១​ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407080953/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|title=Syria says Israeli tank fire kills man in country’s south|archive-date=7 April 2026}}</ref> <br>កាតា៖ ២០ នាក់បានរងរបួស<ref name="The Peninsula Newspaper-2026">{{cite web|date=1 March 2026|title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack|access-date=12 May 2026|website=The Peninsula Newspaper|agency=QNA}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407230957/https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|title=Qatar: 4 injured, including child, after debris from Iranian missile falls in residential area|archive-date=7 April 2026}}</ref> <br>ហ្សកដានី៖ ១៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite​ news|title=Army says Iran fired 119 missiles, drones in one week directly targeting Jordan|url=http://en.royanews.tv/news/68214|access-date=12 May 2026|work=Roya TV|date=7 March 2026}}</ref> <br>អាស៊ែបៃសង់៖ ៤ នាក់បានរងរបួស<ref name=ynet260305>{{cite news|title=Azerbaijan says Iran fired two drones at its territory, injuring two people|url=https://www.ynetnews.com/article/rjo00ualfbl|access-date=12 May 2026|publisher=Ynet|date=5 March 2026}}</ref> }} ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[អ៊ីស្រាអែល]]បានចូលដៃគ្នាប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាមួយប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]] ក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តនៅក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន។ ជម្លោះនេះបានចាប់ផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើទីតាំងយោធានិងរដ្ឋាភិបាល ហើយថែមទាំង[[បញ្ជីរាយនាមមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ដេលបានស្លាប់កំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ធ្វើឃាតមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើននាក់]]ទៀតផង រួមមានមេដឹកនាំកំពូល[[អាលី ហាមេនៃ]]ជាដើម។ ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនោះត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងស្របគ្នានឹងពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងជាប់ចរចាទាក់ទងនឹង[[កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់]]។ អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបាញ់ប្រហារមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ អ៊ីរ៉ង់ក៏ថែមទាំងបានប្រើកម្លាំង[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|បិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]ផងដែរ ដែលបង្កជាការរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។ បន្ទាប់ពី[[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់និងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤|បាញ់មីស៊ីលប្រហារគ្នាទៅវិញទៅមក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ហើយម្តងទៀតនៅក្នុង[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ]]នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយលើកទីពីរនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចេញមុខវាយប្រហារលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ កងកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់បាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនរាប់ពាន់នាក់]]ក្នុងយុទ្ធនាការបង្ក្រាបលើ[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ហ្វូងពួកបាតុករតវ៉ាប្រឆាំងដ៏ធំបំផុត]]ដែលមិនធ្លាប់មាននៅអ៊ីរ៉ង់ចាប់តាំងពី[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|ឆ្នាំ១៩៧៩]] មកម៉្លេះ។ ជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពសម្លាប់បាតុករដោយកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់នេះ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានឆ្លើយតបដោយព្រមាននឹងប្រើកម្លាំងយោធា ហើយបន្ទាប់មក លោកក៏បានដាក់បញ្ជាឱ្យយោធាអាមេរិកចល័តប្រមូលកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ ដែលត្រូវជាការចល័តទ័ពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងតំបន់នេះចាប់តាំងពី[[ការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០០៣|ការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់កាលឆ្នាំ២០០៣]] មក។<ref>{{cite news |date=26 February 2026 |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=12 May 2026 |work=Reuters}}</ref> ការវាយប្រហារតាមអាកាសដោយអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតដល់មូលដ្ឋានយោធា អគាររដ្ឋាភិបាល​ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងទីតំបន់បេតិកភណ្ឌជាច្រើនកន្លែង ហើយបានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួសជាច្រើននាក់ផងដែរ។<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Paul |last2=Sardarizadeh |first2=Shayan |last3=Murphy |first3=Matt |title=Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpw004xqxnjo |access-date=12 May 2026 |website=BBC Verify |date=6 March 2026}}</ref> ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលផ្លោងរាប់រយគ្រាប់ និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ជាច្រើនគ្រឿងចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាងរួមមាន ប្រទេស[[កាតា]] [[គុយវ៉ែត]] [[បារ៉ែន]] [[ហ្សកដានី]] [[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] [[អូម៉ង់]] និង[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]។<ref>{{cite news |last1=Piper |first1=Imogen |last2=Kelly |first2=Meg |last3=Ley |first3=Jarrett |last4=Ducroquet |first4=Simon |date=28 February 2026 |title=See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/ |access-date=12 May 2026 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286 |url-access=subscription}}</ref> អ៊ីរ៉ង់ និង​ក្រុមបក្សពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់ខ្លួន​ក៏បាន​បើក​ការបាញ់ប្រហារ​លើ​[[តំបន់​ឃឺឌីស្ថាន]]​ក្នុងប្រទេស​អ៊ីរ៉ាក់ផងដែរ។ ដ្រូន ឬ​គ្រាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញ​ហោះសម្ដៅ​​ទៅក្នុង​ប្រទេស​[[អាស៊ែបៃសង់]] [[តួកគី]] និង​មូលដ្ឋាន​យោធាអាក្រូទីរីរបស់ចក្រភព​អង់គ្លេស​នៅ​ប្រទេស​ស៊ីបទៀតផង​។<ref>{{cite news |date=5 March 2026 |title=Azerbaijan threatens to respond after Iranian drones hit airport and near school |url=https://www.timesofisrael.com/azerbaijan-threatens-to-respond-after-iranian-drones-hit-airport-and-near-school/ |work=The Times of Israel}}</ref><ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News }}</ref> នៅដំណាលគ្នានេះ [[ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះរវាងក្រុមហេស្បុលឡា និងអ៊ីស្រាអែល]]បានវិវត្តកើតទៅជា[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមលីបង់]] ដោយបានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល និងសមាជិកពួកសកម្មប្រយុទ្ធជាង ២,០០០ នាក់។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Hezbollah claims responsibility for attack on Israel |url=https://aje.news/wwomw4?update=4353584 |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> [[អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ|រដ្ឋបាលត្រាំ]]បានផ្តល់សេចក្ដីពន្យល់ផ្សេងៗគ្នាជុំវិញមូលហេតុនៃការផ្តើមសង្គ្រាមនេះឡើង ដោយក្នុងនោះរួមមាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រតិកម្មរបស់អ៊ីរ៉ង់បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហាររំពឹងមុន កម្ទេចធនធានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ រារាំងអ៊ីរ៉ង់កុំឱ្យកសាង[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] រឹបអូស[[ធនធានប្រេងបម្រុងអ៊ីរ៉ង់|ធនធានប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់]] ឬផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់។ [[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងថា ខណៈដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការចុះត្រួតពិនិត្យទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរដែលរងខូចខាតកាលពី[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|សង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] នោះមែន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគឺគ្មានភស្តុតាងណាមួយដែលបានបញ្ជាក់ពីដំណើរការនៃកម្មវិធីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ឡើយ។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/iaea-chief-says-iran-has-no-structured-program-to-build-nuclear-weapons-currently-1IYdJPyg8uIZqlGS8Gni |access-date=12 May 2026 |work=The Wall Street Journal​ }}</ref> អគ្គលេខាធិការ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] និងប្រទេសដែលមិនពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន បានថ្កោលទោសសកម្មភាពវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល ខណៈ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]វិញបានអនុម័ត[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៨១៧|សេចក្តីសម្រេចមួយ]]ថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើរដ្ឋឈូងសមុទ្រ។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News}}</ref> អ្នករិះគន់សង្គ្រាម រួមទាំងអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានសម្ដៅលើការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកថាជាអំពើខុសច្បាប់ក្រោមច្បាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ជាទង្វើ[[ចក្រពត្តិនិយម]]<ref>{{Cite web |last1=Martin|first1=Peter|last2=Martin|first2=Eric|date=1 March 2026|title=Trump's Iran Strikes Usher in an Era of Unrestrained American Power|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2026-03-01/iran-attack-khamenei-killing-maduro-capture-begin-trump-imperialism-era|website=Bloomberg}}</ref> និង​ជាការរំលោភ​លើ​អធិបតេយ្យភាព​របស់​អ៊ីរ៉ង់​ក្រោម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ។<ref name="guardian2march">{{cite news |last=Siddique |first=Haroon |date=2 March 2026 |title=What is the legality of the US and Israeli attacks on Iran? |url=https://www.theguardian.com/law/2026/mar/02/legality-us-israel-attacks-iran-uk |access-date=12 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> [[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃសង្គ្រាម]]នេះរួមមាន ការរំខានដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដល់ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់នៅក្នុងទីផ្សារប្រេងសកល ក៏ដូចជាការរំខានដល់ឧស្សាហកម្មឧស្ម័នធម្មជាតិ ជីជីវជាតិ អាកាសចរណ៍ និងទេសចរណ៍ ព្រមទាំងបម្រែបម្រួលនៅក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុផងដែរ។ ការដឹកជញ្ជូនប្រេងនិងឧស្ម័នត្រូវបានរំខានដោយការបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ដោយអ៊ីរ៉ង់ ហើយការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលនិងអ៊ីរ៉ង់ទៅលើបណ្ដារោងចក្រថាមពលនៅក្នុងតំបន់។<ref name="uf">{{cite web |last=Nevitt |first=Mark |date=15 March 2026 |title=Legal and Operational Issues in the Strait of Hormuz: Transit Passage Under Fire |url=https://www.justsecurity.org/133996/legal-operational-strait-hormuz-transit-passage/ |access-date=13 May 2026 |website=Just Security }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ការចំណាយលើសង្គ្រាមរបស់យោធាអាមេរិកត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ១៨ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក<ref name="guardianCost">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2026/mar/19/us-iran-war-cost |title=The war on Iran cost the US $12.7bn by day six. Here's how it's been spent – in charts |date=19 March 2026 |access-date=13 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> ហើយ[[មន្ទីរបញ្ចកោណ]]បានស្នើតម្រូវការ ២០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកបន្ថែមទៀត។<ref name="i598">{{cite news |title=White House seeks $200bn in military funding in wake of Iran war |work=BBC News |date=19 March 2026 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y73gwk1qdo |access-date=12 May 2026}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ការចំណាយលើប្រទេសអារ៉ាប់ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួនជាង ១២០ ពាន់លានដុល្លារ។<ref name="arabCountriesCost">{{cite news |title=One month of war on Iran cost Arab countries up to $194bn: UNDP |work=Al Jazeera English |date=31 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/31/one-month-of-war-in-middle-east-cost-arab-states-up-to-194bn-undp |access-date=13 May 2026}}</ref> រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានវាយតម្លៃការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយមានតម្លៃយ៉ាងតិចស្មើ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ ហើយអាចបន្តឡើងរហូតដល់ ១ ទ្រីលានដុល្លារគិតត្រឹមថ្ងៃទី១១ ខែមេសា។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/04/11/world/middleeast/iran-economy-war.html |title=Iran Tries to Grasp Economic Devastation of War, and Find a Way Past It |newspaper=The New York Times |date=11 April 2026}}</ref> លោកត្រាំបានអះអាងថាខ្លួនបានទទួលជ័យជម្នះជាច្រើនលើកច្រើនសារ ហើយបានអះអាងបន្ថែមថា អ៊ីរ៉ង់គឺ "គ្មានសល់អ្វីនៅក្នុងជួរយោធាទៀតទេ"។<ref>{{cite news |title=Trump says "the war is very complete," and he's considering taking over Strait of Hormuz |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-iran-cbs-news-the-war-is-very-complete-strait-hormuz/ |work=CBS News |date=9 March 2026}}</ref> អ៊ីរ៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បានយល់ព្រមលើ[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍]] ដែលបានសម្របសម្រួលដោយប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ហើយបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៨ ខែមេសា<ref name="Pager-2026">{{Cite news |last= |date=7 April 2026 |title=U.S., Iran and Israel Agree to Cease-Fire |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/07/world/iran-war-trump-news/f1657559-8135-50c9-ad7f-63636e6a5106?smid=url-share |access-date=13 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ខណៈ[[បទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់នៅលីបង់]]វិញបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា។ បទឈប់បាញ់នៃសង្គ្រាមនេះបានឈានចូលដល់ភាពតានតឹង នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ លុះត្រាតែអ៊ីស្រាអែលបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់គេនៅក្នុងប្រទេសលីបង់។ បន្ទាប់ពី[[កិច្ចចរចាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ|កិច្ចចរចាក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]]បានបរាជ័យ លោកត្រាំបាននិយាយថា ខ្លួនលោកលែងខ្វល់ពីការចរចាអ្វីទៀតហើយ រួចលោកក៏បានប្រកាសបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសាតទៅ<ref>{{cite news |title=Trump says US will blockade strait of Hormuz after Iran peace talks fail |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/trump-says-us-will-blockade-strait-of-hormuz-as-iran-peace-talks-fail |access-date=13 May 2026 |work=The Guardian |date=12 April 2026}}</ref> ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការបិទផ្លូវទឹកពីរផ្នែក ដោយកម្លាំងជើងទឹកអាមេរិកបានកំពុងបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ ហើយអ៊ីរ៉ង់កំពុងបិទ[[ឈូងសមុទ្រពែរ្ស]]។ ទោះជាយ៉ាងណា ត្រាំបានបន្តពន្យារបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានកំណត់រយៈពេល ប៉ុន្តែការបាញ់ប្រហារគ្នាតាមផ្លូវអាកាសនៅតែបន្តកើតឡើងដដែរ។ ==ផ្ទៃរឿង== {{Further|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}} ===ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់|ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល}} ដោយសារតែគោលនយោបាយ[[ជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់|ជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងកាត]]ក្រោមនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[ម៉ូហាម៉ាដ ម៉ូសាដឌេក]] ដូចនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអង់គ្លេសក៏បានផ្តួចផ្ដើមគាំទ្រ[[រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៥៣|រដ្ឋប្រហារ]]ទម្លាក់រូបលោកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ ហើយអំណាចត្រូវបានបង្វែរទៅ[[ម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា​ ប៉ាហ្លាវី]] ដែលត្រូវជាព្រះរាជាពែរ្សនាពេលនោះ។ ដោយឃើញព្រះមហាក្សត្ររបស់ខ្លួនអត់ឱនលំទោនបំពេញផលប្រយោជន៍ឱ្យលោកខាងលិចដូច្នេះ ក៏ដូចជាត្រូវរស់នៅក្រោមរបបផ្តាច់ការរបស់ព្រះអង្គទៀតនោះ មហាជនអ៊ីរ៉ង់ក៏បានរើបម្រះបះបោរបន្ទុះចេញជា[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩]] ដោយផ្ដួលរំលំរបបប៉ាហ្លាវី ហើយជំនួសមកវិញដោយរបប[[សាធារណរដ្ឋឥស្លាម]]។<ref>{{Cite web |last=Hourcade |first=Bernard |date=March 2026 |title=What prospects for a new Iran? |url=https://mondediplo.com/2026/03/04iran |access-date=13 May 2026 |website=Le Monde diplomatique }}</ref> ជាលទ្ធផល អ៊ីរ៉ង់បានកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលចោល បង្កើតបានជា[[វិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីរ៉ង់|វិបត្តិការទូត]]ដែលបានអូសបន្លាយពេលជាងមួយឆ្នាំ។<ref name="News1828">{{cite news |date=28 February 2026 |title=From 1953 Coup To 2026 Strikes: The Long Road To US-Iran War |url=https://www.news18.com/world/from-1953-coup-to-2026-strikes-the-long-road-to-us-iran-war-ws-l-9935056.html |access-date=13 May 2026 |work=News18}}</ref> ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីរ៉ាក់]] សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសគាំទ្រអ៊ីរ៉ាក់ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ នាវាចម្បាំងអាមេរិកមួយគ្រឿងត្រូវទទួលរងការខូចខាតដោយសារមីនក្រោមសមុទ្ររបស់អ៊ីរ៉ង់។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រតិកម្មវិញដោយធ្វើ[[ប្រតិបត្តិការផ្រេយីងមែនធីស|ការវាយប្រហារលើកងនាវា]]របស់អ៊ីរ៉ង់។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក សហរដ្ឋអាមេរិកបានបាញ់ទម្លាក់នូវ[[ជើងហោះហើរអាកាសចរណ៍អ៊ីរ៉ង់លេខ ៦៥៥|យន្តហោះស៊ីវិលអ៊ីរ៉ង់]]មួយគ្រឿងដោយអចេតនា។<ref name="MacFarquhar1926">{{cite news |last1=MacFarquhar |first1=Neil |title=A Timeline of the Tensions Between the Islamic Republic of Iran and the U.S. |url=https://www.nytimes.com/2026/03/15/world/middleeast/united-states-iran-history.html |access-date=13 May 2026 |work=The New York Times |date=15 March 2026}}</ref> ដើម្បីទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើទីប្រជុំជនរបស់ខ្លួន អ៊ីរ៉ង់ក៏បានប្ដេជ្ញាចាប់ផ្តើមកម្មវិធីផលិតមីស៊ីលបាលីស្ទិក។<ref name="Al-MarashiCon">{{cite web |last=Al-Marashi |first=Ibrahim |date=2 March 2026 |title=Iran and the US have been at war for decades – and there's no end in sight |url=https://theconversation.com/iran-and-the-us-have-been-at-war-for-decades-and-theres-no-end-in-sight-277284 |access-date=13 May 2026 |website=The Conversation }}</ref> ចាប់ផ្តើមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានចាប់ផ្តើមប្រឡូកចូលក្នុងជម្លោះតំណាងនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅក្នុងនោះ អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុម[[ហេស្បុលឡា]]នៅប្រទេសលីបង់ប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែលក្នុងកំឡុង និងក្រោយ[[សង្គ្រាមស៊ីវិលលីបង់]]។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់]] អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុមកងជីវពលដែលជាគូបដិបក្ខនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ដោយគួបផ្សំជាមួយក្រុម[[ហ៊ូទី]]នៅយេម៉ែន និងក្រុមប្រដាប់អាវុធដទៃទៀតនៅស៊ីរីនិងប៉ាឡេស្ទីន អ៊ីរ៉ង់បានបង្កើតប្រព័ន្ធសម្ព័ន្ធមិត្តដែលប្តេជ្ញាប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលរបស់អាមេរិក អ៊ីស្រាអែល អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនៅក្នុងតំបន់។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០២ ដំណើរពង្រីកកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរដោយសម្ងាត់របស់អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានទម្លាយចេញជាសាធារណៈ។ ចូលមកដល់ឆ្នាំ២០០៦ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ទីបំផុតបានចេញប្រតិកម្មដោយប្រកាសអនុវត្ត[[ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់|ទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់]] ខណៈសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាស[[ទណ្ឌកម្មសហរដ្ឋអាមេរិកប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់|ទណ្ឌកម្មផ្ទាល់ខ្លួន]]ផងដែរប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។ តាំងពីពេលនោះមក សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានខិតខំអនុវត្ត[[ប្រតិបត្តិការអូឡាំពិកហ្គេម|យុទ្ធនាការសង្គ្រាមកិច្ចសាយប័រ]]ក្នុងគោលដៅបង្អាកប្រតិបត្តិការរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ខណៈដែលអ៊ីស្រាអែលវិញបានធ្វើ[[ឃាតកម្មលើអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|ឃាតក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ]]កំពូលៗរបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើននាក់។<ref name="MacFarquhar1926"/><ref name="Le Monde Assassinations">{{cite web |last1=Imbert |last2=Golshiri |last3=Mas |first1=Louis |first2=Ghazal |first3=Liselotte |title=How Israel tracked down and assassinated scientists involved in Iran's nuclear program |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/07/08/how-israel-tracked-down-and-assassinated-scientists-involved-in-iran-s-nuclear-program_6743166_4.html |website=lemonde.fr |publisher=Le Monde |access-date=19 May 2026}}</ref> ជម្លោះ​នេះ​បានវិវត្តទៅមួយដំណាក់កាលទៀតនៅក្នុង​ខែមករា ឆ្នាំ២០២០ នៅពេល​ដែល​ប្រធានាធិបតីត្រាំបាន​បញ្ជាឱ្យមានការធ្វើឃាត​លើលោក[[កាស៊ឹម សូលីម៉ានី]] ដែលត្រូវជាមេបញ្ជាការនៃ​[[កងកម្លាំងឃូដស៍]]។<ref name="News1828"/><ref name="Al-MarashiCon"/> កំណើននៃភាពតានតឹងបានហក់ឡើងមួយកម្រិតទៀតបន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយលុកថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] មកលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]ឡើង។ អ៊ីស្រាអែលបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបក្សពួកប្រដាប់អាវុធជាច្រើនក្រុមនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលមានអ៊ីរ៉ង់គាំទ្រនៅពីក្រោយ ដោយនៅក្នុងនោះរួមមាន [[ហាម៉ាស់]] [[ហេស្បុលឡា]] និង[[ហ៊ូទី]]។ នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានផ្ដើមប្រតិបត្តិការ[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ]] ដោយបើកការវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធានិងនុយក្លេអ៊ែរក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់វាយប្រហារតបតវិញ។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បាន[[ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|វាយប្រហារលើមូលដ្ឋាននុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់]]ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃដែរ មុនពេលវាត្រូវបានបញ្ចប់ដោយ[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|បទឈប់បាញ់]]។<ref>{{cite web |title=Iran's Conflict With Israel and the United States |url=https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/confrontation-between-united-states-and-iran |website=Council on Foreign Relations}}</ref> ===បញ្ហានុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល=== អ៊ីស្រាអែលត្រូវបានគេជឿយ៉ាងទូលំទូលាយថាមានប្រដាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ដោយមានស្តុកក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរចន្លោះពី ៩០ ទៅ ៤០០ គ្រាប់។{{refn|ចំនួនស្មាននៃទំហំស្តុកគ្រាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺមានប្រភពខុសៗគ្នា។ តួលេខនៅក្នុងអត្ថបទនេះគឺអាស្រ័យតាមប្រភពចំនួនស្មានដូចតទៅ៖ <ref>{{multiref2 |1 = {{cite journal |last1=Kristensen |first1=Hans M. |last2=Norris |first2=Robert S. |year=2014 |title=Israeli nuclear weapons, 2014 |url=http://bos.sagepub.com/content/70/6/97.full.pdf+html |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume=70 |number=6 |pages=97–115 |doi=10.1177/0096340214555409 |bibcode=2014BuAtS..70f..97K |doi-access=free}} |2= {{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/colin-powell-leaked-emails-nuclear-weapons-israel-iran-obama-deal-a7311626.html |title=Colin Powell leaked emails: Israel has '200 nukes all pointed at Iran', former US secretary of state says |last=Revesz |first=Rachael |newspaper=The Independent |date=16 September 2016 |access-date=19 May 2026}} |3= {{cite journal |last=Brower |first=Kenneth S |title=A Propensity for Conflict: Potential Scenarios and Outcomes of War in the Middle East |journal=Jane's Intelligence Review |type=special report |number=14 |date=February 1997 |pages=14–15}} |4= {{cite book |title=Israel and the Bomb |place=New York |publisher=Columbia University Press |last=Cohen |first=Avner |year=1998 |isbn=978-0-231-10482-1 |url=https://archive.org/details/israelbomb00cohe |page=349}} |5= {{cite web |first=Mohamed |last=ElBaradei |url=http://www.iaea.org/NewsCenter/Transcripts/2004/alahram27072004.html |title=Transcript of the Director General's Interview with Al-Ahram News |website=International Atomic Energy Agency |date=27 July 2004 |access-date=19 May 2026}} |6= {{cite web |url=https://fas.org/initiative/status-world-nuclear-forces/ |title=Status of World Nuclear Forces |website=Federation Of American Scientists}} }}</ref>}} ម្យ៉ាងទៀត អ៊ីស្រាអែលក៏ជាប្រទេសដែលមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរតែមួយគត់ផងដែរ ដែលមិនទទួលស្គាល់ថាខ្លួនមានកម្មសិទ្ធិអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។<ref name="Kristensen-2022">{{cite journal |last1=Kristensen |first1=Hans M. |last2=Korda |first2=Matt |date=2 January 2022 |title=Israeli nuclear weapons, 2021 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00963402.2021.2014239 |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume=78 |issue=1 |pages=38–50 |doi=10.1080/00963402.2021.2014239 |bibcode=2022BuAtS..78a..38K |issn=0096-3402 |url-access=subscription}}</ref> អ្នកប្រាជ្ញបញ្ញវន្តមួយចំនួនបានអះអាងថា អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាហេតុផលដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់អភិវឌ្ឍកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរផ្ទាល់របស់ខ្លួន ដោយបានបង្កឱ្យមានតុល្យភាពនៃការទប់ស្កាត់នុយក្លេអ៊ែរ ឬការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរក្នុងតំបន់។<ref>{{cite web |date=July 2008 |title=An Israel-Iran Balance of Nuclear Deterrence: Seeds of Instability |url=https://www.inss.org.il/publication/israel-iran-balance-nuclear-deterrence-seeds-instability/ |access-date=19 May 2026 |website=INSS }}</ref> ដោយ​លើកហេតុផលពីហានិភ័យផ្នែក​សន្តិសុខ អ៊ីស្រាអែលបាន​បដិសេធ​មិនទទួលយកការអំពាវនាវពីសហគមន៍​អន្តរជាតិ​ឱ្យខ្លួនចុះ​ចូលរួម​ក្នុង​[[សន្ធិសញ្ញា​ស្តីពី​ការមិនរីកសាយភាយ​អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] ឬ​ចូលរួម​ក្នុងកិច្ចចរចា​អំពី[[​តំបន់​គ្មាន​អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា]]ឡើយ។<ref name="s316">{{cite news |date=29 May 2010 |title=Israel rejects call to join anti-nuclear treaty |url=https://www.reuters.com/article/world/israel-rejects-call-to-join-anti-nuclear-treaty-idUSTRE64S1ZN/ |access-date=19 May 2026 |work=Reuters}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនសង្គ្រាម== {{Main|ព្រឹត្តិការណ៍មុនសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦}} [[File:President Donald J. Trump Welcomes Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu to the White House (cropped b).jpg|thumb|នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]បានបញ្ចុះបញ្ចូលត្រាំដោយជោគជ័យក្នុងការចូលអន្តរាគមន៍យោធាប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់។]] ==អរិភាព== {{Main|ខ្សែកាលនៃសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦}} ===សប្តាហ៍ដំបូង (២៨ កុម្ភៈ – ៦ មីនា)=== [[File:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|thumb|២៨ កុម្ភៈ៖​ ត្រាំកំពុងថ្លែងដំណឹងទៅកាន់ប្រជាជាតិរបស់លោកអំពីដំណើរការវាយប្រហាររបស់អាមេរិក។]] នៅម៉ោង ៣:៣៨ រសៀល ([[តំបន់ម៉ោងខាងកើត|ម៉ោងនៅអាមេរិក]] ឬត្រូវនឹងម៉ោង ១១:០៨ យប់នៅអ៊ីរ៉ង់) នៃថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញបញ្ជាឱ្យចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការអេផិកហ្យូរី (''Epic Fury'')។<ref name="FT01">{{cite news |title=Inside the plan to kill Ali Khamenei |url=https://www.ft.com/content/bf998c69-ab46-4fa3-aae4-8f18f7387836 |work=Financial Times |access-date=21 May 2026 |date=2 March 2026}}</ref> គ្រាប់មីស៊ីល ដ្រូនអាមេរិក និងយន្តហោះចម្បាំងអ៊ីស្រាអែលជាច្រើនគ្រឿង បានផ្តើមការវាយប្រហារមកលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃបន្ទាប់ នាវេលាម៉ោងប្រមាណ ៩:៤៥ ព្រឹក ម៉ោងនៅអ៊ីរ៉ង់ (ឬម៉ោង ១:១៥ រំលងអធ្រាត្រ ម៉ោងនៅអាមេរិក)។<ref>{{cite web |url=https://www.businessinsider.com/us-weapons-used-to-attack-iran-fend-off-retaliation-2026-2?IR=T |title=Here are the weapons America used to strike Iran — and shield against retaliation |work=Business Insider |first=Jake |last=Epstein |date=28 February 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> វេលាផ្ដើមការវាយប្រហារនេះបានកើតឡើងនៅដំណាលស្របនឹងពេលកំពុងតែមានកិច្ចចរចាជុំវិញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=1 March 2026 |title=Iran's foreign minister says he's unsure why U.S. attacked during nuclear talks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-attack-us-israel-regime-change-trump-netanyahu-araghchi-rcna261124 |access-date=21 May 2026 |work=NBC News }}</ref> ប្រតិបត្តិការនេះដែរត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលប្រសិទ្ធនាមថា ប្រតិបត្តិការតោគ្រហឹម។{{refn|group=ស|[[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מִבְצַע שְׁאָגַת הָאֲרִי}}<ref>{{cite news |last=Munitz |first=Shmuel |date=6 March 2026 |title=From ancient Israel to modern Iran: the enduring symbolism of the lion |url=https://www.ynetnews.com/culture/article/sk0ujovk11l |access-date=21 May 2026 |work=Ynet }}</ref> [[កងទ័ពអាកាសអ៊ីស្រាអែល]]បានថ្លែងថា កម្លាំងខ្លួនបានបើកវាយប្រហារលើគោលដៅយោធាចំនួន ៥០០ កន្លែងនៅភាគខាងលិច និងកណ្តាលប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយនេះត្រូវជាសមយុទ្ធប្រយុទ្ធដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លួន<ref>{{cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28 February 2026 |title=IDF says 200 jets involved in Air Force's largest-ever attack sortie |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-200-jets-involved-in-air-forces-largest-ever-attack-sortie/ |access-date=21 May 2026 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> ខណៈកងនាវាអ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងនូវការវាយប្រហារទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news |title=Satellite images show Iranian warship burning after US Israel strikes |date=28 February 2026 |url=https://www.businessinsider.com/satellite-images-show-iranian-warship-burning-after-us-israel-strikes-2026-2 |work=Business Insider |access-date=21 May 2026}}</ref> ក្រោយមក អ៊ីស្រាអែលបានបញ្ជាក់ថា ដំណើរវាយប្រហារដំបូងរបស់ខ្លួនបានប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកជាង ១,២០០ គ្រាប់នៅក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោង។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Israel claims to have dropped over 1,200 bombs on Iran in one day |url=https://aje.news/p4rw7y?update=4349719 |work=Al Jazeera English |access-date=21 May 2026 }}</ref> មន្ត្រីអាមេរិកម្នាក់បាននិយាយថា ការវាយប្រហាររាប់សិបលើករបស់អាមេរិកត្រូវបានអនុវត្តដោយយន្តហោះចម្បាំងដែលចេញពីមូលដ្ឋានយោធានៅជុំវិញតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងពីនាវាដឹកយន្តហោះមួយ ឬច្រើនគ្រឿង។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/5df7d9a6-2d1a-577e-9c63-d40948472442 |access-date=21 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> យោងតាមសារព័ត៌មាន Iran International ដែលដកស្រង់សម្តីរបស់[[ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាននិស្សិតអ៊ីរ៉ង់]] បុគ្គលិកដែលបម្រើការក្នុង[[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]ប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ រួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{cite web |date=28 February 2026 |title=Senior Revolutionary Guards commanders killed in US-Israel strikes – Reuters |url=https://www.iranintl.com/en/202602284254 |access-date=21 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ត្រូវបានសម្លាប់ ឬត្រូវរងរបួស ខណៈដែលមូលដ្ឋានយោធាជាច្រើនកន្លែងបានរងការវាយប្រហារ។<ref name="Iran International-2026a">{{cite web |date=28 February 2026 |title=Live – Israel and US launch strikes on Iran as Tehran prepares retaliation |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143 |access-date=21 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ទាំងត្រាំ​ និង[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]បានព្រមានអំពីហានិភ័យដែលអាចកើតមានពីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ចូលរួមជាធ្លុងដើម្បីផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់គេ។<ref name="CBS Major-Combat-Operations">{{cite news |date=28 February 2026 |title=Trump announces "major combat operations" in Iran. Watch the full video and read his statement. |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-full-statement-on-us-iran-attack-major-combat-operations/ |work=CBS News |access-date=21 May 2026}}</ref> បន្ថែមពីលើការវាយប្រហារដោយអាវុធ អ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងការវាយប្រហារតាមបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតផងដែរទៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងកម្មវិធីទូរស័ព្ទរបស់ខ្លួន រួមជាមួយនឹងសារដែលអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ងើបឡើងរើបម្រះប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលខ្លួន។<ref name = "JPost hack">{{cite news |last=Gal |first=Itai |date=28 February 2026 |title=Israel plunges Iran into darkness with largest cyberattack in history during attack against Iran |url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-888271 |access-date=21 May 2026 |work=The Jerusalem Post }}</ref> ការវាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិតនោះថែមទាំងបានផ្ដាច់ចរន្តអគ្គិសនីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ស្ទើរតែទាំងស្រុងទៀតផង ដោយវាបានអូសបន្លាយជាង ៦០ ម៉ោង បង្កជាការរំខានដល់ទំនាក់ទំនងរបស់រដ្ឋាភិបាល ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋ និងសេវាកម្មសាធារណៈផ្សេងៗ។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=The digital front: Iran's internet down for second day amid reports of U.S.-Israel cyberattacks |url=https://www.cnbc.com/2026/03/02/irans-internet-down-amid-reports-of-us-israel-cyberattacks.html |access-date=21 May 2026 |work=CNBC}}</ref><ref name = "JPost hack"/> ចាប់តាំងពីថ្ងៃផ្ទុះសង្គ្រាមនេះមក អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់បានរឹតបន្តឹងការចូលប្រើប្រាស់បណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតរបស់ប្រជាជនខ្លួន ដោយអនុញ្ញាតការប្រើប្រាស់ចំពោះតែអ្នកដែលរដ្ឋាភិបាលទទួលស្គាល់ប៉ុណ្ណោះ។<ref name="bm">{{cite news |date=17 March 2026 |title=Iran's 'chosen users' get 'privileged access' despite internet blackout for masses |url=https://www.theregister.com/2026/03/17/iran_internet_blackout/ |work=The Register}}</ref> [[File:US bases in the Middle East.svg|thumb|[[បញ្ជីរាយឋបនស្ថានយោធាអាមេរិក|មូលដ្ឋាននិងឋបនស្ថានយោធាអាមេរិក]]ធំៗនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា រួមមានមូលដ្ឋានដែលបើកការវាយប្រហារទៅលើអ៊ីរ៉ង់ផងដែរ]] កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានម៉ោងប៉ុណ្ណោះដោយការបាញ់គ្រាប់មីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក។ ​​អ៊ីរ៉ង់បានដាក់រហស្សនាមប្រតិបត្តិការយោធាវាយតបតរបស់ខ្លួនថា [[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីបួន]]។{{refn|group=s|អ៊ីរ៉ង់ធ្លាប់បានប្រកាសនិងអនុវត្ត[[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីមួយ]] [[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីពីរ|ពីរ]] និង[[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីបួន|បី]]រួចទៅហើយ តែប្រតិបត្តិការទាំងបីគឺស្ថិតក្នុងទ្រង់ទ្រាយតូចប៉ុណ្ណោះ។}}{{refn|group=ស|[[ភាសាពែរ្ស]]៖ عملیات وعده صادق ۴}} ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានសម្ដៅលើសង្គ្រាមនេះថា "សង្គ្រាមរ៉ាម៉ាដាន" ក៏ព្រោះតែដំណើរវាយប្រហាររួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានកើតឡើងនៅកំឡុងខែរ៉ាម៉ាដាន។<ref>{{cite news |date=20 March 2026 |title=Iran to mark Eid Al-Fitr on Saturday: state TV |url=https://www.arabnews.com/node/2636982/middle-east |access-date=22 May 2026 |work=Arab News |agency=Agence France-Presse}}</ref> គោលដៅវាយតបតរបស់អ៊ីរ៉ង់ជាចម្បងសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ពិសេសចំពោះទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]និង[[ហៃហ្វា]]<ref name="BBC Tehran response">{{cite news |title=(ជាភាសាពែរ្ស)جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ چرا واکنش تهران این‌بار تنها چند ساعت طول کشید؟ |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce94dk4yy2eo |work=BBC News Persian |date=28 February 2026 |access-date=22 May 2026}}</ref> និងបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនទៀតនៅក្នុងតំបន់ជាប់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ គោលដៅសំខាន់ៗដែលអ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហាររួមមាន រាជធានី[[ម៉ាណាណា]]របស់ប្រទេសបារ៉ែន<ref>{{cite news |last1=Yee |first1=Isaac |last2=Rebane |first2=Teele |date=28 February 2026 |title=Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64k1hv00003b6rj8g5hm4u |access-date=22 May 2026 |work=CNN }}</ref> [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិគុយវ៉ែត]] រាជធានី[[អាប៊ូដាប៊ី]]របស់អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Explosions reported in Kuwait and UAE |url=https://news.am/eng/news/932924.html |access-date=22 May 2026 |work=Armenia News }}</ref> និងរាជធានី[[រីយ៉ាដ]]និង[[ខេត្តខាងកើត (អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត)|ខេត្តខាងកើត]]របស់អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតជាដើម។ល។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Ismaeel Naar |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c23471fd-1ceb-5a75-93a8-a56a199d6b1f |access-date=22 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីរ៉ង់ក៏បានវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាផងដែរ។<ref>{{cite news |url=https://france24.com/en/middle-east/20260228-what-we-know-about-us-military-bases-mideast-gulf-targeted-iran-retaliatory-strikes |title=Iran targets US military bases in the Middle East with retaliatory strikes |date=28 February 2026 |work=France 24 |access-date=22 May 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើអ៊ីរ៉ង់<ref name="Reuters-2026">{{cite news |date=1 March 2026 |title=More strikes aimed at Iran after Khamenei's death, Trump issues new warning |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/more-strikes-aimed-iran-after-us-israeli-assault-kills-supreme-leader-2026-03-01/ |work=Reuters}}</ref> ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនតបតវិញទៅលើប្រទេសបារ៉ែន អ៊ីស្រាអែល ហ្សកដានី គុយវ៉ែត កាតា អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។<ref>{{cite news |last1=Gambrell |first1=Jon |last2=Lidman |first2=Melanie |last3=Boak |first3=Josh |first4=Eric |last4=Tucker |date=1 March 2026 |title=Iran fires missiles at Israel and Gulf states after US-Israeli strike kills Khamenei |url=https://apnews.com/article/iran-israel-us-03-01-2026-693bc30bbbc98660d81f4a13f65ca10f |access-date=22 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ប្រទេសកាតាបានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[ស៊ូខយស៊ូ-២៤|ស៊ូ-២៤]] របស់អ៊ីរ៉ង់ចំនួនពីរគ្រឿង ដែលនាំឱ្យកាតាក្លាយជាប្រទេសដំបូងដែលបានបាញ់យន្តហោះអ៊ីរ៉ង់ទម្លាក់ដោយជោគជ័យនៅក្នុងជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |last1=Salem |first1=Mostafa |last2=Kent |first2=Lauren |date=2 March 2026 |title=Qatar says it shot down two Iranian bomber aircraft |url=https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk?post-id=cmm9dkjpf00003b6ps4g5qwvo |access-date=22 May 2026 |work=CNN }}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ​ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើ[[រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍]] ខណៈយន្តហោះចម្បាំង F-15E ចំនួនបីគ្រឿងរបស់អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយការភាន់ច្រឡំដោយគ្នាឯង។<ref name="Reals">{{cite news |last=Reals |first=Tucker |date=2 March 2026 |title=Live updates: U.S. military confirms 4 troops killed in Iran war; Kuwait downs 3 U.S. jets in 'friendly fire' |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-us-war-day-3-american-deaths-israel-gulf-allies-hit-missile-strikes/ |access-date=22 May 2026 |work=CBS News }}</ref> ដំណាលគ្នានោះ ក្រុម[[ហេស្បុលឡា]]បានចាប់ផ្តើមបាញ់រ៉ុក្កែត និងគ្រាប់មីស៊ីលទៅលើអ៊ីស្រាអែល ដោយអះអាងថាវាជា "សកម្មភាពការពារខ្លួន" បន្ទាប់ពីរង[[ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ការវាយប្រហារ]]ពីអ៊ីស្រាអែលអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំនៅលីបង់ថ្វីបើ[[កិច្ចព្រមពៀងបទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤|បទឈប់បាញ់កាលឆ្នាំ២០២៤]] កំពុងចូលជាធរមានក្ដី។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Hezbollah claims attack on Israel was 'defensive act' after year of Israeli strikes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hezbollah-claims-attack-on-israel-was-defensive-act-after-year-of-israeli-strikes/ |access-date=22 May 2026 |agency=Agence France-Presse |work=The Times of Israel}}</ref> [[File:Epic Fury Strike compilation (997855).webm|thumb|២ មីនា៖ ឃ្លីបវីដេអូខ្លីៗអំពីការវាយប្រហារដោយ[[បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិក]]]] នៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល លោកអ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍បានអនុញ្ញាតបើក[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការឈ្លានពានចូលក្នុងប្រទេសលីបង់]]។<ref>{{cite news |last=McShane |first=Asher |date=3 March 2026 |title=Israel launches ground invasion of Lebanon and Trump warns 'hardest hits were yet to come' |url=https://www.lbc.co.uk/article/israel-launches-ground-invasion-of-lebanon-and-trump-issues-new-warning-5HjdTm8_2/ |access-date=22 May 2026 |work=LBC }}</ref>​ ក្រៅពីនេះ មន្ត្រីអាមេរិកបានថ្លែងថា កងកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានបំផ្លាញកងនាវារបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើន ពិសេសនៅក្នុង[[ឈូងសមុទ្រអូម៉ង់]] ក៏ដូចជាមូលដ្ឋានជើងទឹកសំខាន់ៗផងដែរ។<ref>{{cite web |last=Ozberk |first=Tayfun |date=2 March 2026 |title=US Strikes Destroy Iran's Main Naval Assets |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2026/03/us-strikes-destroy-irans-main-naval-assets/ |access-date=22 May 2026 |website=Naval News }}</ref> ចូលមកថ្ងៃទី៤ ខែមីនា អាមេរិកបានប្រកាសថានឹងបន្ថែមការវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់កាន់តែខ្លាំងជាងមុន ហើយនៅក្នុងថ្ងៃដដែរនេះ អ៊ីស្រាអែលបានវាយចំទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់កងកម្លាំង[[បាស៊ីគ]]​ ខណៈលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ]]បានរួចផុតពីការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite news |last=Hafezi |first=Parisa |date=4 March 2026 |title=Mojtaba Khamenei, seen as possible next Supreme Leader, has survived attacks on Iran, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/mojtaba-khamenei-seen-possible-next-supreme-leader-has-survived-assault-iran-2026-03-04/ |access-date=22 May 2026 |work=Reuters}}</ref> មីស៊ីលបាលីស្ទិកមួយគ្រាប់ដែលបាញ់ចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសរួមរបស់ណាតូ ខណៈវាបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី ខណៈតួកគីបានព្រមានថាខ្លួនមានសិទ្ធិការពារអធិបតេយ្យភាពខ្លួន រីឯអង្គការណាតូវិញបានថ្លែងពីការប្តេជ្ញាចូលរួមការពារប្រទេសតួកគីដែលជាសមាជិក។<ref>{{cite web |date=5 March 2026 |title=Secretary General Mark Rutte condemns violation of Turkish airspace |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_2026_03_05.htm |website=NATO Official Website}}</ref> [[File:Indian Ocean Iranian vessel (998184).webm|thumb|៤ មីនា៖ វីដេអូបង្ហាញពីការបាញ់ពន្លិចនាវាអ៊ីរ៉ង់ ''ដេណា'' ពីនាវាមុជទឹកអាមេរិក ''ឆារលត្ត'']] នាវាចម្បាំង​មួយគ្រឿង​របស់​កងទ័ពជើងទឹក​អ៊ីរ៉ង់​ឈ្មោះ ''ដេណា'' ត្រូវបានបាញ់ពន្លិច​នៅក្នុង​មហាសមុទ្រឥណ្ឌា​ដោយ​នាវាមុជទឹកឈ្មោះឆារលត្តរបស់អាមេរិក ក្នុងចម្ងាយ​ប្រមាណ ៧៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងត្បូង​ទីក្រុង[[កាល្លេ]] ប្រទេស​ស្រីលង្កា បន្ទាប់ពីនាវាមួយ​នេះ​បានកំពុង​វិលត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់​វិញ​ក្រោយបានចូលរួម​សមយុទ្ធ​កងនាវា​អន្តរជាតិនៅទីក្រុង[[វិសាខបណម]]នៃប្រទេសឥណ្ឌា។<ref>{{cite web |last=Rana |first=Javaria |date=2 March 2026 |title=Sri Lanka responds to distress call from Iranian warship returning from Vizag Fleet Review |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2026/Mar/04/sri-lanka-responds-to-distress-call-from-iranian-warship-returning-from-vizag-fleet-review |access-date=22 May 2026 |website=The New Indian Express }}</ref> យោងតាមកងទ័ពអ៊ីរ៉ង់ នាវិកអ៊ីរ៉ង់ចំនួន ១០៤ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ និង ៣២ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍លិចនាវានេះ។<ref>{{cite news |last1=Magee |first1=Caolán |last2=Kelliher |first2=Fiona |date=8 March 2026 |title='Projectile' kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue |access-date=22 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីពីរ (៧–១៣ មីនា)=== [[File:P20260307DT-1619 The Dignified Transfer of Remains of Six U.S. Soldiers.jpg|thumb|249x249px|សាកសពទាហានអាមេរិកចំនួនប្រាំពីរនាក់កំពុងត្រូវបញ្ជូនទៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ, ៧ មីនា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជូននាវាដឹកយន្តហោះទីបីរបស់ខ្លួនមកមជ្ឈិមបូព៌ា។<ref>{{cite web |date=7 March 2026 |first=Ilgar |last=Khudiyev |title=US said expected to deploy 3rd aircraft carrier to the Middle East |url=https://en.apa.az/america/us-said-expected-to-deploy-3rd-aircraft-carrier-to-the-middle-east-495510 |access-date=23 May 2026 |website=Azerbaijani Press Agency}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ ប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោកប៉េហ្សេស្សខ្ចន់បានប្រាប់អ្នកយកព័ត៌មានថា អ៊ីរ៉ង់នឹងឈប់វាយប្រហារប្រទេសជិតខាងចាប់ពីថ្ងៃនោះតទៅទៀត ប៉ុន្តែលុះត្រាតែការវាយប្រហារមកលើអ៊ីរ៉ង់លែងមានប្រភពចេញពីទឹកដីរបស់ប្រទេសជិតខាងទាំងនោះ។<ref>{{cite news |date=7 March 2026 |title=Iran to halt strikes on neighbours unless attacks from there: Pezeshkian |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/iran-to-halt-strikes-on-neighbours-unless-attacks-from-there-pezeshkian |access-date=23 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> យ៉ាងណាមិញ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិឌូបៃ]]ក្រោយមកបានរងការវាយប្រហារដោយយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើករបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite web |date=7 March 2026 |title=Iranian drone attack suspends flights at Dubai International airport |url=https://www.euronews.com/2026/03/07/iranian-drone-attack-suspends-flights-at-dubai-international-airport |access-date=23 May 2026 |work=Euronews }}</ref> នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា កូនប្រុសទីពីររបស់លោកហាមេនៃគឺលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ|មោជតាបា]]ត្រូវបានតែងតាំងជាមេដឹកនាំកំពូលថ្មីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=9 March 2026 |title=What to know about Mojtaba Khamenei, Iran's new supreme leader |url=https://www.npr.org/2026/03/09/nx-s1-5742375/mojtaba-khamenei-iran-supreme-leader |access-date=23 May 2026 |work=NPR }}</ref> ឃ្លាំងស្តុកប្រេងឥន្ធនៈនៅក្បែររដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់ត្រូវរងការវាយប្រហារ ខណៈភ្លើងឆេះពីការវាយប្រហារនេះបានបង្កបង្កើតជាផ្សែងពពកខ្មៅក្រាស់គ្របដណ្ដប់ស្ទើរពេញទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងថែមទាំងបណ្ដាលឱ្យកើតមានភ្លៀងអាស៊ីតពុលខ្មៅធ្លាក់នៅតំបន់ជុំវិញនោះផងដែរ។<ref name="b673">{{cite magazine |last1=Schneid |first1=Rebecca |first2=Kay Armin |last2=Serjoie |last3=Jamalpour |first3=Fatemeh |title='The Air is Unbreathable': Tehran Shrouded in Toxic Cloud After Israel Strikes Fuel Depots |magazine=Time |date=8 March 2026 |url=https://time.com/7383099/iran-news-oil-strikes-tehran/ |access-date=23 May 2026 }}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសពីមរណភាពរបស់សមាជិកយោធាអាមេរិកទីប្រាំពីរក្រោយត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=8 March 2026 |title=US troop dies from wounds sustained in Iran attack |url=https://aje.news/64yl8m?update=4379695 |access-date=23 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> យោងទៅតាម[[សមាគមអឌ្ឍចន្ទក្រហមអ៊ីរ៉ង់]] សាលារៀនសរុបចំនួន ៦៥ និងមណ្ឌលសុខភាពចំនួន ៣២ (ដូចជាមន្ទីរពេទ្យ និងឱសថស្ថាន) ត្រូវបានរងការវាយប្រហារចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើង ហើយទីតាំងស៊ីវិលជាង ១០,០០០ កន្លែងត្រូវរងការខូចខាត។<ref>{{cite news |date=8 March 2026 |title=More on civilian sites attacked in Iran: Red Crescent |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue?update=4379534 |work=Al Jazeera English |access-date=23 May 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា អង្គការណាតូបានបញ្ជាក់ពីករណីស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិកទីពីរមកលើដែនអាកាសប្រទេសតួកគី<ref>{{cite news |date=9 March 2026 |title=NATO intercepts second Iranian ballistic missile fired toward Turkey |url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/turkey-says-second-iranian-ballistic-missile-shot-down-by-nato-defences-in-airspace |access-date=23 May 2026 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ខណៈតួកគីបានបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-16 ចំនួនប្រាំមួយគ្រឿង និងប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសទៅ[[ស៊ីបខាងជើង]]ក្នុងគោលបំណងការពារសន្តិសុខ។<ref>{{cite news |date=9 March 2026 |title=(ជាភាសាតួកគី) MSB: 6 Türk F-16'sı KKTC'ye konuşlandırıldı |url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/msb-6-turk-f-16si-kktcye-konuslandirildi-937063.html |access-date=23 May 2026 |work=TRT Haber }}</ref> [[File:Strait of Hormuz Transits.webp|thumb|{{center|ដំណើរដឹកជញ្ជូនឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍បានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមចាប់ផ្ដើមមក។<ref>{{cite web |url=https://portwatch.imf.org/pages/cc317ba850e34c4dadbead6f7b336fb1 |title=Trade disruptions in the Strait of Hormuz due to attacks on commercial ships |website=PortWatch |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |access-date=23 May 2026 |date=28 February 2026}}</ref>}}]] ការគាំងប្រព័ន្ធផ្កាយរណបនាវាចរណ៍សកលដែលមិនមានប្រភពដើមច្បាស់លាស់បានបង្កជាការរំខានដល់នាវាចរណ៍នៅក្បែរច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ហើយបង្កឱ្យកើតមានករណីគ្រោះថ្នាក់ជាច្រើនដល់នាវាដឹកប្រេងនៅក្នុងតំបន់។<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3ewwlx9e1xo |title=GPS jamming: The invisible battle in the Middle East |last=Baraniuk |first=Chris |work=BBC News |date=10 March 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា មេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបាននិយាយថា អ៊ីរ៉ង់កំពុងប្រើប្រាស់បាញ់តែគ្រាប់មីស៊ីលខ្លួនដែលមានទម្ងន់ចាប់ពី ១០០០ គីឡូក្រាមឡើងទៅប៉ុណ្ណោះ។<ref name="ndtv10march">{{cite news |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972 |title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran |work=NDTV |date=10 March 2026 |access-date=25 May 2026 |last=Srinivasan |first=Chandrashekar}}</ref> ឧត្តមនាវីឯកអាមេរិក លោក[[ប្រាដ ឃូពើរ]]បានរាយការណ៍ថា អត្រាបាញ់គ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិករបស់អ៊ីរ៉ង់បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៩០% បើប្រៀបនឹងថ្ងៃដំបូងៗនៃសង្គ្រាម ហើយអត្រាបាញ់បង្ហោះដ្រូនរបស់ពួកគេបានធ្លាក់ចុះ ៨៣%។<ref>{{cite web |date=9 March 2026 |title=Iranian missile attacks down 90% since 1st day of war: CENTCOM |url=https://abc11.com/live-updates/iran-live-updates-trump-says-major-combat-operations-have-begun/18660347/entry/18681719 |access-date=25 May 2026 |website=ABC11 Raleigh-Durham }}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា អង្គការ[[យូនីសេហ្វ]]បានរាយការណ៍ថា កុមារជាង ១,១០០ នាក់បានទទួលរងរបួស ឬត្រូវបាត់បង់ជីវិត (២០០ នាក់ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតនៅអ៊ីរ៉ង់, ៩១ នាក់នៅលីបង់, ៤ នាក់នៅអ៊ីស្រាអែល និង ១ នាក់នៅគុយវ៉ែត) ខណៈកុមាររាប់រយពាន់នាក់ត្រូវបង្ខំផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅ រីឯរាប់លាននាក់ទៀតមិនអាចចូលរៀនបានដោយភ្លើងសង្គ្រាមកំពុងបានឆាបឆេះ។<ref>{{cite news |last1=Rowlands |first1=Lyndal |last2=Sabah |first2=Zaid |date=12 March 2026 |title=Iran sets three conditions for peace; oil tankers in Iraqi port attacked |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/12/iran-war-live-oil-tankers-hit-in-iraq-tehran-sets-3-conditions-for-peace |access-date=25 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:Salalah Port Ablaze.jpg|thumb|រូបភាពផ្កាយរណបដែលបង្ហាញពីផ្សែងខ្មៅហុយឡើងចេញពី[[កំពង់ផែសាឡាឡោះ]]ក្នុងប្រទេសអូម៉ង់នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ក្រោយរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់]] នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ដើម្បីជួយដោះស្រាយបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចប្រេង សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកបម្រាមរឹតបន្តឹងលើការទិញប្រេងពីរុស្ស៊ីជាបណ្ដោះអាសន្ន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា តម្លៃប្រេងមិនបានផ្លាស់ប្ដូរអ្វីច្រើននោះទេ។<ref name="Cooper">{{cite news |last1=Cooper |first1=Helene |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Ward |first3=Euan |last4=Torbati |first4=Yeganeh |last5=Reiss |first5=Johnatan |date=12 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Refueling Plane Crashes in Iraq, Military Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/12/world/iran-war-news-trump-oil-israel |access-date=25 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់រលកមីស៊ីល និងដ្រូនជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើប្រទេសនៃតំបន់ឈូងសមុទ្រ ដែលជាហេតុនាំឱ្យតម្លៃប្រេងកើនឡើងកាន់តែខ្ពស់។ ប្រទេសបារ៉ែនបានរាយការណ៍អំពីការវាយប្រហារលើទីតាំងស្តុកទុកប្រេងរបស់ខ្លួន។ អាជ្ញាធរគុយវ៉ែតវិញបានរាយការណ៍បញ្ជាក់ថា គ្រឿងឧបករណ៍ការពារមីស៊ីលនិងអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិរបស់ខ្លួនត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់ ខណៈសូរសំឡេងផ្ទុះគ្រាប់ត្រូវបានឮរំពងនៅជាយទីក្រុងឌូបៃ ហើយទីប្រជុំជនស្ទើរទាំងអស់ក្នុងប្រទេសហ្សកដានីបានបន្លឺស៊ីរ៉ែនព្រមានពីការវាយប្រហារដោយអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=13 March 2026 |title=Iran targets Gulf nations with missiles, drones as oil prices soar |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-targets-gulf-nations-with-missiles-drones-as-oil-prices-soar |access-date=25 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាលើកទីបីនៅក្នុងសង្គ្រាម មីស៊ីលបាលីស្ទិកប៉ុន្មានគ្រាប់ទៀតបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី មុនពេលត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារ ដោយសំឡេងផ្ទុះពីវាអាចត្រូវបានស្ដាប់ឮបានដោយប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងនិងជុំវិញទីក្រុង[[អាដាណា]]។<ref>{{cite news |date=13 March 2026 |title=Nato shoots down Iranian missile as explosions heard at Turkish air base |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/nato-incirlik-air-base-missile-iran-war-b2937948.html |access-date=25 May 2026 |work=The Independent }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីបី (១៤–២០ មីនា)=== [[File:جزیره خارک- طبیعت و صنعت-10.jpg|thumb|[[កោះខាក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ភ្លើងដែលបាញ់ចេញពីបំពង់នៅក្នុងរូបភាពនេះគឺជាលទ្ធផលនៃដំណើរការធម្មតានៃការចម្រាញ់ប្រេងប៉ុណ្ណោះ]] គិតត្រឹមសប្តាហ៍ទីបី អ្នកជំនាញវិភាគមិនសូវជាបានរកឃើញពីភស្តុតាងអ្វីដែលបញ្ជាក់ពីការផ្តាច់ខ្លួន ឬការរត់ចោលជួរនៅក្នុងកងយោធាអ៊ីរ៉ង់នោះទេ{{refn|ដោយយោងតាមប្រភពជាច្រើនដូចជា៖ <ref>{{multiref2 |1 = {{cite news |last1=Graham-Harrison |first1=Emma |title=We attacked Iran with no clear plan for regime change, Israeli security sources say |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/12/israel-iran-us-attack-no-plan-for-regime-change-security-sources |work=The Guardian |date=12 March 2026 }} |2= {{cite news |title=Iran war becomes contest of who can take most pain |url=https://dailypioneer.com/news/iran-war-becomes-contest-of-who-can-take-most-pain |work=The Pioneer |date=12 March 2026 |quote=So far, the Islamic Republic has been able to keep its leadership and military cohesive and in control}} |3= {{cite web |title=Is the stability of the Iranian regime in danger? |url=https://www.inss.org.il/social_media/is-the-stability-of-the-iranian-regime-in-danger/ |website=Institute for National Security Studies |date=12 March 2026 |quote=However, it seems that at this stage, these strikes are not sufficient to undermine the internal cohesion among the security forces, their ability to function}} |4= {{cite news |title=US intelligence says Iran government is not at risk of collapse, say sources |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/us-intelligence-says-iran-government-is-not-risk-collapse-say-sources-2026-03-11/ |work=Reuters |date=11 March 2026 |quote=The intelligence reporting underscores the cohesion of Iran's clerical leadership}} |5= {{cite web |last1=Karlin |first1=Mara |title=Can Iran's regime survive the war? |url=https://www.brookings.edu/articles/can-irans-regime-survive-the-war/ |website=Brookings Institution |date=11 March 2026 }} |6= {{cite news |title=A long road to the end: The death throes of Iran's regime could last for years |url=https://www.timesofisrael.com/a-long-road-to-the-end-the-death-throes-of-irans-regime-could-last-for-years/ |work=The Times of Israel |date=10 March 2026 |quote=for now, there have been no significant defections from the army or other security forces}} }}</ref>}} ខណៈដែលការផ្តាច់ខ្លួនផ្នែកយោធានេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដើម្បីបង្កើតជាចលនាប្រឆាំងនឹងរបបឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite |news |last=Jansen |first=Michael |title=Regime change in Iran unlikely without mass defections from military |url=https://www.irishtimes.com/world/middle-east/2026/02/28/regime-change-in-iran-unlikely-without-mass-defections-from-military/ |newspaper=The Irish Times |date=28 February 2026}}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំមួយមកលើ[[កោះខាក]] ដែលត្រូវជាមជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងដ៏សំខាន់មួយរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយ ៩០ ភាគរយនៃប្រេងអ៊ីរ៉ង់គឺត្រូវនាំចេញតាមរយៈកោះមួយនេះ។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ តម្លៃប្រេងបានកើនឡើងជាង ៤០ ភាគរយចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានចាប់ផ្ដើមមក។<ref>{{cite news |last1=Broadwater |first1=Luke |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Pérez-Peña |first4=Richard |date=13 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Military Attacks Kharg Island, Iran's Oil Export Hub, Trump Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/13/world/iran-war-trump-oil-israel |access-date=25 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Missile interception fragments of an Iranian missile hit Haifa oil refineries in Haifa Bay, March, 19 2026.jpg|thumb|right|250px|មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រាប់បានធ្លាក់លើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងហៃហ្វានៅឆកហៃហ្វា, ១៩ មីនា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា ទាំងប្រទេសចិន និងបណ្ដាប្រទេសសមាជិកណាតូនៅអឺរ៉ុបដែលស្និទនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក បានរួមគ្នាបដិសេធការអំពាវនាវរបស់ត្រាំក្នុងការផ្តល់ជំនួយគាំទ្រផ្នែកយោធា ដើម្បីដាក់សម្ពាធបង្ខំអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។<ref>{{cite web |date=16 March 2026 |title=Trump demands NATO and China police the Strait of Hormuz. So far they aren't joining |work=NPR |url=https://www.npr.org/2026/03/16/nx-s1-5749109/trump-threatens-nato-strait-hormuz-iran-war |access-date=25 May 2026}}</ref> ជាលទ្ធផល ត្រាំបានស្តីបន្ទោសសម្ព័ន្ធមិត្តណាតូ ដោយហៅការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេថាជា "កំហុសដ៏ល្ងង់ខ្លៅមួយ"។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=Trump says NATO's refusal to help on Iran is "very foolish mistake" |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-countries-dont-want-get-involved-iran-operation-trump-says-2026-03-17/ |access-date=25 May 2026 |work=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា ត្រាំបានសរសេរលើបណ្ដាញសង្គមថា លោកបានដកការសុំជំនួយពីណាតូវិញហើយ និងក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តមួយចំនួនក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិកផងដែរដូចជា ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និង[[អូស្ត្រាលី]]ជាដើម ដោយស្ថិតនៅក្រោមហេតុផលថាពួកគេបានបដិសេធមិនចូលរួមការវាយប្រហាររួមជាមួយអាមេរិកប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=NATO countries don't want to get involved in Iran operation, Trump says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-countries-dont-want-get-involved-iran-operation-trump-says-2026-03-17/ |access-date=25 May 2026 |work=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=17 March 2026 |title=Donald J. Trump (@realDonaldTrump) |url=https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/116245182325726375 |access-date=25 May 2026 |website=Truth Social }}</ref> នៅក្នុងលិខិតសរសេរដដែរនោះ ត្រាំបានបញ្ជាក់ទៀតថា សហរដ្ឋអាមេរិកគឺ "[មិនត្រូវការ] ជំនួយពីនរណា" នៅក្នុងសង្គ្រាមនេះឡើយ។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=Trump: 'We do not need the help of anyone' |url=https://news.sky.com/video/trump-we-do-not-need-the-help-of-anyone-13520909 |access-date=25 May 2026 |work=Sky News }}</ref> នៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ប៉ុន្មានរូប រួមមានលោក[[អាលី ឡារីយ៉ានី]] និងប្រធានកងកម្លាំងបាស៊ីគ លោក[[ហ្កូឡាំរ៉េហ្សា សូលីម៉ានី]]ត្រូវបាត់បង់ជីវិតក្រោយរងការវាយប្រហារតាមអាកាសពីអ៊ីស្រាអែល។<ref name="sk">{{cite news |date=17 March 2026 |title=Iran confirms security chief Larijani, Basij commander Soleimani killed |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/17/israel-says-it-has-killed-ali-larijani-irans-top-security-official |access-date=26 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលជាច្រើនគ្រាប់ដែលបានផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីរនាក់នៅទីក្រុង[[រ៉ាម៉ាត់ហ្កាន់]]។<ref>{{cite news |date=18 March 2026 |title=Elderly couple killed in Iranian revenge strike on Israel |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/03/18/iran-war-latest-news-ali-larijani-death-tel-aviv-strikes/ |work=The Daily Telegraph}}</ref> ក្នុងថ្ងៃដដែរនេះផងដែរ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការឈ្លានពានដីគោកចូលទៅក្នុង[[លីបង់ខាងត្បូង|ទឹកដីភាគខាងត្បូង]]នៃប្រទេសលីបង់។<ref>{{cite news |last1=Peled |first1=Anat |last2=Abdel-Baqui |first2=Omar |title=Israel Invades Lebanon, Opening New Front Against Iran |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-invades-lebanon-opening-new-front-against-iran-f5e29555 |access-date=26 May 2026 |work=Wall Street Journal |date=16 March 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា សង្គ្រាមនេះបានវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរបន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើតំបន់ឧស្ម័នធម្មជាតិផារស៍ខាងត្បូងនៅក្នុងឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងព្រមទាំងរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងក្បែរៗនោះរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយមានការសម្របសម្រួលពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref name="oj">{{cite news |last1=Orr |first1=Robert |last2=Kelly |first2=Maxine |last3=Wells |first3=Peter |last4=Provan |first4=Sarah |last5=Cash |first5=Kieran |date=18 March 2026 |title=Middle East war live: Oil jumps after Iran says energy industry attacked |url=https://www.ft.com/content/6112e127-3ee2-4fce-acfc-f7644e5c6c30?syn-25a6b1a6=1 |work=Financial Times}}</ref> ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានវាយរោងចក្រផលិតឧស្ម័នធម្មជាតិរាវដ៏ធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកដែលមានទីតាំងនៅក្នុងប្រទេសកាតា។ ត្រាំបានអះអាងថា រូបលោកមិនបានដឹងអ្វីអំពីការវាយប្រហារនៅផារស៍ខាងត្បូងទេ ហើយលោកបានសន្យាថានឹងលែងមានការវាយប្រហារដោយអ៊ីស្រាអែលណាទៀតទៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ឡើយ និងថែមទាំងបានគំរាមកំហែងអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបញ្ឈប់ការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលរបស់កាតាទៀត។<ref name=blowup>{{cite news |last=Jones |first=Callum |date=19 March 2026 |title=Trump threatens to 'blow up' all of Iran's South Pars gasfield if Tehran strikes Qatar |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/19/iran-war-trump-south-pars-threat-if-tehran-strikes-qatar |access-date=26 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់រដ្ឋមន្ត្រីចារកម្មអ៊ីរ៉ង់ លោក[[អ៊ីស្មាអែល ខាធីប]] តាមរយៈការវាយប្រហារពីលើអាកាសទាំងយប់។<ref>{{cite web |date=18 March 2026 |title=Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike |url=https://www.iranintl.com/en/202603187564 |access-date=26 May 2026 |website=Iran International }}</ref> [[File:F-35 Lightning II fighter jet hit over Iran 2026.webm|thumb|right|250x250px|thumbtime=00:06||វីដេអូដែលបញ្ចេញដោយ[[ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានតាស្នីម]]នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលបង្ហាញពីការវាយប្រហារដោយសង្ស័យពីអ៊ីរ៉ង់លើយន្តហោះចម្បាំង F-៣៥ របស់អាមេរិក ដោយនេះបានចាត់ទុកជាករណីដំបូងនៃយន្តហោះចម្បាំងបំបាំងកាយដែលត្រូវរងការខូចខាតនៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ។]] នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-៣៥ របស់សហរដ្ឋអាមេរិកមួយគ្រឿងបានធ្វើការចុះចតជាបន្ទាន់ ក្រោយសង្ស័យថាត្រូវរងគ្រាប់ទង្គិចដែលបាញ់ដោយកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់។<ref name="cnn19march">{{cite news |date=19 March 2026 |url=https://edition.cnn.com/2026/03/19/politics/f-35-damage-iran-war |title=US F-35 damaged by suspected Iranian fire makes emergency landing, sources say |work=CNN }}</ref> ដំណាលគ្នានេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការផ្លូវអាកាសប្រឆាំងនឹងនាវានិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅឯច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកដំណើរការផ្លូវដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិឡើងវិញ។<ref>{{cite news |last1=Cloud |first1=David S. |last2=Seligman |first2=Lara |last3=Gordon |first3=Michael R. |date=20 March 2026 |title=U.S. War Planes and Helicopters Kick Off Battle to Reopen Hormuz |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-war-planes-and-helicopters-kick-off-battle-to-reopen-hormuz-530cdb78 |access-date=26 May 2026 |work=The Wall Street Journal }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីបួន (២១–២៧ មីនា)=== {{Further|យុទ្ធនាការច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦}} នៅថ្ងៃទី២១ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើ[[រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍]] ដោយប្រើគ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋាន។ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារនេះដោយហៅវាថាជា "ការរំលោភបំពានច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងច្បាស់ជាក់ស្ដែង" ខណៈដែល[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]]បានជំរុញឱ្យមានការអត់ធ្មត់ផ្នែកយោធា "ដើម្បីជៀសវាងហានិភ័យនៃគ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរ"។<ref>{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran says US and Israel attacked Natanz nuclear facility |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/21/iran-says-us-and-israel-attacked-natanz-nuclear-facility |access-date=26 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហារទីក្រុង[[ឌីម៉ូណា]]នៃភាគខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែល ដោយបង្ករបួសដល់មនុស្សយ៉ាងតិច ៧៨ នាក់។<ref>{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran war: Missiles injure 160 in towns near Israeli nuclear site |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9qdvnv13qdo |access-date=26 May 2026 |work=BBC News }}</ref> ដោយដកស្រង់សម្តីមន្ត្រីអាមេរិកដែលមិនបញ្ចេញឈ្មោះ សារព័ត៌មាន CNN និង ''The Wall Street Journal'' បានរាយការណ៍ថា អ៊ីរ៉ង់បានព្យាយាមវាយប្រហារមូលដ្ឋានយោធារួមសហរដ្ឋអាមេរិក–ចក្រភពអង់គ្លេស ពោលគឺមូលដ្ឋាន[[ឌីអេហ្គោ​ ហ្គាស៊ីយ៉ា]]នៅលើ[[ប្រជុំកោះឆាហ្គោស]]ក្នុង[[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីមីស៊ីលមួយគ្រាប់បានបែកផ្ទុះក្នុងកំឡុងពេលហោះហើរ និងមួយទៀតត្រូវចាប់ស្ទាក់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស SM-៣ ដែលមានប្រភពចេញពីនាវាចម្បាំងអាមេរិក។<ref>{{cite news |date=20 March 2026 |title=Iran targeted but did not hit Diego Garcia base with missiles, WSJ reports |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-targeted-did-not-hit-diego-garcia-base-with-missiles-wsj-reports-2026-03-21/ |access-date=26 May 2026 |work=Reuters}}</ref><ref>{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran fires 2 ballistic missiles towards US, UK military bases in Diego Garcia |url=https://timesofindia.indiatimes.com/defence/international/iran-fires-2-ballistic-missiles-towards-us-uk-military-bases-in-diego-garcia/articleshow/129711819.cms |access-date=26 May 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធពីការបាញ់មីស៊ីលសម្ដៅទៅមូលដ្ឋានឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ខណៈគ្មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ណាមួយដែលបញ្ជាក់ថាមានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅជិតឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ឬមានការហោះស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់នោះឡើយ។<ref>{{cite web |last1=Vine |first1=David |title=Did Iran Attack Diego Garcia? |url=https://fpif.org/did-iran-attack-diego-garcia/ |website=fpif.org |publisher=Foreign Policy in Focus |access-date=26 May 2026 |date=25 March 2026}}</ref> ក្រៅពីនេះ ក្រុមចលនា[[ហ៊ូទី]]នៃប្រទេស[[យេម៉ែន]]បានព្រមានថា ខ្លួននឹងចូលដៃនៅក្នុងសង្គ្រាមជួយគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់ ប្រសិនបើមានការបន្តវាយប្រហារបន្ថែមទៅលើអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last=Magdy |first=Samy |date=21 March 2026 |title=Houthi rebels say they will respond to any escalation against Iran |url=https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-21-2026#0000019d-1258-dbe1-abff-3bfb86300000 |access-date=26 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> [[File:Operation-Roaring-Lion-0065.jpg|thumb|កងទាហានអ៊ីស្រាអែលនៅក្បែរព្រំដែនប្រទេសលីបង់, ២១ មីនា ២០២៦]] ត្រាំបានចេញឱសានវាទមួយដល់អ៊ីរ៉ង់ ដោយគំរាមថាអាមេរិកនឹងវាយប្រហាររោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ លុះត្រាតែសាមីខ្លួនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។ អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេដច្រានចោលឱសានវាទនោះ ដោយគំរាមវិញថា ខ្លួនឹងបិទច្រកហ័រមូហ្ស៍ "ទាំងស្រុង" និងបើកការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅទូទាំងតំបន់ដូចជារោងចក្រផលិតថាមពលនិងរោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃជាដើម។<ref>{{cite news |date=22 March 2026 |title=Iran threatens to 'completely' close Strait of Hormuz and hit power plants after Trump's ultimatum |url=https://apnews.com/article/iran-us-israel-trump-lebanon-march-22-2026-16cc60862529b873666ce4c1f6529d78 |access-date=26 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> ចូល ២៤ ម៉ោងនៃឱសានវាទនោះ ត្រាំបានប្រកាសថារូបលោកបានពន្យារពេលវាយប្រហារទៅលើរោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ទៅដល់រយៈពេលប្រាំថ្ងៃ ហើយបាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែចរចាជាមួយអ៊ីរ៉ង់ដើម្បីរកផ្លូវបញ្ចប់សង្គ្រាម។<ref>{{cite web |date=23 March 2026 |title=Iran war: Trump claims US has held talks with Iran |url=https://www.dw.com/en/iran-war-trump-claims-us-has-held-talks-with-iran/live-76478747 |access-date=26 May 2026 |website=dw.com }}</ref> អ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធពីអត្ថិភាពនៃកាចរចានោះ ដោយបានហៅត្រាំថាជាប្រធានាធិបតី "បោកប្រាស់"<ref>{{cite web |date=23 March 2026 |title=No talks are underway between Tehran and Washington, Iran says |url=https://www.iranintl.com/en/202603237530 |access-date=26 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ហើយថែមទាំងបានបដិសេធមិនទទួលផែនការសន្តិភាព ១៥ ចំណុចរបស់អាមេរិកទៀតផង។ អ៊ីរ៉ង់បានអះអាងថាដើម្បីឱ្យការចរចាអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន លុះត្រាតែមានការរាប់បញ្ចូល[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះលីបង់]]ចូលជាលក្ខខណ្ឌមួយនៅក្នុងសំណើបទឈប់បាញ់។<ref>{{cite news |last1=Nakhoul |first1=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 May 2026 |work=Reuters}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់លោក[[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]] ដែលជាមេបញ្ជាការទ័ពជើងទឹកកំពូលម្នាក់របស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយចោទថាលោកនេះហើយគឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវដោយចម្បងចំពោះការបិទខ្ទប់ច្រកសមុទ្រហ័រហូម្ស៍។<ref>{{cite news |date=26 March 2026 |title=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |access-date=26 May 2026 |work=BBC News }}</ref> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ គ្រាប់មីស៊ីលនិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅបំបុក[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសក្សត្រស៊ុលតង់]]របស់អាមេរិក បង្កឱ្យទាហានអាមេរិកយ៉ាងតិច​ ១៥ នាក់រងរបួស និងនាំឱ្យមានការខូចខាតដល់យន្តហោះប្រភេទ[[បូអ៊ីង អ៊ី-៣ សិនទ្រី|អ៊ី-៣ សិនទ្រី]]មួយគ្រឿង។<ref name="apnews27march">{{cite news |date=27 March 2026 |title=Yemen's Houthis claim responsibility for missile attack on Israel, their first since war started |url=https://apnews.com/article/iran-us-israel-trump-lebanon-march-27-2026-195444c54cbb7545d0a77f8ffbc0e4c0 |access-date=26 March 2026 |work=Associated Press }}</ref> អ្នកវិភាគយោធា លោកសេឌ្រីក លៃតុនបានចាត់ទុកការវាយប្រហារនេះថាជា "ការវាយប្រហារដ៏ធ្ងន់ធ្ងរទៅដល់សមត្ថភាពស៊ើបការណ៍ឃ្លាំមើលតាមអាកាសរបស់ [សហរដ្ឋអាមេរិក]"។<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/30/middleeast/us-air-force-awacs-jet-destroyed-saudi-arabia-intl-hnk-ml |title=Destruction of vital US radar aircraft could hamper ability to spot Iran threats, analysts say |first1=Brad |last1=Lendon |first2=Isaac |last2=Yee |first3=Thomas |last3=Bordeaux |date=30 March 2026 |work=[[CNN]]}}</ref> ចំណែកឯអ៊ីរ៉ង់វិញគឺមិនបានបង្ហាញពីសញ្ញាដកថយការត្រួតត្រាលើច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញនោះឡើយ។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/27/world/iran-war-trump-oil-israel |title=Iran War Live Updates: Tehran Moves to Assert Its Control Over Strait of Hormuz |work=The New York Times |date=27 March 2026 |access-date=26 May 2026}}</ref> ===សប្តាហ៍ទីប្រាំ (២៨ មីនា – ៣ មេសា)=== ក្រុមហ៊ូទីបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ដោយបាញ់ស្រោបមីស៊ីលបាលីស្ទិកជាច្រើនគ្រាប់ចូលប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។ ចលនាហ៊ូទីនេះបាននិយាយថាខ្លួនឹងបន្តបាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិកសម្ដៅចូលទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់អ៊ីស្រាអែល ហើយនឹងមិនឈប់ឡើយលុះត្រាតែអរិភាពនៅគ្រប់ជួរប្រយុទ្ធបានបញ្ឈប់។ ជាប្រតិកម្ម [[ក្រុមប្រឹក្សាដឹកនាំប្រធានាធិបតី|រដ្ឋាភិបាលយេម៉ែន]] ដែលមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ បានថ្កោលទោស ​​"សកម្មភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ដែលប៉ុនប៉ងអូសទាញយេម៉ែន" ឱ្យចូលក្នុងជម្លោះ "តាមរយៈសម្ព័ន្ធក្រុមភេរវកររបស់ខ្លួន"។<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |last2=Sampson |first2=Eve |date=28 March 2026 |title=Yemen's Houthis Fire at Israel and Vow Further Attacks |url=https://www.nytimes.com/2026/03/28/world/middleeast/yemen-houthis-attack-israel-war.html |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ២,៥០០ នាក់មកពីអង្គភាពបេសកកម្មម៉ារីនទី៣១ បានធ្វើដំណើរចូលមកដល់មជ្ឈិមបូព៌ា ដោយពួកគេត្រូវបានបម្រុងទុកជាកម្លាំងចលករជួយជំរុញកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូស្ស៍ឡើងវិញ។<ref>{{cite news |date=28 March 2026 |title=Update from Helene Cooper |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/28/world/iran-war-trump-israel-oil/06cca092-ddd6-5d3a-a460-2e70367fefe2?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតនិងបំផ្លិចបំផ្លាញទីលំនៅដ្ឋាននិងអគារស៊ីវិលជាច្រើន ដោយក្នុងនោះរួមមាន [[សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាអ៊ីរ៉ង់]]ផងដែរ។<ref>{{cite news |last1=Baskar |first1=Pranav |last2=Hakim |first2=Shirin |date=28 March 2026 |title=Airstrikes batter a university and residential zones in Tehran. |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/28/world/iran-war-trump-israel-oil |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបវិញដោយការគំរាមវាយប្រហារលើមហាវិទ្យាល័យអ៊ីស្រាអែល និងអាមេរិកនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។<ref>{{cite news |date=29 March 2026 |title=Update from Sanam Mahoozi |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/29/world/iran-war-trump-israel-oil/9b3c6f7c-33ca-5d8e-aab0-912c41dc5b1c?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ត្រាំបានថ្លែងពីបំណង "វាយយករ៉ែប្រេងនៅអ៊ីរ៉ង់" ដូចជា មជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងនៅ[[កោះខាក]] ដោយអះអាងថា វាគឺអាចដណ្ដើមបាន "យ៉ាងងាយស្រួល" ហើយបញ្ជាក់ទៀតថា អាមេរិកអាចបន្តកាន់កាប់វាមួយរយៈធំប្រសិនបើធ្វើមែន។<ref name="ft30march">{{cite news |date=30 March 2026 |title=Donald Trump says US could 'take the oil in Iran' |url=https://www.ft.com/content/3bd9fb6c-2985-4d24-b86b-23b7884031f5?syn-25a6b1a6=1 |access-date=26 May 2026 |work=Financial Times }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ត្រាំបានសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គមថា ប្រសិនបើគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងនិងការបើកច្រកហ័រមូហ្ស៍ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះទេ នុះអាមេរិកនឹងវាយបំផ្លាញរោងចក្រថាមពល អណ្តូងប្រេង កោះខាក និងអាចគ្រប់រោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃរបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last1=Bohner |first1=Athina |last2=Berry |first2=Alex |last3=Oelofse |first3=Louise |agency=AP, AFP, dpa, Reuters, EFE |date=30 March 2026 |title=Trump again threatens to 'obliterate' Iranian power plants, oil wells and Kharg Island |url=https://p.dw.com/p/5BNQw |work=Deutsche Welle |access-date=26 May 2026}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ ប្រទេសតួកគីនិងសម្ព័ន្ធណាតូបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលលើកទីបួន ដែលបានតម្រង់ចូលក្នុងទឹកដីប្រទេសតួកគី ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធការបាញ់មីស៊ីលនោះដោយអះអាងថាមានការបន្លំអត្តសញ្ញាណ។<ref>{{cite |news |date=31 March 2026 |title=Reports of Iranian Missile Launch Toward Turkey Are Completely Baseless |url=https://wanaen.com/reports-of-iranian-missile-launch-toward-turkey-are-completely-baseless/ |access-date=26 May 2026 |work=WANA News Agency}}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមេសា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកការវាយប្រហារចំនួនពីរលើកទៅលើ[[ស្ពានការ៉ាជ ប៊ី-១|ស្ពានប៊ី ១]] នៅរវាងទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងទីក្រុង[[ការ៉ាជ]] ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ពានដ៏ខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា បង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៩៥ នាក់ ខណៈស្ពាននោះត្រូវបាក់រលំមួយផ្នែក។<ref>{{cite web |date=2 April 2026 |title=Trump announces destruction of Iran's tallest bridge |url=https://www.al-monitor.com/originals/2026/04/trump-announces-destruction-irans-tallest-bridge |access-date=27 May 2026 |agency=Agence France Presse |website=Al-Monito }}</ref> ជាបន្ទាប់ ត្រាំបានអួតអាងចំពោះសកម្មភាពវាយប្រហារនោះ ដែលអ្នកជំនាញបានវាយតម្លៃថាអាចជាប់ជា[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]]។<ref name="france24-2april">{{cite news |title=Trump gloats on possible war crimes in Iran, but punishment distant |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260402-trump-gloats-on-possible-war-crimes-in-iran-but-punishment-distant |work=France 24 |date=2 April 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះចម្បាំង F-១៥E របស់អាមេរិកមួយគ្រឿង ដោយវាបានធ្លាក់ទៅក្នុង[[ខេត្តកុះហ្គីលូយេហ៍ និងបូយែរ-អះម៉ាដ]]នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ខណៈអាមេរិកបានផ្ដើមបេសកកម្មស្វែងរក និងជួយសង្គ្រោះអ្នកបើកយន្តហោះចម្បាំងនោះ ដោយបានសង្គ្រោះពួកគេដោយជោគជ័យក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។<ref name="ap-f515e-rescue">{{cite news |last=Kim |first=Seung Min |date=5 April 2026 |title=A mountain hideout and aircraft under fire: US carries out daring rescue of service member in Iran |url=https://apnews.com/article/iran-us-pilot-military-rescue-fde473d07fb59e871a71cd2ad2ffe4fe |access-date=27 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ [[សាកលវិទ្យាល័យឆាហ៊ីដ បាហេស្ថី]]នៃទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ត្រូវរងវាយប្រហារពីអាកាស ដែលនាំឱ្យចំនួនសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីរ៉ង់ដែលរងការវាយប្រហារសរុបកើនដល់ជាង ៣០ នេះបើយោងតាមរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |title=Iranian Minister of Science: U.S.-Israeli strikes targeted 30 Universities since start of war |url=https://hawarnews.com/en/iranian-minister-of-science-us-israeli-strikes-targeted-30-universities-since-start-of-war |work=Hawar News |date=4 April 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> ===សប្តាហ៍ទីប្រាំមួយ (៤–៧ មេសា)=== [[File:2026-04-07 Trump – A whole civilization will die tonight 2026-04-07 192815.png|thumb|សារសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គម ''Truth Social'' របស់ត្រាំនៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ដែលបានគំរាមថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងត្រូវវិនាសបាត់នៅយប់នេះ ហើយនឹងគ្មានថ្ងៃអាចស្ដារត្រឡប់មកវិញបានទៀតឡើយ"។]] នៅថ្ងៃទី៤ ខែមេសា មានករណីផ្ទុះជាច្រើនដងនៅអគារបម្រុងនៃ[[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរប៊ូឈែហរ៍]] ក៏ដូចជាតំបន់ប្រេងគីមីពិសេសម៉ះឆាហរ៍ក្នុងទីក្រុងម៉ះឆាហរ៍ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/04/world/iran-war-trump-news |title=U.S. Rescues Downed Air Force Officer Deep Inside Iran, Trump Says |first1=Greg |last1=Jaffe |first2=Eric |last2=Schmitt |first3=Helene |last3=Cooper |date=4 April 2026 |work=The New York Times}}</ref> ការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅម៉ះឆាហរ៍ បានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួនប្រាំនាក់ និងបង្ករបួសបន្ថែមដល់មនុស្ស ១៧០ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{cite news |date=4 April 2026 |title=Update from Shirin Hakim |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/04/world/iran-war-trump-news/f8c31573-78bc-5053-a5a0-99ce0bf46017?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៦ ខែមេសា កងកម្លាំងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានប្រកាសថា ប្រធានអង្គការចារកម្មរបស់ខ្លួនគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ម៉ាហ៊ីដ ខាដេមី]]បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល។<ref name="ii-khademi">{{cite web |date=6 April 2026 |title=IRGC intelligence chief killed in attack, Guards say |url=https://www.iranintl.com/en/202604065252 |access-date=27 May 2026 |website=Iran International}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ​ មនុស្សយ៉ាងតិច ៣៤ នាក់ រួមទាំងកុមារ ៦ នាក់ ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលនៅទូទាំងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ រួមមានការវាយប្រហារលើ[[សាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាឆារីហ្វ]] និងតំបន់លំនៅដ្ឋានប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនទៀតផង។ អនុប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ និងជាអ្នកនយោបាយកំណែទម្រង់និយម លោក[[ម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា អារ៉េហ្វ]] និងត្រូវជាអតីតនិស្សិតនៃសាកលវិទ្យាល័យនោះ បានសម្ដៅលើការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋានក្នុងការវាយប្រហារនោះថាជា "និមិត្តរូបនៃភាពឆ្កួតលីលា និងអវិជ្ជារបស់ត្រាំ"។<ref name="aljazeera6april">{{cite news |date=6 April 2026 |title=Iran's top university, oil facility bombed as US, Israel intensify attacks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/6/irans-top-university-bombed-as-us-israel-intensify-attacks-34-killed |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:Members of the Tehran Jewish community navigating the site where the Rafi'-Nia synagogue was destroyed.webm|thumb|right|200px|វីដេអូខ្លីបង្ហាញពីសមាជិក​សហគមន៍​ជ្វីហ្វ​នៃទីក្រុង​តេហេរ៉ង់​កំពុង​ដើរប្រមើលទីតាំងវិហារ​សាសនា​រ៉ាហ្វី នីយ៉ា ក្រោងត្រូវ​រងការបំផ្លិច​បំផ្លាញ។]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា វិហារសាសនាយូដារ៉ាហ្វីនីយ៉ានៅកណ្តាលទីក្រុងតេហេរ៉ង់ បានរងការបំផ្លិចបំផ្លាញធ្ងន់ធ្ងរដោយការវាយប្រហារតាមអាកាស។ អ៊ីស្រាអែលបាននិយាយថា អគារសាសនានេះត្រូវបានបំផ្លាញដោយសារតែត្រូវប៉ះទង្គិចនឹងការវាយប្រហារដែលសម្ដៅលើទីតាំងផ្សេងក្បែរនោះប៉ុណ្ណោះ ហើយវាមិនដែលជាគោលដៅវាយប្រហារតាមអាកាសផ្ទាល់របស់ខ្លួនឡើយ។<ref>{{Cite news |last1=Ben Ari |first1=Lior |last2=Eichner |first2=Itamar |date=7 April 2026 |title=IDF confirms Tehran strike targeted Iranian commander, synagogue hit was 'collateral damage' |url=https://www.ynetnews.com/jewish-world/article/sjouxfz211g |access-date=28 May 2026 |work=Ynet }}</ref> សារសរសេររបស់ត្រាំនៅលើបណ្ដាញសង្គមដែលថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងវិនាសនៅយប់នេះ ហើយមិនអាចស្ដារត្រឡប់មកវិញទៀត" នោះបានបង្កការព្រួយបារម្ភជាអន្តរជាតិ ដោយមានគេសង្ស័យថាត្រាំប៉ងចង់ប្រើគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ។ អគ្គលេខាធិការនៃ[[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ]]បានមានប្រសាសន៍ថា សាររបស់ត្រាំ "អាចជាការគំរាមប្រព្រឹត្តអំពើប្រល័យពូជសាសន៍"។<ref>{{cite news |date=7 April 2026 |title=Iran: President Trump's apocalyptic threats of large-scale civilian devastation demand urgent global action to prevent atrocity crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/04/iran-president-trumps-apocalyptic-threats-of-large-scale-civilian-devastation-demand-urgent-global-action-to-prevent-atrocity-crimes/ |access-date=28 May 2026 |work=[[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ|Amnesty International​]] }}</ref> យ៉ាងណាមិញ សេតវិមានបានចេញបដិសេធអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។<ref>{{cite news |date=7 April 2026 |title=Iran war latest: We'll destroy Iran — but we won't use nuclear weapons, US says |url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-war-latest-news-tehran-rejects-peace-deadline-trump-gz662zx0h |work=The Times |access-date=28 May 2026}}</ref> ===បទឈប់បាញ់ (៨ មេសា – បច្ចុប្បន្ន)=== {{Main|បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|កិច្ចពិភាក្សាសន្ទនាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ}} នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា នាវេលាម៉ោង ៦:៣២ ល្ងាចនៅសហរដ្ឋអាមេរិក (ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ម៉ោង ១:៣២ ព្រឹកនៅអ៊ីស្រាអែល និងម៉ោង ២:០២ ព្រឹកនៅអ៊ីរ៉ង់) លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសនៅលើបណ្ដាញសង្គមរបស់លោកថា សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងមួយដោយផ្អែកលើសំណើ ១០ ចំណុច ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាគីស្ថានគឺលោក[[ស្ហេបាហ៍ ស្ហារីហ្វ]] និងលោកសេនាប្រមុខ[[អាស៊ីម មូនារ]]។<ref>{{cite news |title=Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire after threatening massive attacks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-trump-deadline-hormuz-infrastructure-ceasefire-rcna267039 |work=NBC News |date=7 April 2026 |access-date=28 May 2026}}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់បានព្រមគ្នាលើបទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍ ដែលក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ អ៊ីរ៉ង់នឹងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=What we know about the US and Iran's ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce84z6y3ke4o |access-date=28 May 2026 |work=BBC News }}</ref> បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់ត្រូវបានប្រកាស រោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងនៅលើ[[កោះឡាវ៉ាន]] និងរោងចក្រនាំចេញប្រេងឆៅនៅ[[កោះស៊ីរី]]របស់អ៊ីរ៉ង់ បានរងការវាយប្រហារ ដោយគ្មានភាគីណាមួយចេញមុខមកទទួលខុសត្រូវ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Iranian Oil Refining Company confirms attack on Lavan refinery, Shana reports |url=https://www.reuters.com/business/energy/iranian-oil-refining-company-confirms-attack-lavan-refinery-shana-reports-2026-04-08/ |access-date=28 May 2026 |work=Reuters}}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបន្តបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនចូលទៅក្នុងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់នៅជុំវិញឈូងសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=S Arabia, UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain report attacks after Iran-US truce |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/uae-kuwait-bahrain-report-attacks-despite-iran-us-ceasefire |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ក្រោយមកទើបគេបានបង្ហាញថាការវាយប្រហារលើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់នោះគឺបានធ្វើឡើងជាសម្ងាត់ដោយអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។<ref name="WSJUAEStrikes">{{Cite news |last1=Holliday |first1=Shelby |last2=Said |first2=Summer |date=11 May 2026 |title=The U.A.E. Has Been Secretly Carrying Out Attacks on Iran |url=https://www.wsj.com/articles/the-u-a-e-has-been-secretly-carrying-out-attacks-on-iran-f1745a0d |access-date=28 May 2026 |work=Wall Street Journal |issn=0099-9660}}</ref> លក្ខខណ្ឌដាក់បញ្ចូលលីបង់ទៅក្នុងឈប់បាញ់ត្រូវជួបនឹងការខ្វែងគំនិតគ្នា<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ខណៈអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារដ៏ធំមួយមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានកើតមកលើប្រទេសលីបង់ក្នុងគោលដៅកម្ទេចទីតាំងឈរជើងក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |date=8 April 2026 |access-date=28 May 2026 |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/}}</ref> មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៣៥៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណជាង ១,២០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសជាលទ្ធផល។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Israeli attacks across Lebanon kill at least 254 after Iran-US ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/hundreds-of-casualties-across-lebanon-after-israel-says-it-hit-100-sites |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:8 April 2026 Isreali attacks on Beirut (2).jpg|thumb|right|ទិដ្ឋភាពអគារមួយកន្លែងនៅបៃរូត ប្រទេសលីបង់ ក្រោយត្រូវអ៊ីស្រាអែលវាយប្រហារ, ៨ មេសា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ត្រាំបាននិយាយថា កងកម្លាំងអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម "បោសសម្អាត" ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍។ កាសែត ''Wall Street Journal'' បានរាយការណ៍ថា នាវាចម្បាំងពិឃាតជាច្រើនគ្រឿងរបស់អាមេរិកបានចូលទៅក្នុងច្រកសមុទ្រនេះជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះមក។<ref>{{Cite news |date=11 April 2026 |title=U.S. Warships Transit Hormuz as U.S.-Iran Meet Face-to-Face for Peace Talks |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-war-latest-news-israel-us-lebanon-2026?mod=lc_navigation |work=The Wall Street Journal }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=11 April 2026 |title=U.S. warships cross Strait of Hormuz for first time since Iran war began |url=https://www.axios.com/2026/04/11/us-iran-navy-strait-of-hormuz |website=Axios }}</ref> រីឯរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់វិញត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានគំរាមវាយប្រហារនាវាចម្បាំងទាំងនោះ ដោយចោទអាមេរិកថាកំពុងរំលោភបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=11 April 2026 |title=U.S. warships cross Strait of Hormuz for first time since Iran war began |url=https://www.axios.com/2026/04/11/us-iran-navy-strait-of-hormuz |website=Axios }}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរនោះ កិច្ចចរចារវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ ដែលជាកិច្ចពិភាក្សាកម្រិតខ្ពស់បំផុតរវាងប្រទេសទាំងពីរចាប់តាំងពី[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍ឥស្លាមនៃឆ្នាំ១៩៧៩]] មក បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ឥស្លាម៉ាបាដ]] ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលមានរយៈពេល ២១ ម៉ោង ប៉ុន្តែគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងអ្វីត្រូវបានសម្រេចឡើយ។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=No Deal: U.S.-Iran peace talks in Islamabad collapse |url=https://www.npr.org/2026/04/12/nx-s1-5782538/u-s-iran-peace-talks-islamabad-collapse |access-date=28 May 2026 |work=NPR News }}</ref> ====ការបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ដោយអាមេរិក==== ត្រាំបានប្រកាសថា កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកនឹងចាប់ផ្តើមបិទផ្លូវហាមឃាត់ "នាវាទាំងអស់ដែលព្យាយាមចូល ឬចាកចេញពីច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍" ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា តទៅ។ យ៉ាងណា បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជាក់ក្រោយថា ការបិទផ្លូវមួយនេះនឹងត្រូវអនុវត្តតែលើនាវាដែលធ្វើដំណើរទៅ ឬមកពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=Trump announces naval blockade of Iran after Islamabad talks yield no deal |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |access-date=29 May 2026 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> [[កងឆ្មាំជើងទឹកបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា នាវាយោធាណាមួយដែលចូលមកជិតច្រកសមុទ្រនឹងត្រូវចាត់ទុកថាជាការរំលោភលើបទឈប់បាញ់ ហើយនឹងត្រូវប្រឈមនឹង "ការឆ្លើយតបដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ" ពីអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=Update by Parin Behrooz |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan/d43e91d7-9511-5fb7-b3de-26e6da723f33?smid=url-share |access-date=19 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាន​ ខេន]]បានប្រកាសថា នាវាដឹកប្រេងចំនួន ១៣ គ្រឿង ដែលបានធ្វើដំណើរចូលនិងចេញពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកស្ទាក់ចាប់ ហើយនាវាទាំងអស់បានគោរពតាមបញ្ជារបស់នាវាអាមេរិកនិងបានប្ដូរគោលដៅរបស់គេ។<ref name="DOD-16042026">{{Cite web |title=Secretary of War Pete Hegseth and Chairman of the Joint Chiefs of Staff Gen. Dan Caine Hold a Press Briefing |date=16 April 2026 |access-date=29 May 2026 |work=U.S. Department of Defense |url=https://www.war.gov/News/Transcripts/Transcript/Article/4462029/secretary-of-war-pete-hegseth-and-chairman-of-the-joint-chiefs-of-staff-gen-dan/}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសថា អ៊ីស្រាអែលនិងលីបង់បានយល់ព្រមលើ[[បទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់រយៈពេល ១០ថ្ងៃ]]។<ref name="aljazeera16april">{{Cite news |date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=29 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃបទឈប់បាញ់នៅលីបង់ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា បានប្រកាសអនុញ្ញាតឱ្យមានចរាចរណ៍នាវាពាណិជ្ជកម្មនៅច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញក្នុងកំឡុងបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite news |date=17 April 2026 |title=Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/ |access-date=29 April 2026 |work=Reuters}}</ref> ទោះជាយ៉ាងណា ត្រាំបាននិយាយថា ការបិទផ្លូវនាវាដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងនៅតែបន្ត ខណអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសឆ្លើយតបវិញថា ខ្លួននឹងរឹតបន្តឹងបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/ |title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump |first1=Michael |last1=Loria |first2=Christopher |last2=Cann |first3=Andrea |last3=Riquier |work=USA Today |date=17 April 2026 |access-date=29 May 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ពោលគឺប៉ុន្មានម៉ោងមុនពេលបទឈប់បាញ់ត្រូវផុតកំណត់ ត្រាំបានសម្រេចចិត្តបន្តពន្យាបទឈប់បាញ់ ដោយលើកឡើងថាលោកបានធ្វើដូច្នេះទៅតាមការស្នើសុំរបស់ប៉ាគីស្ថាន ដើម្បីទុកពេលវេលាឱ្យអ៊ីរ៉ង់រៀបចំបញ្ជូនសំណើរបស់ពួកគេ។<ref name="aljazeera21april">{{Cite news |date=21 April 2026 |title=Trump says the United States is extending ⁠its ⁠ceasefire with Iran at mediator Pakistan's request to allow more time for Tehran to put forward its proposal.|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/21/iran-war-live-tehran-shuns-talks-trump-says-us-blockade-to-remain |access-date=29 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៤ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនិងអូម៉ង់បាននិយាយថា ពួកគេបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិក មីស៊ីលល្បឿនមធ្យម និងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |title=Strikes in U.A.E., Oman and at Sea Strain Iran Truce to the Breaking Point |url=https://www.nytimes.com/2026/05/04/world/middleeast/iran-trump-ships-hormuz-strait.html |work=The New York Times |access-date=29 May 2026 |date=5 May 2026}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបាននិយាយទៀតថា អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់បង្ហោះដ្រូនមកវាយប្រហាររោងចក្រកែច្នៃប្រេងមួយកន្លែងនៅទីក្រុង[[ហ្វូចៃរ៉ា]] ដោយបង្កជាអគ្គីភ័យឆាបឆេះ និងបណ្តាលឱ្យពលករឋឥណ្ឌាបីនាក់ទទួលរងរបួស។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបានចេញមកនិយាយទៀតថា ខ្លួនបានត្រូវរងការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលនិងដ្រូនបន្ថែមពីអ៊ីរ៉ង់ក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃជាប់ៗគ្នា ខណៈអ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធដោយថាខ្លួនមិនបានវាយប្រហារទៅលើអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនោះទេនៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃថ្មីៗកន្លងមក។<ref>{{cite web |title=UAE air defences engage missiles, drones; Tehran denies attacking UAE |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/05/uae-air-defences-engage-missiles-drones-tehran-denies-attacking-uae |agency=Reuters |website=Internazionale |access-date=29 May 2026 |date=5 May 2026}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|auto=yes|d=Q138503695|m=yes}} '''''ជាភាសាអង់គ្លេស''''' * {{cite news |date=28 February 2026 |title=What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran's retaliation |url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk |access-date=28 February 2026 |work=CNN}} * [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%82%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B9%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%98%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9E%84%E1%9F%8B/ អានព័ត៌មានអំពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សានៅ RFI ខេមរភាសា] * [https://www.c-span.org/liveEvent/?Iran U.S. and Israeli Strikes on Iran], [[C-SPAN]] * [https://www.marinetraffic.com/en/ais/home/centerx:56.4/centery:26.5/zoom:9 Tracking of traffic in the Strait of Hormuz] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ]] m1dmbougkpymc20g2liv6n3d1k0u2j3 336192 336190 2026-05-29T16:09:02Z TheRandomGoober 27248 /* សប្តាហ៍ដំបូង (២៨ កុម្ភៈ – ៦ មីនា) */ កំណែអក្ខរាវិរុទ្ធ 336192 wikitext text/x-wiki {{Redirect|សង្គ្រាមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់|ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥|សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា | conflict = សង្ក្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦ | partof = [[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] | image = [[File:2026 Iran war collage.jpg|300px]] | caption = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមត្រនិចនាឡិកា៖'''<br/>{{bulleted list | | ក្រុមនាវាចម្បាំងនាមអេប្រាហាម លីនខឹននៅសមុទ្រអារ៉ាប់, ៦ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង ''Super Hornet'' ហោះចេញពីនាវាដឹកយន្តហោះ ''[[យូអេសអេស អេប្រាហាម លីនខឹន (CVN-៧២)|អេប្រាហាម លីនខឹន]]'', ២៧ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់អ៊ីស្រាអែលមួយកង កំពុងហោះសម្ដៅទៅអ៊ីរ៉ង់, ៤ មីនា ២០២៦ | ហាយនភាពនៃកីឡដ្ឋានក្នុងសាលអាហ្សាឌីនៅរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់, ៥ មីនា ២០២៦ | សំណល់អគារបាក់បែងក្នុងក្រុង[[ឃើម៉ាន់ឆាហ៍]], ៣ មីនា ២០២៦ | ទិដ្ឋភាពសាលារៀនមួយនៅ[[មីណាប]]ក្រោយ[[ការវាយប្រហារផ្លូវអាកាសលើសាលារៀនមីណាប|រងគ្រាប់មីស៊ីល]], ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ | ផ្សែងក្រមៅហើរឡើងចូលបរិយាកាសនៅតេហេរ៉ង់, ៣ មីនា ២០២៦ | មីស៊ីលតូម៉ាហក (''Tomahawk'') ហោះចេញពីនាវាចម្បាំង ''[[យូអេសអេស ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក|ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក]]'', ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ }} | date = ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ – បច្ចុប្បន្ន | place = {{hlist | [[អាស៊ីខាងលិច]] | [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] }} | status = គាំងដំណើរ<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/us-reviews-latest-iranian-proposal-to-end-war-stalemate|title=US reviews latest Iranian proposal to end war stalemate|date=April 28, 2026|agency=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]|work=The Straits Times}}</ref> <br>{{bulleted list|[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់បណ្ដោះអាសន្ន]]|[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]|[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការវិវត្តនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ហេស្បុលឡា]]|[[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សេដ្ឋកិច្ចសកលត្រូវរំខាន]]រួមទាំង[[វិបត្តឥន្ធនៈសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិឥន្ធនៈ]]}} | combatant1 = {{tree list}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|អ៊ីស្រាអែល}} {{tree list/end}} |combatant1a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|កាតា}} |{{flag|គុយវ៉ែត}} |{{flag|តួកគី}} |{{flag|បារ៉ែន}} |{{flag|លីបង់}} |{{flag|សហរាជាណាចក្រ}} * {{flagicon image|Flag of the British Indian Ocean Territory 2026.svg}} [[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] * {{flagicon|សហរាជាណាចក្រ}} [[អាក្រូទីរី និងដេកេលី]] |{{flag|ស៊ីរី}} |{{flag|ហ្សកដានី}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[តំបន់ឃឺឌីស្ថាន]] |{{flag|អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត}} |{{flag|អាស៊ែបៃសង់}} |{{flag|អូម៉ង់}} |{{flag|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម}} }} {{tree list/end}} | combatant2 = {{tree list}} * {{flag|អ៊ីរ៉ង់}} * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ហេស្បុលឡា]] * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[ហ៊ូទី]]<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=Joining war, Yemen’s Houthis launch ballistic missile attack on southern Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/joining-war-yemens-houthis-launch-ballistic-missile-attack-on-southern-israel/ |access-date=12 May 2026 |work=The Times of Israel |date=28 March 2026}}</ref> * {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[ចលនាអាម៉ាល់]]{{refn|ចលនាអាម៉ាល់បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលីបង់]]រួមជាមួយក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=12 May 2026 |website=Alma Research and Education Center}}</ref>|group=ស}} * {{flagicon image|PMF infobox.png}} [[កងកម្លាំងប្រជាកំណែន]]<ref>{{cite web|title=US embassy in Baghdad attacked as US-Israel war on Iran escalates|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/us-embassy-in-baghdad-attacked-as-us-israel-war-on-iran-escalates|date=7 March 2026|access-date=12 May 2026|website=Al Jazeera English}}</ref> * {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ចលនាតស៊ូឥស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់]] {{tree list/end}} |combatant2a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|លីបង់}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}}<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Natalia |date=2026-03-27 |title=Iraq mourns its dead after worst strike against its army since the start of the war: ‘Why did the Americans attack us?’ |url=https://english.elpais.com/international/2026-03-27/iraq-mourns-its-dead-after-worst-strike-against-its-army-since-the-start-of-the-war-why-did-the-americans-attack-us.html |access-date=2026-05-12 |website=EL PAÍS English }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[ក្រុមឥស្លាម (លីបង់)|ក្រុមឥស្លាម]]<ref name=MuslimBrothers>{{cite​ news |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=March 4, 2026|access-date=May 12, 2026}}</ref> |{{flag|ហាម៉ាស់}}<ref>{{cite web|date=2026-03-05|title=Israel strikes Beirut, Hamas official reportedly killed|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-url=https://web.archive.org/web/20260308031532/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-date=2026-03-08|access-date=2026-05-12|website=Al Arabiya English}}</ref> |{{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[ជីហាដឥស្លាមប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web|date=2 March 2026|title=Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes|url=https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411183622/https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-date=11 April 2026|access-date=12 May 2026|website=L'Orient Today}}</ref> }} {{tree list/end}} | commander1 = {{plainlist}} * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដូណាល់ ត្រាំ]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ភីត ហេកសិត]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដាន​ ខេន]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ប្រាដ ឃូពើរ (ឧត្តមនាវីឯក)|ប្រាដ ឃូពើរ]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ អ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[អីយ៉ាល់ ហ្សាមៀរ]] {{endplainlist}} | commander2 = {{plainlist}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ហាមេនៃ]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ហាមីនៃ}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[មោជតាបា ហាមេនៃ]]<ref>{{Cite news |last=Smith |first=Helena |date=2026-03-11 |title=Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran’s Cyprus ambassador confirms |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/mojtaba-khamenei-was-hurt-in-strike-that-killed-his-father-irans-cyprus-ambassador-confirms |access-date=2026-05-12 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ឡារីយ៉ានី]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ឡារីយ៉ានី}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់]] * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី]]{{KIA}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាហ្ស៊ីស ណាស៊ាហ្សាដេហ៍]]{{KIA}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]]{{KIA}} * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[អាប់ឌុលម៉ាលីគ អាល់ហ៊ូទី]] * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ណាអ៊ីម កាស្ស៊ែម]] {{endplainlist}} | casualties1 = {{indented plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល''' ** {{flagu|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ *** ទាហាន ១៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** បុគ្គលិកយោធា ៥៣៨ នាក់បានរងរបួស *** ទីតាំង ១២+ កន្លែងបានរងការខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/interactive/2026/03/11/world/middleeast/iran-us-military-bases-strikes-map.html|title=At Least 17 U.S. Sites Damaged in War With Iran, Analysis Shows|date=11 March 2026|access-date=12 May 2026|work=The New York Times}}</ref> ** {{flagu|អ៊ីស្រាអែល}}៖ *** ទាហាន ១៩ នាក់ និងអ្នកម៉ៅការ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** ប្រជាជនស៊ីវិល ២៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** របួស ៨,៥៩៨ នាក់ (រួមមានបុគ្គលិកយោធា ៧៦៤ នាក់) {{endplainlist}} | casualties2 = {{plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអ៊ីរ៉ង់''' ** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖ ** ៣,៤៦៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ** ២៦,៥០០​ នាក់បានទទួលរងរបួស * '''ផ្អែកតាមប្រភពក្នុងស្រុក''' ** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖ ** យុទ្ធជន ១,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news |last1=Astih |first1=Paula |title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000 |url=https://infoweb-newsbank-com.srv-proxy1.library.tamu.edu/apps/news/document-view?p=AWNB&docref=news/1A7909E3F07F63D8 |access-date=12 May 2026 |work=Al-Sharq al-Awsat |agency=NewsBank: Access World News Research Collection |date=17 April 2026}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ចលនាអាម៉ាល់៖ ** វេជ្ជបណ្ឌិតសង្គ្រោះបន្ទាន់ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=12 May 2026 |date=13 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) The "Al-Risala Scouts" mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=12 May 2026 |date=28 March 2026}}</ref> ** {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ហាម៉ាស់៖ ** សមាជិក ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}</ref> ** {{flagicon image|PMF infobox.png}} កងកម្លាំងប្រជាកំណែន៖ ** យុទ្ធជន ៨០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង​ ២៧០ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news|url=https://saba.ye/en/news3682770.htm|title=Popular Mobilization Forces in Iraq: 80 Martyrs & over 270 injured in Israeli–U.S. aggression}}</ref> {{endplainlist}} ---- {{plainlist}} * '''ផ្អែកតាម[[សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់]]៖'''<br>៣,៦៣៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រួមមាន បុគ្គលិកយោធា ១,២២១ នាក់, ប្រជាជនស៊ីវិល ១,៧០១ នាក់, និង ៧១៤ នាក់ទៀតមិនបញ្ជាក់)<ref>{{cite web|date=7 April 2026|title=Day 39 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: Extensive Damage to the Rail Network and Roads|url=https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409042630/https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-date=9 April 2026|access-date=12 May 2026|website=HRANA (en-hrana.org)}}</ref> {{endplainlist}} ---- {{indented plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល''' ** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖ ** បុគ្គលិកយោធា ៦,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="Bohbot150326>{{cite news|last1=Bohbot|first1=Amir|title= Over 6,000 IRGC members killed, 15,000 wounded since the start of Operation Roaring Lion, IDF says|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|access-date=15 March 2026|publisher=The Jerusalem Post|date=15 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315115157/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|archive-date=12 May 2026}}</ref> ** បុគ្គលិកយោធា ~១៥,០០០ នាក់បានរងរបួស<ref name="Bohbot150326"/> ** ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិក ១៩០+ គ្រឿងបានកម្ទេច<ref name=MakoBelieve>{{cite news|title=(ជាភាសាហេប្រឺ)בכיר צבאי: "האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים"|url=https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults|access-date=2026-05-12}}</ref> ** នាវាចម្បាំង ១៥៥ គ្រឿងបានកម្ទេច ឬខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/us-war-with-iran-by-numbers-energy-drinks-to-targets-2026-4|title=Epic Fury strikes on Iran were fueled by 2 million energy drinks, about a million gallons of coffee, and nicotine, top general says}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖ ** យុទ្ធជន ១,៩០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}</ref> {{endplainlist}} | casualties3 = <div style="text-align: centre;"> លីបង់៖ មនុស្ស ២,៧៥៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៨,៥១២ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web|date=8 May 2026 |title=Death toll from Israeli attacks on Lebanon nears 2,760 — Health Ministry|url=https://tass.com/world/2128625|archive-url=https://web.archive.org/web/20260509020136/https://tass.com/world/2128625|archive-date=9 May 2026|website=Tass}}</ref><br>អ៊ីរ៉ាក់៖ ទាហាន ២៦ នាក់និងប្រជាជនស៊ីវិល ២៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្ស ១៨០ នាក់បានរងរបួស <br>ប៉ាឡេស្ទីន៖ មនុស្ស ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៥ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite news |first1=Imad |last1=Isseid |first2=Melanie |last2=Lidman |date=8 March 2026 |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-west-bank-settlers-violence-900ad24fd46e0ca5ae0de07c0328c960 |title=3 Palestinians killed in West Bank clash, bringing toll from week of violence to 6 |work=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 March 2026 |url=https://www.npr.org/2026/03/15/g-s1-113834/israeli-soldiers-fire-on-family-car-in-occupied-west-bank-killing-4 |title=Israeli soldiers fire on family car in occupied West Bank, killing 4 |work=NPR}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lee |first=David D. |date=19 March 2026 |title=Four Palestinian women killed during Iranian missile attack in West Bank |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English |archive-date=19 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260319152352/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |url-status=live}}</ref> <br>អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម៖ ទាហាន ២ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ១១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត,{{refn|group=ស|<ref>{{cite news |title=Fatalities in the UAE |url=https://www.khaleejtimes.com/uae/day-18-israel-us-iran-war-live-updates#blogCarde8acf01e-a59b-4710-bc38-6378ec82b68c |access-date=12 May 2026 |work=Khaleej Times |date=17 March 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2026/03/24/uae-defense-ministry-says-civilian-contractor-killed-in-bahrain|title=UAE defense ministry says civilian contractor killed in Bahrain|date=March 24, 2026|website=Al Arabiya English}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2026/03/26/world/middleeast/iran-missile-strikes-abu-dhabi.html|title=Two Killed in Abu Dhabi as Gulf States Face Fresh Attacks|first=Ismaeel|last=Naar|location=Dubai, United Arab Emirates|date=March 26, 2026|website=NYTimes.com}}</ref>}} ២២៧ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409124738/https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|title=UAE intercepts 17 ballistic missiles, 35 drones after US-Iran ceasefire|archive-date=April 9, 2026|website=Khaleej Times}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/uae/three-injured-in-drone-attack-at-fujairah-oil-zone-1.500528878|title=Three injured in drone attack at Fujairah oil zone}}</ref> <br>គុយវ៉ែត៖ ទាហាន ៤ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ទាហាន ៧៧ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៣២ នាក់បានរងរបួស <br>[[កងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិបណ្ដោះអាសន្ននៅលីបង់]]៖ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|group=ស|រួមមានជនជាតិឥណ្ឌូណេស៊ីចំនួន ៤ នាក់ និងបារាំងចំនួន ២ នាក់<ref name="AP24042026">{{Cite news |last1=Ahmed |first1=Munir |last2=Gambrell |first2=Jon |last3=Keaten |first3=Jamey |date=24 April 2026 |title=Trump dispatches Witkoff and Kushner to Pakistan for new talks with Iran's foreign minister |url=https://apnews.com/article/us-iran-war-hormuz-israel-pakistan-ceasefire-april-24-2026-313e19ff213738620abe31c96eb38368 |work=Associated Press |access-date=12 May 2026 }}</ref>|name="UNIFIL killed"}} និង ១១ នាក់បានរងរបួស{{refn|រួមមានជនជាតិហ្កាណា ៤ នាក់,<ref name="BBC09032026">{{Cite news |last=Nunoo |first=Favour |date=9 March 2026 |title=Ghana calls on Commonwealth to condemn attack on its peacekeepers in Lebanon |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyg07vqdrdo |work=BBC |access-date=12 May 2026}}</ref> ឥណ្ឌូណេស៊ី ៤ នាក់,<ref name="AJ30032026">{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Two more UN peacekeepers killed in explosion in southern Lebanon: UNIFIL |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/30/two-more-un-peacekeepers-killed-in-southern-lebanon-unifil |work=Al Jazeera English}}</ref><ref name="UNNews">{{Cite news |date=30 March 2026 |title=UN condemns killing of two more peacekeepers in Lebanon |url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167222 |work=UN News}}</ref><ref name="AP24042026" /> និងបារាំង ៣ នាក់។<ref name="AP-18042026">{{Cite news |last1=Mroue |first1=Bassem |last2=Petrequin |first2=Samuel |date=18 April 2026 |title=French soldier killed and 3 others wounded in an attack on peacekeepers in Lebanon, Macron says |url=https://apnews.com/article/lebanon-israel-france-peacekeepers-5856353ddea6c1654c38c8aadf803ed7 |work=Associated Press |access-date=12 May 2026}}</ref><ref name="f24-22april">{{Cite news |date=22 April 2026 |title=French soldier dies of wounds after attack on UN force in Lebanon |url=https://www.france24.com/en/french-soldier-dies-of-wounds-after-attack-on-un-force-in-lebanon |work=France 24 |access-date=12 May 2026}}</ref>|group=ស|name="UNIFIL injured"}}<ref name="tayyar.org">{{Cite news |date=14 March 2026 |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) UNIFIL: One of our soldiers was injured after our position near the town of Mays al-Jabal was targeted. |url= https://www.tayyar.org/news/Lebanon/711208/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9-%D9%84%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D9%84%D8%AF%D8%A9-%D9%85%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%84 |website=tayyar.org }}</ref> <br>បារ៉ែន៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤២ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref name="Stepansky-2026">{{Cite web|first1=Joseph|last1=Stepansky|first2=Zaid|last2=Sabah|title=US, Israel attack Iran live: Trump vows to avenge 3 American soldiers|date=2 March 2026|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/2/us-israel-attack-iran-live|access-date=12 May 2026|website=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{cite web|date=2026-03-09|title=At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media|url=https://www.bbc.com/news/live/cz0g2yg3579t?post=asset%3A58cf09e3-4413-41d4-ad38-c6d229cbe729#post|access-date=2026-05-12|website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://qna.org.qa/en/news/news-details?id=bahraini-ministry-of-interior-says-four-injured-from-falling-debris-of-intercepted-iranian-drone&date=4/04/2026|title=Bahraini Ministry of Interior Says Four Injured from Falling Debris of Intercepted Iranian Drone|date=April 4, 2026|website=Qatar news agency}}</ref>|group=ស}} <br>អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ២៣ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref>{{cite news|title=Two killed, 12 injured after projectile fell on residential location in Saudi Arabia|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/two-killed-12-injured-after-projectile-fell-residential-location-saudi-arabia-2026-03-08/|access-date=12 May 2026|publisher=Reuters|date=8 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410010538/https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|title=Saudi Arabia says operational activities halted at several energy sites|archive-date=10 April 2026}}</ref>|group=ស}} <br>អូម៉ង់៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៧ នាក់បានរងរបួស<ref name=hindustan260302>{{Cite news|date=2 March 2026|title=3 Indians killed in Iranian attacks off Oman; 20 injured across West Asia|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/3-indians-killed-in-iranian-attacks-off-oman-20-injured-across-west-asia-101772473983914.html|access-date=12 May 2026|work=Hindustan Times}}</ref><ref name="aj260305">{{Cite news |title=US-Israel attacks on Iran: Death toll and injuries live tracker |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301150802/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-date=1 March 2026 |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref><ref name="Oman">{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Two drones crash in Oman, killing two workers amid U.S.-Israeli-Iran conflict |url=https://sana.sy/en/international/2302291/ |website=Syrian Arab News Agency}}</ref> <br>បារាំង៖ ទាហាន ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|មិនរាប់បញ្ចូលទាហានបារាំងពីរនាក់នៃកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពបណ្តោះអាសន្ននៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅប្រទេសលីបង់ឡើយ។|group=ស|name="France"}} និង ៧ នាក់បានរងរបួស{{refn|group=ស|name="France"}}<ref name="trt13march">{{Cite news |date=13 March 2026 |title=Drone attack in Iraq's Erbil region kills 1, injures 7 French soldiers at military base |url=https://www.trtworld.com/article/b846f9d0d45d |work=TRT World |access-date=12 May 2026}}</ref> <br>ស៊ីរី៖ ១​ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407080953/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|title=Syria says Israeli tank fire kills man in country’s south|archive-date=7 April 2026}}</ref> <br>កាតា៖ ២០ នាក់បានរងរបួស<ref name="The Peninsula Newspaper-2026">{{cite web|date=1 March 2026|title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack|access-date=12 May 2026|website=The Peninsula Newspaper|agency=QNA}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407230957/https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|title=Qatar: 4 injured, including child, after debris from Iranian missile falls in residential area|archive-date=7 April 2026}}</ref> <br>ហ្សកដានី៖ ១៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite​ news|title=Army says Iran fired 119 missiles, drones in one week directly targeting Jordan|url=http://en.royanews.tv/news/68214|access-date=12 May 2026|work=Roya TV|date=7 March 2026}}</ref> <br>អាស៊ែបៃសង់៖ ៤ នាក់បានរងរបួស<ref name=ynet260305>{{cite news|title=Azerbaijan says Iran fired two drones at its territory, injuring two people|url=https://www.ynetnews.com/article/rjo00ualfbl|access-date=12 May 2026|publisher=Ynet|date=5 March 2026}}</ref> }} ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[អ៊ីស្រាអែល]]បានចូលដៃគ្នាប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាមួយប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]] ក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តនៅក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន។ ជម្លោះនេះបានចាប់ផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើទីតាំងយោធានិងរដ្ឋាភិបាល ហើយថែមទាំង[[បញ្ជីរាយនាមមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ដេលបានស្លាប់កំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ធ្វើឃាតមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើននាក់]]ទៀតផង រួមមានមេដឹកនាំកំពូល[[អាលី ហាមេនៃ]]ជាដើម។ ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនោះត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងស្របគ្នានឹងពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងជាប់ចរចាទាក់ទងនឹង[[កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់]]។ អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបាញ់ប្រហារមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ អ៊ីរ៉ង់ក៏ថែមទាំងបានប្រើកម្លាំង[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|បិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]ផងដែរ ដែលបង្កជាការរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។ បន្ទាប់ពី[[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់និងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤|បាញ់មីស៊ីលប្រហារគ្នាទៅវិញទៅមក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ហើយម្តងទៀតនៅក្នុង[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ]]នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយលើកទីពីរនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចេញមុខវាយប្រហារលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ កងកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់បាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនរាប់ពាន់នាក់]]ក្នុងយុទ្ធនាការបង្ក្រាបលើ[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ហ្វូងពួកបាតុករតវ៉ាប្រឆាំងដ៏ធំបំផុត]]ដែលមិនធ្លាប់មាននៅអ៊ីរ៉ង់ចាប់តាំងពី[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|ឆ្នាំ១៩៧៩]] មកម៉្លេះ។ ជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពសម្លាប់បាតុករដោយកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់នេះ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានឆ្លើយតបដោយព្រមាននឹងប្រើកម្លាំងយោធា ហើយបន្ទាប់មក លោកក៏បានដាក់បញ្ជាឱ្យយោធាអាមេរិកចល័តប្រមូលកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ ដែលត្រូវជាការចល័តទ័ពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងតំបន់នេះចាប់តាំងពី[[ការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០០៣|ការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់កាលឆ្នាំ២០០៣]] មក។<ref>{{cite news |date=26 February 2026 |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=12 May 2026 |work=Reuters}}</ref> ការវាយប្រហារតាមអាកាសដោយអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតដល់មូលដ្ឋានយោធា អគាររដ្ឋាភិបាល​ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងទីតំបន់បេតិកភណ្ឌជាច្រើនកន្លែង ហើយបានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួសជាច្រើននាក់ផងដែរ។<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Paul |last2=Sardarizadeh |first2=Shayan |last3=Murphy |first3=Matt |title=Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpw004xqxnjo |access-date=12 May 2026 |website=BBC Verify |date=6 March 2026}}</ref> ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលផ្លោងរាប់រយគ្រាប់ និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ជាច្រើនគ្រឿងចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាងរួមមាន ប្រទេស[[កាតា]] [[គុយវ៉ែត]] [[បារ៉ែន]] [[ហ្សកដានី]] [[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] [[អូម៉ង់]] និង[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]។<ref>{{cite news |last1=Piper |first1=Imogen |last2=Kelly |first2=Meg |last3=Ley |first3=Jarrett |last4=Ducroquet |first4=Simon |date=28 February 2026 |title=See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/ |access-date=12 May 2026 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286 |url-access=subscription}}</ref> អ៊ីរ៉ង់ និង​ក្រុមបក្សពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់ខ្លួន​ក៏បាន​បើក​ការបាញ់ប្រហារ​លើ​[[តំបន់​ឃឺឌីស្ថាន]]​ក្នុងប្រទេស​អ៊ីរ៉ាក់ផងដែរ។ ដ្រូន ឬ​គ្រាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញ​ហោះសម្ដៅ​​ទៅក្នុង​ប្រទេស​[[អាស៊ែបៃសង់]] [[តួកគី]] និង​មូលដ្ឋាន​យោធាអាក្រូទីរីរបស់ចក្រភព​អង់គ្លេស​នៅ​ប្រទេស​ស៊ីបទៀតផង​។<ref>{{cite news |date=5 March 2026 |title=Azerbaijan threatens to respond after Iranian drones hit airport and near school |url=https://www.timesofisrael.com/azerbaijan-threatens-to-respond-after-iranian-drones-hit-airport-and-near-school/ |work=The Times of Israel}}</ref><ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News }}</ref> នៅដំណាលគ្នានេះ [[ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះរវាងក្រុមហេស្បុលឡា និងអ៊ីស្រាអែល]]បានវិវត្តកើតទៅជា[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមលីបង់]] ដោយបានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល និងសមាជិកពួកសកម្មប្រយុទ្ធជាង ២,០០០ នាក់។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Hezbollah claims responsibility for attack on Israel |url=https://aje.news/wwomw4?update=4353584 |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> [[អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ|រដ្ឋបាលត្រាំ]]បានផ្តល់សេចក្ដីពន្យល់ផ្សេងៗគ្នាជុំវិញមូលហេតុនៃការផ្តើមសង្គ្រាមនេះឡើង ដោយក្នុងនោះរួមមាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រតិកម្មរបស់អ៊ីរ៉ង់បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហាររំពឹងមុន កម្ទេចធនធានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ រារាំងអ៊ីរ៉ង់កុំឱ្យកសាង[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] រឹបអូស[[ធនធានប្រេងបម្រុងអ៊ីរ៉ង់|ធនធានប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់]] ឬផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់។ [[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងថា ខណៈដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការចុះត្រួតពិនិត្យទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរដែលរងខូចខាតកាលពី[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|សង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] នោះមែន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគឺគ្មានភស្តុតាងណាមួយដែលបានបញ្ជាក់ពីដំណើរការនៃកម្មវិធីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ឡើយ។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/iaea-chief-says-iran-has-no-structured-program-to-build-nuclear-weapons-currently-1IYdJPyg8uIZqlGS8Gni |access-date=12 May 2026 |work=The Wall Street Journal​ }}</ref> អគ្គលេខាធិការ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] និងប្រទេសដែលមិនពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន បានថ្កោលទោសសកម្មភាពវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល ខណៈ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]វិញបានអនុម័ត[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៨១៧|សេចក្តីសម្រេចមួយ]]ថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើរដ្ឋឈូងសមុទ្រ។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News}}</ref> អ្នករិះគន់សង្គ្រាម រួមទាំងអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានសម្ដៅលើការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកថាជាអំពើខុសច្បាប់ក្រោមច្បាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ជាទង្វើ[[ចក្រពត្តិនិយម]]<ref>{{Cite web |last1=Martin|first1=Peter|last2=Martin|first2=Eric|date=1 March 2026|title=Trump's Iran Strikes Usher in an Era of Unrestrained American Power|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2026-03-01/iran-attack-khamenei-killing-maduro-capture-begin-trump-imperialism-era|website=Bloomberg}}</ref> និង​ជាការរំលោភ​លើ​អធិបតេយ្យភាព​របស់​អ៊ីរ៉ង់​ក្រោម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ។<ref name="guardian2march">{{cite news |last=Siddique |first=Haroon |date=2 March 2026 |title=What is the legality of the US and Israeli attacks on Iran? |url=https://www.theguardian.com/law/2026/mar/02/legality-us-israel-attacks-iran-uk |access-date=12 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> [[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃសង្គ្រាម]]នេះរួមមាន ការរំខានដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដល់ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់នៅក្នុងទីផ្សារប្រេងសកល ក៏ដូចជាការរំខានដល់ឧស្សាហកម្មឧស្ម័នធម្មជាតិ ជីជីវជាតិ អាកាសចរណ៍ និងទេសចរណ៍ ព្រមទាំងបម្រែបម្រួលនៅក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុផងដែរ។ ការដឹកជញ្ជូនប្រេងនិងឧស្ម័នត្រូវបានរំខានដោយការបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ដោយអ៊ីរ៉ង់ ហើយការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលនិងអ៊ីរ៉ង់ទៅលើបណ្ដារោងចក្រថាមពលនៅក្នុងតំបន់។<ref name="uf">{{cite web |last=Nevitt |first=Mark |date=15 March 2026 |title=Legal and Operational Issues in the Strait of Hormuz: Transit Passage Under Fire |url=https://www.justsecurity.org/133996/legal-operational-strait-hormuz-transit-passage/ |access-date=13 May 2026 |website=Just Security }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ការចំណាយលើសង្គ្រាមរបស់យោធាអាមេរិកត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ១៨ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក<ref name="guardianCost">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2026/mar/19/us-iran-war-cost |title=The war on Iran cost the US $12.7bn by day six. Here's how it's been spent – in charts |date=19 March 2026 |access-date=13 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> ហើយ[[មន្ទីរបញ្ចកោណ]]បានស្នើតម្រូវការ ២០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកបន្ថែមទៀត។<ref name="i598">{{cite news |title=White House seeks $200bn in military funding in wake of Iran war |work=BBC News |date=19 March 2026 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y73gwk1qdo |access-date=12 May 2026}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ការចំណាយលើប្រទេសអារ៉ាប់ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួនជាង ១២០ ពាន់លានដុល្លារ។<ref name="arabCountriesCost">{{cite news |title=One month of war on Iran cost Arab countries up to $194bn: UNDP |work=Al Jazeera English |date=31 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/31/one-month-of-war-in-middle-east-cost-arab-states-up-to-194bn-undp |access-date=13 May 2026}}</ref> រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានវាយតម្លៃការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយមានតម្លៃយ៉ាងតិចស្មើ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ ហើយអាចបន្តឡើងរហូតដល់ ១ ទ្រីលានដុល្លារគិតត្រឹមថ្ងៃទី១១ ខែមេសា។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/04/11/world/middleeast/iran-economy-war.html |title=Iran Tries to Grasp Economic Devastation of War, and Find a Way Past It |newspaper=The New York Times |date=11 April 2026}}</ref> លោកត្រាំបានអះអាងថាខ្លួនបានទទួលជ័យជម្នះជាច្រើនលើកច្រើនសារ ហើយបានអះអាងបន្ថែមថា អ៊ីរ៉ង់គឺ "គ្មានសល់អ្វីនៅក្នុងជួរយោធាទៀតទេ"។<ref>{{cite news |title=Trump says "the war is very complete," and he's considering taking over Strait of Hormuz |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-iran-cbs-news-the-war-is-very-complete-strait-hormuz/ |work=CBS News |date=9 March 2026}}</ref> អ៊ីរ៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បានយល់ព្រមលើ[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍]] ដែលបានសម្របសម្រួលដោយប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ហើយបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៨ ខែមេសា<ref name="Pager-2026">{{Cite news |last= |date=7 April 2026 |title=U.S., Iran and Israel Agree to Cease-Fire |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/07/world/iran-war-trump-news/f1657559-8135-50c9-ad7f-63636e6a5106?smid=url-share |access-date=13 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ខណៈ[[បទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់នៅលីបង់]]វិញបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា។ បទឈប់បាញ់នៃសង្គ្រាមនេះបានឈានចូលដល់ភាពតានតឹង នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ លុះត្រាតែអ៊ីស្រាអែលបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់គេនៅក្នុងប្រទេសលីបង់។ បន្ទាប់ពី[[កិច្ចចរចាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ|កិច្ចចរចាក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]]បានបរាជ័យ លោកត្រាំបាននិយាយថា ខ្លួនលោកលែងខ្វល់ពីការចរចាអ្វីទៀតហើយ រួចលោកក៏បានប្រកាសបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសាតទៅ<ref>{{cite news |title=Trump says US will blockade strait of Hormuz after Iran peace talks fail |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/trump-says-us-will-blockade-strait-of-hormuz-as-iran-peace-talks-fail |access-date=13 May 2026 |work=The Guardian |date=12 April 2026}}</ref> ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការបិទផ្លូវទឹកពីរផ្នែក ដោយកម្លាំងជើងទឹកអាមេរិកបានកំពុងបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ ហើយអ៊ីរ៉ង់កំពុងបិទ[[ឈូងសមុទ្រពែរ្ស]]។ ទោះជាយ៉ាងណា ត្រាំបានបន្តពន្យារបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានកំណត់រយៈពេល ប៉ុន្តែការបាញ់ប្រហារគ្នាតាមផ្លូវអាកាសនៅតែបន្តកើតឡើងដដែរ។ ==ផ្ទៃរឿង== {{Further|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}} ===ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់|ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល}} ដោយសារតែគោលនយោបាយ[[ជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់|ជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងកាត]]ក្រោមនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[ម៉ូហាម៉ាដ ម៉ូសាដឌេក]] ដូចនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអង់គ្លេសក៏បានផ្តួចផ្ដើមគាំទ្រ[[រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៥៣|រដ្ឋប្រហារ]]ទម្លាក់រូបលោកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ ហើយអំណាចត្រូវបានបង្វែរទៅ[[ម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា​ ប៉ាហ្លាវី]] ដែលត្រូវជាព្រះរាជាពែរ្សនាពេលនោះ។ ដោយឃើញព្រះមហាក្សត្ររបស់ខ្លួនអត់ឱនលំទោនបំពេញផលប្រយោជន៍ឱ្យលោកខាងលិចដូច្នេះ ក៏ដូចជាត្រូវរស់នៅក្រោមរបបផ្តាច់ការរបស់ព្រះអង្គទៀតនោះ មហាជនអ៊ីរ៉ង់ក៏បានរើបម្រះបះបោរបន្ទុះចេញជា[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩]] ដោយផ្ដួលរំលំរបបប៉ាហ្លាវី ហើយជំនួសមកវិញដោយរបប[[សាធារណរដ្ឋឥស្លាម]]។<ref>{{Cite web |last=Hourcade |first=Bernard |date=March 2026 |title=What prospects for a new Iran? |url=https://mondediplo.com/2026/03/04iran |access-date=13 May 2026 |website=Le Monde diplomatique }}</ref> ជាលទ្ធផល អ៊ីរ៉ង់បានកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលចោល បង្កើតបានជា[[វិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីរ៉ង់|វិបត្តិការទូត]]ដែលបានអូសបន្លាយពេលជាងមួយឆ្នាំ។<ref name="News1828">{{cite news |date=28 February 2026 |title=From 1953 Coup To 2026 Strikes: The Long Road To US-Iran War |url=https://www.news18.com/world/from-1953-coup-to-2026-strikes-the-long-road-to-us-iran-war-ws-l-9935056.html |access-date=13 May 2026 |work=News18}}</ref> ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីរ៉ាក់]] សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសគាំទ្រអ៊ីរ៉ាក់ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ នាវាចម្បាំងអាមេរិកមួយគ្រឿងត្រូវទទួលរងការខូចខាតដោយសារមីនក្រោមសមុទ្ររបស់អ៊ីរ៉ង់។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រតិកម្មវិញដោយធ្វើ[[ប្រតិបត្តិការផ្រេយីងមែនធីស|ការវាយប្រហារលើកងនាវា]]របស់អ៊ីរ៉ង់។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក សហរដ្ឋអាមេរិកបានបាញ់ទម្លាក់នូវ[[ជើងហោះហើរអាកាសចរណ៍អ៊ីរ៉ង់លេខ ៦៥៥|យន្តហោះស៊ីវិលអ៊ីរ៉ង់]]មួយគ្រឿងដោយអចេតនា។<ref name="MacFarquhar1926">{{cite news |last1=MacFarquhar |first1=Neil |title=A Timeline of the Tensions Between the Islamic Republic of Iran and the U.S. |url=https://www.nytimes.com/2026/03/15/world/middleeast/united-states-iran-history.html |access-date=13 May 2026 |work=The New York Times |date=15 March 2026}}</ref> ដើម្បីទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើទីប្រជុំជនរបស់ខ្លួន អ៊ីរ៉ង់ក៏បានប្ដេជ្ញាចាប់ផ្តើមកម្មវិធីផលិតមីស៊ីលបាលីស្ទិក។<ref name="Al-MarashiCon">{{cite web |last=Al-Marashi |first=Ibrahim |date=2 March 2026 |title=Iran and the US have been at war for decades – and there's no end in sight |url=https://theconversation.com/iran-and-the-us-have-been-at-war-for-decades-and-theres-no-end-in-sight-277284 |access-date=13 May 2026 |website=The Conversation }}</ref> ចាប់ផ្តើមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានចាប់ផ្តើមប្រឡូកចូលក្នុងជម្លោះតំណាងនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅក្នុងនោះ អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុម[[ហេស្បុលឡា]]នៅប្រទេសលីបង់ប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែលក្នុងកំឡុង និងក្រោយ[[សង្គ្រាមស៊ីវិលលីបង់]]។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់]] អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុមកងជីវពលដែលជាគូបដិបក្ខនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ដោយគួបផ្សំជាមួយក្រុម[[ហ៊ូទី]]នៅយេម៉ែន និងក្រុមប្រដាប់អាវុធដទៃទៀតនៅស៊ីរីនិងប៉ាឡេស្ទីន អ៊ីរ៉ង់បានបង្កើតប្រព័ន្ធសម្ព័ន្ធមិត្តដែលប្តេជ្ញាប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលរបស់អាមេរិក អ៊ីស្រាអែល អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនៅក្នុងតំបន់។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០២ ដំណើរពង្រីកកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរដោយសម្ងាត់របស់អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានទម្លាយចេញជាសាធារណៈ។ ចូលមកដល់ឆ្នាំ២០០៦ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ទីបំផុតបានចេញប្រតិកម្មដោយប្រកាសអនុវត្ត[[ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់|ទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់]] ខណៈសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាស[[ទណ្ឌកម្មសហរដ្ឋអាមេរិកប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់|ទណ្ឌកម្មផ្ទាល់ខ្លួន]]ផងដែរប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។ តាំងពីពេលនោះមក សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានខិតខំអនុវត្ត[[ប្រតិបត្តិការអូឡាំពិកហ្គេម|យុទ្ធនាការសង្គ្រាមកិច្ចសាយប័រ]]ក្នុងគោលដៅបង្អាកប្រតិបត្តិការរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ខណៈដែលអ៊ីស្រាអែលវិញបានធ្វើ[[ឃាតកម្មលើអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|ឃាតក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ]]កំពូលៗរបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើននាក់។<ref name="MacFarquhar1926"/><ref name="Le Monde Assassinations">{{cite web |last1=Imbert |last2=Golshiri |last3=Mas |first1=Louis |first2=Ghazal |first3=Liselotte |title=How Israel tracked down and assassinated scientists involved in Iran's nuclear program |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/07/08/how-israel-tracked-down-and-assassinated-scientists-involved-in-iran-s-nuclear-program_6743166_4.html |website=lemonde.fr |publisher=Le Monde |access-date=19 May 2026}}</ref> ជម្លោះ​នេះ​បានវិវត្តទៅមួយដំណាក់កាលទៀតនៅក្នុង​ខែមករា ឆ្នាំ២០២០ នៅពេល​ដែល​ប្រធានាធិបតីត្រាំបាន​បញ្ជាឱ្យមានការធ្វើឃាត​លើលោក[[កាស៊ឹម សូលីម៉ានី]] ដែលត្រូវជាមេបញ្ជាការនៃ​[[កងកម្លាំងឃូដស៍]]។<ref name="News1828"/><ref name="Al-MarashiCon"/> កំណើននៃភាពតានតឹងបានហក់ឡើងមួយកម្រិតទៀតបន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយលុកថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] មកលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]ឡើង។ អ៊ីស្រាអែលបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបក្សពួកប្រដាប់អាវុធជាច្រើនក្រុមនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលមានអ៊ីរ៉ង់គាំទ្រនៅពីក្រោយ ដោយនៅក្នុងនោះរួមមាន [[ហាម៉ាស់]] [[ហេស្បុលឡា]] និង[[ហ៊ូទី]]។ នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានផ្ដើមប្រតិបត្តិការ[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ]] ដោយបើកការវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធានិងនុយក្លេអ៊ែរក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់វាយប្រហារតបតវិញ។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បាន[[ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|វាយប្រហារលើមូលដ្ឋាននុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់]]ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃដែរ មុនពេលវាត្រូវបានបញ្ចប់ដោយ[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|បទឈប់បាញ់]]។<ref>{{cite web |title=Iran's Conflict With Israel and the United States |url=https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/confrontation-between-united-states-and-iran |website=Council on Foreign Relations}}</ref> ===បញ្ហានុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល=== អ៊ីស្រាអែលត្រូវបានគេជឿយ៉ាងទូលំទូលាយថាមានប្រដាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ដោយមានស្តុកក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរចន្លោះពី ៩០ ទៅ ៤០០ គ្រាប់។{{refn|ចំនួនស្មាននៃទំហំស្តុកគ្រាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺមានប្រភពខុសៗគ្នា។ តួលេខនៅក្នុងអត្ថបទនេះគឺអាស្រ័យតាមប្រភពចំនួនស្មានដូចតទៅ៖ <ref>{{multiref2 |1 = {{cite journal |last1=Kristensen |first1=Hans M. |last2=Norris |first2=Robert S. |year=2014 |title=Israeli nuclear weapons, 2014 |url=http://bos.sagepub.com/content/70/6/97.full.pdf+html |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume=70 |number=6 |pages=97–115 |doi=10.1177/0096340214555409 |bibcode=2014BuAtS..70f..97K |doi-access=free}} |2= {{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/colin-powell-leaked-emails-nuclear-weapons-israel-iran-obama-deal-a7311626.html |title=Colin Powell leaked emails: Israel has '200 nukes all pointed at Iran', former US secretary of state says |last=Revesz |first=Rachael |newspaper=The Independent |date=16 September 2016 |access-date=19 May 2026}} |3= {{cite journal |last=Brower |first=Kenneth S |title=A Propensity for Conflict: Potential Scenarios and Outcomes of War in the Middle East |journal=Jane's Intelligence Review |type=special report |number=14 |date=February 1997 |pages=14–15}} |4= {{cite book |title=Israel and the Bomb |place=New York |publisher=Columbia University Press |last=Cohen |first=Avner |year=1998 |isbn=978-0-231-10482-1 |url=https://archive.org/details/israelbomb00cohe |page=349}} |5= {{cite web |first=Mohamed |last=ElBaradei |url=http://www.iaea.org/NewsCenter/Transcripts/2004/alahram27072004.html |title=Transcript of the Director General's Interview with Al-Ahram News |website=International Atomic Energy Agency |date=27 July 2004 |access-date=19 May 2026}} |6= {{cite web |url=https://fas.org/initiative/status-world-nuclear-forces/ |title=Status of World Nuclear Forces |website=Federation Of American Scientists}} }}</ref>}} ម្យ៉ាងទៀត អ៊ីស្រាអែលក៏ជាប្រទេសដែលមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរតែមួយគត់ផងដែរ ដែលមិនទទួលស្គាល់ថាខ្លួនមានកម្មសិទ្ធិអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។<ref name="Kristensen-2022">{{cite journal |last1=Kristensen |first1=Hans M. |last2=Korda |first2=Matt |date=2 January 2022 |title=Israeli nuclear weapons, 2021 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00963402.2021.2014239 |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume=78 |issue=1 |pages=38–50 |doi=10.1080/00963402.2021.2014239 |bibcode=2022BuAtS..78a..38K |issn=0096-3402 |url-access=subscription}}</ref> អ្នកប្រាជ្ញបញ្ញវន្តមួយចំនួនបានអះអាងថា អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាហេតុផលដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់អភិវឌ្ឍកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរផ្ទាល់របស់ខ្លួន ដោយបានបង្កឱ្យមានតុល្យភាពនៃការទប់ស្កាត់នុយក្លេអ៊ែរ ឬការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរក្នុងតំបន់។<ref>{{cite web |date=July 2008 |title=An Israel-Iran Balance of Nuclear Deterrence: Seeds of Instability |url=https://www.inss.org.il/publication/israel-iran-balance-nuclear-deterrence-seeds-instability/ |access-date=19 May 2026 |website=INSS }}</ref> ដោយ​លើកហេតុផលពីហានិភ័យផ្នែក​សន្តិសុខ អ៊ីស្រាអែលបាន​បដិសេធ​មិនទទួលយកការអំពាវនាវពីសហគមន៍​អន្តរជាតិ​ឱ្យខ្លួនចុះ​ចូលរួម​ក្នុង​[[សន្ធិសញ្ញា​ស្តីពី​ការមិនរីកសាយភាយ​អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] ឬ​ចូលរួម​ក្នុងកិច្ចចរចា​អំពី[[​តំបន់​គ្មាន​អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា]]ឡើយ។<ref name="s316">{{cite news |date=29 May 2010 |title=Israel rejects call to join anti-nuclear treaty |url=https://www.reuters.com/article/world/israel-rejects-call-to-join-anti-nuclear-treaty-idUSTRE64S1ZN/ |access-date=19 May 2026 |work=Reuters}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនសង្គ្រាម== {{Main|ព្រឹត្តិការណ៍មុនសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦}} [[File:President Donald J. Trump Welcomes Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu to the White House (cropped b).jpg|thumb|នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]បានបញ្ចុះបញ្ចូលត្រាំដោយជោគជ័យក្នុងការចូលអន្តរាគមន៍យោធាប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់។]] ==អរិភាព== {{Main|ខ្សែកាលនៃសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦}} ===សប្តាហ៍ដំបូង (២៨ កុម្ភៈ – ៦ មីនា)=== [[File:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|thumb|២៨ កុម្ភៈ៖​ ត្រាំកំពុងថ្លែងដំណឹងទៅកាន់ប្រជាជាតិរបស់លោកអំពីដំណើរការវាយប្រហាររបស់អាមេរិក។]] នៅម៉ោង ៣:៣៨ រសៀល ([[តំបន់ម៉ោងខាងកើត|ម៉ោងនៅអាមេរិក]] ឬត្រូវនឹងម៉ោង ១១:០៨ យប់នៅអ៊ីរ៉ង់) នៃថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញបញ្ជាឱ្យចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការអេផិកហ្យូរី (''Epic Fury'')។<ref name="FT01">{{cite news |title=Inside the plan to kill Ali Khamenei |url=https://www.ft.com/content/bf998c69-ab46-4fa3-aae4-8f18f7387836 |work=Financial Times |access-date=21 May 2026 |date=2 March 2026}}</ref> គ្រាប់មីស៊ីល ដ្រូនអាមេរិក និងយន្តហោះចម្បាំងអ៊ីស្រាអែលជាច្រើនគ្រឿង បានផ្តើមការវាយប្រហារមកលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃបន្ទាប់ នាវេលាម៉ោងប្រមាណ ៩:៤៥ ព្រឹក ម៉ោងនៅអ៊ីរ៉ង់ (ឬម៉ោង ១:១៥ រំលងអធ្រាត្រ ម៉ោងនៅអាមេរិក)។<ref>{{cite web |url=https://www.businessinsider.com/us-weapons-used-to-attack-iran-fend-off-retaliation-2026-2?IR=T |title=Here are the weapons America used to strike Iran — and shield against retaliation |work=Business Insider |first=Jake |last=Epstein |date=28 February 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> វេលាផ្ដើមការវាយប្រហារនេះបានកើតឡើងនៅដំណាលស្របនឹងពេលកំពុងតែមានកិច្ចចរចាជុំវិញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=1 March 2026 |title=Iran's foreign minister says he's unsure why U.S. attacked during nuclear talks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-attack-us-israel-regime-change-trump-netanyahu-araghchi-rcna261124 |access-date=21 May 2026 |work=NBC News }}</ref> ប្រតិបត្តិការនេះដែរត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលប្រសិទ្ធនាមថា ប្រតិបត្តិការតោគ្រហឹម។{{refn|group=ស|[[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מִבְצַע שְׁאָגַת הָאֲרִי}}<ref>{{cite news |last=Munitz |first=Shmuel |date=6 March 2026 |title=From ancient Israel to modern Iran: the enduring symbolism of the lion |url=https://www.ynetnews.com/culture/article/sk0ujovk11l |access-date=21 May 2026 |work=Ynet }}</ref> [[កងទ័ពអាកាសអ៊ីស្រាអែល]]បានថ្លែងថា កម្លាំងខ្លួនបានបើកវាយប្រហារលើគោលដៅយោធាចំនួន ៥០០ កន្លែងនៅភាគខាងលិច និងកណ្តាលប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយនេះត្រូវជាសមយុទ្ធប្រយុទ្ធដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លួន<ref>{{cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28 February 2026 |title=IDF says 200 jets involved in Air Force's largest-ever attack sortie |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-200-jets-involved-in-air-forces-largest-ever-attack-sortie/ |access-date=21 May 2026 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> ខណៈកងនាវាអ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងនូវការវាយប្រហារទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news |title=Satellite images show Iranian warship burning after US Israel strikes |date=28 February 2026 |url=https://www.businessinsider.com/satellite-images-show-iranian-warship-burning-after-us-israel-strikes-2026-2 |work=Business Insider |access-date=21 May 2026}}</ref> ក្រោយមក អ៊ីស្រាអែលបានបញ្ជាក់ថា ដំណើរវាយប្រហារដំបូងរបស់ខ្លួនបានប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកជាង ១,២០០ គ្រាប់នៅក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោង។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Israel claims to have dropped over 1,200 bombs on Iran in one day |url=https://aje.news/p4rw7y?update=4349719 |work=Al Jazeera English |access-date=21 May 2026 }}</ref> មន្ត្រីអាមេរិកម្នាក់បាននិយាយថា ការវាយប្រហាររាប់សិបលើករបស់អាមេរិកត្រូវបានអនុវត្តដោយយន្តហោះចម្បាំងដែលចេញពីមូលដ្ឋានយោធានៅជុំវិញតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងពីនាវាដឹកយន្តហោះមួយ ឬច្រើនគ្រឿង។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/5df7d9a6-2d1a-577e-9c63-d40948472442 |access-date=21 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> យោងតាមសារព័ត៌មាន Iran International ដែលដកស្រង់សម្តីរបស់[[ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាននិស្សិតអ៊ីរ៉ង់]] បុគ្គលិកដែលបម្រើការក្នុង[[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]ប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ រួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{cite web |date=28 February 2026 |title=Senior Revolutionary Guards commanders killed in US-Israel strikes – Reuters |url=https://www.iranintl.com/en/202602284254 |access-date=21 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ត្រូវបានសម្លាប់ ឬត្រូវរងរបួស ខណៈដែលមូលដ្ឋានយោធាជាច្រើនកន្លែងបានរងការវាយប្រហារ។<ref name="Iran International-2026a">{{cite web |date=28 February 2026 |title=Live – Israel and US launch strikes on Iran as Tehran prepares retaliation |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143 |access-date=21 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ទាំងត្រាំ​ និង[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]បានព្រមានអំពីហានិភ័យដែលអាចកើតមានពីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ចូលរួមជាធ្លុងដើម្បីផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់គេ។<ref name="CBS Major-Combat-Operations">{{cite news |date=28 February 2026 |title=Trump announces "major combat operations" in Iran. Watch the full video and read his statement. |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-full-statement-on-us-iran-attack-major-combat-operations/ |work=CBS News |access-date=21 May 2026}}</ref> បន្ថែមពីលើការវាយប្រហារដោយអាវុធ អ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងការវាយប្រហារតាមបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតផងដែរទៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងកម្មវិធីទូរស័ព្ទរបស់ខ្លួន រួមជាមួយនឹងសារដែលអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ងើបឡើងរើបម្រះប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលខ្លួន។<ref name = "JPost hack">{{cite news |last=Gal |first=Itai |date=28 February 2026 |title=Israel plunges Iran into darkness with largest cyberattack in history during attack against Iran |url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-888271 |access-date=21 May 2026 |work=The Jerusalem Post }}</ref> ការវាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិតនោះថែមទាំងបានផ្ដាច់ចរន្តអគ្គិសនីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ស្ទើរតែទាំងស្រុងទៀតផង ដោយវាបានអូសបន្លាយជាង ៦០ ម៉ោង បង្កជាការរំខានដល់ទំនាក់ទំនងរបស់រដ្ឋាភិបាល ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋ និងសេវាកម្មសាធារណៈផ្សេងៗ។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=The digital front: Iran's internet down for second day amid reports of U.S.-Israel cyberattacks |url=https://www.cnbc.com/2026/03/02/irans-internet-down-amid-reports-of-us-israel-cyberattacks.html |access-date=21 May 2026 |work=CNBC}}</ref><ref name = "JPost hack"/> ចាប់តាំងពីថ្ងៃផ្ទុះសង្គ្រាមនេះមក អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់បានរឹតបន្តឹងការចូលប្រើប្រាស់បណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតរបស់ប្រជាជនខ្លួន ដោយអនុញ្ញាតការប្រើប្រាស់ចំពោះតែអ្នកដែលរដ្ឋាភិបាលទទួលស្គាល់ប៉ុណ្ណោះ។<ref name="bm">{{cite news |date=17 March 2026 |title=Iran's 'chosen users' get 'privileged access' despite internet blackout for masses |url=https://www.theregister.com/2026/03/17/iran_internet_blackout/ |work=The Register}}</ref> [[File:US bases in the Middle East.svg|thumb|[[បញ្ជីរាយឋបនស្ថានយោធាអាមេរិក|មូលដ្ឋាននិងឋបនស្ថានយោធាអាមេរិក]]ធំៗនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា រួមមានមូលដ្ឋានដែលបើកការវាយប្រហារទៅលើអ៊ីរ៉ង់ផងដែរ]] កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានម៉ោងប៉ុណ្ណោះដោយការបាញ់គ្រាប់មីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក។ ​​អ៊ីរ៉ង់បានដាក់រហស្សនាមប្រតិបត្តិការយោធាវាយតបតរបស់ខ្លួនថា [[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីបួន]]។{{refn|group=ស|អ៊ីរ៉ង់ធ្លាប់បានប្រកាសនិងអនុវត្ត[[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីមួយ]] [[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីពីរ|ពីរ]] និង[[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីបួន|បី]]រួចទៅហើយ តែប្រតិបត្តិការទាំងបីគឺស្ថិតក្នុងទ្រង់ទ្រាយតូចប៉ុណ្ណោះ។}}{{refn|group=ស|[[ភាសាពែរ្ស]]៖ عملیات وعده صادق ۴}} ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានសម្ដៅលើសង្គ្រាមនេះថា "សង្គ្រាមរ៉ាម៉ាដាន" ក៏ព្រោះតែដំណើរវាយប្រហាររួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានកើតឡើងនៅកំឡុងខែរ៉ាម៉ាដាន។<ref>{{cite news |date=20 March 2026 |title=Iran to mark Eid Al-Fitr on Saturday: state TV |url=https://www.arabnews.com/node/2636982/middle-east |access-date=22 May 2026 |work=Arab News |agency=Agence France-Presse}}</ref> គោលដៅវាយតបតរបស់អ៊ីរ៉ង់ជាចម្បងសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ពិសេសចំពោះទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]និង[[ហៃហ្វា]]<ref name="BBC Tehran response">{{cite news |title=(ជាភាសាពែរ្ស)جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ چرا واکنش تهران این‌بار تنها چند ساعت طول کشید؟ |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce94dk4yy2eo |work=BBC News Persian |date=28 February 2026 |access-date=22 May 2026}}</ref> និងបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនទៀតនៅក្នុងតំបន់ជាប់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ គោលដៅសំខាន់ៗដែលអ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហាររួមមាន រាជធានី[[ម៉ាណាណា]]របស់ប្រទេសបារ៉ែន<ref>{{cite news |last1=Yee |first1=Isaac |last2=Rebane |first2=Teele |date=28 February 2026 |title=Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64k1hv00003b6rj8g5hm4u |access-date=22 May 2026 |work=CNN }}</ref> [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិគុយវ៉ែត]] រាជធានី[[អាប៊ូដាប៊ី]]របស់អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Explosions reported in Kuwait and UAE |url=https://news.am/eng/news/932924.html |access-date=22 May 2026 |work=Armenia News }}</ref> និងរាជធានី[[រីយ៉ាដ]]និង[[ខេត្តខាងកើត (អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត)|ខេត្តខាងកើត]]របស់អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតជាដើម។ល។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Ismaeel Naar |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c23471fd-1ceb-5a75-93a8-a56a199d6b1f |access-date=22 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីរ៉ង់ក៏បានវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាផងដែរ។<ref>{{cite news |url=https://france24.com/en/middle-east/20260228-what-we-know-about-us-military-bases-mideast-gulf-targeted-iran-retaliatory-strikes |title=Iran targets US military bases in the Middle East with retaliatory strikes |date=28 February 2026 |work=France 24 |access-date=22 May 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើអ៊ីរ៉ង់<ref name="Reuters-2026">{{cite news |date=1 March 2026 |title=More strikes aimed at Iran after Khamenei's death, Trump issues new warning |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/more-strikes-aimed-iran-after-us-israeli-assault-kills-supreme-leader-2026-03-01/ |work=Reuters}}</ref> ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនតបតវិញទៅលើប្រទេសបារ៉ែន អ៊ីស្រាអែល ហ្សកដានី គុយវ៉ែត កាតា អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។<ref>{{cite news |last1=Gambrell |first1=Jon |last2=Lidman |first2=Melanie |last3=Boak |first3=Josh |first4=Eric |last4=Tucker |date=1 March 2026 |title=Iran fires missiles at Israel and Gulf states after US-Israeli strike kills Khamenei |url=https://apnews.com/article/iran-israel-us-03-01-2026-693bc30bbbc98660d81f4a13f65ca10f |access-date=22 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ប្រទេសកាតាបានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[ស៊ូខយស៊ូ-២៤|ស៊ូ-២៤]] របស់អ៊ីរ៉ង់ចំនួនពីរគ្រឿង ដែលនាំឱ្យកាតាក្លាយជាប្រទេសដំបូងដែលបានបាញ់យន្តហោះអ៊ីរ៉ង់ទម្លាក់ដោយជោគជ័យនៅក្នុងជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |last1=Salem |first1=Mostafa |last2=Kent |first2=Lauren |date=2 March 2026 |title=Qatar says it shot down two Iranian bomber aircraft |url=https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk?post-id=cmm9dkjpf00003b6ps4g5qwvo |access-date=22 May 2026 |work=CNN }}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ​ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើ[[រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍]] ខណៈយន្តហោះចម្បាំង F-15E ចំនួនបីគ្រឿងរបស់អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយការភាន់ច្រឡំដោយគ្នាឯង។<ref name="Reals">{{cite news |last=Reals |first=Tucker |date=2 March 2026 |title=Live updates: U.S. military confirms 4 troops killed in Iran war; Kuwait downs 3 U.S. jets in 'friendly fire' |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-us-war-day-3-american-deaths-israel-gulf-allies-hit-missile-strikes/ |access-date=22 May 2026 |work=CBS News }}</ref> ដំណាលគ្នានោះ ក្រុម[[ហេស្បុលឡា]]បានចាប់ផ្តើមបាញ់រ៉ុក្កែត និងគ្រាប់មីស៊ីលទៅលើអ៊ីស្រាអែល ដោយអះអាងថាវាជា "សកម្មភាពការពារខ្លួន" បន្ទាប់ពីរង[[ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ការវាយប្រហារ]]ពីអ៊ីស្រាអែលអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំនៅលីបង់ថ្វីបើ[[កិច្ចព្រមពៀងបទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤|បទឈប់បាញ់កាលឆ្នាំ២០២៤]] កំពុងចូលជាធរមានក្ដី។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Hezbollah claims attack on Israel was 'defensive act' after year of Israeli strikes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hezbollah-claims-attack-on-israel-was-defensive-act-after-year-of-israeli-strikes/ |access-date=22 May 2026 |agency=Agence France-Presse |work=The Times of Israel}}</ref> [[File:Epic Fury Strike compilation (997855).webm|thumb|២ មីនា៖ ឃ្លីបវីដេអូខ្លីៗអំពីការវាយប្រហារដោយ[[បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិក]]]] នៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល លោកអ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍បានអនុញ្ញាតបើក[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការឈ្លានពានចូលក្នុងប្រទេសលីបង់]]។<ref>{{cite news |last=McShane |first=Asher |date=3 March 2026 |title=Israel launches ground invasion of Lebanon and Trump warns 'hardest hits were yet to come' |url=https://www.lbc.co.uk/article/israel-launches-ground-invasion-of-lebanon-and-trump-issues-new-warning-5HjdTm8_2/ |access-date=22 May 2026 |work=LBC }}</ref>​ ក្រៅពីនេះ មន្ត្រីអាមេរិកបានថ្លែងថា កងកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានបំផ្លាញកងនាវារបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើន ពិសេសនៅក្នុង[[ឈូងសមុទ្រអូម៉ង់]] ក៏ដូចជាមូលដ្ឋានជើងទឹកសំខាន់ៗផងដែរ។<ref>{{cite web |last=Ozberk |first=Tayfun |date=2 March 2026 |title=US Strikes Destroy Iran's Main Naval Assets |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2026/03/us-strikes-destroy-irans-main-naval-assets/ |access-date=22 May 2026 |website=Naval News }}</ref> ចូលមកថ្ងៃទី៤ ខែមីនា អាមេរិកបានប្រកាសថានឹងបន្ថែមការវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់កាន់តែខ្លាំងជាងមុន ហើយនៅក្នុងថ្ងៃដដែរនេះ អ៊ីស្រាអែលបានវាយចំទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់កងកម្លាំង[[បាស៊ីគ]]​ ខណៈលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ]]បានរួចផុតពីការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite news |last=Hafezi |first=Parisa |date=4 March 2026 |title=Mojtaba Khamenei, seen as possible next Supreme Leader, has survived attacks on Iran, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/mojtaba-khamenei-seen-possible-next-supreme-leader-has-survived-assault-iran-2026-03-04/ |access-date=22 May 2026 |work=Reuters}}</ref> មីស៊ីលបាលីស្ទិកមួយគ្រាប់ដែលបាញ់ចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសរួមរបស់ណាតូ ខណៈវាបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី ខណៈតួកគីបានព្រមានថាខ្លួនមានសិទ្ធិការពារអធិបតេយ្យភាពខ្លួន រីឯអង្គការណាតូវិញបានថ្លែងពីការប្តេជ្ញាចូលរួមការពារប្រទេសតួកគីដែលជាសមាជិក។<ref>{{cite web |date=5 March 2026 |title=Secretary General Mark Rutte condemns violation of Turkish airspace |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_2026_03_05.htm |website=NATO Official Website}}</ref> [[File:Indian Ocean Iranian vessel (998184).webm|thumb|៤ មីនា៖ វីដេអូបង្ហាញពីការបាញ់ពន្លិចនាវាអ៊ីរ៉ង់ ''ដេណា'' ពីនាវាមុជទឹកអាមេរិក ''ឆារលត្ត'']] នាវាចម្បាំង​មួយគ្រឿង​របស់​កងទ័ពជើងទឹក​អ៊ីរ៉ង់​ឈ្មោះ ''ដេណា'' ត្រូវបានបាញ់ពន្លិច​នៅក្នុង​មហាសមុទ្រឥណ្ឌា​ដោយ​នាវាមុជទឹកឈ្មោះឆារលត្តរបស់អាមេរិក ក្នុងចម្ងាយ​ប្រមាណ ៧៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងត្បូង​ទីក្រុង[[កាល្លេ]] ប្រទេស​ស្រីលង្កា បន្ទាប់ពីនាវាមួយ​នេះ​បានកំពុង​វិលត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់​វិញ​ក្រោយបានចូលរួម​សមយុទ្ធ​កងនាវា​អន្តរជាតិនៅទីក្រុង[[វិសាខបណម]]នៃប្រទេសឥណ្ឌា។<ref>{{cite web |last=Rana |first=Javaria |date=2 March 2026 |title=Sri Lanka responds to distress call from Iranian warship returning from Vizag Fleet Review |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2026/Mar/04/sri-lanka-responds-to-distress-call-from-iranian-warship-returning-from-vizag-fleet-review |access-date=22 May 2026 |website=The New Indian Express }}</ref> យោងតាមកងទ័ពអ៊ីរ៉ង់ នាវិកអ៊ីរ៉ង់ចំនួន ១០៤ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ និង ៣២ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍លិចនាវានេះ។<ref>{{cite news |last1=Magee |first1=Caolán |last2=Kelliher |first2=Fiona |date=8 March 2026 |title='Projectile' kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue |access-date=22 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីពីរ (៧–១៣ មីនា)=== [[File:P20260307DT-1619 The Dignified Transfer of Remains of Six U.S. Soldiers.jpg|thumb|249x249px|សាកសពទាហានអាមេរិកចំនួនប្រាំពីរនាក់កំពុងត្រូវបញ្ជូនទៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ, ៧ មីនា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជូននាវាដឹកយន្តហោះទីបីរបស់ខ្លួនមកមជ្ឈិមបូព៌ា។<ref>{{cite web |date=7 March 2026 |first=Ilgar |last=Khudiyev |title=US said expected to deploy 3rd aircraft carrier to the Middle East |url=https://en.apa.az/america/us-said-expected-to-deploy-3rd-aircraft-carrier-to-the-middle-east-495510 |access-date=23 May 2026 |website=Azerbaijani Press Agency}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ ប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោកប៉េហ្សេស្សខ្ចន់បានប្រាប់អ្នកយកព័ត៌មានថា អ៊ីរ៉ង់នឹងឈប់វាយប្រហារប្រទេសជិតខាងចាប់ពីថ្ងៃនោះតទៅទៀត ប៉ុន្តែលុះត្រាតែការវាយប្រហារមកលើអ៊ីរ៉ង់លែងមានប្រភពចេញពីទឹកដីរបស់ប្រទេសជិតខាងទាំងនោះ។<ref>{{cite news |date=7 March 2026 |title=Iran to halt strikes on neighbours unless attacks from there: Pezeshkian |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/iran-to-halt-strikes-on-neighbours-unless-attacks-from-there-pezeshkian |access-date=23 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> យ៉ាងណាមិញ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិឌូបៃ]]ក្រោយមកបានរងការវាយប្រហារដោយយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើករបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite web |date=7 March 2026 |title=Iranian drone attack suspends flights at Dubai International airport |url=https://www.euronews.com/2026/03/07/iranian-drone-attack-suspends-flights-at-dubai-international-airport |access-date=23 May 2026 |work=Euronews }}</ref> នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា កូនប្រុសទីពីររបស់លោកហាមេនៃគឺលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ|មោជតាបា]]ត្រូវបានតែងតាំងជាមេដឹកនាំកំពូលថ្មីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=9 March 2026 |title=What to know about Mojtaba Khamenei, Iran's new supreme leader |url=https://www.npr.org/2026/03/09/nx-s1-5742375/mojtaba-khamenei-iran-supreme-leader |access-date=23 May 2026 |work=NPR }}</ref> ឃ្លាំងស្តុកប្រេងឥន្ធនៈនៅក្បែររដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់ត្រូវរងការវាយប្រហារ ខណៈភ្លើងឆេះពីការវាយប្រហារនេះបានបង្កបង្កើតជាផ្សែងពពកខ្មៅក្រាស់គ្របដណ្ដប់ស្ទើរពេញទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងថែមទាំងបណ្ដាលឱ្យកើតមានភ្លៀងអាស៊ីតពុលខ្មៅធ្លាក់នៅតំបន់ជុំវិញនោះផងដែរ។<ref name="b673">{{cite magazine |last1=Schneid |first1=Rebecca |first2=Kay Armin |last2=Serjoie |last3=Jamalpour |first3=Fatemeh |title='The Air is Unbreathable': Tehran Shrouded in Toxic Cloud After Israel Strikes Fuel Depots |magazine=Time |date=8 March 2026 |url=https://time.com/7383099/iran-news-oil-strikes-tehran/ |access-date=23 May 2026 }}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសពីមរណភាពរបស់សមាជិកយោធាអាមេរិកទីប្រាំពីរក្រោយត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=8 March 2026 |title=US troop dies from wounds sustained in Iran attack |url=https://aje.news/64yl8m?update=4379695 |access-date=23 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> យោងទៅតាម[[សមាគមអឌ្ឍចន្ទក្រហមអ៊ីរ៉ង់]] សាលារៀនសរុបចំនួន ៦៥ និងមណ្ឌលសុខភាពចំនួន ៣២ (ដូចជាមន្ទីរពេទ្យ និងឱសថស្ថាន) ត្រូវបានរងការវាយប្រហារចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើង ហើយទីតាំងស៊ីវិលជាង ១០,០០០ កន្លែងត្រូវរងការខូចខាត។<ref>{{cite news |date=8 March 2026 |title=More on civilian sites attacked in Iran: Red Crescent |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue?update=4379534 |work=Al Jazeera English |access-date=23 May 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា អង្គការណាតូបានបញ្ជាក់ពីករណីស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិកទីពីរមកលើដែនអាកាសប្រទេសតួកគី<ref>{{cite news |date=9 March 2026 |title=NATO intercepts second Iranian ballistic missile fired toward Turkey |url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/turkey-says-second-iranian-ballistic-missile-shot-down-by-nato-defences-in-airspace |access-date=23 May 2026 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ខណៈតួកគីបានបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-16 ចំនួនប្រាំមួយគ្រឿង និងប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសទៅ[[ស៊ីបខាងជើង]]ក្នុងគោលបំណងការពារសន្តិសុខ។<ref>{{cite news |date=9 March 2026 |title=(ជាភាសាតួកគី) MSB: 6 Türk F-16'sı KKTC'ye konuşlandırıldı |url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/msb-6-turk-f-16si-kktcye-konuslandirildi-937063.html |access-date=23 May 2026 |work=TRT Haber }}</ref> [[File:Strait of Hormuz Transits.webp|thumb|{{center|ដំណើរដឹកជញ្ជូនឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍បានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមចាប់ផ្ដើមមក។<ref>{{cite web |url=https://portwatch.imf.org/pages/cc317ba850e34c4dadbead6f7b336fb1 |title=Trade disruptions in the Strait of Hormuz due to attacks on commercial ships |website=PortWatch |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |access-date=23 May 2026 |date=28 February 2026}}</ref>}}]] ការគាំងប្រព័ន្ធផ្កាយរណបនាវាចរណ៍សកលដែលមិនមានប្រភពដើមច្បាស់លាស់បានបង្កជាការរំខានដល់នាវាចរណ៍នៅក្បែរច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ហើយបង្កឱ្យកើតមានករណីគ្រោះថ្នាក់ជាច្រើនដល់នាវាដឹកប្រេងនៅក្នុងតំបន់។<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3ewwlx9e1xo |title=GPS jamming: The invisible battle in the Middle East |last=Baraniuk |first=Chris |work=BBC News |date=10 March 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា មេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបាននិយាយថា អ៊ីរ៉ង់កំពុងប្រើប្រាស់បាញ់តែគ្រាប់មីស៊ីលខ្លួនដែលមានទម្ងន់ចាប់ពី ១០០០ គីឡូក្រាមឡើងទៅប៉ុណ្ណោះ។<ref name="ndtv10march">{{cite news |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972 |title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran |work=NDTV |date=10 March 2026 |access-date=25 May 2026 |last=Srinivasan |first=Chandrashekar}}</ref> ឧត្តមនាវីឯកអាមេរិក លោក[[ប្រាដ ឃូពើរ]]បានរាយការណ៍ថា អត្រាបាញ់គ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិករបស់អ៊ីរ៉ង់បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៩០% បើប្រៀបនឹងថ្ងៃដំបូងៗនៃសង្គ្រាម ហើយអត្រាបាញ់បង្ហោះដ្រូនរបស់ពួកគេបានធ្លាក់ចុះ ៨៣%។<ref>{{cite web |date=9 March 2026 |title=Iranian missile attacks down 90% since 1st day of war: CENTCOM |url=https://abc11.com/live-updates/iran-live-updates-trump-says-major-combat-operations-have-begun/18660347/entry/18681719 |access-date=25 May 2026 |website=ABC11 Raleigh-Durham }}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា អង្គការ[[យូនីសេហ្វ]]បានរាយការណ៍ថា កុមារជាង ១,១០០ នាក់បានទទួលរងរបួស ឬត្រូវបាត់បង់ជីវិត (២០០ នាក់ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតនៅអ៊ីរ៉ង់, ៩១ នាក់នៅលីបង់, ៤ នាក់នៅអ៊ីស្រាអែល និង ១ នាក់នៅគុយវ៉ែត) ខណៈកុមាររាប់រយពាន់នាក់ត្រូវបង្ខំផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅ រីឯរាប់លាននាក់ទៀតមិនអាចចូលរៀនបានដោយភ្លើងសង្គ្រាមកំពុងបានឆាបឆេះ។<ref>{{cite news |last1=Rowlands |first1=Lyndal |last2=Sabah |first2=Zaid |date=12 March 2026 |title=Iran sets three conditions for peace; oil tankers in Iraqi port attacked |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/12/iran-war-live-oil-tankers-hit-in-iraq-tehran-sets-3-conditions-for-peace |access-date=25 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:Salalah Port Ablaze.jpg|thumb|រូបភាពផ្កាយរណបដែលបង្ហាញពីផ្សែងខ្មៅហុយឡើងចេញពី[[កំពង់ផែសាឡាឡោះ]]ក្នុងប្រទេសអូម៉ង់នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ក្រោយរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់]] នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ដើម្បីជួយដោះស្រាយបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចប្រេង សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកបម្រាមរឹតបន្តឹងលើការទិញប្រេងពីរុស្ស៊ីជាបណ្ដោះអាសន្ន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា តម្លៃប្រេងមិនបានផ្លាស់ប្ដូរអ្វីច្រើននោះទេ។<ref name="Cooper">{{cite news |last1=Cooper |first1=Helene |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Ward |first3=Euan |last4=Torbati |first4=Yeganeh |last5=Reiss |first5=Johnatan |date=12 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Refueling Plane Crashes in Iraq, Military Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/12/world/iran-war-news-trump-oil-israel |access-date=25 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់រលកមីស៊ីល និងដ្រូនជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើប្រទេសនៃតំបន់ឈូងសមុទ្រ ដែលជាហេតុនាំឱ្យតម្លៃប្រេងកើនឡើងកាន់តែខ្ពស់។ ប្រទេសបារ៉ែនបានរាយការណ៍អំពីការវាយប្រហារលើទីតាំងស្តុកទុកប្រេងរបស់ខ្លួន។ អាជ្ញាធរគុយវ៉ែតវិញបានរាយការណ៍បញ្ជាក់ថា គ្រឿងឧបករណ៍ការពារមីស៊ីលនិងអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិរបស់ខ្លួនត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់ ខណៈសូរសំឡេងផ្ទុះគ្រាប់ត្រូវបានឮរំពងនៅជាយទីក្រុងឌូបៃ ហើយទីប្រជុំជនស្ទើរទាំងអស់ក្នុងប្រទេសហ្សកដានីបានបន្លឺស៊ីរ៉ែនព្រមានពីការវាយប្រហារដោយអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=13 March 2026 |title=Iran targets Gulf nations with missiles, drones as oil prices soar |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-targets-gulf-nations-with-missiles-drones-as-oil-prices-soar |access-date=25 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាលើកទីបីនៅក្នុងសង្គ្រាម មីស៊ីលបាលីស្ទិកប៉ុន្មានគ្រាប់ទៀតបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី មុនពេលត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារ ដោយសំឡេងផ្ទុះពីវាអាចត្រូវបានស្ដាប់ឮបានដោយប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងនិងជុំវិញទីក្រុង[[អាដាណា]]។<ref>{{cite news |date=13 March 2026 |title=Nato shoots down Iranian missile as explosions heard at Turkish air base |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/nato-incirlik-air-base-missile-iran-war-b2937948.html |access-date=25 May 2026 |work=The Independent }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីបី (១៤–២០ មីនា)=== [[File:جزیره خارک- طبیعت و صنعت-10.jpg|thumb|[[កោះខាក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ភ្លើងដែលបាញ់ចេញពីបំពង់នៅក្នុងរូបភាពនេះគឺជាលទ្ធផលនៃដំណើរការធម្មតានៃការចម្រាញ់ប្រេងប៉ុណ្ណោះ]] គិតត្រឹមសប្តាហ៍ទីបី អ្នកជំនាញវិភាគមិនសូវជាបានរកឃើញពីភស្តុតាងអ្វីដែលបញ្ជាក់ពីការផ្តាច់ខ្លួន ឬការរត់ចោលជួរនៅក្នុងកងយោធាអ៊ីរ៉ង់នោះទេ{{refn|ដោយយោងតាមប្រភពជាច្រើនដូចជា៖ <ref>{{multiref2 |1 = {{cite news |last1=Graham-Harrison |first1=Emma |title=We attacked Iran with no clear plan for regime change, Israeli security sources say |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/12/israel-iran-us-attack-no-plan-for-regime-change-security-sources |work=The Guardian |date=12 March 2026 }} |2= {{cite news |title=Iran war becomes contest of who can take most pain |url=https://dailypioneer.com/news/iran-war-becomes-contest-of-who-can-take-most-pain |work=The Pioneer |date=12 March 2026 |quote=So far, the Islamic Republic has been able to keep its leadership and military cohesive and in control}} |3= {{cite web |title=Is the stability of the Iranian regime in danger? |url=https://www.inss.org.il/social_media/is-the-stability-of-the-iranian-regime-in-danger/ |website=Institute for National Security Studies |date=12 March 2026 |quote=However, it seems that at this stage, these strikes are not sufficient to undermine the internal cohesion among the security forces, their ability to function}} |4= {{cite news |title=US intelligence says Iran government is not at risk of collapse, say sources |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/us-intelligence-says-iran-government-is-not-risk-collapse-say-sources-2026-03-11/ |work=Reuters |date=11 March 2026 |quote=The intelligence reporting underscores the cohesion of Iran's clerical leadership}} |5= {{cite web |last1=Karlin |first1=Mara |title=Can Iran's regime survive the war? |url=https://www.brookings.edu/articles/can-irans-regime-survive-the-war/ |website=Brookings Institution |date=11 March 2026 }} |6= {{cite news |title=A long road to the end: The death throes of Iran's regime could last for years |url=https://www.timesofisrael.com/a-long-road-to-the-end-the-death-throes-of-irans-regime-could-last-for-years/ |work=The Times of Israel |date=10 March 2026 |quote=for now, there have been no significant defections from the army or other security forces}} }}</ref>}} ខណៈដែលការផ្តាច់ខ្លួនផ្នែកយោធានេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដើម្បីបង្កើតជាចលនាប្រឆាំងនឹងរបបឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite |news |last=Jansen |first=Michael |title=Regime change in Iran unlikely without mass defections from military |url=https://www.irishtimes.com/world/middle-east/2026/02/28/regime-change-in-iran-unlikely-without-mass-defections-from-military/ |newspaper=The Irish Times |date=28 February 2026}}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំមួយមកលើ[[កោះខាក]] ដែលត្រូវជាមជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងដ៏សំខាន់មួយរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយ ៩០ ភាគរយនៃប្រេងអ៊ីរ៉ង់គឺត្រូវនាំចេញតាមរយៈកោះមួយនេះ។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ តម្លៃប្រេងបានកើនឡើងជាង ៤០ ភាគរយចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានចាប់ផ្ដើមមក។<ref>{{cite news |last1=Broadwater |first1=Luke |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Pérez-Peña |first4=Richard |date=13 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Military Attacks Kharg Island, Iran's Oil Export Hub, Trump Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/13/world/iran-war-trump-oil-israel |access-date=25 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Missile interception fragments of an Iranian missile hit Haifa oil refineries in Haifa Bay, March, 19 2026.jpg|thumb|right|250px|មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រាប់បានធ្លាក់លើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងហៃហ្វានៅឆកហៃហ្វា, ១៩ មីនា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា ទាំងប្រទេសចិន និងបណ្ដាប្រទេសសមាជិកណាតូនៅអឺរ៉ុបដែលស្និទនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក បានរួមគ្នាបដិសេធការអំពាវនាវរបស់ត្រាំក្នុងការផ្តល់ជំនួយគាំទ្រផ្នែកយោធា ដើម្បីដាក់សម្ពាធបង្ខំអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។<ref>{{cite web |date=16 March 2026 |title=Trump demands NATO and China police the Strait of Hormuz. So far they aren't joining |work=NPR |url=https://www.npr.org/2026/03/16/nx-s1-5749109/trump-threatens-nato-strait-hormuz-iran-war |access-date=25 May 2026}}</ref> ជាលទ្ធផល ត្រាំបានស្តីបន្ទោសសម្ព័ន្ធមិត្តណាតូ ដោយហៅការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេថាជា "កំហុសដ៏ល្ងង់ខ្លៅមួយ"។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=Trump says NATO's refusal to help on Iran is "very foolish mistake" |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-countries-dont-want-get-involved-iran-operation-trump-says-2026-03-17/ |access-date=25 May 2026 |work=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា ត្រាំបានសរសេរលើបណ្ដាញសង្គមថា លោកបានដកការសុំជំនួយពីណាតូវិញហើយ និងក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តមួយចំនួនក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិកផងដែរដូចជា ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និង[[អូស្ត្រាលី]]ជាដើម ដោយស្ថិតនៅក្រោមហេតុផលថាពួកគេបានបដិសេធមិនចូលរួមការវាយប្រហាររួមជាមួយអាមេរិកប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=NATO countries don't want to get involved in Iran operation, Trump says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-countries-dont-want-get-involved-iran-operation-trump-says-2026-03-17/ |access-date=25 May 2026 |work=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=17 March 2026 |title=Donald J. Trump (@realDonaldTrump) |url=https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/116245182325726375 |access-date=25 May 2026 |website=Truth Social }}</ref> នៅក្នុងលិខិតសរសេរដដែរនោះ ត្រាំបានបញ្ជាក់ទៀតថា សហរដ្ឋអាមេរិកគឺ "[មិនត្រូវការ] ជំនួយពីនរណា" នៅក្នុងសង្គ្រាមនេះឡើយ។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=Trump: 'We do not need the help of anyone' |url=https://news.sky.com/video/trump-we-do-not-need-the-help-of-anyone-13520909 |access-date=25 May 2026 |work=Sky News }}</ref> នៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ប៉ុន្មានរូប រួមមានលោក[[អាលី ឡារីយ៉ានី]] និងប្រធានកងកម្លាំងបាស៊ីគ លោក[[ហ្កូឡាំរ៉េហ្សា សូលីម៉ានី]]ត្រូវបាត់បង់ជីវិតក្រោយរងការវាយប្រហារតាមអាកាសពីអ៊ីស្រាអែល។<ref name="sk">{{cite news |date=17 March 2026 |title=Iran confirms security chief Larijani, Basij commander Soleimani killed |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/17/israel-says-it-has-killed-ali-larijani-irans-top-security-official |access-date=26 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលជាច្រើនគ្រាប់ដែលបានផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីរនាក់នៅទីក្រុង[[រ៉ាម៉ាត់ហ្កាន់]]។<ref>{{cite news |date=18 March 2026 |title=Elderly couple killed in Iranian revenge strike on Israel |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/03/18/iran-war-latest-news-ali-larijani-death-tel-aviv-strikes/ |work=The Daily Telegraph}}</ref> ក្នុងថ្ងៃដដែរនេះផងដែរ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការឈ្លានពានដីគោកចូលទៅក្នុង[[លីបង់ខាងត្បូង|ទឹកដីភាគខាងត្បូង]]នៃប្រទេសលីបង់។<ref>{{cite news |last1=Peled |first1=Anat |last2=Abdel-Baqui |first2=Omar |title=Israel Invades Lebanon, Opening New Front Against Iran |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-invades-lebanon-opening-new-front-against-iran-f5e29555 |access-date=26 May 2026 |work=Wall Street Journal |date=16 March 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា សង្គ្រាមនេះបានវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរបន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើតំបន់ឧស្ម័នធម្មជាតិផារស៍ខាងត្បូងនៅក្នុងឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងព្រមទាំងរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងក្បែរៗនោះរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយមានការសម្របសម្រួលពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref name="oj">{{cite news |last1=Orr |first1=Robert |last2=Kelly |first2=Maxine |last3=Wells |first3=Peter |last4=Provan |first4=Sarah |last5=Cash |first5=Kieran |date=18 March 2026 |title=Middle East war live: Oil jumps after Iran says energy industry attacked |url=https://www.ft.com/content/6112e127-3ee2-4fce-acfc-f7644e5c6c30?syn-25a6b1a6=1 |work=Financial Times}}</ref> ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានវាយរោងចក្រផលិតឧស្ម័នធម្មជាតិរាវដ៏ធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកដែលមានទីតាំងនៅក្នុងប្រទេសកាតា។ ត្រាំបានអះអាងថា រូបលោកមិនបានដឹងអ្វីអំពីការវាយប្រហារនៅផារស៍ខាងត្បូងទេ ហើយលោកបានសន្យាថានឹងលែងមានការវាយប្រហារដោយអ៊ីស្រាអែលណាទៀតទៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ឡើយ និងថែមទាំងបានគំរាមកំហែងអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបញ្ឈប់ការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលរបស់កាតាទៀត។<ref name=blowup>{{cite news |last=Jones |first=Callum |date=19 March 2026 |title=Trump threatens to 'blow up' all of Iran's South Pars gasfield if Tehran strikes Qatar |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/19/iran-war-trump-south-pars-threat-if-tehran-strikes-qatar |access-date=26 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់រដ្ឋមន្ត្រីចារកម្មអ៊ីរ៉ង់ លោក[[អ៊ីស្មាអែល ខាធីប]] តាមរយៈការវាយប្រហារពីលើអាកាសទាំងយប់។<ref>{{cite web |date=18 March 2026 |title=Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike |url=https://www.iranintl.com/en/202603187564 |access-date=26 May 2026 |website=Iran International }}</ref> [[File:F-35 Lightning II fighter jet hit over Iran 2026.webm|thumb|right|250x250px|thumbtime=00:06||វីដេអូដែលបញ្ចេញដោយ[[ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានតាស្នីម]]នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលបង្ហាញពីការវាយប្រហារដោយសង្ស័យពីអ៊ីរ៉ង់លើយន្តហោះចម្បាំង F-៣៥ របស់អាមេរិក ដោយនេះបានចាត់ទុកជាករណីដំបូងនៃយន្តហោះចម្បាំងបំបាំងកាយដែលត្រូវរងការខូចខាតនៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ។]] នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-៣៥ របស់សហរដ្ឋអាមេរិកមួយគ្រឿងបានធ្វើការចុះចតជាបន្ទាន់ ក្រោយសង្ស័យថាត្រូវរងគ្រាប់ទង្គិចដែលបាញ់ដោយកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់។<ref name="cnn19march">{{cite news |date=19 March 2026 |url=https://edition.cnn.com/2026/03/19/politics/f-35-damage-iran-war |title=US F-35 damaged by suspected Iranian fire makes emergency landing, sources say |work=CNN }}</ref> ដំណាលគ្នានេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការផ្លូវអាកាសប្រឆាំងនឹងនាវានិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅឯច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកដំណើរការផ្លូវដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិឡើងវិញ។<ref>{{cite news |last1=Cloud |first1=David S. |last2=Seligman |first2=Lara |last3=Gordon |first3=Michael R. |date=20 March 2026 |title=U.S. War Planes and Helicopters Kick Off Battle to Reopen Hormuz |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-war-planes-and-helicopters-kick-off-battle-to-reopen-hormuz-530cdb78 |access-date=26 May 2026 |work=The Wall Street Journal }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីបួន (២១–២៧ មីនា)=== {{Further|យុទ្ធនាការច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦}} នៅថ្ងៃទី២១ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើ[[រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍]] ដោយប្រើគ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋាន។ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារនេះដោយហៅវាថាជា "ការរំលោភបំពានច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងច្បាស់ជាក់ស្ដែង" ខណៈដែល[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]]បានជំរុញឱ្យមានការអត់ធ្មត់ផ្នែកយោធា "ដើម្បីជៀសវាងហានិភ័យនៃគ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរ"។<ref>{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran says US and Israel attacked Natanz nuclear facility |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/21/iran-says-us-and-israel-attacked-natanz-nuclear-facility |access-date=26 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហារទីក្រុង[[ឌីម៉ូណា]]នៃភាគខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែល ដោយបង្ករបួសដល់មនុស្សយ៉ាងតិច ៧៨ នាក់។<ref>{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran war: Missiles injure 160 in towns near Israeli nuclear site |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9qdvnv13qdo |access-date=26 May 2026 |work=BBC News }}</ref> ដោយដកស្រង់សម្តីមន្ត្រីអាមេរិកដែលមិនបញ្ចេញឈ្មោះ សារព័ត៌មាន CNN និង ''The Wall Street Journal'' បានរាយការណ៍ថា អ៊ីរ៉ង់បានព្យាយាមវាយប្រហារមូលដ្ឋានយោធារួមសហរដ្ឋអាមេរិក–ចក្រភពអង់គ្លេស ពោលគឺមូលដ្ឋាន[[ឌីអេហ្គោ​ ហ្គាស៊ីយ៉ា]]នៅលើ[[ប្រជុំកោះឆាហ្គោស]]ក្នុង[[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីមីស៊ីលមួយគ្រាប់បានបែកផ្ទុះក្នុងកំឡុងពេលហោះហើរ និងមួយទៀតត្រូវចាប់ស្ទាក់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស SM-៣ ដែលមានប្រភពចេញពីនាវាចម្បាំងអាមេរិក។<ref>{{cite news |date=20 March 2026 |title=Iran targeted but did not hit Diego Garcia base with missiles, WSJ reports |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-targeted-did-not-hit-diego-garcia-base-with-missiles-wsj-reports-2026-03-21/ |access-date=26 May 2026 |work=Reuters}}</ref><ref>{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran fires 2 ballistic missiles towards US, UK military bases in Diego Garcia |url=https://timesofindia.indiatimes.com/defence/international/iran-fires-2-ballistic-missiles-towards-us-uk-military-bases-in-diego-garcia/articleshow/129711819.cms |access-date=26 May 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធពីការបាញ់មីស៊ីលសម្ដៅទៅមូលដ្ឋានឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ខណៈគ្មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ណាមួយដែលបញ្ជាក់ថាមានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅជិតឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ឬមានការហោះស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់នោះឡើយ។<ref>{{cite web |last1=Vine |first1=David |title=Did Iran Attack Diego Garcia? |url=https://fpif.org/did-iran-attack-diego-garcia/ |website=fpif.org |publisher=Foreign Policy in Focus |access-date=26 May 2026 |date=25 March 2026}}</ref> ក្រៅពីនេះ ក្រុមចលនា[[ហ៊ូទី]]នៃប្រទេស[[យេម៉ែន]]បានព្រមានថា ខ្លួននឹងចូលដៃនៅក្នុងសង្គ្រាមជួយគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់ ប្រសិនបើមានការបន្តវាយប្រហារបន្ថែមទៅលើអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last=Magdy |first=Samy |date=21 March 2026 |title=Houthi rebels say they will respond to any escalation against Iran |url=https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-21-2026#0000019d-1258-dbe1-abff-3bfb86300000 |access-date=26 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> [[File:Operation-Roaring-Lion-0065.jpg|thumb|កងទាហានអ៊ីស្រាអែលនៅក្បែរព្រំដែនប្រទេសលីបង់, ២១ មីនា ២០២៦]] ត្រាំបានចេញឱសានវាទមួយដល់អ៊ីរ៉ង់ ដោយគំរាមថាអាមេរិកនឹងវាយប្រហាររោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ លុះត្រាតែសាមីខ្លួនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។ អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេដច្រានចោលឱសានវាទនោះ ដោយគំរាមវិញថា ខ្លួនឹងបិទច្រកហ័រមូហ្ស៍ "ទាំងស្រុង" និងបើកការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅទូទាំងតំបន់ដូចជារោងចក្រផលិតថាមពលនិងរោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃជាដើម។<ref>{{cite news |date=22 March 2026 |title=Iran threatens to 'completely' close Strait of Hormuz and hit power plants after Trump's ultimatum |url=https://apnews.com/article/iran-us-israel-trump-lebanon-march-22-2026-16cc60862529b873666ce4c1f6529d78 |access-date=26 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> ចូល ២៤ ម៉ោងនៃឱសានវាទនោះ ត្រាំបានប្រកាសថារូបលោកបានពន្យារពេលវាយប្រហារទៅលើរោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ទៅដល់រយៈពេលប្រាំថ្ងៃ ហើយបាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែចរចាជាមួយអ៊ីរ៉ង់ដើម្បីរកផ្លូវបញ្ចប់សង្គ្រាម។<ref>{{cite web |date=23 March 2026 |title=Iran war: Trump claims US has held talks with Iran |url=https://www.dw.com/en/iran-war-trump-claims-us-has-held-talks-with-iran/live-76478747 |access-date=26 May 2026 |website=dw.com }}</ref> អ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធពីអត្ថិភាពនៃកាចរចានោះ ដោយបានហៅត្រាំថាជាប្រធានាធិបតី "បោកប្រាស់"<ref>{{cite web |date=23 March 2026 |title=No talks are underway between Tehran and Washington, Iran says |url=https://www.iranintl.com/en/202603237530 |access-date=26 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ហើយថែមទាំងបានបដិសេធមិនទទួលផែនការសន្តិភាព ១៥ ចំណុចរបស់អាមេរិកទៀតផង។ អ៊ីរ៉ង់បានអះអាងថាដើម្បីឱ្យការចរចាអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន លុះត្រាតែមានការរាប់បញ្ចូល[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះលីបង់]]ចូលជាលក្ខខណ្ឌមួយនៅក្នុងសំណើបទឈប់បាញ់។<ref>{{cite news |last1=Nakhoul |first1=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 May 2026 |work=Reuters}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់លោក[[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]] ដែលជាមេបញ្ជាការទ័ពជើងទឹកកំពូលម្នាក់របស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយចោទថាលោកនេះហើយគឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវដោយចម្បងចំពោះការបិទខ្ទប់ច្រកសមុទ្រហ័រហូម្ស៍។<ref>{{cite news |date=26 March 2026 |title=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |access-date=26 May 2026 |work=BBC News }}</ref> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ គ្រាប់មីស៊ីលនិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅបំបុក[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសក្សត្រស៊ុលតង់]]របស់អាមេរិក បង្កឱ្យទាហានអាមេរិកយ៉ាងតិច​ ១៥ នាក់រងរបួស និងនាំឱ្យមានការខូចខាតដល់យន្តហោះប្រភេទ[[បូអ៊ីង អ៊ី-៣ សិនទ្រី|អ៊ី-៣ សិនទ្រី]]មួយគ្រឿង។<ref name="apnews27march">{{cite news |date=27 March 2026 |title=Yemen's Houthis claim responsibility for missile attack on Israel, their first since war started |url=https://apnews.com/article/iran-us-israel-trump-lebanon-march-27-2026-195444c54cbb7545d0a77f8ffbc0e4c0 |access-date=26 March 2026 |work=Associated Press }}</ref> អ្នកវិភាគយោធា លោកសេឌ្រីក លៃតុនបានចាត់ទុកការវាយប្រហារនេះថាជា "ការវាយប្រហារដ៏ធ្ងន់ធ្ងរទៅដល់សមត្ថភាពស៊ើបការណ៍ឃ្លាំមើលតាមអាកាសរបស់ [សហរដ្ឋអាមេរិក]"។<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/30/middleeast/us-air-force-awacs-jet-destroyed-saudi-arabia-intl-hnk-ml |title=Destruction of vital US radar aircraft could hamper ability to spot Iran threats, analysts say |first1=Brad |last1=Lendon |first2=Isaac |last2=Yee |first3=Thomas |last3=Bordeaux |date=30 March 2026 |work=[[CNN]]}}</ref> ចំណែកឯអ៊ីរ៉ង់វិញគឺមិនបានបង្ហាញពីសញ្ញាដកថយការត្រួតត្រាលើច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញនោះឡើយ។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/27/world/iran-war-trump-oil-israel |title=Iran War Live Updates: Tehran Moves to Assert Its Control Over Strait of Hormuz |work=The New York Times |date=27 March 2026 |access-date=26 May 2026}}</ref> ===សប្តាហ៍ទីប្រាំ (២៨ មីនា – ៣ មេសា)=== ក្រុមហ៊ូទីបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ដោយបាញ់ស្រោបមីស៊ីលបាលីស្ទិកជាច្រើនគ្រាប់ចូលប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។ ចលនាហ៊ូទីនេះបាននិយាយថាខ្លួនឹងបន្តបាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិកសម្ដៅចូលទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់អ៊ីស្រាអែល ហើយនឹងមិនឈប់ឡើយលុះត្រាតែអរិភាពនៅគ្រប់ជួរប្រយុទ្ធបានបញ្ឈប់។ ជាប្រតិកម្ម [[ក្រុមប្រឹក្សាដឹកនាំប្រធានាធិបតី|រដ្ឋាភិបាលយេម៉ែន]] ដែលមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ បានថ្កោលទោស ​​"សកម្មភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ដែលប៉ុនប៉ងអូសទាញយេម៉ែន" ឱ្យចូលក្នុងជម្លោះ "តាមរយៈសម្ព័ន្ធក្រុមភេរវកររបស់ខ្លួន"។<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |last2=Sampson |first2=Eve |date=28 March 2026 |title=Yemen's Houthis Fire at Israel and Vow Further Attacks |url=https://www.nytimes.com/2026/03/28/world/middleeast/yemen-houthis-attack-israel-war.html |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ២,៥០០ នាក់មកពីអង្គភាពបេសកកម្មម៉ារីនទី៣១ បានធ្វើដំណើរចូលមកដល់មជ្ឈិមបូព៌ា ដោយពួកគេត្រូវបានបម្រុងទុកជាកម្លាំងចលករជួយជំរុញកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូស្ស៍ឡើងវិញ។<ref>{{cite news |date=28 March 2026 |title=Update from Helene Cooper |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/28/world/iran-war-trump-israel-oil/06cca092-ddd6-5d3a-a460-2e70367fefe2?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតនិងបំផ្លិចបំផ្លាញទីលំនៅដ្ឋាននិងអគារស៊ីវិលជាច្រើន ដោយក្នុងនោះរួមមាន [[សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាអ៊ីរ៉ង់]]ផងដែរ។<ref>{{cite news |last1=Baskar |first1=Pranav |last2=Hakim |first2=Shirin |date=28 March 2026 |title=Airstrikes batter a university and residential zones in Tehran. |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/28/world/iran-war-trump-israel-oil |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបវិញដោយការគំរាមវាយប្រហារលើមហាវិទ្យាល័យអ៊ីស្រាអែល និងអាមេរិកនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។<ref>{{cite news |date=29 March 2026 |title=Update from Sanam Mahoozi |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/29/world/iran-war-trump-israel-oil/9b3c6f7c-33ca-5d8e-aab0-912c41dc5b1c?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ត្រាំបានថ្លែងពីបំណង "វាយយករ៉ែប្រេងនៅអ៊ីរ៉ង់" ដូចជា មជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងនៅ[[កោះខាក]] ដោយអះអាងថា វាគឺអាចដណ្ដើមបាន "យ៉ាងងាយស្រួល" ហើយបញ្ជាក់ទៀតថា អាមេរិកអាចបន្តកាន់កាប់វាមួយរយៈធំប្រសិនបើធ្វើមែន។<ref name="ft30march">{{cite news |date=30 March 2026 |title=Donald Trump says US could 'take the oil in Iran' |url=https://www.ft.com/content/3bd9fb6c-2985-4d24-b86b-23b7884031f5?syn-25a6b1a6=1 |access-date=26 May 2026 |work=Financial Times }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ត្រាំបានសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គមថា ប្រសិនបើគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងនិងការបើកច្រកហ័រមូហ្ស៍ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះទេ នុះអាមេរិកនឹងវាយបំផ្លាញរោងចក្រថាមពល អណ្តូងប្រេង កោះខាក និងអាចគ្រប់រោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃរបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last1=Bohner |first1=Athina |last2=Berry |first2=Alex |last3=Oelofse |first3=Louise |agency=AP, AFP, dpa, Reuters, EFE |date=30 March 2026 |title=Trump again threatens to 'obliterate' Iranian power plants, oil wells and Kharg Island |url=https://p.dw.com/p/5BNQw |work=Deutsche Welle |access-date=26 May 2026}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ ប្រទេសតួកគីនិងសម្ព័ន្ធណាតូបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលលើកទីបួន ដែលបានតម្រង់ចូលក្នុងទឹកដីប្រទេសតួកគី ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធការបាញ់មីស៊ីលនោះដោយអះអាងថាមានការបន្លំអត្តសញ្ញាណ។<ref>{{cite |news |date=31 March 2026 |title=Reports of Iranian Missile Launch Toward Turkey Are Completely Baseless |url=https://wanaen.com/reports-of-iranian-missile-launch-toward-turkey-are-completely-baseless/ |access-date=26 May 2026 |work=WANA News Agency}}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមេសា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកការវាយប្រហារចំនួនពីរលើកទៅលើ[[ស្ពានការ៉ាជ ប៊ី-១|ស្ពានប៊ី ១]] នៅរវាងទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងទីក្រុង[[ការ៉ាជ]] ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ពានដ៏ខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា បង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៩៥ នាក់ ខណៈស្ពាននោះត្រូវបាក់រលំមួយផ្នែក។<ref>{{cite web |date=2 April 2026 |title=Trump announces destruction of Iran's tallest bridge |url=https://www.al-monitor.com/originals/2026/04/trump-announces-destruction-irans-tallest-bridge |access-date=27 May 2026 |agency=Agence France Presse |website=Al-Monito }}</ref> ជាបន្ទាប់ ត្រាំបានអួតអាងចំពោះសកម្មភាពវាយប្រហារនោះ ដែលអ្នកជំនាញបានវាយតម្លៃថាអាចជាប់ជា[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]]។<ref name="france24-2april">{{cite news |title=Trump gloats on possible war crimes in Iran, but punishment distant |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260402-trump-gloats-on-possible-war-crimes-in-iran-but-punishment-distant |work=France 24 |date=2 April 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះចម្បាំង F-១៥E របស់អាមេរិកមួយគ្រឿង ដោយវាបានធ្លាក់ទៅក្នុង[[ខេត្តកុះហ្គីលូយេហ៍ និងបូយែរ-អះម៉ាដ]]នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ខណៈអាមេរិកបានផ្ដើមបេសកកម្មស្វែងរក និងជួយសង្គ្រោះអ្នកបើកយន្តហោះចម្បាំងនោះ ដោយបានសង្គ្រោះពួកគេដោយជោគជ័យក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។<ref name="ap-f515e-rescue">{{cite news |last=Kim |first=Seung Min |date=5 April 2026 |title=A mountain hideout and aircraft under fire: US carries out daring rescue of service member in Iran |url=https://apnews.com/article/iran-us-pilot-military-rescue-fde473d07fb59e871a71cd2ad2ffe4fe |access-date=27 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ [[សាកលវិទ្យាល័យឆាហ៊ីដ បាហេស្ថី]]នៃទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ត្រូវរងវាយប្រហារពីអាកាស ដែលនាំឱ្យចំនួនសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីរ៉ង់ដែលរងការវាយប្រហារសរុបកើនដល់ជាង ៣០ នេះបើយោងតាមរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |title=Iranian Minister of Science: U.S.-Israeli strikes targeted 30 Universities since start of war |url=https://hawarnews.com/en/iranian-minister-of-science-us-israeli-strikes-targeted-30-universities-since-start-of-war |work=Hawar News |date=4 April 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> ===សប្តាហ៍ទីប្រាំមួយ (៤–៧ មេសា)=== [[File:2026-04-07 Trump – A whole civilization will die tonight 2026-04-07 192815.png|thumb|សារសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គម ''Truth Social'' របស់ត្រាំនៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ដែលបានគំរាមថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងត្រូវវិនាសបាត់នៅយប់នេះ ហើយនឹងគ្មានថ្ងៃអាចស្ដារត្រឡប់មកវិញបានទៀតឡើយ"។]] នៅថ្ងៃទី៤ ខែមេសា មានករណីផ្ទុះជាច្រើនដងនៅអគារបម្រុងនៃ[[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរប៊ូឈែហរ៍]] ក៏ដូចជាតំបន់ប្រេងគីមីពិសេសម៉ះឆាហរ៍ក្នុងទីក្រុងម៉ះឆាហរ៍ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/04/world/iran-war-trump-news |title=U.S. Rescues Downed Air Force Officer Deep Inside Iran, Trump Says |first1=Greg |last1=Jaffe |first2=Eric |last2=Schmitt |first3=Helene |last3=Cooper |date=4 April 2026 |work=The New York Times}}</ref> ការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅម៉ះឆាហរ៍ បានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួនប្រាំនាក់ និងបង្ករបួសបន្ថែមដល់មនុស្ស ១៧០ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{cite news |date=4 April 2026 |title=Update from Shirin Hakim |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/04/world/iran-war-trump-news/f8c31573-78bc-5053-a5a0-99ce0bf46017?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៦ ខែមេសា កងកម្លាំងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានប្រកាសថា ប្រធានអង្គការចារកម្មរបស់ខ្លួនគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ម៉ាហ៊ីដ ខាដេមី]]បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល។<ref name="ii-khademi">{{cite web |date=6 April 2026 |title=IRGC intelligence chief killed in attack, Guards say |url=https://www.iranintl.com/en/202604065252 |access-date=27 May 2026 |website=Iran International}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ​ មនុស្សយ៉ាងតិច ៣៤ នាក់ រួមទាំងកុមារ ៦ នាក់ ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលនៅទូទាំងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ រួមមានការវាយប្រហារលើ[[សាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាឆារីហ្វ]] និងតំបន់លំនៅដ្ឋានប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនទៀតផង។ អនុប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ និងជាអ្នកនយោបាយកំណែទម្រង់និយម លោក[[ម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា អារ៉េហ្វ]] និងត្រូវជាអតីតនិស្សិតនៃសាកលវិទ្យាល័យនោះ បានសម្ដៅលើការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋានក្នុងការវាយប្រហារនោះថាជា "និមិត្តរូបនៃភាពឆ្កួតលីលា និងអវិជ្ជារបស់ត្រាំ"។<ref name="aljazeera6april">{{cite news |date=6 April 2026 |title=Iran's top university, oil facility bombed as US, Israel intensify attacks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/6/irans-top-university-bombed-as-us-israel-intensify-attacks-34-killed |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:Members of the Tehran Jewish community navigating the site where the Rafi'-Nia synagogue was destroyed.webm|thumb|right|200px|វីដេអូខ្លីបង្ហាញពីសមាជិក​សហគមន៍​ជ្វីហ្វ​នៃទីក្រុង​តេហេរ៉ង់​កំពុង​ដើរប្រមើលទីតាំងវិហារ​សាសនា​រ៉ាហ្វី នីយ៉ា ក្រោងត្រូវ​រងការបំផ្លិច​បំផ្លាញ។]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា វិហារសាសនាយូដារ៉ាហ្វីនីយ៉ានៅកណ្តាលទីក្រុងតេហេរ៉ង់ បានរងការបំផ្លិចបំផ្លាញធ្ងន់ធ្ងរដោយការវាយប្រហារតាមអាកាស។ អ៊ីស្រាអែលបាននិយាយថា អគារសាសនានេះត្រូវបានបំផ្លាញដោយសារតែត្រូវប៉ះទង្គិចនឹងការវាយប្រហារដែលសម្ដៅលើទីតាំងផ្សេងក្បែរនោះប៉ុណ្ណោះ ហើយវាមិនដែលជាគោលដៅវាយប្រហារតាមអាកាសផ្ទាល់របស់ខ្លួនឡើយ។<ref>{{Cite news |last1=Ben Ari |first1=Lior |last2=Eichner |first2=Itamar |date=7 April 2026 |title=IDF confirms Tehran strike targeted Iranian commander, synagogue hit was 'collateral damage' |url=https://www.ynetnews.com/jewish-world/article/sjouxfz211g |access-date=28 May 2026 |work=Ynet }}</ref> សារសរសេររបស់ត្រាំនៅលើបណ្ដាញសង្គមដែលថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងវិនាសនៅយប់នេះ ហើយមិនអាចស្ដារត្រឡប់មកវិញទៀត" នោះបានបង្កការព្រួយបារម្ភជាអន្តរជាតិ ដោយមានគេសង្ស័យថាត្រាំប៉ងចង់ប្រើគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ។ អគ្គលេខាធិការនៃ[[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ]]បានមានប្រសាសន៍ថា សាររបស់ត្រាំ "អាចជាការគំរាមប្រព្រឹត្តអំពើប្រល័យពូជសាសន៍"។<ref>{{cite news |date=7 April 2026 |title=Iran: President Trump's apocalyptic threats of large-scale civilian devastation demand urgent global action to prevent atrocity crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/04/iran-president-trumps-apocalyptic-threats-of-large-scale-civilian-devastation-demand-urgent-global-action-to-prevent-atrocity-crimes/ |access-date=28 May 2026 |work=[[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ|Amnesty International​]] }}</ref> យ៉ាងណាមិញ សេតវិមានបានចេញបដិសេធអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។<ref>{{cite news |date=7 April 2026 |title=Iran war latest: We'll destroy Iran — but we won't use nuclear weapons, US says |url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-war-latest-news-tehran-rejects-peace-deadline-trump-gz662zx0h |work=The Times |access-date=28 May 2026}}</ref> ===បទឈប់បាញ់ (៨ មេសា – បច្ចុប្បន្ន)=== {{Main|បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|កិច្ចពិភាក្សាសន្ទនាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ}} នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា នាវេលាម៉ោង ៦:៣២ ល្ងាចនៅសហរដ្ឋអាមេរិក (ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ម៉ោង ១:៣២ ព្រឹកនៅអ៊ីស្រាអែល និងម៉ោង ២:០២ ព្រឹកនៅអ៊ីរ៉ង់) លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសនៅលើបណ្ដាញសង្គមរបស់លោកថា សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងមួយដោយផ្អែកលើសំណើ ១០ ចំណុច ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាគីស្ថានគឺលោក[[ស្ហេបាហ៍ ស្ហារីហ្វ]] និងលោកសេនាប្រមុខ[[អាស៊ីម មូនារ]]។<ref>{{cite news |title=Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire after threatening massive attacks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-trump-deadline-hormuz-infrastructure-ceasefire-rcna267039 |work=NBC News |date=7 April 2026 |access-date=28 May 2026}}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់បានព្រមគ្នាលើបទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍ ដែលក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ អ៊ីរ៉ង់នឹងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=What we know about the US and Iran's ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce84z6y3ke4o |access-date=28 May 2026 |work=BBC News }}</ref> បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់ត្រូវបានប្រកាស រោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងនៅលើ[[កោះឡាវ៉ាន]] និងរោងចក្រនាំចេញប្រេងឆៅនៅ[[កោះស៊ីរី]]របស់អ៊ីរ៉ង់ បានរងការវាយប្រហារ ដោយគ្មានភាគីណាមួយចេញមុខមកទទួលខុសត្រូវ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Iranian Oil Refining Company confirms attack on Lavan refinery, Shana reports |url=https://www.reuters.com/business/energy/iranian-oil-refining-company-confirms-attack-lavan-refinery-shana-reports-2026-04-08/ |access-date=28 May 2026 |work=Reuters}}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបន្តបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនចូលទៅក្នុងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់នៅជុំវិញឈូងសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=S Arabia, UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain report attacks after Iran-US truce |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/uae-kuwait-bahrain-report-attacks-despite-iran-us-ceasefire |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ក្រោយមកទើបគេបានបង្ហាញថាការវាយប្រហារលើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់នោះគឺបានធ្វើឡើងជាសម្ងាត់ដោយអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។<ref name="WSJUAEStrikes">{{Cite news |last1=Holliday |first1=Shelby |last2=Said |first2=Summer |date=11 May 2026 |title=The U.A.E. Has Been Secretly Carrying Out Attacks on Iran |url=https://www.wsj.com/articles/the-u-a-e-has-been-secretly-carrying-out-attacks-on-iran-f1745a0d |access-date=28 May 2026 |work=Wall Street Journal |issn=0099-9660}}</ref> លក្ខខណ្ឌដាក់បញ្ចូលលីបង់ទៅក្នុងឈប់បាញ់ត្រូវជួបនឹងការខ្វែងគំនិតគ្នា<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ខណៈអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារដ៏ធំមួយមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានកើតមកលើប្រទេសលីបង់ក្នុងគោលដៅកម្ទេចទីតាំងឈរជើងក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |date=8 April 2026 |access-date=28 May 2026 |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/}}</ref> មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៣៥៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណជាង ១,២០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសជាលទ្ធផល។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Israeli attacks across Lebanon kill at least 254 after Iran-US ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/hundreds-of-casualties-across-lebanon-after-israel-says-it-hit-100-sites |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:8 April 2026 Isreali attacks on Beirut (2).jpg|thumb|right|ទិដ្ឋភាពអគារមួយកន្លែងនៅបៃរូត ប្រទេសលីបង់ ក្រោយត្រូវអ៊ីស្រាអែលវាយប្រហារ, ៨ មេសា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ត្រាំបាននិយាយថា កងកម្លាំងអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម "បោសសម្អាត" ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍។ កាសែត ''Wall Street Journal'' បានរាយការណ៍ថា នាវាចម្បាំងពិឃាតជាច្រើនគ្រឿងរបស់អាមេរិកបានចូលទៅក្នុងច្រកសមុទ្រនេះជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះមក។<ref>{{Cite news |date=11 April 2026 |title=U.S. Warships Transit Hormuz as U.S.-Iran Meet Face-to-Face for Peace Talks |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-war-latest-news-israel-us-lebanon-2026?mod=lc_navigation |work=The Wall Street Journal }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=11 April 2026 |title=U.S. warships cross Strait of Hormuz for first time since Iran war began |url=https://www.axios.com/2026/04/11/us-iran-navy-strait-of-hormuz |website=Axios }}</ref> រីឯរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់វិញត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានគំរាមវាយប្រហារនាវាចម្បាំងទាំងនោះ ដោយចោទអាមេរិកថាកំពុងរំលោភបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=11 April 2026 |title=U.S. warships cross Strait of Hormuz for first time since Iran war began |url=https://www.axios.com/2026/04/11/us-iran-navy-strait-of-hormuz |website=Axios }}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរនោះ កិច្ចចរចារវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ ដែលជាកិច្ចពិភាក្សាកម្រិតខ្ពស់បំផុតរវាងប្រទេសទាំងពីរចាប់តាំងពី[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍ឥស្លាមនៃឆ្នាំ១៩៧៩]] មក បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ឥស្លាម៉ាបាដ]] ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលមានរយៈពេល ២១ ម៉ោង ប៉ុន្តែគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងអ្វីត្រូវបានសម្រេចឡើយ។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=No Deal: U.S.-Iran peace talks in Islamabad collapse |url=https://www.npr.org/2026/04/12/nx-s1-5782538/u-s-iran-peace-talks-islamabad-collapse |access-date=28 May 2026 |work=NPR News }}</ref> ====ការបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ដោយអាមេរិក==== ត្រាំបានប្រកាសថា កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកនឹងចាប់ផ្តើមបិទផ្លូវហាមឃាត់ "នាវាទាំងអស់ដែលព្យាយាមចូល ឬចាកចេញពីច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍" ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា តទៅ។ យ៉ាងណា បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជាក់ក្រោយថា ការបិទផ្លូវមួយនេះនឹងត្រូវអនុវត្តតែលើនាវាដែលធ្វើដំណើរទៅ ឬមកពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=Trump announces naval blockade of Iran after Islamabad talks yield no deal |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |access-date=29 May 2026 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> [[កងឆ្មាំជើងទឹកបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា នាវាយោធាណាមួយដែលចូលមកជិតច្រកសមុទ្រនឹងត្រូវចាត់ទុកថាជាការរំលោភលើបទឈប់បាញ់ ហើយនឹងត្រូវប្រឈមនឹង "ការឆ្លើយតបដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ" ពីអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=Update by Parin Behrooz |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan/d43e91d7-9511-5fb7-b3de-26e6da723f33?smid=url-share |access-date=19 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាន​ ខេន]]បានប្រកាសថា នាវាដឹកប្រេងចំនួន ១៣ គ្រឿង ដែលបានធ្វើដំណើរចូលនិងចេញពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកស្ទាក់ចាប់ ហើយនាវាទាំងអស់បានគោរពតាមបញ្ជារបស់នាវាអាមេរិកនិងបានប្ដូរគោលដៅរបស់គេ។<ref name="DOD-16042026">{{Cite web |title=Secretary of War Pete Hegseth and Chairman of the Joint Chiefs of Staff Gen. Dan Caine Hold a Press Briefing |date=16 April 2026 |access-date=29 May 2026 |work=U.S. Department of Defense |url=https://www.war.gov/News/Transcripts/Transcript/Article/4462029/secretary-of-war-pete-hegseth-and-chairman-of-the-joint-chiefs-of-staff-gen-dan/}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសថា អ៊ីស្រាអែលនិងលីបង់បានយល់ព្រមលើ[[បទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់រយៈពេល ១០ថ្ងៃ]]។<ref name="aljazeera16april">{{Cite news |date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=29 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃបទឈប់បាញ់នៅលីបង់ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា បានប្រកាសអនុញ្ញាតឱ្យមានចរាចរណ៍នាវាពាណិជ្ជកម្មនៅច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញក្នុងកំឡុងបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite news |date=17 April 2026 |title=Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/ |access-date=29 April 2026 |work=Reuters}}</ref> ទោះជាយ៉ាងណា ត្រាំបាននិយាយថា ការបិទផ្លូវនាវាដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងនៅតែបន្ត ខណអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសឆ្លើយតបវិញថា ខ្លួននឹងរឹតបន្តឹងបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/ |title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump |first1=Michael |last1=Loria |first2=Christopher |last2=Cann |first3=Andrea |last3=Riquier |work=USA Today |date=17 April 2026 |access-date=29 May 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ពោលគឺប៉ុន្មានម៉ោងមុនពេលបទឈប់បាញ់ត្រូវផុតកំណត់ ត្រាំបានសម្រេចចិត្តបន្តពន្យាបទឈប់បាញ់ ដោយលើកឡើងថាលោកបានធ្វើដូច្នេះទៅតាមការស្នើសុំរបស់ប៉ាគីស្ថាន ដើម្បីទុកពេលវេលាឱ្យអ៊ីរ៉ង់រៀបចំបញ្ជូនសំណើរបស់ពួកគេ។<ref name="aljazeera21april">{{Cite news |date=21 April 2026 |title=Trump says the United States is extending ⁠its ⁠ceasefire with Iran at mediator Pakistan's request to allow more time for Tehran to put forward its proposal.|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/21/iran-war-live-tehran-shuns-talks-trump-says-us-blockade-to-remain |access-date=29 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៤ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនិងអូម៉ង់បាននិយាយថា ពួកគេបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិក មីស៊ីលល្បឿនមធ្យម និងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |title=Strikes in U.A.E., Oman and at Sea Strain Iran Truce to the Breaking Point |url=https://www.nytimes.com/2026/05/04/world/middleeast/iran-trump-ships-hormuz-strait.html |work=The New York Times |access-date=29 May 2026 |date=5 May 2026}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបាននិយាយទៀតថា អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់បង្ហោះដ្រូនមកវាយប្រហាររោងចក្រកែច្នៃប្រេងមួយកន្លែងនៅទីក្រុង[[ហ្វូចៃរ៉ា]] ដោយបង្កជាអគ្គីភ័យឆាបឆេះ និងបណ្តាលឱ្យពលករឋឥណ្ឌាបីនាក់ទទួលរងរបួស។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបានចេញមកនិយាយទៀតថា ខ្លួនបានត្រូវរងការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលនិងដ្រូនបន្ថែមពីអ៊ីរ៉ង់ក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃជាប់ៗគ្នា ខណៈអ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធដោយថាខ្លួនមិនបានវាយប្រហារទៅលើអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនោះទេនៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃថ្មីៗកន្លងមក។<ref>{{cite web |title=UAE air defences engage missiles, drones; Tehran denies attacking UAE |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/05/uae-air-defences-engage-missiles-drones-tehran-denies-attacking-uae |agency=Reuters |website=Internazionale |access-date=29 May 2026 |date=5 May 2026}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|auto=yes|d=Q138503695|m=yes}} '''''ជាភាសាអង់គ្លេស''''' * {{cite news |date=28 February 2026 |title=What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran's retaliation |url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk |access-date=28 February 2026 |work=CNN}} * [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%82%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B9%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%98%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9E%84%E1%9F%8B/ អានព័ត៌មានអំពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សានៅ RFI ខេមរភាសា] * [https://www.c-span.org/liveEvent/?Iran U.S. and Israeli Strikes on Iran], [[C-SPAN]] * [https://www.marinetraffic.com/en/ais/home/centerx:56.4/centery:26.5/zoom:9 Tracking of traffic in the Strait of Hormuz] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ]] cumnno2dzucq0sgz1avqnkev30d3pm4 336194 336192 2026-05-29T16:31:21Z TheRandomGoober 27248 336194 wikitext text/x-wiki {{Redirect|សង្គ្រាមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់|ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥|សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា | conflict = សង្ក្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦ | partof = [[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] | image = [[File:2026 Iran war collage.jpg|300px]] | caption = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមត្រនិចនាឡិកា៖'''<br/>{{bulleted list | | ក្រុមនាវាចម្បាំងនាមអេប្រាហាម លីនខឹននៅសមុទ្រអារ៉ាប់, ៦ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង ''Super Hornet'' ហោះចេញពីនាវាដឹកយន្តហោះ ''[[យូអេសអេស អេប្រាហាម លីនខឹន (CVN-៧២)|អេប្រាហាម លីនខឹន]]'', ២៧ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់អ៊ីស្រាអែលមួយកង កំពុងហោះសម្ដៅទៅអ៊ីរ៉ង់, ៤ មីនា ២០២៦ | ហាយនភាពនៃកីឡដ្ឋានក្នុងសាលអាហ្សាឌីនៅរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់, ៥ មីនា ២០២៦ | សំណល់អគារបាក់បែងក្នុងក្រុង[[ឃើម៉ាន់ឆាហ៍]], ៣ មីនា ២០២៦ | ទិដ្ឋភាពសាលារៀនមួយនៅ[[មីណាប]]ក្រោយ[[ការវាយប្រហារផ្លូវអាកាសលើសាលារៀនមីណាប|រងគ្រាប់មីស៊ីល]], ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ | ផ្សែងក្រមៅហើរឡើងចូលបរិយាកាសនៅតេហេរ៉ង់, ៣ មីនា ២០២៦ | មីស៊ីលតូម៉ាហក (''Tomahawk'') ហោះចេញពីនាវាចម្បាំង ''[[យូអេសអេស ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក|ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក]]'', ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ }} | date = ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ – បច្ចុប្បន្ន | place = {{hlist | [[អាស៊ីខាងលិច]] | [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] }} | status = គាំងដំណើរ<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/us-reviews-latest-iranian-proposal-to-end-war-stalemate|title=US reviews latest Iranian proposal to end war stalemate|date=April 28, 2026|agency=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]|work=The Straits Times}}</ref> <br>{{bulleted list|[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់បណ្ដោះអាសន្ន]]|[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]|[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការវិវត្តនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ហេស្បុលឡា]]|[[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សេដ្ឋកិច្ចសកលត្រូវរំខាន]]រួមទាំង[[វិបត្តឥន្ធនៈសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិឥន្ធនៈ]]}} | combatant1 = {{tree list}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|អ៊ីស្រាអែល}} {{tree list/end}} |combatant1a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|កាតា}} |{{flag|គុយវ៉ែត}} |{{flag|តួកគី}} |{{flag|បារ៉ែន}} |{{flag|លីបង់}} |{{flag|សហរាជាណាចក្រ}} * {{flagicon image|Flag of the British Indian Ocean Territory 2026.svg}} [[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] * {{flagicon|សហរាជាណាចក្រ}} [[អាក្រូទីរី និងដេកេលី]] |{{flag|ស៊ីរី}} |{{flag|ហ្សកដានី}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[តំបន់ឃឺឌីស្ថាន]] |{{flag|អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត}} |{{flag|អាស៊ែបៃសង់}} |{{flag|អូម៉ង់}} |{{flag|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម}} }} {{tree list/end}} | combatant2 = {{tree list}} * {{flag|អ៊ីរ៉ង់}} * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ហេស្បុលឡា]] * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[ហ៊ូទី]]<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=Joining war, Yemen’s Houthis launch ballistic missile attack on southern Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/joining-war-yemens-houthis-launch-ballistic-missile-attack-on-southern-israel/ |access-date=12 May 2026 |work=The Times of Israel |date=28 March 2026}}</ref> * {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[ចលនាអាម៉ាល់]]{{refn|ចលនាអាម៉ាល់បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលីបង់]]រួមជាមួយក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=12 May 2026 |website=Alma Research and Education Center}}</ref>|group=ស}} * {{flagicon image|PMF infobox.png}} [[កងកម្លាំងប្រជាកំណែន]]<ref>{{cite web|title=US embassy in Baghdad attacked as US-Israel war on Iran escalates|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/us-embassy-in-baghdad-attacked-as-us-israel-war-on-iran-escalates|date=7 March 2026|access-date=12 May 2026|website=Al Jazeera English}}</ref> * {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ចលនាតស៊ូឥស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់]] {{tree list/end}} |combatant2a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|លីបង់}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}}<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Natalia |date=2026-03-27 |title=Iraq mourns its dead after worst strike against its army since the start of the war: ‘Why did the Americans attack us?’ |url=https://english.elpais.com/international/2026-03-27/iraq-mourns-its-dead-after-worst-strike-against-its-army-since-the-start-of-the-war-why-did-the-americans-attack-us.html |access-date=2026-05-12 |website=EL PAÍS English }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[ក្រុមឥស្លាម (លីបង់)|ក្រុមឥស្លាម]]<ref name=MuslimBrothers>{{cite​ news |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=March 4, 2026|access-date=May 12, 2026}}</ref> |{{flag|ហាម៉ាស់}}<ref>{{cite web|date=2026-03-05|title=Israel strikes Beirut, Hamas official reportedly killed|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-url=https://web.archive.org/web/20260308031532/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-date=2026-03-08|access-date=2026-05-12|website=Al Arabiya English}}</ref> |{{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[ជីហាដឥស្លាមប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web|date=2 March 2026|title=Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes|url=https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411183622/https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-date=11 April 2026|access-date=12 May 2026|website=L'Orient Today}}</ref> }} {{tree list/end}} | commander1 = {{plainlist}} * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដូណាល់ ត្រាំ]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ភីត ហេកសិត]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដាន​ ខេន]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ប្រាដ ឃូពើរ (ឧត្តមនាវីឯក)|ប្រាដ ឃូពើរ]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ អ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[អីយ៉ាល់ ហ្សាមៀរ]] {{endplainlist}} | commander2 = {{plainlist}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ហាមេនៃ]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ហាមីនៃ}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[មោជតាបា ហាមេនៃ]]<ref>{{Cite news |last=Smith |first=Helena |date=2026-03-11 |title=Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran’s Cyprus ambassador confirms |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/mojtaba-khamenei-was-hurt-in-strike-that-killed-his-father-irans-cyprus-ambassador-confirms |access-date=2026-05-12 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ឡារីយ៉ានី]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ឡារីយ៉ានី}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់]] * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី]]{{KIA}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាហ្ស៊ីស ណាស៊ាហ្សាដេហ៍]]{{KIA}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]]{{KIA}} * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[អាប់ឌុលម៉ាលីគ អាល់ហ៊ូទី]] * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ណាអ៊ីម កាស្ស៊ែម]] {{endplainlist}} | casualties1 = {{indented plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល''' ** {{flagu|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ *** ទាហាន ១៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** បុគ្គលិកយោធា ៥៣៨ នាក់បានរងរបួស *** ទីតាំង ១២+ កន្លែងបានរងការខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/interactive/2026/03/11/world/middleeast/iran-us-military-bases-strikes-map.html|title=At Least 17 U.S. Sites Damaged in War With Iran, Analysis Shows|date=11 March 2026|access-date=12 May 2026|work=The New York Times}}</ref> ** {{flagu|អ៊ីស្រាអែល}}៖ *** ទាហាន ១៩ នាក់ និងអ្នកម៉ៅការ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** ប្រជាជនស៊ីវិល ២៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** របួស ៨,៥៩៨ នាក់ (រួមមានបុគ្គលិកយោធា ៧៦៤ នាក់) {{endplainlist}} | casualties2 = {{plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអ៊ីរ៉ង់''' ** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖ ** ៣,៤៦៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ** ២៦,៥០០​ នាក់បានទទួលរងរបួស * '''ផ្អែកតាមប្រភពក្នុងស្រុក''' ** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖ ** យុទ្ធជន ១,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news |last1=Astih |first1=Paula |title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000 |url=https://infoweb-newsbank-com.srv-proxy1.library.tamu.edu/apps/news/document-view?p=AWNB&docref=news/1A7909E3F07F63D8 |access-date=12 May 2026 |work=Al-Sharq al-Awsat |agency=NewsBank: Access World News Research Collection |date=17 April 2026}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ចលនាអាម៉ាល់៖ ** វេជ្ជបណ្ឌិតសង្គ្រោះបន្ទាន់ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=12 May 2026 |date=13 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) The "Al-Risala Scouts" mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=12 May 2026 |date=28 March 2026}}</ref> ** {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ហាម៉ាស់៖ ** សមាជិក ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}</ref> ** {{flagicon image|PMF infobox.png}} កងកម្លាំងប្រជាកំណែន៖ ** យុទ្ធជន ៨០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង​ ២៧០ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news|url=https://saba.ye/en/news3682770.htm|title=Popular Mobilization Forces in Iraq: 80 Martyrs & over 270 injured in Israeli–U.S. aggression}}</ref> {{endplainlist}} ---- {{plainlist}} * '''ផ្អែកតាម[[សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់]]៖'''<br>៣,៦៣៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រួមមាន បុគ្គលិកយោធា ១,២២១ នាក់, ប្រជាជនស៊ីវិល ១,៧០១ នាក់, និង ៧១៤ នាក់ទៀតមិនបញ្ជាក់)<ref>{{cite web|date=7 April 2026|title=Day 39 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: Extensive Damage to the Rail Network and Roads|url=https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409042630/https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-date=9 April 2026|access-date=12 May 2026|website=HRANA (en-hrana.org)}}</ref> {{endplainlist}} ---- {{indented plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល''' ** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖ ** បុគ្គលិកយោធា ៦,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="Bohbot150326>{{cite news|last1=Bohbot|first1=Amir|title= Over 6,000 IRGC members killed, 15,000 wounded since the start of Operation Roaring Lion, IDF says|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|access-date=15 March 2026|publisher=The Jerusalem Post|date=15 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315115157/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|archive-date=12 May 2026}}</ref> ** បុគ្គលិកយោធា ~១៥,០០០ នាក់បានរងរបួស<ref name="Bohbot150326"/> ** ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិក ១៩០+ គ្រឿងបានកម្ទេច<ref name=MakoBelieve>{{cite news|title=(ជាភាសាហេប្រឺ)בכיר צבאי: "האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים"|url=https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults|access-date=2026-05-12}}</ref> ** នាវាចម្បាំង ១៥៥ គ្រឿងបានកម្ទេច ឬខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/us-war-with-iran-by-numbers-energy-drinks-to-targets-2026-4|title=Epic Fury strikes on Iran were fueled by 2 million energy drinks, about a million gallons of coffee, and nicotine, top general says}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖ ** យុទ្ធជន ១,៩០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}</ref> {{endplainlist}} | casualties3 = <div style="text-align: centre;"> លីបង់៖ មនុស្ស ២,៧៥៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៨,៥១២ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web|date=8 May 2026 |title=Death toll from Israeli attacks on Lebanon nears 2,760 — Health Ministry|url=https://tass.com/world/2128625|archive-url=https://web.archive.org/web/20260509020136/https://tass.com/world/2128625|archive-date=9 May 2026|website=Tass}}</ref><br>អ៊ីរ៉ាក់៖ ទាហាន ២៦ នាក់និងប្រជាជនស៊ីវិល ២៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្ស ១៨០ នាក់បានរងរបួស <br>ប៉ាឡេស្ទីន៖ មនុស្ស ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៥ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite news |first1=Imad |last1=Isseid |first2=Melanie |last2=Lidman |date=8 March 2026 |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-west-bank-settlers-violence-900ad24fd46e0ca5ae0de07c0328c960 |title=3 Palestinians killed in West Bank clash, bringing toll from week of violence to 6 |work=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 March 2026 |url=https://www.npr.org/2026/03/15/g-s1-113834/israeli-soldiers-fire-on-family-car-in-occupied-west-bank-killing-4 |title=Israeli soldiers fire on family car in occupied West Bank, killing 4 |work=NPR}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lee |first=David D. |date=19 March 2026 |title=Four Palestinian women killed during Iranian missile attack in West Bank |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English |archive-date=19 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260319152352/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |url-status=live}}</ref> <br>អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម៖ ទាហាន ២ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ១១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត,{{refn|group=ស|<ref>{{cite news |title=Fatalities in the UAE |url=https://www.khaleejtimes.com/uae/day-18-israel-us-iran-war-live-updates#blogCarde8acf01e-a59b-4710-bc38-6378ec82b68c |access-date=12 May 2026 |work=Khaleej Times |date=17 March 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2026/03/24/uae-defense-ministry-says-civilian-contractor-killed-in-bahrain|title=UAE defense ministry says civilian contractor killed in Bahrain|date=March 24, 2026|website=Al Arabiya English}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2026/03/26/world/middleeast/iran-missile-strikes-abu-dhabi.html|title=Two Killed in Abu Dhabi as Gulf States Face Fresh Attacks|first=Ismaeel|last=Naar|location=Dubai, United Arab Emirates|date=March 26, 2026|website=NYTimes.com}}</ref>}} ២២៧ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409124738/https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|title=UAE intercepts 17 ballistic missiles, 35 drones after US-Iran ceasefire|archive-date=April 9, 2026|website=Khaleej Times}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/uae/three-injured-in-drone-attack-at-fujairah-oil-zone-1.500528878|title=Three injured in drone attack at Fujairah oil zone}}</ref> <br>គុយវ៉ែត៖ ទាហាន ៤ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ទាហាន ៧៧ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៣២ នាក់បានរងរបួស <br>[[កងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិបណ្ដោះអាសន្ននៅលីបង់]]៖ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|group=ស|រួមមានជនជាតិឥណ្ឌូណេស៊ីចំនួន ៤ នាក់ និងបារាំងចំនួន ២ នាក់<ref name="AP24042026">{{Cite news |last1=Ahmed |first1=Munir |last2=Gambrell |first2=Jon |last3=Keaten |first3=Jamey |date=24 April 2026 |title=Trump dispatches Witkoff and Kushner to Pakistan for new talks with Iran's foreign minister |url=https://apnews.com/article/us-iran-war-hormuz-israel-pakistan-ceasefire-april-24-2026-313e19ff213738620abe31c96eb38368 |work=Associated Press |access-date=12 May 2026 }}</ref>|name="UNIFIL killed"}} និង ១១ នាក់បានរងរបួស{{refn|រួមមានជនជាតិហ្កាណា ៤ នាក់,<ref name="BBC09032026">{{Cite news |last=Nunoo |first=Favour |date=9 March 2026 |title=Ghana calls on Commonwealth to condemn attack on its peacekeepers in Lebanon |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyg07vqdrdo |work=BBC |access-date=12 May 2026}}</ref> ឥណ្ឌូណេស៊ី ៤ នាក់,<ref name="AJ30032026">{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Two more UN peacekeepers killed in explosion in southern Lebanon: UNIFIL |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/30/two-more-un-peacekeepers-killed-in-southern-lebanon-unifil |work=Al Jazeera English}}</ref><ref name="UNNews">{{Cite news |date=30 March 2026 |title=UN condemns killing of two more peacekeepers in Lebanon |url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167222 |work=UN News}}</ref><ref name="AP24042026" /> និងបារាំង ៣ នាក់។<ref name="AP-18042026">{{Cite news |last1=Mroue |first1=Bassem |last2=Petrequin |first2=Samuel |date=18 April 2026 |title=French soldier killed and 3 others wounded in an attack on peacekeepers in Lebanon, Macron says |url=https://apnews.com/article/lebanon-israel-france-peacekeepers-5856353ddea6c1654c38c8aadf803ed7 |work=Associated Press |access-date=12 May 2026}}</ref><ref name="f24-22april">{{Cite news |date=22 April 2026 |title=French soldier dies of wounds after attack on UN force in Lebanon |url=https://www.france24.com/en/french-soldier-dies-of-wounds-after-attack-on-un-force-in-lebanon |work=France 24 |access-date=12 May 2026}}</ref>|group=ស|name="UNIFIL injured"}}<ref name="tayyar.org">{{Cite news |date=14 March 2026 |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) UNIFIL: One of our soldiers was injured after our position near the town of Mays al-Jabal was targeted. |url= https://www.tayyar.org/news/Lebanon/711208/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9-%D9%84%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D9%84%D8%AF%D8%A9-%D9%85%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%84 |website=tayyar.org }}</ref> <br>បារ៉ែន៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤២ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref name="Stepansky-2026">{{Cite web|first1=Joseph|last1=Stepansky|first2=Zaid|last2=Sabah|title=US, Israel attack Iran live: Trump vows to avenge 3 American soldiers|date=2 March 2026|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/2/us-israel-attack-iran-live|access-date=12 May 2026|website=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{cite web|date=2026-03-09|title=At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media|url=https://www.bbc.com/news/live/cz0g2yg3579t?post=asset%3A58cf09e3-4413-41d4-ad38-c6d229cbe729#post|access-date=2026-05-12|website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://qna.org.qa/en/news/news-details?id=bahraini-ministry-of-interior-says-four-injured-from-falling-debris-of-intercepted-iranian-drone&date=4/04/2026|title=Bahraini Ministry of Interior Says Four Injured from Falling Debris of Intercepted Iranian Drone|date=April 4, 2026|website=Qatar news agency}}</ref>|group=ស}} <br>អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ២៣ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref>{{cite news|title=Two killed, 12 injured after projectile fell on residential location in Saudi Arabia|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/two-killed-12-injured-after-projectile-fell-residential-location-saudi-arabia-2026-03-08/|access-date=12 May 2026|publisher=Reuters|date=8 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410010538/https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|title=Saudi Arabia says operational activities halted at several energy sites|archive-date=10 April 2026}}</ref>|group=ស}} <br>អូម៉ង់៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៧ នាក់បានរងរបួស<ref name=hindustan260302>{{Cite news|date=2 March 2026|title=3 Indians killed in Iranian attacks off Oman; 20 injured across West Asia|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/3-indians-killed-in-iranian-attacks-off-oman-20-injured-across-west-asia-101772473983914.html|access-date=12 May 2026|work=Hindustan Times}}</ref><ref name="aj260305">{{Cite news |title=US-Israel attacks on Iran: Death toll and injuries live tracker |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301150802/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-date=1 March 2026 |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref><ref name="Oman">{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Two drones crash in Oman, killing two workers amid U.S.-Israeli-Iran conflict |url=https://sana.sy/en/international/2302291/ |website=Syrian Arab News Agency}}</ref> <br>បារាំង៖ ទាហាន ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|មិនរាប់បញ្ចូលទាហានបារាំងពីរនាក់នៃកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពបណ្តោះអាសន្ននៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅប្រទេសលីបង់ឡើយ។|group=ស|name="France"}} និង ៧ នាក់បានរងរបួស{{refn|group=ស|name="France"}}<ref name="trt13march">{{Cite news |date=13 March 2026 |title=Drone attack in Iraq's Erbil region kills 1, injures 7 French soldiers at military base |url=https://www.trtworld.com/article/b846f9d0d45d |work=TRT World |access-date=12 May 2026}}</ref> <br>ស៊ីរី៖ ១​ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407080953/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|title=Syria says Israeli tank fire kills man in country’s south|archive-date=7 April 2026}}</ref> <br>កាតា៖ ២០ នាក់បានរងរបួស<ref name="The Peninsula Newspaper-2026">{{cite web|date=1 March 2026|title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack|access-date=12 May 2026|website=The Peninsula Newspaper|agency=QNA}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407230957/https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|title=Qatar: 4 injured, including child, after debris from Iranian missile falls in residential area|archive-date=7 April 2026}}</ref> <br>ហ្សកដានី៖ ១៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite​ news|title=Army says Iran fired 119 missiles, drones in one week directly targeting Jordan|url=http://en.royanews.tv/news/68214|access-date=12 May 2026|work=Roya TV|date=7 March 2026}}</ref> <br>អាស៊ែបៃសង់៖ ៤ នាក់បានរងរបួស<ref name=ynet260305>{{cite news|title=Azerbaijan says Iran fired two drones at its territory, injuring two people|url=https://www.ynetnews.com/article/rjo00ualfbl|access-date=12 May 2026|publisher=Ynet|date=5 March 2026}}</ref> }} ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[អ៊ីស្រាអែល]]បានចូលដៃគ្នាប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាមួយប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]] ក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តនៅក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន។ ជម្លោះនេះបានចាប់ផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើទីតាំងយោធានិងរដ្ឋាភិបាល ហើយថែមទាំង[[បញ្ជីរាយនាមមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ដេលបានស្លាប់កំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ធ្វើឃាតមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើននាក់]]ទៀតផង រួមមានមេដឹកនាំកំពូល[[អាលី ហាមេនៃ]]ជាដើម។ ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនោះត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងស្របគ្នានឹងពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងជាប់ចរចាទាក់ទងនឹង[[កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់]]។ អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបាញ់ប្រហារមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ អ៊ីរ៉ង់ក៏ថែមទាំងបានប្រើកម្លាំង[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|បិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]ផងដែរ ដែលបង្កជាការរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។ បន្ទាប់ពី[[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់និងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤|បាញ់មីស៊ីលប្រហារគ្នាទៅវិញទៅមក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ហើយម្តងទៀតនៅក្នុង[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ]]នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយលើកទីពីរនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចេញមុខវាយប្រហារលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ កងកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់បាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនរាប់ពាន់នាក់]]ក្នុងយុទ្ធនាការបង្ក្រាបលើ[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ហ្វូងពួកបាតុករតវ៉ាប្រឆាំងដ៏ធំបំផុត]]ដែលមិនធ្លាប់មាននៅអ៊ីរ៉ង់ចាប់តាំងពី[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|ឆ្នាំ១៩៧៩]] មកម៉្លេះ។ ជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពសម្លាប់បាតុករដោយកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់នេះ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានឆ្លើយតបដោយព្រមាននឹងប្រើកម្លាំងយោធា ហើយបន្ទាប់មក លោកក៏បានដាក់បញ្ជាឱ្យយោធាអាមេរិកចល័តប្រមូលកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ ដែលត្រូវជាការចល័តទ័ពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងតំបន់នេះចាប់តាំងពី[[ការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០០៣|ការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់កាលឆ្នាំ២០០៣]] មក។<ref>{{cite news |date=26 February 2026 |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=12 May 2026 |work=Reuters}}</ref> ការវាយប្រហារតាមអាកាសដោយអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតដល់មូលដ្ឋានយោធា អគាររដ្ឋាភិបាល​ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងទីតំបន់បេតិកភណ្ឌជាច្រើនកន្លែង ហើយបានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួសជាច្រើននាក់ផងដែរ។<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Paul |last2=Sardarizadeh |first2=Shayan |last3=Murphy |first3=Matt |title=Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpw004xqxnjo |access-date=12 May 2026 |website=BBC Verify |date=6 March 2026}}</ref> ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលផ្លោងរាប់រយគ្រាប់ និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ជាច្រើនគ្រឿងចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាងរួមមាន ប្រទេស[[កាតា]] [[គុយវ៉ែត]] [[បារ៉ែន]] [[ហ្សកដានី]] [[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] [[អូម៉ង់]] និង[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]។<ref>{{cite news |last1=Piper |first1=Imogen |last2=Kelly |first2=Meg |last3=Ley |first3=Jarrett |last4=Ducroquet |first4=Simon |date=28 February 2026 |title=See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/ |access-date=12 May 2026 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286 |url-access=subscription}}</ref> អ៊ីរ៉ង់ និង​ក្រុមបក្សពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់ខ្លួន​ក៏បាន​បើក​ការបាញ់ប្រហារ​លើ​[[តំបន់​ឃឺឌីស្ថាន]]​ក្នុងប្រទេស​អ៊ីរ៉ាក់ផងដែរ។ ដ្រូន ឬ​គ្រាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញ​ហោះសម្ដៅ​​ទៅក្នុង​ប្រទេស​[[អាស៊ែបៃសង់]] [[តួកគី]] និង​មូលដ្ឋាន​យោធាអាក្រូទីរីរបស់ចក្រភព​អង់គ្លេស​នៅ​ប្រទេស​ស៊ីបទៀតផង​។<ref>{{cite news |date=5 March 2026 |title=Azerbaijan threatens to respond after Iranian drones hit airport and near school |url=https://www.timesofisrael.com/azerbaijan-threatens-to-respond-after-iranian-drones-hit-airport-and-near-school/ |work=The Times of Israel}}</ref><ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News }}</ref> នៅដំណាលគ្នានេះ [[ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះរវាងក្រុមហេស្បុលឡា និងអ៊ីស្រាអែល]]បានវិវត្តកើតទៅជា[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមលីបង់]] ដោយបានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល និងសមាជិកពួកសកម្មប្រយុទ្ធជាង ២,០០០ នាក់។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Hezbollah claims responsibility for attack on Israel |url=https://aje.news/wwomw4?update=4353584 |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> [[អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ|រដ្ឋបាលត្រាំ]]បានផ្តល់សេចក្ដីពន្យល់ផ្សេងៗគ្នាជុំវិញមូលហេតុនៃការផ្តើមសង្គ្រាមនេះឡើង ដោយក្នុងនោះរួមមាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រតិកម្មរបស់អ៊ីរ៉ង់បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហាររំពឹងមុន កម្ទេចធនធានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ រារាំងអ៊ីរ៉ង់កុំឱ្យកសាង[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] រឹបអូស[[ធនធានប្រេងបម្រុងអ៊ីរ៉ង់|ធនធានប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់]] ឬផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់។ [[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងថា ខណៈដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការចុះត្រួតពិនិត្យទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរដែលរងខូចខាតកាលពី[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|សង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] នោះមែន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគឺគ្មានភស្តុតាងណាមួយដែលបានបញ្ជាក់ពីដំណើរការនៃកម្មវិធីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ឡើយ។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/iaea-chief-says-iran-has-no-structured-program-to-build-nuclear-weapons-currently-1IYdJPyg8uIZqlGS8Gni |access-date=12 May 2026 |work=The Wall Street Journal​ }}</ref> អគ្គលេខាធិការ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] និងប្រទេសដែលមិនពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន បានថ្កោលទោសសកម្មភាពវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល ខណៈ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]វិញបានអនុម័ត[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៨១៧|សេចក្តីសម្រេចមួយ]]ថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើរដ្ឋឈូងសមុទ្រ។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News}}</ref> អ្នករិះគន់សង្គ្រាម រួមទាំងអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានសម្ដៅលើការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកថាជាអំពើខុសច្បាប់ក្រោមច្បាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ជាទង្វើ[[ចក្រពត្តិនិយម]]<ref>{{Cite web |last1=Martin|first1=Peter|last2=Martin|first2=Eric|date=1 March 2026|title=Trump's Iran Strikes Usher in an Era of Unrestrained American Power|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2026-03-01/iran-attack-khamenei-killing-maduro-capture-begin-trump-imperialism-era|website=Bloomberg}}</ref> និង​ជាការរំលោភ​លើ​អធិបតេយ្យភាព​របស់​អ៊ីរ៉ង់​ក្រោម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ។<ref name="guardian2march">{{cite news |last=Siddique |first=Haroon |date=2 March 2026 |title=What is the legality of the US and Israeli attacks on Iran? |url=https://www.theguardian.com/law/2026/mar/02/legality-us-israel-attacks-iran-uk |access-date=12 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> [[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃសង្គ្រាម]]នេះរួមមាន ការរំខានដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដល់ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់នៅក្នុងទីផ្សារប្រេងសកល ក៏ដូចជាការរំខានដល់ឧស្សាហកម្មឧស្ម័នធម្មជាតិ ជីជីវជាតិ អាកាសចរណ៍ និងទេសចរណ៍ ព្រមទាំងបម្រែបម្រួលនៅក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុផងដែរ។ ការដឹកជញ្ជូនប្រេងនិងឧស្ម័នត្រូវបានរំខានដោយការបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ដោយអ៊ីរ៉ង់ ហើយការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលនិងអ៊ីរ៉ង់ទៅលើបណ្ដារោងចក្រថាមពលនៅក្នុងតំបន់។<ref name="uf">{{cite web |last=Nevitt |first=Mark |date=15 March 2026 |title=Legal and Operational Issues in the Strait of Hormuz: Transit Passage Under Fire |url=https://www.justsecurity.org/133996/legal-operational-strait-hormuz-transit-passage/ |access-date=13 May 2026 |website=Just Security }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ការចំណាយលើសង្គ្រាមរបស់យោធាអាមេរិកត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ១៨ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក<ref name="guardianCost">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2026/mar/19/us-iran-war-cost |title=The war on Iran cost the US $12.7bn by day six. Here's how it's been spent – in charts |date=19 March 2026 |access-date=13 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> ហើយ[[មន្ទីរបញ្ចកោណ]]បានស្នើតម្រូវការ ២០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកបន្ថែមទៀត។<ref name="i598">{{cite news |title=White House seeks $200bn in military funding in wake of Iran war |work=BBC News |date=19 March 2026 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y73gwk1qdo |access-date=12 May 2026}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ការចំណាយលើប្រទេសអារ៉ាប់ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួនជាង ១២០ ពាន់លានដុល្លារ។<ref name="arabCountriesCost">{{cite news |title=One month of war on Iran cost Arab countries up to $194bn: UNDP |work=Al Jazeera English |date=31 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/31/one-month-of-war-in-middle-east-cost-arab-states-up-to-194bn-undp |access-date=13 May 2026}}</ref> រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានវាយតម្លៃការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយមានតម្លៃយ៉ាងតិចស្មើ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ ហើយអាចបន្តឡើងរហូតដល់ ១ ទ្រីលានដុល្លារគិតត្រឹមថ្ងៃទី១១ ខែមេសា។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/04/11/world/middleeast/iran-economy-war.html |title=Iran Tries to Grasp Economic Devastation of War, and Find a Way Past It |newspaper=The New York Times |date=11 April 2026}}</ref> លោកត្រាំបានអះអាងថាខ្លួនបានទទួលជ័យជម្នះជាច្រើនលើកច្រើនសារ ហើយបានអះអាងបន្ថែមថា អ៊ីរ៉ង់គឺ "គ្មានសល់អ្វីនៅក្នុងជួរយោធាទៀតទេ"។<ref>{{cite news |title=Trump says "the war is very complete," and he's considering taking over Strait of Hormuz |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-iran-cbs-news-the-war-is-very-complete-strait-hormuz/ |work=CBS News |date=9 March 2026}}</ref> អ៊ីរ៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បានយល់ព្រមលើ[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍]] ដែលបានសម្របសម្រួលដោយប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ហើយបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៨ ខែមេសា<ref name="Pager-2026">{{Cite news |last= |date=7 April 2026 |title=U.S., Iran and Israel Agree to Cease-Fire |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/07/world/iran-war-trump-news/f1657559-8135-50c9-ad7f-63636e6a5106?smid=url-share |access-date=13 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ខណៈ[[បទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់នៅលីបង់]]វិញបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា។ បទឈប់បាញ់នៃសង្គ្រាមនេះបានឈានចូលដល់ភាពតានតឹង នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ លុះត្រាតែអ៊ីស្រាអែលបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់គេនៅក្នុងប្រទេសលីបង់។ បន្ទាប់ពី[[កិច្ចចរចាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ|កិច្ចចរចាក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]]បានបរាជ័យ លោកត្រាំបាននិយាយថា ខ្លួនលោកលែងខ្វល់ពីការចរចាអ្វីទៀតហើយ រួចលោកក៏បានប្រកាសបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសាតទៅ<ref>{{cite news |title=Trump says US will blockade strait of Hormuz after Iran peace talks fail |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/trump-says-us-will-blockade-strait-of-hormuz-as-iran-peace-talks-fail |access-date=13 May 2026 |work=The Guardian |date=12 April 2026}}</ref> ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការបិទផ្លូវទឹកពីរផ្នែក ដោយកម្លាំងជើងទឹកអាមេរិកបានកំពុងបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ ហើយអ៊ីរ៉ង់កំពុងបិទ[[ឈូងសមុទ្រពែរ្ស]]។ ទោះជាយ៉ាងណា ត្រាំបានបន្តពន្យារបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានកំណត់រយៈពេល ប៉ុន្តែការបាញ់ប្រហារគ្នាតាមផ្លូវអាកាសនៅតែបន្តកើតឡើងដដែរ។ ==ផ្ទៃរឿង== {{Further|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}} ===ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់|ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល}} ដោយសារតែគោលនយោបាយ[[ជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់|ជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងកាត]]ក្រោមនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[ម៉ូហាម៉ាដ ម៉ូសាដឌេក]] ដូចនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអង់គ្លេសក៏បានផ្តួចផ្ដើមគាំទ្រ[[រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៥៣|រដ្ឋប្រហារ]]ទម្លាក់រូបលោកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ ហើយអំណាចត្រូវបានបង្វែរទៅ[[ម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា​ ប៉ាហ្លាវី]] ដែលត្រូវជាព្រះរាជាពែរ្សនាពេលនោះ។ ដោយឃើញព្រះមហាក្សត្ររបស់ខ្លួនអត់ឱនលំទោនបំពេញផលប្រយោជន៍ឱ្យលោកខាងលិចដូច្នេះ ក៏ដូចជាត្រូវរស់នៅក្រោមរបបផ្តាច់ការរបស់ព្រះអង្គទៀតនោះ មហាជនអ៊ីរ៉ង់ក៏បានរើបម្រះបះបោរបន្ទុះចេញជា[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩]] ដោយផ្ដួលរំលំរបបប៉ាហ្លាវី ហើយជំនួសមកវិញដោយរបប[[សាធារណរដ្ឋឥស្លាម]]។<ref>{{Cite web |last=Hourcade |first=Bernard |date=March 2026 |title=What prospects for a new Iran? |url=https://mondediplo.com/2026/03/04iran |access-date=13 May 2026 |website=Le Monde diplomatique }}</ref> ជាលទ្ធផល អ៊ីរ៉ង់បានកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលចោល បង្កើតបានជា[[វិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីរ៉ង់|វិបត្តិការទូត]]ដែលបានអូសបន្លាយពេលជាងមួយឆ្នាំ។<ref name="News1828">{{cite news |date=28 February 2026 |title=From 1953 Coup To 2026 Strikes: The Long Road To US-Iran War |url=https://www.news18.com/world/from-1953-coup-to-2026-strikes-the-long-road-to-us-iran-war-ws-l-9935056.html |access-date=13 May 2026 |work=News18}}</ref> ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីរ៉ាក់]] សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសគាំទ្រអ៊ីរ៉ាក់ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ នាវាចម្បាំងអាមេរិកមួយគ្រឿងត្រូវទទួលរងការខូចខាតដោយសារមីនក្រោមសមុទ្ររបស់អ៊ីរ៉ង់។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រតិកម្មវិញដោយធ្វើ[[ប្រតិបត្តិការផ្រេយីងមែនធីស|ការវាយប្រហារលើកងនាវា]]របស់អ៊ីរ៉ង់។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក សហរដ្ឋអាមេរិកបានបាញ់ទម្លាក់នូវ[[ជើងហោះហើរអាកាសចរណ៍អ៊ីរ៉ង់លេខ ៦៥៥|យន្តហោះស៊ីវិលអ៊ីរ៉ង់]]មួយគ្រឿងដោយអចេតនា។<ref name="MacFarquhar1926">{{cite news |last1=MacFarquhar |first1=Neil |title=A Timeline of the Tensions Between the Islamic Republic of Iran and the U.S. |url=https://www.nytimes.com/2026/03/15/world/middleeast/united-states-iran-history.html |access-date=13 May 2026 |work=The New York Times |date=15 March 2026}}</ref> ដើម្បីទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើទីប្រជុំជនរបស់ខ្លួន អ៊ីរ៉ង់ក៏បានប្ដេជ្ញាចាប់ផ្តើមកម្មវិធីផលិតមីស៊ីលបាលីស្ទិក។<ref name="Al-MarashiCon">{{cite web |last=Al-Marashi |first=Ibrahim |date=2 March 2026 |title=Iran and the US have been at war for decades – and there's no end in sight |url=https://theconversation.com/iran-and-the-us-have-been-at-war-for-decades-and-theres-no-end-in-sight-277284 |access-date=13 May 2026 |website=The Conversation }}</ref> ចាប់ផ្តើមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានចាប់ផ្តើមប្រឡូកចូលក្នុងជម្លោះតំណាងនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅក្នុងនោះ អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុម[[ហេស្បុលឡា]]នៅប្រទេសលីបង់ប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែលក្នុងកំឡុង និងក្រោយ[[សង្គ្រាមស៊ីវិលលីបង់]]។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់]] អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុមកងជីវពលដែលជាគូបដិបក្ខនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ដោយគួបផ្សំជាមួយក្រុម[[ហ៊ូទី]]នៅយេម៉ែន និងក្រុមប្រដាប់អាវុធដទៃទៀតនៅស៊ីរីនិងប៉ាឡេស្ទីន អ៊ីរ៉ង់បានបង្កើតប្រព័ន្ធសម្ព័ន្ធមិត្តដែលប្តេជ្ញាប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលរបស់អាមេរិក អ៊ីស្រាអែល អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនៅក្នុងតំបន់។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០២ ដំណើរពង្រីកកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរដោយសម្ងាត់របស់អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានទម្លាយចេញជាសាធារណៈ។ ចូលមកដល់ឆ្នាំ២០០៦ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ទីបំផុតបានចេញប្រតិកម្មដោយប្រកាសអនុវត្ត[[ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់|ទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់]] ខណៈសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាស[[ទណ្ឌកម្មសហរដ្ឋអាមេរិកប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់|ទណ្ឌកម្មផ្ទាល់ខ្លួន]]ផងដែរប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។ តាំងពីពេលនោះមក សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានខិតខំអនុវត្ត[[ប្រតិបត្តិការអូឡាំពិកហ្គេម|យុទ្ធនាការសង្គ្រាមកិច្ចសាយប័រ]]ក្នុងគោលដៅបង្អាកប្រតិបត្តិការរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ខណៈដែលអ៊ីស្រាអែលវិញបានធ្វើ[[ឃាតកម្មលើអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|ឃាតក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ]]កំពូលៗរបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើននាក់។<ref name="MacFarquhar1926"/><ref name="Le Monde Assassinations">{{cite web |last1=Imbert |last2=Golshiri |last3=Mas |first1=Louis |first2=Ghazal |first3=Liselotte |title=How Israel tracked down and assassinated scientists involved in Iran's nuclear program |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/07/08/how-israel-tracked-down-and-assassinated-scientists-involved-in-iran-s-nuclear-program_6743166_4.html |website=lemonde.fr |publisher=Le Monde |access-date=19 May 2026}}</ref> ជម្លោះ​នេះ​បានវិវត្តទៅមួយដំណាក់កាលទៀតនៅក្នុង​ខែមករា ឆ្នាំ២០២០ នៅពេល​ដែល​ប្រធានាធិបតីត្រាំបាន​បញ្ជាឱ្យមានការធ្វើឃាត​លើលោក[[កាស៊ឹម សូលីម៉ានី]] ដែលត្រូវជាមេបញ្ជាការនៃ​[[កងកម្លាំងឃូដស៍]]។<ref name="News1828"/><ref name="Al-MarashiCon"/> កំណើននៃភាពតានតឹងបានហក់ឡើងមួយកម្រិតទៀតបន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយលុកថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] មកលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]ឡើង។ អ៊ីស្រាអែលបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបក្សពួកប្រដាប់អាវុធជាច្រើនក្រុមនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលមានអ៊ីរ៉ង់គាំទ្រនៅពីក្រោយ ដោយនៅក្នុងនោះរួមមាន [[ហាម៉ាស់]] [[ហេស្បុលឡា]] និង[[ហ៊ូទី]]។ នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានផ្ដើមប្រតិបត្តិការ[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ]] ដោយបើកការវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធានិងនុយក្លេអ៊ែរក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់វាយប្រហារតបតវិញ។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បាន[[ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|វាយប្រហារលើមូលដ្ឋាននុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់]]ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃដែរ មុនពេលវាត្រូវបានបញ្ចប់ដោយ[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|បទឈប់បាញ់]]។<ref>{{cite web |title=Iran's Conflict With Israel and the United States |url=https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/confrontation-between-united-states-and-iran |website=Council on Foreign Relations}}</ref> ===បញ្ហានុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល=== អ៊ីស្រាអែលត្រូវបានគេជឿយ៉ាងទូលំទូលាយថាមានប្រដាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ដោយមានស្តុកក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរចន្លោះពី ៩០ ទៅ ៤០០ គ្រាប់។{{refn|ចំនួនស្មាននៃទំហំស្តុកគ្រាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺមានប្រភពខុសៗគ្នា។ តួលេខនៅក្នុងអត្ថបទនេះគឺអាស្រ័យតាមប្រភពចំនួនស្មានដូចតទៅ៖ <ref>{{multiref2 |1 = {{cite journal |last1=Kristensen |first1=Hans M. |last2=Norris |first2=Robert S. |year=2014 |title=Israeli nuclear weapons, 2014 |url=http://bos.sagepub.com/content/70/6/97.full.pdf+html |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume=70 |number=6 |pages=97–115 |doi=10.1177/0096340214555409 |bibcode=2014BuAtS..70f..97K |doi-access=free}} |2= {{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/colin-powell-leaked-emails-nuclear-weapons-israel-iran-obama-deal-a7311626.html |title=Colin Powell leaked emails: Israel has '200 nukes all pointed at Iran', former US secretary of state says |last=Revesz |first=Rachael |newspaper=The Independent |date=16 September 2016 |access-date=19 May 2026}} |3= {{cite journal |last=Brower |first=Kenneth S |title=A Propensity for Conflict: Potential Scenarios and Outcomes of War in the Middle East |journal=Jane's Intelligence Review |type=special report |number=14 |date=February 1997 |pages=14–15}} |4= {{cite book |title=Israel and the Bomb |place=New York |publisher=Columbia University Press |last=Cohen |first=Avner |year=1998 |isbn=978-0-231-10482-1 |url=https://archive.org/details/israelbomb00cohe |page=349}} |5= {{cite web |first=Mohamed |last=ElBaradei |url=http://www.iaea.org/NewsCenter/Transcripts/2004/alahram27072004.html |title=Transcript of the Director General's Interview with Al-Ahram News |website=International Atomic Energy Agency |date=27 July 2004 |access-date=19 May 2026}} |6= {{cite web |url=https://fas.org/initiative/status-world-nuclear-forces/ |title=Status of World Nuclear Forces |website=Federation Of American Scientists}} }}</ref>}} ម្យ៉ាងទៀត អ៊ីស្រាអែលក៏ជាប្រទេសដែលមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរតែមួយគត់ផងដែរ ដែលមិនទទួលស្គាល់ថាខ្លួនមានកម្មសិទ្ធិអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។<ref name="Kristensen-2022">{{cite journal |last1=Kristensen |first1=Hans M. |last2=Korda |first2=Matt |date=2 January 2022 |title=Israeli nuclear weapons, 2021 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00963402.2021.2014239 |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume=78 |issue=1 |pages=38–50 |doi=10.1080/00963402.2021.2014239 |bibcode=2022BuAtS..78a..38K |issn=0096-3402 |url-access=subscription}}</ref> អ្នកប្រាជ្ញបញ្ញវន្តមួយចំនួនបានអះអាងថា អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាហេតុផលដែលជំរុញឱ្យអ៊ីរ៉ង់អភិវឌ្ឍកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរផ្ទាល់របស់ខ្លួន ដោយបានបង្កឱ្យមានតុល្យភាពនៃការទប់ស្កាត់នុយក្លេអ៊ែរ ឬការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរក្នុងតំបន់។<ref>{{cite web |date=July 2008 |title=An Israel-Iran Balance of Nuclear Deterrence: Seeds of Instability |url=https://www.inss.org.il/publication/israel-iran-balance-nuclear-deterrence-seeds-instability/ |access-date=19 May 2026 |website=INSS }}</ref> ដោយ​លើកហេតុផលពីហានិភ័យផ្នែក​សន្តិសុខ អ៊ីស្រាអែលបាន​បដិសេធ​មិនទទួលយកការអំពាវនាវពីសហគមន៍​អន្តរជាតិ​ឱ្យខ្លួនចុះ​ចូលរួម​ក្នុង​[[សន្ធិសញ្ញា​ស្តីពី​ការមិនរីកសាយភាយ​អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] ឬ​ចូលរួម​ក្នុងកិច្ចចរចា​អំពី[[​តំបន់​គ្មាន​អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា]]ឡើយ។<ref name="s316">{{cite news |date=29 May 2010 |title=Israel rejects call to join anti-nuclear treaty |url=https://www.reuters.com/article/world/israel-rejects-call-to-join-anti-nuclear-treaty-idUSTRE64S1ZN/ |access-date=19 May 2026 |work=Reuters}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនសង្គ្រាម== {{Main|ព្រឹត្តិការណ៍មុនសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦}} [[File:President Donald J. Trump Welcomes Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu to the White House (cropped b).jpg|thumb|នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]បានបញ្ចុះបញ្ចូលត្រាំដោយជោគជ័យក្នុងការចូលអន្តរាគមន៍យោធាប្រឆាំងអ៊ីរ៉ង់។]] ==អរិភាព== {{Main|ខ្សែកាលនៃសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦}} ===សប្តាហ៍ដំបូង (២៨ កុម្ភៈ – ៦ មីនា)=== [[File:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|thumb|២៨ កុម្ភៈ៖​ ត្រាំកំពុងថ្លែងដំណឹងទៅកាន់ប្រជាជាតិរបស់លោកអំពីដំណើរការវាយប្រហាររបស់អាមេរិក។]] នៅម៉ោង ៣:៣៨ រសៀល ([[តំបន់ម៉ោងខាងកើត|ម៉ោងនៅអាមេរិក]] ឬត្រូវនឹងម៉ោង ១១:០៨ យប់នៅអ៊ីរ៉ង់) នៃថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញបញ្ជាឱ្យចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការអេផិកហ្យូរី (''Epic Fury'')។<ref name="FT01">{{cite news |title=Inside the plan to kill Ali Khamenei |url=https://www.ft.com/content/bf998c69-ab46-4fa3-aae4-8f18f7387836 |work=Financial Times |access-date=21 May 2026 |date=2 March 2026}}</ref> គ្រាប់មីស៊ីល ដ្រូនអាមេរិក និងយន្តហោះចម្បាំងអ៊ីស្រាអែលជាច្រើនគ្រឿង បានផ្តើមការវាយប្រហារមកលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃបន្ទាប់ នាវេលាម៉ោងប្រមាណ ៩:៤៥ ព្រឹក ម៉ោងនៅអ៊ីរ៉ង់ (ឬម៉ោង ១:១៥ រំលងអធ្រាត្រ ម៉ោងនៅអាមេរិក)។<ref>{{cite web |url=https://www.businessinsider.com/us-weapons-used-to-attack-iran-fend-off-retaliation-2026-2?IR=T |title=Here are the weapons America used to strike Iran — and shield against retaliation |work=Business Insider |first=Jake |last=Epstein |date=28 February 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> វេលាផ្ដើមការវាយប្រហារនេះបានកើតឡើងនៅដំណាលស្របនឹងពេលកំពុងតែមានកិច្ចចរចាជុំវិញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=1 March 2026 |title=Iran's foreign minister says he's unsure why U.S. attacked during nuclear talks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-attack-us-israel-regime-change-trump-netanyahu-araghchi-rcna261124 |access-date=21 May 2026 |work=NBC News }}</ref> ប្រតិបត្តិការនេះដែរត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលប្រសិទ្ធនាមថា ប្រតិបត្តិការតោគ្រហឹម។{{refn|group=ស|[[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מִבְצַע שְׁאָגַת הָאֲרִי}}<ref>{{cite news |last=Munitz |first=Shmuel |date=6 March 2026 |title=From ancient Israel to modern Iran: the enduring symbolism of the lion |url=https://www.ynetnews.com/culture/article/sk0ujovk11l |access-date=21 May 2026 |work=Ynet }}</ref> [[កងទ័ពអាកាសអ៊ីស្រាអែល]]បានថ្លែងថា កម្លាំងខ្លួនបានបើកវាយប្រហារលើគោលដៅយោធាចំនួន ៥០០ កន្លែងនៅភាគខាងលិច និងកណ្តាលប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយនេះត្រូវជាសមយុទ្ធប្រយុទ្ធដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លួន<ref>{{cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28 February 2026 |title=IDF says 200 jets involved in Air Force's largest-ever attack sortie |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-200-jets-involved-in-air-forces-largest-ever-attack-sortie/ |access-date=21 May 2026 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> ខណៈកងនាវាអ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងនូវការវាយប្រហារទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news |title=Satellite images show Iranian warship burning after US Israel strikes |date=28 February 2026 |url=https://www.businessinsider.com/satellite-images-show-iranian-warship-burning-after-us-israel-strikes-2026-2 |work=Business Insider |access-date=21 May 2026}}</ref> ក្រោយមក អ៊ីស្រាអែលបានបញ្ជាក់ថា ដំណើរវាយប្រហារដំបូងរបស់ខ្លួនបានប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកជាង ១,២០០ គ្រាប់នៅក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោង។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Israel claims to have dropped over 1,200 bombs on Iran in one day |url=https://aje.news/p4rw7y?update=4349719 |work=Al Jazeera English |access-date=21 May 2026 }}</ref> មន្ត្រីអាមេរិកម្នាក់បាននិយាយថា ការវាយប្រហាររាប់សិបលើករបស់អាមេរិកត្រូវបានអនុវត្តដោយយន្តហោះចម្បាំងដែលចេញពីមូលដ្ឋានយោធានៅជុំវិញតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងពីនាវាដឹកយន្តហោះមួយ ឬច្រើនគ្រឿង។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/5df7d9a6-2d1a-577e-9c63-d40948472442 |access-date=21 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> យោងតាមសារព័ត៌មាន Iran International ដែលដកស្រង់សម្តីរបស់[[ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាននិស្សិតអ៊ីរ៉ង់]] បុគ្គលិកដែលបម្រើការក្នុង[[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]ប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ រួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{cite web |date=28 February 2026 |title=Senior Revolutionary Guards commanders killed in US-Israel strikes – Reuters |url=https://www.iranintl.com/en/202602284254 |access-date=21 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ត្រូវបានសម្លាប់ ឬត្រូវរងរបួស ខណៈដែលមូលដ្ឋានយោធាជាច្រើនកន្លែងបានរងការវាយប្រហារ។<ref name="Iran International-2026a">{{cite web |date=28 February 2026 |title=Live – Israel and US launch strikes on Iran as Tehran prepares retaliation |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143 |access-date=21 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ទាំងត្រាំ​ និង[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]បានព្រមានអំពីហានិភ័យដែលអាចកើតមានពីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ចូលរួមជាធ្លុងដើម្បីផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់គេ។<ref name="CBS Major-Combat-Operations">{{cite news |date=28 February 2026 |title=Trump announces "major combat operations" in Iran. Watch the full video and read his statement. |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-full-statement-on-us-iran-attack-major-combat-operations/ |work=CBS News |access-date=21 May 2026}}</ref> បន្ថែមពីលើការវាយប្រហារដោយអាវុធ អ៊ីរ៉ង់ក៏ទទួលរងការវាយប្រហារតាមបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតផងដែរទៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងកម្មវិធីទូរស័ព្ទរបស់ខ្លួន រួមជាមួយនឹងសារដែលអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ងើបឡើងរើបម្រះប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលខ្លួន។<ref name = "JPost hack">{{cite news |last=Gal |first=Itai |date=28 February 2026 |title=Israel plunges Iran into darkness with largest cyberattack in history during attack against Iran |url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-888271 |access-date=21 May 2026 |work=The Jerusalem Post }}</ref> ការវាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិតនោះថែមទាំងបានផ្ដាច់ចរន្តអគ្គិសនីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ស្ទើរតែទាំងស្រុងទៀតផង ដោយវាបានអូសបន្លាយជាង ៦០ ម៉ោង បង្កជាការរំខានដល់ទំនាក់ទំនងរបស់រដ្ឋាភិបាល ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋ និងសេវាកម្មសាធារណៈផ្សេងៗ។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=The digital front: Iran's internet down for second day amid reports of U.S.-Israel cyberattacks |url=https://www.cnbc.com/2026/03/02/irans-internet-down-amid-reports-of-us-israel-cyberattacks.html |access-date=21 May 2026 |work=CNBC}}</ref><ref name = "JPost hack"/> ចាប់តាំងពីថ្ងៃផ្ទុះសង្គ្រាមនេះមក អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់បានរឹតបន្តឹងការចូលប្រើប្រាស់បណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតរបស់ប្រជាជនខ្លួន ដោយអនុញ្ញាតការប្រើប្រាស់ចំពោះតែអ្នកដែលរដ្ឋាភិបាលទទួលស្គាល់ប៉ុណ្ណោះ។<ref name="bm">{{cite news |date=17 March 2026 |title=Iran's 'chosen users' get 'privileged access' despite internet blackout for masses |url=https://www.theregister.com/2026/03/17/iran_internet_blackout/ |work=The Register}}</ref> [[File:US bases in the Middle East.svg|thumb|[[បញ្ជីរាយឋបនស្ថានយោធាអាមេរិក|មូលដ្ឋាននិងឋបនស្ថានយោធាអាមេរិក]]ធំៗនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា រួមមានមូលដ្ឋានដែលបើកការវាយប្រហារទៅលើអ៊ីរ៉ង់ផងដែរ]] កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានម៉ោងប៉ុណ្ណោះដោយការបាញ់គ្រាប់មីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក។ ​​អ៊ីរ៉ង់បានដាក់រហស្សនាមប្រតិបត្តិការយោធាវាយតបតរបស់ខ្លួនថា [[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីបួន]]។{{refn|group=ស|អ៊ីរ៉ង់ធ្លាប់បានប្រកាសនិងអនុវត្ត[[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីមួយ]] [[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីពីរ|ពីរ]] និង[[ប្រតិបត្តិការសច្ចសន្យាទីបួន|បី]]រួចទៅហើយ តែប្រតិបត្តិការទាំងបីគឺស្ថិតក្នុងទ្រង់ទ្រាយតូចប៉ុណ្ណោះ។}}{{refn|group=ស|[[ភាសាពែរ្ស]]៖ عملیات وعده صادق ۴}} ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានសម្ដៅលើសង្គ្រាមនេះថា "សង្គ្រាមរ៉ាម៉ាដាន" ក៏ព្រោះតែដំណើរវាយប្រហាររួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានកើតឡើងនៅកំឡុងខែរ៉ាម៉ាដាន។<ref>{{cite news |date=20 March 2026 |title=Iran to mark Eid Al-Fitr on Saturday: state TV |url=https://www.arabnews.com/node/2636982/middle-east |access-date=22 May 2026 |work=Arab News |agency=Agence France-Presse}}</ref> គោលដៅវាយតបតរបស់អ៊ីរ៉ង់ជាចម្បងសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ពិសេសចំពោះទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]និង[[ហៃហ្វា]]<ref name="BBC Tehran response">{{cite news |title=(ជាភាសាពែរ្ស)جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ چرا واکنش تهران این‌بار تنها چند ساعت طول کشید؟ |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce94dk4yy2eo |work=BBC News Persian |date=28 February 2026 |access-date=22 May 2026}}</ref> និងបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនទៀតនៅក្នុងតំបន់ជាប់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ គោលដៅសំខាន់ៗដែលអ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហាររួមមាន រាជធានី[[ម៉ាណាណា]]របស់ប្រទេសបារ៉ែន<ref>{{cite news |last1=Yee |first1=Isaac |last2=Rebane |first2=Teele |date=28 February 2026 |title=Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64k1hv00003b6rj8g5hm4u |access-date=22 May 2026 |work=CNN }}</ref> [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិគុយវ៉ែត]] រាជធានី[[អាប៊ូដាប៊ី]]របស់អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Explosions reported in Kuwait and UAE |url=https://news.am/eng/news/932924.html |access-date=22 May 2026 |work=Armenia News }}</ref> និងរាជធានី[[រីយ៉ាដ]]និង[[ខេត្តខាងកើត (អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត)|ខេត្តខាងកើត]]របស់អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតជាដើម។ល។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Ismaeel Naar |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c23471fd-1ceb-5a75-93a8-a56a199d6b1f |access-date=22 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីរ៉ង់ក៏បានវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាផងដែរ។<ref>{{cite news |url=https://france24.com/en/middle-east/20260228-what-we-know-about-us-military-bases-mideast-gulf-targeted-iran-retaliatory-strikes |title=Iran targets US military bases in the Middle East with retaliatory strikes |date=28 February 2026 |work=France 24 |access-date=22 May 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើអ៊ីរ៉ង់<ref name="Reuters-2026">{{cite news |date=1 March 2026 |title=More strikes aimed at Iran after Khamenei's death, Trump issues new warning |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/more-strikes-aimed-iran-after-us-israeli-assault-kills-supreme-leader-2026-03-01/ |work=Reuters}}</ref> ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនតបតវិញទៅលើប្រទេសបារ៉ែន អ៊ីស្រាអែល ហ្សកដានី គុយវ៉ែត កាតា អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។<ref>{{cite news |last1=Gambrell |first1=Jon |last2=Lidman |first2=Melanie |last3=Boak |first3=Josh |first4=Eric |last4=Tucker |date=1 March 2026 |title=Iran fires missiles at Israel and Gulf states after US-Israeli strike kills Khamenei |url=https://apnews.com/article/iran-israel-us-03-01-2026-693bc30bbbc98660d81f4a13f65ca10f |access-date=22 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ប្រទេសកាតាបានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[ស៊ូខយស៊ូ-២៤|ស៊ូ-២៤]] របស់អ៊ីរ៉ង់ចំនួនពីរគ្រឿង ដែលនាំឱ្យកាតាក្លាយជាប្រទេសដំបូងដែលបានបាញ់យន្តហោះអ៊ីរ៉ង់ទម្លាក់ដោយជោគជ័យនៅក្នុងជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |last1=Salem |first1=Mostafa |last2=Kent |first2=Lauren |date=2 March 2026 |title=Qatar says it shot down two Iranian bomber aircraft |url=https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk?post-id=cmm9dkjpf00003b6ps4g5qwvo |access-date=22 May 2026 |work=CNN }}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ​ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើ[[រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍]] ខណៈយន្តហោះចម្បាំង F-15E ចំនួនបីគ្រឿងរបស់អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយការភាន់ច្រឡំដោយគ្នាឯង។<ref name="Reals">{{cite news |last=Reals |first=Tucker |date=2 March 2026 |title=Live updates: U.S. military confirms 4 troops killed in Iran war; Kuwait downs 3 U.S. jets in 'friendly fire' |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-us-war-day-3-american-deaths-israel-gulf-allies-hit-missile-strikes/ |access-date=22 May 2026 |work=CBS News }}</ref> ដំណាលគ្នានោះ ក្រុម[[ហេស្បុលឡា]]បានចាប់ផ្តើមបាញ់រ៉ុក្កែត និងគ្រាប់មីស៊ីលទៅលើអ៊ីស្រាអែល ដោយអះអាងថាវាជា "សកម្មភាពការពារខ្លួន" បន្ទាប់ពីរង[[ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ការវាយប្រហារ]]ពីអ៊ីស្រាអែលអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំនៅលីបង់ថ្វីបើ[[កិច្ចព្រមពៀងបទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤|បទឈប់បាញ់កាលឆ្នាំ២០២៤]] កំពុងចូលជាធរមានក្ដី។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Hezbollah claims attack on Israel was 'defensive act' after year of Israeli strikes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hezbollah-claims-attack-on-israel-was-defensive-act-after-year-of-israeli-strikes/ |access-date=22 May 2026 |agency=Agence France-Presse |work=The Times of Israel}}</ref> [[File:Epic Fury Strike compilation (997855).webm|thumb|២ មីនា៖ ឃ្លីបវីដេអូខ្លីៗអំពីការវាយប្រហារដោយ[[បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិក]]]] នៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល លោកអ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍បានអនុញ្ញាតបើក[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការឈ្លានពានចូលក្នុងប្រទេសលីបង់]]។<ref>{{cite news |last=McShane |first=Asher |date=3 March 2026 |title=Israel launches ground invasion of Lebanon and Trump warns 'hardest hits were yet to come' |url=https://www.lbc.co.uk/article/israel-launches-ground-invasion-of-lebanon-and-trump-issues-new-warning-5HjdTm8_2/ |access-date=22 May 2026 |work=LBC }}</ref>​ ក្រៅពីនេះ មន្ត្រីអាមេរិកបានថ្លែងថា កងកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានបំផ្លាញកងនាវារបស់អ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើន ពិសេសនៅក្នុង[[ឈូងសមុទ្រអូម៉ង់]] ក៏ដូចជាមូលដ្ឋានជើងទឹកសំខាន់ៗផងដែរ។<ref>{{cite web |last=Ozberk |first=Tayfun |date=2 March 2026 |title=US Strikes Destroy Iran's Main Naval Assets |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2026/03/us-strikes-destroy-irans-main-naval-assets/ |access-date=22 May 2026 |website=Naval News }}</ref> ចូលមកថ្ងៃទី៤ ខែមីនា អាមេរិកបានប្រកាសថានឹងបន្ថែមការវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់កាន់តែខ្លាំងជាងមុន ហើយនៅក្នុងថ្ងៃដដែរនេះ អ៊ីស្រាអែលបានវាយចំទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់កងកម្លាំង[[បាស៊ីគ]]​ ខណៈលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ]]បានរួចផុតពីការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite news |last=Hafezi |first=Parisa |date=4 March 2026 |title=Mojtaba Khamenei, seen as possible next Supreme Leader, has survived attacks on Iran, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/mojtaba-khamenei-seen-possible-next-supreme-leader-has-survived-assault-iran-2026-03-04/ |access-date=22 May 2026 |work=Reuters}}</ref> មីស៊ីលបាលីស្ទិកមួយគ្រាប់ដែលបាញ់ចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសរួមរបស់ណាតូ ខណៈវាបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី ខណៈតួកគីបានព្រមានថាខ្លួនមានសិទ្ធិការពារអធិបតេយ្យភាពខ្លួន រីឯអង្គការណាតូវិញបានថ្លែងពីការប្តេជ្ញាចូលរួមការពារប្រទេសតួកគីដែលជាសមាជិក។<ref>{{cite web |date=5 March 2026 |title=Secretary General Mark Rutte condemns violation of Turkish airspace |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_2026_03_05.htm |website=NATO Official Website}}</ref> [[File:Indian Ocean Iranian vessel (998184).webm|thumb|៤ មីនា៖ វីដេអូបង្ហាញពីការបាញ់ពន្លិចនាវាអ៊ីរ៉ង់ ''ដេណា'' ពីនាវាមុជទឹកអាមេរិក ''ឆារលត្ត'']] នាវាចម្បាំង​មួយគ្រឿង​របស់​កងទ័ពជើងទឹក​អ៊ីរ៉ង់​ឈ្មោះ ''ដេណា'' ត្រូវបានបាញ់ពន្លិច​នៅក្នុង​មហាសមុទ្រឥណ្ឌា​ដោយ​នាវាមុជទឹកឈ្មោះឆារលត្តរបស់អាមេរិក ក្នុងចម្ងាយ​ប្រមាណ ៧៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងត្បូង​ទីក្រុង[[កាល្លេ]] ប្រទេស​ស្រីលង្កា បន្ទាប់ពីនាវាមួយ​នេះ​បានកំពុង​វិលត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់​វិញ​ក្រោយបានចូលរួម​សមយុទ្ធ​កងនាវា​អន្តរជាតិនៅទីក្រុង[[វិសាខបណម]]នៃប្រទេសឥណ្ឌា។<ref>{{cite web |last=Rana |first=Javaria |date=2 March 2026 |title=Sri Lanka responds to distress call from Iranian warship returning from Vizag Fleet Review |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2026/Mar/04/sri-lanka-responds-to-distress-call-from-iranian-warship-returning-from-vizag-fleet-review |access-date=22 May 2026 |website=The New Indian Express }}</ref> យោងតាមកងទ័ពអ៊ីរ៉ង់ នាវិកអ៊ីរ៉ង់ចំនួន ១០៤ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ និង ៣២ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍លិចនាវានេះ។<ref>{{cite news |last1=Magee |first1=Caolán |last2=Kelliher |first2=Fiona |date=8 March 2026 |title='Projectile' kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue |access-date=22 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីពីរ (៧–១៣ មីនា)=== [[File:P20260307DT-1619 The Dignified Transfer of Remains of Six U.S. Soldiers.jpg|thumb|249x249px|សាកសពទាហានអាមេរិកចំនួនប្រាំពីរនាក់កំពុងត្រូវបញ្ជូនទៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ, ៧ មីនា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជូននាវាដឹកយន្តហោះទីបីរបស់ខ្លួនមកមជ្ឈិមបូព៌ា។<ref>{{cite web |date=7 March 2026 |first=Ilgar |last=Khudiyev |title=US said expected to deploy 3rd aircraft carrier to the Middle East |url=https://en.apa.az/america/us-said-expected-to-deploy-3rd-aircraft-carrier-to-the-middle-east-495510 |access-date=23 May 2026 |website=Azerbaijani Press Agency}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ ប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោកប៉េហ្សេស្សខ្ចន់បានប្រាប់អ្នកយកព័ត៌មានថា អ៊ីរ៉ង់នឹងឈប់វាយប្រហារប្រទេសជិតខាងចាប់ពីថ្ងៃនោះតទៅទៀត ប៉ុន្តែលុះត្រាតែការវាយប្រហារមកលើអ៊ីរ៉ង់លែងមានប្រភពចេញពីទឹកដីរបស់ប្រទេសជិតខាងទាំងនោះ។<ref>{{cite news |date=7 March 2026 |title=Iran to halt strikes on neighbours unless attacks from there: Pezeshkian |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/iran-to-halt-strikes-on-neighbours-unless-attacks-from-there-pezeshkian |access-date=23 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> យ៉ាងណាមិញ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិឌូបៃ]]ក្រោយមកបានរងការវាយប្រហារដោយយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើករបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite web |date=7 March 2026 |title=Iranian drone attack suspends flights at Dubai International airport |url=https://www.euronews.com/2026/03/07/iranian-drone-attack-suspends-flights-at-dubai-international-airport |access-date=23 May 2026 |work=Euronews }}</ref> នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា កូនប្រុសទីពីររបស់លោកហាមេនៃគឺលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ|មោជតាបា]]ត្រូវបានតែងតាំងជាមេដឹកនាំកំពូលថ្មីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=9 March 2026 |title=What to know about Mojtaba Khamenei, Iran's new supreme leader |url=https://www.npr.org/2026/03/09/nx-s1-5742375/mojtaba-khamenei-iran-supreme-leader |access-date=23 May 2026 |work=NPR }}</ref> ឃ្លាំងស្តុកប្រេងឥន្ធនៈនៅក្បែររដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់ត្រូវរងការវាយប្រហារ ខណៈភ្លើងឆេះពីការវាយប្រហារនេះបានបង្កបង្កើតជាផ្សែងពពកខ្មៅក្រាស់គ្របដណ្ដប់ស្ទើរពេញទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងថែមទាំងបណ្ដាលឱ្យកើតមានភ្លៀងអាស៊ីតពុលខ្មៅធ្លាក់នៅតំបន់ជុំវិញនោះផងដែរ។<ref name="b673">{{cite magazine |last1=Schneid |first1=Rebecca |first2=Kay Armin |last2=Serjoie |last3=Jamalpour |first3=Fatemeh |title='The Air is Unbreathable': Tehran Shrouded in Toxic Cloud After Israel Strikes Fuel Depots |magazine=Time |date=8 March 2026 |url=https://time.com/7383099/iran-news-oil-strikes-tehran/ |access-date=23 May 2026 }}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសពីមរណភាពរបស់សមាជិកយោធាអាមេរិកទីប្រាំពីរក្រោយត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=8 March 2026 |title=US troop dies from wounds sustained in Iran attack |url=https://aje.news/64yl8m?update=4379695 |access-date=23 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> យោងទៅតាម[[សមាគមអឌ្ឍចន្ទក្រហមអ៊ីរ៉ង់]] សាលារៀនសរុបចំនួន ៦៥ និងមណ្ឌលសុខភាពចំនួន ៣២ (ដូចជាមន្ទីរពេទ្យ និងឱសថស្ថាន) ត្រូវបានរងការវាយប្រហារចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើង ហើយទីតាំងស៊ីវិលជាង ១០,០០០ កន្លែងត្រូវរងការខូចខាត។<ref>{{cite news |date=8 March 2026 |title=More on civilian sites attacked in Iran: Red Crescent |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue?update=4379534 |work=Al Jazeera English |access-date=23 May 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា អង្គការណាតូបានបញ្ជាក់ពីករណីស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិកទីពីរមកលើដែនអាកាសប្រទេសតួកគី<ref>{{cite news |date=9 March 2026 |title=NATO intercepts second Iranian ballistic missile fired toward Turkey |url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/turkey-says-second-iranian-ballistic-missile-shot-down-by-nato-defences-in-airspace |access-date=23 May 2026 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ខណៈតួកគីបានបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-16 ចំនួនប្រាំមួយគ្រឿង និងប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសទៅ[[ស៊ីបខាងជើង]]ក្នុងគោលបំណងការពារសន្តិសុខ។<ref>{{cite news |date=9 March 2026 |title=(ជាភាសាតួកគី) MSB: 6 Türk F-16'sı KKTC'ye konuşlandırıldı |url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/msb-6-turk-f-16si-kktcye-konuslandirildi-937063.html |access-date=23 May 2026 |work=TRT Haber }}</ref> [[File:Strait of Hormuz Transits.webp|thumb|{{center|ដំណើរដឹកជញ្ជូនឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍បានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមចាប់ផ្ដើមមក។<ref>{{cite web |url=https://portwatch.imf.org/pages/cc317ba850e34c4dadbead6f7b336fb1 |title=Trade disruptions in the Strait of Hormuz due to attacks on commercial ships |website=PortWatch |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |access-date=23 May 2026 |date=28 February 2026}}</ref>}}]] ការគាំងប្រព័ន្ធផ្កាយរណបនាវាចរណ៍សកលដែលមិនមានប្រភពដើមច្បាស់លាស់បានបង្កជាការរំខានដល់នាវាចរណ៍នៅក្បែរច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ហើយបង្កឱ្យកើតមានករណីគ្រោះថ្នាក់ជាច្រើនដល់នាវាដឹកប្រេងនៅក្នុងតំបន់។<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3ewwlx9e1xo |title=GPS jamming: The invisible battle in the Middle East |last=Baraniuk |first=Chris |work=BBC News |date=10 March 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា មេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបាននិយាយថា អ៊ីរ៉ង់កំពុងប្រើប្រាស់បាញ់តែគ្រាប់មីស៊ីលខ្លួនដែលមានទម្ងន់ចាប់ពី ១០០០ គីឡូក្រាមឡើងទៅប៉ុណ្ណោះ។<ref name="ndtv10march">{{cite news |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972 |title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran |work=NDTV |date=10 March 2026 |access-date=25 May 2026 |last=Srinivasan |first=Chandrashekar}}</ref> ឧត្តមនាវីឯកអាមេរិក លោក[[ប្រាដ ឃូពើរ]]បានរាយការណ៍ថា អត្រាបាញ់គ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិករបស់អ៊ីរ៉ង់បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៩០% បើប្រៀបនឹងថ្ងៃដំបូងៗនៃសង្គ្រាម ហើយអត្រាបាញ់បង្ហោះដ្រូនរបស់ពួកគេបានធ្លាក់ចុះ ៨៣%។<ref>{{cite web |date=9 March 2026 |title=Iranian missile attacks down 90% since 1st day of war: CENTCOM |url=https://abc11.com/live-updates/iran-live-updates-trump-says-major-combat-operations-have-begun/18660347/entry/18681719 |access-date=25 May 2026 |website=ABC11 Raleigh-Durham }}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា អង្គការ[[យូនីសេហ្វ]]បានរាយការណ៍ថា កុមារជាង ១,១០០ នាក់បានទទួលរងរបួស ឬត្រូវបាត់បង់ជីវិត (២០០ នាក់ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតនៅអ៊ីរ៉ង់, ៩១ នាក់នៅលីបង់, ៤ នាក់នៅអ៊ីស្រាអែល និង ១ នាក់នៅគុយវ៉ែត) ខណៈកុមាររាប់រយពាន់នាក់ត្រូវបង្ខំផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅ រីឯរាប់លាននាក់ទៀតមិនអាចចូលរៀនបានដោយភ្លើងសង្គ្រាមកំពុងបានឆាបឆេះ។<ref>{{cite news |last1=Rowlands |first1=Lyndal |last2=Sabah |first2=Zaid |date=12 March 2026 |title=Iran sets three conditions for peace; oil tankers in Iraqi port attacked |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/12/iran-war-live-oil-tankers-hit-in-iraq-tehran-sets-3-conditions-for-peace |access-date=25 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:Salalah Port Ablaze.jpg|thumb|រូបភាពផ្កាយរណបដែលបង្ហាញពីផ្សែងខ្មៅហុយឡើងចេញពី[[កំពង់ផែសាឡាឡោះ]]ក្នុងប្រទេសអូម៉ង់នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ក្រោយរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់]] នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ដើម្បីជួយដោះស្រាយបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចប្រេង សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកបម្រាមរឹតបន្តឹងលើការទិញប្រេងពីរុស្ស៊ីជាបណ្ដោះអាសន្ន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា តម្លៃប្រេងមិនបានផ្លាស់ប្ដូរអ្វីច្រើននោះទេ។<ref name="Cooper">{{cite news |last1=Cooper |first1=Helene |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Ward |first3=Euan |last4=Torbati |first4=Yeganeh |last5=Reiss |first5=Johnatan |date=12 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Refueling Plane Crashes in Iraq, Military Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/12/world/iran-war-news-trump-oil-israel |access-date=25 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់រលកមីស៊ីល និងដ្រូនជាថ្មីម្តងទៀតសម្ដៅលើប្រទេសនៃតំបន់ឈូងសមុទ្រ ដែលជាហេតុនាំឱ្យតម្លៃប្រេងកើនឡើងកាន់តែខ្ពស់។ ប្រទេសបារ៉ែនបានរាយការណ៍អំពីការវាយប្រហារលើទីតាំងស្តុកទុកប្រេងរបស់ខ្លួន។ អាជ្ញាធរគុយវ៉ែតវិញបានរាយការណ៍បញ្ជាក់ថា គ្រឿងឧបករណ៍ការពារមីស៊ីលនិងអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិរបស់ខ្លួនត្រូវរងការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់ ខណៈសូរសំឡេងផ្ទុះគ្រាប់ត្រូវបានឮរំពងនៅជាយទីក្រុងឌូបៃ ហើយទីប្រជុំជនស្ទើរទាំងអស់ក្នុងប្រទេសហ្សកដានីបានបន្លឺស៊ីរ៉ែនព្រមានពីការវាយប្រហារដោយអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=13 March 2026 |title=Iran targets Gulf nations with missiles, drones as oil prices soar |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-targets-gulf-nations-with-missiles-drones-as-oil-prices-soar |access-date=25 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាលើកទីបីនៅក្នុងសង្គ្រាម មីស៊ីលបាលីស្ទិកប៉ុន្មានគ្រាប់ទៀតបានហោះចូលក្នុងដែនអាកាសប្រទេសតួកគី មុនពេលត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយប្រព័ន្ធការពារ ដោយសំឡេងផ្ទុះពីវាអាចត្រូវបានស្ដាប់ឮបានដោយប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងនិងជុំវិញទីក្រុង[[អាដាណា]]។<ref>{{cite news |date=13 March 2026 |title=Nato shoots down Iranian missile as explosions heard at Turkish air base |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/nato-incirlik-air-base-missile-iran-war-b2937948.html |access-date=25 May 2026 |work=The Independent }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីបី (១៤–២០ មីនា)=== [[File:جزیره خارک- طبیعت و صنعت-10.jpg|thumb|[[កោះខាក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ភ្លើងដែលបាញ់ចេញពីបំពង់នៅក្នុងរូបភាពនេះគឺជាលទ្ធផលនៃដំណើរការធម្មតានៃការចម្រាញ់ប្រេងប៉ុណ្ណោះ]] គិតត្រឹមសប្តាហ៍ទីបី អ្នកជំនាញវិភាគមិនសូវជាបានរកឃើញពីភស្តុតាងអ្វីដែលបញ្ជាក់ពីការផ្តាច់ខ្លួន ឬការរត់ចោលជួរនៅក្នុងកងយោធាអ៊ីរ៉ង់នោះទេ{{refn|ដោយយោងតាមប្រភពជាច្រើនដូចជា៖ <ref>{{multiref2 |1 = {{cite news |last1=Graham-Harrison |first1=Emma |title=We attacked Iran with no clear plan for regime change, Israeli security sources say |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/12/israel-iran-us-attack-no-plan-for-regime-change-security-sources |work=The Guardian |date=12 March 2026 }} |2= {{cite news |title=Iran war becomes contest of who can take most pain |url=https://dailypioneer.com/news/iran-war-becomes-contest-of-who-can-take-most-pain |work=The Pioneer |date=12 March 2026 |quote=So far, the Islamic Republic has been able to keep its leadership and military cohesive and in control}} |3= {{cite web |title=Is the stability of the Iranian regime in danger? |url=https://www.inss.org.il/social_media/is-the-stability-of-the-iranian-regime-in-danger/ |website=Institute for National Security Studies |date=12 March 2026 |quote=However, it seems that at this stage, these strikes are not sufficient to undermine the internal cohesion among the security forces, their ability to function}} |4= {{cite news |title=US intelligence says Iran government is not at risk of collapse, say sources |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/us-intelligence-says-iran-government-is-not-risk-collapse-say-sources-2026-03-11/ |work=Reuters |date=11 March 2026 |quote=The intelligence reporting underscores the cohesion of Iran's clerical leadership}} |5= {{cite web |last1=Karlin |first1=Mara |title=Can Iran's regime survive the war? |url=https://www.brookings.edu/articles/can-irans-regime-survive-the-war/ |website=Brookings Institution |date=11 March 2026 }} |6= {{cite news |title=A long road to the end: The death throes of Iran's regime could last for years |url=https://www.timesofisrael.com/a-long-road-to-the-end-the-death-throes-of-irans-regime-could-last-for-years/ |work=The Times of Israel |date=10 March 2026 |quote=for now, there have been no significant defections from the army or other security forces}} }}</ref>}} ខណៈដែលការផ្តាច់ខ្លួនផ្នែកយោធានេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដើម្បីបង្កើតជាចលនាប្រឆាំងនឹងរបបឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite |news |last=Jansen |first=Michael |title=Regime change in Iran unlikely without mass defections from military |url=https://www.irishtimes.com/world/middle-east/2026/02/28/regime-change-in-iran-unlikely-without-mass-defections-from-military/ |newspaper=The Irish Times |date=28 February 2026}}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំមួយមកលើ[[កោះខាក]] ដែលត្រូវជាមជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងដ៏សំខាន់មួយរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយ ៩០ ភាគរយនៃប្រេងអ៊ីរ៉ង់គឺត្រូវនាំចេញតាមរយៈកោះមួយនេះ។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ តម្លៃប្រេងបានកើនឡើងជាង ៤០ ភាគរយចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានចាប់ផ្ដើមមក។<ref>{{cite news |last1=Broadwater |first1=Luke |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Pérez-Peña |first4=Richard |date=13 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Military Attacks Kharg Island, Iran's Oil Export Hub, Trump Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/13/world/iran-war-trump-oil-israel |access-date=25 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Missile interception fragments of an Iranian missile hit Haifa oil refineries in Haifa Bay, March, 19 2026.jpg|thumb|right|250px|មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រាប់បានធ្លាក់លើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងហៃហ្វានៅឆកហៃហ្វា, ១៩ មីនា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា ទាំងប្រទេសចិន និងបណ្ដាប្រទេសសមាជិកណាតូនៅអឺរ៉ុបដែលស្និទនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក បានរួមគ្នាបដិសេធការអំពាវនាវរបស់ត្រាំក្នុងការផ្តល់ជំនួយគាំទ្រផ្នែកយោធា ដើម្បីដាក់សម្ពាធបង្ខំអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។<ref>{{cite web |date=16 March 2026 |title=Trump demands NATO and China police the Strait of Hormuz. So far they aren't joining |work=NPR |url=https://www.npr.org/2026/03/16/nx-s1-5749109/trump-threatens-nato-strait-hormuz-iran-war |access-date=25 May 2026}}</ref> ជាលទ្ធផល ត្រាំបានស្តីបន្ទោសសម្ព័ន្ធមិត្តណាតូ ដោយហៅការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេថាជា "កំហុសដ៏ល្ងង់ខ្លៅមួយ"។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=Trump says NATO's refusal to help on Iran is "very foolish mistake" |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-countries-dont-want-get-involved-iran-operation-trump-says-2026-03-17/ |access-date=25 May 2026 |work=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា ត្រាំបានសរសេរលើបណ្ដាញសង្គមថា លោកបានដកការសុំជំនួយពីណាតូវិញហើយ និងក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តមួយចំនួនក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិកផងដែរដូចជា ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និង[[អូស្ត្រាលី]]ជាដើម ដោយស្ថិតនៅក្រោមហេតុផលថាពួកគេបានបដិសេធមិនចូលរួមការវាយប្រហាររួមជាមួយអាមេរិកប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=NATO countries don't want to get involved in Iran operation, Trump says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-countries-dont-want-get-involved-iran-operation-trump-says-2026-03-17/ |access-date=25 May 2026 |work=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=17 March 2026 |title=Donald J. Trump (@realDonaldTrump) |url=https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/116245182325726375 |access-date=25 May 2026 |website=Truth Social }}</ref> នៅក្នុងលិខិតសរសេរដដែរនោះ ត្រាំបានបញ្ជាក់ទៀតថា សហរដ្ឋអាមេរិកគឺ "[មិនត្រូវការ] ជំនួយពីនរណា" នៅក្នុងសង្គ្រាមនេះឡើយ។<ref>{{cite news |date=17 March 2026 |title=Trump: 'We do not need the help of anyone' |url=https://news.sky.com/video/trump-we-do-not-need-the-help-of-anyone-13520909 |access-date=25 May 2026 |work=Sky News }}</ref> នៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ប៉ុន្មានរូប រួមមានលោក[[អាលី ឡារីយ៉ានី]] និងប្រធានកងកម្លាំងបាស៊ីគ លោក[[ហ្កូឡាំរ៉េហ្សា សូលីម៉ានី]]ត្រូវបាត់បង់ជីវិតក្រោយរងការវាយប្រហារតាមអាកាសពីអ៊ីស្រាអែល។<ref name="sk">{{cite news |date=17 March 2026 |title=Iran confirms security chief Larijani, Basij commander Soleimani killed |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/17/israel-says-it-has-killed-ali-larijani-irans-top-security-official |access-date=26 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលជាច្រើនគ្រាប់ដែលបានផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីរនាក់នៅទីក្រុង[[រ៉ាម៉ាត់ហ្កាន់]]។<ref>{{cite news |date=18 March 2026 |title=Elderly couple killed in Iranian revenge strike on Israel |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/03/18/iran-war-latest-news-ali-larijani-death-tel-aviv-strikes/ |work=The Daily Telegraph}}</ref> ក្នុងថ្ងៃដដែរនេះផងដែរ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការឈ្លានពានដីគោកចូលទៅក្នុង[[លីបង់ខាងត្បូង|ទឹកដីភាគខាងត្បូង]]នៃប្រទេសលីបង់។<ref>{{cite news |last1=Peled |first1=Anat |last2=Abdel-Baqui |first2=Omar |title=Israel Invades Lebanon, Opening New Front Against Iran |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-invades-lebanon-opening-new-front-against-iran-f5e29555 |access-date=26 May 2026 |work=Wall Street Journal |date=16 March 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា សង្គ្រាមនេះបានវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរបន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារលើតំបន់ឧស្ម័នធម្មជាតិផារស៍ខាងត្បូងនៅក្នុងឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងព្រមទាំងរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងក្បែរៗនោះរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយមានការសម្របសម្រួលពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref name="oj">{{cite news |last1=Orr |first1=Robert |last2=Kelly |first2=Maxine |last3=Wells |first3=Peter |last4=Provan |first4=Sarah |last5=Cash |first5=Kieran |date=18 March 2026 |title=Middle East war live: Oil jumps after Iran says energy industry attacked |url=https://www.ft.com/content/6112e127-3ee2-4fce-acfc-f7644e5c6c30?syn-25a6b1a6=1 |work=Financial Times}}</ref> ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានវាយរោងចក្រផលិតឧស្ម័នធម្មជាតិរាវដ៏ធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកដែលមានទីតាំងនៅក្នុងប្រទេសកាតា។ ត្រាំបានអះអាងថា រូបលោកមិនបានដឹងអ្វីអំពីការវាយប្រហារនៅផារស៍ខាងត្បូងទេ ហើយលោកបានសន្យាថានឹងលែងមានការវាយប្រហារដោយអ៊ីស្រាអែលណាទៀតទៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ឡើយ និងថែមទាំងបានគំរាមកំហែងអ៊ីរ៉ង់ឱ្យបញ្ឈប់ការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលរបស់កាតាទៀត។<ref name=blowup>{{cite news |last=Jones |first=Callum |date=19 March 2026 |title=Trump threatens to 'blow up' all of Iran's South Pars gasfield if Tehran strikes Qatar |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/19/iran-war-trump-south-pars-threat-if-tehran-strikes-qatar |access-date=26 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់រដ្ឋមន្ត្រីចារកម្មអ៊ីរ៉ង់ លោក[[អ៊ីស្មាអែល ខាធីប]] តាមរយៈការវាយប្រហារពីលើអាកាសទាំងយប់។<ref>{{cite web |date=18 March 2026 |title=Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike |url=https://www.iranintl.com/en/202603187564 |access-date=26 May 2026 |website=Iran International }}</ref> [[File:F-35 Lightning II fighter jet hit over Iran 2026.webm|thumb|right|250x250px|thumbtime=00:06||វីដេអូដែលបញ្ចេញដោយ[[ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានតាស្នីម]]នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលបង្ហាញពីការវាយប្រហារដោយសង្ស័យពីអ៊ីរ៉ង់លើយន្តហោះចម្បាំង F-៣៥ របស់អាមេរិក ដោយនេះបានចាត់ទុកជាករណីដំបូងនៃយន្តហោះចម្បាំងបំបាំងកាយដែលត្រូវរងការខូចខាតនៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ។]] នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-៣៥ របស់សហរដ្ឋអាមេរិកមួយគ្រឿងបានធ្វើការចុះចតជាបន្ទាន់ ក្រោយសង្ស័យថាត្រូវរងគ្រាប់ទង្គិចដែលបាញ់ដោយកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់។<ref name="cnn19march">{{cite news |date=19 March 2026 |url=https://edition.cnn.com/2026/03/19/politics/f-35-damage-iran-war |title=US F-35 damaged by suspected Iranian fire makes emergency landing, sources say |work=CNN }}</ref> ដំណាលគ្នានេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការផ្លូវអាកាសប្រឆាំងនឹងនាវានិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅឯច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកដំណើរការផ្លូវដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិឡើងវិញ។<ref>{{cite news |last1=Cloud |first1=David S. |last2=Seligman |first2=Lara |last3=Gordon |first3=Michael R. |date=20 March 2026 |title=U.S. War Planes and Helicopters Kick Off Battle to Reopen Hormuz |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-war-planes-and-helicopters-kick-off-battle-to-reopen-hormuz-530cdb78 |access-date=26 May 2026 |work=The Wall Street Journal }}</ref> ===សប្តាហ៍ទីបួន (២១–២៧ មីនា)=== {{Further|យុទ្ធនាការច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦}} នៅថ្ងៃទី២១ ខែមីនា សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើ[[រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរណាតានស៍]] ដោយប្រើគ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋាន។ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារនេះដោយហៅវាថាជា "ការរំលោភបំពានច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងច្បាស់ជាក់ស្ដែង" ខណៈដែល[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]]បានជំរុញឱ្យមានការអត់ធ្មត់ផ្នែកយោធា "ដើម្បីជៀសវាងហានិភ័យនៃគ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរ"។<ref>{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran says US and Israel attacked Natanz nuclear facility |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/21/iran-says-us-and-israel-attacked-natanz-nuclear-facility |access-date=26 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហារទីក្រុង[[ឌីម៉ូណា]]នៃភាគខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែល ដោយបង្ករបួសដល់មនុស្សយ៉ាងតិច ៧៨ នាក់។<ref>{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran war: Missiles injure 160 in towns near Israeli nuclear site |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9qdvnv13qdo |access-date=26 May 2026 |work=BBC News }}</ref> ដោយដកស្រង់សម្តីមន្ត្រីអាមេរិកដែលមិនបញ្ចេញឈ្មោះ សារព័ត៌មាន CNN និង ''The Wall Street Journal'' បានរាយការណ៍ថា អ៊ីរ៉ង់បានព្យាយាមវាយប្រហារមូលដ្ឋានយោធារួមសហរដ្ឋអាមេរិក–ចក្រភពអង់គ្លេស ពោលគឺមូលដ្ឋាន[[ឌីអេហ្គោ​ ហ្គាស៊ីយ៉ា]]នៅលើ[[ប្រជុំកោះឆាហ្គោស]]ក្នុង[[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីមីស៊ីលមួយគ្រាប់បានបែកផ្ទុះក្នុងកំឡុងពេលហោះហើរ និងមួយទៀតត្រូវចាប់ស្ទាក់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស SM-៣ ដែលមានប្រភពចេញពីនាវាចម្បាំងអាមេរិក។<ref>{{cite news |date=20 March 2026 |title=Iran targeted but did not hit Diego Garcia base with missiles, WSJ reports |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-targeted-did-not-hit-diego-garcia-base-with-missiles-wsj-reports-2026-03-21/ |access-date=26 May 2026 |work=Reuters}}</ref><ref>{{cite news |date=21 March 2026 |title=Iran fires 2 ballistic missiles towards US, UK military bases in Diego Garcia |url=https://timesofindia.indiatimes.com/defence/international/iran-fires-2-ballistic-missiles-towards-us-uk-military-bases-in-diego-garcia/articleshow/129711819.cms |access-date=26 May 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធពីការបាញ់មីស៊ីលសម្ដៅទៅមូលដ្ឋានឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ខណៈគ្មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ណាមួយដែលបញ្ជាក់ថាមានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅជិតឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា ឬមានការហោះស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់នោះឡើយ។<ref>{{cite web |last1=Vine |first1=David |title=Did Iran Attack Diego Garcia? |url=https://fpif.org/did-iran-attack-diego-garcia/ |website=fpif.org |publisher=Foreign Policy in Focus |access-date=26 May 2026 |date=25 March 2026}}</ref> ក្រៅពីនេះ ក្រុមចលនា[[ហ៊ូទី]]នៃប្រទេស[[យេម៉ែន]]បានព្រមានថា ខ្លួននឹងចូលដៃនៅក្នុងសង្គ្រាមជួយគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់ ប្រសិនបើមានការបន្តវាយប្រហារបន្ថែមទៅលើអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last=Magdy |first=Samy |date=21 March 2026 |title=Houthi rebels say they will respond to any escalation against Iran |url=https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-21-2026#0000019d-1258-dbe1-abff-3bfb86300000 |access-date=26 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> [[File:Operation-Roaring-Lion-0065.jpg|thumb|កងទាហានអ៊ីស្រាអែលនៅក្បែរព្រំដែនប្រទេសលីបង់, ២១ មីនា ២០២៦]] ត្រាំបានចេញឱសានវាទមួយដល់អ៊ីរ៉ង់ ដោយគំរាមថាអាមេរិកនឹងវាយប្រហាររោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ លុះត្រាតែសាមីខ្លួនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។ អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេដច្រានចោលឱសានវាទនោះ ដោយគំរាមវិញថា ខ្លួនឹងបិទច្រកហ័រមូហ្ស៍ "ទាំងស្រុង" និងបើកការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅទូទាំងតំបន់ដូចជារោងចក្រផលិតថាមពលនិងរោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃជាដើម។<ref>{{cite news |date=22 March 2026 |title=Iran threatens to 'completely' close Strait of Hormuz and hit power plants after Trump's ultimatum |url=https://apnews.com/article/iran-us-israel-trump-lebanon-march-22-2026-16cc60862529b873666ce4c1f6529d78 |access-date=26 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> ចូល ២៤ ម៉ោងនៃឱសានវាទនោះ ត្រាំបានប្រកាសថារូបលោកបានពន្យារពេលវាយប្រហារទៅលើរោងចក្រថាមពលអ៊ីរ៉ង់ទៅដល់រយៈពេលប្រាំថ្ងៃ ហើយបាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែចរចាជាមួយអ៊ីរ៉ង់ដើម្បីរកផ្លូវបញ្ចប់សង្គ្រាម។<ref>{{cite web |date=23 March 2026 |title=Iran war: Trump claims US has held talks with Iran |url=https://www.dw.com/en/iran-war-trump-claims-us-has-held-talks-with-iran/live-76478747 |access-date=26 May 2026 |website=dw.com }}</ref> អ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធពីអត្ថិភាពនៃកាចរចានោះ ដោយបានហៅត្រាំថាជាប្រធានាធិបតី "បោកប្រាស់"<ref>{{cite web |date=23 March 2026 |title=No talks are underway between Tehran and Washington, Iran says |url=https://www.iranintl.com/en/202603237530 |access-date=26 May 2026 |website=Iran International }}</ref> ហើយថែមទាំងបានបដិសេធមិនទទួលផែនការសន្តិភាព ១៥ ចំណុចរបស់អាមេរិកទៀតផង។ អ៊ីរ៉ង់បានអះអាងថាដើម្បីឱ្យការចរចាអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន លុះត្រាតែមានការរាប់បញ្ចូល[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះលីបង់]]ចូលជាលក្ខខណ្ឌមួយនៅក្នុងសំណើបទឈប់បាញ់។<ref>{{cite news |last1=Nakhoul |first1=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 May 2026 |work=Reuters}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់លោក[[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]] ដែលជាមេបញ្ជាការទ័ពជើងទឹកកំពូលម្នាក់របស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយចោទថាលោកនេះហើយគឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវដោយចម្បងចំពោះការបិទខ្ទប់ច្រកសមុទ្រហ័រហូម្ស៍។<ref>{{cite news |date=26 March 2026 |title=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |access-date=26 May 2026 |work=BBC News }}</ref> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ គ្រាប់មីស៊ីលនិងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់បានហោះទៅបំបុក[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសក្សត្រស៊ុលតង់]]របស់អាមេរិក បង្កឱ្យទាហានអាមេរិកយ៉ាងតិច​ ១៥ នាក់រងរបួស និងនាំឱ្យមានការខូចខាតដល់យន្តហោះប្រភេទ[[បូអ៊ីង អ៊ី-៣ សិនទ្រី|អ៊ី-៣ សិនទ្រី]]មួយគ្រឿង។<ref name="apnews27march">{{cite news |date=27 March 2026 |title=Yemen's Houthis claim responsibility for missile attack on Israel, their first since war started |url=https://apnews.com/article/iran-us-israel-trump-lebanon-march-27-2026-195444c54cbb7545d0a77f8ffbc0e4c0 |access-date=26 March 2026 |work=Associated Press }}</ref> អ្នកវិភាគយោធា លោកសេឌ្រីក លៃតុនបានចាត់ទុកការវាយប្រហារនេះថាជា "ការវាយប្រហារដ៏ធ្ងន់ធ្ងរទៅដល់សមត្ថភាពស៊ើបការណ៍ឃ្លាំមើលតាមអាកាសរបស់ [សហរដ្ឋអាមេរិក]"។<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/30/middleeast/us-air-force-awacs-jet-destroyed-saudi-arabia-intl-hnk-ml |title=Destruction of vital US radar aircraft could hamper ability to spot Iran threats, analysts say |first1=Brad |last1=Lendon |first2=Isaac |last2=Yee |first3=Thomas |last3=Bordeaux |date=30 March 2026 |work=[[CNN]]}}</ref> ចំណែកឯអ៊ីរ៉ង់វិញគឺមិនបានបង្ហាញពីសញ្ញាដកថយការត្រួតត្រាលើច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញនោះឡើយ។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/27/world/iran-war-trump-oil-israel |title=Iran War Live Updates: Tehran Moves to Assert Its Control Over Strait of Hormuz |work=The New York Times |date=27 March 2026 |access-date=26 May 2026}}</ref> ===សប្តាហ៍ទីប្រាំ (២៨ មីនា – ៣ មេសា)=== ក្រុមហ៊ូទីបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ដោយបាញ់ស្រោបមីស៊ីលបាលីស្ទិកជាច្រើនគ្រាប់ចូលប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។ ចលនាហ៊ូទីនេះបាននិយាយថាខ្លួនឹងបន្តបាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិកសម្ដៅចូលទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់អ៊ីស្រាអែល ហើយនឹងមិនឈប់ឡើយលុះត្រាតែអរិភាពនៅគ្រប់ជួរប្រយុទ្ធបានបញ្ឈប់។ ជាប្រតិកម្ម [[ក្រុមប្រឹក្សាដឹកនាំប្រធានាធិបតី|រដ្ឋាភិបាលយេម៉ែន]] ដែលមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ បានថ្កោលទោស ​​"សកម្មភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ដែលប៉ុនប៉ងអូសទាញយេម៉ែន" ឱ្យចូលក្នុងជម្លោះ "តាមរយៈសម្ព័ន្ធក្រុមភេរវកររបស់ខ្លួន"។<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |last2=Sampson |first2=Eve |date=28 March 2026 |title=Yemen's Houthis Fire at Israel and Vow Further Attacks |url=https://www.nytimes.com/2026/03/28/world/middleeast/yemen-houthis-attack-israel-war.html |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ២,៥០០ នាក់មកពីអង្គភាពបេសកកម្មម៉ារីនទី៣១ បានធ្វើដំណើរចូលមកដល់មជ្ឈិមបូព៌ា ដោយពួកគេត្រូវបានបម្រុងទុកជាកម្លាំងចលករជួយជំរុញកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូស្ស៍ឡើងវិញ។<ref>{{cite news |date=28 March 2026 |title=Update from Helene Cooper |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/28/world/iran-war-trump-israel-oil/06cca092-ddd6-5d3a-a460-2e70367fefe2?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតនិងបំផ្លិចបំផ្លាញទីលំនៅដ្ឋាននិងអគារស៊ីវិលជាច្រើន ដោយក្នុងនោះរួមមាន [[សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាអ៊ីរ៉ង់]]ផងដែរ។<ref>{{cite news |last1=Baskar |first1=Pranav |last2=Hakim |first2=Shirin |date=28 March 2026 |title=Airstrikes batter a university and residential zones in Tehran. |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/28/world/iran-war-trump-israel-oil |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបវិញដោយការគំរាមវាយប្រហារលើមហាវិទ្យាល័យអ៊ីស្រាអែល និងអាមេរិកនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។<ref>{{cite news |date=29 March 2026 |title=Update from Sanam Mahoozi |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/29/world/iran-war-trump-israel-oil/9b3c6f7c-33ca-5d8e-aab0-912c41dc5b1c?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ត្រាំបានថ្លែងពីបំណង "វាយយករ៉ែប្រេងនៅអ៊ីរ៉ង់" ដូចជា មជ្ឈមណ្ឌលនាំចេញប្រេងនៅ[[កោះខាក]] ដោយអះអាងថា វាគឺអាចដណ្ដើមបាន "យ៉ាងងាយស្រួល" ហើយបញ្ជាក់ទៀតថា អាមេរិកអាចបន្តកាន់កាប់វាមួយរយៈធំប្រសិនបើធ្វើមែន។<ref name="ft30march">{{cite news |date=30 March 2026 |title=Donald Trump says US could 'take the oil in Iran' |url=https://www.ft.com/content/3bd9fb6c-2985-4d24-b86b-23b7884031f5?syn-25a6b1a6=1 |access-date=26 May 2026 |work=Financial Times }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ត្រាំបានសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គមថា ប្រសិនបើគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងនិងការបើកច្រកហ័រមូហ្ស៍ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះទេ នុះអាមេរិកនឹងវាយបំផ្លាញរោងចក្រថាមពល អណ្តូងប្រេង កោះខាក និងអាចគ្រប់រោងចក្របន្សាបទឹកប្រៃរបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |last1=Bohner |first1=Athina |last2=Berry |first2=Alex |last3=Oelofse |first3=Louise |agency=AP, AFP, dpa, Reuters, EFE |date=30 March 2026 |title=Trump again threatens to 'obliterate' Iranian power plants, oil wells and Kharg Island |url=https://p.dw.com/p/5BNQw |work=Deutsche Welle |access-date=26 May 2026}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ ប្រទេសតួកគីនិងសម្ព័ន្ធណាតូបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលលើកទីបួន ដែលបានតម្រង់ចូលក្នុងទឹកដីប្រទេសតួកគី ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធការបាញ់មីស៊ីលនោះដោយអះអាងថាមានការបន្លំអត្តសញ្ញាណ។<ref>{{cite |news |date=31 March 2026 |title=Reports of Iranian Missile Launch Toward Turkey Are Completely Baseless |url=https://wanaen.com/reports-of-iranian-missile-launch-toward-turkey-are-completely-baseless/ |access-date=26 May 2026 |work=WANA News Agency}}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមេសា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកការវាយប្រហារចំនួនពីរលើកទៅលើ[[ស្ពានការ៉ាជ ប៊ី-១|ស្ពានប៊ី ១]] នៅរវាងទីក្រុងតេហេរ៉ង់ និងទីក្រុង[[ការ៉ាជ]] ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ពានដ៏ខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា បង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៩៥ នាក់ ខណៈស្ពាននោះត្រូវបាក់រលំមួយផ្នែក។<ref>{{cite web |date=2 April 2026 |title=Trump announces destruction of Iran's tallest bridge |url=https://www.al-monitor.com/originals/2026/04/trump-announces-destruction-irans-tallest-bridge |access-date=27 May 2026 |agency=Agence France Presse |website=Al-Monito }}</ref> ជាបន្ទាប់ ត្រាំបានអួតអាងចំពោះសកម្មភាពវាយប្រហារនោះ ដែលអ្នកជំនាញបានវាយតម្លៃថាអាចជាប់ជា[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]]។<ref name="france24-2april">{{cite news |title=Trump gloats on possible war crimes in Iran, but punishment distant |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260402-trump-gloats-on-possible-war-crimes-in-iran-but-punishment-distant |work=France 24 |date=2 April 2026 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះចម្បាំង F-១៥E របស់អាមេរិកមួយគ្រឿង ដោយវាបានធ្លាក់ទៅក្នុង[[ខេត្តកុះហ្គីលូយេហ៍ និងបូយែរ-អះម៉ាដ]]នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ខណៈអាមេរិកបានផ្ដើមបេសកកម្មស្វែងរក និងជួយសង្គ្រោះអ្នកបើកយន្តហោះចម្បាំងនោះ ដោយបានសង្គ្រោះពួកគេដោយជោគជ័យក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។<ref name="ap-f515e-rescue">{{cite news |last=Kim |first=Seung Min |date=5 April 2026 |title=A mountain hideout and aircraft under fire: US carries out daring rescue of service member in Iran |url=https://apnews.com/article/iran-us-pilot-military-rescue-fde473d07fb59e871a71cd2ad2ffe4fe |access-date=27 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ [[សាកលវិទ្យាល័យឆាហ៊ីដ បាហេស្ថី]]នៃទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ត្រូវរងវាយប្រហារពីអាកាស ដែលនាំឱ្យចំនួនសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីរ៉ង់ដែលរងការវាយប្រហារសរុបកើនដល់ជាង ៣០ នេះបើយោងតាមរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |title=Iranian Minister of Science: U.S.-Israeli strikes targeted 30 Universities since start of war |url=https://hawarnews.com/en/iranian-minister-of-science-us-israeli-strikes-targeted-30-universities-since-start-of-war |work=Hawar News |date=4 April 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> ===សប្តាហ៍ទីប្រាំមួយ (៤–៧ មេសា)=== [[File:2026-04-07 Trump – A whole civilization will die tonight 2026-04-07 192815.png|thumb|សារសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គម ''Truth Social'' របស់ត្រាំនៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ដែលបានគំរាមថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងត្រូវវិនាសបាត់នៅយប់នេះ ហើយនឹងគ្មានថ្ងៃអាចស្ដារត្រឡប់មកវិញបានទៀតឡើយ"។]] នៅថ្ងៃទី៤ ខែមេសា មានករណីផ្ទុះជាច្រើនដងនៅអគារបម្រុងនៃ[[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរប៊ូឈែហរ៍]] ក៏ដូចជាតំបន់ប្រេងគីមីពិសេសម៉ះឆាហរ៍ក្នុងទីក្រុងម៉ះឆាហរ៍ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/04/world/iran-war-trump-news |title=U.S. Rescues Downed Air Force Officer Deep Inside Iran, Trump Says |first1=Greg |last1=Jaffe |first2=Eric |last2=Schmitt |first3=Helene |last3=Cooper |date=4 April 2026 |work=The New York Times}}</ref> ការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅម៉ះឆាហរ៍ បានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួនប្រាំនាក់ និងបង្ករបួសបន្ថែមដល់មនុស្ស ១៧០ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{cite news |date=4 April 2026 |title=Update from Shirin Hakim |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/04/world/iran-war-trump-news/f8c31573-78bc-5053-a5a0-99ce0bf46017?smid=url-share |access-date=26 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៦ ខែមេសា កងកម្លាំងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានប្រកាសថា ប្រធានអង្គការចារកម្មរបស់ខ្លួនគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ម៉ាហ៊ីដ ខាដេមី]]បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល។<ref name="ii-khademi">{{cite web |date=6 April 2026 |title=IRGC intelligence chief killed in attack, Guards say |url=https://www.iranintl.com/en/202604065252 |access-date=27 May 2026 |website=Iran International}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ​ មនុស្សយ៉ាងតិច ៣៤ នាក់ រួមទាំងកុមារ ៦ នាក់ ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលនៅទូទាំងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ រួមមានការវាយប្រហារលើ[[សាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាឆារីហ្វ]] និងតំបន់លំនៅដ្ឋានប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនទៀតផង។ អនុប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ និងជាអ្នកនយោបាយកំណែទម្រង់និយម លោក[[ម៉ូហាម៉ាដ រ៉េហ្សា អារ៉េហ្វ]] និងត្រូវជាអតីតនិស្សិតនៃសាកលវិទ្យាល័យនោះ បានសម្ដៅលើការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកបំបែកលេណដ្ឋានក្នុងការវាយប្រហារនោះថាជា "និមិត្តរូបនៃភាពឆ្កួតលីលា និងអវិជ្ជារបស់ត្រាំ"។<ref name="aljazeera6april">{{cite news |date=6 April 2026 |title=Iran's top university, oil facility bombed as US, Israel intensify attacks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/6/irans-top-university-bombed-as-us-israel-intensify-attacks-34-killed |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:Members of the Tehran Jewish community navigating the site where the Rafi'-Nia synagogue was destroyed.webm|thumb|right|200px|វីដេអូខ្លីបង្ហាញពីសមាជិក​សហគមន៍​ជ្វីហ្វ​នៃទីក្រុង​តេហេរ៉ង់​កំពុង​ដើរប្រមើលទីតាំងវិហារ​សាសនា​រ៉ាហ្វី នីយ៉ា ក្រោងត្រូវ​រងការបំផ្លិច​បំផ្លាញ។]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា វិហារសាសនាយូដារ៉ាហ្វីនីយ៉ានៅកណ្តាលទីក្រុងតេហេរ៉ង់ បានរងការបំផ្លិចបំផ្លាញធ្ងន់ធ្ងរដោយការវាយប្រហារតាមអាកាស។ អ៊ីស្រាអែលបាននិយាយថា អគារសាសនានេះត្រូវបានបំផ្លាញដោយសារតែត្រូវប៉ះទង្គិចនឹងការវាយប្រហារដែលសម្ដៅលើទីតាំងផ្សេងក្បែរនោះប៉ុណ្ណោះ ហើយវាមិនដែលជាគោលដៅវាយប្រហារតាមអាកាសផ្ទាល់របស់ខ្លួនឡើយ។<ref>{{Cite news |last1=Ben Ari |first1=Lior |last2=Eichner |first2=Itamar |date=7 April 2026 |title=IDF confirms Tehran strike targeted Iranian commander, synagogue hit was 'collateral damage' |url=https://www.ynetnews.com/jewish-world/article/sjouxfz211g |access-date=28 May 2026 |work=Ynet }}</ref> សារសរសេររបស់ត្រាំនៅលើបណ្ដាញសង្គមដែលថា "អរិយធម៌ទាំងមូលនឹងវិនាសនៅយប់នេះ ហើយមិនអាចស្ដារត្រឡប់មកវិញទៀត" នោះបានបង្កការព្រួយបារម្ភជាអន្តរជាតិ ដោយមានគេសង្ស័យថាត្រាំប៉ងចង់ប្រើគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ។ អគ្គលេខាធិការនៃ[[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ]]បានមានប្រសាសន៍ថា សាររបស់ត្រាំ "អាចជាការគំរាមប្រព្រឹត្តអំពើប្រល័យពូជសាសន៍"។<ref>{{cite news |date=7 April 2026 |title=Iran: President Trump's apocalyptic threats of large-scale civilian devastation demand urgent global action to prevent atrocity crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/04/iran-president-trumps-apocalyptic-threats-of-large-scale-civilian-devastation-demand-urgent-global-action-to-prevent-atrocity-crimes/ |access-date=28 May 2026 |work=[[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ|Amnesty International​]] }}</ref> យ៉ាងណាមិញ សេតវិមានបានចេញបដិសេធអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។<ref>{{cite news |date=7 April 2026 |title=Iran war latest: We'll destroy Iran — but we won't use nuclear weapons, US says |url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-war-latest-news-tehran-rejects-peace-deadline-trump-gz662zx0h |work=The Times |access-date=28 May 2026}}</ref> ===បទឈប់បាញ់ (៨ មេសា – បច្ចុប្បន្ន)=== {{Main|បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|កិច្ចពិភាក្សាសន្ទនាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ}} នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា នាវេលាម៉ោង ៦:៣២ ល្ងាចនៅសហរដ្ឋអាមេរិក (ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ម៉ោង ១:៣២ ព្រឹកនៅអ៊ីស្រាអែល និងម៉ោង ២:០២ ព្រឹកនៅអ៊ីរ៉ង់) លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសនៅលើបណ្ដាញសង្គមរបស់លោកថា សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងមួយដោយផ្អែកលើសំណើ ១០ ចំណុច ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាគីស្ថានគឺលោក[[ស្ហេបាហ៍ ស្ហារីហ្វ]] និងលោកសេនាប្រមុខ[[អាស៊ីម មូនារ]]។<ref>{{cite news |title=Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire after threatening massive attacks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-trump-deadline-hormuz-infrastructure-ceasefire-rcna267039 |work=NBC News |date=7 April 2026 |access-date=28 May 2026}}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់បានព្រមគ្នាលើបទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍ ដែលក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ អ៊ីរ៉ង់នឹងបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=What we know about the US and Iran's ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce84z6y3ke4o |access-date=28 May 2026 |work=BBC News }}</ref> បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់ត្រូវបានប្រកាស រោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងនៅលើ[[កោះឡាវ៉ាន]] និងរោងចក្រនាំចេញប្រេងឆៅនៅ[[កោះស៊ីរី]]របស់អ៊ីរ៉ង់ បានរងការវាយប្រហារ ដោយគ្មានភាគីណាមួយចេញមុខមកទទួលខុសត្រូវ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Iranian Oil Refining Company confirms attack on Lavan refinery, Shana reports |url=https://www.reuters.com/business/energy/iranian-oil-refining-company-confirms-attack-lavan-refinery-shana-reports-2026-04-08/ |access-date=28 May 2026 |work=Reuters}}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ង់បានបន្តបាញ់មីស៊ីលនិងដ្រូនចូលទៅក្នុងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់នៅជុំវិញឈូងសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=S Arabia, UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain report attacks after Iran-US truce |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/uae-kuwait-bahrain-report-attacks-despite-iran-us-ceasefire |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ក្រោយមកទើបគេបានបង្ហាញថាការវាយប្រហារលើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់នោះគឺបានធ្វើឡើងជាសម្ងាត់ដោយអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។<ref name="WSJUAEStrikes">{{Cite news |last1=Holliday |first1=Shelby |last2=Said |first2=Summer |date=11 May 2026 |title=The U.A.E. Has Been Secretly Carrying Out Attacks on Iran |url=https://www.wsj.com/articles/the-u-a-e-has-been-secretly-carrying-out-attacks-on-iran-f1745a0d |access-date=28 May 2026 |work=Wall Street Journal |issn=0099-9660}}</ref> លក្ខខណ្ឌដាក់បញ្ចូលលីបង់ទៅក្នុងឈប់បាញ់ត្រូវជួបនឹងការខ្វែងគំនិតគ្នា<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> ខណៈអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារដ៏ធំមួយមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានកើតមកលើប្រទេសលីបង់ក្នុងគោលដៅកម្ទេចទីតាំងឈរជើងក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |date=8 April 2026 |access-date=28 May 2026 |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/}}</ref> មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៣៥៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណជាង ១,២០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសជាលទ្ធផល។<ref>{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Israeli attacks across Lebanon kill at least 254 after Iran-US ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/hundreds-of-casualties-across-lebanon-after-israel-says-it-hit-100-sites |access-date=28 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref> [[File:8 April 2026 Isreali attacks on Beirut (2).jpg|thumb|right|ទិដ្ឋភាពអគារមួយកន្លែងនៅបៃរូត ប្រទេសលីបង់ ក្រោយត្រូវអ៊ីស្រាអែលវាយប្រហារ, ៨ មេសា ២០២៦]] នៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ត្រាំបាននិយាយថា កងកម្លាំងអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម "បោសសម្អាត" ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍។ កាសែត ''Wall Street Journal'' បានរាយការណ៍ថា នាវាចម្បាំងពិឃាតជាច្រើនគ្រឿងរបស់អាមេរិកបានចូលទៅក្នុងច្រកសមុទ្រនេះជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះមក។<ref>{{Cite news |date=11 April 2026 |title=U.S. Warships Transit Hormuz as U.S.-Iran Meet Face-to-Face for Peace Talks |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-war-latest-news-israel-us-lebanon-2026?mod=lc_navigation |work=The Wall Street Journal }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=11 April 2026 |title=U.S. warships cross Strait of Hormuz for first time since Iran war began |url=https://www.axios.com/2026/04/11/us-iran-navy-strait-of-hormuz |website=Axios }}</ref> រីឯរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់វិញត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានគំរាមវាយប្រហារនាវាចម្បាំងទាំងនោះ ដោយចោទអាមេរិកថាកំពុងរំលោភបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=11 April 2026 |title=U.S. warships cross Strait of Hormuz for first time since Iran war began |url=https://www.axios.com/2026/04/11/us-iran-navy-strait-of-hormuz |website=Axios }}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរនោះ កិច្ចចរចារវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ ដែលជាកិច្ចពិភាក្សាកម្រិតខ្ពស់បំផុតរវាងប្រទេសទាំងពីរចាប់តាំងពី[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍ឥស្លាមនៃឆ្នាំ១៩៧៩]] មក បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ឥស្លាម៉ាបាដ]] ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលមានរយៈពេល ២១ ម៉ោង ប៉ុន្តែគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងអ្វីត្រូវបានសម្រេចឡើយ។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=No Deal: U.S.-Iran peace talks in Islamabad collapse |url=https://www.npr.org/2026/04/12/nx-s1-5782538/u-s-iran-peace-talks-islamabad-collapse |access-date=28 May 2026 |work=NPR News }}</ref> ====ការបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ដោយអាមេរិក==== ត្រាំបានប្រកាសថា កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកនឹងចាប់ផ្តើមបិទផ្លូវហាមឃាត់ "នាវាទាំងអស់ដែលព្យាយាមចូល ឬចាកចេញពីច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍" ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា តទៅ។ យ៉ាងណា បញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជាក់ក្រោយថា ការបិទផ្លូវមួយនេះនឹងត្រូវអនុវត្តតែលើនាវាដែលធ្វើដំណើរទៅ ឬមកពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=Trump announces naval blockade of Iran after Islamabad talks yield no deal |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/12/iran-us-talks-ceasefire-vance/ |access-date=29 May 2026 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> [[កងឆ្មាំជើងទឹកបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា នាវាយោធាណាមួយដែលចូលមកជិតច្រកសមុទ្រនឹងត្រូវចាត់ទុកថាជាការរំលោភលើបទឈប់បាញ់ ហើយនឹងត្រូវប្រឈមនឹង "ការឆ្លើយតបដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ" ពីអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{Cite news |date=12 April 2026 |title=Update by Parin Behrooz |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan/d43e91d7-9511-5fb7-b3de-26e6da723f33?smid=url-share |access-date=19 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាន​ ខេន]]បានប្រកាសថា នាវាដឹកប្រេងចំនួន ១៣ គ្រឿង ដែលបានធ្វើដំណើរចូលនិងចេញពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកស្ទាក់ចាប់ ហើយនាវាទាំងអស់បានគោរពតាមបញ្ជារបស់នាវាអាមេរិកនិងបានប្ដូរគោលដៅរបស់គេ។<ref name="DOD-16042026">{{Cite web |title=Secretary of War Pete Hegseth and Chairman of the Joint Chiefs of Staff Gen. Dan Caine Hold a Press Briefing |date=16 April 2026 |access-date=29 May 2026 |work=U.S. Department of Defense |url=https://www.war.gov/News/Transcripts/Transcript/Article/4462029/secretary-of-war-pete-hegseth-and-chairman-of-the-joint-chiefs-of-staff-gen-dan/}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ លោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានប្រកាសថា អ៊ីស្រាអែលនិងលីបង់បានយល់ព្រមលើ[[បទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់រយៈពេល ១០ថ្ងៃ]]។<ref name="aljazeera16april">{{Cite news |date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=29 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃបទឈប់បាញ់នៅលីបង់ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា បានប្រកាសអនុញ្ញាតឱ្យមានចរាចរណ៍នាវាពាណិជ្ជកម្មនៅច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញក្នុងកំឡុងបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite news |date=17 April 2026 |title=Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/ |access-date=29 April 2026 |work=Reuters}}</ref> ទោះជាយ៉ាងណា ត្រាំបាននិយាយថា ការបិទផ្លូវនាវាដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងនៅតែបន្ត ខណអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសឆ្លើយតបវិញថា ខ្លួននឹងរឹតបន្តឹងបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍វិញ។<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/ |title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump |first1=Michael |last1=Loria |first2=Christopher |last2=Cann |first3=Andrea |last3=Riquier |work=USA Today |date=17 April 2026 |access-date=29 May 2026}}</ref> នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ពោលគឺប៉ុន្មានម៉ោងមុនពេលបទឈប់បាញ់ត្រូវផុតកំណត់ ត្រាំបានសម្រេចចិត្តបន្តពន្យាបទឈប់បាញ់ ដោយលើកឡើងថាលោកបានធ្វើដូច្នេះទៅតាមការស្នើសុំរបស់ប៉ាគីស្ថាន ដើម្បីទុកពេលវេលាឱ្យអ៊ីរ៉ង់រៀបចំបញ្ជូនសំណើរបស់ពួកគេ។<ref name="aljazeera21april">{{Cite news |date=21 April 2026 |title=Trump says the United States is extending ⁠its ⁠ceasefire with Iran at mediator Pakistan's request to allow more time for Tehran to put forward its proposal.|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/21/iran-war-live-tehran-shuns-talks-trump-says-us-blockade-to-remain |access-date=29 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref> ឆ្លងចូលមកដល់ថ្ងៃទី៤ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនិងអូម៉ង់បាននិយាយថា ពួកគេបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលបាលីស្ទិក មីស៊ីលល្បឿនមធ្យម និងដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{cite news |title=Strikes in U.A.E., Oman and at Sea Strain Iran Truce to the Breaking Point |url=https://www.nytimes.com/2026/05/04/world/middleeast/iran-trump-ships-hormuz-strait.html |work=The New York Times |access-date=29 May 2026 |date=5 May 2026}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបាននិយាយទៀតថា អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់បង្ហោះដ្រូនមកវាយប្រហាររោងចក្រកែច្នៃប្រេងមួយកន្លែងនៅទីក្រុង[[ហ្វូចៃរ៉ា]] ដោយបង្កជាអគ្គីភ័យឆាបឆេះ និងបណ្តាលឱ្យពលករឋឥណ្ឌាបីនាក់ទទួលរងរបួស។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបានចេញមកនិយាយទៀតថា ខ្លួនបានត្រូវរងការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលនិងដ្រូនបន្ថែមពីអ៊ីរ៉ង់ក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃជាប់ៗគ្នា ខណៈអ៊ីរ៉ង់វិញបានបដិសេធដោយថាខ្លួនមិនបានវាយប្រហារទៅលើអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមនោះទេនៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃថ្មីៗកន្លងមក។<ref>{{cite web |title=UAE air defences engage missiles, drones; Tehran denies attacking UAE |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/05/uae-air-defences-engage-missiles-drones-tehran-denies-attacking-uae |agency=Reuters |website=Internazionale |access-date=29 May 2026 |date=5 May 2026}}</ref> ==សហេតុភាព== {{Main|សហេតុភាពសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់}} ===អ៊ីរ៉ង់=== សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានកម្ចាត់មេបញ្ជាការនិងមេដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់អស់ជាច្រើនរូបនៅថ្ងៃដំបូងនៃសង្គ្រាម តាមរយៈការបន្លំឱ្យអ៊ីរ៉ង់ជឿថាមិនការវាយប្រហារកើតឡើងភ្លាមៗពីសត្រូវរបស់គេ។ ដោយហេតុនេះ ក្រុមមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនរូបបាននៅបន្តជួបប្រជុំជាមួយនឹងគ្នាដោយផ្ទាល់ ខណៈទីកន្លែងនៃកិច្ចប្រជុំទាំងនោះបានក្លាយជាគោលដៅវាយប្រហារក្ដៅៗរបស់អាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល។<ref name="Estrin-2026">{{Cite news |last=Estrin |first=Daniel |date=11 March 2026 |title=Old-school tricks and AI tech are weapons in the Iran war |url=https://www.npr.org/2026/03/10/nx-s1-5741726/israel-iran-war-cyber-ai |access-date=29 May 2026 |work=NPR }}</ref> [[File:Ali Khamenei 2026.02.12 (cropped).jpg|thumb|upright|រូបលោកអាលី ហាមេនៃ ដែលបានថតនៅថ្ងៃទី១២​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ពោលគឺ ១៦ ថ្ងៃមុនឃាតកម្មលើរូបលោក។]] នៅថ្ងៃទ២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ លោក[[អាលី ហាមេនៃ]] ដែលជា[[មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់|មេដឹកនាំកំពូលនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់]] ត្រូវបានអ៊ីស្រាអែល[[ឃាតកម្មនៃអាលី ហាមេនៃ|ធ្វើឃាតតាមរយៈការវាយប្រហារពីលើអាកាស]] ហើយដល់ថ្ងៃទី១ ខែមីនា ទើបប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសពីមរណភាពរបស់លោក។<ref>{{cite press release |url=https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 |title=(ជាភាសាពែរ្ស)اطلاعیه شهادت حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی |work=[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិកំពូល|Supreme National Security Council]] |via=KHAMENEI.ir |date=1 March 2026 |access-date=29 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301023337/https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 |archive-date=1 March 2026 |url-status=live}}</ref> [[ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានហ្វារស៍]] ដែលគ្រប់គ្រងដោយកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម បានប្រកាសបន្ថែមថា កូនស្រី កូនប្រុសប្រសារ ចៅ និងកូនស្រីប្រសាររបស់លោកហាមេនៃក៏បានបាត់បង់ជីវិតផងដែរ។<ref>{{cite news |last=Magdy |first=Sam |date=1 March 2026 |title=Khamenei family members killed in attacks, Fars news agency reports |url=https://apnews.com/live/live-updates-israel-iran-february-28-2026#0000019c-a724-d479-ad9e-f76cb5b90000 |access-date=29 May 2026 |work=Associated Press }}</ref> រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសកាន់ទុក្ខរយៈពេល ៤០ ថ្ងៃ។<ref>{{cite news |date=1 March 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3Add3db3f8-29d3-4420-a511-9b544b2ea1b0#post |access-date=29 May 2026 |work=BBC News }}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|auto=yes|d=Q138503695|m=yes}} '''''ជាភាសាអង់គ្លេស''''' * {{cite news |date=28 February 2026 |title=What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran's retaliation |url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk |access-date=28 February 2026 |work=CNN}} * [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%82%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B9%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%98%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9E%84%E1%9F%8B/ អានព័ត៌មានអំពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សានៅ RFI ខេមរភាសា] * [https://www.c-span.org/liveEvent/?Iran U.S. and Israeli Strikes on Iran], [[C-SPAN]] * [https://www.marinetraffic.com/en/ais/home/centerx:56.4/centery:26.5/zoom:9 Tracking of traffic in the Strait of Hormuz] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៦]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ]] 3y4mche7cxcf4p06bsc2sv60f4xaacy 10 53724 336173 335723 2026-05-29T12:34:56Z Sreynaree1986 47227 ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា 336173 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | listclass = hlist | titlestyle = border:1px; background:#F0DC82 | state = collapsed | basestyle = background:white; color:black; {{box-shadow border|a|#F0DC82|2px}} | above = [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីនៃមហាក្សត្រកម្ពុជា)|ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | group1 = [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br>{{resize|(៥០-៥៥០)}} | list1 = * [[សោមា|សោមា]] (នាងនាគ) {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[កុលប្រភាវតី]] | group2 = [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ]]<br>{{resize|(៥៥០-៨០២)}} | list2 = {{Navbox |child | group1 = [[ភវបុរៈ]] | list1 = * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] * [[ជ័យទេវី]]}} {{Navbox |child | group1 = [[ឥសានបុរៈ|សម្ភុបុរៈ]] | list1 = * [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] * [[ជយេន្ទ្រភា]] * [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] * [[ប្ឫថិវេន្ទ្រទេវី]]}} | group3 = [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ]]<br>{{resize|(៨០២-១៤៣១)}} | list3 = {{Navbox |child | group1 = [[រាជវង្សវរ្ម័ន]] | list1 = * [[ហង្សអម្រិត]] * [[ធរណីន្ទ្រទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] * [[ព្រះនាងជ័យទេវី (សតវត្សរ៍ទី ០៩)|ជ័យទេវី]] * [[វីរលក្ឝ្មី]] * [[រាជេន្ទ្រទេវី (អង្គរ)|រាជេន្ទ្រទេវី]] {{Navbox |child | group1 = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] | list1 = * [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] * [[ហិរណ្យលក្ឝ្មី]] * [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី]] * [[ជយរាជទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] * [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] * [[ចក្រវាទីរាជទេវី]] * [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា]]}} | group2 = [[រឿងតាត្រសក់ផ្អែម|រាជត្រកូលត្រសក់ផ្អែម]] | list2 = * [[ច័ន្ទតារាវត្តី]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី|សន្ធរនិតាទេវី]]}} | group4 = [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៤៣១–១៨៦៣)}} | list4 = {{Navbox |child | group1 = [[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ]] | list1 = * [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] * [[បទុមកេសរទី៣|បទុមកេសរ]] * [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|ច័ន្ទ]] * [[ស៊ីសៈងាម]] * [[អ្នកម្នាងកែវទី២|កែវ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|វង្សក្សត្រី]] * [[ទេពបុប្ផា]] * [[កេសរបុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាងជាលែង|ជាលែង]] | group2 = [[សម័យកាលលង្វែក]] | list2 = * [[សិរីចក្រពត្តិ]] * [[បទុមបុប្ផា]] * [[ស្រីទេពធីតា]] * [[សុជាតិក្សត្រី]] * [[កេសរមាលា]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង|វង]] * [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ពៅភិវង្សធំ]] * [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]] | group3 = [[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] | list3 = * [[បទុមា|បទុមាទេវី]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|ក្សត្រី]] | group4 = [[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ]] | list4 = * [[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង]] * [[អ្នកម្នាងសុខ|សុខ]] * [[អ្នកម្នាងនង|នង]] * [[អ្នកម្នាងប៊ុន|ប៊ុន]] * [[អ្នកនាងទន់|ទន់]] * [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|ទេពបញ្ជរ]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងសាវ៉ះបុប្ផា|សាវ៉ះបុប្ផា]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ឡិក្សត្រី]] * [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីអង្គសូរទី ១)|ពៅ]] * [[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ចមក្សត្រី]] * [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]] * [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី២)|ពៅទី២]] * [[ព្រះសុជាតិវតី|សុជាតិវតី]] * [[អ្នកម្នាងជ័យ|ជ័យ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|ស្រីសុជាតា]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រី]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១|សុជាតាទី១]] * [[អ្នកម្នាងមែន|មែន]] * [[អ្នកម្នាងកែវបទុមា|កែវបទុមា]] * [[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|រស់]] * [[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] * [[អ្នកម្នាងរតនា|រតនា]] * [[អ្នកម្នាងកែ|កែ]] * [[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] * [[អ្នកម្នាងយស|យស]] * [[អ្នកម្នាងប៉ែន|ប៉ែន]] * [[អ្នកម្នាងទេព (មហេសីអង្គចន្ទទី២)|ទេព]]}} {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|សម្ដេចព្រះបរមកោដ្ឋ]] | list1 = * [[អ្នកម្នាងឃ្លិច|មង្គលទេវី]] * [[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|បរមជាតិក្សត្រី]] * [[អ្នកម៉ែនាងណុប|បរមស្រីកញ្ញា]] * [[អ្នកម៉ែនាងពៅ (មហេសីអង្គឌួង)|បរមទេវធីតា]] * [[អ្នកម៉ែនាងពៅ|បរមអច្ឆរិយាអប្សរ]] * [[ព្រះសុជាតិនារី|សុជាតិនារី]] * [[ព្រះស្រីកញ្ញា ឬ សិរីកញ្ញា|សិរីកញ្ញា]] * [[ព្រះទេពលក្ខិណា|ទេពលក្ខិណា]] * [[ព្រះឥរិយាអប្សរ|ទេពលក្ខិណា]] * [[ព្រះម៉ែនាងស្រីបុប្ផា|ស្រីបុប្ផា]] * [[ព្រះម៉ែនាងមាលាបវរ|មាលាបវរ]] * [[ព្រះម៉ែនាងបុប្ផាកេសរ|បុប្ផាកេសរ]] * [[ព្រះម៉ែនាងគន្ធបទុម|គន្ធបទុម]] * [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផលទិព្វសុវណ្ណ]] * [[អ្នកព្រះនាងសុគន្ធរស|សុគន្ធរស]] * [[អ្នកព្រះនាងពិដោរសេយ្យភាស|ពិដោរសេយ្យភាស]] * [[អ្នកព្រះនាងសិរីយសសេយ្យា|សិរីយសសេយ្យា]] * [[អ្នកនាងជាតិកិន្នរី|ជាតិកិន្នរី]] * [[អ្នកនាងស្រីកិន្នរា|ស្រីកិន្នរា]] * [[អ្នកនាងកិន្នរីសោភា|កិន្នរីសោភា]] * [[អ្នកនាងកិន្នរាកៃឡាស|កិន្នរាកៃឡាស]] * [[អ្នកឆវីសោភ័ណ|ឆវីសោភ័ណ]] * [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] * [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] * [[អ្នកកល្យាកេសី|កល្យាកេសី]]}} | group5 = [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}} | list5 = {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[នរោត្តម|សម្ដេចព្រះ​សុវណ្ណ​កោដ្ឋ]] | list1 = * [[សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីតារាការា|តារាការា]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីផាត់ចុនី|ផាត់ចុនី]] * [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី|អគ្គនារី ឯក ណ]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សោមអង្គ|សោមអង្គ]] * [[ព្រះនាងទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម|ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម]] * [[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ]] * [[ព្រះនាងកន្ធិយា មាលី ពួក|កន្ធិយា មាលី ពួក]] * [[ព្រះនាងចៅសុកក្នានារី អេប|ចៅសុកក្នានារី អេប]] * [[ព្រះនាងគន្ធររតនា នារី|គន្ធររតនា នារី]] * [[ព្រះនាងឃុនចៅសុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់|សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់]] * [[ព្រះនាងចម ឧរៃទេវីអប្សរី|ឧរៃទេវីអប្សរី]] * [[ព្រះនាងចម សិរី ទេវីអប្សរី|សិរី ទេវីអប្សរី]] * [[ព្រះនាងសុទ្ធា បវរ|សុទ្ធា បវរ]] * [[ព្រះនាងចៅ ស្មាម|ចៅ ស្មាម]] * [[ឃុន ថាន់|ចមសុជាតិបុប្ផានួន]] * [[ឃុនព្រះអ្នក ញឹក|អ្នក ញឹក]] * [[ឃុនចម បុស្សា|បុស្សា]] * [[ឃុន ធីម|ធីម]] * [[ឃុន សង្វាន|សង្វាន]] * [[ឃុន វរ៉ា ( ម៉ម វ៉ាន់ ឫ ម៉ម វូ )|វ៉ាន់]] * [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|អៀម បុស្បា]] * [[អ្នកព្រះម្នាងសិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា|សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា]] * [[អ្នកមហាហង្សា យ៉េង|មហាហង្សា យ៉េង]] * [[អ្នក នូ|នូ]] * [[អ្នក អាន|អាន]] * [[អ្នក ផ្ទាល់|ផ្ទាល់]] * [[ព្រះម្នាង កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង|កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង]] * [[អ្នកម្នាងភក្សា ពក|ភក្សា ពក]] * [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] * [[អ្នកម្នាង ជ័យ|ជ័យ]] * [[អ្នកម្នាង ម៉ម|ម៉ម]] * [[អ្នកម្នាង កុលាប|កុលាប]] * [[អ្នកម្នាង ផាយ៉ូ|ផាយ៉ូ]] * [[អ្នកម្នាង នឹម រៀមឥសរ|នឹម រៀមឥសរ]] * [[អ្នកម្នាង នឹម ក្រុងពាន|នឹម ក្រុងពាន]] * [[អ្នកម្នាង មុត|មុត]] * [[អ្នកម្នាង អៀម ចាបុី|អៀម ចាបុី]] * [[អ្នកម្នាង អៀម ស្រីកញ្ញា|អៀម ស្រីកញ្ញា]] * [[ម៉ម ក្រាង|ក្រាង]] * [[ម៉ម តាត|តាត]] * [[ម៉ម យាយ|យាយ]] * [[ម៉ម ឈីវ|ឈីវ]] * [[ម៉ម ចេវ|ចេវ]] * [[ម៉ម នុម៉ាន|នុម៉ាន ]] * [[ម៉ម សោម|សោម]]}} {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|សម្ដេចព្រះរាជានុកោដ្ឋ ]] | list1 = * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] * [[សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត|សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត]] * [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]] * [[ម៉មយាយ នាម|នាម]] * [[អ្នកម្នាង ពុយ|ពុយ]] * [[អ្នកម្នាង កែស|កែស]] * [[អ្នកម្នាង កេស|កេស]] * [[អ្នកម្នាង ខេន|ខេន]] * [[អ្នកម្នាង យ៉េង|យ៉េង]] * [[អ្នកម្នាង អុីម|អុីម]] * [[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វ៉ាន់]] * [[នាង សោមជីន|សោមជីន]] * [[នាង ស្រគំ|ស្រគំ]] * [[ឃុនព្រះម៉ែម្នាង គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង|គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង]] * [[អ្នកម្នាង សំរឹទ្ធ|សំរឹទ្ធ]] * [[នាង ម្លិះ|ម្លិះ]] * [[អ្នកម្នាង ឡាញ់ឈី|ឡាញ់ឈី]] * [[អ្នកម្នាង ព្រីម|ព្រីម]] * [[អ្នកម្នាង មិត្ត|មិត្ត]] * [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]]}} {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|សម្ដេចព្រះខត្តិយកោដ្ឋ]] | list2 = * [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាភួង|បុប្ផាភួង]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សុីសុវត្ថិ សុីសុដា|សុីសុដា]] * [[អ្នកម្នាង គឹម ហូ|គឹម ហូ]] * [[ឃុនព្រះម្នាងសុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ មាឃ (ឡុង មាឃ)|សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័]] * [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័បវរ សៅ ខន|បុប្ផានរលក្ខ័បវរ]] * [[ឃុនព្រះម្នាងអនង្គលក្ខិណា បាន យ៉េន|អនង្គលក្ខិណា]] * [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័ តាត (យិន តាត)|បុប្ផានរលក្ខ័]] * [[ឃុនព្រះម្នាងកេសរមាលី ណាត (ឯក ណាត)|កេសរមាលី]] * [[ឃុនព្រះម្នាងនារីកេសរ យឹម​ (ត្រយ៉ង់ យឺម)|នារីកេសរ]] * [[អ្នកម្នាងបវរមាលី ពាង|បវរមាលី]] * [[ឃុនព្រះម្នាងនារិន្រ្ទកេតសារី អុល (នេត្រ អុល)|នារិន្រ្ទកេតសារី]] * [[អ្នកម្នាង នារី​បុប្ផា ភាព|នារី​បុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាង ម៉ម កានីន|កានីន]] * [[អ្នកម្នាង ឆវី កេសរ សាមូ|ឆវី កេសរ]] * [[ម៉ម ឌួងមុនីរក្ស អុស|ឌួងមុនីរក្ស]] * [[អ្នកម្នាង នារី សុីសាម៉ន|នារីសុីសាម៉ន]] * [[អ្នកម្នាង សាឡុត សារ៉េង|សាឡុតសារ៉េង]] * [[អ្នកម្នាង នេត្រ ដាច់|នេត្រដាច់]]}} | group6 = [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}} | list6 = {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[នរោត្តម សុរាម្រិត|សម្ដេចព្រះមហាបញ្ចានៈកោដ្ឋ]] | list2 = * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ដួងមធុរ៉េត|ដួងមធុរ៉េត]] * [[ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា គឹម​អាន យៀប|កញ្ញាសោភា]]}} {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]] | list2 = * [[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់ កាញ៉ុល]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សានមុនី]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសន]] * [[សម្តេចព្រះរាជកន្និដ្ឋា នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] * [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]] * [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ សីហនុ]]}} | below = }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ|*]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[Category:Asian royalty and nobility navigational boxes|កម្ពុជា]] </noinclude> qcazvkpvcjayum4ml51lvp0h12q8upx 0 53762 336181 2026-05-29T13:18:26Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សម័យឧដុង្គ]] ទៅ [[សម័យកាលឧដុង្គ]] 336181 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[សម័យកាលឧដុង្គ]] c3cg1celsxxkgv7qjn6jc7qogkeq4of 1 53763 336183 2026-05-29T13:18:26Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សា:សម័យឧដុង្គ]] ទៅ [[ការពិភាក្សា:សម័យកាលឧដុង្គ]] 336183 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ការពិភាក្សា:សម័យកាលឧដុង្គ]] kmo3wluj13u1byqt0gvdsijg68zuxjf 10 53764 336188 2026-05-29T15:38:39Z Sreynaree1986 47227 ព្រះភរិយានៃព្រះមហាក្សត្រភូមា 336188 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = មហាក្សត្រភូមា |title = <span style="vertical-align:1px;">[[File:WikiProject Myanmar peacock.svg|20x20px]]</span> '''[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីរបស់ព្រះមហាក្សត្រមីយ៉ាន់ម៉ា|ព្រះភរិយានៃព្រះមហាក្សត្រភូមា]]'''</span> |listclass = hlist |style = width:100%; |liststyle = font-size:95%; |groupstyle = text-align:center; |group1 = [[អាណាចក្របាកាន|រាជវង្សបុកាំ]]<br><small>៨៤៩–១២៩៧</small> |list1 = * [[តោង ផាពីនថេ]] * [[ម្យូក ផាពីនថេ]] * [[អាល ផាពីនថេ]] |group2 = [[ម្រង៍ចិុង៍ៈខែត្រ|ម្រង៍ចិុង៍ៈ]] និង [[បិយខែត្រ|បិយខែត្រ]]<br><small>១២៩៧–១៣៦៤</small> |list2 = * [[សៅ យូ]] * [[មី សៅ យូ]] |group3 = [[ចច៍សិុង៍ៈខែត្រ]]<br><small>១៣១៥–១៣៦៤</small> |list3 = * [[ចៅយ្វម៍ៈ]] * [[តរផ្យាៈក្រៃ]] * [[រ្វេតោង៍តក៍|អនិរុទ្ធទី១]] * [[ក្យច្វា (ចច៍សិុង៍ៈ)|ក្យច្វា]] * [[អនិរុទ្ធមឿងរ៏|អនិរុទ្ធទី២]] * [[ឆង៍ផ្រូរ្ហង៍តរផ្យាៈ|តរផ្យាៈ]] * [[មឿងប្រោក៍សីហបតិន្ទ]] |group4 = [[អង៍ៈវខែត្រ]]<br><small>១៣៦៤–១៥៥៥</small> |list4 = * [[សៅ ហ្នុង]] |group5 = [[នគរហង្សាវតី]]<br><small>១២៨៧–១៥៣៩, ១៥៥០–១៥៥២</small> |list5 = * [[ម៉ៃ ហ៊ីន ធ្វេដា]] * [[ស៊ីន សៅ ឡា]] * [[ស៊ីនសោប៊ូ|សេវ៍ចាវ៍បោអ៍]] |group6 = [[ម្រោក៍ឩៈខែត្រ]]<br><small>១៤២៩–១៧៨៥</small> |list6 = * [[សៅ ស៊ីត ទី២]] * [[សៅ ពូ ញូ]] * [[សៅ ព្យ៉ាក]] |group7 = [[សេរីខែត្រទី២]]<br><small>១៤៨២–១៥៤២</small> |list7 = * [[មៀត ផូន ព្យ៉ូ]] * [[ស មៀត ឡាយ]] |group8 = [[រាជវង្សតោង៍ងូ|តោង៍ងូខែត្រ]]<br><small>១៥១០–១៧៥២</small> |list8 = * [[សូមីនតេទីន]] * [[អតុល្យសិរិមហារាជទេវី|អតុល្យសិរិ]] * [[ចន្ទ្រាទេវី]] * [[រាជទេវីនៃទីក្រុងពាភី|រាជទេវី]] |group9 = [[នគរហង្សាវត្តីស្ដារ|នគរហង្សាវតីស្ដារ]]<br><small>១៧៤០–១៧៥៧</small> |list9 = * [[ធីរី ស៊ីតា]] * [[ប៉ាងភូ]] |group10 = [[រាជវង្សកូនបោន|រាជវង្សកុន៍ៈភោង៍]]<br><small>១៧៥២–១៨៨៥</small> |list10 = * [[យុនសាន]] * [[មិន ស្វេ គយូ]] * [[ចក្រាទេវី]] * [[សុភយាចី]] * [[សុភយាល័ត ]] * [[សលិនសុភយា]] * [[សុភយាលេ]] |belowclass= hlist |below= }}<noinclude> [[Category:ក្សត្រីភូមា]] [[Category:ក្សត្រីនៃភូមា]] <noinclude/> 0441ubxyizcmk3zjtryd40qk393im86 336189 336188 2026-05-29T15:39:23Z Sreynaree1986 47227 ព្រះភរិយានៃព្រះមហាក្សត្រភូមា 336189 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រភូមា |title = <span style="vertical-align:1px;">[[File:WikiProject Myanmar peacock.svg|20x20px]]</span> '''[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីរបស់ព្រះមហាក្សត្រមីយ៉ាន់ម៉ា|ព្រះភរិយានៃព្រះមហាក្សត្រភូមា]]'''</span> |listclass = hlist |style = width:100%; |liststyle = font-size:95%; |groupstyle = text-align:center; |group1 = [[អាណាចក្របាកាន|រាជវង្សបុកាំ]]<br><small>៨៤៩–១២៩៧</small> |list1 = * [[តោង ផាពីនថេ]] * [[ម្យូក ផាពីនថេ]] * [[អាល ផាពីនថេ]] |group2 = [[ម្រង៍ចិុង៍ៈខែត្រ|ម្រង៍ចិុង៍ៈ]] និង [[បិយខែត្រ|បិយខែត្រ]]<br><small>១២៩៧–១៣៦៤</small> |list2 = * [[សៅ យូ]] * [[មី សៅ យូ]] |group3 = [[ចច៍សិុង៍ៈខែត្រ]]<br><small>១៣១៥–១៣៦៤</small> |list3 = * [[ចៅយ្វម៍ៈ]] * [[តរផ្យាៈក្រៃ]] * [[រ្វេតោង៍តក៍|អនិរុទ្ធទី១]] * [[ក្យច្វា (ចច៍សិុង៍ៈ)|ក្យច្វា]] * [[អនិរុទ្ធមឿងរ៏|អនិរុទ្ធទី២]] * [[ឆង៍ផ្រូរ្ហង៍តរផ្យាៈ|តរផ្យាៈ]] * [[មឿងប្រោក៍សីហបតិន្ទ]] |group4 = [[អង៍ៈវខែត្រ]]<br><small>១៣៦៤–១៥៥៥</small> |list4 = * [[សៅ ហ្នុង]] |group5 = [[នគរហង្សាវតី]]<br><small>១២៨៧–១៥៣៩, ១៥៥០–១៥៥២</small> |list5 = * [[ម៉ៃ ហ៊ីន ធ្វេដា]] * [[ស៊ីន សៅ ឡា]] * [[ស៊ីនសោប៊ូ|សេវ៍ចាវ៍បោអ៍]] |group6 = [[ម្រោក៍ឩៈខែត្រ]]<br><small>១៤២៩–១៧៨៥</small> |list6 = * [[សៅ ស៊ីត ទី២]] * [[សៅ ពូ ញូ]] * [[សៅ ព្យ៉ាក]] |group7 = [[សេរីខែត្រទី២]]<br><small>១៤៨២–១៥៤២</small> |list7 = * [[មៀត ផូន ព្យ៉ូ]] * [[ស មៀត ឡាយ]] |group8 = [[រាជវង្សតោង៍ងូ|តោង៍ងូខែត្រ]]<br><small>១៥១០–១៧៥២</small> |list8 = * [[សូមីនតេទីន]] * [[អតុល្យសិរិមហារាជទេវី|អតុល្យសិរិ]] * [[ចន្ទ្រាទេវី]] * [[រាជទេវីនៃទីក្រុងពាភី|រាជទេវី]] |group9 = [[នគរហង្សាវត្តីស្ដារ|នគរហង្សាវតីស្ដារ]]<br><small>១៧៤០–១៧៥៧</small> |list9 = * [[ធីរី ស៊ីតា]] * [[ប៉ាងភូ]] |group10 = [[រាជវង្សកូនបោន|រាជវង្សកុន៍ៈភោង៍]]<br><small>១៧៥២–១៨៨៥</small> |list10 = * [[យុនសាន]] * [[មិន ស្វេ គយូ]] * [[ចក្រាទេវី]] * [[សុភយាចី]] * [[សុភយាល័ត ]] * [[សលិនសុភយា]] * [[សុភយាលេ]] |belowclass= hlist |below= }}<noinclude> [[Category:ក្សត្រីភូមា]] [[Category:ក្សត្រីនៃភូមា]] <noinclude/> l9f0byyc8idfe8p7zfmg64y8fpp438g 1 53765 336196 2026-05-29T17:15:53Z ~2026-32100-26 51240 /* Sa.Rath */ ផ្នែកថ្មី 336196 wikitext text/x-wiki == Sa.Rath == 0964942272 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-32100-26|&#126;2026-32100-26]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-32100-26|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៧:១៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) t5mnks8spwnwcxjidx5x20wa37lhpz4 3 53766 336198 2026-05-29T22:25:16Z ~2026-32107-63 51245 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ DUOCH VANDA ~~~~ 336198 wikitext text/x-wiki DUOCH VANDA [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-32107-63|&#126;2026-32107-63]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-32107-63|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង២២:២៥ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 5kdfqqs6n2zabvubxo7pru2ai0g904t