វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2195 336225 335815 2026-05-30T23:42:21Z BVN9999 51165 336225 wikitext text/x-wiki {{cleanup-rewrite}} '''ភាសាខ្មែរ''' គឺជាភាសាកំណើតរបស់[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ជនជាតិខ្មែរ]]និងជា[[ភាសាផ្លូវការ]]របស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref name=":0">{{Cite web |title=ភាសាខ្មែរ ថ្នាក់ទី១ - សាលាឌីជីថល |url=https://sala.moeys.gov.kh/kh/library/00004345 |website=sala.moeys.gov.kh}}</ref>{{Infobox language | name = ភាសាខ្មែរ | altname = ខ្មែរ | pronunciation = {{IPA-km|pʰiəsaː kʰmae|}}<br />{{IPA-km|kʰeːmarapʰiəsaː|}} | region = {{Plain list| * [[កម្ពុជា]] * [[ថៃ]] <small>([[ប្រទេសថៃខាងកើត|ខាងកើត]] និង [[ភាគឦសាន (ថៃ)|អ៊ីសាន]])</small> * [[វៀតណាម]] <small>([[ដីសណ្តមេគង្គ]] និង [[ភាគអាគ្នេយ៍ (វៀតណាម)|ភាគអាគ្នេយ៍]])</small> }} | ethnicity = [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] | date = ២០១៩ | speakers2 = ១៧​ លាននាក់ | familycolor = Austroasiatic | fam1 = [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|អូស្ត្រូអាស៊ីទិក]] | ancestor = [[ភាសាប្រូតូ-ខ្មែរ]] | ancestor2 = [[ខ្មែរបុរាណ]] | ancestor3 = [[Middle Khmer]] | script = {{Plain list| [[អក្សរខ្មែរ]] }} | nation = {{Flag|កម្ពុជា}} ---- {{flag|អាស៊ាន}}<ref>{{cite web|url=http://asean.org/asean/asean-member-states|title=Languages of ASEAN|access-date=7 August 2017}}</ref> | minority = {{Flag|ថៃ}} </small> <br /> {{Flag|វៀតណាម}} <small> <br/> | agency = [[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា]] | iso1 = km | iso2 = khm | lc1 = Khm | ld1 = Khmer | lc2 = Kxm | ld2 = [[ភាសាខ្មែរសុរិន្ទ]] | glotto = khme1253 | glottoname = Khmeric | glotto2 = cent1989 | glottoname2 = Central Khmer | lingua = 46-FBA-a | image = PhiesaKhmae.svg | imagecaption = Phéasa Khmêr "Khmer language" written in Khmer script | map = Austroasiatic-en.svg | mapcaption = {{legend|#61FFBC|Khmer}} | notice = IPA }} [[ភាសាសំស្ក្រឹត]]និង[[ភាសាបាលី]]បាន​ជួយបង្កើតខេមរភាសា ព្រោះភាសាខ្មែរបានខ្ចីពាក្យច្រើនពីភាសាទាំងពីរនេះ។ ​មាន[[អក្សរក្រម]]វែងជាងគេកម្ពុជានៅលើពិភពលោក ។​ វាជាភាសាមួយដ៏ចំណាស់​ ដែលប្រហែលជាមានដើមកំណើតតាំងតែពី​២០០០ឆ្នាំមុនមកម៉្លេះ។<ref name=":0" /> [[ឯកសារ:ភាសាខ្មែរ DaunPenh.png|រូបភាពតូច|ភាសាខ្មែរជាអក្សរខ្មែរដោយប្រើពុម្ពអក្សរភាសាខ្មែ[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រ]]]] [[ឯកសារ:Khmer Implementation ASEAN.png|រូបភាពតូច|ការអនុវត្តនិយាយភាសាខ្មែរ ពណ៌ខៀវដិតជាភាសានិយាផ្លូវការក្នុង ពណ៌ទឹកក្រូចជាភាសាជនជាតិខ្មែរក្រោម និង ខ្មែរសុរិន្ទ ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសថៃ-វៀតណាម និងពណ៌លឿងមានវត្តមានជនភៀសខ្លួនតាមប្រទេសនានានៅពិភពលោក]] ភាសាខ្មែរមានឥទ្ធិពលទៅលើLlenguatgeនិង[[ភាសាឡាវ]]។ ​ភាសាពីរនេះបានខ្ចីពាក្យជាច្រើន ពីភាសាខ្មែរដែល នាំឲ្យពួកអឺរ៉ុបស្មានថាវានៅក្នុងអំបូរភាសាដូចគ្នា។ ភាសាថៃ និង ភាសាឡាវស្ថិតនៅក្នុង[[អំបូរភាសាក្រា-ដៃ]] ឯភាសាខ្មែរស្ថិតនៅក្នុង[[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី]]​ជាមួយ[[ភាសាមន]]និង[[ភាសាវៀតណាម]]។ ភស្តុតាងមួយដែលបង្ហាញអំពីការប្រើតួអក្សរខ្មែរ គឺនៅក្នុងសិលាចារឹកវ៉ូកាញ់ វៀតណាមខាងត្បូង​ដែលក្នុងសិលាចារឹកនោះមានចុះ[[ការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជា|កា]]លបរិច្ឆេទ​ឆ្នាំ៦១១ ។ * ថ្មីៗនេះមានបណ្ឌិតជាច្រើ ដើម្បីបង្អួតស្នាដៃរបស់ខ្លួន បានធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងផុសផុល ក្នុងការគាស់ក៏កាយអក្សរដូនតាពីសម័យកាលមុនៗ យកមកបង្ហាញ នេះជារឿងល្អណាស់ ក៏ប៉ុន្តែ ការដែលអស់លោក យកអក្សរដូនតាមកប្រើលាយឡំនិង ខេមរៈភាសា វាជារឿងផ្ដេសផ្ដាសបំផុត ជាពិសេសពួកមន្ត្រីផ្នែកច្បាប់មួយចំនួន ដែលរៀនជំនាញផ្សេងសោះ ចេះលើកយកអក្សរសាស្ត្រខ្មែរមកច្របល់ និង ខេមរៈភាសា ដែលព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា ខំបង្កើតកិច្ចប្រែសម្រួលអស់រាប់សិបឆ្នាំ ដើម្បីកំណត់ជា ភាសារួម ក្នុងការកំណត់នៃរបៀបសរសេរ ឱ្យតាមគោលការណ៍តែមួយនៃព្រះរាជាអាណាចក្រកម្ពុជា ដើម្បីគ្រប់គ្រងលើជនជាតិភាគតិចទាំងអស់នៅកម្ពុជា មិនថា បុគ្គលណាមួយចង់យករបៀបសរសេរណាមួយ ពីសម័យអង្គរ ចតុមុខ លង្វែក ឧដុង្គ កួយ សួយ សម្រែ ឬ អក្សរផ្សេងៗទៀតនោះទេ តែអ្នកទាំងអស់នេះ មិនត្រូវលើកយករបៀបសរសេរផ្សេងៗដែលផ្ទុយពីរបៀបសរសេរនៃខេមរៈភាសា មកប្រើក្នុងសង្គមរដ្ឋបាល របស់កម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននោះទេ ព្រោះវានិងធ្វើឱរបៀបសរសេរជារួម ក្លាយជារបៀបសរសេរដែលមិនមានលក្ខណៈជារួម ដូចនេះ កូនខ្មែរនិងឆ្គួតវង្វេងជាក់ជាពុំខាន ។ ថ្មីៗនេះមានពួកបណ្ឌិតច្បាប់មួយក្រុម បានយករបៀបសរសេរតាមលំនាំឧដុង្គឡើងវិញ ដែលសរសេរជាស្លាកថា សាលាយុត្តិធម្ម ដែលបណ្ឌិតទាំងអស់នេះចង់បញ្ចាក់ថា ពួកគេទៅយករបស់ដូនតាមកវិញ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ ចង់សួរថា ជំនាញរបស់អស់លោកផ្នែកច្បាប់ ទាក់ទងអីទៅនិងការរៀបរៀងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ? សម័យឧដុង្គ ប្រទេសវឹកវរដោយសង្គ្រាម មានរដ្ឋប្រហារមិនឈប់ ស្ដេចជំនាន់នោះមានពេលឯណាប្រែសម្រួលអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ? == អ្វីទៅជាខេមរៈភាសាខ្មែរ == ខេមរៈភាសា មានន័យថា ភាសាពេញនិយមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានចំនួនអ្នកប្រើច្រើន ដោយកំណត់ជាភាសារួមជាតិសាសន៍ខ្មែរ ឧទាហរណ៍: ខេមរៈភាសា ដែលមានរបៀបសរសេរផ្ទាល់ខ្លួន មានប្រជាជនខ្មែរ ប្រើប្រាស 10លាននាក់ និងទទួលស្គាល់ជាភាសាផ្លូវការណ៍ ដើម្បីប្រើប្រាសក្នុងសង្គមរដ្ឋបាលរបស់កម្ពុជា ដូចនេះ មិនថាលោកអ្នក សរសេរអក្សរ ក្នុងទម្រង់ជា ភាសាកួយ សម្រែ ភ្នង ទំពួន សំស្ក្រឹត បាលី លង្វែក ឧដុង្គក្ដី គឺមិនអាចញាត់បញ្ចូលក្នុងភាសាផ្លូវការណ៍បាននោះទេ ។ ឧទាហរណ៍ទី២ មិនថាពួករៀនច្បាប់មួយចំនួនក្ដី មិនថាជនជាតិភាគតិចខ្មែរក្ដី ដែលមានរបៀបសរសេរនៃការបក្របតាមក្រុមជនជាតិរបស់ខ្លួន មិនអាចប្រើប្រាសក្នុងសង្គមរដ្ឋបាលរបស់កម្ពុជាបាននោះទេ ពួកគេត្រូវ ប្រែសម្រួល របៀបសរសេររបស់ពួកគេមកជាខេរៈភាសាទាំងអស់ តាមរយៈ ស្មៀនភូមិ ឃុំសង្កាត់ របស់ពួកគេ ក្នុងប័ណ្ណសម្គាល់ណាមួយដូចជា៖ អត្តសញ្ញាណប័ណ សៀវភៅស្នាក់ ឬ សំបុត្រកំណើតផ្សេងៗ ត្រូវប្រើជាខេមរៈភាសា ដែលជាភាសារួម ។ បើអ្នកណាម្នាក់ ចង់យករចនាបទ នៃតួអក្សរខ្មែរណាមួយមកប្រើ វាមិនអីនោះទេ ដោយគ្រាន់តែអ្នកធ្វើការសរសេរជារបៀបនៃការប្រកបអក្សររបស់តួអក្សរ នៃខេមរៈភាសា ហើយគ្រាន់តែផ្លាសប្ដូរ នូវពុម្ពអក្សរ (Font) ដែលអស់លោកចង់ប្រើប្រាសទៅបានហើយ មានន័យថា អាននិងប្រកបជាខេមរៈភាសា តែពាក្យនោះសរសេរជារចនាបថ នៃ ពុម្ពអក្សរ សំស្ក្រឹត អង្គរ បាលី លង្វែក ឬ ឧដុង្គ។ == យុត្តិ/ធម្ម == ពាក្យត្រូវគួរសរសេរថា {{យុត្តិធម៌}} ពីព្រោះពាក្យនេះមិនអាចថែមស្រៈណាមួយដើម្បីអានបន្តបានទេ ដែលមានន័យថា ពាក្យដែលមិនអាចប្រែប្រួល ចំណែកឯពាក្យយុត្តិធម្ម » ធម្ម អាចបន្ថែមស្រៈ អានបន្ត មានន័យថា ពាក្យ ធម្ម អាចប្រែទៅជា ធម្មា ដូចនេះ យុត្តិធម្មា និងក្លាយជាឃ្លាឆ្គង ដែលប្រែប្រួលទៅជាន័យផ្សេងទៀតដូចនេះហើយ ការសរសេរ យុត្តិធម្ម គឺខុសវេយ្យករណ៍ខ្មែរ ទាំងស្រុង។ == <span lang="ខ្មែរ" dir="ltr">អ</span>ក្សរ[[ខ្មែរ|ខ្មែរ]] == អក្សរ តាម​ពាក្យ​សំស្ក្រឹត មាន​ន័យ​ថា ទន់​ភ្លន់​ អាច​បត់​បែន​បាន អាច​យក​ទៅ​ច្នៃ​បាន តាម​ការ​ផ្សំ​ជា​មួយ​ស្រៈ តាម​ការ​ប្រកប​ជា​មួយ​នឹង​ព្យញ្ជនៈ​មួយ​ទៀត ឬ​តាម​ការ​ផ្សំ​ជា​មួយ​ជើង​អក្សរ​ណា​មួយ ។ អក្សរ ​ឬ​អក្ខរៈ អាច​ហៅ​បាន​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា “វណ្ណៈ” មាន​ចែក​ជា​បី​ក្រុម​គឺ ៖ #ព្យញ្ជនៈ មាន ៣៣+២=៣៥ តួ ។ #ស្រៈ​ពេញ​តួ ១២+៣=១៥ តួ ។ #ស្រៈ​និស្ស័យ​ពី​មុន​​មាន ២១ តែ​ត្រូវ​បន្ថែម ៧ ទៀត​បាន​ទៅ​ជា​ ២៨​ តួ បើ​គិត​ទាំង​សំឡេង ។ តែ​បើ​គិត​តែ​រូប​មាន​ ២៧ តួ ព្រោះ​​ស្រៈ (អ) មាន​នៅ​គ្រប់​ព្យញ្ជនៈ​ទាំង​ឃោសៈ​ទាំង​អឃោសៈ។[[ឯកសារ:AncientKhmerScript.jpg|right|thumb|300px|សិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរ។ ភាសាខ្មែរជាភាសាមួយដែលមានវ័យចំណាស់។]] === ព្យញ្ជនៈភាសាខ្មែរ === {| {{tablabonita}} border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" |+ព្យញ្ជនៈ | ក | | ខ || គ || ឃ || ង |- | ច | | ​ឆ || ជ || ឈ || ញ |- | ដ | | ឋ || ឌ || ឍ || ណ |- | ត | | ថ || ទ ||​ ធ || ន |- | ប | | ផ || ព || ភ || ម |- | យ | | រ || ល || វ || ស |- | ឝ||| ឞ|| ហ | | ឡ || អ |- |} ===ជើងរបស់ព្យញ្ជនៈ === ព្យញ្ជនៈ​ប្រៀប​បាន​នឹង​មនុស្ស​ដែរ​ គឺ​មាន​សក់( ៊ )មាន​តួ​ខ្លួន (ក) មាន​ជើង (្ក) ។ រូប​នៃ​ជើង​ព្យញ្ជនៈ​មាន​ទ្រង់​ទ្រាយ​ដូច​គ្នា​នឹង​តួ​អង្គ​ព្យញ្ជនៈ​ដែរ ប៉ុន្តែ​គ្រាន់​តែ​តូច​ជាង​តួ និង​ពុំ​មាន​"សក់"ទេ ។ ខាង​ក្រោម​នេះ គឺ​ជើង​ព្យញ្ជនៈ ។ ្ក ្ខ ្គ ្ឃ ្ង , ្ច ្ឆ ្ជ ្ឈ ្ញ , ្ដ ្ឋ ្ឌ ្ឍ ្ណ , ្ត ្ថ ្ទ ្ធ ្ន ​, ្ប ្ផ ្ព ្ភ ្ម , ្យ ្រ ្ល ្វ ្ស , ្ឞ ្ឝ ្ហ ្ឡ ្ឬអ របៀប​សរសេរ ជើង​ព្យញ្ជនៈ ភ្ជាប់​ជា​មួយ​តួ​ព្យញ្ជនៈ ដូច​ខាង​ក្រោម​ ៖ {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0"{{tablabonita}} |ក្ក || ខ្ខ || គ្គ || ឃ្ឃ|| ង្ង |- | ច្ច ||​ឆ្ឆ ||ជ្ជ || ឈ្ឈ || ញ្ញ |- | ដ្ដ ||ឋ្ឋ ||ឌ្ឌ || ឍ្ឍ || ណ្ណ |- | ត្ត || ថ្ថ || ទ្ទ ||​ធ្ធ || ន្ន |- | ប្ប || ផ្ផ ||ព្ព || ភ្ភ || ម្ម |- |យ្យ ||រ្រ ||ល្ល ||វ្វ ||ស្ស |- | ឝ្ឝ|| ឞ្ឞ|| ហ្ហ || ឡ ||អ្អ |- | | |} === ស្រៈនិស្ស័យ === ស្រៈនិស្ស័យ​គឺ​តួ​អក្សរ ដែល​ជា​ទី​ពឹង​ពាក់​អាស្រ័យ​នៃ​ព្យញ្ជនៈ ។ បើ​សរសេរ​តែ​រូប​វា​ដាច់​តែ​ឯង​នោះ នឹង​ពុំ​មាន​ន័យ​ប្រាកដ​ប្រជា​ថា​យ៉ាង​ណាៗ​នោះ​ឡើយ ។ ដូច​ជា​ស្រៈ ា ស្រៈ ៅ មាន​តែ​រូប និង​សំឡេង​ផ្សំ តែ​ពុំ​មាន​សារៈ​អ្វី​ទេ ។ ស្រៈ​និស្ស័យ​មាន ២១ តួ តាម​ការ​កំណត់​របស់​ក្បួន​ពី​មុន​នោះ​គឺ ្​ ា ិ ី ឹ ឺ ុ ូ ួ ើ ឿ ៀ េ ែ ៃ ោ ៅ ុំ ំ ាំ ះ ។ ប៉ុន្តែ​អស់​លោក​អ្នក​អក្សរសាស្រ្ត​ក្រោយ​មកសន្មត​ថា មាន​តែ២០តួវិញ ព្រោះ​ថា ស្រៈ​(អ) មាន​តែ​សំឡេង​តែ​គ្មាន​រូប​ មិន​គួរ​នឹង​រាប់​បញ្ចូល​ទេ ។ ស្រៈ​(អ) នេះ​មាន​បង្កប់​នៅ​គ្រប់​ព្យញ្ជនៈ​ទាំង​អស់ ទោះ​ជា​ឃោសៈ​ក្តី អឃោសៈ​ក្តី ប៉ុន្តែ​ប្រសិន​បើ​គេ​យក​ទៅ​ផ្សំ​ជា​មួយ​នឹង​ព្យញ្ជនៈ​សំឡេង​ឃោសៈ គេ​អាន​តាម​សំឡេង​ព្យញ្ជនៈ ឃោសៈ គឺ​សំឡេង(អ៊) ឧទាហរណ៍ ងា ងិ ងី ញោ ញៅ ទុំ ទាំ ទះ.... ។ បើ​ផ្សំ​ជា​មួយ​នឹង​ព្យញ្ជនៈ​អឃោសៈ ​វា​មាន​សំឡេង (អ) ដូច​ជា កា កី កោ ចូ ចើ ចេ ចែ ចៃ ចោ... ។ ចំពោះ​ស្រៈ ួ ឿ និង ៀ ទោះ​គេ​យក​ទៅ​ផ្សំ​នឹង​ព្យញ្ជនៈ ឃោសៈ​ក្តី អឃោសៈ​ក្តី វា​នៅ​តែ​មាន​សូរ​សំឡេង “អួ” (អឿ-អៀ) ដូច​គ្នា​ នេះ​វាជា​ករណី​លើក​លែង​សម្រាប់​ស្រៈ​និស្ស័យ​របស់​ខ្មែរ​យើង ។ រីឯ​ស្រៈ​៤​ទៀតដូច​ជា ស្រៈ ុះ ិះ ោះ វិញ​នោះ កាល​ពី​មុន​លោក​មិន​យក​មក​រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​ស្រៈ​និស្ស័យ​ទេ ។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ពេល​ក្រោយ​មក​ ដោយ​បាន​ពិនិត្យ​ឃើញ​ថា មាន​ពាក្យ​ជា​ច្រើន ដែល​ត្រូវ​ការ​ប្រើ​ស្រៈ​ទាំង​នេះ នៅ​ក្នុង​ពាក្យ​ខ្មែរ​ជា​ចាំ​បាច់​នោះ ទើប​លោក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ជាន់​ក្រោយ ​ក៏​បាន​សម្រេច​បញ្ចូល​បន្ថែម​ស្រៈ​ទាំង​៤នេះ ហើយ​ស្រៈ​និស្ស័យ​ក៏​បាន​កើន​ដល់ (២១-១)+៤ = ២៤ ហើយ​បើ​បន្ថែម​ស្រៈ ​ ឹះ ,ស្រៈ ើះ, ស្រៈែះ ពីលើស្រៈ​និស្ស័យ​ដែល​ធ្លាប់​ឃើញ​​មាន​នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​សម្ដេច​ ជួន ណាត ក្ដី ក្នុង​អត្ថបទ​នានា​ក្ដី​ទៀត​នោះ ស្រៈ​និស្ស័យ​អាច​កើន​ឡើង​ដល់​ ២៦ ឬ ២៧(៤០តួ)។ {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0"{{tablabonita}} {{ស្រៈនិស្ស័យខ្មែរមាន40តួរ}} || ស្រៈអ ||ស្រៈ អា || ស្រៈអិ || ស្រៈអី ||ស្រៈអឹ |- || ស្រៈអឺ ||ស្រៈ អុ || ស្រៈអូ || ស្រៈអួ ||ស្រៈអើ |- ||ស្រៈអឿ ||ស្រៈ អៀ ||ស្រៈ អេ ||ស្រៈ អែ ||ស្រៈអៃ |- || ស្រៈអោ ||ស្រៈ អៅ ||ស្រៈ អុំ ||ស្រៈអំ ||ស្រៈអាំ |- || ស្រៈអះ || ស្រៈអិះ ||ស្រៈ អុះ || ស្រៈអេះ ||ស្រៈអោះ |- || ស្រៈអៈ || ស្រៈអិៈ ||ស្រៈ អឹៈ || ស្រៈអីះ ||ស្រៈអឹះ |- ||ស្រអឺះ |ស្រៈអើះ |ស្រៈអែះ |ស្រៈអុៈ |ស្រៈអួៈ |- |ស្រៈអៅ |ស្រៈអូះ |ស្រៈអួះ |ស្រៈអក់ |ស្រៈអា័ |} === ស្រៈពេញតួ === អ្នក​ប្រាជ្ញ​ជំនាន់​មុន​ចែង​ថា ស្រៈ​ពេញ​តួ​មាន ១៦ តួ ដោយ​រាប់​យក​ អ អា មក​បញ្ចូល​ផង ។ ប៉ុន្តែ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បច្ចុប្បន្ន​លោក​ដក​យក​ “៛អ” និង “អា” នេះ​ចេញ​ពី​ប្រព័ន្ធ​ស្រៈ​ពេញ​តួ ព្រោះ​លោក​យល់​ថា​​ “អ” គឺ​ជា​ព្យញ្ជនៈ ដែល​ត្រូប​រាប់​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​ក្រុម​ព្យញ្ជនៈ ទាំង​៣៣​ តួ​នោះ​វិញ ។ ឯ “អា” គឺ​តួ​ព្យញ្ជនៈ​បំបែក ​យក​តួ ​​​​​​​​​ “ អ” មក​ផ្សំ​ជា​មួយ​ស្រៈ “ ា ” ដូច្នេះ​ស្រៈ​ពេញ​តួ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ មាន​តែ ១៤​តួ​ទេ គឺ ឥ​ ឦ​ ឧ ​ឩ ឪ ឱ្យឫ ឬ ឭ ឮ ឯ ឰ ឱ ឳ ។ ចំពោះ​អស់​លោក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ខ្លះ​ទៀត​យល់​ថា ​ក្នុង​ចំណោម​ស្រៈ​ពេញ​តួ​ទាំង​១៤ជាៗ​នេះ ស្រៈ ឩ គេ​មិន​សូវ​ប្រើ​ទេ ដូច្នេះ​ គួរ​រាប់​យក​ត្រឹម​តែ ១៣ តួវិញ ព្រោះ​គេ​ប្រើ​ស្រៈ​ពេញ​តួ ឩ នេះ​តែ​ពាក្យ “ព្រះ​ឩរូ” មួយម៉ាត់​គត់ ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ពាក្យ “ រាជ​ស័ព្ទ ” មាន​ន័យ​ថា “​ ភ្លៅ​ស្ដេច ”។ <ref>{{Cite news|title=History of Cambodia {{!}} War, Khmer Rouge, Genocide, & Facts {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Cambodia|url-status=live|access-date=2026-05-30}}</ref> {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0"{{tablabonita}} |អ | អា || ឥ ||ឦ || ឧ || ឧុ\ឩ||ឪ||ឱ្យ |- |ឫ |ឬ ||ឭ ||ឮ ||ឯ ||ឰ ||ឱ ||ឩិ៏\ឳ |- |ឨ |} == មុខងាររបស់ព្យញ្ជនៈ == *<u>ជាព្យញ្ជនៈដើម</u> * កាត់ ខាន គាស់ ឃើញ, ក ខ គ ឃ​ ជាព្យញ្ជនៈដើម * <u>ជាព្យញ្ជនៈសង្កត់</u> * កាត់ ខាន គាស់ ឃើញ, ត​ ន ស ញ ជាព្យញ្ជនៈសង្កត់ * === ស្រៈសំឡេងស្មើគ្នា === '''អៃ=អ័យ អេយ្យ''' * កៃ ដៃ ចៃ ហៃ ខៃ * គៃ លៃ មៃ រៃ វៃ ទៃ * ច័យ វិស័យ សម័យ អាយុខ័យ * ន័យ ជ័យ វ័យ ហទ័យ * អធិបតេយ្យ=អធិបតៃយ៍ ប្រជាធិបតេយ្យ =ប្រជាធិបតៃយ៍ ធម្មាម្មាធិបតៃយ៍ '''អាំ = អម្ម អ័ម''' * កាំ ចាំ ដាំ * មាំ គាំ លាំ រ;->ម្ម ចម្ម សម្មាទិដ្ឋិ អម្ម កម្ពុជា * ធម្ម គម្ម === តួលេខ ខ្មែរ === {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0"{{tablabonita}} |០||១ || ២ || ៣||៤||៥||៦||៧||៨||៩ |- |} [១០ ១១ ១២ ១៣]<code>PHANNA1111</code> * នៅក្នុងភាសាខ្មែរមានពាក្យខ្លះក្លាយមកពីភាសាដូចទៅ​​៖ ===ភាសាបារាំង មក ភាសាខ្មែរ === *''ម៉ូតូ'' ដែលក្លាយមកពី ''moto'' ។ *''កាហ្វេ'' ដែល​ក្លាយ​មកពី ''café'' ។ *''កុងតាក់'' ដែលក្លាយមកពី ''contact'' ។ *''ហ្គាស្ទ្រិច'' រលាកក្រពះ ''gastrique'' ។ *''ម៉ាស៊ីន'' ដែលក្លាយមកពី ''machine'' ។ *វ៉ាកង ដែលក្លាយមកពីពាក្យ vacances។ * ភាសាបារាំងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅ នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ និងពាក្យបច្ចេកទេសកម្ចី។ === ភាសាអង់គ្លេស === * [[កុំព្យូទ័រ]] ដែលក្លាយមកពី ''computer'' ។ * ''មីទិង'' ក្លាយមកពី​ ''meeting'' ។ * ក្បាលកុំព្យូទ័រ ក្លាយក្បាលមនុស្ស។ === ភាសាថៃ (សៀម) === * ''កាពិ'' កាពិផៅ * បៃតង * ហា ក្នុងពាក្យ [[ចោហារយ]] *កំផែង (សំដីថៃ) , កំពែង (ពាក្យខ្មែរ) *នេន (សំដីថៃ) , សាមណេរ (ពាក្យខ្មែរ) ===ពាក្យកម្ចីភាសាចិន=== * ចែ ហៅ បងស្រី *ហ៊ា ហៅ​ បងប្រុស *ពូថៅ ឬ ប៉ូវថៅ មកពីពាក្យថា ហ្វ៊ូថូវ (斧头) * ប៉ិកួៈ (ដំឡូង​រលួស) == រាជ្យ​សព្ទ == ៙ ក ៚ * ក = ព្រះសុរង * កជើង = ព្រះនិពន្ធបាទ, កព្រះបាទ * កដៃ = ព្រះករ, កព្រះហស្ត * កង = ព្រះវល័យ * កងកន់ = ព្រះពាហុរ័ក្ស, ព្រះពាហុរ័តន៍ (ព្រះពាហុរត្ន) * កង្វេរ = ព្រះអង្កុសា * កញ្ចក់​ឆ្លុះ = ព្រះឆាយ * កញ្ជ្រឹល = ព្រះទទ្ទុ * កន្តើយ​ព្រងើយ = ទ្រង់ព្រះឧបេក្ខា * កន្ត្រៃ = ព្រះទម្រង់សុក័ន្ត * កន្ថោរ​តូច = ព្រះសុពណ្ណស្រី * កន្ថោរ​ធំ = ព្រះសុពណ្ណរាជ * កន្ទក់​លាងដៃ = ព្រះកុណ្ឌកី * កន្ទូតអូង = ព្រះគីវង្គ * កន្លើត = ព្រះតាលុ * កន្សែង​ទ្រាប់​ថ្វាយបង្គំ = ព្រះកនិច្ឆាបង្គំ * កន្សែង​ជូត​ខ្លួន = ព្រះកនិច្ឆាព្រះអង្គ * កន្សែង​ជូត​ដៃ = ព្រះកនិច្ឆាព្រះហស្ត * កន្សែង​ជូត​មាត់ = ព្រះកនិច្ឆាព្រះឱស្ឋ * កន្សែងជូតមុខ = ព្រះកនិច្ឆាព្រះភក្ត្រ * កន្សែង​ជួត​ក្បាល = ស្នាប់ព្រះសិរ * កម្រាល, កន្ទេល, ចៀមចំ, ព្រំ = ព្រះនិសជ្ជនីយ៍ * កាត់សក់ = ចម្រើនព្រះកេសា * កាល់ចិញ្ចើម = វិចិត្រព្រះភូមោ * កាវ​ពាក់​ត្រចៀក = ព្រះកុណ្ឌល * កុណ្ឌី​ទឹក = ព្រះសុវណ្ណភិង្គារ * កូនប្រសា​ប្រុស = ព្រះធីតុបតី * កូនប្រសា​ស្រី = ព្រះសុណិសា * កូប​ដំរី = ព្រះនាគាសនៈ * កើតទុក្ខ = ទ្រង់សោយទុក្ខ * កោរសក់ = ដាក់ព្រះកេសា * កៅអី = ព្រះសុវណ្ណកោច្ឆៈ * កាំបិតកោរ = ព្រះទម្រង់ខុរៈ * កាំបិតបត់ = ព្រះទម្រង់បិប្ផលី * កាំបិតបន្ទោះ = ព្រះទម្រង់ដងវែង (ដងង) * កាំបិតព្រា = ព្រះទម្រង់វាសី * កាំបិតស្នៀត ឬ​ក្រឹស = ព្រះទម្រង់ឆុរិកា * កាំបិតស្លា = ព្រះទម្រង់បូគៈ * កំភួនជើង = កំភួនព្រះបាទ * កំភួនដៃ = កំភួនព្រះហស្ត * កម្លាំងកាយ = ព្រះកាយពល * កំហាក = ព្រះខេឡាសុចិ * កម្អួត = ព្រះអាចៀន, ព្រះវមកៈ * កាំភ្លើង = ព្រះទម្រង់អគ្គី * ក្នាញ់ = ទ្រង់បដិឃៈ * ក្បាល = ព្រះសិរ * ក្បាលជង្គង់ = ព្រះជានុ * ក្មួយប្រុស = ព្រះភាគិនេយ្យ * ក្មួយស្រី = ព្រះភាគិនេយ្យា * ក្រចក = ព្រះនខា * -ក្រដាស ​ប្រោះ​ទឹកមាស​បិទភ្ជាប់​នឹង​ព្រែ ឬ​ក្រដាស​បារាំង​សរសេរ​តាំង​តំណែង​យស​មន្ត្រី​ទាំងពួង តាំងពី​ឧកញ៉ា​ដរាប​ដល់​ឃុន ម៉ឺន = សញ្ញាប័ត្រ។ * -ក្រដាស​សេនាបតី​ធ្វើ​តាំង​តំណែង​យស ឲ្យ​ក្រមការ = ត្រាតាំង។ * -ក្រដាស​សរសេរ​តាំង​តំណែង​យស​ព្រះភិក្ខុ​សង្ឃ​ទាំងពួង = សមណប័ត្រ។ * ក្រមា​បង់ក = ព្រះសុភាក់ * ក្រពះ = ព្រះបិហកៈ * ក្រមួនមាត់ = នួនព្រះឱស្ឋ * ក្រយៅ = ព្រះបទរាជី * ក្រលៀន = ព្រះអនុជង្គ * ក្រឡេកមើល = ទ្រង់ឆ្មៀងព្រះនេត្រ * ក្រាស = ព្រះសម្អាងកេសី * ក្រោកពីដេក = ទ្រង់តើន, ទ្រង់បពុជ្ឈនាការ * ក្លស់ = ព្រះក្លស់ * ក្លាហាន = ព្រះវិសារទៈ * ក្លៀក = ព្រះកច្ឆៈ * ក្អក = ព្រះកាសៈ * ក្អមពួច = ព្រះសុវណ្ណកុម្ភៈ * ក្អួត = ទ្រង់អាចៀន * ក្អែល = ព្រះរជ្ជោជល _____________________________________________ ៙ ខ ៚ * ខាក = ទ្រង់កក្ខារី * ខឹងច្រើន = ទ្រង់ក្រោធ, ទ្រង់ពិរោធ * ខឹងតិច = ទ្រង់ខ្ញាល់ * ខឹមខាត់, ខ្សែក្រវាត់ = ព្រះកាយពន្ធន៍ * ខួរក្បាល = ព្រះមត្ថលុង្គ * ខោជើងវែង = ស្នាប់ព្រះជង្ឃ * ខោស្នាប់ភ្លៅ = ស្នាប់ព្រះឧរូ (ឧរុ) * ខ្ជិល = ទ្រង់កោសជ្ជៈ * ខ្នង = ព្រះប្រឹស្ដាង្គ * ខ្នើយ = រងព្រះបាទ * ខ្នើយផ្អែក = ព្រះខ្នល់ * ខ្នើយរងស្មង = រងព្រះជង្ឃ * ខ្នើយឱប = នែបព្រះអង្គ * ខ្នៀរអាចម៍ = ព្រះខ្នាច់ * ខ្ពុរមាត់ = ទ្រង់វិក្ខាលនៈ * ខ្មាស​របស់​ប្រុស = ព្រះសិដ្ឋលិង្គ * ខ្មាស​របស់​ស្ត្រី = ព្រះយោនី * ខ្មៅដុស = ព្រះមសិ * ខ្យល់ចាប់ = ព្រះវាយុរោគ * ខ្លាច = ទ្រង់ព្រះភិរុកា * ខ្លាញ់ខាប់ = ព្រះមេទោ * ខ្លាញ់រាវ = ព្រះវសា * ខ្លួន = ព្រះកាយ * ខ្សៀ = ព្រះទំរង់ធុមវដ្ដី _____________________________________________ ៙ គ ៚ * គក់ (វាយ) = ទ្រង់ប្រហារ * គិត = ទ្រង់ព្រះចិន្ដា * គជ, តេជ, នប់, កុយ, គាថា = ព្រះគ្រូ * គូរ = ទ្រង់ព្រះលេខា * គោ = ព្រះទីន័ងឧសភរាជ * គោម = ព្រះឃរបទីប * គុំកួន = ទ្រង់អាឃាដ * គុម្ពត្រចៀក = ព្រះកាណ៌ * គ្រឿងក្រអូប​សម្រាប់​លាប = ព្រះសុគន្ធវិលេបនៈ * គំហក = ទ្រង់តជ្ជនាការ * គ្រហែម = ទ្រង់ព្រះឧក្កាសិត * គ្រុន = ព្រះទាហរោគ, ឌាហរោគ * គ្រូ = រាជគ្រូ * គ្រែ = ព្រះមញ្ចៈ * គ្រែដេក = ព្រះទែនបន្ទំ * គ្រែ​យាន = ព្រះរាជយាននុម៉ាត * គ្រែ​យាន​មាស = ព្រះសុវណ្ណរាជយាន * គ្រែ​អង្គុយ = ក្រឡាព្រះគំនាល់ _____________________________________________ ៙ ឃ ៚ * ឃើញ = ទ្រង់ទស្សនាការ * ឃ្លង់ = ព្រះកុដ្ឋរោគ * ឃ្លាន = ទ្រង់ជិឃច្ឆា _____________________________________________ ៙ ង ៚ * ងងុយ = ទ្រង់ព្រះថីនៈ * ងូតទឹក = ស្រង់ព្រះវារី * ងោកងុយ = ទ្រង់ព្រះមិទ្ធៈ _____________________________________________ ៙ ច ៚ * ចង្កា = ព្រះហនុកា * ចង្កើះ = ព្រះយមកា * ចង្កៀង = ព្រះតេលបទីប * ចង្កៀល​ក្រចក = ព្រះទម្រង់សុពណ្ណនខា * ចង្កួយស្មា = ព្រះអង្សកូដ * ចង្កៀលត្រចៀក = ព្រះទម្រង់សុវណ្ណកាណ៌ * ចង្កេះ = ព្រះអង្កៈ, ព្រះកដី * ចន្ទាស = ព្រះសណ្ឌាស * ចង្អុល​ម្រាមដៃ = ព្រះតជ្ជនាបាទ * ចារុ៍​ចងដៃ = កែមព្រះករ * ចិញ្ចើម = ព្រះភូមោ, ព្រះភមុកា * ចិញ្ចៀន = ព្រះទម្រង់ * ចិត្ត = ព្រះហឫទ័យ * ចិត្តជា (បាត់ខឹង) = ទ្រង់ក្សាន្តព្រះហឫទ័យ * ចូលចិត្ត = ទ្រង់សន្និដ្ឋាន * ចែងថ្ងៃ = ព្រះខុទ្ទកបិឡកា * ចៅស្រី-ប្រុស = ព្រះរាជនត្តា * ចំណី​បង្អែម = ព្រះឱជា * ចំឡក = ព្រះបស្សការ * ច្របាច់ = សម្ពាហណៈ * ច្រមុះ = ព្រះនាសា * ច្រូច​ទឹក = ទ្រង់ទក្សិណោទក * ច្រៀង = ទ្រង់គីតាភិរម្យ _____________________________________________ ៙ ឆ ៚ * ឆត្រ = ព្រះក្លស់ * ឆ្លាក់ = ទ្រង់រចនា * ឆ្អឹង = ព្រះអដ្ឋិ * ឆ្អឹងដងកាំបិត = ព្រះអក្ខកា _____________________________________________ ៙ ជ ៚ * ជក់ = ទ្រង់សោយ * ជញ្ជឹង = ទ្រង់ព្រះវិចារណ៍ * ជន្លួញ = ព្រះបដោទ * ជាន់ = ទ្រង់អក្កមៈ * ជណ្ដើរ = ព្រះអឌ្ឍចន្ទ * ជីដូន = ព្រះអយ្យិកា * ជីដូនទួត = ព្រះអយ្យិកាទួត * ជីតា = ព្រះអយ្យកោ * ជីតាទួត = ព្រះអយ្យកោទួត * ជិនឆ្អន់ = ទ្រង់និព្វិទា * ជុក = ព្រះមោលី * ជុះ​អាចម៍ = ទ្រង់ចូល​ព្រះបង្គន់ធំ * ជម្រះ​ធ្មេញ = ទ្រង់សោយព្រះស្ទន្ត _____________________________________________ ៙ ឈ ៚ * ឈរ = ទ្រង់ស្ថិត * ឈមមុខ​ត្រង់ = ទ្រង់ឆ្ពោះព្រះភក្ត្រ * ឈានជើង = ស្ដេចឈានព្រះបាទ * ឈាម = ព្រះលោហិត * ឈឺ = ប្រឈួន, ទ្រង់ព្រះអាពាធ, ទ្រង់ព្រះអផាសុក * ឈើខ្នាត = ព្រះរាជមានៈ * ឈើខ្នោសអណ្ដាត = ព្រះជីវ្ហាវិសោធន៍ * ឈើចាក់ធ្មេញ = ធ្នាក់ព្រះទន្ត, ព្រះទន្តកដ្ឋ * ឈើច្រត់ = ព្រះទណ្ឌៈ * ឈ្នួត = ព្រះវេដ្ឋនៈ * ឈ្លី = ទ្រង់បរិមទ្ទៈ _____________________________________________ ៙ ញ ៚ * ញញឹម = ទ្រង់ព្រះសិតាការៈ * ញើស = ព្រះសេទោ _____________________________________________ ៙ ដ ៚ * ដន្លាប់ = ព្រះក្នក់ * ដប​កែវ = ព្រះករណ្ឌកៈ * ដប​តែ = ព្រះបានកោសៈ * ដាវ = ព្រះទម្រង់អសិ * ដាវ​វែង = ព្រះទម្រង់អសិដងវែង * ដីខ្មៅ​សរសេរ = ព្រះកាឡមត្តិកា * ដីស = ព្រះបុស្សមត្តិកា * ដឹង = ទ្រង់ជ្រាប * ដើមទ្រូង = ព្រះឧរា * ដើរ = ទ្រង់យាងព្រះបាទ * ដើរដំណើរ = ទ្រង់ព្រះរាជដំណើរ * ដេក = ទ្រង់ផ្ទំ * ដេកលក់ = ទ្រង់ផ្ទំស្កល់ * ដៃ = ព្រះហស្ត * ដំបង = ព្រះទម្រង់គទាវុធ * ដំរី​សម្រាប់​គង់ = ព្រះទីន័ងគជេន្ទ្រ * ដោះ = ព្រះថ័ន _____________________________________________ ៙ ត ៚ * តម = ទ្រង់ព្រហ្មចេត * តោក = ព្រះសុដ្ឋិការ * តាំង = ព្រះបីថំ * តែងរឿង-កាព្យ = ទ្រង់និពន្ធ * ត្បាល់បុក​ស្លា = ព្រះសុវណ្ណទន្ត, ស្នងព្រះទន្ត * ត្រកូល = រាជត្រកូល, ខត្តិយត្រកូល * ត្រចៀក = ព្រះស្រោត * ត្រា = ព្រះរាជវលញ្ឆករ * ត្រិះរិះ = ទ្រង់ព្រះតម្រិះ _____________________________________________ ៙ ថ ៚ * ថើប = ទ្រង់ចុម្ពិត * ថ្ងាស = ព្រះនលាត * ថ្ងូរ = ទ្រង់អដ្ដសរៈ * ថ្នាំ​រក្សា​រោគ = ព្រះឱសថ * ថ្ពាល់ = ព្រះគណ្ឌៈ * ថ្លើម = ព្រះយកនៈ _____________________________________________ ៙ ទ ៚ * ទាច = ព្រះវក្កៈ * ទិកោទឹក = ព្រះបានភិង្គារ * ទឹកកាម = ព្រះអសុចិ * ទឹកដោះ = ព្រះក្សីរ * ទឹកតែ = ព្រះបានរស * ទឹកត្រជាក់ = ព្រះសីតរស * ទឹកនោម = ព្រះមូត្រ * ទឹកភ្នែក = ព្រះអស្សុ * ទឹកមាត់ = ព្រះខេឡៈ * ទឹករំអិល = ព្រះលសិកា * ទឹកលាងអាចម៍ = ព្រះធារាបង្គន់ * ទឹកអប់ = ព្រះសុគន្ធ * ទឹកអប់សម្រាប់ងូត = ព្រះសុគន្ធវារី * ទូ = ព្រះកុញ្ជិកកោសៈ * ទូកគង់ = ព្រះទឺន័ងនាវា * ទួញ = ទ្រង់សោក * ទៀន = ព្រះសិខាទីប * ទៅលេង = ស្ដេចប្រពាត * ទ្រគាក = ព្រះសុសោណី * ទ្រហោយំ = ទ្រង់ពិលាប * ទ្វារជុះ = ព្រះវច្ចមគ្គ * ទ្វារនោម = ព្រះបស្សាវមគ្គ _____________________________________________ ៙ ធ ៚ * ធ្នូ = ព្រះទម្រង់កៅទណ្ឌ * ធាត់ = ព្រះថូលោ, មានព្រះអង្គ * ធូប = ព្រះធូប * ធ្មេញ = ព្រះទន្ត _____________________________________________ ៙ ន ៚ * និយាយ = ទ្រងមានព្រះបន្ទូល, ទ្រង់មានព្រះតម្រាស់, ព្រះសវនីយ (ព្រះអគ្គមហេសី) * និយាយ​ការ = ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការ * និយាយ​ចំពោះ, ផ្ដើម​ឡើង, និយាយ​បន្លឺ​ឲ្យដឹង = ទ្រង់ប្រារព្ធ * ផ្សាយ​ទូទៅ = ព្រះបន្ទូលសុរសីហនាទ * នោម = ទ្រង់ចូលព្រះបង្គន់តូច, ទ្រង់បន្ទោបស្សាវៈ * នៅ = គង់ * នៅផ្ទះ = គង់ព្រះដំណាក់ _____________________________________________ ៙ ប ៚ * បបោសអង្អែល = ទ្រង់បរាមាស * បង = ព្រះរាម, ព្រះជេដ្ឋា * បង្គាប់ = ទ្រង់បញ្ជា * បង្អួច​មាន​គន្លឹះ = ព្រះសីហបញ្ជរ * បង្អួច​បើក​ទល់ = ព្រះកវាតា * បន្ទាត់ = ព្រះតន្តិ (ព្រះតន្តី) * បារី = ព្រះធុមវដ្ឋី, ព្រះស្រីសួង * បាយ = ព្រះក្រយាស្ងោយ * បេះដូង = ព្រះហទយៈ * ប្ដី = ព្រះស្វាមី, ព្រះភស្ដា * ប្រជុំចិញ្ចើម = ព្រះឧណ្ណាលោម * ប្រពន្ធ = ព្រះមហេសី, ព្រះជាយា * ប្រមាត់ = ព្រះបិត្តៈ * ប្រជ្រុយ = ព្រះតិលកា * ប្រឡែង (ប្រលែង) ​ឬ​លេង = ទ្រង់ក្រសាល * ប្រាប់ = ទ្រង់ត្រាស់ * ប្រេង = ព្រះតេលៈ * ប្អូន = ព្រះអនុជ _____________________________________________ ៙ ផ ៚ * -ផែន​ប្រាក់​ចារិក​អក្សរ​តាំង​តំណែង​យស​សេនាបតី​នូវ​ព្រះភិក្ខុ​រាជាគណៈ​ធំ = ហិរញ្ញបត្រ។ * -ផែន​មាស​ចារិក​អក្សរ​ទាំង​ព្រះនាម​ម្ចាស់​ផែនដី​នូវ​ក្សត្រិយ៍​ទាំងពួង និង​ព្រះសង្ឃនាយក = ព្រះសុវណ្ណប័ត្រ។ * ផើម (ស្ដេចស្រី) = ទ្រង់ព្រះគភ៌ * ផើម (ស្ត្រី​ទាំងពួង​ជា​ម្នាង​ស្ដេច) = មានគភ៌ * ផឹក = ទ្រង់សោយ * ផ្កា = ព្រះបុប្ផា * ផ្ចិត = ព្រះនាភី * ផ្ដាសាយ = ទ្រង់ព្រះបិនាសា * ផ្តិល = ព្រះស្រាពក៍ * ផ្នត់​ជង្គង់ = ផ្នត់ព្រះជានុ * ផ្ទះ = ព្រះទីន័ងដំណាក់ * ផ្លិត​កោង = ព្រះវីជនី * ផ្លិត​ដង​ង = ព្រះពាតវីជនី * ផ្លិត​ស្លឹក​ត្នោត = ព្រះតាលប័ត្រ * ផ្លិត​ស្លាប​សត្វ = ព្រះវាលវិជនី *ផាន់ណា= ទ្រាំ _____________________________________________ ៙ ព ៚ * ពក = ព្រះបីឡកា * ពុកមាត់ = ព្រះមស្ស * ពងស្វាស = ព្រះអណ្ឌៈ * ពាន = ព្រះពាន * ពានស្លា = ពានព្រះស្រី * ពិតាន = ព្រះពិតាន * ពូថៅ = ព្រះទម្រង់ផរសុ * ពូក = ព្រះសុខសេយ្យាស * ពែង​ផឹកទឹក = ព្រះមណិថាលកៈ * ពែងតែ = ព្រះបានថាលកៈ * ពោះ = ព្រះឧទរ * ពោះវៀនតូច = ព្រះអន្តគុណៈ * ពោះវៀនធំ = ព្រះអន្តៈ * ព្យាយាម = ទ្រង់ឧស្សាហ៍ * ព្រួញ = ព្រះទម្រង់កាំសរ * ព្រួយចិត្ត = ព្រួយព្រះហទ័យ (ព្រួយព្រះទ័យ, ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យ) * ព្រះខាន់ = ព្រះខាន់ _____________________________________________ ៙ ភ ៚ * ភាជន៍​ព្រះស្ងោយ = ព្រះសុវណ្ណភាជន៍ * ភូមិ​មាន​ផ្ទះ​ដាក់​ស្វេតច្ឆត្រ = ព្រះបរមរាជវាំង * ភូមិ​មាន​ផ្ទះ​ឥត​ស្វេតច្ឆត្រ = ព្រះរាជនិវេសន៍ * ភូមិ​ស្ដេច​ទី​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​គង់ = វាំង * ភួយ = ព្រះឧណ្ហសុភាក់ * ភ្នែក = ព្រះនេត្រ * ភ្នែកគោ = ព្រះគោប្ផកៈ * ភ្លេច = ទ្រង់សម្មោសា _____________________________________________ ៙ ម ៚ * មកុដ = ព្រះមកុដ * មា​ ឬ​អាពុក​ធំ​ខាង​អាពុក = ព្រះបិតុលា * មាត់ = ព្រះឱស្ឋ * មុខ = ព្រះភក្ត្រ * មុង = ព្រះសុកល់ប្រសើរ * មុន (រោគ) = ព្រអសា * មួក = ព្រះមាលា * មើល = ទ្រង់ទត * មេជើង = ព្រះអង្គុដ្ឋបាទ * ម្ដាយ​ជា​ស្ដេច​ទី​ព្រះអង្គម្ចាស់ = ព្រះមាតា * ម្ដាយ​ជា​សាស្ត្រ​កូន​ជា​ស្ដេច​ទ្រង់​រាជ្យ = សម្ដេចព្រះរាជជននី * ម្ដាយ​ជា​ស្ដេច​កូន​ជា​ស្ដេច​ទ្រង់រាជ្យ = សម្ដេចព្រះវររាជជននី * ម្ដាយមីង​ខាង​អាពុក = ព្រះបិតុច្ឆា * ម្ដាយមីង​ខាង​ម្ដាយ = ព្រះមាតុច្ឆា * ម្រាម​កណ្ដាល​ដៃ = ព្រះមជ្ឈិមមង្គុលី * ម្រាម​កូនជើង = ព្រះអនុជបាទ * ម្រាម​កូនដៃ = ព្រះអនុជង្គុលី * ម្រាមជើង​កណ្ដាល = ព្រះមជ្ឈិមបាទ * ម្រាមនាង​ជើង = ព្រះកនិដ្ឋបាទ * ម្រាម​នាងដៃ = ព្រះកនិដ្ឋង្គុលី * ម្រាម​មេដៃ = ព្រះអង្គុដ្ឋង្គុលី * ម្លូ​បាយ = ព្រះស្រីសន្លឹក * ម្លូ​លឿង = ព្រះស្រីបណ្ឌា * ម្សៅ = នួនព្រះភក្ត្រ * ម្សៅ​រមៀត = ព្រះហលិទ្ទចុណ្ណ * ម្ហូប = ព្រះឱជារស _____________________________________________ ៙ យ ៚ * យំ = ទ្រង់ព្រះកន្សែង _____________________________________________ ៙ រ ៚ * រទេះ = ព្រះទីន័ងរាជរថ * របស់​ទ្រព្យ​ស្ដេច​ទ្រង់រាជ្យ = ព្រះរាជទ្រព្យ * របស់​ទ្រព្យ​ស្ដេច​ទី​ព្រះអង្គម្ចាស់​និង​​អ្នកអង្គម្ចាស់ = ព្រះធនទ្រព្យ * រង = ព្រះសថា * រង​ដាក់គ្រឿង​តែ = ព្រះបានភាជន៍ * រង​ដាក់គ្រឿង​បូជា = ព្រះសក្ការភាជន៍ * រាប់អាន = ទ្រង់ព្រះមេត្តា * រាស្ត្រ​ជា​ម្ដាយ​ក្សត្រ​ទី​ព្រះអង្គម្ចាស់ = ព្រះមាតា * រួម​ប្រវេណី = ទ្រង់ព្រះសយុម្ពរ, សយម្ពរ * រោង​សំណាក់ = ព្រះពន្លា * រោង​ទទួល​ភ្ញៀវ = ព្រះរាជរោង * រោមក្លៀក = ព្រះលោមកច្ឆៈ * រោមភ្នែក = ព្រះលោមនេត្រ * រោម​អស់ទាំង​ខ្លួន = ព្រះលោមា * រាំ = ទ្រង់ព្រះនច្ចា _____________________________________________ ៙ ល ៚ * លុប ឬ​លាង = ទ្រង់ស្រប់ * លម = ព្រះថវិកា * លាជ = ព្រះលាជ * លេងល្បែង​ផ្សេងៗ = ទ្រង់ក្រសាល, ទ្រង់កីឡា * លំពែង = ព្រះទម្រង់អសុឡី * វធម្មតា = ព្រះវ * វរចនា = ព្រះទីន័ងសិរិកា * វាយ = ទ្រង់ព្រះរាជទណ្ឌ * វាវ = ព្រះកិលោមកៈ * វែក​រាប់បាត្រ = ស្នងព្រះហស្ត * វាំងនន = ព្រះសាណិយា * វ៉ែនតា = ស្នងព្រះនេត្រ _____________________________________________ ៙ ស ៚ * សក់ = ព្រះកេសា * សម = ស្នងព្រះអង្គុលា * សលៀង = ព្រះសលៀង, ព្រះរាជយាន * សរសេរ = ទ្រង់លិខិត * សើច = ទ្រង់ព្រះសម្រួល * សរសៃ = ព្រះនហារូ * ស៊ង = ព្រះសុពណ៌កោស * សង្វារ = ព្រះកេយុរា * សង្ស័យ = ទ្រង់វិចិកិច្ឆា * សន្លប់ = ទ្រង់ព្រះវិសញ្ញី * សន្លាក់​កដៃ = ព្រះសន្ធិករ * សារពើ​បន្លែ = បន្លែព្រះស្ងោយ * សារពើ​អន្លក់ = អន្លក់ព្រះស្ងោយ * សាច់ = សាច់ព្រះស្ងោយ * សាច់ធ្មេញ (អញ្ចាញធ្មេញ) = អញ្ចាញព្រះទន្ត * សិតសក់ = ទ្រង់សិតព្រះកេសា * ស៊ី = ទ្រង់សោយ * សួត = ព្រះបប្ផាសៈ * -សេចក្ដី​ដែល​ម្ចាស់​ដែនដី​តាំង​ទុក​ឲ្យ​មហាជន​ប្រព្រឹត្ត​តាម = ព្រះរាជបញ្ញាត្តិ។ * -សេចក្ដី​ដែល​ម្ចាស់​ផែនដី​តែង​ដោយ​ព្រះអង្គ​ឯង = ព្រះរាជនិពន្ធ។ * -សេចក្ដី​បម្រាម​ឬ​បង្គាប់​ដល់​ខ្ញុំ​រាជការ​ឬ​អាណា​ប្រជាជន = ព្រះរាជប្រកាស។ * សេះគង់ = ព្រះទីន័ងអស្សតរ * ស៊ែ = ព្រះកសា * សម្ដី = ព្រះរាជតម្រាស់ -សំបុត្រ​ធម្មតា​ដែល​ប្រើ​ទៅ​មក​រក​គ្នា ឬ​ថ្វាយ​ម្ចាស់ផែនដី​និង​ក្សត្រិយ៍​ទាំងពួង = ចុតហ្មាយ។ -សំបុត្រ​បុគ្គល​គ្រង​នគរ​ប្រទេស​រាជ = អក្សរសារ។ -សំបុត្រ​បុគ្គល​គ្រង​ប្រទេស​ឯករាជ្យ មាន​អំណាច​ដូច​ក្សត្រិយ៍​ម្ចាស់ផែនដី​ប្រើ​ចេញ​ទៅ​ប្រទេស​ក្រៅ = សុភអក្សរសារ។ -សំបុត្រ ​មេទ័ព ឬ​ព្រះរាជ​អាជ្ញា​ហ្លួង​នូវ​ចៅហ្វាយស្រុក​ក្រមការ​ខេត្ត​ធ្វើ​ទៅ​ថ្វាយ​ ម្ចាស់ផែនដី ឬ​សេនាបតី​អំពី​រាជការ​ផ្សេងៗ = សំបុត្របក។ -សំបុត្រ​ម្ចាស់ផែនដី​ចេញ​ឲ្យ​ដឹង​ទូទៅ​គ្រប់គ្នា = ព្រះរាជឱង្ការ​នូវ​ព្រះបន្ទូល​សុរសីហនាទ។ -សំបុត្រ​ម្ចាស់ផែនដី​ផ្ញើ​ទៅ​មក​ដល់​ម្ចាស់ផែនដី​ដូចគ្នា = ព្រះបរមរាជសាសន៍។ -សំបុត្រ​ម្ចាស់ផែនដី ទ្រង់​សរសេរ​ដោយ​ព្រះហស្ត​ឯង​ពុំ​មែន​ជា​ផ្លូវ​រាជការ = ព្រះបរមរាជហត្ថលេខា។ -សំបុត្រ​ម្ចាស់ផែនដី ទ្រង់​សរសេរ​ដោយ​ព្រះហស្ត​ឯង​ក្នុង​កិច្ចរាជការ = ព្រះរាជឱង្ការលេខា។ -សំបុត្រ​រាជការ​ឲ្យ​កាន់​ទៅ​កោះ​មនុស្ស​ឬ​កេណ្ឌ​រាស្ត្រ​ឲ្យ​ធ្វើការ​ផ្សេងៗ = ហ្មាយ។ -សំបុត្រ​សរសេរ​សូម​បើក​របស់​ផ្សេងៗ ឬ​ធ្វើ​សេចក្ដី​ទុក​ថ្វាយ​ម្ចាស់ផែនដី = ដីកា។ -សំបុត្រ​សេនាបតី​ឬ​មេទ័ព ឬ​ព្រះរាជអាជ្ញា​ហ្លួង = ទងត្រា។ -សំបុត្រ​ព្រះ​រាជជននី ឬ​សម្ដេច​ព្រះអគ្គមហេសី = ព្រះរាជសវនីយលេខា។ -សំបុត្រ​សម្ដេច​ឧភយោរាជ, ព្រះ​ឧបរាជ​ប្រើ​ជា​ធម្មតា = ព្រះរាជបន្ទូលលេខា។ -សំបុត្រ​សម្ដេច​ឧភយោរាជ, ព្រះ​ឧបរាជ​ធ្វើ​ទៅ​ថ្វាយ​ម្ចាស់ផែនដី​ដទៃ​ក្រៅ = ព្រះបវររាជសាសន៍។ -សំបុត្រ​អគ្គមហាសេនាបតី ឬ​មេទ័ព​ធំ = សារត្រា។ * សម្បុរ = ព្រះឆវី * សំបោរ = ព្រះសិង្ឃានិកា * សំពត់ = ព្រះពស្ត្រ * សំពត់​ងូតទឹក = ព្រះឧទកសាដក, សុក្ខសាដក * សំពត់​ចាប់​ទឹក = ព្រះតេមិយសាដក * សំពត់​អង្កាញ់ = ព្រះបព្វកៈ * សម្រាលកូន = ទ្រង់ប្រសូត, ទ្រង់សម្ភព * សម្លក់ = ទ្រង់ឱលោកនៈ * សម្លឹង = ទ្រង់ឧលោកនៈ * សំឡេង = ព្រះសុរសៀង * ស្គម = ព្រះកីសោ * ស្ងៀម = ទ្រង់តុស្នី * ស្ដោះ = ទ្រង់នុដ្ឋហា * ស្ទាប = ទ្រង់អាមសនៈ * ស្និត (ក្រាស​ធ្មេញ​ល្អិត) = ព្រះសម្អាងកេសា * ស្បែក = ព្រះតចៈ * ស្បែកជើង = ព្រះសុពណ៌បាទ * ស្បៃ​ជ្រលក់​ទឹក = ព្រះសីតសុភាក់ * ស្បៃ​ដណ្ដប់ = ព្រះសុភាក់ * ស្ពាយឆៀង = ទ្រង់ព្រះសោវត្ថិកា * ស្មងជើង = ព្រះជង្ឃ * ស្មា = ព្រះអង្សា * ស្រឡាញ់ = ទ្រង់​សព្វព្រះរាជហឫទ័យ * ស្រា = ព្រះចណ្ឌរស * ស្រេក = ទ្រង់បិបាសា * ស្រែង = ព្រះកិលាសៈ * ស្រោមជើង = ព្រះសុពណ៌កោសបាទ * ស្លាក្រក = ព្រះស្រីខណ្ឌក៍ * ស្លាជីគ្រប (ស្លាជីប) = ព្រះបិធាន * ស្លា​ខ្ចី = ព្រះស្រីហរិត * ស្លាតម្ពុល = ព្រះស្រីតម្ពុល * ស្លា​បុក = ព្រះស្រីចុណ្ណៈ * ស្លាស្លឹង = ព្រះស្រីសុក្ខ * ស្លាបប៉ាកកា = ព្រះគរុកំ * ស្លាបប្រចៀវ = ព្រះវង្សកុបាត * ស្លាបព្រា = ស្នងព្រះអង្គុលី * ស្លាប់ (លោកសង្ឃ) = អនិច្ចកម្ម * ស្លាប់ (ស្ដេច​ទ្រង់រាជ្យ) = សោយព្រះទិវង្គត * ស្លាប់ (ស្ដេច​ទី​ព្រះអង្គម្ចាស់) = សុគត * ស្លាប់ (ស្ដេច​ទី​អ្នកអង្គម្ចាស់) = ក្ស័យព្រះជន្ម * ស្លាប់ (អគ្គមហេសី) = សោយព្រះវិលាល័យ * ស្លេស្ម = ព្រះសេម្ហៈ * ស្វេតច្ឆត្រ = ស្វេតច្ឆត្រ * ស្អូច = ព្រះកិបិលកា _____________________________________________ ៙ ហ ៚ * ហិត = ទ្រង់ឃាយី * ហឹប = ព្រះមញ្ជូសា * ហឺត = ព្រះសាសរោគ * ហែម​ស្លា​ព្រះពរ = ស្រាពក៍ព្រះស្រី *ហ៊ុត _____________________________________________ ៙ អ ៚ -អក្សរ​ក្សត្រិយ៍​ខត្តិយត្រកូល​ផង​ទាំងពួង = ឡាយព្រះហស្តលេខា។ -អក្សរ​ម្ចាស់ផែនដី​ទ្រង់​សរសេរ ដោយ​ព្រះហស្ត​ឯង​ទុកជា​ចំណាំ​នៃ​ព្រះអង្គ = ព្រះរាជហត្ថលេខា។ * អង្គុយ = ទ្រង់គង់, ទ្រង់និសីទនាការ * អង្អែល = ទ្រង់បរាមាសៈ * អណ្ដាត = ព្រះជីវ្ហា * អផ្ទង់ = ព្រះសិទ្ធលិង្គរោគ * អផ្ទាញ = ព្រះរោគសិទ្ធលិង្គ * អំបែងក្បាល = ព្រះមត្ថកៈ * អាណិត = ទ្រង់ព្រះករុណា * អាចម៍ = ព្រះករីសៈ * អាចម៍ច្រមុះ = ព្រះឃានមលៈ * អាចម៍រុយ (ប្រជ្រុយ) = ព្រះកាឡកៈ * អាជ្ញា = ព្រះរាជអាជ្ញា * អាវ = ព្រះភូសា * អុតធំ = ព្រះគណ្ឌរោគ * អុតស្វាយ = ព្រះគណ្ឌយា * ឧស្សាហ៍ = ព្រះឧស្សាហ៍ * ឪពុកធំ ឬ​មា​ខាងម្ដាយ = ព្រះមាតុលា * ឱប = ទ្រង់អាលិង្គនៈ * អំពល់​ចិត្ត = ទ្រង់អនីឃៈ ==ឯកសារ​យោង== {{Reflist}} ប្រភព​ពី Cambodiadocument ក៏មាន​ជា​វចនានុក្រម online ផងដែរ​ នៅ[http://royalw.webonary.org/ ទីនេះ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726185807/http://royalw.webonary.org/ |date=2019-07-26 }} ។ {{ក្រុមភាសានៅកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសា]] 9xxm6i8wo3p6dssw2hyhvn5giyybhgl 1 2493 336231 334583 2026-05-31T04:10:23Z ~2026-32128-38 51265 /* voreun3355@gmail.com */ ផ្នែកថ្មី 336231 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{PROTECTIONLEVEL:edit}}|autoconfirmed|{{pp|small=yes}}}} {{Pp-move|small=yes}} {{ការពិភាក្សា:ទំព័រដើម/ប្រអប់ជំនួយ}} {{Archive box}} __TOC__ {{clear}} == voreun3355@gmail.com == Vv667788 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-32128-38|&#126;2026-32128-38]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-32128-38|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៤:១០ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 793rjbr5jtoqd17o3m4nckks18wbuex 336232 336231 2026-05-31T04:15:03Z ~2026-32128-38 51265 336232 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{PROTECTIONLEVEL:edit}}|autoconfirmed|{{pp|small=yes}}}} {{Pp-move|small=yes}} {{ការពិភាក្សា:ទំព័រដើម/ប្រអប់ជំនួយ}} {{Archive box}} __TOC__ {{clear}} == voreun3355@gmail.com == Vv667788 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-32128-38|&#126;2026-32128-38]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-32128-38|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៤:១០ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) _{អក្សរ​តូច​ក្រោម} [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-32128-38|&#126;2026-32128-38]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-32128-38|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៤:១៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) kd5lj86hm9mw9jo67a4ftz7tl336pg5 0 10786 336222 335865 2026-05-30T20:03:50Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336222 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណ​រដ្ឋ​កូរ៉េ | native_name = {{nobold|대한민국 {{small|([[ភាសាកូរ៉េ]])}}}}<br />{{small|ទែហានមីនគុក}} | common_name = កូរ៉េខាងត្បូង | image_flag = Flag of South Korea.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិកូរ៉េខាងត្បូង|ទង់ជាតិ]] | symbol_type = [[វរលញ្ឆករកូរ៉េខាងត្បូង|វរលញ្ឆករ]] | image_coat = Emblem of South Korea.svg | other_symbol = <div style="padding:0.3em;">[[File:Seal of South Korea.svg|border|85px|]]</div> | other_symbol_type = [[ត្រានៃកូរ៉េខាងត្បូង|ត្រាជាតិ]]៖ | national_motto = | national_anthem = 애국가<br />[[ភ្លេងជាតិកូរ៉េខាងត្បូង|អ៊ែគុកកា]] <br />{{small|"ចម្រៀងស្នេហាជាតិ"}}{{center|[[File:National anthem of South Korea, performed by the United States Navy Band.wav]]}} | image_map = South Korea on the globe (South Korea centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[សេអ៊ូល]] | coordinates = {{Coord|37|33|N|126|58|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាកូរ៉េ]]<br/>[[ភាសាសញ្ញាកូរ៉េ]]<ref>{{cite web |url=http://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%ED%95%9C%EA%B5%AD%EC%88%98%ED%99%94%EC%96%B8%EC%96%B4%EB%B2%95/|title=[시행 2016.8.4.] [법률 제13978호, 2016.2.3., 제정] (Enforcement 2016.8.4. Law No. 13978, enacted on February 3, 2016) |year=2016 |accessdate=July 26, 2017}}</ref> | languages_type = [[អក្សរផ្លូវការ]] | languages = [[ហានគឹល]] | ethnic_groups = {{plainlist| * ៩៥.១% [[ជនជាតិកូរ៉េ|កូរ៉េ]] * ៤.៩% [[ប្រជាសាស្ត្រកូរ៉េខាងត្បូង|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០១៩ | ethnic_groups_ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2020/07/742_283632.html|title=Foreign population in Korea tops 2.5 million|date=February 24, 2020|website=The Korea Times}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space; |៥១%&nbsp;គ្មានជំនឿសាសនា |៣១%&nbsp;[[គ្រិស្តសាសនានៅកូរ៉េ|គ្រិស្តសាសនា]]{{refn|group=ស|name=christian|ក្នុងនោះមាន ២១% កាន់[[ប្រូតេស្តង់|និកាយប្រូតេស្តង់]] និង ១០% ទៀតកាន់[[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកូរ៉េខាងត្បូង|និកាយកាតូលិក]]។}} |១៧%&nbsp;[[ព្រះពុទ្ធសាសនាកូរ៉េ|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] |១%&nbsp;[[សាសនានៅកូរ៉េខាងត្បូង|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite web |trans-title=Status of religious population and religious activities in South Korea (2023) |url= https://hrcopinion.co.kr/en/archives/28464 |access-date=12 December 2024​ |title=(ជាភាសាកូរ៉េ) 통계청 제19차 인구주택총조사(2015) |date= December 12, 2023 }}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]]​ [[ប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតី|សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យប្រធានាធិបតី]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[លី​ ជេម្យ៉ុង]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកូរ៉េខាងត្បូង|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[គីម មីនសុក]] | leader_title3 = [[ប្រធានរដ្ឋសភាកូរ៉េខាងត្បូង|ប្រធានរដ្ឋសភា]] | leader_name3 = [[វូ វនស៊ីក]] | legislature = [[រដ្ឋសភា​ (កូរ៉េខាងត្បូង)|រដ្ឋសភា​]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រកូរ៉េខាងត្បូង|និម្មិតកម្ម]] | established_event2 = [[អាណាចក្រចូសន់បុរាណ|អាណាចក្រដំបូង]] | established_date2 = ប្រ. សតវត្សរ៍ទី៧ មុន គ.ស. | established_event3 = [[សាមកុកស៊ីដៃ|សាមកុកកូរ៉េ]] | established_date3 = ៥៧ មុន គ.ស. | established_event4 = [[សម័យរដ្ឋខាងជើង និងត្បូង|នគរផារ៉េ និងស៊ីលឡា]] | established_date4 = ៦៦៨ | established_event5 = រាជវង្ស[[កូរ្យ៉ូ]] | established_date5 = ៩១៨ | established_event6 = រាជវង្ស[[ចូសន់]] | established_date6 = ១៧ កក្កដា ១៣៩២ | established_event7 = [[ចក្រភពកូរ៉េ]] | established_date7 = ១២ តុលា ១៨៩៧ | established_event8 = [[កូរ៉េក្រោមការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុន|កម្មសិទ្ធិជប៉ុន]] | established_date8 = ២២ សីហា ១៩១០ | established_event9 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពកូរ៉េ|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date9 = ១ មីនា ១៩១៩ | established_event10 = [[រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ|រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន]] | established_date10 = ១១ មេសា ១៩១៩ | established_event11 = [[ចក្រភពជប៉ុន|ជប៉ុន]][[ទិវាជ័យជំនះលើជប៉ុន|ចុះចាញ់សង្គ្រាម]] | established_date11 = ២ កញ្ញា ១៩៤៥ | established_event12 = [[រដ្ឋាភិបាលយោធានៃកងទ័ពអាមេរិកនៅកូរ៉េ|រដ្ឋបាលអាមេរិក]]នៃភូមិភាគខាងត្បូងកូរ៉េត្រង់[[ខ្សែស្របទី៣៨]] | established_date12 = ៨ កញ្ញា ១៩៤៥ | established_event13 = [[សាធារណរដ្ឋកូរ៉េទីមួយ|ប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋ]] | established_date13 = ១៥ សីហា ១៩៤៨ | established_event14 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញកូរ៉េខាងត្បូង|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] | established_date14 = ២៥ កុម្ភៈ ១៩៨៨ | area_size = 1 E7 | area_km2 = ១០០,៣៦៣ | area_rank = ទី១០៧ | area_footnote = <ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-south/#geography|title=South Korea|date=February 27, 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=16 December 2024|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-korea#geography|url-status=live}}{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="South Korea country profile">{{cite web |title=South Korea country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15289563 |website=BBC News |access-date=16 December 2024 |date=October 17, 2023 |archive-date=January 27, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127202409/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15289563 |url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{cite encyclopedia|url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm|title=Inequality – Income inequality – OECD Data|publisher=OECD|access-date=16 December 2024|archive-date=July 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701171540/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm|url-status=live}}</ref> | percent_water = ០.៣ | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៥១,៩៦៦,៩៤៨<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Korea South|access-date=7 March 2024}}</ref> | population_density_rank = ទី១៥ | population_density_km2 = ៥០៧ | population_estimate_rank = ទី២៨ | population_estimate_year = ២០២៣ | GDP_PPP_year = ២០២៤ | GDP_PPP = {{Increase}} ៣.២៥៨ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.KR">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=542,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (South Korea) |publisher=[[មូកនិធីរូបិតវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=October 22, 2024 |access-date=16 December 2024}}</ref> | GDP_PPP_rank = ទី១៤ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៦២,៩៦០ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.KR"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី២៨ | GDP_nominal = {{Increase}} ១.៨៦៩ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.KR"/> | GDP_nominal_rank = ទី១៤ | GDP_nominal_year = ២០២៤ | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៣៣ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៣៦,១៣១ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.KR"/> | Gini_year = ២០២១ | Gini = ៣៣.៣ | Gini_change = decrease | Gini_rank = | Gini_ref = <ref>{{cite encyclopedia|url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm|title=Inequality – Income inequality – OECD Data|publisher=OECD|access-date=12 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | HDI = ០.៩២៥<!-- អនុញ្ញាតតែតួលេខប៉ុណ្ណោះ រវាង ០ និង ១។ --> | HDI_rank = ទី១៩ | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=March 13, 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=March 13, 2024 |access-date=16 December 2024 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]] }}</ref> | HDI_change = increase<!-- Increase/decrease/steady. --> | HDI_year = ២០២២ | currency = [[វ៉ុន]] (₩) | currency_code = KRW | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅកូរ៉េខាងត្បូង|+៨២]] | drives_on = ស្តាំ | date_format = {{unbulleted list|yyyy년 m월 d일|yyyy. m. d. ([[សករាជ|ស.រ]])}} | utc_offset = +៩ | time_zone = [[ម៉ោងស្តង់ដាកូរ៉េ]] | iso3166code = KR | cctld = [[.kr]] • [[.한국]] | wikidata = Q884 }} '''ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង''' ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីខាងកើត|អាស៊ីបូព៌ា]] ត្រង់ភាគខាងត្បូងនៃ[[ឧបទ្វីបកូរ៉េ]] ដោយមានព្រំដែនគោកជាប់នឹងប្រទេស[[កូរ៉េខាងជើង]]។{{refn|group=ស|ព្រំដែនកូរ៉េខាងត្បូងជាមួយកូរ៉េខាងជើង គឺជាព្រំដែនជម្លោះ ដោយប្រទេសទាំងពីរបានអះអាងទាមទារឧបទ្វីបកូរ៉េទាំងមូលជាទឹកដីរបស់ខ្លួន។}} កូរ៉េខាងត្បូងមានព្រំដែនទឹកជាប់[[សមុទ្រលឿង]]នៅភាគខាងលិច រីឯព្រំដែនខាងកើតជាប់នឹង[[សមុទ្រជប៉ុន]]។<ref>{{Cite web|title=Korea - Geography and Maps {{!}} Goway Travel|url=https://www.goway.com/travel-information/asia/korea/geography-and-maps/|website=www.goway.com|access-date=2021-10-26|archivedate=2021-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210709183442/https://www.goway.com/travel-information/asia/korea/geography-and-maps/|url-status=dead}}</ref> ប្រទេសនេះមានប្រជាជនសរុបជាង ៥១ លាននាក់ ហើយក្នុងនោះមានប្រជាជនប្រហែល ២៥ លាននាក់ (ជិតពាក់កណ្តាលប្រជាជនសរុប) រស់នៅក្នុង[[តំបន់រដ្ឋធានីសេអ៊ូល]]។ ទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន [[អ៊ីនឆុន]] [[ប៊ូសាន]] និង[[ដែហ្គូ]]។ មនុស្សបានចាប់ផ្តើមចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងឧបទ្វីបកូរ៉េដំបូងនៅយុគសម័យ[[យុគប៉ាឡេអូលីទិកក្រោម|ប៉ាឡេអូលីទិកក្រោម]]។ ព្រះនគរកូរ៉េដំបូងត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងកំណត់ត្រាចិននៅដើមសតវត្សទី៧ មុន គ.ស.។ បន្ទាប់ពីការបង្រួបបង្រួមនគរទាំងបីនៅចុងសតវត្សទី៧ រួច ប្រទេសកូរ៉េត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរាជវង្ស[[កូរ្យ៉ូ]] (គ.ស. ៩១៨–១៣៩២) និង[[ចូសន់|រាជវង្សចូសន់]] (គ.ស. ១៣៩២–១៨៩៧)។ [[ចក្រភពកូរ៉េ]] (១៨៩៧–១៩១០) ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅក្នុង[[ចក្រភពជប៉ុន]]នៅឆ្នាំ១៩១០<ref>{{Cite web|title=20th CENTURY: Korea as a Colony of Japan, 1910-1945 {{!}} Central Themes and Key Points {{!}} Asia for Educators {{!}} Columbia University|url=http://afe.easia.columbia.edu/main_pop/kpct/kp_koreaimperialism.htm|website=afe.easia.columbia.edu}}{{Dead link|date=ឧសភា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយការត្រួតត្រារបស់​ជប៉ុន​បាន​បន្តរហូតដល់ចប់​[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ ក្រោយ​មក ប្រទេស​កូរ៉េក៏​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ទៅជា​ពីរ​ផ្នែកផ្សេងគ្នាគឺ តំបន់ភាគខាងជើងកាន់កាប់ដោយ[[សហភាពសូវៀត]] និងភាគខាងត្បូងកាន់កាប់ដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ ការចរចាបង្រួបបង្រួមប្រទេសបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង ប៉ុន្តែមិនបានផលអ្វីឡើយ និងជាលទ្ធផល ទឹកដីខាងត្បូងក៏បានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋកូរ៉េនៅខែសីហាឆ្នាំ១៩៤៨<ref>{{Cite web|date=2016-08-15|title=US Enters the Korean Conflict|url=https://www.archives.gov/education/lessons/korean-conflict|website=National Archives|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Korea: A History Of The North-South Split|url=https://news.sky.com/story/korea-a-history-of-the-north-south-split-10449691|website=Sky News|language=en}}</ref>​ ខណៈទឹកដីខាងជើងបានក្លាយជា[[កូរ៉េខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ]]នៅឆ្នាំដដែរ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ​កូរ៉េ​ខាងជើងបានបើក[[ប្រតិបត្តិការផុកភឹង|ការឈ្លានពាន]] និង​បង្ក​ឱ្យ​ផ្ទុះ​[[សង្គ្រាមកូរ៉េ]]ឡើង ដោយវាបានបញ្ចប់ទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ បន្ទាប់ពីមានការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពី[[កងបញ្ជាការសហប្រជាជាតិ]]ដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និង[[កងទ័ពស្ម័គ្រចិត្តប្រជាជន]]ចិន រួមជាមួយជំនួយខ្លះៗពី[[សហភាពសូវៀត]]។ សង្គ្រាមនោះបានសម្លាប់ជីវិតមនុស្សអស់ ៣ លាននាក់ និងនាំឱ្យសេដ្ឋកិច្ចកូរ៉េទាំងមូលវិនាសខ្ទិចខ្ទាំ។ ក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ លោក[[រី ស៊ឹងម៉ាន់]]បានបន្តដឹកនាំ[[សាធារណរដ្ឋកូរ៉េទីមួយ]]រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០ នៅពេលដែលលោកត្រូវប្រឈមនឹង[[បដិវត្តន៍ខែមេសា|បដិវត្តន៍ទាមទារឱ្យចុះចេញពីតំណែង]]។ ជាលទ្ធផល [[សាធារណរដ្ឋកូរ៉េទីពីរ|សាធារណរដ្ឋទីពីរ]]បានប្រកាសឡើង ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលថ្មីមិនបានបំពេញតាមតម្រូវការ និងគោលបំណងនៃបដិវត្តន៍មុនឡើយ។ សាធារណរដ្ឋទីពីរត្រូវបានផ្តួលរំលំនៅក្នុង[[រដ្ឋប្រហារ ១៦ ឧសភា|រដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា]] ឆ្នាំ១៩៦១ ដែលដឹកនាំដោយលោក[[ផាក ចងហ៊ី]] ហើយ[[សាធារណរដ្ឋកូរ៉េទីបី|សាធារណរដ្ឋទីបី]]ក៏បានប្រកាសឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣។ សេដ្ឋកិច្ចដ៏ផុយស្រួយរបស់កូរ៉េខាងត្បូងបានចាប់ផ្តើមកើនឡើងក្រោមការដឹកនាំរបស់ផាក ដោយ[[ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប]] (GDP) ជាមធ្យមសម្រាប់បុគ្គលម្នាក់ៗបានស្ទុះឡើងលឿនបំផុតដែលស្ទើរមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។ ទោះមានកង្វះធនធានធម្មជាតិក្ដី កូរ៉េខាងត្បូងនូវតែអាចអភិវឌ្ឍទៅមុខបានយ៉ាងឆាប់រហ័សរហូតក្លាយខ្លួនជាខ្លាអាស៊ីមួយក្បាលក្នុងចំណោម[[ខ្លាអាស៊ីទាំងបួន]] ដែលភាគច្រើនផ្អែកលើពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងសកលភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ សាធារណរដ្ឋទីបួនត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយកំណែទម្រង់ឆ្នាំ១៩៧២ ហើយជាលទ្ធផល ផាកបានក្ដោបក្ដាប់អំណាចនយោបាយបែបផ្ដាច់ការ។ សម័យនេះគឺពោរពេញទៅដោយ​ការ​រំលោភ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល និងការបង្ក្រាបបក្សប្រឆាំងផ្សេងៗ​។ ផាកត្រូវបានគេ[[ឃាតកម្មផាក ចងហ៊ី|ធ្វើឃាតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩]] ប៉ុន្តែរបបផ្តាច់ការនូវតែបន្តទៅក្នុង[[សាធារណរដ្ឋកូរ៉េទីប្រាំ|សាធារណរដ្ឋទីប្រាំ]] ដែលដឹកនាំដោយលោក[[ឈុន ឌូហ័ន]]។ [[ចលនាប្រជាធិបតេយ្យខែមិថុនា]] ឆ្នាំ១៩៨៧ បានបិទបញ្ចប់របបផ្តាច់ការជាងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ និងបង្កើតចេញជាសាធារណរដ្ឋទីប្រាំមួយបច្ចុប្បន្ន។ កូរ៉េខាងត្បូងសព្វថ្ងៃត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿនបំផុតមួយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីបូព៌ា និងទ្វីបអាស៊ីទាំងមូល។ យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៨៧ កូរ៉េខាងត្បូង​គឺជា​[[ប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតី|សាធារណរដ្ឋ​និយមប្រធានាធិបតី]]ដែលប្រកាន់យកប្រព័ន្ធ[[ឯកនីតិបញ្ញត្តិ]]ពោលគឺ [[រដ្ឋសភា​កូរ៉េខាងត្បូង|​រដ្ឋសភា]]។ សព្វថ្ងៃ កូរ៉េខាងត្បូង​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ [[មហាអំណាចតំបន់]] និង[[ប្រទេសអភិវឌ្ឍ]]​មួយដោយមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (មធ្យម)|ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបជាមធ្យមធំបំផុតទីដប់ពីរ]] និង[[បញ្ចីរាយប្រទេសផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (យអទ)|ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (យអទ) ធំបំផុតទីដប់បួន]]។ ​​ម្យ៉ាងទៀត កូរ៉េខាងត្បូងក៏មាន​ល្បឿន​[[អ៊ីនធឺណិត]]​លឿន​បំផុត​មួយ​នៅលើ​ពិភពលោក និងមាន[[បញ្ជីរាយខ្សែផ្លូវដែកល្បឿនលឿន|បណ្ដាញផ្លូវដែកដ៏ទំនើបបំផុត]]មួយផងដែរ។ កូរ៉េខាងត្បូងជាប់ឈ្មោះជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមការនាំចេញ|ប្រទេសនាំចេញច្រើនជាងគេទីប្រាំ]] និងជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមការនាំចូល|ប្រទេសនាំចូលច្រើនជាងគេទីប្រាំបី]]នៅលើពិភពលោក។ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃប្រទេសនេះត្រូវបានគេឱ្យចំណាត់ថ្នាក់ជាយោធាខ្លាំងបំផុតមួយលើពិភពលោក ដោយមានចំនួនកងទ័ពឈរជើងច្រើនបំផុតលំដាប់ទីពីរ។ នៅក្នុងសតវត្សទី២១ នេះ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​មានភាពល្បីល្បាញជាខ្លាំង​ខាង​[[វប្បធម៌​ប្រជា​និយម|វប្បធម៌​ប៉ុប]]​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ពាសពេញ​ពិភពលោក ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យតន្ត្រីខេ-ប៉ុប ([[ខេប៉ុប|K-POP]]) [[ល្ខោនទូរទស្សន៍កូរ៉េ|ល្ខោនស៊េរីទូរទស្សន៍]] និង[[ភាពយន្ត]]ជាដើម។ កូរ៉េខាងត្បូងជាប្រទេសសមាជិកនៃ[[អង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍន៍]] (OECD) [[ក្រុមប្រទេសទាំងម្ភៃ]] [[ក្របខ័ណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក]] និង[[ក្លិបដឺប៉ារីស]]។ == ឈ្មោះ == ក្នុង[[ភាសាកូរ៉េ]] ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងមានឈ្មោះហៅថា "ឌែហាន់ មីនគុក" (អក្សរហាន់ហ្គឺលៈ 대한민국 អក្សរហាន់ចាៈ 大韓民國) ហៅខ្លីៗថា ហាន់គុក (한국) សំដៅលើជនជាតិ “ហាន់” ឬ [[ជនជាតិកូរ៉េ]] ពេលខ្លះប្រើពាក្យថា “ណាំហាន់” (남한) សំដៅលើជនជាតិ “ហាន់ភាគខាងត្បូង” ចំនែកជនជាតិ[[កូរ៉េខាងជើង]]តែងតែហៅប្រជាជនកូរ៉េខាងត្បូងថា ណាំឆូសន (남조선) ដែលមានន័យថា “ឆូសនខាងត្បូង”។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ == {{ដើមចំបង|ប្រវត្តិសាស្រ្តកូរ៉េ}} === សម័យកូរ៉េបុរាណ === {{multiple image|align=right|direction=vertical|image1=Front view of Seokguram from front chamber.jpg|caption1=រូងភ្នំ[[សក់គូរ៉ាំ]]<nowiki>ពីយុគសម័យស៊ីល្លា ជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ</nowiki>|image2=History of Korea-Inter-country Age-830 CE.gif|caption2=[[អាណាចក្របាល់ហែ]] (ពណ៌ស្វាយ) និង [[អាណាចក្ររួមស៊ីល្លា|ស៊ីល្លា]] (ពណ៌ខៀវ), ប្រហែលឆ្នាំ 830 យុគសម័យធម្មតា}} ឧបទ្វីបកូរ៉េត្រូវបានមនុស្សរស់នៅតាំងពីដើមយុគសម័យប៉ាឡេអូលីតក្រោម<ref>{{cite press release|url=http://www.rom.on.ca/news/releases/public.php?mediakey=sg1yebpnv8|title=Ancient civilizations|publisher=Royal Ontario Museum|location=Canada|date=12 December 2005|access-date=25 April 2010|archivedate=30 ឧសភា 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060530111759/http://www.rom.on.ca/news/releases/public.php?mediakey=sg1yebpnv8}}</ref><ref>{{cite web|title=Prehistoric Korea|url=http://www.opm.go.kr/warp/webapp/content/view?meta_id=english&id=35|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080302014245/http://www.opm.go.kr/warp/webapp/content/view?meta_id=english&id=35|archive-date=2 March 2008|access-date=12 July 2008|website=About Korea|archivedate=2 មីនា 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302014245/http://www.opm.go.kr/warp/webapp/content/view?meta_id=english&id=35}}, Office of the Prime Minister.</ref>​ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កូរ៉េ​ចាប់​ផ្ដើម​ពី​ការ​បង្កើតរបស់ចូសន់ (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា "កូចូសន់", ឬ ចូសុនសម័យចាស់, ដើម្បីបែងចែកវាជាមួយរាជវង្សសតវត្សទី១៤) នៅសម័យឆ្នាំ២៣៣៣មុនគ្រិស្ដសករាជ ដោយស្តេចដាន់ គុននេះ​បើ​តាម​ទេវកថា​គ្រឹះ​របស់​កូរ៉េ<ref name="koreashistory">{{cite web|title=Korea's History|url=http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100128065300/http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history.htm|archive-date=28 January 2010|access-date=17 February 2009|publisher=Asian Shravan|archivedate=28 មករា 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100128065300/http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history.htm}}</ref><ref name="DangunGija">* {{cite book|last=Seth|first=Michael J.|title=A History of Korea: From Antiquity to the Present|url=https://books.google.com/books?id=WJtMGXyGlUEC&pg=PA443|year=2010|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0-7425-6717-7|page=443}} : "An extreme manifestation of nationalism and the family cult was the revival of interest in Tangun, the mythical founder of the first Korean state... Most textbooks and professional historians, however, treat him as a myth." * {{cite book|last=Stark|first=Miriam T.|title=Archaeology of Asia|url=https://books.google.com/books?id=z4_bT2SJ-HUC&pg=PA49|year=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-5303-4|page=49}} : "Although Kija may have truly existed as a historical figure, Tangun is more problematical." * {{cite book|last=Schmid|first=Andre|title=Korea Between Empires|url=https://books.google.com/books?id=lVgaAwAAQBAJ&pg=PA269|year=2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-50630-4|page=270}} : "Most [Korean historians] treat the [Tangun] myth as a later creation." * {{cite book|last=Peterson|first=Mark|title=Brief History of Korea|url=https://books.google.com/books?id=ByIo1D9RY40C&pg=PA5|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-2738-5|page=5}} : "The Tangun myth became more popular with groups that wanted Korea to be independent; the Kija myth was more useful to those who wanted to show that Korea had a strong affinity to China." * {{cite book|last=Hulbert|first=H. B.|title=The History of Korea|url=https://books.google.com/books?id=WdusAgAAQBAJ&pg=PA73|year=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-84941-4|page=73}} : "If a choice is to be made between them, one is faced with the fact that the Tangun, with his supernatural origin, is more clearly a mythological figure than Kija."</ref> កូចូសន់ត្រូវ​បាន​គេ​កត់​សម្គាល់​នៅ​ក្នុង​កំណត់ត្រា​របស់​ចិន​នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី៧<ref>{{cite book|last1=Peterson|first1=Mark|first2=Phillip|last2=Margulies|title=A Brief History of Korea|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=978-1-4381-2738-5|page=6}}</ref> កូចូសន់បានពង្រីករហូតដល់គ្រប់គ្រងឧបទ្វីបកូរ៉េភាគខាងជើងនិងផ្នែកខ្លះរបស់ម៉ានជូរៀ គីចាចូសន់ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សទី១២ មុន​សម័យ​សករាជ ប៉ុន្តែអត្ថិភាព និងតួនាទីរបស់វាមានភាពចម្រូងចម្រាសក្នុងសម័យទំនើប។<ref name="DangunGija" /><ref>{{cite book|last=Hwang|first=Kyung-moon|title=A History of Korea, An Episodic Narrative|year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-36453-0|page=4}}</ref> នៅឆ្នាំ១០៨ មុន​សម័យ​សករាជ រាជវង្សហាន់បានចាញ់វីម៉ាន់ចូសន់និងដាក់បញ្ជាការចំនួនបួននៅឧបទ្វីបកូរ៉េភាគខាងជើង​ អ្នកបញ្ជាការបីបានធ្លាក់ចុះឬដកថយទៅទិសខាងលិចក្នុងរយៈពេលពីរបីទសវត្សរ៍​ ដូចដែលបញ្ជាការអាណាចក្រណាក់រ៉ាំងត្រូវបានបំផ្លាញ​និងសាងសង់ឡើងវិញនៅពេលនេះ កន្លែងនេះបានផ្លាស់ប្តូរបន្តិចម្តង ៗ ឆ្ពោះទៅលៀវតុង ដូច្នេះកម្លាំងរបស់វាត្រូវបានថយចុះនិងគ្រាន់តែជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មរហូតដល់វាត្រូវបានសញ្ជ័យដោយកូគូរ្យ៉រនៅឆ្នាំ៣១៣។<ref name="Gojoseon">[http://www.shsu.edu/~his_ncp/Korea.html Early Korea] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150625032709/http://www.shsu.edu/~his_ncp/Korea.html|date=25 June 2015}}. Shsu.edu. Retrieved 17 April 2015.</ref><ref>{{Cite web|script-title=ko:낙랑군|url=https://terms.naver.com/entry.nhn?cid=46620&docId=532555&categoryId=46620|website=terms.naver.com}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tR0FAQAAQBAJ&q=%EB%82%99%EB%9E%91%EA%B5%B0+%EC%B1%85&pg=PA52|script-title=ko:이야기보따리 삼국시대: 역사친구 004|last=이문영|date=15 July 2011|publisher=Sowadang|via=Google Books|isbn=978-89-93820-14-0}}</ref> {{multiple image|align=right|direction=vertical|image1=SelectedTeachingsofBuddhistSagesandSonMasters1377.jpg|caption1=សៀវភៅ​ប្រភេទ​ដែក​ដែល​មាន​អាយុ​ជីវិត​ចាស់​បំផុត​ដែល​អាច​ចល័ត​បាន, ជីកជីបានបោះពុម្ពនៅឆ្នាំ១៣៧៧, និង[[កូរ្យ៉]]បានបង្កើតប្រភេទចលនវត្ថុដែលមានមូលដ្ឋានលើលោហៈដំបូងបង្អស់របស់ពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ<ref name="print_a" /><ref name="print_b" /><ref name="print_c" /><ref name="print_d" /><ref name="print_e" />|image2=Korea-Haeinsa-Tripitaka Koreana-01.jpg|caption2=''[[ព្រះត្រៃបិដកកូរ៉េ]]'' — ព្រះត្រៃបិដកឆ្លាក់​លើ​បន្ទះ​ឈើ​ប្រហែល ៨០ ០០០ ដុំនិងរក្សាទុក (ហើយនៅសេសសល់) នៅ[[វត្តហែអ៊ីនសា]], បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូផងដែរ}} === សម័យបីអាណាចក្រ === ក្នុងអំឡុងពេលដែលគេស្គាល់ថាជា ប្រូតូ–បីអាណាចក្រនៃកូរ៉េ​​​ រដ្ឋរបស់អាណាចក្រ[[ប៊ូយ៉រ]] [[អុកចរ]] [[យេខាងកើត|ដុងយេ]] និង[[សាំហាន់]]បានកាន់កាប់ឧបទ្វីបកូរ៉េទាំងមូលនិងម៉ាន់ជូរីខាងត្បូង ពី[[កូគូរ្យ៉រ]] [[ប៊ែកជេ]] និង[[ស៊ីល្លា]]បានលេចចេញដើម្បីគ្រប់គ្រងឧបទ្វីបជាបីអាណាចក្រនៃកូរ៉េ កូគូរ្យ៉រគឺធំជាងគេនិងមានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងចំណោម ជារដ្ឋយោធានិយមខ្លាំង<ref>{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-61576-2|pages=23–24|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&pg=PA23|access-date=21 November 2016|year=1984}}</ref><ref>{{cite book|last1=Walker|first1=Hugh Dyson|title=East Asia: A New History|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4772-6516-1|page=104|url=https://books.google.com/books?id=3Z3a0NU4RHMC&q=%22Citizens+of+Koguryo+concentrated+on+maintaining+their+military+strength%2C+being+similar+in+this+respect+to+the+ancient+Greek+city-state+Sparta.%22|access-date=21 November 2016|date=November 2012}}</ref> ហើយបានប្រកួតប្រជែងជាមួយរាជវង្សចិនផ្សេងៗក្នុងអំឡុង ៧០០ឆ្នាំនៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន​ កូគូរ្យ៉របាន​ជួប​ប្រទះ​សម័យ​កាល​មាស​ក្រោមស្តេចក្វាំងគែថូមហារាជនិងចាំងស៊ូ ព្រះឱរសរបស់ព្រះអង្គ<ref>{{cite book|last1=Yi|first1=Hyŏn-hŭi|last2=Pak|first2=Sŏng-su|last3=Yun|first3=Nae-hyŏn|title=New history of Korea|publisher=Jimoondang|isbn=978-89-88095-85-0|page=201|url=https://books.google.com/books?id=KO8MAQAAMAAJ|quote=He launched a military expedition to expand his territory, opening the golden age of Goguryeo.|year=2005}}</ref><ref>{{cite book|last1=Hall|first1=John Whitney|title=The Cambridge History of Japan|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-22352-2|page=362|url=https://books.google.com/books?id=A3_6lp8IOK8C&q=%22The+reign+of+King+Kwanggaet%27o+is+thought+of+as+Koguryo%27s+golden+age+of+political+might+and+Buddhist+splendor.%22|access-date=29 July 2016|year=1988}}</ref><ref>{{cite book|last1=Embree|first1=Ainslie Thomas|title=Encyclopedia of Asian history|publisher=Scribner|isbn=978-0-684-18899-7|page=324|url=https://books.google.com/books?id=LtwpAQAAMAAJ&q=%22Nevertheless%2C+the+reigns+of+Kwanggaet%27o+and+his+successor+Changsu+%28413-491%29+constituted+the+golden+age+of+Koguryo.%22|access-date=29 July 2016|year=1988}}</ref><ref>{{cite book|last1=Cohen|first1=Warren I.|title=East Asia at the Center: Four Thousand Years of Engagement with the World|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-50251-1|page=50|url=https://books.google.com/books?id=Okjd2rDwb8IC&q=%22Koguryo%27s+Golden+Age%22|access-date=29 July 2016|date=20 December 2000}}</ref>​ ដែលទាំងពីរបានបង្ក្រាបប៊ែកជេនិងស៊ីល្លាក្នុងសម័យរបស់ពួកគេ សម្រេចបាននូវការបង្រួបបង្រួមសង្ខេបបីអាណាចក្រនៃកូរ៉េ និងក្លាយ​ជា​មហាអំណាច​ខ្លាំង​បំផុត​នៅ​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ<ref name="Jinwung">{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-00078-1|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&pg=PA35|access-date=11 October 2016|date=5 November 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Kings and Queens of Korea|url=http://world.kbs.co.kr/english/archive/program/program_dynasty.htm?no=10039827|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828051916/http://world.kbs.co.kr/english/archive/program/program_dynasty.htm?no=10039827|archive-date=28 August 2016|access-date=26 August 2016|publisher=KBS World Radio|archivedate=28 សីហា 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160828051916/http://world.kbs.co.kr/english/archive/program/program_dynasty.htm?no=10039827}}</ref> ក្រៅ​ពី​ការ​ប្រជែង​ដណ្តើម​គ្រប់គ្រង​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​ កូគូរ្យ៉រមានជម្លោះយោធាជាច្រើនជាមួយរាជវង្សចិនផ្សេងៗ<ref>{{cite book|last1=Walker|first1=Hugh Dyson|title=East Asia: A New History|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4772-6517-8|page=161|url=https://books.google.com/books?id=GBvRs-za0CIC&pg=PA161|access-date=8 November 2016|date=20 November 2012}}</ref> លេចធ្លោជាងគេគឺ[[សង្គ្រាមកូគូរ្យ៉រ-ស៊ុយ]] ក្នុង​នោះ​កូគូរ្យ៉រ​បាន​កម្ចាត់​កម្លាំង​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​និយាយ​ថា​មាន​ចំនួន​បុរស​ជាង​មួយ​លាន​នាក់<ref>{{cite book|last1=White|first1=Matthew|title=Atrocities: The 100 Deadliest Episodes in Human History|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08192-3|page=78|url=https://books.google.com/books?id=0-fQHlaIpR4C&pg=PA78|access-date=8 November 2016|date=7 November 2011}}</ref><ref>{{cite book|last1=Grant|first1=Reg G.|title=1001 Battles That Changed the Course of World History|publisher=Universe Pub.|isbn=978-0-7893-2233-3|page=104|url=https://books.google.com/books?id=s4njwZGrZg4C&pg=PA104|access-date=8 November 2016|year=2011}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bedeski|first1=Robert|title=Human Security and the Chinese State: Historical Transformations and the Modern Quest for Sovereignty|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-12597-5|page=90|url=https://books.google.com/books?id=iNl9AgAAQBAJ&pg=PA90|access-date=8 November 2016|date=12 March 2007}}</ref><ref>{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-61576-2|page=47|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&pg=PA47|access-date=29 July 2016|quote=Koguryŏ was the first to open hostilities, with a bold assault across the Liao River against Liao-hsi, in 598. The Sui emperor, Wen Ti, launched a retaliatory attack on Koguryŏ but met with reverses and turned back in mid-course. Yang Ti, the next Sui emperor, proceeded in 612 to mount an invasion of unprecedented magnitude, marshalling a huge force said to number over a million men. And when his armies failed to take Liao-tung Fortress (modern Liao-yang), the anchor of Koguryŏ's first line of defense, he had a nearly a third of his forces, some 300,000 strong, break off the battle there and strike directly at the Koguryŏ capital of P'yŏngyang. But the Sui army was lured into a trap by the famed Koguryŏ commander Ŭlchi Mundŏk, and suffered a calamitous defeat at the Salsu (Ch'ŏngch'ŏn) River. It is said that only 2,700 of the 300,000 Sui soldiers who had crossed the Yalu survived to find their way back, and the Sui emperor now lifted the siege of Liao-tung Fortress and withdrew his forces to China proper. Yang Ti continued to send his armies against Koguryŏ but again without success, and before long his war-weakened empire crumbled.|year=1984}}</ref><ref name="Nahm">{{cite book|last1=Nahm|first1=Andrew C.|title=A Panorama of 5000 Years: Korean History|date=2005|publisher=Hollym International Corporation|location=Seoul|isbn=978-0-930878-68-9|page=[https://archive.org/details/panoramaof5000ye0000nahm/page/18 18]|edition=Second revised|quote=China, which had been split into many states since the early 3rd century, was reunified by the Sui dynasty at the end of the 6th century. Soon after that, Sui China mobilized a large number of troops and launched war against Koguryŏ. However, the people of Koguryŏ were united and they were able to repel the Chinese aggressors. In 612, Sui troops invaded Korea again, but Koguryŏ forces fought bravely and destroyed Sui troops everywhere. General Ŭlchi Mundŏk of Koguryŏ completely wiped out some 300,000 Sui troops which came across the Yalu River in the battles near the Salsu River (now Ch'ŏngch'ŏn River) with his ingenious military tactics. Only 2,700 Sui troops were able to flee from Korea. The Sui dynasty, which wasted so much energy and manpower in aggressive wars against Koguryŏ, fell in 618.|url=https://archive.org/details/panoramaof5000ye0000nahm/page/18}}</ref>{{Excessive citations inline|date=September 2021}} ប៊ែកជេគឺជាមហាអំណាចដែនសមុទ្រ<ref>{{cite book|last1=Ebrey|first1=Patricia Buckley|last2=Walthall|first2=Anne|last3=Palais|first3=James B.|title=East Asia: A Cultural, Social, and Political History|publisher=Houghton Mifflin|isbn=978-0-618-13384-0|page=123|url=https://books.google.com/books?id=0entAAAAMAAJ&q=%22Paekche+was+probably+the+most+important+maritime+nation+in+the+late+fourth+century%22|access-date=12 September 2016|year=2006}}</ref>​ ជំនាញដែនសមុទ្រ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជា[[ហ្វីនីស៊ី]]នៃអាស៊ីបូព៌ា​ ជាឧបករណ៍ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាទូទាំងអាស៊ីបូព៌ានិងវប្បធម៌ទ្វីបទៅកាន់ជប៉ុន<ref>{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-87590-8|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&q=%22Of+vital+importance+for+the+dissemination+of+Buddhism+throughout+East+Asia%2C+however%2C+was+Paekche%27s+nautical+skill%2C+which+made+the+kingdom+the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia.%22|access-date=29 July 2016|date=5 September 2013}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ebrey|first1=Patricia Buckley|last2=Walthall|first2=Anne|last3=Palais|first3=James B.|title=East Asia: A Cultural, Social, and Political History, Volume I: To 1800|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-111-80815-0|page=104|url=https://books.google.com/books?id=CWE8AAAAQBAJ&pg=PA104|access-date=12 September 2016|year=2013}}</ref>​ ប៊ែកជេធ្លាប់ជាមហាអំណាចយោធានៅឧបទ្វីបកូរ៉េ ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេលរបស់ព្រះម្ចាស់គឹនឆូកូ<ref>{{cite book|title=A Brief History of Korea|publisher=Ewha Womans University Press|isbn=978-89-7300-619-9|pages=29–30|url=https://books.google.com/books?id=o-WlUd3cjh0C&pg=PT29|access-date=21 November 2016|date=1 January 2005}}</ref>​ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បានស្តេចក្វាំងគែថូមហារាជ​វាយ​ឈ្នះ​យ៉ាង​ខ្លាំងនិងបដិសេធ<ref>{{cite book|last1=Yu|first1=Chai-Shin|title=The New History of Korean Civilization|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4620-5559-3|page=27|url=https://books.google.com/books?id=TYKNdiDCGLAC&pg=PA27|access-date=21 November 2016|year=2012}}{{self-published source|date=December 2017}}</ref>{{Self-published inline|certain=yes|date=December 2017}}​ ស៊ីល្លាគឺតូចបំផុត និងខ្សោយបំផុតក្នុងចំណោមបី​ ប៉ុន្តែបានប្រើមធ្យោបាយការទូតដ៏មានល្បិចដើម្បីបង្កើតកតិកាសញ្ញាឱកាសនិយមនិងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយអាណាចក្រកូរ៉េដែលមានអំណាចជាង​ ហើយទីបំផុត[[រាជវង្សថាង]]ដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ដ៏អស្ចារ្យ។<ref>{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-00024-8|pages=44–45|url=https://books.google.com/books?id=s2EVi-MpnUsC&pg=PA44|access-date=12 September 2016|year=2012}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wells|first1=Kenneth M.|title=Korea: Outline of a Civilisation|publisher=Brill|isbn=978-90-04-30005-7|pages=18–19|url=https://books.google.com/books?id=6zoLCgAAQBAJ&pg=PA18|access-date=12 September 2016|date=3 July 2015}}</ref> ការបង្រួបបង្រួមរបស់បីអាណាចក្រដោយអាណាចក្រស៊ីល្លាក្នុងឆ្នាំ៦៧៦ បាននាំទៅដល់សម័យកាលនៃរដ្ឋខាងជើងខាងត្បូង ដែលភាគច្រើននៃឧបទ្វីបកូរ៉េត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[អាណាចក្របង្រួបបង្រួមស៊ីល្លា|អាណាចក្រស៊ីល្លាក្រោយ]] ខណៈពេលដែល[[អាណាចក្របាល់ហែ]]គ្រប់គ្រងផ្នែកខាងជើង​ បាល់ហែបានបង្កើតឡើងដោយ[[ព្រះម្ចាស់កូនៃបាល់ហែ|ឧត្តមសេនីយ៍កូគូរ្យ៉រ]] និងត្រូវបានបង្កើតឡើងជារដ្ឋស្នងតំណែងរបស់កូគូរ្យ៉រ កំឡុងពេលកំពស់ បាល់ហែបានគ្រប់គ្រងភាគច្រើនរបស់ម៉ានជូរីនិងផ្នែករបស់ចុងបូព៌ារបស់រុស្ស៊ី ហើយត្រូវបានគេហៅថា​​ "ប្រទេសរុងរឿងនៅបូព៌ា"<ref>{{cite book|last1=Injae|first1=Lee|last2=Miller|first2=Owen|last3=Jinhoon|first3=Park|last4=Hyun-Hae|first4=Yi|title=Korean History in Maps|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-09846-6|pages=64–65|url=https://books.google.com/books?id=46OTBQAAQBAJ&pg=PA64|access-date=24 February 2017|date=15 December 2014}}</ref> អាណាចក្រស៊ីល្លាក្រោយគឺជាយុគសម័យមាសនៃសិល្បៈ និងវប្បធម៌<ref>{{cite book|last1=DuBois|first1=Jill|title=Korea|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-1786-6|page=[https://archive.org/details/koreadubo00dubo/page/22 22]|url=https://archive.org/details/koreadubo00dubo|url-access=registration|quote=golden age of art and culture.|access-date=29 July 2016|year=2004}}</ref><ref>{{cite book|last1=Randel|first1=Don Michael|title=The Harvard Dictionary of Music|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01163-2|page=273|url=https://books.google.com/books?id=02rFSecPhEsC&q=%22golden+age+of+artistic+and+cultural+achievement%22|access-date=29 July 2016|year=2003}}</ref><ref>{{cite book|last1=Hopfner|first1=Jonathan|title=Moon Living Abroad in South Korea|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-61238-632-4|page=21|url=https://books.google.com/books?id=MhwXBQAAQBAJ&q=%22cultural+and+political+golden+age%22|access-date=29 July 2016|date=10 September 2013}}</ref><ref>{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-03853-2|page=47|url=https://books.google.com/books?id=ci_iGuAAqmsC&pg=PA47|access-date=30 September 2016|date=30 January 2005}}</ref> ដូចដែលបានបង្ហាញដោយ[[ហ្វាំងរ្យ៉ុងសា]] [[សក់គូរ៉ាំ]] និង[[កណ្ដឹងនៃស្ដេចសង់ដក់|កណ្ដឹងអេមីល]] ទំនាក់​ទំនង​រវាង​កូរ៉េ​និង​ចិន​នៅ​តែ​មាន​សន្តិភាព​គួរសម​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នេះ អាណាចក្រស៊ីល្លាក្រោយបានអនុវត្តលើសមិទ្ធិផលសមុទ្ររបស់អាណាចក្រប៊ែកជេ​​ ដែលដើរតួដូចជាហ្វីនីស៊ីរបស់អាស៊ីបូព៌ាមជ្ឈិមសម័យ<ref>{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-87590-8|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&q=%22the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia%22|access-date=21 July 2016|date=5 September 2013}}</ref>​ ហើយក្នុង​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​ ៨ និង​ទី​ ៩ បាន​ត្រួតត្រា​សមុទ្រ​នៃ​អាស៊ី​បូព៌ានិងពាណិជ្ជកម្មរវាងចិន កូរ៉េ​ និងជប៉ុន គួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតក្នុងអំឡុងពេល[[ចាំង បូកូ]] លើស​ពី​នេះ​ទៀតជនជាតិស៊ីល្លាបង្កើតសហគមន៍នៅបរទេសក្នុងចិននៅលើ[[ឧបទ្វីបសានតុង]]និងមាត់[[ទន្លេយ៉ាងហ្ស៊ី]]<ref>{{cite book|last1=Gernet|first1=Jacques|title=A History of Chinese Civilization|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-49781-7|page=[https://archive.org/details/historyofchinese00gern/page/291 291]|url=https://archive.org/details/historyofchinese00gern|url-access=registration|quote=Korea held a dominant position in the north-eastern seas.|access-date=21 July 2016|date=31 May 1996}}</ref><ref>{{cite book|last1=Reischauer|first1=Edwin Oldfather|title=Ennins Travels in Tang China|publisher=John Wiley & Sons Canada, Limited|isbn=978-0-471-07053-5|pages=276–283|url=https://books.google.com/books?id=HXqEAAAACAAJ|access-date=21 July 2016|quote=From what Ennin tells us, it seems that commerce between East China, Korea and Japan was, for the most part, in the hands of men from Silla. Here in the relatively dangerous waters on the eastern fringes of the world, they performed the same functions as did the traders of the placid Mediterranean on the western fringes. This is a historical fact of considerable significance but one which has received virtually no attention in the standard historical compilations of that period or in the modern books based on these sources. ... While there were limits to the influence of the Koreans along the eastern coast of China, there can be no doubt of their dominance over the waters off these shores. ... The days of Korean maritime dominance in the Far East actually were numbered, but in Ennin's time the men of Silla were still the masters of the seas in their part of the world.|date=1 May 1955}}</ref><ref>{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-582-4|page=3|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&q=%22Greater+Silla+dominated+the+Yellow+Sea%2C+the+East+China+Sea%2C+and+the+South+%28Korea%29+Sea+with+trade+between+Tang+China+and+Nara-Heian+Japan.%22|access-date=21 July 2016|date=30 May 2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Seth|first1=Michael J.|title=A Concise History of Korea: From the Neolithic Period Through the Nineteenth Century|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-4005-7|page=65|url=https://books.google.com/books?id=Qe4PoOd89XIC&q=%22Koreans+dominated+the+commerce+of+Northeast+Asia+in+the+eighth+and+ninth+centuries%22|access-date=21 July 2016|year=2006}}</ref> អាណាចក្រស៊ីល្លាក្រោយជា​ប្រទេស​ដែល​រីក​ចម្រើននិង​សម្បូរ​បែប<ref>{{cite book|last1=MacGregor|first1=Neil|title=A History of the World in 100 Objects|publisher=Penguin UK|isbn=978-0-14-196683-0|url=https://books.google.com/books?id=r3mUtaSxCncC&pg=PT408|access-date=30 September 2016|date=6 October 2011}}</ref> និង​រាជធានី[[គ្យុងជូ]]<ref>{{cite book|last1=Chŏng|first1=Yang-mo|last2=Smith|first2=Judith G.|title=Arts of Korea|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=978-0-87099-850-8|page=230|url=https://books.google.com/books?id=DnaiYKYmQegC&pg=PA230|access-date=30 September 2016|year=1998}}</ref>​ ជាទីក្រុងធំជាងគេទី៤ នៅលើពិភពលោក<ref>{{cite book|last1=International|first1=Rotary|title=The Rotarian|publisher=Rotary International|page=28|url=https://books.google.com/books?id=HjIEAAAAMBAJ&pg=PA28|access-date=30 September 2016|date=April 1989}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ross|first1=Alan|title=After Pusan|publisher=Faber & Faber|isbn=978-0-571-29935-5|url=https://books.google.com/books?id=bur02Vwn9jgC&pg=PT20|access-date=30 September 2016|date=17 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|last1=Mason|first1=David A.|title=Gyeongju, Korea's treasure house|url=http://www.korea.net/NewsFocus/Column/view?articleId=109953|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003092928/http://www.korea.net/NewsFocus/Column/view?articleId=109953|archive-date=3 October 2016|access-date=30 September 2016|publisher=Korean Culture and Information Service (KOCIS)|archivedate=3 តុលា 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003092928/http://www.korea.net/NewsFocus/Column/view?articleId=109953}}</ref><ref>{{cite book|last1=Adams|first1=Edward Ben|title=Koreaʾs pottery heritage|publisher=Seoul International Pub. House|page=53|url=https://books.google.com/books?id=riLrAAAAMAAJ&q=%22Kyongju+City+became+one+of+the+most+influential+centers+of+Asia+and+fourth+largest+city+in+the+ancient+world+during+this+period%22|access-date=30 September 2016|year=1990|isbn=9788985113069}}</ref> ពុទ្ធសាសនា​រីក​ចម្រើន​ក្នុង​សម័យ​នេះ ហើយពុទ្ធសាសនិកកូរ៉េជាច្រើនបានទទួលកិត្តិនាមយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមពុទ្ធសាសនិកជនចិន<ref>{{cite book|last1=Mun|first1=Chanju|last2=Green|first2=Ronald S.|title=Buddhist Exploration of Peace and Justice|publisher=Blue Pine Books|isbn=978-0-9777553-0-1|page=147|url=https://books.google.com/books?id=au1oD1kKv94C&q=%22Korean+Buddhist+monks+such+as+Woncheuk%2C+Wonhyo+and+Uisang+enjoyed+a+very+high+fame+among+Chinese+Buddhists%22|access-date=29 July 2016|year=2006}}</ref> និងបានរួមចំណែកដល់ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន<ref>{{cite book|last1=McIntire|first1=Suzanne|last2=Burns|first2=William E.|title=Speeches in World History|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-2680-7|page=87|url=https://books.google.com/books?id=L-6ghsWDMTAC&q=%22Korean+thinkers+made+reciprocal+contributions+to+Chinese+Buddhism%22|access-date=29 July 2016|date=25 June 2010}}</ref> រួមទាំង: [[វ៉ុនឈឹក]], [[វ៉ុនហ្យូ]], [[អ៊ឹយសាំង]], [[គីម ហ្វាសាំង|មូសាំង]]<ref>{{cite book|last1=Jr|first1=Robert E. Buswell|last2=Jr|first2=Donald S. Lopez|title=The Princeton Dictionary of Buddhism|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-4805-8|page=187|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&pg=PA187|access-date=29 July 2016|date=24 November 2013}}</ref><ref>{{cite book|last1=Poceski|first1=Mario|title=Ordinary Mind as the Way: The Hongzhou School and the Growth of Chan Buddhism|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-804320-1|page=24|url=https://books.google.com/books?id=5fwRXrVPh-cC&pg=PA24|access-date=29 July 2016|date=13 April 2007}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wu|first1=Jiang|last2=Chia|first2=Lucille|title=Spreading Buddha's Word in East Asia: The Formation and Transformation of the Chinese Buddhist Canon|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-54019-3|page=155|url=https://books.google.com/books?id=IX7ICgAAQBAJ&pg=PA155|access-date=29 July 2016|date=15 December 2015}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wright|first1=Dale S.|title=The Zen Canon: Understanding the Classic Texts|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-988218-2|url=https://books.google.com/books?id=JfHQCwAAQBAJ&pg=PT124|access-date=29 July 2016|date=25 March 2004}}</ref> និង [[គីម ក្យូកាក់]] ហើយព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីល្លាដែលឥទ្ធិពលរបស់វាបានធ្វើឱ្យ[[ភ្នំជីវហួ]] ភ្នំពិសិដ្ឋមួយក្នុងចំណោមភ្នំទាំងបួននៃព្រះពុទ្ធសាសនាចិន<ref>{{cite book|last1=Su-il|first1=Jeong|title=The Silk Road Encyclopedia|publisher=Seoul Selection|isbn=978-1-62412-076-3|url=https://books.google.com/books?id=UgOwDAAAQBAJ&pg=PT668|access-date=29 July 2016|date=18 July 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=Nikaido|first1=Yoshihiro|title=Asian Folk Religion and Cultural Interaction|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht|isbn=978-3-8470-0485-1|page=137|url=https://books.google.com/books?id=TozUCgAAQBAJ&pg=PA137|access-date=29 July 2016|date=28 October 2015}}</ref><ref>{{cite book|last1=Leffman|first1=David|last2=Lewis|first2=Simon|last3=Atiyah|first3=Jeremy|title=China|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-84353-019-0|page=519|url=https://books.google.com/books?id=dA_QbQiZkB4C&pg=PA519|access-date=29 July 2016|year=2003}}</ref><ref>{{cite book|last1=Leffman|first1=David|title=The Rough Guide to China|publisher=Penguin|isbn=978-0-241-01037-2|url=https://books.google.com/books?id=FjqJAwAAQBAJ&pg=PT509|access-date=29 July 2016|date=2 June 2014}}</ref><ref>{{cite book|title=DK Eyewitness Travel Guide: China|publisher=Penguin|isbn=978-1-4654-5567-3|page=240|url=https://books.google.com/books?id=rm7XCwAAQBAJ&pg=PA240|access-date=29 July 2016|date=21 June 2016}}</ref>{{Excessive citations inline|date=September 2021}} អាណាចក្រស៊ីល្លាក្រោយចុះខ្សោយនៅក្រោមជម្លោះផ្ទៃក្នុងនិងការរស់ឡើងវិញរបស់អាណាចក្រប៊ែកជេនិងកូគូរ្យ៉រ ដែលនាំទៅដល់សម័យបីអាណាចក្រក្រោយនៅចុងសតវត្សទី9។ === រាជវង្សបង្រួបបង្រួម === [[ឯកសារ:창덕궁_전경_(2014)_(cropped).jpg|រូបភាពតូច|ព្រះបរមរាជវាំងឆាំងដក់, ព្រះបរមរាជវាំងដ៏អស្ចារ្យមួយក្នុងចំណោមមហាវិមានទាំងប្រាំដែលត្រូវបានសាងសង់កំឡុងពេលសម័យចូសន់និងបេតិកភណ្ឌពិភពលោកមួយទៀតរបស់អង្គការយូណេស្កូ]] នៅឆ្នាំ៩៣៦ បីក្រោយអាណាចក្រត្រូវបានបង្រួបបង្រួមដោយ[[ព្រះម្ចាស់ថែចូនៃកូរ្យ៉|វ៉ាំងកន់]] កូនចៅរបស់អភិជនកូគូរ្យ៉<ref>{{cite book|last1=박|first1=종기|script-title=ko:고려사의 재발견: 한반도 역사상 가장 개방적이고 역동적인 500년 고려 역사를 만나다|publisher=휴머니스트|isbn=978-89-5862-902-3|url=https://books.google.com/books?id=Qn6TCgAAQBAJ&pg=PT59|access-date=27 October 2016|language=ko|date=24 August 2015}}</ref> ដែលបានបង្កើត[[កូរ្យ៉]]ជារដ្ឋស្នងតំណែងរបស់[[អាណាចក្រកូគូរ្យ៉|កូគូរ្យ៉]]<ref name="Koryo2" /><ref name="Koryo3" /><ref name="Koryo4" /> អាណាចក្របាល់ហែបានធ្លាក់ទៅ[[រាជវង្សលៀវ|អាណាចក្រឃីតាន់]]ក្នុងឆ្នាំ៩២៦ ហើយមួយទស្សវត្សរ៍ក្រោយមក [[ដែ ក្វាំងហ្យុន|មកុដរាជកុមារបាល់ហែចុងក្រោយ]]បានភៀសខ្លួនទៅកូរ្យ៉ ដែលជាកន្លែងដែលទ្រង់ត្រូវបានស្វាគមន៍យ៉ាងកក់ក្តៅនិងរួមបញ្ចូលនៅក្នុងគ្រួសារគ្រប់គ្រងដោយវ៉ាំងកន់ដូច្នេះការបង្រួបបង្រួមប្រទេសស្នងតំណែងទាំងពីររបស់កូគូរ្យ៉<ref>{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-674-61576-2|page=103|quote=When Parhae perished at the hands of the Khitan around this same time, much of its ruling class, who were of Koguryŏ descent, fled to Koryŏ. Wang Kŏn warmly welcomed them and generously gave them land. Along with bestowing the name Wang Kye ("Successor of the Royal Wang") on the Parhae crown prince, Tae Kwang-hyŏn, Wang Kŏn entered his name in the royal household register, thus clearly conveying the idea that they belonged to the same lineage, and also had rituals performed in honor of his progenitor. Thus Koryŏ achieved a true national unification that embraced not only the Later Three Kingdoms but even survivors of Koguryŏ lineage from the Parhae kingdom.}}</ref> ដូចជាស៊ីល្លា កូរ្យ៉គឺជារដ្ឋដែលមានវប្បធម៌ខ្ពស់ និងបានបង្កើតរោងពុម្ពប្រភេទដែកដែលអាចចល័តបាន<ref name="print_a">{{cite web|title=Korean Classics : Asian Collections: An Illustrated Guide (Library of Congress – Asian Division)|url=https://www.loc.gov/rr/asian/guide/guide-korean.html|access-date=19 August 2016|publisher=Library of Congress}}</ref><ref name="print_b">{{cite web|title=Gutenberg Bible|url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item100565.html|access-date=19 August 2016|publisher=British Library|archivedate=25 តុលា 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161025033159/http://www.bl.uk/learning/timeline/item100565.html|url-status=dead}}</ref><ref name="print_c">{{cite web|title=Korea, 1000–1400 A.D. {{!}} Chronology {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/07/eak.html|access-date=19 August 2016|publisher=The Metropolitan Museum of Art}}</ref><ref name="print_d">{{Cite encyclopedia|title=Movable type|encyclopedia=A Dictionary of Media and Communication|editor-last1=Chandler|editor-first1=Daniel|editor-last2=Munday|editor-first2=Rod|date=2016|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100213284|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/acref/9780199568758.001.0001|access-date=19 August 2016|last1=Chandler|first1=Daniel|last2=Munday|first2=Rod|isbn=978-0-19-956875-8}}</ref><ref name="print_e">{{cite book|last1=Ebrey|first1=Patricia Buckley|last2=Walthall|first2=Anne|title=East Asia: A Cultural, Social, and Political History|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-285-52867-0|url=https://books.google.com/books?id=QfkWAAAAQBAJ&q=%22Korea+led+the+world+in+inventing+metal+movable-type+printing+in+1234%22|access-date=19 August 2016|date=1 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|date=29 July 2010|title=World Treasures: Beginnings|url=https://www.loc.gov/exhibits/world/world-record.html#obj152|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160829232346/http://www.loc.gov/exhibits/world/world-record.html|archive-date=29 August 2016|access-date=15 July 2016|publisher=Library of Congress|archivedate=29 សីហា 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160829232346/http://www.loc.gov/exhibits/world/world-record.html#obj152}}</ref><ref>{{cite web|title=Digital Jikji|url=http://www.digitaljikji.net/digital_jikji/main.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110313032939/http://www.digitaljikji.net/digital_jikji/main.asp|archive-date=13 March 2011|access-date=25 April 2010|publisher=Digital Jikji|archivedate=25 កុម្ភៈ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225221903/http://www.digitaljikji.net/}}</ref>{{Excessive citations inline|date=September 2021}} ក្រោយ​ឈ្នះ​អាណាចក្រឃីតាន់ ដែលជាអាណាចក្រដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៅសម័យរបស់វា<ref>{{cite book|last1=Bulliet|first5=Lyman|access-date=12 September 2016|url=https://books.google.com/books?id=E9sbCgAAQBAJ&pg=PA264|page=264|isbn=978-1-285-44551-9|publisher=Cengage Learning|title=The Earth and Its Peoples, Brief: A Global History|last5=Johnson|first1=Richard|first4=Steven|last4=Hirsch|first3=Daniel|last3=Headrick|first2=Pamela|last2=Crossley|date=1 January 2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Cohen|first1=Warren I.|title=East Asia at the Center: Four Thousand Years of Engagement with the World|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-50251-1|page=107|url=https://books.google.com/books?id=Okjd2rDwb8IC&pg=PA107|access-date=12 September 2016|date=20 December 2000}}</ref> ក្នុង[[សង្គ្រាមកូរ្យ៉–ឃីតាន់]] កូរ្យ៉បានឆ្លងកាត់យុគសម័យមាសដែលមានរយៈពេលមួយសតវត្រ ក្នុងអំឡុងពេលដែល[[ព្រះត្រៃបិដកកូរ៉េ]]ត្រូវបានបញ្ចប់និងមានការវិវឌ្ឍន៍ដ៏អស្ចារ្យក្នុងការបោះពុម្ព និងការផ្សាយ លើកកម្ពស់ការរៀនសូត្រនិងការចែកចាយចំណេះដឹងលើទស្សនវិជ្ជា អក្សរសាស្ត្រ សាសនា និងវិទ្យាសាស្ត្រ ដោយឆ្នាំ១១០០ មានសាកលវិទ្យាល័យចំនួន១២ ដែលបង្កើតអ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដ៏ល្បីល្បាញ<ref>{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95823-7|page=61|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&pg=PA61|access-date=28 July 2016|year=1997}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bowman|first1=John|title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-50004-3|page=[https://archive.org/details/columbiachronolo00john/page/202 202]|url=https://archive.org/details/columbiachronolo00john|url-access=registration|quote=The Mongolian-Khitan invasions of the late tenth century challenge the stability of the Koryo government, but a period of prosperity follows the defeat of the Khitan in 1018..|access-date=1 August 2016|date=5 September 2000}}</ref> ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ [[ការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោលនៅកូរ៉េ|ការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោល]]នៅសតវត្សទី១៣ បានធ្វើឱ្យអាណាចក្រចុះខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង កូរ្យ៉មិនដែលត្រូវបានសញ្ជ័យដោយម៉ុងហ្គោលទេ ប៉ុន្តែហត់នឿយបន្ទាប់ពីបីទសវត្សរ៍នៃការប្រយុទ្ធ តុលាការកូរ៉េបានបញ្ជូនព្រះអង្គម្ចាស់មកុដរបស់ខ្លួនទៅកាន់រាជធានីរាជវង្សយួនដើម្បីស្បថភក្ដីភាពជាមួយ[[គុបឡៃ ខាន]] ដែល​បាន​ទទួល​យក និង​បាន​រៀប​ការ​ជា​មួយ​នឹង​បុត្រី​របស់​ព្រះអង្គ​ជាមួយ​នឹង​រាជទាយាទ​កូរ៉េ<ref name="Mongols">{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95823-7|page=72|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&pg=PA72|access-date=12 November 2016|year=1997}}</ref> ចាប់ពីពេលនេះតទៅ កូរ្យ៉បន្តគ្រប់គ្រងប្រទេសកូរ៉េ ទោះ​បី​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ដៃ​ទន្លេ​របស់​ម៉ុងហ្គោល​ក្នុង​រយៈ​ពេល ៨៦ ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ក៏​ដោយ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ប្រជាជាតិទាំងពីរបានជាប់ទាក់ទងគ្នា នៅពេលដែលស្តេចកូរ៉េបន្តបន្ទាប់ទាំងអស់បានរៀបការជាមួយព្រះនាងម៉ុងហ្គោល<ref name="Mongols" /> ហើយ[[អធិរាជនីគី|អធិរាជនីចុងក្រោយ]]នៃរាជវង្សយួនគឺជាព្រះនាងកូរ៉េ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៤ កូរ្យ៉​បាន​បណ្ដេញ​ម៉ុងហ្គោល​ចេញ​ដើម្បី​ដណ្តើម​យក​ទឹកដី​ភាគ​ខាង​ជើង​របស់​ខ្លួន​ឡើង​វិញ វាយលុក[[លៀវយ៉ាង]]យ៉ាងខ្លី និងកម្ចាត់ការលុកលុយដោយក្រុម[[ការឈ្លានពានរបស់ពួកជូតឈ្នួតក្រហមនៅកូរ្យ៉|ជូតឈ្នួតក្រហម]] ទោះយ៉ាងណានៅឆ្នាំ១៩៣២ ឧត្តមសេនីយ៍[[ព្រះម្ចាស់ថែចូនៃចូសន់|យី សុងក្យែ]] ដែលត្រូវបានបញ្ជាឱ្យវាយប្រហារប្រទេសចិន បានបង្វែរកងទ័ពរបស់គាត់ហើយធ្វើរដ្ឋប្រហារ។ យី សុងក្យែបាន​ប្រកាស​ឈ្មោះ​ថ្មី​របស់​ប្រទេស​កូរ៉េ​ថា ចូសន់ ដោយយោងទៅលើកូចូសន់ ហើយបានផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅហាន់សង់ (ឈ្មោះចាស់មួយនៃទីក្រុង[[សេអ៊ូល]])<ref>{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-61576-2|page=165|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&q=%22Yi+Song-gye+named+his+dynasty+Choson%22|access-date=19 November 2016|year=1984}}</ref> ២០០ឆ្នាំដំបូងនៃរាជវង្សចូសន់ត្រូវបានសម្គាល់ដោយសន្តិភាព​ ហើយបានឃើញការរីកចំរើនដ៏អស្ចារ្យនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ<ref>{{cite book|last1=Selin|first1=Helaine|title=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Westen Cultures|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-017-1416-7|pages=505–506|url=https://books.google.com/books?id=GzjpCAAAQBAJ&pg=PA505|access-date=27 July 2016|date=11 November 2013}}</ref><ref>{{cite book|last1=Haralambous|first1=Yannis|last2=Horne|first2=P. Scott|title=Fonts & Encodings|publisher=O'Reilly Media, Inc.|isbn=978-0-596-10242-5|page=155|url=https://books.google.com/books?id=qrElYgVLDwYC&pg=PA155|access-date=8 November 2016|date=28 November 2007}}</ref> និងការអប់រំ<ref>{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95823-7|page=86|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&pg=PA86|access-date=27 July 2016|year=1997}}</ref> ក៏ដូចជាការបង្កើតអក្សរ[[ហាន់ហ្គឹល]]ដោយស្តេច[[សេចុងមហារាជ]]ដើម្បីលើកកម្ពស់អក្ខរកម្មក្នុងចំណោមប្រជាជនសាមញ្ញ<ref name="Hangul">{{cite book|last1=Koerner|first1=E.F.K.|last2=Asher|first2=R. E.|title=Concise History of the Language Sciences: From the Sumerians to the Cognitivists|publisher=Elsevier|isbn=978-1-4832-9754-5|page=54|url=https://books.google.com/books?id=VCqLBQAAQBAJ&pg=PA54|access-date=8 November 2016|date=28 June 2014}}</ref> មនោគមវិជ្ជានៅសម័យនោះគឺ[[លទ្ធិខុងជឺកូរ៉េ|លទ្ធិខុងជឺនិយម]] ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយថ្នាក់សុនប៊ី អភិជន​ដែល​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​នៃ​ទ្រព្យសម្បត្តិ និង​អំណាច​ដើម្បី​ដឹកនាំ​ជីវិត​នៃ​ការ​សិក្សា​និង​សុចរិតភាព ចន្លោះឆ្នាំ១៥៩២ ដល់ ១៥៩៨ [[ថូយ៉ូតូមី ហ៊ីដេយ៉ុស៊ី]]​ បានចាប់ផ្តើម[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុននៅកូរ៉េ (ឆ្នាំ ១៥៩២-១៥៩៨)|ការលុកលុយប្រទេសកូរ៉េ]] ប៉ុន្តែការឈានទៅមុខរបស់គាត់ត្រូវបានរារាំងដោយកងកម្លាំងកូរ៉េ (ជាពិសេសគឺកងទ័ពជើងទឹកចូសន់ដឹកនាំដោយឧត្តមនាវីឯក [[យី ស៊ុនស៊ីន]] និង "[[កប៉ាល់អណ្តើក]]" ដ៏ល្បីល្បាញរបស់គាត់)<ref name="Turnbull 17">{{cite book|last=Turnbull|first=Stephen|date=20 November 2012|title=The Samurai Invasion of Korea 1592–98|url=https://books.google.com/books?id=ikuPGl5FEQcC&q=japanese+invasion+of+korea+defeat&pg=PA17|publisher=Osprey Publishing|page=17|isbn=978-1-78200-712-8|access-date=25 March 2015}}{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "His naval victories were to prove decisive in the Japanese defeat, although Yi was to die during his final battle in 1598."</ref><ref name="Perez 2013 140">{{cite book|title=Japan At War: An Encyclopedia|last=Perez|first=Louis|url=https://books.google.com/books?id=RHXG0JV9zEkC&pg=PA140|year=2013|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, CA|page=140|isbn=978-1-59884-741-3}}"Just as a complete Japanese victory appeared imminent, Admiral Yi entered the war and quickly turned the tide."</ref><ref name="Perez 2013 140–141">{{cite book|title=Japan At War: An Encyclopedia|last=Perez|first=Louis|url=https://books.google.com/books?id=RHXG0JV9zEkC|year=2013|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, CA|pages=140–141|isbn=978-1-59884-741-3}}"Yi's successes gave Korea complete control of the sea lanes around the peninsula, and the Korean navy was able to intercept most of the supplies and communications between Japan and Korea"</ref><ref name="Elisonas, Jurgis 1991. pp. 278">Elisonas, Jurgis. "The inseparable trinity: Japan's relations with China and Korea". ''The Cambridge History of Japan''. Vol. 4. Ed. John Whitney Hall. Cambridge: Cambridge University Press, 1991. p. 278</ref><ref name="Lee, Ki-baik 1984. pp. 212">Lee, Ki-baik. A New History of Korea. Trans. Edward W. Wagner and Edward J. Schultz. Seoul: Ilchokak, 1984. pp. 212</ref>{{Excessive citations inline|date=September 2021}} ដោយ​មាន​ជំនួយ​ពី​[[កងទ័ពសុចរិត|កងជីវពល​ទ័ព​សុចរិត]]​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ជន​ស៊ីវិល​កូរ៉េ និងកងទ័ពចិន[[រាជវង្សមិង|រាជវង្សមីង]] តាមរយៈសមរភូមិជោគជ័យជាបន្តបន្ទាប់ នៅទីបំផុត កងកម្លាំងជប៉ុនត្រូវបានបង្ខំឱ្យដកខ្លួនចេញ ហើយទំនាក់ទំនងរវាងភាគីទាំងអស់បានក្លាយជាធម្មតា យ៉ាងណាក៏ដោយ [[ជនជាតិម៉ាន់ជូ|ម៉ាន់ជូ]]បានទាញយកប្រយោជន៍ពីរដ្ឋដែលខ្សោយសង្រ្គាមចូសន់ហើយបានឈ្លានពាននៅឆ្នាំ១៦២៧ និង ១៦៣៧ រួច​បន្ត​ទៅ​ច្បាំង​ដណ្តើម​រាជវង្ស​មីង​ដែល​មាន​អស្ថិរភាព បន្ទាប់ពីការធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងធម្មតាជាមួយ[[រាជវង្សឈីង]]ថ្មី ចូសន់មានបទពិសោធន៍ជិត ២០០ ឆ្នាំនៃសន្តិភាព ស្តេច[[យ៉ុងចូនៃចូសន់|យ៉ុងចូ]]និង[[ចុងចូនៃចូសន់|ចុងចូ]]ជាពិសេសបានដឹកនាំការបង្កើតឡើងវិញថ្មីនៃរាជវង្សចូសន់ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៨<ref>{{cite book|last1=신형식|title=A Brief History of Korea|publisher=Ewha Womans University Press|isbn=978-89-7300-619-9|url=https://books.google.com/books?id=o-WlUd3cjh0C&pg=PT98|access-date=8 November 2016|date=January 2005}}</ref><ref>{{cite book|last1=Beirne|first1=Paul|title=Su-un and His World of Symbols: The Founder of Korea's First Indigenous Religion|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-04749-0|url=https://books.google.com/books?id=8OPeCwAAQBAJ&pg=PT38|access-date=8 November 2016|date=April 2016}}</ref> នៅសតវត្សទី១៩ រាជវង្សក្មេកត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាល នាំឱ្យមានអំពើពុករលួយដ៏ធំនិងធ្វើឱ្យរដ្ឋចុះខ្សោយ ហើយភាពក្រីក្រធ្ងន់ធ្ងរនិងការបះបោររបស់កសិករនៅទូទាំងប្រទេស​ ជាងនេះទៅទៀត រដ្ឋាភិបាលចូសន់បានអនុម័តគោលនយោបាយឯកោនិយមយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ទទួលបានរហស្សនាមថា "[[នគរឥសី]]" ប៉ុន្តែទីបំផុតបានបរាជ័យក្នុងការការពារខ្លួនប្រឆាំងនឹង[[ចក្រពត្តិនិយម]] ហើយត្រូវបានបង្ខំឱ្យបើកព្រំដែនរបស់ខ្លួន បន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទីមួយ]] និង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុន]] កូរ៉េត្រូវបាន[[កូរ៉េក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ជប៉ុន|បញ្ចូលដោយជប៉ុន]] (ឆ្នាំ១៩១០-១៩៤៥) ឆ្ពោះទៅចុងបញ្ចប់នៃ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] សហរដ្ឋអាមេរិកបានស្នើឱ្យបែងចែកឧបទ្វីបកូរ៉េជាតំបន់កាន់កាប់ពីរ (សហរដ្ឋអាមេរិកនិងសូវៀតមួយ) [[ឌីន រ៉ាកស៍]] និង [[ឆាលស៍ អេចបូនស្ទីលទី៣]] បានស្នើរ[[៣៨ប៉ារ៉ាឡែលខាងជើង|ប៉ារ៉ាឡែលទី៣៨]] ជាបន្ទាត់បែងចែក​ ដូចដែលវាបានដាក់ទីក្រុងសេអ៊ូលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចំពោះការភ្ញាក់ផ្អើលរបស់រ៉ាកស៍និងបូនស្ទីល​ សូវៀតបានទទួលយកសំណើរបស់ពួកគេ ហើយយល់ព្រមបែងចែកកូរ៉េ។<ref>{{cite web|last1=Fry|first1=Michael|date=5 August 2013|title=National Geographic, Korea, and the 38th Parallel|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/130805-korean-war-dmz-armistice-38-parallel-geography|access-date=15 May 2021|publisher=National Geographic|language=en}}</ref> === ប្រវត្តិសាស្រ្តទំនើប === ទោះបីជាមានផែនការដំបូងរបស់ប្រទេស[[ការបង្រួបបង្រួមកូរ៉េ|កូរ៉េបង្រួបបង្រួម]]នៅក្នុង[[សេចក្តីថ្លែងការណ៍ទីក្រុងគែរឆ្នាំ១៩៤៣]] ក៏ដោយ​ ការកើនឡើងរបស់ជម្លោះ[[សង្គ្រាមត្រជាក់|សង្រ្គាមត្រជាក់]]រវាង[[សហភាពសូវៀត]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]នៅទីបំផុតបាននាំឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលដាច់ដោយឡែក​ ម្នាក់ៗមានមនោគមវិជ្ជារៀងៗខ្លួន ឈាន​ដល់​[[ការ​បែង​ចែក​ប្រទេស​កូរ៉េ​|ការ​បែង​ចែក​ប្រទេស​កូរ៉េ]]​ជា​ពីរ​អង្គភាព​នយោបាយ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៨ នៅ​ភាគ​ខាងត្បូង [[អ៊ី ស៊ឹងម៉ាន់]] ដែលជាគូប្រជែងរបស់លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត ដែលត្រូវបានគាំទ្រ និងតែងតាំងដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នបានឈ្នះការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីដំបូងរបស់សាធារណរដ្ឋកូរ៉េដែលទើបនឹងប្រកាសកាលពីខែឧសភា នៅ​ភាគ​ខាងជើង ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ អតីតទ័ពព្រៃប្រឆាំងជប៉ុន និងជាសកម្មជនកុម្មុយនិស្ត [[គីម អ៊ីលស៊ុង]]ត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតកូរ៉េក្នុងខែកញ្ញា។[[ឯកសារ:South_Korea's_GDP_(PPP)_growth_from_1911_to_2008.png|ធ្វេង|រូបភាពតូច|ចន្លោះឆ្នាំ១៩៦២ និង ១៩៩៤ [[សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង|សេដ្ឋកិច្ចកូរ៉េខាងត្បូង]]កើនឡើងជាមធ្យម១០% ក្នុងមួយឆ្នាំ, ជំរុញដោយកំណើនការនាំចេញប្រចាំឆ្នាំ២០%,<ref name="worldbank.org">{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/korea/overview|title=Republic of Korea|work=worldbank.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502130240/http://www.worldbank.org/en/country/korea/overview|archive-date=2 May 2014|access-date=16 វិច្ឆិកា 2021|archivedate=2 ឧសភា 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502130240/http://www.worldbank.org/en/country/korea/overview}}</ref> នៅ​ក្នុង​សម័យ​មួយ​ដែល​គេ​ហៅ​ថា [[អព្ភូតហេតុ​នៅ​ទន្លេហាន់]]]] នៅខែតុលា សហភាពសូវៀតបានប្រកាសរដ្ឋាភិបាលរបស់គីម អ៊ីលស៊ុងជាអធិបតេយ្យភាពលើផ្នែកទាំងពីរ​ អង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសថាលោកអ៊ី ស៊ឹងម៉ាន់ជារដ្ឋាភិបាលជា​ "រដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់ដែលមានការគ្រប់គ្រង និងយុត្តាធិការប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពលើផ្នែកនោះរបស់ប្រទេសកូរ៉េ ដែលគណៈកម្មាធិការបណ្តោះអាសន្នរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកកូរ៉េអាចសង្កេត និងពិគ្រោះ" និងរដ្ឋាភិបាល "ផ្អែកលើការបោះឆ្នោតដែលត្រូវបានសង្កេតឃើញដោយគណៈកម្មការបណ្ដោះអាសន្ន" បន្ថែមពីលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថា "នេះគឺជារដ្ឋាភិបាលតែមួយគត់នៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េ"<ref name="UN195">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/043/66/IMG/NR004366.pdf?OpenElement "195 (III) The problem of the independence of Korea"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023061108/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/043/66/IMG/NR004366.pdf?OpenElement|date=23 October 2013}}, 12 December 1948, ''Resolutions Adopted by the General Assembly During its Third Session'', p. 25.</ref> មេដឹកនាំទាំងពីរបានចាប់ផ្តើមការគាបសង្កត់ផ្តាច់ការលើគូប្រជែងនយោបាយរបស់ពួកគេនៅក្នុងតំបន់របស់ពួកគេ ស្វែងរកការបង្រួបបង្រួមកូរ៉េក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេ ខណៈ​ដែល​សំណើ​សុំ​ជំនួយ​ផ្នែក​យោធា​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ត្រូវ​បាន​អាមេរិក​បដិសេធ យោធារបស់កូរ៉េខាងជើងត្រូវបានពង្រឹងយ៉ាងខ្លាំងដោយសហភាពសូវៀត។ ==== សង្គ្រាមកូរ៉េ ==== នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥០ កូរ៉េខាងជើងឈ្លានពានកូរ៉េខាងត្បូង បញ្ឆេះ[[សង្គ្រាមកូរ៉េ]] ជម្លោះធំដំបូងរបស់សង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៣ នៅពេលនោះ សហភាពសូវៀតបានធ្វើពហិការអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ដូច្នេះហើយបានបាត់បង់សិទ្ធិវេតូរបស់ពួកគេ ប្រការនេះបានអនុញ្ញាតឱ្យអង្គការសហប្រជាជាតិធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល នៅពេលដែលវាលេចចេញជារូបរាងថា កងកម្លាំងកំពូលកូរ៉េខាងជើងនឹងបង្រួបបង្រួមប្រទេសទាំងមូល សហភាពសូវៀត និងចិនបានគាំទ្រកូរ៉េខាងជើង ដោយមានការចូលរួមពី[[កងទ័ពស្ម័គ្រចិត្តប្រជាជន|កងទ័ពចិន]]រាប់លាននាក់នៅពេលក្រោយ បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ និង​លំហូរ​ដែល​ឃើញ​ភាគី​ទាំង​សង​ខាង​ប្រឈម​នឹង​ការ​ចាញ់​ដោយ​ការ​ខាត​បង់​យ៉ាង​ច្រើន​ក្នុង​ចំណោម​ជន​ស៊ីវិល​កូរ៉េ​ទាំង​ខាង​ជើង និង​ខាង​ត្បូង សង្គ្រាម​បាន​ឈាន​ដល់​ការ​ជាប់គាំង ក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាម គណបក្សរបស់អ៊ី ស៊ឹងម៉ាន់បានផ្សព្វផ្សាយគោលការណ៍ប្រជាជនតែមួយ (ដោយផ្អែកលើ[[មនោគម]]វិជ្ជារបស់អាល្លឺម៉ង់របស់​ [[ជនជាតិគ្រប់គ្រង|Herrenvolk]])​ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីកសាងពលរដ្ឋដែលស្តាប់បង្គាប់តាមរយៈភាពដូចគ្នារបស់ជនជាតិភាគតិច និងផ្តាច់ការអំពាវនាវដល់[[ជាតិនិយម]]។<ref name="Hwang93">Su-kyoung Hwang, ''Korea's Grievous War.'' Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2016; pg. 90–95.</ref> ការសប់សឹកក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ មិនដែលចុះហត្ថលេខាដោយកូរ៉េខាងត្បូងទេ​ បំបែក​ឧបទ្វីប​តាម​បណ្តោយ​[[តំបន់​គ្មាន​យោធាកូរ៉េ|តំបន់​គ្មាន​យោធា]]​ក្បែរ​បន្ទាត់​ព្រំដែន​ដើម គ្មាន​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​ត្រូវ​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​ទេ ជា​លទ្ធផល​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នៅ​សល់​បច្ចេកទេស​ក្នុង​សង្គ្រាម មនុស្សប្រហែល ៣លាននាក់បានស្លាប់នៅក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ ជាមួយនឹងចំនួនអ្នកស្លាប់ស៊ីវិលសមាមាត្រខ្ពស់ជាង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ]] ឬ[[សង្រ្គាមវៀតណាម]] ធ្វើឱ្យវាប្រហែលជាជម្លោះដ៏សាហាវបំផុតនៃសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ លើសពីនេះ ស្ទើរតែគ្រប់ទីក្រុងសំខាន់ៗរបស់ប្រទេសកូរ៉េត្រូវបានបំផ្លាញដោយសង្រ្គាម។<ref name="Kim p.45">{{cite book|last=Kim|first=Samuel S.|chapter=The Evolving Asian System|title=International Relations of Asia|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|year=2014|isbn=978-1-4422-2641-8|page=45|quote=With three of the four major Cold War fault lines—divided Germany, divided Korea, divided China, and divided Vietnam—East Asia acquired the dubious distinction of having engendered the largest number of armed conflicts resulting in higher fatalities between 1945 and 1994 than any other region or sub-region. Even in Asia, while Central and South Asia produced a regional total of 2.8 million in human fatalities, East Asia's regional total is 10.4 million including the [[Chinese Civil War]] (1 million), the Korean War (3 million), the [[Vietnam War]] (2 million), and the [[Pol Pot]] [[Cambodian genocide|genocide]] in Cambodia (1 to 2 million).}}</ref><ref name="Cumings p. 35">{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|author-link=Bruce Cumings|title=The Korean War: A History|publisher=[[Modern Library]]|year=2011|isbn=978-0-8129-7896-4|page=35|quote=Various encyclopedias state that the countries involved in the three-year conflict suffered a total of more than 4 million casualties, of which at least 2 million were civilians—a higher percentage than in World War II or Vietnam. A total of 36,940 Americans lost their lives in the Korean theater; of these, 33,665 were killed in action, while 3,275 died there of nonhostile causes. Some 92,134 Americans were wounded in action, and decades later, 8,176 were still reported as missing. South Korea sustained 1,312,836 casualties, including 415,004 dead. Casualties among other UN allies totaled 16,532, including 3,094 dead. Estimated North Korean casualties numbered 2 million, including about one million civilians and 520,000 soldiers. An estimated 900,000 Chinese soldiers lost their lives in combat.}}</ref><ref>{{cite book|last=McGuire|first=James|title=Wealth, Health, and Democracy in East Asia and Latin America|url=https://archive.org/details/wealthhealthdemo00mcgu|url-access=limited|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2010|isbn=978-1-139-48622-4|page=[https://archive.org/details/wealthhealthdemo00mcgu/page/n217 203]|quote=In Korea, war in the early 1950s cost nearly 3 million lives, including nearly a million civilian dead in South Korea.}}</ref><ref>{{cite book|last=Painter|first=David S.|author-link=David S. Painter|title=The Cold War: An International History|url=https://archive.org/details/coldwarinternati00pain|url-access=limited|publisher=[[Routledge]]|year=1999|isbn=978-0-415-15316-4|page=[https://archive.org/details/coldwarinternati00pain/page/n40 30]|quote=Before it ended, the Korean War cost over 3 million people their lives, including over 50,000 US servicemen and women and a much higher number of Chinese and Korean lives. The war also set in motion a number of changes that led to the militarization and intensification of the Cold War.}}</ref><ref name="Lewy pp. 450-453">{{cite book|last=Lewy|first=Guenter|author-link=Guenter Lewy|title=America in Vietnam|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1980|isbn=978-0-19-987423-1|pages=[https://archive.org/details/americainvietnam00lewy/page/450 450]–453|quote=For the Korean War the only hard statistic is that of American military deaths, which included 33,629 battle deaths and 20,617 who died of other causes. The North Korean and Chinese Communists never published statistics of their casualties. The number of South Korean military deaths has been given as in excess of 400,000; the South Korean Ministry of Defense puts the number of killed and missing at 281,257. Estimates of communist troops killed are about one-half million. The total number of Korean civilians who died in the fighting, which left almost every major city in North and South Korea in ruins, has been estimated at between 2 and 3 million. This adds up to almost 1 million military deaths and a possible 2.5 million civilians who were killed or died as a result of this extremely destructive conflict. The proportion of civilians killed in the major wars of this century (and not only in the major ones) has thus risen steadily. It reached about 42 percent in World War II and may have gone as high as 70 percent in the Korean War.&nbsp;... we find that the ratio of civilian to military deaths [in Vietnam] is not substantially different from that of World War II and is well below that of the Korean War.|title-link=America in Vietnam}}</ref>{{Excessive citations inline|date=September 2021}} ==== ក្រោយសង្គ្រាមកូរ៉េ (ឆ្នាំ១៩៦០–១៩៩០) ==== [[ឯកសារ:Park_Chung-hee.jpg|រូបភាពតូច|ប្រធាន [[ផាក​ ចងហ៊ី]] បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចរបស់កូរ៉េខាងត្បូងយ៉ាងឆាប់រហ័ស តាមរយៈ[[ឧស្សាហូបនីយកម្មតម្រង់ទិសនាំចេញ]]]][[ឯកសារ:War_Memorial_of_Korea_main_building.JPG|ធ្វេង|រូបភាពតូច|[[អនុស្សាវរីយ៍សង្រ្គាមកូរ៉េ]], សាងសង់ឡើងក្នុងការចងចាំពី[[សង្គ្រាមកូរ៉េ]] (ឆ្នាំ១៩៥០–១៩៥៣)]] នៅឆ្នាំ១៩៦០ ការបះបោររបស់និស្សិត ([[បដិវត្តន៍ខែមេសា១៩]]) នាំទៅដល់ការលាលែងពីតំណែងរបស់ប្រធានាធិបតី អ៊ី ស៊ឹងម៉ាន់ ស្វ័យធិបតេយ្យ នេះត្រូវបានបន្តដោយអស្ថិរភាពនយោបាយរយៈពេល ១៣ ខែ ខណៈដែលកូរ៉េខាងត្បូងត្រូវបានដឹកនាំដោយរដ្ឋាភិបាលទន់ខ្សោយ និងគ្មានប្រសិទ្ធភាព អស្ថិរភាពនេះត្រូវបានបំបែកដោយ[[រដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី ១៦ ឧសភា|រដ្ឋប្រហារ ១៦ ឧសភា ១៩៦១]] ដែលដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ [[ផាក​ ចងហ៊ី]] ក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតី លោកផាក​បាន​មើល​ការ​ខុស​ត្រូវ​រយៈ​ពេល​របស់​[[ឧស្សាហូបនីយកម្មតម្រង់ទិសនាំចេញ|កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ដឹក​នាំ​ដោយ​ការ​នាំ​ចេញ]]​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័សដោយការគាបសង្កត់នយោបាយ។ លោកផាក​ត្រូវ​បាន​គេ​រិះគន់​យ៉ាង​ខ្លាំង​ថា​ជា​មេដឹកនាំ​ផ្តាច់ការ​យោធា​គ្មាន​មេត្តា ដែលនៅឆ្នាំ១៩៧២ បានពង្រីកការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ដោយបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី ដែលផ្តល់ឱ្យប្រធានាធិបតីបោសសំអាតអំណាច (ស្ទើរតែផ្តាច់ការ) និងបានអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ឈរឈ្មោះដោយគ្មានកំណត់ចំនួនប្រាំមួយអាណត្តិ [[សេដ្ឋកិច្ច​របស់កូរ៉េខាងត្បូង|សេដ្ឋកិច្ច​កូរ៉េ]]​បាន​អភិវឌ្ឍ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​កាន់​តំណែង​របស់​លោកផាក​ រដ្ឋាភិបាលបានបង្កើត[[ផ្លូវល្បឿនលឿននៅកូរ៉េខាងត្បូង|ប្រព័ន្ធផ្លូវល្បឿនលឿនទូទាំងប្រទេស]] ប្រព័ន្ធ[[រថភ្លើងក្រោមដីទីក្រុងសេអ៊ូល]] និង​បាន​ដាក់​គ្រឹះ​សម្រាប់​ការ​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​កាន់​តំណែង ១៧ ឆ្នាំ​របស់​គាត់ ដែលបានបញ្ចប់ជាមួយនឹង[[ការធ្វើឃាតរបស់ផាក ចងហ៊ី|ការធ្វើឃាត]]របស់គាត់នៅឆ្នាំ១៩៧៩។ ប៉ុន្មានឆ្នាំបន្ទាប់ពីការធ្វើឃាតរបស់លោកផាកចងហ៊ីត្រូវបានកត់សម្គាល់ម្តងទៀតដោយភាពចលាចលនយោបាយ ខណៈ​ដែល​មេ​ដឹក​នាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​ដែល​ធ្លាប់​បាន​គាប​សង្កត់​កន្លង​មក​សុទ្ធ​តែ​ធ្វើ​យុទ្ធនាការ​ដើម្បី​ឈរ​ឈ្មោះ​ជា​ប្រធានា​ធិបតី​ក្នុង​ភាព​ជាប់​គាំង​នយោបាយ​ភ្លាមៗ នៅឆ្នាំ១៩៧៩ ឧត្តមសេនីយ៍ [[ឆន ឌូហ្វាន់]] បានដឹកនាំ[[រដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី ១២ ខែធ្នូ]] បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារ ឆនឌូហ្វាន់គ្រោងនឹងឡើងកាន់អំណាចតាមរយៈវិធានការជាច្រើន នៅថ្ងៃទី១៧ ឧសភា ឆនឌូហ្វាន់បានបង្ខំឱ្យគណៈរដ្ឋមន្ត្រីពង្រីកច្បាប់អាជ្ញាសឹកដល់ប្រជាជាតិទាំងមូល ដែលពីមុនមិនបានអនុវត្តទៅ[[កោះជេជូ]] ច្បាប់អាជ្ញាសឹកដែលបានពង្រីកបានបិទសាកលវិទ្យាល័យ សកម្មភាពនយោបាយត្រូវបានហាមឃាត់ និង​រឹត​បន្តឹង​សារព័ត៌មាន ការ​សន្មត់​របស់​លោកឆនឌូហ្វាន់ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា​ប្រធានាធិបតី​តាមរយៈ​ព្រឹត្តិការណ៍​នៃ​ថ្ងៃ​ទី ១៧ ខែ​ឧសភា បាន​បង្ក​ឱ្យ​មាន​ការ​តវ៉ា​ទូទាំង​ប្រទេស​ទាមទារ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ការតវ៉ាទាំងនេះត្រូវបានផ្តោតជាពិសេសនៅក្នុងទីក្រុង[[ក្វាងជូ]] ដែល​លោកឆនឌូហ្វាន់បាន​បញ្ជូន​កងកម្លាំង​ពិសេស​ទៅ​បង្ក្រាប​[[ការបះបោរនៅក្វាងជូ|ចលនា​ប្រជាធិបតេយ្យក្វាងជូ]]។<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/752055.stm Flashback: The Kwangju massacre], 17 May 2000.</ref> ក្រោយមកលោកឆនបានបង្កើតគណៈកម្មាធិការគោលនយោបាយការពារជាតិសង្គ្រោះបន្ទាន់ ហើយបានកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីតាមផែនការនយោបាយរបស់លោក លោកឆន់និងរដ្ឋាភិបាលរបស់គាត់បានកាន់កាប់ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងដែលប្រកាន់ពូជសាសន៍រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៨៧ នៅពេលដែលនិស្សិត[[សាកលវិទ្យាល័យជាតិសេអ៊ូល]] [[ផាក ចងឆល]] ត្រូវបានគេធ្វើទារុណកម្មរហូតដល់ស្លាប់<ref>[http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_national/184219.html "20 years later, father still seeks truth in son's death"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173203/http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_national/184219.html|date=3 March 2016}}, ''The Hankyoreh'', 15 January 2007. Retrieved 15 July 2010.</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា សមាគមបូជាចារ្យកាតូលិកដើម្បីយុត្តិធម៌ បានបង្ហាញហេតុការណ៍ បញ្ឆេះ[[ការតស៊ូប្រជាធិបតេយ្យខែមិថុនា|ចលនាប្រជាធិបតេយ្យខែមិថុនា]] នៅទូទាំងប្រទេស នៅទីបំផុត គណបក្សរបស់លោកឆន [[គណបក្សយុត្តិធម៌ប្រជាធិបតេយ្យ]] និងលោក[[រ៉ូ ថែអ៊ូ]] អ្នកដឹកនាំរបស់លោក សេចក្តីប្រកាស ២៩ ខែមិថុនា ដែលរួមបញ្ចូលការបោះឆ្នោតដោយផ្ទាល់ពីប្រធានាធិបតី លោករ៉ូថែអ៊ូបាន​បន្ត​ឈ្នះ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​កម្រិត​តូច​ចង្អៀត​ប្រឆាំង​នឹង​មេ​ដឹក​នាំ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​សំខាន់​ពីរ​គឺលោក[[គីម ឌែជុង]] និង[[គីម យ៉ងសាម]] ទីក្រុងសេអ៊ូលធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ[[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ១៩៨៨|កីឡាអូឡាំពិកក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨]] ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជោគជ័យ និងការជំរុញដ៏សំខាន់សម្រាប់មុខមាត់ និងសេដ្ឋកិច្ចសកលរបស់កូរ៉េខាងត្បូង។<ref>{{cite news|date=30 October 2007|title=Two Decedes After Seoul Olympics|newspaper=Korea Times|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2008/10/229_12790.html}}</ref> [[United Nations Security Council Resolution 702|South Korea was formally invited]] to become a member of the [[United Nations]] in 1991. The transition of Korea from autocracy to modern democracy was marked in 1997 by the election of Kim Dae-jung, who was sworn in as the eighth president of South Korea, on 25 February 1998. His election was significant given that he had in earlier years been a political prisoner sentenced to death (later commuted to exile). He won against the backdrop of the [[1997 Asian Financial Crisis]], where he took [[IMF]] advice to restructure the economy and the nation soon recovered its economic growth, albeit at a slower pace.<ref name="auto1">{{cite news|date=18 August 2009|title=Kim Dae-jung|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2009/aug/18/obituary-kim-dae-jung}}</ref> ==== កូរ៉េខាងត្បូងសហសម័យ ==== [[ឯកសារ:Kim_Dae-jung_presidential_portrait.jpg|រូបភាពតូច|President [[Kim Dae-jung]], the 2000 [[Nobel Peace Prize]] recipient for advancing democracy and human rights in South Korea and East Asia and for reconciliation with North Korea, was sometimes called the "[[Nelson Mandela]] of Asia."<ref name="auto12" />]] In June 2000, as part of president Kim Dae-jung's "[[Sunshine Policy]]" of engagement, a [[Inter-Korean summit|North–South summit]] took place in [[Pyongyang]], the capital of North Korea. Later that year, Kim received the [[Nobel Peace Prize]] "for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular".<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html|title=The Nobel Peace Prize 2000|publisher=The Nobel Foundation|year=2000|access-date=17 February 2009}}</ref> However, because of discontent among the population for fruitless approaches to the North under the previous administrations and, amid North Korean provocations, a conservative government was elected in 2007 led by President [[Lee Myung-bak]], former [[mayor of Seoul]]. Meanwhile, South Korea and Japan jointly co-hosted the [[2002 FIFA World Cup]]. However, [[Japan–Korea relations|South Korean and Japanese relations]] later [[Japan–Korea disputes|soured]] because of conflicting claims of [[sovereignty]] over the [[Liancourt Rocks dispute|Liancourt Rocks]]. [[ឯកសារ:2010_G-20_Seoul_summit.jpg|រូបភាពតូច|South Korea became the first non-[[G7]] chair of the [[G-20]] when it hosted the [[2010 G-20 Seoul summit|2010 Seoul summit]].<ref>Oliver, Christian. "Seoul: S Korea looks forward to its own party," ''Financial Times'' (UK). 25 June 2010.</ref>]] In 2010, there was an [[List of border incidents involving North and South Korea|escalation in attacks]] by North Korea. In March 2010 the South Korean warship [[ROKS Cheonan sinking|ROKS Cheonan]] was sunk leading to the death of 46 South Korean sailors, allegedly by a North Korean submarine. In November 2010 [[Bombardment of Yeonpyeong|Yeonpyeong]] island was attacked by a significant North Korean artillery barrage, with 4 people dying. The lack of a strong response to these attacks from both South Korea and the international community (the official UN report declined to explicitly name North Korea as the perpetrator for the [[Cheonan]] sinking) caused significant anger with the South Korean public.<ref>{{Cite book|url=https://www.asiafoundation.org/resources/pdfs/201104SnyderandByun.pdf|title=Cheonan and Yeonpyeong. The Northeast Asian Response to North Korea's Provocations|date=1 May 2011|publisher=[[Asia Foundation]]}}</ref> South Korea saw another milestone in 2012 with the first ever female president [[Park Geun-hye]] [[2012 South Korean presidential election|elected]] and assuming office. Daughter of another former president, [[Park Chung-hee]], she carried on a conservative brand of politics. President Park Geun-hye's administration was formally accused of corruption, bribery, and influence-peddling for the involvement of close friend [[Choi Soon-sil]] in state affairs. There followed a series of [[2016–17 South Korean protests|massive public demonstrations]] from November 2016<ref>{{Cite news|last=Langan|first=Peter|date=28 November 2016|title=How long will Seoul protests remain peaceful?|publisher=[[Asia Times]]|url=https://asiatimes.com/article/long-will-south-koreas-protests-remain-peaceful/|access-date=2 December 2016}}</ref> and she was removed from office.<ref>{{Cite news|date=10 March 2017|title=South Korea's president is removed from office as court upholds her impeachment|newspaper=Los Angeles Times|url=https://latimes.com/world/asia/la-fg-south-korea-park-impeach-2017-story.html|access-date=10 March 2017}}</ref> After the fallout of President Park's impeachment and dismissal, new elections were held and [[Moon Jae-in]] of the Democratic party won the presidency, assuming office on 10 May 2017. His tenure so far has seen an improving political relationship with North Korea, some increasing divergence in the military alliance with the United States, and the successful hosting of [[2018 Winter Olympics|the Winter Olympics in Pyeongchang]].<ref>{{Cite news|date=11 February 2018|title=South Korea's Moon may be on brink of legacy-defining moment|newspaper=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/sports/olympics/2018/02/11/south-koreas-moon-may-be-on-brink-of-legacy-defining-moment/110314864/}}</ref> [[COVID-19 pandemic in South Korea|The COVID-19 pandemic]] affected the nation since 2020. That same year, South Korea recorded more deaths than births, resulting in a population decline for the first time on record.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2021/01/04/world/asia/south-korea-population.html|title=As Birthrate Falls, South Korea's Population Declines, Posing Threat to Economy|last=Gladstone|first=Rick|website=[[New York Times]]|date=4 January 2021|access-date=5 January 2021}}</ref> == ការបែងតំបន់រដ្ឋបាល == ផ្នែករដ្ឋបាលសំខាន់ៗនៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងមាន 8 ខេត្ត (도), 1 ខេត្តគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯងពិសេស (특별자치도), 6 ទីក្រុងធំ (광역시) (ទីក្រុងគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ដែលមិនមែនជាផ្នែកនៃខេត្តណាមួយឡើយ), 1 ទីក្រុងពិសេស (특별시) និង 1 ទីក្រុងគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងពិសេស (특별자치) {| class="wikitable" !ផែនទី !ឈ្មោះ ![[អក្សរហាន់ហ្គឹល|ហាន់ហ្គឹល]] ![[អក្សរហាន់ចា|ហាន់ចា]] !ចំនួនប្រជាជន |- | rowspan="22" |{{South Korea Provincial level Labelled Map}} ! colspan="4" |ទីក្រុងពិសេស |- |[[សេអ៊ូល]] |{{lang|ko|서울특별시}} |{{lang|ko|서울特別市}} |9,830,452 |- ! colspan="4" |ទីក្រុងធំ |- |[[ប៊ូសាន]] |{{lang|ko|부산광역시}} |{{lang|ko|釜山廣域市}} |3,460,707 |- |[[ដែហ្គូ]] |{{lang|ko|대구광역시}} |{{lang|ko|大邱廣域市}} |2,471,136 |- |[[អ៊ីនឆុន]] |{{lang|ko|인천광역시}} |{{lang|ko|仁川廣域市}} |2,952,476 |- |[[ក្វាងជូ]] |{{lang|ko|광주광역시}} |{{lang|ko|光州廣域市}} |1,460,972 |- |[[ដែចន់]] |{{lang|ko|대전광역시}} |{{lang|ko|大田廣域市}} |1,496,123 |- |[[អ៊ុលសាន]] |{{lang|ko|울산광역시}} |{{lang|ko|蔚山廣域市}} |1,161,303 |- ! colspan="4" |ទីក្រុងគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងពិសេស |- |[[ទីក្រុងសេចុង|សេចុង]] |{{lang|ko|세종특별자치시}} |{{lang|ko|世宗特別自治市}} |295,041 |- ! colspan="4" |ខេត្ត |- |[[ខេត្តក្យុងគី|ក្យុងគី]] |{{lang|ko|경기도}} |{{lang|ko|京畿道}} |12,941,604 |- |[[ខេត្តកាំងវ៉ុន|កាំងវ៉ុន]] |{{lang|ko|강원도}} |{{lang|ko|江原道}} |1,545,452 |- |[[ខេត្តឈុងឆងខាងជើង|ឈុងឆងខាងជើង]] |{{lang|ko|충청북도}} |{{lang|ko|忠淸北道}} |1,595,164 |- |[[ខេត្តឈុងឆងខាងត្បូង|ឈុងឆងខាងត្បូង]] |{{lang|ko|충청남도}} |{{lang|ko|忠淸南道}} |2,120,666 |- |[[ខេត្តចុលឡាខាងជើង|ចុលឡាខាងជើង]] |{{lang|ko|전라북도}} |{{lang|ko|全羅北道}} |1,847,089 |- |[[ខេត្តចុលឡាខាងត្បូង|ចុលឡាខាងត្បូង]] |{{lang|ko|전라남도}} |{{lang|ko|全羅南道}} |1,890,412 |- |[[ខេត្តក្យងសាំងខាងជើង|ក្យងសាំងខាងជើង]] |{{lang|ko|경상북도}} |{{lang|ko|慶尙北道}} |2,682,897 |- |[[ខេត្តក្យងសាំងខាងត្បូង|ក្យងសាំងខាងត្បូង]] |{{lang|ko|경상남도}} |{{lang|ko|慶尙南道}} |3,377,126 |- ! colspan="4" |ទីក្រុងគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងពិសេស |- |[[ខេត្តជេជូ|ជេជូ]] |{{lang|ko|제주특별자치도}} |{{lang|ko|濟州特別自治道}} |661,511 |} == នយោបាយ និង ការគ្រប់គ្រងប្រទេស == {{spaces|5}}បន្ទាប់ពី[[សង្រ្គាមលោកលើកទី 2]] បានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1948 ឧបទ្វីបកូរ៉េត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែកដោយខ្សែស្របទី 38 ខាងជើង ដោយមាន[[សហភាពសូវៀត]]គ្រប់គ្រង[[កូរ៉េខាងជើង]]អនុវត្តតាម[[លទ្ធិសង្គមនិយម]] រីឯកូរ៉េខាងត្បូងគ្រប់គ្រងដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] អនុវត្តតាមបែប[[លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ]]។ {{spaces|5}}សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ (កូរ៉េខាងត្បូង) មានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងតាមបែប[[លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ]] មានប្រធានាធិបតីជាប្រមុខ ដោយមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់ពីប្រជាជន ដើម្បីធ្វើជាមេដឹកនាំក្នុងស្ថាប័ននិតិប្រតិបត្តិ។នាយករដ្ឋមន្ត្រី ត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយប្រធានាធិបតេយ្យ ឆ្លងកាត់មតិគាំទ្រក្នុងសភាជាតិ។រដ្ឋសភាជាអង្គការនិតិបញ្ញត្តិ រីឯតុលាការមានតួនាទីជាអង្គការតុលាការ។ ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង បានបែងចែកតំបន់គ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនជា 9 ខេត្ត និង 6 តំបន់ ([[សេអ៊ូល]] [[ពូសាន]] [[អ៊ិនឈន]] [[ទែឈូ]] [[ក្វាងជូ]] និង [[ទែឈន]])។ '''រដ្ឋធម្មនុញ្ញ''' {{spaces|5}}ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងបានប្រកាសប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញដំបូងរបស់ខ្លួន នៅថ្ងៃទី 17 កក្កដា ឆ្នាំ 1948 ដោយមានការកែប្រែជាប់រហូតមកចំនួន 9 លើក។ការកែទំរង់លើកចុងក្រោយ បានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ 1987។ក្នុងពេលដែលរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រធានាធិបតី [[លោកឈូ ឌូវ៉ាន]] ត្រូវប្រឈមនឹងការញុះញង់ពីគណបក្សនយោបាយផ្សេងៗដើម្បីអោយមានការកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្នុងគោលបំណងអោយមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីដោយផ្ទាល់ពីសំណាក់ប្រជាជន។ ទីបំផុត លោកឈូ ឌូវ៉ាន ក៏យល់ព្រមអោយមានការបោះឆ្នោតផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តកែទំរង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីអោយមានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីដោយផ្ទាល់ មានអាណតិ្តតែមួយឆ្នាំគត់ (រយៈពេល 5 ឆ្នាំ) ហើយរៀបចំអោយមានអំណាចគ្រប់គ្រងឯករាជ្យថ្នាក់កណ្តាលលើកដំបូងក្នុងរយៈពេល 30 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីបានបង្កើតរដ្ឋមក។ក្រៅពីនេះ រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលទទួលបានការកែប្រែនោះ បានលប់ចោលអំនាចរំលាយសភារបស់ប្រធានាធិបតី ដោយតំរូវអោយរដ្ឋសភាជាអ្នកត្រួតពិនិត្រតាមដានការងាររបស់រដ្ឋាភិបាល និង បានបញ្ជាក់ផងដែរថា ផ្នែកយោធាត្រូវមានភាពអព្យាក្រឹត្យយក្នុងឆាកនយោបាយ។ '''អំណាចនិតិបញ្ញត្តិ''' {{spaces|5}}ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ តំរូវអោយរដ្ឋសភាជាតិ (National Assembly) មានអំនាចនិតិបញ្ញត្តិ។រដ្ឋសភារបស់កូរ៉េខាងត្បូង មានសមាជិក ចំនួន 299 រូប ដោយសមាជិក 2ភាគ3 ជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់តាមរយៈការបោះឆ្នោតទូទៅ ចំនែកចំនួនដែលនៅសល់ជ្រើសរើសតាមរយៈការតែងតាំងដោយផ្អែកលើភាគរយនៃសំលេងគាំទ្រគណបក្សនយោបាយដែលទទួលបាន។សមាជិករដ្ឋសភាមានអាណាតិ្ត 4 ឆ្នាំ (មានការរៀបចំការបោះឆ្នោតចុងក្រោយនៅ ឆ្នាំ 2004) ក្រោយមកសមាជិកទាំងអស់នឹងបោះឆ្នោតជ្រើសរើស ប្រធានរដ្ឋសភា 1 រូប និង អនុប្រធាន 2 រូប។ {{spaces|5}}អំណាចតូនាទីរបស់រដ្ឋសភា ត្រូវបានចែងយ៉ាងច្បាស់ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញថា អាចប្រជុំសំរេចដកតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី និង ប្រធានាធិបតីបាន ប្រសិនបើមានសំណើរពីសមាជិក 1ភាគ3 ចំណែកសមាជិកដែលនៅសល់ 2ភាគ3 ទៀតត្រូវតែយល់ព្រមតាមសំណើរ ប៉ុន្តែក្នុងករណីដកតំណែងប្រធានាធិបតីត្រូវមានមតិគាំទ្រភាគច្រើនពីសមាជិកដែលនៅសល់ 2ភាគ3 នេះ ដើម្បីទទួលបានសំលេង 2ភាគ3 នៃសមាជិកទាំងអស់។ '''អំណាចនិតិប្រតិបត្តិ''' * '''ប្រធានាធិបតី''' {{spaces|5}}ជាប្រមុខដឹកនាំ ក្នុងស្ថាប័ននិតិប្រតិបត្តិ ជ្រើសរើសតាមរយៈការបោះឆ្នោត មានអាណាតិ្ត 5 ឆ្នាំ ដោយមិនអាចឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតជាលើកទី 2 បានទៀតឡើយ ដើម្បីជៀសវាងការពង្រីកអំណាច។ប្រធានាធិបតីត្រូវបានតែងតាំងជាប្រមុខរដ្ឋ ជាអគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ព និង ជាអ្នកមានអំណាចប្រកាសច្បាប់អយ្យការសឹក និង ច្បាប់ផ្សេងៗក្នុងស្ថានភាពអាសន្ន។ក្រៅពីនេះ ប្រធានាធិបតី មានសិទ្ធិស្នើរអោយមានការព្រៀងច្បាប់ទៅរដ្ឋសភាបានផងដែរ ប៉ុន្តែមិនមានអំណាចក្នុងការរំលាយសភាបានទេ។ * '''គណៈរដ្ឋមន្ត្រី''' {{spaces|5}}រួមមាននាយករដ្ឋមន្ត្រី និង រដ្ឋមន្ត្រី ដែលមានការតែងតាំងដោយផ្ទាល់ពីប្រធានាធិបតី ឆ្លងកាត់សំលេងគាំទ្រសភា។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី មានតួនាទីជាជំនួយការប្រធានាធិបតីក្នុងកិច្ចការដឹកនាំប្រទេស រួមទាំងអំនាចក្នុងការចូលរួមពិភាក្សាក្នុងកិច្ចការនយោបាយផ្សេងៗក្នុងប្រទេស និងការចូលរួមប្រជុំក្នុងរដ្ឋសភាផងដែរ។គណៈរដ្ឋមន្ត្រីមានទាំងអស់ ចំនួន 20 រូប។ ក្នុងស្ថាប័ននិតិប្រតិបត្តិ រួមមានតំណែងសំខាន់មួយចំនួនទៀត ដូចជា [[ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់]] [[ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ]] [[ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាបង្រួបបង្រួមជាតិ]] [[ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ចជាតិ]] [[គណៈកម្មាការផែនការនិងថវិកា]] [[គណៈកម្មាការសិទ្ធិនារី]] [[ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យា]] [[គណៈកម្មាធិការអាជីវកម្មខ្នាតតូចនិងមធ្យម]] [[គណៈកម្មាការត្រួតពិនិត្យការងារអង្គភាពផ្សេងៗរបស់រដ្ឋាភិបាល]] និង [[រដ្ឋបាលប្រមូលពត៌មានជាតិ]]។ ប្រធាននៃអង្គភាពនីមួយៗ ត្រូវបានតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតី មានតួនាតីជាទីប្រឹក្សានិងផ្តល់ការណែនាំដល់រដ្ឋាភិបាល។ * '''អំណាចតុលាការ''' {{spaces|5}}រួមមាន [[សាលាដំបូង]] [[សាលាឧទ្ទរណ៍]] និង [[តុលាការកំពូល]]។ ប្រធានាធិបតីជាអ្នកតែងតាំងប្រធានតុលាការកំពូលដោយឆ្លងកាត់ការយល់ព្រមពីសភា។ ការកាត់ក្តីត្រូវបានកំណត់អោយមានការបើកទូលាយទៅកាន់សាធារណៈជនទូទៅ លើកលែងក្នុងករណីដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុវត្ថិភាពសង្គម ឬ អាចបង្កជាបញ្ហានាំអោយកើតមានអស្ថេរភាពនិងសណ្តាប់ធ្នាបរបៀបរៀបរយក្នុងសង្គម ដែលសេចក្តីសំរេចត្រូវបានលាក់បាំងជាការសំងាត់។ ក្រៅពីនេះនៅមាន[[ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ([[តុលាការរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]) ដែលមានតួនាទីក្នុងការពិចារណាលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយផ្តល់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋានដល់ប្រជាជន ហើយក៏មានអំណាចក្នុងការពិចារណាផងដែរនូវរាល់ច្បាប់ទាំងឡាយណាដែលផ្ទុយពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញដោយសំរេចចាត់ទុកជាមោឃៈ (ដោយមានជំហានក្នុងការដំណើរការពី[[ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ឬ [[តុលាការរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ដែលទទួលពាក្យបណ្តឹងពីសាលាដំបូងឬបុគ្គលក្រុមណាមួយដែលបានស្នើរអោយ[[សាលាដំបូង]]ពិចារណាច្បាប់ណាមួយ។ម៉្យាងវិញទៀត[[ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] គឺជាស្ថាប័នដែលមានសិទ្ធិសំរេចសេចក្តីនូវភាពត្រឹមត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់ ករណីមានការដកតំណែងបុគ្គលជាន់ខ្ពស់ណាមួយក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល ដូចជា ប្រធានាធិបតី នាយករដ្ឋមន្រ្តី ចៅក្រម ជាដើម។ក្រៅពីនេះ [[ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] មានសិទ្ធិក្នុងការរំលាយគណបក្សនយោបាយណាមួយចោលបានតាមសំណើររបស់ថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស ករណីមានការត្រួតពិនិត្យឃើញថាគណបក្សនោះប្រព្រឹត្តិខុសនឹងនិតិរដ្ឋ។ * '''គណបក្សនយោបាយ''' {{spaces|5}}ក្នុងខែ ធ្នូ ឆ្នាំ 1995 គណបក្សនយោបាយធំៗចំនួនបីបានរួមបញ្ចូលគ្នាតែមួយគឺ 1. គណបក្ស Democratic Justice Party-DJP 2. គណបក្ស Reunification Democratic Party-RDP 3. គណបក្ស New Democratic Republican Party-NDRP ដោយមានបង្កើតជាគណបក្សថ្មីមានឈ្មោះថា New Korean Party-NKP {{spaces|5}}មុនការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី នៅឆ្នាំ 1997 មានគណបក្សថ្មីមួយចំនួនត្រូវបានបង្កើតឡើងគឺ 1. គណបក្ស Grand National Party -GNP (ជាការចូលរួមគ្នារវាងគណបក្ស NKP ជាមួយនឹងគណបក្ស New Party by the People) 2. គណបក្ស Millennium Democratic Party-MDP មាន [[លោកគីម ឌែជុង]] ជាប្រធាន 3. គណបក្ស United Liberal Democrats-ULD មាន លោកគីម ចងភីល ជាប្រធាន {{spaces|5}}គណបក្ស MDP និង គណបក្ស ULD បានចូលរួមបង្កើតគណបក្សតែមួយគាំទ្រអោយ [[លោកគីម ឌែជុង]] ឈរឈ្មោះជាប្រធានាធិបតី ដោយទទួលបានជ័យជំនេះលើរូប លោកគីម ចងភីល ដែលត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ ក្រោយមកគណបក្ស ULD បានសុំដកខ្លួនចេញពីរដ្ឋាភិបាល។បច្ចុប្បន្ន គណបក្ស Grand National Party-GNP ជាគណបក្សប្រឆាំងដ៏ធំបំផុតក្នុងឆាកនយោបាយរបស់កូរ៉េខាងត្បូងដែលមានសំលេងប្រឆាំងច្រើនជាងគេរហូតដល់ 139 អសនៈ។ {{spaces|5}}នៅថ្ងៃទី 15 មេសា ឆ្នាំ 2004 មានការរៀបចំបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកសភាកូរ៉េខាងត្បូងអាណត្តិទី 17 មានចំនួន 299 អសនៈ ដែលបែងចែកជាការបោះដោយផ្ទាល់ចំនួន 243 អសនៈ និងចែកអសនៈតាមចំនួនច្រើនទៅតិចរបស់គណបក្សនីមួយ ចំនួន 56 អសនៈ ផ្សេងទៀត។ ក្រោយពីការរាប់សន្លឹកឆ្នោត គណបក្ស Uri ទទួលបានជ័យជនៈក្លាយជាគណបក្សដែលមានសំលេងប្រឆាំងច្រើនជាងគេក្នុងសភា តែក្រោយមកគណបក្ស Uri ទទួលបរាជ័យក្នុងការបោះឆ្នោតសាកល្បង 6 លើក នៅខែមេសា ឆ្នាំ 2005 ហើយថែមទាំងទទួលបរាជ័យជាលើកទីពីរក្នុងការបោះឆ្នោតសាកល្បងនៅខែតុលា ឆ្នាំដដែល ដែលធ្វើអោយកូរ៉េខាងត្បូងបាត់ស្ថេរភាពផ្នែកនយោបាយ។ * '''ស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ''' {{spaces|5}}ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងបានប្រកាសស្តារព្រះកិតិ្តនាមស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រឡើងវិញនៅឆ្នាំ 2006 តែគ្រាន់តែជានិមិត្តរូបរបស់ប្រជាជនតែប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាប្រមុខរដ្ឋឡើយ ដោយសារប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងបច្ចុប្បន្ន មានការគ្រប់គ្រងប្រទេសតាមរបបសាធារណរដ្ឋ មានប្រធានាធិបតីជាប្រមុខ។ព្រះចៅអធិរាជ្យនៃប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង មានព្រះរាជសកម្មភាពតែនៅក្នុងពិធីតាមបែបសាសនាឬពិធីផ្លូវការសំខាន់ៗមួយចំនួនតែប៉ុណ្ណោះ។ {{spaces|5}}ប្រទេកូរ៉េ មានព្រះមហាក្សត្រដែលជានិមិត្តរូបរបស់ប្រជាជនតាំងពីសម័យជានគរចំនុះរបស់ចក្រភព[[ជប៉ុន]] រហូតព្រះអង្គម្ចាស់ “គូ” សោយទីវង្គត ហើយដោយសារព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះពុំមានព្រះរាជរង្សសោយរាជ្យបន្ត ទើបធ្វើអោយ [[រាជវង្សលី]] បញ្ចប់ទៅនៅឆ្នាំ 2005។ {{spaces|5}}ក្រោយមកនៅថ្ងៃទី 29 កញ្ញា ឆ្នាំ 2006 [[ម្ចាស់ក្សត្រី ហេវ៉ន]] ជាព្រះរាជបុត្រីទី 2 របស់ព្រះអង្គម្ចាស់កាំង ព្រះរាជបុត្រាទី 5 របស់ព្រះចៅកូជុង នៃនគរខ្វាងមូ របស់ចក្រភព[[កូរ៉េ]] ត្រូវបានរៀបចំរាជាភិសេកជាព្រះរាជានីនៃប្រទេស[[កូរ៉េ]] ក្នុងថានៈជាប្រមុខនៃ[[រាជវង្សកូរ៉េ]]សោយរាជ្យបន្ត។ ទាំងនៅអនាគត និងបច្ចុប្បន្ន កូរ៉េមានគោលបំណងស្តារព្រះកិត្តិនាមនៃស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រឡើងវិញ តែត្រូវរង់ចាំអោយមានការបង្រួបបង្រួមជាតិ[[កូរ៉េ]]ទាំងពីរជាមុនសិនក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់កូរ៉េខាងត្បូង៕ == កំណត់សម្គាល់ == {{Reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{reflist}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == *[http://chinese.jeju.go.kr/files/file/multicultural%20family/Guidebook%20for%20Living%20in%20Korea%20for%20Foreigners%20_Khmer.pdf Guidebook for Living in Korea for Foreigners - Cambodian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730162257/http://chinese.jeju.go.kr/files/file/multicultural%20family/Guidebook%20for%20Living%20in%20Korea%20for%20Foreigners%20_Khmer.pdf |date=2013-07-30 }} - Government of South Korea {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កូរ៉េខាងត្បូង| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កូរ៉េ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងជើង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមជប៉ុន]] 8jwzf6wi4tlxwtzmjvnz16qvtemtuze 0 24508 336220 316706 2026-05-30T19:01:28Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336220 wikitext text/x-wiki [[File:PhD Comics Open Access Week 2012.ogv|thumb|thumbtime=5:44|A [[Piled Higher and Deeper|PhD Comics]] special for Open Access Week 2012.]] [[File:Open Access Week - Web Header.jpg|thumb|A web banner for Open Access Week.]] [[File:OA cake 1 (5091180896).jpg|thumb|right|A cake baked for Open Access Week 2010 celebrations at the [[University of Lincoln]], featuring the [[:commons:File:Open_Access_logo_PLoS_white.svg|Open Access logo]].]] '''Open Access Week''' ឬ ប្រែជាភាសាខ្មែរ «'''ស​ប្តា​ហ៍​នៃការទទួលបានដោយបើកចំហ'''» គឺជា​ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រចាំ​ឆ្នាំមួយនៃសហគមន៏អ្នកអប់រំ-សិក្សាធិការ ដែលផ្តោ​ត​សំខាន់ទៅ​លើសិទ្ធិនិង​[[ការទទួលបានដោយ​បើក​ចំហ]]​និង​ប្រធានបទ​ដែល​ទាក់ទង​មួយចំនួនទៀត​។ ព្រឹត្តិការណនេះត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក ​រយៈពេល១សប្ដាហ៍ពេញ ក្នុង​អំឡុង​​ស​ប្តា​ហ៍​​ចុង​ក្រោយ​នៃ​ខែ​តុលា​ នៅតាមទីកន្លែងនានាជាច្រើន​ ទាំង​ offline និង online​ ។ ជា​ធម្មតា សកម្មភាព​នានានៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នេះ ​រួម​មាន៖ ​បទពិភាក្សា សិក្ខាសាលា​​, សន្និសីទ ឬ​សេចក្ដីប្រកាសអំពី​ [[open access mandates]] or other milestones in open access។ ឧទាហរណ៍​ ស្ថាប័ន [[Royal Society]] ​បាន​ជ្រើស​រើស​យក ''ស​ប្តា​ហ៍​នៃការ​ទទួលបានដោយរ​បើកចំហ ​ឆ្នាំ២០១១'' ដើម្បី​ប្រកាស​អំពីការបញ្ចេញនិងដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ជាសាធារណៈនូវឯកសារឌីជីថលនៃប​ណ្ណ​សារ​របស់​ខ្លួនដែលមានអាយុកាល ឬបោះពុម្ពផ្សាយពីឆ្នាំ១៦៦៥ រហូត​ដល់ឆ្នាំ១៩៤១ ។ <ref>{{cite web|title=Royal Society journal archive made permanently free to access|url=http://royalsociety.org/news/Royal-Society-journal-archive-made-permanently-free-to-access/|work=The Royal Society|accessdate=25 September 2013|date=26 October 2011|month=October|year=2011|archivedate=27 តុលា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111027200201/http://royalsociety.org/news/Royal-Society-journal-archive-made-permanently-free-to-access/|url-status=unfit}}()</ref> ==ប្រវត្តិ== [[File:U Arizona Open Access Week October 25, 2011.jpg|thumb|Example event, a symposium at the [[University of Arizona]], October 25, 2011<ref name=UArizona2011>[http://www.library.arizona.edu/news/entries/view/2634 The Future of Data: Open Access and Reproducibility]()</ref>]] Open Access Week has its roots in the ''National Day of Action for Open Access'' on February 15, 2007, organized across the United States by [[Students for Free Culture]] and the [[Alliance for Taxpayer Access]].<ref name=SfFC2007>[http://freeculture.org/blog/2007/02/02/announcing-the-national-day-of-action-for-open-access-feb-15/ Announcing the National Day of Action for Open Access: Feb. 15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115073533/http://freeculture.org/blog/2007/02/02/announcing-the-national-day-of-action-for-open-access-feb-15/ |date=2013-01-15 }}()</ref> In 2008, October 14 was designated Open Access Day, and the event became global.<ref name=SPARC2008>[http://www.arl.org/sparc/media/08-0828.shtml First Open Access Day to be held October 14, 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917070251/http://www.arl.org/sparc/media/08-0828.shtml |date=កញ្ញា 17, 2011 }}().</ref> In 2009, the event was expanded to a week, from October 19-23.<ref name=SPARC2009>{{cite web|title=Open Access Week declared for 2009|url=http://www.sparc.arl.org/news-media/news/09-0305|work=SPARC|accessdate=25 September 2013|date=5 March 2009|archivedate=28 កញ្ញា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928094343/http://www.sparc.arl.org/news-media/news/09-0305|url-status=dead}}([https://web.archive.org/web/20111029085011/http://www.arl.org/sparc/media/09-0305.shtml WebCite])</ref> In 2010, it took place from October 18-24.<ref name=SPARC2010>[http://www.arl.org/sparc/media/10-0428.shtml Open Access Week 2010 declared for October 18 to 24] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110828163750/http://www.arl.org/sparc/media/10-0428.shtml |date=2011-08-28 }}().</ref> From 2011 onwards, it is taking place at the last full week of October each year.<ref name=SPARC2011>{{cite web|title=Open Access Week 2011 Dates announced|url=http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/open-access-week-2011-dates|work=Open Access Week|accessdate=25 September 2013|date=17 December 2010|archivedate=30 តុលា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111030175513/http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/open-access-week-2011-dates|url-status=dead}}()</ref> In 2013 the week is 21-27 October.<ref>{{cite web|title=Open Access Week 2013|url=http://www.eifl.net/events/open-access-week-2013|work=EIFL|accessdate=14 October 2013|archivedate=21 កញ្ញា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921015517/http://www.eifl.net/events/open-access-week-2013|url-status=dead}}</ref> == ប្រធានបទ == In early years organisations celebrating Open Access Week set their own themes. In recent years an 'official' theme was established. *In 2013 the theme was "redefining impact".<ref>{{cite news |title=Redefining Impact Through Open Access |work=World Bank |date=October 18, 2013 |url=http://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/10/18/redefining-impact-through-open-access }}</ref> *In 2012 the theme was "set the default to open access". <ref>{{cite web |title=Open Access Week 2012 |work=Electronic Information for Libraries (EIFL) |date=October 23, 2013 |url=http://www.eifl.net/events/open-access-week-2012 |access-date=តុលា 23, 2013 |archivedate=កញ្ញា 3, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130903051841/http://www.eifl.net/events/open-access-week-2012 |url-status=dead }}</ref> == ព្រឹត្តិការណ៍ == Details of Open Access Week events are recorded in the "Open Access Week" section of the [[Open Access Directory]], organized by country and institution.<ref>[http://oad.simmons.edu/oadwiki/Events_celebrating_Open_Access_Week Events celebrating Open Access Week] ([http://oad.simmons.edu/oadwiki/index.php?title=Events_celebrating_Open_Access_Week&oldid=12916 Permalink]; [https://web.archive.org/web/20111108025356/http://oad.simmons.edu/oadwiki/Events_celebrating_Open_Access_Week WebCite]).</ref> They are also listed on the Open Access Week website, where over 140 events are listed for Open Access Week 2013.<ref>{{cite web|title=Upcoming events|url=http://www.openaccessweek.org/events/event/listUpcoming|work=Open Access Week|accessdate=23 October 2013|archivedate=1 វិច្ឆិកា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101012816/http://openaccessweek.org/events/event/listUpcoming|url-status=dead}}</ref> ចំណែកឯនៅកម្ពុជាវិញ ឆ្នាំ២០១៤ គឺជាការចូលរួមលើកដំបូង ដោយមានសហគមន៍ចលនាបើកចំហ បានរៀបចំជាព្រឹត្តិការណ៍ជួបជុំគ្នាមួយនៅថ្ងៃ២៧ តុលា នៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ ក្រោមប្រធានបទ៖ «Cambodia Open Access Week 2013: Connecting the Dots» ព្រឹត្តិការណ៍នេះមានកម្មវិធីមួយចំនួនរួមមាន៖ * បទបង្ហាញអំពីគម្រោងនានាដែលទាក់ទងនឹងការទទួលបានដោយបើកចំហំ * បទបង្ហាញពីសហគមន៍[[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] * ការបញ្ចាំងខ្សែភាពយន្ដ «RIP: The Remix Manifesto» ។ == មើលផងដែរ == *[[Science festival]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} ==តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ== *[http://openaccessweek.org openaccessweek.org], a dedicated online platform for Open Access Week, sponsored by [[Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition|SPARC]] *[https://sigarra.up.pt/up/pt/web_base.gera_pagina?P_pagina=1006689 International Open Access Week at the University of Porto] ([http://www.openaccessweek.org/profile/TeresaSousa?xg_source=profiles_memberList Presence at the OA International Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104213149/http://www.openaccessweek.org/profile/TeresaSousa?xg_source=profiles_memberList |date=2014-01-04 }}) *[http://www.mysciencework.com/fr/open-access-week Open Access Week in France] * [https://www.facebook.com/events/747574835268536 ព្រឹត្តិការណ៍ជួបជុំ Cambodia Open Access Week 2013: Connect the Dots] fun0j8z2l33r1r3isxj7gcw2vwpi9wq 0 34443 336227 325363 2026-05-31T00:45:27Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336227 wikitext text/x-wiki {{Rough translation|វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស}} {{Other uses|ដូណាល់ ត្រាំ (អសង្ស័យកម្ម)}} {{Infobox officeholder | name = ដូណាល់ ត្រាំ | image =Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg | office1 = [[ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក]]ទី៤៥ និងទី៤៧ | predecessor1 = [[ចូ បៃដិន]] | successor1 = | 1blankname1 = [[អនុប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក|អនុប្រធានាធិបតី]] | 1namedata1 = [[ជេឌី វ៉ែនស៍]] | term_start1 = ២០ មករា ២០២៥ | term_end1 = | predecessor2 = [[បារ៉ាក់ អូបាម៉ា]] | successor2 = [[ចូ បៃដិន]] | 2blankname2 = [[អនុប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក|អនុប្រធានាធិបតី]] | 2namedata2 = [[ម៉ាយក៍ ផេនស៍]] | term_start2 = ២០ មករា ២០១៧ | term_end2 = ២០ មករា ២០២១ | signature = Donald Trump Signature.svg | signature_alt = Donald J Trump stylized autograph, in ink | party = [[គណបក្សសាធារណរដ្ឋ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|សាធារណរដ្ឋ]] {{small|(១៩៨៧–៩៩, ២០០៩–១១, ២០១២–បច្ចុប្បន្ន)}} | birth_name = ដូណាល់ ចន ត្រាំ | birth_date = {{birth date and age|1946|6|14}} | birth_place = [[ទីក្រុងញូវយ៉ក]] <!--PER TALK PAGE CONSENSUS. DO NOT MODIFY WITHOUT A NEW TALK PAGE CONSENSUS. --> | otherparty = {{ubl|[[អ្នកនយោបាយឯករាជ្យ|ឯករាជ្យ]] {{small|(២០១១–១២)}}|[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ប្រជាធិបតេយ្យ]] {{small|(២០០១–០៩)}}|[[គណបក្សកំណែទម្រង់នៃសហរដ្ឋអាមេរិក|កំណែទម្រង់]] {{small|(១៩៩៩–២០០១)}}<ref name="politifact">{{cite news|last=Gillin|first=Joshua|title=Bush says Trump was a Democrat longer than a Republican 'in the last decade'|work=[[PolitiFact.com|PolitiFact]]|date=August 24, 2015|url=http://www.politifact.com/florida/statements/2015/aug/24/jeb-bush/bush-says-trump-was-democrat-longer-republican-las/|access-date=October 21, 2015}}</ref><ref name="sargent">{{cite web|url=http://archive.boston.com/news/local/massachusetts/blogs/hilary-sargent/2014/01/22/the-man-responsible-for-donald-trump-never-ending-presidential-campaign/95LunCt63n3xKoq5DyJNFI/blog.html|title=The Man Responsible for Donald Trump's Never-Ending Presidential Campaign|last=Sargent|first=Hilary|date=January 22, 2014|website=[[Boston.com]]|quote=A New Hampshire Republican activist named Mike Dunbar dreamed up the idea of a Donald Trump presidency [in] early summer of 1987... Dunbar launched a ‘Draft Trump’ campaign... Stories about a possible Trump presidency ran in newspapers across the country... (Trump was registered as a Democrat at the time...)|access-date=វិច្ឆិកា 26, 2016|archivedate=មិថុនា 3, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603074751/http://archive.boston.com/news/local/massachusetts/blogs/hilary-sargent/2014/01/22/the-man-responsible-for-donald-trump-never-ending-presidential-campaign/95LunCt63n3xKoq5DyJNFI/blog.html|url-status=dead}}</ref>}} | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|[[អ៊ីវ៉ាណា ត្រាំ|អ៊ីវ៉ាណា សេនីគកូវ៉ា]]<br>|1977|1992|end=div}}|{{marriage|[[ម៉ាឡា ម៉ាផល]]<br>|1993|1999|end=div}}|{{marriage|[[មេឡានី ត្រាំ|មេឡានី ក្នាស]]<br>|2005}}}}<!-- Omit married names (the use of married names implies that their surname before the marriage was "Trump"). --> | children = {{plainlist| * [[ដូណាល់ ត្រាំ ជេ អ.|ដូណាល់ ជេ អ.]] * [[អ៊ីវ៉ានកា ត្រាំ|អ៊ីវ៉ានកា]] * [[អេរិក ត្រាំ|អេរិក]] * [[ទីហ្វានី ត្រាំ|ទីហ្វានី]] * [[បារ៉ន ត្រាំ|បារ៉ន]]}}<!-- Omit mothers' names (nonessential information customarily found in a Royalty infobox rather than a Person infobox). --> | residence = [[ម៉ា-អា-ឡាហ្គោ]] | alma_mater = [[សាលាវ៉ាតុននៃសកលវិទ្យាល័យផេនស៊ីលវ៉ានី|សាលាវ៉ាតុន]] {{small|([[បរិញាប័ត្រវិទ្យាសាស្ត្រ]])}} | website = {{URL|greatagain.gov}}<!-- Use {{URL}} template per Template:Infobox_person. Display URL, for accessibility. Thank you! --> | parents = [[Fred Trump]] <br> [[Mary Anne MacLeod Trump|Mary Anne MacLeod]] | relatives = {{plainlist| * [[Maryanne Trump Barry]] (sister) * [[John G. Trump]] (uncle) * [[Friedrich Trump]] (grandfather) * [[Elizabeth Christ Trump]] (grandmother) }} }} '''ដូណាល់ ចន ត្រាំ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស]]៖ Donald John Trump, កើតនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៦) គឺជាអ្នកនយោបាយ ឥស្សរជនប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ធុរជនអាមេរិកាំងម្នាក់ ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងបម្រើការជា[[ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក]]ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២៥។ ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ[[គណបក្សសាធារណរដ្ឋ (សហរដ្ឋ)|គណបក្សសាធារណរដ្ឋ]] លោកធ្លាប់បានបម្រើការជា[[ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក]]ទី៤៥ ម្តងរួចមកហើយចាប់ពីឆ្នាំ២០១៧ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២១ ដែលនាំឱ្យលោកក្លាយជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកទីពីរប៉ុណ្ណោះដែលអាចជាប់ឆ្នោតចូលបម្រើអាណត្តិទីពីរមិនជាប់គ្នាបន្ទាប់ពីលោក[[គ្រូវ័រ គ្លីហ្វលែន]] និងជាប្រធានាធិបតីដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេរិកដែលមានជាប់បទឧក្រិដ្ឋ។ គាត់ជាប្រធាននៃ [[:en:The_Trump_Organization|អង្គការត្រាំ]] ដែលជាក្រុមហ៊ុនដ៏ធំសម្រាប់ការបណ្ដាក់ទុនអចលនទ្រព្យនិងផលប្រយោជន៍អាជីវកម្មផ្សេងទៀតរបស់គាត់។អំឡុងពេលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ លោកត្រាំបានសាងសង់អគារការិយាល័យ សណ្ឋាគារ កាស៊ីណូ និងម៉ាកយីហោសម្ភារៈផ្សេងទៀតនៅទូទាំងពិភពលោក។គាត់បានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីទី៤៥របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៦ តាមរយៈពីការបោះឆ្នោតជាសាធារណៈ ដោយបានទម្លាក់បេក្ខភាពប្រធានាធិបតីលោកស្រី[[:en:Hillary_Clinton|ហ៊ីលឡារី គ្លីនតុន]] ហើយលោកនឹងចូលកាន់កាប់តំណែងនៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៧។ ត្រាំបានកើតនិងលូតលាស់នៅទីក្រុងញូវយ៉ក ហើយក៏ទទួលបាន[[:en:Bachelor's_degree#United_States|សញ្ញាបត្រថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ]]ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចពី[[:en:Wharton_School|សាលាវ៉រតុន]]នៃ[[:en:University_of_Pennsylvania|សាកលវិទ្យាល័យPennsylvania]]នៅឆ្នាំ១៩៦៨។នៅឆ្នាំ១៩៧០ គាត់ត្រូវបានឪពុករបស់គាត់ដែលមានឈ្មោះថា [[:en:Fred_Trump|ហ្វ្រេត ត្រាំ]] បានផ្ទេរសិទ្ធិឱ្យមកគ្រប់គ្រងអាជីវកម្មអចលនទ្រព្យនិងក្រុមហ៊ុនសំណង់។ ត្រាំបានបង្ហាញខ្លួននៅកម្មវិធីប្រកួត[[:en:Miss_USA|បវរកញ្ញាអាមេរិក]] ដែលជាកម្មវិធីកម្មសិទ្ធិរបស់គាត់ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៦ដល់ឆ្នាំ២០១៥ ហើយក៏បានចូលរួមជាភ្ញៀវពិសេសនៅក្នុងខ្សែភាពយន្តនិងកម្មវិធីទូរទស្សន៍ជាច្រើនផងដែរ។គាត់ត្រូវបានគេជ្រើសតាំងឱ្យធ្វើជាបេក្ខភាពប្រធានាធិបតីនៅ[[:en:Reform_Party_of_the_United_States_of_America|គណបក្សកំណែទម្រង់]] តែគាត់ក៏បានដកខ្លួនចេញមុននឹងការបោះឆ្នោតចាប់ផ្ដើម។លោកបានគ្រប់គ្រងនិងសហការផលិតកម្មវិធី[[:en:The_Apprentice_(U.S._TV_series)|The Apprentice]]ពីឆ្នាំ២០០៤ដល់ឆ្នាំ២០១៥។នៅឆ្នាំ២០១៦ គាត់ត្រូវបានគេរាយនាមដោយទស្សនាវដ្ដីForbesថាជាអ្នកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនជាងគេលំដាប់ទី៣២៥នៅលើពិភពលោក និងនៅលំដាប់ទី១៥៦ប្រចាំសហរដ្ឋអាមេរិក ជាមួយនឹងទឹកប្រាក់សរុប៣.៧ពាន់លានដុល្លារនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦។<ref>{{Cite web|url=http://www.forbes.com/profile/donald-trump|title=#156 Donald Trump|publisher=Forbes}}</ref> [[Category:Articles containing potentially dated statements from 2016|Category:Articles containing potentially dated statements from 2016]] [[Category:All articles containing potentially dated statements|Category:All articles containing potentially dated statements]] ==បុគ្គលជីវិត== === ដើមជីវិត === ត្រាំបានកើតនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៦នៅឯ[[:en:Jamaica,_Queens|Jamaica, Queens]] ដែលជាសង្កាត់មួយនៅ<font color="#0645ad">[[:en:New_York_City|ទីក្រុងញូវយ៉ក]]</font><ref>{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/projects/pdf/20110328125536753.pdf|title=Certificate of Birth: Donald John Trump|author=Jamaica Hospital|date=June 14, 1946|publisher=[[Fox News Channel]]|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110409070650/http://www.foxnews.com/projects/pdf/20110328125536753.pdf|archivedate=April 9, 2011|deadurl=no|accessdate=May 31, 2016|access-date=May 31, 2016}}</ref>។គាត់ជាកូនទី៤នៃគ្រួសារដែលមានកូនចំនួន៥នាក់។ក្នុងចំណោមបងប្អូនបួននាក់ មានបីនាក់ដែលនៅមានជីវិតនៅឡើយ មានដូចជា[[:en:Maryanne_Trump_Barry|ម៉ារីយ៉ាន]] អេលីហ្សាប៊ែត និង រ៉ូបឺត។បងប្រុសរបស់ត្រាំដែលមានឈ្មោះថា ហ្វ្រេត ជេ.អ. បានងាប់នៅឆ្នាំ១៩៨១ដោយសារការញៀនសុរា ហេតុនេះហើយបានជាត្រាំបាននិយាយថា ''គាត់មិនផឹកគ្រឿងស្រវឹងឬក៏ជក់បារីនោះទេ''។<ref>{{Cite news|last=Horowitz|first=Jason|date=January 2, 2016|title=For Donald Trump, Lessons From a Brother's Suffering|url=http://www.nytimes.com/2016/01/03/us/politics/for-donald-trump-lessons-from-a-brothers-suffering.html|newspaper=[[The New York Times]]|accessdate=July 24, 2016|access-date=July 24, 2016}}</ref> លោកត្រាំមានឪពុកជាជនជាតិដើមកំណើតអាឡឺម៉ង់ និងមានម្ដាយជាជនជាតិដើមកំណើតស្កុតលែន ហើយជីដូនជីតារបស់លោកទាំង៤នាក់សុទ្ធតែបានកើតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ឪពុករបស់គាត់ លោកហ្វ្រេត ត្រាំ(១៩០៥ដល់១៩៩៩)Germany and became one of the biggest real estate developers in New York City.<ref name="dad">{{Cite news|last=Blair|first=Gwenda|date=August 24, 2015|title=The Man Who Made Trump Who He Is|url=http://www.politico.com/magazine/story/2015/08/the-man-who-made-trump-who-he-is-121647|newspaper=[[Politico]]|accessdate=July 24, 2016|access-date=July 24, 2016}}</ref><ref>{{Cite news|date=August 9, 2000|title=Mary MacLeod Trump Philanthropist, 88|url=http://www.nytimes.com/2000/08/09/nyregion/mary-macleod-trump-philanthropist-88.html|newspaper=[[The New York Times]]|accessdate=May 12, 2016|access-date=May 12, 2016}}</ref> His mother, Mary Trump (née MacLeod, 1912–2000), was born in Tong, Lewis, Scotland.<ref name="Pilon">{{Cite news|title=Donald Trump's Immigrant Mother|first=Mary|last=Pilon|date=June 24, 2016|work=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/news/news-desk/donald-trumps-immigrant-mother}}</ref> Fred and Mary met in New York and married in 1936, settling together in Queens.<ref name="Pilon"/><ref>{{Cite news|title=The Ancestral German Home of the Trumps|first=Sally|last=McGrane|date=April 29, 2016|work=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/culture/culture-desk/the-ancestral-german-home-of-the-trumps}}</ref> His uncle John G. Trump, a professor at Massachusetts Institute of Technology from 1936 to 1973, was involved in radar research for the Allies in the [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|Second World War]], helped design X-ray machines that provided additional years of life to cancer patients, and in 1943, the [[ការិយាល័យសហព័ន្ធស៊ើបអង្កេត|Federal Bureau of Investigation]] requested him to examine Nikola Tesla's papers and equipment when Tesla died in his room at the New Yorker Hotel.<ref>{{Cite news|last=Davidson|first=Amy|date=April 8, 2016|title=Donald Trump’s Nuclear Uncle|url=http://www.newyorker.com/news/amy-davidson/donald-trumps-nuclear-uncle|newspaper=[[The New Yorker]]|accessdate=July 24, 2016|access-date=July 24, 2016}}</ref> Trumps' grandfather was Frederick Trump who amassed a fortune operating operating boom-town restaurants and boarding houses in the region of Seattle and Klondike, Canada.<ref>{{Cite news|title=Donald Trump's grandfather ran Canadian brothel during gold rush|url=http://www.cbc.ca/news/canada/trump-canada-yukon-1.3235254|publisher=[[CBC News]]|accessdate=December 10, 2015|access-date=December 10, 2015|date=September 19, 2015}}</ref> [[ឯកសារ:Donald_Trump_NYMA.jpg|alt=A black-and-white photograph of Donald Trump as a teenager, smiling and wearing a dark uniform with various badges and a light-colored stripe crossing his right shoulder. This image was taken while Trump was in the New York Military Academy in 1964.|រូបភាពតូច|លោកត្រាំនៅពេលអាយុ១៨ឆ្នាំនៅបណ្ឌិត្យសភាយោធាញូវយ៉ក ថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៤។]] លេាកដូណាល់ត្រាំ ជាមនុស្សអ្នកល្អ ==== អគារត្រាំ ==== [[ឯកសារ:TrumpTower.JPG|alt=a view upward toward the top of the Trump Tower, a 58-floor building with a brown-glassed facade|រូបភាពតូច|អគារត្រាំមើលពីមុខទ្វារចូល]] == កំណត់សម្គាល់ == {{Reflist|group="nb"}} == ឯកសារយោង == {{Reflist|25em}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == * [https://www.donaldjtrump.com/ គេហទំព័រផ្លូវការ] * [https://www.greatagain.gov/meet-president-elect.html ដូណាល់ ត្រាំ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161112013237/https://www.greatagain.gov/meet-president-elect.html |date=2016-11-12 }}នៅការិយាប្រធានាធិបតី * {{IMDb name}}Internet Movie Database * [http://www.politifact.com/personalities/donald-trump/ ដូណាល់ ត្រាំ]នៅ[[:en:PolitiFact.com|PolitiFact.com]] * {{WSJ topic}} * {{Guardian topic}} * {{C-SPAN}}C-SPAN * {{Dmoz|Regional/North_America/United_States/Society_and_Culture/Politics/Candidates_and_Campaigns/President/Candidates/Donald_Trump |Donald Trump}}DMOZ [[Category:Articles with DMOZ links|Category:Articles with DMOZ links]] {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក]] dl0b2aa9o5kii629q07jcimymxylial 0 34867 336230 335304 2026-05-31T03:54:20Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336230 wikitext text/x-wiki {{មិនមែនភាសាខ្មែរ}} {{about|ប្រទេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស |conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋបារាំង |native_name = {{nobold|''République française'' ([[ភាសាបារាំង]])}} |common_name = បារាំង |image_flag = Flag of France.svg |image_coat = Armoiries république française.svg |symbol_type = [[វរលញ្ឆករបារាំង|វរលញ្ឆករ]] |symbol_width = 75px |national_motto = "''[[សេរីភាព សមភាព ភាតរភាព|Liberté, égalité, fraternité]]''"<br/>"សេរីភាព សមភាព ភាតរភាព" |other_symbol = <div style="padding:0.3em;">[[File:Great Seal of France.svg|100px|Obverse]] [[File:Great Seal of France (reverse).svg|100px|Reverse]]</div> |other_symbol_type = [[មហាត្រានៃបារាំង|មហាត្រា]] |national_anthem = "[[ឡាម៉ាស៊ីលេស|La Marseillaise]]"<br /><center>[[File:La Marseillaise.ogg]]</center> |image_map = France in the European Union on the globe (Europe centered).svg |map_caption = ទីតាំងប្រទេសបារាំង (ក្រហម) នៅលើភូគោល |capital_type = រដ្ឋធានី |capital = [[ប៉ារីស]] |coordinates = {{Coord|48|51|N|2|21|E|type:city}} |largest_city = capital |official_languages = [[ភាសាបារាំង]]{{refn|group=សម្គាល់|name=one|សម្រាប់ព័ត៌មានអំពីភាសាតាមតំបន់, សូមមើល [[ភាសានៃបារាំង]]។}} |religion_year = ២០២២ |religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap; |៤៧% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅបារាំង|កាតូលិក]] |២% [[និកាយប្រូតេស្តង់នៅបារាំង|ប្រូតេស្តង់]] |១% [[និកាយអូស្សូដក់ខាងលិចនៅបារាំង|អូស្សូដក់]] |៣៣% គ្មានជំនឿសាសនា |៤% [[ឥស្លាមសាសនានៅបារាំង|ឥស្លាមសាសនា]] |២% [[ព្រះពុទ្ធសាសនានៅបារាំង|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] |១% សាសនាផ្សេងៗ |៩% មិនបានបញ្ជាក់<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/france/#people-and-society |title=CIA World Factbook: France |author=[[ទីភ្ញាក់ងារស៊ើបការណ៍កណ្តាល]] |date=19 January 2022 |website=Cia.gov |publisher=CIA |access-date=1 កុម្ភៈ 2022 |archivedate=16 មីនា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220316080837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/france/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> }} |government_type = [[រដ្ឋឯកភូត]] [[សាធារណរដ្ឋ|សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតីនិយម]] |leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីបារាំង|ប្រធានាធិបតី]] |leader_name1 = [[​អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង​]] |leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីបារាំង|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] |leader_name2 = [[សេបាស្ទីយ៉ង់ ឡឺក័រនូ]] |legislature = [[សភាតំណាងរាស្ត្របារាំង|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] |upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភា (បារាំង)|ព្រឹទ្ធសភា]] |lower_house = [[រដ្ឋសភា (បារាំង)|រដ្ឋសភា]] |sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្របារាំង|និម្មិតកម្ម]] |established_event2 = [[ហ្វ្រង់ស៊ា|រាជាណាចក្រហ្វ្រង់ស៊ា]]<br/>{{small|(បង្រួបបង្រួមដោយស្តេច[[ក្លូវីសទី១]])}} |established_date2 = ៤៨១ |established_event3 = [[សន្ធិសញ្ញាវែរដុង]] |established_date3 = សីហា ៨៤៣ |established_event4 = [[ព្រះរាជាណាចក្របារាំង|ព្រះរាជាណាចក្រ]] |established_date4 = ៣ កក្កដា ៩៨៧ |established_event5 = ប្រកាសជា[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីមួយ|សាធារណរដ្ឋ]] |established_date5 = ២២ កញ្ញា ១៧៩២ |established_event6 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញបារាំង|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] |established_date6 = ៤ តុលា ១៩៥៨ | area_size = 1 E7 | area_km2 = ៦៤០,៦៧៩ | area_rank = ទី៤២ | percent_water = ០.៨៦ (ត្រឹមឆ្នាំ២០១៥)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=13 តុលា 2021|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | area_label2 = [[បារាំងដីគោក]] ([[វិទ្យាស្ថានភូមិសាស្ត្រជាតិ|IGN]]) | area_data2 = ៥៥១,៦៩៥ គម^២{{#tag:ref|ទិន្នន័យរបស់[[វិទ្យាស្ថានភូមិសាស្ត្រជាតិ]] (IGN) ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងផ្ទៃទឹកដែរ|group="សម្គាល់"}} ([[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទី៥០]]) | area_label3 = បារាំងដីគោក ([[កាដាស្ត្រេ]]) | area_data3 = ៥៤៣,៩៤០ គម^២{{#tag:ref|ទិន្នន័យចុះបញ្ជីទឹកដីរបស់បារាំងដែលមិនរាប់បញ្ចូលបឹង ស្រះ និងផ្ទាំងទឹកកកធំជាង ១ គម^២ (២៤៧ ហិចតា) ក៏ដូចជាមាត់ទន្លេផងដែរ។|group="សម្គាល់"}}<ref>{{cite journal|url=http://www.insee.fr/fr/themes/comparateur.asp?codgeo=METRODOM-1|title=France Métropolitaine|publisher=INSEE|year=2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20150828051307/http://www.insee.fr/fr/themes/comparateur.asp?codgeo=METRODOM-1|archive-date=28 សីហា 2015}}</ref> ([[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទី៥០]]) |population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៦៧,៤១៣,០០០<ref>{{cite web|url=https://www.insee.fr/en/statistiques/serie/001641607|title=Demography – Population at the beginning of the month – France|year=2019 |website=Insee|access-date=13 តុលា 2021}}</ref> |population_estimate_year = ២០២១ |population_estimate_rank = ទី២០ |population_density_km2 = ១១៦ |population_density_rank = ទី៨៩ |GDP_nominal = {{increase}} ២.៩៣៨ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEOFR">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=132,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2016&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=(អង់គ្លេស) World Economic Outlook Database, April 2021|publisher=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ |website=imf.org|access-date=13 តុលា 2021}}</ref> |GDP_nominal_rank = ទី៧ |GDP_nominal_year = ២០២១ |GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៤៤,៩៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEOFR"/> |GDP_nominal_per_capita_rank = ទី២៤ |GDP_PPP_year = ២០២១ |GDP_PPP = {{increase}} ៣.២៣២ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEOFR"/> |GDP_PPP_rank = ទី៩ |GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៤៩,៤៩២ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = ទី២៥ |Gini_year = ២០១៩ |Gini_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> |Gini = 29.2 <!--អនុញ្ញាតតែលេខបារាំងប៉ុណ្ណោះ--> |Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=14 តុលា 2021}}</ref> |Gini_rank = |HDI_year = ២០១៩ |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.901 <!--អនុញ្ញាតតែលេខបារាំងប៉ុណ្ណោះ--> |HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=15 December 2020|access-date=14 តុលា 2021}}</ref> |HDI_rank = ទី២៦ |currency = {{unbulleted list | [[អឺរ៉ូ]] ([[និមិត្តសញ្ញាអឺរ៉ូ|€]]) ([[ISO ៤២១៧|EUR]]){{#tag:ref|ត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងសាធារណរដ្ឋបារាំងទាំងមូលលើកលែងតែទឹកដីក្រៅស្រុកនៅឯមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក|group="សម្គាល់"}} | [[ហ្វ្រង់ប៉ាស៊ីហ្វិក|ហ្វ្រង់]] (XPF){{#tag:ref|ទឹកដីក្រៅស្រុករបស់បារាំងនៅឯមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក|group="សម្គាល់"}} }} |time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្តាល]] |utc_offset = +១ |utc_offset_DST = +២ |time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអឺរ៉ុបកណ្តាល]] |date_format = dd/mm/yyyy ([[គ្រិស្តសករាជ|គ.ស.]]) |drives_on = ស្តាំ |calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅបារាំង|៣៣]] |sport_code = FRA |vehicle_code = F | electricity = 230 V–50 Hz |cctld = [[.fr]] }} '''ប្រទេសបារាំង''' ({{lang-fr|France}} ''ហ្វ្រង្សិ៍'') ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋបារាំង''' គឺជា[[ប្រទេសឆ្លងទ្វីប]]មួយដែលមានទឹកដីចម្បងស្ថិតនៅតំបន់[[អឺរ៉ុបខាងលិច]]​និងមានទឹកដីក្រៅស្រុកមួយចំនួនស្ថិតនៅតាមទ្វីប[[អាមេរិកខាងត្បូង]] និងរួមទាំង[[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]] [[មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក]] និង[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]។ [[បារាំងមាតុបុរៈ|តំបន់មាតុបុរៈ]]របស់ប្រទេសនេះលាតសន្ធឹងពីតំបន់[[រ៉ាំង (តំបន់)|រ៉ាំង]]នៅភាគខាងកើតទៅដល់[[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]]នៅភាគខាងលិច និងពី[[សមុទ្រ មេឌីទែរ៉ានេ|សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ]]នៅភាគខាងត្បូងដល់[[ផ្លូវទឹកអង់គ្លេស]] និង[[សមុទ្រខាងជើង]]។ ទឹកដីក្រៅប្រទេសរួមមាន៖ [[គុយយ៉ានបារាំង]]នៅ[[អាមេរិកខាងត្បូង]] [[សង់ព្យែរនិងមីកូឡុង]]នៅសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើង [[ឥណ្ឌីបារាំងខាងលិច]] និងបណ្តុំកោះជាច្រើនទៀតនៅទ្វីប[[អូសេអានី]] និង[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]។ ដោយសារតែមានទឹកដីជាប់មាត់សមុទ្រច្រើន ប្រទេសបារាំងមាន[[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ]]ដ៏ធំបំផុតលើពិភពលោក។ នៅប៉ែកអឺរ៉ុប បារាំងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស[[បែលហ្សិក]] [[លុចសំបួ]] [[អាល្លឺម៉ង់]] [[ស្វីស]] [[ម៉ូណាកូ]] [[អ៊ីតាលី]] [[អង់ដូរ៉ា]] និងប្រទេស[[អេស្ប៉ាញ]] រីឯនៅ[[ទ្វីបអាមេរិក]]វិញ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស[[ហុល្លង់]] [[ស៊ូរីណាម]] និងប្រទេស[[ប្រេស៊ីល]]។ បារាំងមាន[[តំបន់នៃបារាំង|តំបន់អាំងតេក្រាលចំនួនដប់ប្រាំបី]] (ប្រាំនៅក្រៅប្រទេស) ដែលលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដីសរុប ៦៤៣,៨០១ គីឡូម៉ែត្រក្ររ៉េ និងមានប្រជាជនជាង ៦៧ លាននាក់ (គិតត្រឹមខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១)។<ref>{{cite web|website=The World Factbook|title=Field Listing :: Area|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html|publisher=CIA|access-date=2 កុម្ភៈ 2022|archive-date=31 មករា 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html|url-status=dead|archivedate=2014-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html}} {{PD-notice}}</ref> ប្រទេសបារាំងគឺជា[[សាធារណរដ្ឋ]][[រដ្ឋឯកភូត|ឯកភូត]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតីនិយម]] ដែលមានរដ្ឋធានីឈ្មោះថា[[ប៉ារីស]]ដោយវាត្រូវជាទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេស និងជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ និងពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់។ តំបន់ទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន៖ [[លីយ៉ុង]] [[ម៉ាសែល]] [[ធូលូស]] [[ប័រដូ]] [[លីល]] និង[[នីស]]។ ទឹកដីបារាំងសព្វថ្ងៃបានទទួលវត្តមានមនុស្សដំបូងៗតាំងពីស័ក[[ប៉ាលេអូលីកទិកលើ|ប៉ាលេអូលីទិក]]មកម្លេះ ហើយទឹកដីមាតុបុរៈបារាំងត្រូវកុលសម្ព័ន្ធសែលតិកមួយក្រុមដែលគេស្គាល់ថា"[[ហ្គោល|ហ្គោល]]"ចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងអំឡុង[[យុគដែក]]។ ពួករ៉ូមបាន[[ហ្គោលរ៉ូម|កាត់តំបន់នេះបញ្ចូលជាផ្នែកមួយនៃទឹកដីខ្លួន]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៥១ មុន គ.ស ដែលជាហេតុនាំឱ្យ[[វប្បធម៌ហ្កាល់ឡូ-រ៉ូម៉ាំង]]លេចឡើង និងត្រូវជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃ[[ភាសាបារាំង]]។ ពួក[[ហ្វ្រង់]]ដែលជាក្រុន[[ជនជាតិជឺម៉ាំង]]មួយបានបង្កើត[[ព្រះរាជាណាចក្រហ្វ្រង់ស៊ា]] ហើយបានក្លាយជាមាតុបេះដូងនៃ[[ចក្រភពការអូលីនជាន]]។ [[សន្ធិសញ្ញាវ៉ែដុង]]នៃឆ្នាំ ៨៤៣ បានបែងចែកចក្រភពនោះដោយមានរដ្ឋ[[ហ្វ្រង់ស៊ាខាងលិច]]ក្លាយទៅជា[[ព្រះរាជាណាចក្របារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ៩៨៧។ នៅ[[យុគសម័យកណ្តាល]] បារាំងបានក្លាយជាអាណាចក្រសក្តិភូមិដ៏មានឥទ្ធិពលមួយ ហើយមានវិមជ្ឈការខ្ពស់។ ស្តេច[[ហ្វីលីពទី២ (ព្រះមហាក្សត្របារាំង)|ហ្វីលីពទី២]] បានពង្រឹងអំណាចរាជវង្សប្រកបដោយជោគជ័យ ហើយបានកម្ចាត់ចោលនូវគូប្រជែងរបស់ទ្រង់ដើម្បីបង្កើនវិសាលភាពរាជ្យទឹកដីបារាំង។ នៅចុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ ប្រទេសបារាំងបានក្លាយទៅជារដ្ឋដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៤ ដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៥ ប្រទេសបារាំងបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងជម្លោះរាជវង្សជាបន្តបន្ទាប់ដែលមានប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]]ជាប់ពាក់ព័ន្ធ គេតែងសម្តៅលើជម្លោះនេះថា[[សង្រ្គាមមួយរយឆ្នាំ]] ហើយអត្តសញ្ញាណរបស់បារាំងថ្មីបានលេចឡើងជាលទ្ធផល។ នៅក្នុង[[សម័យបុនវុឌ្ឍិសិល្បៈ]] (''Renaissance'') ប្រទេសបារាំងបានឆ្លងកាត់វឌ្ឍនភាពសិល្បៈនិងវប្បធម៌ ជម្លោះជាមួយ[[រាជត្រកូលហាបស្បួក]] និងនិម្មិតកម្មនៃ[[ចក្រភពអាណានិគមបារាំង|ចក្រភពអាណានិគមលំដាប់ពិភពលោក]]ដែលដល់សតវត្សទី២០ វាក៏ក្លាយជាចក្រភពមហាអំណាចធំទីពីរនៅលើភពផែនដី។<ref>{{cite book |editor=Hargreaves, Alan G. |title=Memory, Empire, and Postcolonialism: Legacies of French Colonialism |publisher=Lexington Books |year=2005 |isbn=978-0-7391-0821-5 |page=1 |url=https://books.google.com/books?id=UX8aeX_Lbi4C&pg=PA1}}</ref> នៅពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សទី១៦ បារាំងត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមសាសនាបារាំង|សង្រ្គាមស៊ីវិលសាសនា]]រវាងអ្នកកាន់[[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|និកាយកាតូលិក]]និងពួក[[ហ៊ូហ្គូណូ]]ដែលជាហេតុនាំឱ្យប្រទេសចុះទន់ខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រទេសបារាំងបានលេចចេញជាមហាអំណាចសារជាថ្មីនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី១៧ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេចនាម[[ល្វីទី១៤]] បន្ទាប់ពីទ្រង់បានបិទបញ្ចប់ឆាក[[សង្រ្គាមសាមសិបឆ្នាំ]]។<ref>{{cite book |author=R.R. Palmer |author2=Joel Colton |title=A History of the Modern World |url=https://archive.org/details/historyofmodernw00palm |url-access=registration |edition=5th |year=1978 |page=[https://archive.org/details/historyofmodernw00palm/page/161 161]}}</ref> កង្វះគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច ពន្ធវិសមភាព និងសង្រ្គាមជាញឹកញាប់ (ជាពិសេសការបរាជ័យនៅក្នុង[[សង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ]] និងការ[[បារាំងនៅក្នុងសង្គ្រាមឯករាជ្យអាមេរិក|ចូលធ្វើអន្តរាគមន៍]]នៅក្នុង[[សង្គ្រាមឯករាជ្យអាមេរិក]]) បាននាំឱ្យព្រះរាជាណាចក្រធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមិនជាក់លាក់នៅចុងសតវត្សទី១៨។ បញ្ហាទាំងនេះបានធ្វើឱ្យ[[បដិវត្តន៍បារាំង]]ផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៨៩ ដែលជាលទ្ធផល [[របបចាស់ (បារាំង)|របបចាស់]] (''Ancien Régime'') ត្រូវបានគេផ្តួលរំលំ និងការបង្កើតនូវ[[សេចក្តីប្រកាសស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស និងសិទ្ធិពលរដ្ឋ|សេចក្តីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្ស]] ដែលបង្ហាញពីឧត្តមគតិរបស់ប្រទេសនេះរហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន។ ប្រទេសបារាំងបានឈានដល់ចំណុចកំពូលខាងផ្នែកនយោបាយ និងយោធានៅដើមសតវត្សទី១៩ ក្រោមការដឹកនាំរបស់[[ណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ារត៍]] ដោយពេលនោះបារាំងបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីមួយភាគធំនៃទ្វីបអឺរ៉ុប ហើយបានបង្កើត[[ចក្រភពបារាំងទីមួយ]]ឡើង។ [[បដិវត្តន៍បារាំង]] និង[[សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក]]បានផ្លាស់ប្តូររូបរាងដំណើរប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប និងពិភពលោកទាំងមូល។ ការដួលរលំនៃចក្រភពទីមួយបាននាំឱ្យឥទ្ធិពលបារាំងធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ ដែលក្នុងនោះប្រទេសបារាំងត្រូវប្រឈមនឹងវិបត្តិរដ្ឋាភិបាលរហូតដល់ការបង្កើតឡើងនៃ[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបី]]នៅក្រោយ[[សង្គ្រាមបារាំង-ព្រុស]]ក្នុងឆ្នាំ១៨៧០។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍បន្ទាប់ៗ គេបានឆ្លងកាត់សម័យសុទិដ្ឋិនិយមនៅបារាំងដូចជា ការរីកចម្រើនផ្នែកវប្បធម៌ និងវិទ្យាសាស្ត្រ ក៏ដូចជាភាពចម្រុងចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដែលគេនិយមស្គាល់ថា "[[សម័យសោភ័ណ]]" (''Belle Époque'')។ ប្រទេសបារាំងគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលចូលរួមក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ដោយជាលទ្ធផល វាបានទទួលបានជ័យជម្នះតែត្រូវបាត់បង់ជីវិតមនុស្ស និងសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន។ ប្រទេសនេះក៏ជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោម[[សម្ព័ន្ធមិត្តនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២|មហាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្ត]]នៃ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ផងដែរប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មានវាក៏ត្រូវទទួលរងការត្រួតត្រាពីសំណាក់សត្រូវរបស់ខ្លួនហៅ [[មហាអំណាចអ័ក្ស]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤០។ បន្ទាប់ពីបានរំដោះនៅឆ្នាំ១៩៤៤ [[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបួន|សាធារណរដ្ឋទីបួន]]ដែលមានអត្ថិភាពដ៏ខ្លីត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយក្រោយមកត្រូវបានរំលាយនៅក្នុងដំណើរនៃ[[សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី]]។ [[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីប្រាំ|សាធារណរដ្ឋទីប្រាំ]]បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ ដោយមហាវីរបុរសបារាំងគឺលោក[[សាល ដឺ ហ្គោល]]។ អាល់ហ្សេរី និងរួមទាំងទឹកដីអាណានិគមបារាំងភាគច្រើនបានទទួលឯករាជ្យនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ដោយភាគច្រើនបានរក្សាទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងយោធាយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយបារាំងមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ប្រទេសបារាំងរក្សាបាននូវឋានៈជាមជ្ឈមណ្ឌល[[សិល្បៈបារាំង|សិល្បៈ]] [[បញ្ជីរាយនាមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របារាំង|វិទ្យាសាស្ត្រ]] និង[[បញ្ជីរាយនាមទស្សនវិទូបារាំង|ទស្សនវិជ្ជាសកល]]។ វាជាប្រទេសដែលមានចំនួន[[បេតិកភណ្ឌពិភពលោកអង្គការយូណេស្កូ|បេតិកភណ្ឌពិភពលោកច្រើនបំផុតទីប្រាំ]]របស់អង្គការ[[យូណេស្កូ]] និងជាគោលដៅទេសចរណ៍ឈានមុខគេរបស់ពិភពលោកដោយទទួលបានភ្ញៀវទេសចរបរទេសជាង ៨៩ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨។<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/20190517-france-tourism-record-number-visitors-tourists-despite-yellow-vests-paris|title=(អង់គ្លេស) France posts new tourist record despite Yellow Vest unrest|date=17 May 2019|website=France 24}}</ref> ប្រទេសបារាំងគឺជា[[ប្រទេសអភិវឌ្ឍ]]មួយដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (មធ្យម)|សេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី ៧ នៅលើពិភពលោក]]បើគិតតាមផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបជាមធ្យម និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (យអទ)|ធំជាងគេទី ៩]] បើគិតតាមយុគភាពនៃអំណាចទិញ។ បើ​និយាយ​ពី​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​សរុប​តាម​គ្រួសារ វា​ជាប់​ចំណាត់​ថ្នាក់​ទី​បួន​នៅលើ​ពិភពលោក។<ref>{{cite web |date=October 2010 |url=http://piketty.pse.ens.fr/fichiers/enseig/ecoineg/EcoIneg_fichiers/DaviesShorrocks2010(CSGlobalWealthReport).pdf |title=Global Wealth Report |publisher=Credit Suisse |access-date=3 កុម្ភៈ 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141109055804/http://piketty.pse.ens.fr/fichiers/enseig/ecoineg/EcoIneg_fichiers/DaviesShorrocks2010%28CSGlobalWealthReport%29.pdf |archive-date=9 វិច្ឆិកា 2014}}</ref> ប្រទេសបារាំងមានកម្រិត[[សន្ទស្សន៍អប់រំ|អប់រំ]] [[វិស័យសុខាភិបាលនៅបារាំង|ការថែទាំសុខភាព]] [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមអាយុសង្ឈឹមរស់|អាយុសង្ឃឹមរស់]] និង[[សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|ការអភិវឌ្ឍមនុស្ស]]ខ្ពស់។<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/whr/2000/media_centre/press_release/en/ |title=(អង់គ្លេស) World Health Organization Assesses the World's Health Systems |publisher=អង្គការសុខភាពពិភពលោក |date=8 December 2010 |access-date=3 កុម្ភៈ 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf |title=World Population Prospects&nbsp;– The 2006 Revision |access-date=3 កុម្ភៈ 2022 |publisher=អសប}}</ref> បារាំងនៅតែអាចរក្សាតំណែងជា[[មហាអំណាច]]មួយបាននៅក្នុងកិច្ចការពិភពលោក<ref>Jack S. Levy, ''War in the Modern Great Power System, 1495–1975'', (2014) p. 29</ref> ដោយជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍មួយក្នុងចំណោម[[សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ|សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ទាំងប្រាំ]]នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] និងជា[[បញ្ជីរដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ|រដ្ឋអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]ផ្លូវការមួយផងដែរ។ ប្រទេសបារាំងគឺជាសមាជិកស្ថាបនិក និងឈានមុខគេនៃ[[សហភាពអឺរ៉ុប]] និង[[តំបន់អឺរ៉ូ]]<ref name="superficy" /> ក៏ដូចជាសមាជិកសំខាន់នៃ[[ក្រុមប្រាំពីរ]] (G7) [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង]] (អូតង់ ឬណាតូ) [[អង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច]] (OECD) និង [[អង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង|ហ្វ្រង់កូហ្វូនី]] (''Francophonie'')។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == {{Main|ឈ្មោះនៃបារាំង}} The name "France" comes from the [[Latin]] ''{{lang|la|[[Francia]]}}'', which means "country of the [[Franks]]".<ref>{{cite web |url=http://www.discoverfrance.net/France/History/DF_history.shtml |title=History of France |publisher=Discoverfrance.net |accessdate=17 July 2011 |archivedate=24 សីហា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824051936/http://www.discoverfrance.net/France/History/DF_history.shtml |url-status=dead }}</ref> There are various theories as to the origin of the name Franks: one is that it is derived from the [[Proto-Germanic language|Proto-Germanic]] word ''frankon'' which translates as ''javelin'' or ''lance'' as the throwing axe of the Franks was known as a [[francisca]].<ref>{{cite book |last2=Blair |first2=Claude |last1=Tarassuk |first1=Leonid |url=http://books.google.com/?id=UJbyPwAACAAJ |year=1982 |title=The Complete Encyclopedia of Arms and Weapons: the most comprehensive reference work ever published on arms and armor from prehistoric times to the present with over 1,250 illustrations |page=186 |publisher=[[Simon & Schuster]] |isbn=0-671-42257-X |accessdate=5 July 2011}}</ref> Another proposed etymology is that in an ancient [[Germanic languages|Germanic language]], Frank means ''[[Liberty|free]]'' as opposed to ''[[Slavery|slave]]''.{{citation needed|date=October 2013}} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្របារាំង}} === សម័យបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ === {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្របារាំងនៅសម័យបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ}} [[File:Lascaux2.jpg|thumb|left|One of the [[Lascaux]] paintings of which depicts a horse ([[Dordogne]], approximately 18,000 BC).]] The oldest traces of human life ([[homo]]) in what is now France date from approximately 1.8 million years ago.<ref name="Jean Carpentier 1987 p.17">Jean Carpentier (dir.), François Lebrun (dir.), Alain Tranoy, Élisabeth Carpentier et Jean-Marie Mayeur (préface de Jacques Le Goff), Histoire de France, Points Seuil, coll. « Histoire », Paris, 2000 (1re éd. 1987), p. 17 ISBN 2-02-010879-8</ref> Humans were then confronted by a hard and variable climate, marked by several glacial eras which led them to a [[nomad]]ic [[hunter-gatherer]] life.<ref name="Jean Carpentier 1987 p.17"/> France has a large number of decorated caves from the [[upper Paleolithic]] era, including one of the most famous and best preserved: [[Lascaux]]<ref name="Jean Carpentier 1987 p.17"/> (approximately 18,000 BC). At the end of the [[last glacial period]] (10,000 BC), the climate softened<ref name="Jean Carpentier 1987 p.17"/> and from approximately 7,000 BC, this part of Western Europe entered the [[Neolithic]] era and its inhabitants became [[Sedentary lifestyle|sedentary]]. After strong demographic and agricultural development between the 4th and 3rd millennia, metallurgy appeared at the end of the 3rd millennium, initially working gold, copper and bronze, and later iron.<ref>Carpentier et al 2000, pp. 20–24</ref> France has numerous [[megalith]]ic sites from the Neolithic period, including the exceptionally dense [[Carnac stones]] site (approximately 3,300 BC). === ហ្គូល === {{main|Gaul|Celts|Roman Gaul}} In 600 BC, [[Ionia]]n [[Greeks in pre-Roman Gaul|Greeks]], originating from [[Phocaea]], founded the [[Greek colonies|colony of Massalia]] (present-day [[Marseille]]), on the shores of the [[Mediterranean Sea]]. This makes it France's oldest city.<ref name="The Cambridge ancient history">{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=n1TmVvMwmo4C&pg=RA1-PA754 |title=The Cambridge ancient history|page=754 |publisher=Cambridge University Press |accessdate=23 January 2011|isbn=978-0-521-08691-2|year=2000}}</ref><ref name="Orrieux">{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=b8cA8hymTw8C&pg=PA62 |title=A history of ancient Greece|author=Claude Orrieux |page=62 |publisher=John Wiley & Sons |year= 1999|accessdate=23 January 2011|isbn=978-0-631-20309-4}}</ref> At the same time, some Gallic Celtic tribes penetrated parts of the current territory of France, and this occupation spread to the rest of France between the 5th and 3rd century BC.<ref>Carpentier et al 2000, p. 29</ref> [[File:MaisonCarrée.jpeg|thumb|The [[Maison Carrée]] was a temple of the [[Gallo-Roman culture|Gallo-Roman]] city of Nemausus (present-day [[Nîmes]]) and is one of the best preserved vestiges of the [[Roman Empire]].]] The concept of [[Gaul]] emerged at that time; it corresponds to the territories of Celtic settlement ranging between the [[Rhine]], the [[Atlantic Ocean]], the [[Pyrenees]] and the Mediterranean. The borders of modern France are roughly the same as those of ancient Gaul, which was inhabited by Celtic ''Gauls''. Gaul was then a prosperous country, of which the southernmost part was heavily subject to Greek and Roman influences. However, around 390 BC, the Gallic [[Tribal chief|chieftain]] [[Brennus (4th century BC)|Brennus]] and his troops made their way to Italy through the [[Alps]], defeated the Romans in the [[Battle of the Allia]], and besieged and [[ransom]]ed Rome. The Gallic invasion left Rome weakened and the Gauls continued to harass the region until 345 BC, when they entered into a formal peace treaty with Rome. But the Romans and the Gauls would maintain an adversarial relationship for the next several centuries and the Gauls would remain a threat in [[Italy (Roman Empire)|Italia]]. Around 125 BC, the south of Gaul was conquered by the Romans, who called this region ''{{lang|la|Provincia Romana}}'' ("Roman Province"), which over time evolved into the name [[Provence]] in French.<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=ZEIEAAAAMBAJ&pg=PA76 |title=Life magazine, 13&nbsp;July 1953, p. 76 |publisher=Google Books |date=13 July 1953 |accessdate=23 January 2011}}</ref> [[Julius Caesar]] conquered the remainder of Gaul and overcame a revolt carried out by the Gallic chieftain [[Vercingetorix]] in 52 BC.<ref>Carpentier et al 2000, p.44-45</ref> Gaul was divided by [[Augustus]] into Roman provinces.<ref name=c53>Carpentier et al 2000, pp. 53–55</ref> Many cities were founded during the [[Roman Gaul|Gallo-Roman period]], including [[Lugdunum]] (present-day [[Lyon]]), which is considered to be the capital of the Gauls.<ref name=c53/> These cities were built in traditional Roman style, with a [[Roman Forum|forum]], a theatre, a [[circus]], an [[amphitheatre]] and [[thermal bath]]s. The Gauls mixed with Roman settlers and eventually adopted [[Romance languages|Roman]] speech ([[Latin]], from which the French language evolved) and Roman culture. The [[Religion in ancient Rome|Roman polytheism]] merged with the [[Celtic polytheism|Gallic paganism]] into the same [[syncretism]]. From the 250s to the 280s AD, Roman Gaul suffered a serious crisis with its "[[limes]]" or fortified borders protecting the Empire being attacked on several occasions by [[barbarian]]s.<ref name=c77>Carpentier et al 2000, pp. 76–77</ref> Nevertheless, the situation improved in the first half of the 4th century, which was a period of revival and prosperity for Roman Gaul.<ref>Carpentier et al 2000, pp. 79–82</ref> In 312, the emperor [[Constantine the Great|Constantin I]] converted to Christianity. Christians, persecuted until then, increased rapidly across the entire Roman Empire.<ref>Carpentier et al 2000, p. 81</ref> But, from the beginning of the 5th century, the [[Migration Period|Barbarian Invasions]] resumed,<ref>Carpentier et al 2000, p. 84</ref> and [[Germanic peoples|Germanic tribes]], such as the [[Vandals]], [[Suebi]] and [[Alans]] crossed the Rhine and settled in Gaul, Spain and other parts of the [[Decline of the Roman Empire|collapsing Roman Empire]].<ref>Carpentier et al 2000, pp. 84–88</ref> === Kingdom of Francia (3rd century–843) === {{Main|Francia|Merovingian dynasty|Carolingian dynasty}} {{See also|List of French monarchs|France in the Middle Ages}} At the end of the [[Late Antiquity|Antiquity]] period, ancient Gaul was divided into several Germanic kingdoms and a remaining Gallo-Roman territory, known as the [[Domain of Soissons|Kingdom of Syagrius]] (West). Simultaneously, [[Britons (historical)|Celtic Britons]], fleeing the [[Anglo-Saxon settlement of Britain]], settled the western part of [[Armorica]]. As a result, the Armorican [[peninsula]] was renamed [[Brittany]], [[Celts|Celtic culture]] was revived and independent [[petty kingdom]]s arose in this region. [[File:Chlodwigs taufe.jpg|thumb|left|upright|With [[Clovis I|Clovis]]' conversion to Catholicism in 498, the [[List of Frankish kings|Frankish monarchy]], [[Elective monarchy|elective]] and [[Secular state|secular]] until then, became [[Hereditary monarchy|hereditary]] and of [[Divine right of kings|divine right]].]] The pagan [[Franks]], from whom the ancient name of "Francie" was derived, originally settled the north part of [[Gaul]], but under [[Clovis I]] conquered most of the other kingdoms in northern and central Gaul. In 498, Clovis I was the first Germanic conqueror after the fall of the Roman Empire to convert to Catholic Christianity, rather than [[Arianism]]; thus France was given the title "Eldest daughter of the Church" (''{{lang-fr|La fille aînée de l’Église}}'') by the papacy,<ref>{{cite web |url=http://www.wf-f.org/03-1-France.html |title=Faith of the Eldest Daughter – Can France retain her Catholic heritage? |publisher=Wf-f.org |accessdate=17 July 2011 |archivedate=22 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722112834/http://www.wf-f.org/03-1-France.html |url-status=dead }}</ref> and French kings would be called "the Most Christian Kings of France" (''{{lang|und|Rex Christianissimus}}''). The Franks embraced the Christian [[Gallo-Roman culture]] and ancient Gaul was eventually renamed ''[[Francia]]'' ("Land of the Franks"). The Germanic Franks adopted [[Romance languages|Romanic languages]], except in north Gaul where Roman settlements were less dense and where [[Germanic languages]] emerged. Clovis made Paris his capital and established the [[Merovingian dynasty]], but his kingdom would not survive his death. The Franks treated land purely as a private possession and divided it among their heirs, so four kingdoms emerged from Clovis's: Paris, [[Orléans]], [[Soissons]], and [[Reims|Rheims]]. The [[Roi fainéant|last Merovingian kings]] [[Power behind the throne|lost power]] to their [[Mayor of the Palace|mayors of the palace]] (head of household). One mayor of the palace, [[Charles Martel]], defeated an [[Islamic invasion of Gaul]] at the [[Battle of Tours]] (732) and earned respect and power within the Frankish kingdoms. His son, [[Pepin the Short]], seized the crown of Francia from the weakened Merovingians and founded the [[Carolingian dynasty]]. Pepin's son, [[Charlemagne]], reunited the Frankish kingdoms and built a vast empire across [[Western Europe|Western]] and Central Europe. Proclaimed [[Holy Roman Emperor]] by [[Pope Leo III]] and thus establishing in earnest the French government's longtime [[History of Roman Catholicism in France|historical association]] with the [[Catholic Church]],<ref name="georgetown1">{{cite web|url=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/france|title=France|publisher=[[Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs]]|accessdate=14 December 2011|archivedate=6 កុម្ភៈ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110206213909/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/france|url-status=dead}} See drop-down essay on "Religion and Politics until the French Revolution"</ref> Charlemagne tried to revive the [[Western Roman Empire]] and its cultural grandeur. [[File:French borders from 985 to 1947.gif|thumb|[[Territorial evolution of France|French territorial evolution]] from 985 to 1947]] Charlemagne's son, [[Louis the Pious|Louis I]] (emperor 814–840), kept the empire united; however, this Carolingian Empire would not survive his death. In 843, under the [[Treaty of Verdun]], the empire was divided between Louis' three sons, with [[East Francia]] going to [[Louis the German]], [[Middle Francia]] to [[Lothair I]], and [[West Francia]] to [[Charles the Bald]]. West Francia approximated the area occupied by, and was the precursor, to modern France.<ref>{{cite web|url=http://history.howstuffworks.com/european-history/treaty-of-verdun.htm |title=Treaty of Verdun |publisher=History.howstuffworks.com |date=27 February 2008 |accessdate=17 July 2011}}</ref> During the 9th and 10th centuries, continually threatened by [[Viking expansion|Viking invasions]], France became a very decentralised state: the nobility's titles and lands became hereditary, and the authority of the king became more religious than secular and thus was less effective and constantly challenged by powerful noblemen. Thus was established [[feudalism]] in France. Over time, some of the king's vassals would grow so powerful that they often posed a threat to the king. For example, after the [[Battle of Hastings]] in 1066, [[William the Conqueror]] added "King of England" to his titles, becoming both the vassal to (as Duke of [[Normandy]]) and the equal of (as king of England) the king of France. === Kingdom of France (843–1791) === {{main|Kingdom of France|Capetian dynasty|Valois dynasty|Bourbon dynasty}} {{see also|List of French monarchs|France in the Middle Ages|Early modern France|Ancien Régime}} [[File:Joan of Arc miniature graded.jpg|thumb|upright|[[Joan of Arc]] led the French army to several important victories during the [[Hundred Years' War]] which paved the way for the final victory.]] The Carolingian dynasty ruled France until 987, when [[Hugh Capet]], Duke of France and Count of Paris, was crowned [[List of French monarchs|King of the Franks]].<ref>{{cite web|url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1008&HistoryID=ab03&gtrack=pthc |title=History of France : The Capetian kings of France: AD 987–1328 |publisher=Historyworld.net |accessdate=21 July 2011}}</ref> His descendants {{ndash}} the [[House of Capet|Capetians]], the [[House of Valois]], and the [[House of Bourbon]] {{ndash}} progressively unified the country through wars and dynastic inheritance into the Kingdom of France, which was fully declared in 1190 by [[Philip II of France|Philip II Augustus]]. Gerbert d'Aurillac (Gerbert of Aurillac) was the first French pope; his reign as [[Pope Sylvester II]] lasted from 999 to 1003. The [[Albigensian Crusade]] was launched in 1209 to eliminate the heretical [[Catharism|Cathars]] in the south-western area of modern-day France. In the end, the Cathars were exterminated and the autonomous [[Counts of Toulouse|County of Toulouse]] was annexed into the kingdom of France.<ref>{{cite news | title = Massacre of the Pure | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,897752-2,00.html | newspaper = Time | location = New York | date = 28 April 1961 | access-date = 11 កក្កដា 2017 | archive-date = 20 មករា 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120172908/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,897752-2,00.html | url-status = dead }}</ref> Later Kings expanded their territory to cover over half of modern continental France, including most of the North, Centre and West of France. Meanwhile, the royal authority became more and more assertive, centred around a [[Estates of the realm|hierarchically conceived society]] distinguishing [[French nobility|nobility]], clergy, and [[Estates General (France)|commoners]]. [[Charles IV of France|Charles IV the Fair]] died without an heir in 1328.<ref name="guerard">Albert Guerard, ''France: A Modern History'' ([[University of Michigan Press]]: Ann Arbor, 1959) pp. 100, 101.</ref> Under the rules of the [[Salic law]] the crown of France could not pass to a woman nor could the line of kingship pass through the female line.<ref name="guerard"/> Accordingly, the crown passed to Philip of Valois, a cousin of Charles, rather than through the female line to Charles' nephew, Edward, who would soon become [[Edward III of England]]. During the reign of [[Philip IV of France|Philip of Valois]], the French monarchy reached the height of its medieval power.<ref name="guerard"/> However, Philip's seat on the throne was contested by Edward III of England and in 1337, on the eve of the first wave of the [[Black Death]],<ref name = Encarta>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/text_761568934___117/France.html |title=France VII |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2009 |publisher=Webcitation.org |date= |accessdate=22 June 2012 |archivedate=29 សីហា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090829034202/http://encarta.msn.com/text_761568934___117/France.html |url-status=dead }}</ref> England and France went to war in what would become known as the [[Hundred Years' War]].<ref>Don O'Reilly. "[https://web.archive.org/web/20061109043743/http://www.historynet.com/magazines/military_history/3031536.html Hundred Years' War: Joan of Arc and the Siege of Orléans]". ''TheHistoryNet.com''.</ref> The exact boundaries changed greatly with time, but French landholdings of the [[List of English monarchs|English Kings]] remained extensive for decades. With charismatic leaders, such as [[Joan of Arc]] and [[La Hire]], strong French counterattacks won back English continental territories. Like the rest of Europe, France was struck by the Black Death. Around 1340, France had a population of approximately 17 million,<ref>Emmanuel Le Roy Ladurie (1987). "''[http://books.google.com/books?id=VT9rIMQFt2MC&pg=PA32 The French peasantry, 1450–1660]''". University of California Press. p. 32. ISBN 0-520-05523-3</ref> which by the end of the [[pandemic]] had declined by about one-half.<ref>Peter Turchin (2003). "''[http://books.google.com/books?id=mUoCrTUo-eEC&pg=PA179 Historical dynamics: why states rise and fall]{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''". Princeton University Press. p. 179. ISBN 0-691-11669-5</ref> [[File:Francois Dubois 001.jpg|thumb|left|The [[St. Bartholomew's Day massacre]] (1572) was the climax of the [[French Wars of Religion]], which were brought to an end by the [[Edict of Nantes]] (1598).]] The [[French Renaissance]] saw a long set of wars, known as the [[Italian Wars]], between the Kingdom of France and the powerful [[Holy Roman Empire]]. It also saw the first standardization of the French language, which would become the official language of France and the language of Europe's aristocracy. French explorers, such as [[Jacques Cartier]] or [[Samuel de Champlain]], claimed lands in the Americas for France, paving the way for the expansion of the [[French colonial empire#First French colonial empire|First French colonial empire]]. The rise of Protestantism in Europe led France to a civil war known as the French Wars of Religion, where, in the most notorious incident, thousands of [[Huguenot]]s were murdered in the [[St. Bartholomew's Day massacre]] of 1572.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516821/Massacre-of-Saint-Bartholomews-Day |title=Massacre of Saint Bartholomew’s Day |publisher=Britannica.com |accessdate=21 July 2011}}</ref> The Wars of Religion were ended by [[Henry IV of France|Henry IV]]'s [[Edict of Nantes]], which granted some freedom of religion to the Huguenots. Under [[Louis XIII of France|Louis XIII]], the energetic [[Cardinal Richelieu]] reinforced the centralization of the state, royal power and French dominance in Europe, foreshadowing the reign of [[Louis XIV]]. During Louis XIV's minority and the regency of [[Anne of Austria|Queen Anne]] and [[Cardinal Mazarin]], a period of trouble known as the [[Fronde]] occurred in France, which was at that time [[Franco-Spanish War (1635)|at war with Spain]]. This rebellion was driven by the great feudal lords and [[sovereign court]]s as a reaction to the [[Absolutism (European history)|rise of royal power]] in France. [[File:Rigaud Hyacinthe - Louis XIV, roi de France.jpg|thumb|upright|[[Louis XIV of France|Louis XIV]], the "sun king" was the [[Absolute monarchy in France|absolute monarch of France]] and made France the leading European power.]] The monarchy reached its peak during the 17th century and the reign of Louis XIV. By turning powerful feudal lords into [[courtier]]s at the [[Palace of Versailles]], Louis XIV's personal power became unchallenged. Remembered for his numerous wars, he made France the leading European power. France possessed the largest population in Europe (see [[Demographics of France]]) and had tremendous influence over European politics, economy, and culture. French became the most-used language in diplomacy, science, literature and international affairs, and remained so until the 20th century.<ref name="Language and Diplomacy">{{cite web |url=http://www.nakedtranslations.com/en/2004/language-and-diplomacy/ |title=Language and Diplomacy |publisher=Nakedtranslations.com |accessdate=21 July 2011 |archivedate=21 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721070018/http://www.nakedtranslations.com/en/2004/language-and-diplomacy/ |url-status=dead }}</ref> France obtained many overseas possessions in the Americas, Africa and Asia. Louis XIV [[Edict of Fontainebleau|revoked the Edict of Nantes]], forcing thousands of Huguenots into exile. Under [[Louis XV of France|Louis XV]], France lost [[New France]] and most of its [[French India|Indian possessions]] after its defeat in the [[Seven Years' War]], which ended in 1763. Its [[Metropolitan France|continental territory]] kept growing, however, with notable acquisitions such as [[Lorraine (region)|Lorraine]] (1766) and [[Corsica]] (1770). An unpopular king, Louis XV's weak rule, his ill-advised financial, political and military decisions, and his debauchery discredited the monarchy and arguably led to the French Revolution 15 years after his death.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/louis_xv.shtml |title=BBC History : Louis XV (1710–1774) |publisher=BBC |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://webspace.qmul.ac.uk/cdhjones/documents/gn_pdf.pdf |title=Scholarly bibliography by Colin Jones (2002) |format=PDF |accessdate=21 July 2011}}</ref> [[Louis XVI of France|Louis XVI]], Louis XV's grandson, actively [[France in the American Revolutionary War|supported the Americans]], who were seeking their [[American Revolutionary War|independence from Great Britain]] (realized in the [[Treaty of Paris (1783)]]). The example of the [[American Revolution]] and the financial crisis which followed France's involvement in it were two of many contributing factors to the French Revolution. Much of the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]] occurred in French intellectual circles, and major scientific breakthroughs and inventions, such as the [[Antoine Lavoisier|discovery of oxygen]] (1778) and the first [[Montgolfier brothers|hot air balloon carrying passengers]] (1783), were achieved by French scientists. French explorers, such as [[Louis Antoine de Bougainville|Bougainville]] and [[Jean-François de Galaup, comte de Lapérouse|Lapérouse]], took part in the [[European and American voyages of scientific exploration|voyages of scientific exploration]] through maritime expeditions around the globe. The Enlightenment philosophy, in which [[rationalism|reason]] is advocated as the primary source for [[Legitimacy (political)|legitimacy]] and [[authority]], undermined the power of and support for the monarchy and helped pave the way for the French Revolution. === Republics and Empires (1792–) === {{Main|French Revolution|ចក្រភពបារាំងទីមួយ|Second French Empire|French colonial empire}} {{See also|France in the 19th century|France in the 20th century}} [[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|The [[Storming of the Bastille]] on 14 July 1789 was the starting event of the [[French Revolution]].]] After the [[storming of the Bastille]] on 14 July 1789, the absolute monarchy was abolished and France became a [[Kingdom of France (1791–1792)|constitutional monarchy]]. Through the [[Declaration of the Rights of Man and of the Citizen]], France established fundamental rights for French citizens (who could only be male). The Declaration affirms "the natural and imprescriptible rights of man" to "liberty, property, security and resistance to oppression". It called for the destruction of aristocratic privileges and proclaimed freedom and equal rights for all men, as well as access to public office based on talent rather than birth. របបរាជានិយមត្រូវបានរឹតបន្តឹង ហើយប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ត្រូវមានសិទ្ធិចូលរួមក្នុងដំណើរការនីតិបញ្ញត្តិ។ សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសារព័ត៌មានត្រូវបានប្រកាស ហើយការចាប់ខ្លួនតាមអំពើចិត្តមិនត្រូវបានអនុញ្ញាត។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍ក៏បានអះអាងនូវគោលការណ៍នៃអធិបតេយ្យភាពដ៏ពេញនិយម ដែលផ្ទុយពីសិទ្ធិដ៏ទេវភាពរបស់ស្តេចដែលកំណត់លក្ខណៈនៃរាជាធិបតេយ្យបារាំង និងសមភាពសង្គមក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋ ដោយលុបបំបាត់ឯកសិទ្ធិរបស់អភិជន និងបព្វជិត។ While Louis XVI, as a [[Kingdom of France (1791–92)|constitutional king]], enjoyed popularity among the population, his disastrous [[flight to Varennes]] seemed to justify rumours he had tied his hopes of political salvation to the prospects of foreign invasion. His credibility was deeply undermined to the extent that the [[Abolished monarchy|abolition of the monarchy]] and establishment of a republic became an increasing possibility. European [[Declaration of Pillnitz|monarchies gathered]] against the new régime, to restore the French absolute monarchy. The foreign threat exacerbated France's political turmoil and deepened the sense of urgency among the various factions and [[War of the First Coalition|war was declared against Austria]] on 20 April 1792. [[Riot|Mob violence]] occurred during the [[10 August (French Revolution)|insurrection of 10 August 1792]]<ref>Censer, Jack R. and Hunt, Lynn. ''Liberty, Equality, Fraternity: Exploring the French Revolution.'' University Park, Pennsylvania: Pennsylvania State University Press, 2004.</ref> and the [[September Massacres|following month]].<ref>Doyle, William. ''The Oxford History of The French Revolution.'' Oxford: Oxford University Press, 1989. pp 191–192.</ref> As a result of this violence and the political instability of the constitutional monarchy, the [[French First Republic|Republic was proclaimed]] on 22 September 1792. [[File:Napoleon in 1806.PNG|thumb|left|upright|[[Napoleon]], [[Emperor of the French]], and his ''[[Grande Armée]]'' built a [[First French Empire|vast Empire]] across Europe. He helped spread the French revolutionary ideals and his legal reforms had a major influence worldwide.]] [[Louis XVI of France|Louis XVI]] was [[Trial of Louis XVI|convicted]] of [[treason]] and [[Execution of Louis XVI|guillotined]] in 1793. Facing increasing pressure from European monarchies, internal guerrilla wars and [[Counter-revolutionary|counterrevolution]]s (such as the [[War in the Vendée]] or the [[Chouannerie]]), the [[National Convention|young Republic]] fell into the [[Reign of Terror]]. Between 1793 and 1794, between 16,000 and 40,000 people were executed. In Western France, the civil war between the ''Bleus'' ("Blues", supporters of the Revolution) and the ''Blancs'' ("Whites", supporters of the Monarchy) lasted from 1793 to 1796 and led to the loss of between 200,000 and 450,000 lives.<ref>{{cite news | title = The Terror in the French Revolution | first = Marisa | last = Dr Linton | url = http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter1/interviews/filetodownload,20545,en.pdf | newspaper = Kingston University | access-date = 2017-07-11 | archive-date = 2012-01-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120117152123/http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter1/interviews/filetodownload%2C20545%2Cen.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="hussenet">Jacques Hussenet (dir.), ''« Détruisez la Vendée ! » Regards croisés sur les victimes et destructions de la guerre de Vendée'', La Roche-sur-Yon, Centre vendéen de recherches historiques, 2007</ref> Both foreign armies and French counterrevolutionnaries were crushed and the French Republic survived. Furthermore, it extended greatly its boundaries and established "[[French client republic|Sister Republics]]" in the surrounding countries. As the threat of a foreign invasion receded and France became mostly pacified, the [[Thermidorian Reaction]] put an end to [[Maximilien Robespierre|Robespierre]]'s rule and to the Terror. The [[Abolitionism in France|abolition of slavery]] and male [[universal suffrage]], enacted during this radical phase of the revolution, were cancelled by subsequent governments. After a [[French Directory|short-lived governmental scheme]], [[Napoleon|Napoleon Bonaparte]] [[18 Brumaire|seized control of the Republic]] in 1799 becoming [[French Consulate|First Consul]] and later [[Constitution of the Year XII|Emperor]] of the [[First French Empire|French Empire]] (1804–1814/1815). As a continuation of [[French Revolutionary Wars|the wars]] sparked by the European monarchies against the French Republic, changing sets of [[Napoleonic Wars|European Coalitions]] declared wars on Napoleon's Empire. His armies conquered most of continental Europe, while members of the [[House of Bonaparte|Bonaparte]] family were appointed as monarchs in some of the newly established kingdoms.<ref name="Blanning">{{cite news | title = Napoleon and German identity | first = Tim | last = Blanning | url = http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5001329960 | newspaper = History Today | location = London | date = April 1998 | volume = 48 | access-date = 2017-07-11 | archive-date = 2012-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120513171824/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5001329960 | url-status = dead }}</ref> These victories led to the worldwide expansion of French revolutionary ideals and reforms, such as the [[Metric system]], the [[Napoleonic Code]] and the Declaration of the Rights of Man. After the catastrophic [[French invasion of Russia|Russian campaign]], Napoleon was [[War of the Sixth Coalition|defeated]] and the Bourbon monarchy [[Bourbon Restoration#First Restoration (1814)|restored]]. About a million Frenchmen died during the Napoleonic Wars.<ref name="Blanning"/> [[File:Douaumont Ossuary cemetery.JPG|thumb|[[Douaumont ossuary]]. With 4.3 million wounded from a population of only 39.6 million at the time, the Third French Republic sustained the highest [[World War I casualties|number of total casualties]] among the Allies during [[World War I]].]] After his [[Hundred Days|brief return]] from exile, Napoleon was finally defeated in 1815 at the [[Battle of Waterloo]], the monarchy was [[Bourbon Restoration#Second Restoration (1815)|re-established]] (1815–1830), with new constitutional limitations. The discredited Bourbon dynasty was overthrown by the [[July Revolution]] of 1830, which established the constitutional [[July Monarchy]], which lasted until 1848, when the [[French Second Republic]] was proclaimed, in the wake of the European [[Revolutions of 1848]]. The abolition of slavery and male [[universal suffrage]], both briefly enacted during the French Revolution were re-enacted in 1848. In 1852, the [[President of France|president of the French Republic]], [[Napoleon III|Louis-Napoléon Bonaparte]], Napoleon I’s nephew, was proclaimed emperor of the [[Second French Empire|second Empire]], as Napoleon III. He multiplied French interventions abroad, especially in [[Crimean War|Crimea]], in [[French intervention in Mexico|Mexico]] and [[Second Italian War of Independence|Italy]]. Napoleon III was unseated following defeat in the [[Franco-Prussian War]] of 1870 and his regime was replaced by the [[French Third Republic|Third Republic]]. France had [[French colonial empire|colonial possessions]], in various forms, since the beginning of the 17th century. In the 19th and 20th centuries, its [[List of largest empires|global overseas colonial empire]] extended greatly and became the second largest in the world behind the [[British Empire]]. Including [[metropolitan France]], the total area of land under French [[sovereignty]] almost reached 13 million square kilometres in the 1920s and 1930s, 8.6% of the world's land. [[File:De Gaulle-OWI.jpg|thumb|upright|[[Charles de Gaulle]] took an active part in all major events of the 20th century: a hero of World War I, leader of the [[Free French Forces|Free French]] during [[World War II]], he then became [[President of France|President]], where he facilitated decolonization, maintained France as a major power and overcame the [[May 1968 in France|revolt of May 1968]].]] France was a member of the [[Triple Entente]] when World War I broke out. A small part of Northern France was occupied, but France and its allies emerged victorious against the [[Central Powers]], at a tremendous human and material cost. World War I left 1.4&nbsp;million French soldiers dead, 4% of its population,<ref>{{cite news | title = France's oldest WWI veteran dies | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm |work=BBC News | location = London | date = 20 January 2008 }}</ref> between 27 and 30% of the conscript classes of 1912–1915.<ref>Spencer C. Tucker, Priscilla Mary Roberts (2005). "''[http://books.google.cz/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PR25 Encyclopedia Of World War I: A Political, Social, And Military History]''". ABC-CLIO. ISBN 1851094202</ref> The interbellum years were marked by [[Events preceding World War II in Europe|intense international tensions]] and a variety of social reforms introduced by the [[Popular Front (France)|Popular Front government]] ([[Annual leave]], [[Eight-hour day|working time reduction]], women in Government among others). France was occupied following the [[Nazi Germany|German]] ''[[Blitzkrieg]]'' campaign in World War II, with metropolitan France divided into a [[German military administration in occupied France during World War II|German occupation zone in the north]] and [[Vichy France]], a newly established authoritarian regime collaborating with Germany, in the south.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=Q7ORlIpHKLEC&pg=PA368 Vichy France and the Jews]''". Michael Robert Marrus, Robert O. Paxton (1995). [[Stanford University Press]]. p. 368. ISBN 0-8047-2499-7</ref> The [[Allies]] and the [[French Resistance]] eventually emerged victorious from the [[Axis powers]] and French sovereignty was restored. The [[French Fourth Republic|Fourth Republic]] was established after World War II and saw spectacular economic growth (''les [[Trente Glorieuses]]''). Suffrage was extended to women in 1944. France was one of the founding members of [[NATO]] (1949). France attempted to [[First Indochina War|regain control of French Indochina]] but was defeated by the [[Viet Minh]] in 1954. Only months later, France faced a new [[Algerian War|conflict in Algeria]]. The debate over whether or not to keep control of [[French Algeria|Algeria]], then home to over one million [[Pied-Noir|European settlers]],<ref>{{cite news | title = In France, a War of Memories Over Memories of War | first = Michael | last = Kimmelman | url = http://www.nytimes.com/2009/03/05/arts/design/05abroad.html?_r=1 | newspaper=The New York Times | date = 4 March 2009 }}</ref> wracked the country and nearly led to civil war. In 1958, the weak and unstable Fourth Republic gave way to the [[French Fifth Republic|Fifth Republic]], which contained a strengthened Presidency.<ref>[http://seacoast.sunderland.ac.uk/~os0tmc/contem/fifth.htm From Fourth to Fifth Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080523234726/http://seacoast.sunderland.ac.uk/~os0tmc/contem/fifth.htm |date=2008-05-23 }} – [[University of Sunderland]]</ref> In the latter role, Charles de Gaulle managed to keep the country together while taking steps to end the war. The Algerian War was concluded with the [[Évian Accords]] in 1962 that led to Algerian independence. France granted independence progressively to its colonies. A vestige of the colonial empire are the [[Overseas departments and territories of France|French overseas departments and territories]]. In the wake of the series of worldwide [[protests of 1968]], the [[May 1968 in France|revolt of May 1968]] had an enormous social impact. In France, it is considered to be the watershed moment when a conservative moral ideal (religion, patriotism, respect for authority) shifted towards a more liberal moral ideal. ប្រទេសបារាំងបានឈានមុខគេក្នុងប្រទេសជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបដែលកំពុងស្វែងរកទុនលើសន្ទុះនៃសហជីពរូបិយវត្ថុដើម្បីបង្កើតឧបករណ៍នយោបាយ ការការពារ និងសន្តិសុខរបស់សហភាពអឺរ៉ុបដែលមានការរួបរួម និងមានសមត្ថភាពជាងមុន។<ref>{{cite web|url=http://www.elysee.fr/elysee/anglais/speeches_and_documents/2004/declaration_by_the_franco-german_defence_and_security_council.1096.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051025215249/http://www.elysee.fr/elysee/anglais/speeches_and_documents/2004/declaration_by_the_franco-german_defence_and_security_council.1096.html|archivedate=25 October 2005|title=Declaration by the Franco-German Defense and Security Council |publisher=Elysee.fr |accessdate=21 July 2011}}</ref> {{anchor|Climate}} == ភូមិសាស្ត្រ == {{Main|Geography of France}} [[File:France cities.png|thumb|upright=1.5|center|A relief map of Metropolitan France, showing cities with over 100,000 inhabitants.]] [[Metropolitan France]] is situated mostly between latitudes [[41st parallel north|41°]] and [[51st parallel north|51° N]], and longitudes [[6th meridian west|6° W]] and [[10th meridian east|10° E]], on the western edge of Europe, and thus lies within the northern [[temperateness|temperate]] zone. From northeast to southwest, France shares borders with [[Belgium]], [[Luxembourg]], [[Germany]], [[Switzerland]], [[Italy]], [[Monaco]], [[Spain]] and [[Andorra]]. France also borders [[Suriname]] to its west and [[Brazil]] to its east and south, by way of the overseas region of [[French Guiana]], which is considered an integral part of the Republic.<ref name=France/> [[Corsica]] and the French mainland form [[Metropolitan France]]; [[Guadeloupe]], [[Martinique]], [[Réunion]], and [[Mayotte]] form, with French Guiana, the overseas regions. These two integral groupings, along with several [[overseas collectivity|overseas collectivities]] and [[French Southern and Antarctic Lands|one territory]], comprise the French Republic. The European territory of France covers {{convert|547030|km2|sqmi|0}},<ref name=France/> the largest among [[European Union]] members.<ref name = superficy>[http://europa.eu/about-eu/countries/member-countries/france/index_en.htm France] on Europa Official Site</ref> France possesses a wide variety of landscapes, from coastal plains in the north and west to mountain ranges of the [[Alps]] in the south-east, the [[Massif Central]] in the south-central and [[Pyrenees]] in the south-west. At {{convert|4810.45|m|ft|0}}<ref>{{cite news |url=http://www.smh.com.au/environment/mont-blanc-shrinks-by-45cm-in-two-years-20091106-i0kk.html |title=Mont Blanc shrinks by {{convert|45|cm|2|abbr=on}} in two years |work=Sydney Morning Herald |date=6 November 2009 |accessdate=9 August 2010 |archive-date=14 កុម្ភៈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214082228/https://www.smh.com.au/environment/mont-blanc-shrinks-by-45cm-in-two-years-20091106-i0kk.html |url-status=dead }}</ref> above sea level, the highest point in Western Europe, [[Mont Blanc]], is situated in the Alps on the border between France and Italy. France also has extensive river systems such as the [[Seine]], the [[Loire]], the [[Garonne]], and the [[Rhone]], which divides the Massif Central from the Alps and flows into the Mediterranean Sea at the [[Camargue]]. Corsica lies off the Mediterranean coast. France's total land area, with its overseas departments and territories (excluding [[Adélie Land]]), is {{convert|674843|km2|sqmi|0|abbr=on}}, 0.45% of the total land area on Earth. France possesses the second largest [[exclusive economic zone]] (EEZ) in the world,<ref>{{fr icon}} [http://www.developpementdurable.com/economie/2010/07/A2769/mediterranee-la-france-prend-le-controle-en-creant-une-zone-economique-exclusive.html Méditerranée : la France prend le contrôle en créant une zone économique exclusive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430124908/http://www.developpementdurable.com/economie/2010/07/A2769/mediterranee-la-france-prend-le-controle-en-creant-une-zone-economique-exclusive.html |date=2011-04-30 }}</ref> covering {{convert|11035000|km2|sqmi|0|abbr=on}}, approximately 8% of the total surface of all the EEZs of the world, just behind the US ({{convert|11351000|km2|sqmi|0|abbr=on|disp=or}}).<ref>According to a different calculation cited by the [[Pew Research Center]], the EEZ of France would be {{convert|10084201|km2|sqmi|0|abbr=on}}, still behind the US ({{convert|12174629|km2|sqmi|0|abbr=on|disp=or}}), and still ahead of Australia ({{convert|8980568|km2|sqmi|0|abbr=on|disp=or}}) and Russia ({{convert|7566673|km2|sqmi|0|abbr=on|disp=or}}).</ref> === Climate === The north and northwest have a temperate climate, while a combination of maritime influences, [[latitude]] and altitude produce a varied climate in the rest of Metropolitan France.<ref name="climate">{{cite web |author=Ministry of Foreign Affairs |year=2005 |url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/discovering-france_2005/france-from-to-z_1978/country_2004/geography_4405/geography_1507.html |title=Discovering France: Geography |accessdate=29 December 2006 |authorlink=Minister of Foreign Affairs (France) |archivedate=6 មករា 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106121611/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/discovering-france_2005/france-from-to-z_1978/country_2004/geography_4405/geography_1507.html |url-status=dead }}</ref> In the south-east a [[Mediterranean climate]] prevails. In the west, the climate is predominantly [[oceanic climate|oceanic]] with a high level of rainfall, mild winters and cool to warm summers. Inland the climate becomes more [[continental climate|continental]] with hot, stormy summers, colder winters and less rain. The [[climate of the Alps]] and other mountainous regions is mainly [[alpine climate|alpine]], with the number of days with temperatures below freezing over 150 per year and snow cover lasting for up to six months. {{-}} <gallery> File:Aiguille1.jpg|[[Limestone]] cliffs of [[Normandy]] near [[Étretat]] File:Lavender field.jpg|[[Mediterranean Sea|Mediterranean]] vegetation ([[lavender]]) in [[Provence]] File:Beauce 3.jpg| The plains of the [[Beauce]] File:Aiguille du Dru 3.jpg|[[Alpine climate]] in the [[French Alps]] File:Verdon Trescaire.jpg|[[Verdon Gorge]] in Provence File:Weinberg Cote de Nuits.jpg | [[French wine|Vineyards]] in [[Côte de Nuits]], [[Burgundy (French region)|Burgundy]] File:Lac Vert de Fontanalbe.jpg|[[Alpine climate]] in [[Mercantour National Park]] File:Bora Bora - Mt Otemanu.jpg|[[Tropical climate]] in [[Bora Bora]] ([[French Polynesia]]) File:Pointe du van.jpg|[[Heathland]] in [[Pointe du Van]], Western [[Brittany]] File:PassesBassin.JPG|[[Oceanic climate]] and sandy beach in [[Arcachon Bay]] File:Piana Dardo dans les Calanche.jpg|Semi-arid climate in [[Corsica]] </gallery> === បរិស្ថាន === {{See also|Ministry of Ecology, Sustainable Development and Energy|National parks of France|Regional natural parks of France}} [[File:Parcs naturels français.svg|thumb|[[Regional natural parks of France|Regional]] (green) and [[National parks of France|National (pink) natural parks]] in France. Indicated in green and purple colour respectively.]] France was one of the first countries to create an environment ministry, in 1971.<ref>[http://www.ambafrance-ca.org/kid/pages_en/eco6.htm Protection of the Environment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425005903/http://www.ambafrance-ca.org/kid/pages_en/eco6.htm |date=2011-04-25 }} on the [http://www.ambafrance-ca.org/spip.php?rubrique2 Official Site of the French Ambassy in Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130201052846/http://www.ambafrance-ca.org/spip.php?rubrique2 |date=2013-02-01 }}</ref> Although France is one of the most industrialised countries, it is ranked [[List of countries by carbon dioxide emissions|only seventeenth]] by carbon dioxide emissions, behind less populous nations such as Canada or Australia. This situation results from the France's decision to invest in [[nuclear power]] in 1974 after the [[1973 oil crisis]],<ref>{{cite web |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf40.html |title=Nuclear Power in France |publisher=World-nuclear.org |accessdate=17 July 2011 |archivedate=19 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719055222/http://www.world-nuclear.org/info/inf40.html |url-status=dead }}</ref> which now accounts for 75% of France's electricity production<ref>{{cite web|url=http://www.eoearth.org/article/Energy_profile_of_France |title=Energy profile of France |publisher=Eoearth.org |accessdate=17 July 2011}}</ref> and explains why France pollutes less than comparable countries.<ref>{{fr icon}} [http://www.usinenouvelle.com/article/co2-la-france-moins-pollueuse-grace-au-nucleaire.N133933 CO2 : la France mois pollueuse grâce au nucléaire]</ref><ref>{{fr icon}} [http://www.ambafrance-cn.org/L-energie-nucleaire-en-France.html L'énergie nucléaire en France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701211529/http://www.ambafrance-cn.org/L-energie-nucleaire-en-France.html |date=2010-07-01 }} – Ambassade française en Chine</ref> Like all European Union members, France agreed to cut carbon emissions by at least 20% of 1990 levels by the year 2020,<ref>{{cite news|author=Ian Traynor and David Gow in Brussels |url=http://www.guardian.co.uk/environment/2007/feb/21/climatechange.climatechangeenvironment |title=EU promises 20% reduction in carbon emissions by 2020 |work=The Guardian |location=London |date= 21 February 2007|accessdate=21 July 2011 }}</ref> in comparison the US agreed to a cut of 4% of its emissions.<ref name="Les quatre enjeux de Copenhague">{{fr icon}} [http://www.la-croix.com/Actualite/S-informer/Sciences/Les-quatre-enjeux-de-Copenhague-_NG_-2009-12-06-569870 Les quatres enjeux de Copenhague] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111125721/http://www.la-croix.com/Actualite/S-informer/Sciences/Les-quatre-enjeux-de-Copenhague-_NG_-2009-12-06-569870 |date=2012-01-11 }} – [[La Croix]]</ref> In 2009, French carbon dioxide emissions per capita was lower than the Chinese.<ref>{{cite news|last=Kanter |first=James |url=http://green.blogs.nytimes.com/2010/07/01/emissions-soar-in-china-and-india/ |title=Per-Capita Emissions Rising in China |location=Beijing (China);China;Copenhagen (Denmark);France;India;Russia;United States |publisher=Green.blogs.nytimes.com |date=1 July 2010 |accessdate=21 July 2011}}</ref> France was set to impose a [[carbon tax]] in 2009 at 17 Euros per tonne of carbon emitted.<ref>{{cite news|author=By Reuters |url=http://www.nytimes.com/2009/09/11/business/global/11carbon.html |title=France Sets Carbon Tax at 17 Euros a Ton |location=France |work=The New York Times |date=10 September 2009 |accessdate=21 July 2011}}</ref> The carbon tax would have brought in 4&nbsp;billion Euros of revenue per year.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8248392.stm |title=France set to impose carbon tax |publisher=BBC News |date=10 September 2009 |accessdate=21 July 2011}}</ref> But the tax was abandoned for various reasons, including that French companies would have difficulty competing with companies in neighbouring countries that would not have to pay such steep taxes on carbon emissions. Instituting a carbon tax was an unpopular political move for President Sarkozy.<ref>{{cite news|last=Saltmarsh |first=Matthew |url=http://www.nytimes.com/2010/03/24/business/global/24iht-carbon.html |title=France Abandons Plan for Carbon Tax |location=France |work=The New York Times |date=23 March 2010 |accessdate=21 July 2011}}</ref> In 2010, a study at Yale and [[Columbia University|Columbia]] universities ranked France the seventh most environmentally conscious country in the world.<ref>{{cite web|url=http://epi.yale.edu/dataexplorer/countryprofiles|title=Country Profiles -starts at Switzerland, click for France|publisher=Epi.yale.edu|accessdate=9 August 2010|archivedate=22 កញ្ញា 2012|archiveurl=https://archive.is/20120922010211/http://epi.yale.edu/dataexplorer/countryprofiles|url-status=dead}}</ref><ref>{{fr icon}} [http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=1125478&clef=ARC-TRK-NC_01 La France au 7ème rang mondial pour l'environnement]. [[Le Monde]]. 30 May 2010</ref> Forests account for 28% of the land area of France.<ref>{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/red/graph/env_for_are_of_lan_are-environment-forest-area-of-land%26date%3D2005%26b_map%3D1 |title=Forest area by country |publisher=Nationmaster.com |accessdate=9 August 2010 |archivedate=23 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130723122206/http://www.nationmaster.com/red/graph/env_for_are_of_lan_are-environment-forest-area-of-land%26date%3D2005%26b_map%3D1 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.ifn.fr/spip/?rubrique83&lang=en Evolution of the French forest from 1984 to 1996] – French National Forest Inventory</ref> French forests are some of the most diversified of Europe, with more than 140 differents varieties of trees.<ref>{{fr icon}} [http://www.lepapier.fr/foret_france.htm Une situation privilégiée en France et en Europe] – Papier, bois et forêt</ref> There are nine [[national park]]s<ref>[http://www.parks.it/world/FR/Eindex.html Parks, Reserves, and Other Protected Areas in France] – [http://www.parks.it/indice/Epremessa.html The portal about parks in Italy]</ref> and 46 [[Protected area|natural park]]s in France.<ref>{{fr icon}} [http://www.parcs-naturels-regionaux.tm.fr/fr/accueil/ Fédération des parcs naturels régionaux de France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712003310/http://www.parcs-naturels-regionaux.tm.fr/fr/accueil/ |date=2010-07-12 }}</ref> France wants to convert 20% of its [[Exclusive economic zone|Exclusive Economic Zone]] to a [[Marine protected area|Marine Protected Area]] by 2020.<ref>{{fr icon}} [http://www.actu-environnement.com/ae/news/mer_grenelle_zee_meditarrane_borloo_aire_marine_8120.php4 La France veut créer une Zone Économique Exclusive en Méditérannée] – Actu-Environnement</ref> == លក្ខណៈទូទៅរបស់ប្រទេសបារាំង == [[ឯកសារ:Lavender field.jpg|thumb|left|]] [[ឯកសារ:Bora Bora - Mt Otemanu.jpg|thumb|left|]] [[ឯកសារ:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|thumb|left|Place du Capitole]] [[ឯកសារ:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 03.jpg|thumb|left| Château de Chambord]] === ផ្ទៃដី === មានផ្ទៃដីចំនួន ៥៥០០០០ គីឡូម៉ែត្រការេ។ ប្រទេសបារាំងលាតសន្ធឹងលើទឹកដីនៃទ្វីបអឺរ៉ុបភាគខាងលិច ប្រហែល១ភាគ១៥នៃផ្ទៃ ដីសហភាពអឺរ៉ុប ទាំងមូល ហើយជា ប្រទេសមួយដែលមានតំបន់សមុទ្រធំទូលាយ (ជា តំបន់សេដ្ឋកិច្ច ផ្ដាច់មុខលាតសន្ឋឹងលើផ្ទៃ១១លាន គម២)។ === ស្ថានភាពដី === * តំបន់ទំនាប ៖ ២/៣ នៃផ្ទៃដីទាំងមូល. * ប្រជុំភ្នំសំខាន់ៗ: ភ្នំអាល់ (Alpes) ភ្នំដែលមានកំពស់ខ្ពស់ជាងគេនៅអឺរ៉ុបភាគខាងលិច គឺភ្នំម៉ុងប្លង់ ដែលមានកំពស់ ៤៨០៧ម៉ែត្រ ភ្នំពីរេណ៉េ ភ្នំហ៊្សុយរ៉ា ភ្នំអាកឌែន ភ្នំម៉ាស៊្សីស សង់ត្រាល់ និងភ្នំវ៉ូហ្សឺ។ * តំបន់មាត់សមុទ្រ: ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងសមុទ្រចំនួន៤ សមុទ្រខាងជើង សមុទ្រឡាម៉ង់ មហាសមុទ្រ អាត្លង់ទិច និងសមុទ្រម៉េឌីទែរ៉ាណេ ប្រទេសបារាំងមាន ឆ្នេរសរុបប្រវែង ៥៥០០គីឡូម៉ែត្រ។ * ដែនដីសំខាន់ហ៊ុំព័ទ្ឋដោយ [[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]]នៅខាងលិច [[សមុទ្រម៉ង់]] និង [[សមុទ្រខាងជើង]](la mer du Nord)នៅខាងជើង ប្រទេស[[បែលហ្ស៊ីក]] [[លុចហ្សំបួរ]] [[អាលឺម៉ង់]] [[ស្វីស]]និង[[អ៊ីតាលី]] នៅខាងកើត និងដោយ [[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ]] ប្រទេស[[អង់ដូរ៉ា]] [[ម៉ូណាកូ]] និង[[អេស្បាញ]]នៅខាងត្បូង។ * ដែនដីឯនាយសមុទ្រមាន [[ហ្គុយយ៉ាន]](la Guyane)និង[[កោះសាំងម៉ាតាំង]]( l’île de Saint-Martin)នៅ[[ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង]] , [[ប៉ូលីនេស៊ីបារាំង]]( la Polynésie française) [[វ៉ាលីនិងហ្វុទុណា]](Wallis-et-Futuna) [[ណូវ៉ែលកាលេដូនី]](la Nouvelle-Calédonie) និងកោះ[[ខ្លីបពឺតុង]](l’Île Clipperton) នៅ[[មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក]] , [[ឡារ៉េអ៊ុយនីញ៉ុង]](La Réunion) [[ម៉ាយ៉ុត]](Mayotte) និងកោះ[[អេប៉ាស]](Îles Éparses)នៅ[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] , [[ដែនដែអូស្ត្រាល់និងអង់តាទិកបារាំង]] (les Terres australes et antarctiques françaises)​នៅ[[ទ្វីបអូសេអានី]]និង[[មហាសមុទ្រអង់តាទិក]] , [[ហ្គាដឺលូប]](la Guadeloupe) [[ម៉ាទីនីក]](la Martinique) [[កោះសាំងម៉ាតាំង]](l’île Saint-Martin)​[[កោះសាំងបេទេលេមី]](l’île Saint-Barthélemy) នៅ[[សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប]]។ === អាកាសធាតុ === ប្រទេសបារាំងស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលអាកាសធាតុ៣ប្រភេទ៖ * ផ្នែកខាងលិចនៃប្រទេសបារាំងទទួលរងឥទ្ធិពលអាកាសធាតុមហាសមុទ្រ * ផ្នែកខាងត្បូងទទួលរងឥទ្ធិពលអាកាសធាតុម៉េឌីទេរ៉ាណេ * ភាគកណ្ដាល និងខាងកើតទទួលរងឥទ្ធិពលអាកាសធាតុពីដែនទ្វីបជាអាកាសធាតុក្ដៅ ត្រជាក់ខ្លាំង ។ === បរិស្ថាន === [[ឯកសារ:Louis XIV of France.jpg|thumb|upright|Louis XIV of France]] [[ឯកសារ:Versailles Garden.jpg|thumb|right|Château de Versailles]] [[ឯកសារ:Declaration of Human Rights.jpg|thumb|upright|Declaration of Human Rights]] តំបន់ផលិតផលកសិកម្ម និងព្រៃឈើគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដី៤៨លានហិកតា គឺស្មើនឹង៨២%នៃផ្ទៃដីគោក។ ព្រៃ​ក្រាស់​លាត​សន្ធឹង​លើ​២៦%​នៃ​ផ្ទៃ​ដី​ហើយ​ជាប់​ចំណាត់​ថ្នាក់​លេខ​៣នៅអឺរ៉ុប បន្ទាប់ពី ស៊ុយអែដ និងហ្វាំងឡង់ ។ ផ្ទៃដីព្រៃឈើនៅប្រទេសបារាំងបានកើន៤៦%ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយនឹងកើន​ឡើង​ទ្វេ​ដង​ក្នុង​រយៈពេល២០០ឆ្នាំ។ លើលពីនេះ គេឃើញមាន ដើមឈើចំនួន១៣៦ប្រភេទផ្សេងគ្នានៅក្នុងប្រទេសបារាំង ដែលនេះគឺជាករណីពិសេសមួយសំរាប់​ប្រទេស​​នៅ​ក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។<br /><br /> ចំនួនសត្វព្រៃមាន ការកើនឡើង ក្នុងរយៈពេលតែ២០ឆ្នាំ សត្វប្រើសមានចំនួនកើន ឡើងទ្វេ ដង រីឯពពួកសត្វឈ្លូសវិញកើនឡើងបីដង។<br /><br /> ដើម្បីថែរក្សា និងលើកតំកើងបេតិកភណ្ឌធម្មជាតិរបស់ប្រទេសបារាំង រដ្ឋបានបង្កើត ៖ * ឧទ្យានជាតិចំនួន៧ * តំបន់ការពារធម្មជាតិ១៥៦កន្លែង * តំបន់ការពាររុក្ខជាតិ និងសត្វចំនួន៥១៦កន្លែង * តំបន់រមណីដ្ឋាន ៤២៩កន្លែង ស្ថិតក្រោមការការពាររបស់ការិយាល័យការពារដែន សមុទ្រ * រាប់បញ្ចូលផងដែរនូវឧទ្យានធម្មជាតិ៤៣កន្លែង។<br /> នៅលើឆាកអន្ដរជាតិ ប្រទេសបារាំងជាភាគីនៃសន្ធិសញ្ញា និងអនុសញ្ញាជាច្រើនក្នុងនោះ មានទាំង អនុសញ្ញា អង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីអំពីអា-កាសធាតុ ជីវៈចំរុះ និងការប្រែក្លាយ ជាតំបន់រហស្ថាន។ == ប្រជាសាស្ត្រ == {{Main|Demographics of France|French people}} [[File:France population density 40pc.png|thumb|Population density in the French Republic at the 1999 census.]] With an estimated population of 66&nbsp;million people in July 2013, France is the [[List of countries by population#List|21st most populous country in the world]].<ref name=France/> In 2004, the Institut Montaigne estimated there were 51 million (85%) white people, 6 million (10%) North African people, 2 million (3.5%) black people and 1 million (1.5%) people of Asian origin in Metropolitan France.<ref>[[Yazid Sabeg]] et Laurence Méhaignerie, [http://www.conventioncitoyenne.com/documents/oubliesdelegalite.pdf Les oubliés de l'égalité des chances], [[Institut Montaigne]], January 2004</ref><ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/13377324 |title=France's ethnic minorities: To count or not to count |publisher=The Economist |date=26 March 2009 |accessdate=25 April 2013}}</ref> In 2003, France's natural population growth (excluding immigration) was responsible for almost all natural population growth in the European Union. The natural growth rate (excess of births over deaths) rose to 300,000 in 2006,<ref name=evol>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=0&ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age3.htm#evol-gen-sit-demo-fe|title=Évolution générale de la situation démographique, France|first=Government of France|last=INSEE|accessdate=20 January 2011}}</ref> its highest since the end of the [[baby boom]] in 1973. The [[total fertility rate]] rose to 2 in 2010,<ref name=population>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=ip1332|title=Bilan démographique 2010|first=[[Government of France]]|last=[[INSEE]]|accessdate=20 January 2011}}</ref> from a nadir of 1.7 in 1994.<ref>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/irweb/sd2008/dd/excel/sd2008_t44_fe.xls|title=Tableau 44 – Taux de fécondité générale par âge de la mère|first=Government of France|last=INSEE|accessdate=20 January 2011}}</ref> From 2006 to 2011 population growth was on average +0.6% per year.<ref name=evol /> In 2010, 27% of newborns in metropolitan France had at least one [[Immigration to France#Immigration per region|foreign-born]] parent and 24% had at least one parent born outside of Europe (parents born in overseas territories are considered as born in France).<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=ir-sd20101 |title=Naissances selon le pays de naissance des parents 2010 |publisher=Insee.fr |date= |accessdate=1 October 2013}}</ref> In 2008, the French national institute of statistics [[INSEE]] estimated that 11.8 million foreign-born immigrants and their direct descendants (born in France) lived in France, representing 19% of the country's population. More than 5 million are of European origin and 4 million of [[Maghrebis|Maghrebi]] origin. There are 2.7 million immigrants aged 18–50 (accounting for 10% of the population aged 18–50) and 5 million altogether (8% of the entire population). The second generation aged 18–50 make up 3.1 million (12% of 18–50) and 6.5 million for all ages (11% of population)<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?reg_id=0&ref_id=ip1287 Être né en France d’un parent immigré], [[Insee Première]], n°1287, mars 2010, Catherine Borrel et Bertrand Lhommeau, Insee</ref><ref name="Insee_1">[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=immigrespaysnais Répartition des immigrés par pays de naissance 2008], Insee, October 2011</ref><ref name="INSEE1">{{fr icon}} {{cite web |author=INSEE |url=http://www.insee.fr/fr/ffc/ipweb/ip1098/ip1098.html#encadre1 |title=Enquêtes annuelles de recensement 2004 et 2005 |date=25 January 2005|accessdate=14 December 2006|archiveurl = https://web.archive.org/web/20061212212050/http%3A//www.insee.fr/fr/ffc/ipweb/ip1098/ip1098.html#encadre1 |archivedate = 12 December 2006|deadurl=yes}}</ref> In 2008, France granted citizenship to 137,000 persons, mostly to people from Morocco, Algeria and Turkey.<ref>{{cite news | title = Turks and Moroccans top list of new EU citizens | first = Andrea | last = Swalec | url = http://in.reuters.com/article/2010/07/06/idINIndia-49921620100706 | agency = Reuters | date = 6 July 2010 | access-date = 11 កក្កដា 2017 | archive-date = 12 មករា 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120112223503/http://in.reuters.com/article/2010/07/06/idINIndia-49921620100706 | url-status = dead }}</ref> Although it is illegal for the French state to collect data on ethnicity and ancestry, a law with its origins in the 1789 revolution and reaffirmed in the [[French Constitution]] of 1958, some surveys, like the TeO ("Trajectories and origins") survey conducted jointly by [[INED]] and [[INSEE]] in 2008, are allowed to.<ref>[http://teo_english.site.ined.fr/ "TRAJECTORIES AND ORIGINS" Survey on population diversity in France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111202054910/http://teo_english.site.ined.fr/ |date=2011-12-02 }}, Insee 2008</ref><ref name="Oppenheimer">{{cite journal |last=Oppenheimer |first=David B. |year=2008| title=Why France needs to collect data on racial identity...in a French way |journal=Hastings International and Comparative Law Review |volume=31 |issue=2 |pages=735–752 |url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1236362}}</ref> Before this survey, it was estimated that 5 million people were of [[Italian people|Italian]] ancestry (the most numerous immigrant community),<ref name="amazon.com">Roben Cohen [http://www.amazon.com/The-Cambridge-Survey-World-Migration/dp/0521444055 The Cambridge survey of world Migration] 24 November 1995</ref> between 3 million<ref>{{cite news| url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/frances-crisis-of-national-identity-1826942.html |location=London |work=The Independent | title=France's crisis of national identity | date=25 November 2009}}</ref> and 6 million<ref>"Les personnes d'origine maghrébine y sont également au nombre de 5 à 6 millions; 3,5 millions ont la nationalité française (dont 500 000 harkis)", Évelyne Perrin, ''Identité Nationale, Amer Ministère'', L'Harmattan, 2010, p. 112 ISBN 2-296-10839-3</ref> people are of [[Maghrebis|North African]] ancestry, 2.5&nbsp;million people are of [[Afro-French|Sub-Saharan Africa]]n ancestry, 200,000 people are of [[Turks in France|Turkish]] ancestry,<ref>{{cite web|author=Falila Gbadamassi |url=http://www.afrik.com/article16248.html |title=Les personnes originaires d'Afrique, des Dom-Tom et de la Turquie sont 5,5 millions dans l'Hexagone |publisher=Afrik.com |date= |accessdate=30 September 2013}}</ref> and many more are of other [[European ethnic groups|European ethnic ancestry]], such as [[Spaniards]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Poles]], and [[Greeks]].<ref name="amazon.com"/><ref>{{cite news | title = Europe's Minority Politicians in Short Supply | first = Keith B. | last = Richburg | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A12396-2005Apr23.html | newspaper=The Washington Post | date = 24 April 2005 }}</ref><ref>{{cite news | title = In officially colorblind France, blacks have a dream – and now a lobby | first = Susan | last = Sachs | url = http://www.csmonitor.com/2007/0112/p01s04-woeu.html | newspaper=The Christian Science Monitor | location = Boston, MA | date = 12 January 2007 }}</ref> បច្ចុប្បន្ននេះ វាត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថា 40% នៃប្រជាជនបារាំងត្រូវបានចុះមកយ៉ាងហោចណាស់មួយផ្នែកពីរលកផ្សេងគ្នានៃអន្តោប្រវេសន៍ដែលប្រទេសបានទទួល។<ref>{{cite news | title = Paris Riots in Perspective | url = http://abcnews.go.com/International/story?id=1280843 | work=ABC News | location = New York | date = 4 November 2005 }}</ref> Between 1921 and 1935 about 1.1&nbsp;million net immigrants came to France.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=uUsLAAAAIAAJ&pg=PA22 Transactions of the American Philosophical Society. III. French Government and the Refugees]''". American Philosophical Society, James E. Hassell (1991). p. 22. ISBN 0-87169-817-X</ref> An estimated 1.6&nbsp;million ''[[pieds noirs]]'' returned to France as the country's North African possessions gained independence.<ref>{{cite news | title = For Pieds-Noirs, the Anger Endures | first = James M. | last = Markham | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DEFDE1539F935A35757C0A96E948260&sec=&spon=&pagewanted=all | newspaper=The New York Times | date = 6 April 1988 }}</ref><ref>Raimondo Cagiano De Azevedo (1994). ''"[http://books.google.com/books?id=N8VHizsqaH0C&pg=PA25 Migration and development co-operation.]"''. p. 25.</ref> France accepts about 200,000 legal immigrants each year.<ref>[http://www.ined.fr/fr/pop_chiffres/france/flux_immigration/depuis_1994/ Statistiques détaillées sur les flux d'immigration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120523053018/http://www.ined.fr/fr/pop_chiffres/france/flux_immigration/depuis_1994/ |date=2012-05-23 }}, Ined, 2011</ref> France is the leading [[refugee|asylum]] destination in Western Europe with an estimated 50,000 applications in 2005 (a 15% decrease from 2004).<ref name="UNHCR">{{cite web |publisher=[[UNHCR]] |year=2006 |url=http://www.unhcr.org/publ/PUBL/4492677f0.pdf |title=UNHCR Global Report 2005: Western Europe |accessdate=14 December 2006 |format=PDF}}</ref> The European Union allows free movement between the member states, France however put in place controls to curb [[Eastern European]] migration. The [[List of cities in France over 20,000 population (1999 census)|largest cities]] in France, in terms of metropolitan area population, are Paris (11,836,970), [[Lyon]] (1,757,180), [[Marseille]] (1,618,369), [[Lille]] (1,163,934), [[Toulouse]] (1,118,472), [[Bordeaux]] (1,009,313), [[Nice]] (999,678), [[Nantes]] (768,305). A perennial political issue concerns [[rural flight]]. === Language === {{main|French language|Languages of France}} {{See also|Language policy in France|Organisation internationale de la Francophonie}} [[File:New-Map-Francophone World.svg|thumb|upright=2|France's legacy: a map of the [[French language|Francophone]] world {{legend|#0c5eb1|native language}} {{legend|#0080ff|administrative language}} {{legend|#9fceff|secondary or non-official language}} {{legend|#00ff00|francophone minorities}}]] According to Article 2 of the Constitution, the official language of France is French,<ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20110604145028/http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm#titre2 La Constitution- La Constitution du 4 Octobre 1958] – Légifrance</ref> a [[Romance language]] derived from [[Latin]]. Since 1635, the [[Académie française]] has been France's official authority on the French language, although its recommendations carry no legal power. រដ្ឋាភិបាលបារាំងមិនគ្រប់គ្រងជម្រើសនៃភាសាក្នុងការបោះពុម្ពដោយបុគ្គលនោះទេ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ភាសាបារាំងត្រូវបានទាមទារដោយច្បាប់ក្នុងការទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម និងកន្លែងធ្វើការ។ In addition to mandating the use of French in the territory of the Republic, the French government tries to promote French in the European Union and globally through institutions such as [[La Francophonie]]. The perceived threat from [[anglicisation]] has prompted efforts to safeguard the position of the French language in France. Besides French, there exist 77 vernacular minority languages of France, eight spoken in French metropolitan territory and 69 in the French [[Overseas departments and territories of France|overseas territories]]. From the 17th to the mid-20th century, French served as the pre-eminent international language of diplomacy and international affairs as well as a [[lingua franca]] among the educated classes of Europe.<ref name=exception>Joffre Agnes [http://www.franceinlondon.com/en-Article-335-Is-the-French-obsession-with-cultural-exception-declining-Culture--london-language.html ls the French obsession with "cultural exception" declining?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017023619/http://www.franceinlondon.com/en-Article-335-Is-the-French-obsession-with-cultural-exception-declining-Culture--london-language.html |date=2011-10-17 }}. France in London. 5 October 2008</ref> The dominant position of French language in international affairs was overtaken by English, since the emergence of the US as a major power.<ref name="Language and Diplomacy"/><ref>{{cite web|url=http://www.diplomacy.edu/language/Translation/default.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719183516/http://www.diplomacy.edu/language/Translation/default.htm |archivedate=19 July 2011 |title=Language and Diplomacy – Translation and Interpretation |publisher=Diplomacy.edu |accessdate=10 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.legallanguage.com/legal-articles/language-of-diplomacy/ |title=Why Is French Considered the Language of Diplomacy? |publisher=Legallanguage.com |accessdate=23 January 2011}}</ref> Though for most of the time in which French served as an international lingua franca, it was not the native language of most Frenchmen: a report in 1794 conducted by [[Henri Grégoire]] found that of the country's 25 million people, only three million spoke French natively; the rest spoke one of the country's many regional languages, such as [[Alsatian language|Alsatian]], [[Breton language|Breton]] or [[Occitan language|Occitan]].<ref>{{Cite web |url=http://www.languefrancaise.net/dossiers/dossiers.php?id_dossier=66 |title=Rapport Grégoire an II |access-date=2017-07-11 |archivedate=2008-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080405022802/http://www.languefrancaise.net/dossiers/dossiers.php?id_dossier=66 |url-status=dead }}</ref> Through the expansion of public education, in which French was the sole language of instruction, as well as other factors such as increased urbanization and the rise of mass communication, French gradually came to be adopted by virtually the entire population, a process not completed until the 20th century. As a result of France's extensive [[French colonial empire|colonial ambitions]] between the 17th and 20th centuries, French was introduced to America, Africa, Polynesia, South-East Asia, and the Caribbean. French is the second most studied foreign language in the world after English,<ref>{{cite web |url=http://www.intstudy.com/articles/practicalfrench.htm |title=The International Education Site |publisher=Intstudy.com |accessdate=23 January 2011 |archivedate=27 កុម្ភៈ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110227075911/http://www.intstudy.com/articles/practicalfrench.htm |url-status=dead }}</ref> and is a lingua franca in some regions, notably in Africa. The legacy of French as a living language outside Europe is mixed: it is nearly extinct in some former French colonies (South-east Asia), while creoles and pidgins based on French have emerged in the French departments in the [[West Indies]] and the South Pacific ([[French Polynesia]]). On the other hand, many former French colonies have adopted French as an official language, and the total number of French speakers is increasing, especially in Africa. It is estimated that between 300 million<ref>{{cite web|url=http://about-france.com/french/french-language.htm |title=French: one of the world's main languages |publisher=About-france.com |accessdate=21 July 2011}}</ref> and 500 million<ref>{{fr icon}} [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/francophonie/francophonie.htm Qu'est-ce que la Francophonie ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623113030/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/francophonie/francophonie.htm |date=2011-06-23 }} – [[Organisation internationale de la Francophonie]]</ref> people worldwide can speak French, either as a [[mother tongue]] or a [[second language]]. === សាសនា === {{Main|Religion in France}} [[File:Facade de la Cathédrale de Reims - Parvis.jpg|thumb|upright|[[Notre-Dame de Reims]] is the Roman Catholic cathedral where the [[Coronation of the French monarch|kings of France were crowned]] until 1825.<ref>The last ''sacre'' was that of [[Charles X of France|Charles X]], 29 May 1825.</ref> ]] France is a [[secular]] country, and [[freedom of religion]] is a constitutional right. French religious policy is based on the concept of ''[[laïcité]]'', a strict [[separation of church and state]] under which public life is kept completely secular. [[Catholicism]] has been the predominant religion in France for more than a millennium, though it is not as actively practised today as it was. Among the 47,000 religious buildings in France, 94% are [[Roman Catholic]].<ref>{{cite web|title=Observatoire du patrimoine religieux|url=http://www.patrimoine-religieux.fr/rubriques/gauche/actualites/actualites-de-la-base-de-donnees|date=1 February 2012|quote=94 % des édifices sont catholiques (dont 50 % églises paroissiales, 25 % chapelles, 25 % édifices appartenant au clergé régulier)|access-date=11 កក្កដា 2017|archivedate=26 វិច្ឆិកា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131126171213/http://www.patrimoine-religieux.fr/rubriques/gauche/actualites/actualites-de-la-base-de-donnees|url-status=dead}}</ref> Whilst in 1965, 81% of the French declared themselves to be Catholics, in 2009 this proportion was 64%. Moreover, whilst 27% of the French went to Mass once a week or more in 1952, only 5% did so in 2006.<ref name=catho>{{fr icon}} [http://www.la-croix.com/Religion/S-informer/Actualite/La-France-reste-catholique-mais-moins-pratiquante-_NG_-2009-12-29-570979 La France reste catholique mais moins pratiquante] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827200652/http://www.la-croix.com/Religion/S-informer/Actualite/La-France-reste-catholique-mais-moins-pratiquante-_NG_-2009-12-29-570979 |date=2016-08-27 }} – La Croix. 29 December 2009</ref> The same survey found that [[Protestantism|Protestants]] accounted for 3% of the population, an increase from previous surveys, and 5% adhered to other religions, with the remaining 28% stating they had no religion.<ref name=catho/> Evangelical Christianity may be the fastest growing religion in France.<ref>{{cite web|author=Robert Marquand |url=http://www.csmonitor.com/World/2012/0712/In-a-France-suspicious-of-religion-evangelicalism-s-message-strikes-a-chord |title=In a France suspicious of religion, evangelicalism's message strikes a chord|publisher=Christian Science Monitor|date=12 July 2012 |accessdate=25 April 2013}}</ref> The [[French Revolution]] saw a radical shift in the status of the Catholic Church with the launch of a brutal [[Dechristianisation of France during the French Revolution|campaign of de-Christianization]]. After the back and forth of Catholic royal and secular republican governments over the 19th century, ''laïcité'' was established with the [[1905 French law on the Separation of the Churches and the State|1905 law on the Separation of the Churches and the State]].<ref name="georgetown2">{{cite web |url=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/france |title=France |publisher=[[Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs]] |accessdate=14 December 2011 |archivedate=6 កុម្ភៈ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110206213909/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/france |url-status=dead }}</ref> According to a poll in January 2007,<ref>{{cite web |author=Catholic World News |year=2003 |url=http://www.catholicculture.org/news/features/index.cfm?recnum=48547 |title=France is no longer Catholic, survey shows |accessdate=19 December 2009}}</ref> only 5% of the French population attended church regularly (10% attend church services regularly among the respondents who did identify themselves as Catholics). The poll showed<ref name="religion">{{ro icon}} [http://old.cotidianul.ro/franta_nu_mai_e_o_tara_catolica-20395.html Franţa nu mai e o ţară catolică] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812025725/http://old.cotidianul.ro/franta_nu_mai_e_o_tara_catolica-20395.html |date=2011-08-12 }}, ''[[Cotidianul]]'' 11 January 2007</ref> 51% identified as being Catholics, 31% identified as being agnostics or [[atheism|atheists]] ''(another poll<ref>La Vie, issue 3209, 1 March 2007 {{Fr icon}}</ref> sets the proportion of atheists equal to 27%)'', 10% identified as being from other religions or being without opinion, 4% identified as Muslim, 3% identified as Protestant, 1% identified as [[Buddhism|Buddhist]], 1% identified as Jewish. Meanwhile, an independent estimate by the politologist Pierre Bréchon in 2009 concluded that the proportion of Catholics had fallen to 42% while the number of atheists and agnostics had risen to 50%.<ref>{{cite web|url=http://www.la-croix.com.prd-jsp.bayardweb.com/documents/doc.jsp?docId=2389007&rubId=786 |title=" Sur la religion, les Français restent dubitatifs " – A la Une |work=La Croix |location=France |date=14 August 2009 |accessdate=30 October 2010}}</ref> Estimates of the number of [[Islam in France|Muslims in France]] vary widely. In 2003, the French Ministry of the Interior estimated the total number of people of Muslim background to be between 5 and 6 million (8–10%).<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2004/apr/23/france.islam France to train imams in 'French Islam'], The Guardian</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51552.htm |title=France – International Religious Freedom Report 2005 |publisher=State.gov |accessdate=30 October 2010}}</ref> According to the Pewforum, "In France, proponents of a 2004 law banning the wearing of religious symbols in schools say it protects Muslim girls from being forced to wear a headscarf, but the law also restricts those who want to wear headscarves – or any other “conspicuous” religious symbol, including large Christian crosses and Sikh turbans – as an expression of their faith"<ref>{{cite web |url=http://pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Issues/Government/restrictions-fullreport.pdf |title=Global Restrictions on Religion. Pew Forum on Religion & Public Life. Washington. 2009 |format=PDF |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=23 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130723124338/http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Issues/Government/restrictions-fullreport.pdf |url-status=dead }}</ref> The current [[Jews in France|Jewish community in France]] numbers around 600,000 according to the [[World Jewish Congress]] and is the largest in Europe. Since 1905 the French government has followed the principle of ''[[laïcité]]'', in which it is prohibited from recognising any specific right to a religious community (except for legacy statutes like that of military chaplains and the [[local law in Alsace-Moselle]]). Instead, it merely recognises ''religious organisations'', according to formal legal criteria that do not address religious doctrine. Conversely, religious organizations should refrain from intervening in policy-making.<ref>Joy of Sects, Sam Jordison, 2006, p. 166</ref> Certain bodies of beliefs such as [[Scientology]], [[Children of God (New Religious Movement)|Children of God]], the [[Unification Church]], or the [[Order of the Solar Temple]] are considered [[cult]]s ("''[[sect#Corresponding words in other European languages|sectes]]''" in French),<ref>{{cite web|url=http://www.assemblee-nationale.fr/rap-enq/r2468.asp |title=Commission d’enquête sur les sectes |publisher=Assemblee-nationale.fr |accessdate=30 October 2010}}</ref> and therefore do not have the same status as religions in France. ''Secte'' is considered a pejorative term in France.<ref>{{cite web |url=http://www.understandfrance.org/France/Society2.html |title=Society2 ; religion in France ; beliefs ; secularism (laicité) |publisher=Understandfrance.org |accessdate=20 September 2009 |archivedate=16 កញ្ញា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090916220047/http://www.understandfrance.org/France/Society2.html |url-status=dead }}</ref> === សុខភាព === {{Main|Health in France}} [[File:P1000513 Paris XIII Salpetrière reductwk.JPG|thumb|The [[Pitié-Salpêtrière Hospital]], a teaching hospital in Paris, one of Europe's largest hospitals.<ref>[https://web.archive.org/web/20070117112822/http://www.paris-region.com/ard_uk/upload/document/D176.pdf How to conduct European clinical trials from the Paris Region ?] Clinical Trials. Paris. February 2003</ref>]] The [[Health in France|French healthcare system]] was ranked first worldwide by the [[World Health Organization]] in 1997<ref>[http://www.photius.com/rankings/healthranks.html The ranking, see spreadsheet details for a whole analysis] photius.com</ref> and then again in 2000.<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/healthinfo/paper30.pdf |title=Measuring Overall Health System Performance for 191 Countries |format=PDF |accessdate=21 July 2011}}</ref> Care is generally free for people affected by [[chronic disease]]s (''affections de longues durées'') such as cancer, AIDS or [[Cystic Fibrosis]]. Average life expectancy at birth is 78 years for men and 85 years for women, one of the highest of the European Union.<ref>{{fr icon}} [http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=98&ref_id=CMPTEF02216 Espérance de vie, taux de mortalité et taux de mortalité infantile dans le monde], [http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATnon02229 Evolution de l'espérance de vie à divers âges] – [[INSEE]]</ref> There are 3.22 physicians for every 1000 inhabitants in France,<ref>{{fr icon}} [http://www.statistiques-mondiales.com/medecins.htm Nombre de médecins pour 1000 habitants] – Statistiques mondiales</ref> and average health care spending per capita was US$4,719 in 2008.<ref>{{fr icon}} [http://www.statistiques-mondiales.com/sante.htm Dépenses de santé par habitants] – Statistiques mondiales</ref> As of 2007, approximately 140,000 inhabitants (0.4%) of France are living with HIV/AIDS.<ref name =France/> Even if the [[Frenchmen|French]] have the reputation of being one of the thinnest peoples in developed countries, <ref name = obesity>[http://www.nytimes.com/2005/05/03/world/europe/03iht-obese.html Even the French are fighting obesity] – The NY Times</ref><ref name=daily>{{cite web|last=Wahlgren |first=Eric |url=http://www.dailyfinance.com/2009/11/14/frances-obesity-crisis-all-those-croissants-really-do-add-up/|date=14 November 2009 |title=France's obesity crisis: All those croissants really do add up, after all |publisher=Dailyfinance.com |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref name = Telegraph>{{cite news|last=Lambert |first=Victoria |url=http://www.telegraph.co.uk/health/dietandfitness/3353715/The-French-children-learning-to-fight-obesity.html |title=The French children learning to fight obesity |work=The Daily Telegraph |location=London |date=8 March 2008 |accessdate=9 August 2010 }}</ref><ref name = bloomberg>[http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jul2001/nf2001073_981.htm Why So Few French Are Fat] – Bloomberg Businessweek</ref><ref>{{cite news|author=Mimi Spencer |url=http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2004/nov/07/foodanddrink.features11 |title=Let them eat cake |work=The Guardian |location=London |date= 7 November 2004|accessdate=21 July 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.streetdirectory.com/travel_guide/24041/e_diet/the_french_diet___eat_drink_and_be_thin.html |title=The French diet : Eat, Drink, and be Thin |publisher=Streetdirectory.com |accessdate=9 August 2010}}</ref> France—like other rich countries—faces an increasing and recent epidemic of [[obesity]], due mostly to the replacement of traditional healthy French cuisine by [[junk food]] in French eating habits.<ref name=obesity/><ref name=daily/><ref name = obesity2>[http://www.foodnavigator.com/Science-Nutrition/France-heading-for-US-obesity-levels-says-study France heading for US obesity levels says study] – Food Navigator</ref> Nevertheless, the French obesity rate is far below that of the USA (for instance, obesity rate in France is the same that the American once was in the 1970s<ref name = daily/>), and is still the lowest of Europe,<ref name = bloomberg/><ref name = obesity2/> but it is now regarded by the authorities as one of the main public health issues<ref>{{cite web|url=http://www.nutraingredients.com/Regulation/New-French-food-guidelines-aimed-at-tackling-obesity |title=New French food guidelines aimes at tabkling obesity |publisher=Nutraingredients.com|date=14 September 2006 |accessdate=9 August 2010}}</ref> and is fiercely fought; rates of childhood obesity are slowing in France, while continuing to grow in other countries.<ref>{{cite web |author=Petah Marian |url=http://www.just-food.com/analysis/france-urged-to-get-tough-on-child-obesity_id102509.aspx |title=France urged to get tough on child obesity |publisher=Just-food.com |date=23 May 2008 |accessdate=9 August 2010 |archivedate=26 ធ្នូ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101226205551/http://www.just-food.com/analysis/france-urged-to-get-tough-on-child-obesity_id102509.aspx |url-status=dead }}</ref> === ការអប់រំ === [[File:Absolute BNUS 01.JPG|thumb|The [[Bibliothèque nationale et universitaire|National and University Library]] on the campus of the [[University of Strasbourg]].]] {{main|Education in France}} {{See also|History of education in France|Baccalauréat}} In 1802, [[Napoleon]] created the [[lycée]].<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/352505/lycee |title=Lycée |publisher=Britannica.com |accessdate=22 July 2011}}</ref> Nevertheless it is [[Jules Ferry]] who is considered to be the father of the French modern school, which is free, secular, and compulsory until the age of 13 since 1882<ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20110605080546/http://www.assemblee-nationale.fr/site-jeunes/laicite/fiche-dates/fiche-1881-1882/fiche.pdf 1881–1882 : Lois Ferry École publique gratuite, laïque et obligatoire]. Assemblé Nationale</ref> (school attendance in France is now compulsory until the age of 16<ref>{{fr icon}} [http://www.senat.fr/rap/l97-504/l97-5041.html II. L'évolution du contenu de l'obligation scolaire]. Sénat.fr</ref>). Nowadays, the schooling system in France is centralized, and is composed of three stages, primary education, secondary education, and higher education. The [[Programme for International Student Assessment]], coordinated by the [[OECD]], currently ranks France's education as the 25th best in the world, being neither significantly higher nor lower than the OECD average.<ref>{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf |title=Range of rank on the PISA 2006 science scale |format=PDF |accessdate=22 July 2011}}</ref> Primary and secondary education are predominantly public, run by the [[Minister of National Education (France)|Ministry of National Education]]. [[Education in France#Higher education|Higher education in France]] is divided between [[Universities in France|public universities]] and the prestigious and selective ''[[Grandes écoles]]'', such as [[Sciences Po Paris|Science Po Paris]] for Political studies, [[HEC Paris]] for Economics, [[Polytechnique]] and the [[École nationale supérieure des mines de Paris]] that produces high-profile engineers, or the [[École nationale d'administration]] for careers in the great corps of the State. The ''Grandes écoles'' have been criticised for alleged [[elitism]],<ref name="gécoles">{{fr icon}} [http://www.lefigaro.fr/formation/2010/01/08/01015-20100108ARTFIG00525-les-grandes-ecoles-dans-la-tourmente-.php Les grandes écoles dans la tourmente] – [[Le Figaro]]</ref> nevertheless they have produced many if not most of France's high-ranking civil servants, CEOs, and politicians. === ប្រជាជន === [[ឯកសារ:Andrea Appiani 002.jpg|thumb|right|[[ណាប់ប៉ូឡេអុងទី១]] ]] មានប្រជាជនរស់នៅ៦៣,៨ លាននាក់ (២០០៨)។ ដង់សីតេប្រជាជន: ៩៨,១ នាក់/គម^២។ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅលើសពី ១០០ ០០០នាក់ មានចំនួន៥៧។ ក្នុងនោះមានទីក្រុង៥ ដែលមានប្រជាជន រស់នៅច្រើនជាងគេ ៖ {| class="wikitable" |- ! ទីក្រុង !ប្រជាជនក្នុងឆ្នាំ២០០៦ |- | 1. បារីស | ៩,៦ លាន |- | 2. លីល | ១,៧ លាន |- | 3. លីយ៉ុង | ១,៤ លាន |- | 4. ម៉ាកសី | ១,៣ លាន |- | 5. ទូលូ | ១ លាន |} == Administrative divisions == {{Main|Administrative divisions of France|Regions of France|Departments of France}} {{See also|Metropolitan Area (France)|List of communes in France with over 20,000 inhabitants (2006 census)}} France is divided into 27 administrative [[Regions of France|regions]].<ref name=France/> 22 are in [[metropolitan France]] (21 are on the continental part of metropolitan France; one is the territorial collectivity of [[Corsica]]), and five are [[overseas region]]s. The regions are further subdivided into 101 [[Departments of France|departments]]<ref>{{cite web |url=http://www.myfrenchproperty.com/departments/departments.php |title=Departments of France |language={{fr icon}} |publisher=Myfrenchproperty.com |accessdate=21 July 2011 |archivedate=14 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714142645/http://www.myfrenchproperty.com/departments/departments.php |url-status=dead }}</ref> which are numbered (mainly alphabetically). This number is used in postal codes and vehicle number plates amongst others. The 101 departments are subdivided into 341 [[Arrondissements of France|arrondissements]] which are, in turn, subdivided into 4,051 [[Cantons of France|cantons]]. These cantons are then divided into 36,697 [[Communes of France|communes]], which are municipalities with an elected municipal council. There are 2,588 [[Communes in France#Intercommunality|intercommunal]] entities grouping 33,414 of the 36,697 communes (i.e. 91.1% of all the communes). Three communes, Paris, Lyon and Marseille are subdivided into 45 [[Municipal arrondissements of France|municipal arrondissements]]. The regions, departments and communes are all known as [[territorial collectivity|territorial collectivities]], meaning they possess local assemblies as well as an executive. Arrondissements and cantons are merely administrative divisions. However, this was not always the case. Until 1940, the arrondissements were territorial collectivities with an elected assembly, but these were suspended by the [[Vichy France|Vichy regime]] and definitely abolished by the [[French Fourth Republic|Fourth Republic]] in 1946. === Metropolitan regions === [[File:France departements regions narrow.jpg|thumb|The 22 [[regions of France|regions]] and 96 [[departments of France|departments]] of metropolitan France includes Corsica (''Corse'', lower right). Paris area is expanded (inset at left)]] {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! Region ! Departments ! [[Prefectures in France|រដ្ឋធានី]] |- | {{Coat of arms|Alsace}} | [[Bas-Rhin]], [[Haut-Rhin]] | {{Coat of arms|Strasbourg}} |- | {{Coat of arms|Aquitaine}} | [[Dordogne]], [[Gironde]], [[Landes (department)|Landes]], [[Lot-et-Garonne]], [[Pyrénées-Atlantiques]] | {{Coat of arms|Bordeaux}} |- | {{Coat of arms|Auvergne (region)|text=[[Auvergne (region)|Auvergne]]}} | [[Allier]], [[Cantal]], [[Haute-Loire]], [[Puy-de-Dôme]] | {{Coat of arms|Clermont-Ferrand}} |- | {{Coat of arms|Brittany|text=[[Brittany (administrative region)|Brittany]]}} | [[Côtes-d'Armor]], [[Finistère]], [[Ille-et-Vilaine]], [[Morbihan]] | {{Coat of arms|Rennes}} |- | {{Coat of arms|Burgundy (French region)|text=[[Burgundy]]}} | [[Côte-d'Or]], [[Nièvre]], [[Saône-et-Loire]], [[Yonne]] | {{Coat of arms|Dijon}} |- | {{Coat of arms|Centre (French region)|text=[[Centre (French region)|Centre]] }} | [[Cher (department)|Cher]], [[Eure-et-Loir]], [[Indre]], [[Indre-et-Loire]], [[Loiret]], [[Loir-et-Cher]] | {{Coat of arms|Orléans}} |- | {{Coat of arms|Champagne-Ardenne}} | [[Ardennes (department)|Ardennes]], [[Aube]], [[Haute-Marne]], [[Marne]] | {{Coat of arms|Châlons-en-Champagne}} |- | {{Coat of arms|Corsica}} | [[Corse-du-Sud]], [[Haute-Corse]] | {{Coat of arms|Ajaccio}} |- | {{Coat of arms|Franche-Comté}} | [[Doubs]], [[Haute-Saône]], [[Jura (department)|Jura]], [[Territoire de Belfort]] | {{Coat of arms|Besançon}} |- | {{Coat of arms|Île-de-France (region)|text=[[Île-de-France (region)|Île-de-France]]}} | [[Essonne]], [[Hauts-de-Seine]], [[ប៉ារីស]], [[Seine-et-Marne]], [[Seine-Saint-Denis]], [[Val-de-Marne]], [[Val-d'Oise]], [[Yvelines]] | {{Coat of arms|Paris}} |- | {{Coat of arms|Languedoc-Roussillon}} | [[Aude]], [[Gard]], [[Hérault]], [[Lozère]], [[Pyrénées-Orientales]] | {{Coat of arms|Montpellier}} |- | {{Coat of arms|Limousin (region)|text=[[Limousin (region)|Limousin]]}} | [[Corrèze]], [[Creuse]], [[Haute-Vienne]] | {{Coat of arms|Limoges}} |- | {{Coat of arms|Lorraine (region)|text=[[Lorraine (region)|Lorraine]]}} | [[Meurthe-et-Moselle]], [[Meuse]], [[Moselle]], [[Vosges]] | {{Coat of arms|Metz}} |- | {{Coat of arms|Lower Normandy}} | [[Calvados]], [[Manche]], [[Orne]] | {{Coat of arms|Caen}} |- | {{Coat of arms|Midi-Pyrénées}} | [[Ariège]], [[Aveyron]], [[Gers]], [[Haute-Garonne]], [[Hautes-Pyrénées]], [[Lot (department)|Lot]], [[Tarn (department)|Tarn]], [[Tarn-et-Garonne]] | {{Coat of arms|Toulouse}} |- | {{Coat of arms|Nord-Pas-de-Calais}} | [[Nord (French department)|Nord]], [[Pas-de-Calais]] | {{Coat of arms|Lille}} |- | {{Coat of arms|Pays de la Loire}} | [[Loire-Atlantique]], [[Maine-et-Loire]], [[Mayenne]], [[Sarthe]], [[Vendée]] | {{Coat of arms|Nantes}} |- | {{Coat of arms|Picardy}} | [[Aisne]], [[Oise]], [[Somme]] | {{Coat of arms|Amiens}} |- | {{Coat of arms|Poitou-Charentes}} | [[Charente]], [[Charente-Maritime]], [[Deux-Sèvres]], [[Vienne]] | {{Coat of arms|Poitiers}} |- | {{Coat of arms|Provence-Alpes-Côte d'Azur}} | [[Alpes-de-Haute-Provence]], [[Alpes-Maritimes]], [[Bouches-du-Rhône]], [[Hautes-Alpes]], [[Var (department)|Var]], [[Vaucluse]] | {{Coat of arms|Marseille}} |- | {{Coat of arms|Rhône-Alpes}} | [[Ain]], [[Ardèche]], [[Drôme]], [[Haute-Savoie]], [[Isère]], [[Loire]], [[Rhône (department)|Rhône]], [[Savoie]] | {{Coat of arms|Lyon}} |- | {{Coat of arms|Upper Normandy}} | [[Eure]], [[Seine-Maritime]] | {{Coat of arms|Rouen}} |} === Overseas regions === {{Main|Overseas departments and territories of France}} Among the 101 departments of France, five ([[French Guiana]], [[Guadeloupe]], [[Martinique]], [[Mayotte]], and [[Réunion]]) are in overseas regions (ROMs) that are also simultaneously overseas departments (DOMs) and are an integral part of France (and the European Union) and thus enjoy exactly the same status to metropolitan departments. {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! Name ! ស្ថានភាពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ! រដ្ឋធានី |- | {{Flag|French Guiana|local}} | Overseas region (''régions d'outre-mer'') and simultaneously overseas department (''département d'outre-mer'' or DOM) ! [[Cayenne]] |- | {{Flag|Guadeloupe|local}} | Overseas region (''régions d'outre-mer'') and simultaneously overseas department (''département d'outre-mer'' or DOM) ! [[Basse-Terre]] |- | {{Flag|Martinique|local}} | Overseas region (''régions d'outre-mer'') and simultaneously overseas department (''département d'outre-mer'' or DOM) ! [[Fort-de-France]] |- | {{Flag|Mayotte|local}} | Overseas region (''régions d'outre-mer'') and simultaneously overseas department (''département d'outre-mer'' or DOM) ! [[Mamoudzou]] |- | {{Flag|Réunion|local}} | Overseas region (''régions d'outre-mer'') and simultaneously overseas department (''département d'outre-mer'' or DOM) ! [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] |} === Overseas territories and collectivities === In addition to the 27 regions and 101 departments, the French Republic has five [[overseas collectivity|overseas collectivities]] ([[French Polynesia]], [[Saint Barthélemy]], [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]], [[Saint Pierre and Miquelon]], and [[Wallis and Futuna]]), one ''[[sui generis]]'' collectivity ([[New Caledonia]]), one [[overseas territory (France)|overseas territory]] ([[French Southern and Antarctic Lands]]), and one island possession in the Pacific Ocean ([[Clipperton Island]]). [[File:France-Constituent-Lands.png|thumb|The lands making up the French Republic, shown at the same [[scale (map)|geographic scale]].]] Overseas collectivities and territories form part of the French Republic, but do not form part of the European Union or its fiscal area (with the exception of St. Bartelemy, which seceded from Guadeloupe in 2007). The Pacific Collectivities (COMs) of French Polynesia, Wallis and Fortuna, and New Caledonia continue to use the [[CFP franc]]<ref>{{cite web|url=http://www.thetahititraveler.com/touristinfo/moneycurr.asp |title=Currency and Exchange Rate |publisher=Thetahititraveler.com |accessdate=21 July 2011}}</ref> whose value is strictly linked to that of the euro. In contrast, the five overseas regions used the French franc and now use the euro.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2085rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=7#fr |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=22 June 2012 |archivedate=13 ឧសភា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513121037/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2085rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=7#fr |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! Name ! ស្ថានភាពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ! រដ្ឋធានី |- | {{Flag|Clipperton Island}} | State private property under the direct authority of the [[Minister of Overseas France|French government]] ! ''[[Uninhabited]]'' |- | {{Flag|French Polynesia}} | Designated as an overseas land (''pays d'outre-mer'' or POM), the status is the same as an overseas collectivity. ! [[Papeete]] |- | {{Flag|French Southern and Antarctic Lands}} | Overseas territory (''territoire d'outre-mer'' or TOM) ! [[Port-aux-Français]] |- | {{Flag|New Caledonia}} | ''[[Sui generis]]'' collectivity ! [[Nouméa]] |- | {{Flag|Saint Barthélemy|local}} | Overseas collectivity (''collectivité d'outre-mer'' or COM) ! [[Gustavia, Saint Barthélemy|Gustavia]] |- | {{Flag|Saint Martin|local}} | Overseas collectivity (''collectivité d'outre-mer'' or COM) ! [[Marigot, Saint Martin|Marigot]] |- | {{Flag|Saint Pierre and Miquelon|local}} | Overseas collectivity (''collectivité d'outre-mer'' or COM). Still referred to as a ''collectivité territoriale''. ! [[Saint-Pierre, Saint Pierre and Miquelon|Saint-Pierre]] |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | Overseas collectivity (''collectivité d'outre-mer'' or COM). Still referred to as a ''territoire''. ! [[Mata-Utu]] |} === ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល === ទឹកដីនៃសាធារណរដ្ឋបារាំងចែកជា ៖ * មេត្រូប៉ូល រួមមានទាំងអស់២២តំបន់ និង៩៦ខេត្ដ * ខេត្ដឯនាយសមុទ្រចំនួន៤ (DOM) ហ្គាដឺឡុប ម៉ាកទីនិក ហ្គីយាន ឡារ៉េអ៊ុយនីញុង * ដែនដីឯនាយសមុទ្រចំនួន៧: Polynésie française, Wallis et Futuna, Mayotte, Saint-Pierre និងMiquelon, les Terres australes និងantarctiques françaises, Saint-Barthélémy, Saint-Martin, * និង La Nouvelle Calédonie. == Governance == {{Main|Politics of France}} === Government === {{Main|Government of France|Constitution of France}} [[File:Logo de la République française.svg|thumb|left|Logo of the French Republic|តំនភ្ជាប់=Special:FilePath/Logo_de_la_République_française.svg]] The French Republic is a [[unitary state|unitary]] [[semi-presidential system|semi-presidential]] republic with strong democratic traditions.<ref>{{cite web |url=http://www.democracyweb.org/limits/france.php |title=Comparative studies in Freedom – France |publisher=Democracy Web |date= |accessdate=30 September 2013 |archivedate=21 មីនា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150321022455/http://www.democracyweb.org/limits/france.php |url-status=dead }}</ref> The constitution of the Fifth Republic was approved by [[referendum]] on 28 September 1958.<ref>[http://www.oecd.org/home/0,3305,en_2649_201185_1_1_1_1_1,00.html France: Fifth Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216232042/http://www.oecd.org/home/0,3305,en_2649_201185_1_1_1_1_1,00.html |date=2012-02-16 }} – [http://flagspot.net/flags/index.html Flags of the World]</ref> It greatly strengthened the authority of the executive in relation to parliament. The executive branch itself has two leaders: the [[President of France|President of the Republic]], currently [[François Hollande]], who is [[head of state]] and is elected directly by universal adult suffrage for a 5-year term (formerly 7 years),<ref>{{fr icon}} [http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/quinquennat/chronologie.shtml Le quinquennat : le référendum du 24 Septembre 2000]</ref> and the Government, led by the president-appointed [[Prime Minister of France|Prime Minister]], currently [[Jean-Marc Ayrault]]. [[File:François Hollande (Journées de Nantes 2012).jpg|thumb|upright|[[François Hollande]], elected [[President of France|President of the French Republic]] in April 2012.]] The French [[French Parliament|parliament]] is a [[Bicameralism|bicameral]] legislature comprising a [[National Assembly (France)|National Assembly]] (''Assemblée Nationale'') and a [[Senate (France)|Senate]].<ref>[https://web.archive.org/web/20081205055025/http://www.assemblee-nationale.fr/english/synthetic_files/file_4.asp The National Assembly and the Senate – General Characteristics of the Parliament]. Official Site of the French National Assembly</ref> The National Assembly deputies represent local constituencies and are directly elected for 5-year terms.<ref>[https://web.archive.org/web/20110704054719/http://www.assemblee-nationale.fr/english/election.asp#election Election of deputies]. Official Site of the National Assembly</ref> The Assembly has the power to dismiss the cabinet, and thus the majority in the Assembly determines the choice of government. Senators are chosen by an electoral college for 6-year terms (originally 9-year terms), and one half of the seats are submitted to election every 3 years starting in September 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20110615001205/http://www.senat.fr/lng/en/election_senateurs.html The senatorial elections]. Official Site of the Senate</ref> The Senate's legislative powers are limited; in the event of disagreement between the two chambers, the National Assembly has the final say.<ref>{{fr icon}} [http://www.politique.net/2007081801-le-role-du-senat.htm Le role du Sénat]</ref> The government has a strong influence in shaping the agenda of Parliament. French politics are characterised by two politically opposed groupings: one left-wing, centred around the [[Socialist Party (France)|French Socialist Party]], and the other right-wing, centred previously around the [[Rally for the Republic|Rassemblement pour la République (RPR)]] and now its successor the [[Union for a Popular Movement|Union for a Popular Movement (UMP)]].<ref>{{fr icon}} {{cite book |title=La France vers le bipartisme ? : La présidentialisation du PS et de l'UMP|last=Grunberg |first=Gérard |year=2007 |isbn=2-7246-1010-5|url=http://www.pressesdesciencespo.fr/fr/livre/?GCOI=27246100617740}}</ref> Since the 2012 elections, the executive branch is currently composed mostly of the Socialist Party. === ច្បាប់ === {{Main|Law of France}} France uses a [[civil law (legal system)|civil legal]] system;<ref name=France/> that is, law arises primarily from written statutes; judges are not to make law, but merely to interpret it (though the amount of judicial interpretation in certain areas makes it equivalent to [[case law]]). Basic principles of the [[rule of law]] were laid in the [[Napoleonic Code]] (which was, in turn, largely based on the royal law codified under [[Louis XIV of France|Louis XIV]]). In agreement with the principles of the Declaration of the Rights of Man and of the Citizen, law should only prohibit actions detrimental to society. As [[Guy Canivet]], first president of the [[Court of Cassation (France)|Court of Cassation]], wrote about the management of prisons: ''Freedom is the rule, and its restriction is the exception; any restriction of Freedom must be provided for by Law and must follow the principles of necessity and proportionality.'' That is, Law should lay out prohibitions only if they are needed, and if the inconveniences caused by this restriction do not exceed the inconveniences that the prohibition is supposed to remedy. [[File:Declaration of Human Rights.jpg|thumb|upright|The basic principles that the French Republic must respect are found in the 1789 [[Declaration of the Rights of Man and of the Citizen]]]] French law is divided into two principal areas: [[private law]] and [[public law]]. Private law includes, in particular, [[civil law (common law)|civil law]] and [[criminal law]]. Public law includes, in particular, [[administrative law]] and [[constitutional law]]. However, in practical terms, French law comprises three principal areas of law: civil law, criminal law, and administrative law. Criminal laws can only address the future and not the past (criminal ''[[Ex post facto law|ex post facto]]'' laws are prohibited). While administrative law is often a subcategory of civil law in many countries, it is completely separated in France and each body of law is headed by a specific supreme court: ordinary courts (which handle criminal and civil litigation) are headed by the [[Court of Cassation (France)|Court of Cassation]] and administrative courts are headed by the [[Conseil d'Etat (France)|Council of State]]. To be applicable, every law must be officially published in the ''[[Journal officiel de la République française]]''. France does not recognize [[religious law]] as a motivation for the enactment of prohibitions. France has long had neither [[blasphemy]] laws nor [[sodomy law]]s (the latter being abolished in 1791). However, "offenses against [[Decency|public decency]]" (''contraires aux bonnes mœurs'') or [[breach of the peace|disturbing public order]] (''trouble à l'ordre public'') have been used to repress public expressions of homosexuality or street prostitution. Laws prohibiting discriminatory speech in the press are [[Law on the Freedom of the Press of 29 July 1881|as old as 1881]]. Some consider however that [[hate speech laws in France]] are too broad or severe and damage [[freedom of speech]].{{citation needed|date=October 2013}} France has laws against [[racism]] and [[antisemitism]].<ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20101205103557/http://www.ambafrance-dz.org/ambassade/IMG/Lutte_racisme_et_antisemitisme.pdf La lutte contre le racisme et l'antisémintisme en France]. AmbaFrance</ref> France's attitude towards [[freedom of religion in France|freedom of religion]] is complex. Freedom of religion is guaranteed by the constitutional rights set forth in the 1789 ''Declaration of the Rights of Man and of the Citizen''. However, since the [[1905 French law on the Separation of the Churches and the State]], the State tries to prevent its policy-making from being influenced by religion and became suspicious in recent decades towards new religious tendencies of the French society: the Parliament has [[Groups referred to as cults in government reports#France|listed many religious movements as dangerous cults]] since 1995, and has [[French law on secularity and conspicuous religious symbols in schools|banned wearing conspicuous religious symbols in schools]] since 2004. In 2010, it banned the [[French ban on face covering|wearing of face-covering Islamic veils in public]]. As some have complained that they have suffered from discrimination thus, and after criticism by human rights groups such as [[Amnesty International]] and [[Human Rights Watch]],<ref>{{cite web|author=Kenneth Roth Executive Director |url=http://hrw.org/english/docs/2004/02/26/france7666.htm |title=Human Rights Watch |publisher=Hrw.org |date=26 February 2004 |accessdate=31 January 2009}}</ref><ref>{{Cite news|title=France votes to ban full-face veils|url=http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/france-votes-ban-full-face-veils-2010-07-13|publisher=[[Amnesty International]]|date=13 July 2010|access-date=2017-07-11|archive-date=2014-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207163309/http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/france-votes-ban-full-face-veils-2010-07-13|url-status=dead}}</ref> these laws remain controversial, although they are supported by most of the population.<ref name='Pew'>{{Cite news | first = Frederic | last = Dumoulin | title = French parliament adopts ban on full-face veil | date = 14 September 2010 | publisher = Google News | url = http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gNCFdNZ4r-9aDEBG0G_OUSMKoASw | accessdate = 14 September 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130518083647/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gNCFdNZ4r-9aDEBG0G_OUSMKoASw | archivedate = 18 ឧសភា 2013 | url-status = live }}</ref> France is tolerant of the [[LGBT community]]. Since 1999, [[Pacte civil de solidarité|civil unions]] for homosexual couples are permitted, and since May 2013, [[same-sex marriage]] and [[LGBT adoption]] are legal in France.<ref>{{cite news|last=|first=|title=François Hollande signs same-sex marriage into law|url=http://www.france24.com/en/20130518-france-gay-marriage-law-adoption|accessdate=27 June 2013|newspaper=France 24|date=18 May 2013}}</ref> === Foreign relations === {{Main|Foreign relations of France}} {{See also|European Union|Organisation internationale de la Francophonie|Latin Union|United Nations Security Council|NATO}} France is a member of the United Nations and serves as one of the permanent members of the UN Security Council with veto rights.<ref>[http://www.un.org/sc/members.asp Membership of the Security Councils of the UN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706231352/http://www.un.org/sc/members.asp |date=2010-07-06 }} on the [http://www.un.org/en/index.shtml Official Site of the UN]</ref> It is also a member of the [[G8]], [[World Trade Organization]] (WTO),<ref>{{cite web|url=http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm |title=Understanding the WTO – Members |publisher=Wto.org |accessdate=30 October 2010}}</ref> the [[Secretariat of the Pacific Community]] (SPC)<ref>[http://www.spc.int/en/about-spc/history.html History] on the [http://www.spc.int/ Official Site of the SPC]</ref> and the [[Indian Ocean Commission]] (COI).<ref>{{fr icon}} [http://www.coi-ioc.org/index.php?id=36 Pays membres] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402173028/http://www.coi-ioc.org/index.php?id=36 |date=2012-04-02 }} – [http://www.coi-ioc.org/index.php?id=72 Site officiel de la COI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402173028/http://www.coi-ioc.org/index.php?id=36 |date=2012-04-02 }}</ref> It is an associate member of the [[Association of Caribbean States]] (ACS)<ref>{{cite web |url=http://www.acs-aec.org/index.php?q=about-the-acs |title=About the Association of Caribbean States |publisher=Acs-aec.org |date=24 July 1994 |accessdate=22 June 2012 |archivedate=22 សីហា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120822100530/http://www.acs-aec.org/index.php?q=about-the-acs |url-status=dead }}</ref> and a leading member of the [[Organisation internationale de la Francophonie|International Francophone Organisation]] (OIF) of fifty-one fully or partly French-speaking countries.<ref>{{fr icon}} [http://www.francophonie.org/-Etats-et-gouvernements-.html États et gouvernements : le monde de la Francophonie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003114546/http://www.francophonie.org/-Etats-et-gouvernements-.html |date=2009-10-03 }} – [http://www.francophonie.org/ Site officiel de l'OIF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724001316/http://www.francophonie.org/ |date=2010-07-24 }}</ref> [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F076314-0006, Manching, Manöver Frankreich-Deutschland.jpg|thumb|right|French President [[François Mitterrand]] and German Chancellor [[Helmut Kohl]], in 1987.]] [[File:President Barack Obama and President Nicolas Sarkozy of France.jpg|thumb|Former French President [[Nicolas Sarkozy]] and United States President [[Barack Obama]], before NATO summit, in [[Strasbourg]], on 3 April 2009]] France hosts the headquarters of the [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]],<ref>[http://www.oecd.org/document/8/0,3343,en_2649_201185_1956607_1_1_1_1,00.html History of the Château de la Muette, OECD headquarters, Paris] – [http://www.oecd.org/home/0,3305,en_2649_201185_1_1_1_1_1,00.html Official Site of the OECD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216232042/http://www.oecd.org/home/0,3305,en_2649_201185_1_1_1_1_1,00.html |date=2012-02-16 }}</ref> [[UNESCO]],<ref>[http://www.unesco.org/new/en/unesco/about-us/who-we-are/history/paris-headquarters/ Paris Headquarters] on the [http://en.unesco.org/ Official Site of UNESCO]</ref> [[Interpol]],<ref>{{cite web|author=Interpol |url=http://www.interpol.int/ |title=Official Site of Interpol |publisher=Interpol.int |accessdate=9 August 2010}}</ref> [[Alliance Base]]<ref>{{fr icon}} [http://www.lexpress.fr/actualite/politique/alliance-base-existe-bien_460124.html "Alliance Base" existe bien] – [[L'Express (France)|L'Express]]</ref> and the [[International Bureau of Weights and Measures|International Bureau for Weights and Measures]].<ref>{{cite web|url=http://www.bipm.org/en/home/ |title=Home page of the IBWM |publisher=Bipm.org |accessdate=9 August 2010}}</ref> France has the [[List of diplomatic missions of France|second largest network]] of [[diplomatic mission]]s in the world, second only to the USA.<ref>[http://www.diplomatie.gouv.fr/en/ministry_158/embassies-and-consulates_2052/bilateral-embassies_1580.html Embassies and consulates] on the [http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/ Official Site of the Ministry of Foreign Affairs of France]</ref> In 1953, France received a request from the United Nations to pick a [[coat of arms]] that would represent it internationally. Thus the [[National emblem of France|French emblem]] was adopted and is currently used on passports.<ref>{{fr icon}} [http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-faisceau-de-licteur/le-faisceau-de-licteur.5979.html Le faisceau de licteur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104072203/http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-faisceau-de-licteur/le-faisceau-de-licteur.5979.html |date=2012-11-04 }} – Présidence de la République</ref> Postwar French foreign policy has been largely shaped by membership of the European Union, of which it was a [[Inner Six|founding member]]. Since the [[Élysée Treaty|1960s]], France has developed close ties with reunified Germany to become the [[France–Germany relations|most influential driving force of the EU]].<ref>{{fr icon}} [http://www.oftt.eu/perspectives/article/l-alliance-franco-allemande-au-coeur-de-la-puissance-europeenne L'alliance franco-allemande au coeur de la puissance européenne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123092331/http://www.oftt.eu/perspectives/article/l-alliance-franco-allemande-au-coeur-de-la-puissance-europeenne |date=2010-01-23 }}</ref> In the 1960s, France sought to exclude the British from the European unification process,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/27/newsid_4187000/4187714.stm |title=De Gaulle says 'non' to Britain – again |publisher=BBC News |date= 27 November 1967|accessdate=21 July 2011}}</ref> seeking to build its own standing in continental Europe. However, since 1904, France has maintained an "[[Entente cordiale]]" with the United Kingdom, and there has been a strengthening of links between the countries, especially [[Defence and Security Co-operation Treaty|militarily]]. France is a member of the North Atlantic Treaty Organisation (NATO), but under President de Gaulle, it excluded itself from the joint military command to protest the [[Special Relationship|special relationship]] between the United States and Britain and to preserve the independence of French foreign and security policies.<ref>{{fr icon}} [http://www.lefigaro.fr/international/2009/03/11/01003-20090311ARTFIG00073-quand-mitterrand-deja-negociait-le-retour-dans-l-otan-.php Quand Mitterrand, déjà, négociait le retour de la France dans l'OTAN] – ''Le Figaro''</ref> France vigorously opposed the [[2003 invasion of Iraq]],<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/east/01/23/sprj.irq.china/index.html |title=China adds voice to Iraq war doubts |publisher=CNN |date=23 January 2003 |accessdate=21 July 2011 |archive-date=29 មិថុនា 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629004428/http://edition.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/east/01/23/sprj.irq.china/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2683409.stm |title=EU allies unite against Iraq war |publisher=BBC News |date=22 January 2003 |accessdate=21 July 2011}}</ref> straining bilateral relations with the US<ref>{{cite web |url=http://usforeignpolicy.about.com/od/newsiss3/tp/iraqwarrelations.htm |title=Foreign Policy Implications of the Iraq War |publisher=Usforeignpolicy.about.com |date=11 March 2004 |accessdate=9 August 2010 |archivedate=25 កុម្ភៈ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100225005448/http://usforeignpolicy.about.com/od/newsiss3/tp/iraqwarrelations.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Sean Loughlin CNN Washington Bureau |url=http://edition.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/03/11/sprj.irq.fries/ |title=House cafeterias change names for 'french' fries and 'french' toast |publisher=CNN |date=12 March 2003 |accessdate=21 July 2011 |archive-date=4 សីហា 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110804224007/http://edition.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/03/11/sprj.irq.fries/ |url-status=dead }}</ref> and the UK.<ref>{{fr icon}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo_833/royaume-uni_202/index.html France-Diplomatie : Royaume-Uni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317112607/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo_833/royaume-uni_202/index.html |date=2010-03-17 }} – [[Minister of Foreign Affairs (France)|Ministère des Affaires Étrangères]]</ref> However, as a result of Nicolas Sarkozy's ''pro-American'' politics (much criticised in France by the leftists and by a part of the right),<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7937666.stm |title=France ends four-decade Nato rift |publisher=BBC News |date=12 March 2009 |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{fr icon}} {{cite news | title = Le retour de la France dans l'OTAN suscite un malaise dans les rangs de la Droite | first = Patrick | last = Roger | url = http://www.lemonde.fr/politique/article/2009/03/11/le-retour-de-la-france-dans-l-otan-suscite-un-malaise-dans-les-rangs-de-la-droite_1166352_823448.html | newspaper=Le Monde | location = Paris | date = 11 March 2009 }}</ref> France rejoined the NATO joint military command on 4 April 2009. In the early 1990s, the country drew considerable criticism from other nations for its underground nuclear tests in [[French Polynesia]].<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/WORLD/9512/france_nuclear/ |title=Fifth French nuclear test sparks international outrage |publisher=CNN |date=28 December 1995 |accessdate=21 July 2011 |archive-date=21 ធ្នូ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221230828/http://edition.cnn.com/WORLD/9512/france_nuclear/ |url-status=dead }}</ref> France retains strong political and economic influence in its [[Second French colonial empire|former African colonies]] ([[Françafrique]])<ref>{{fr icon}} [http://www.memo.fr/article.asp?ID=CON_COL_009 L'empire colonial français]</ref> and has supplied economic aid and troops for peace-keeping missions in [[Ivory Coast]] and [[Chad]].<ref>{{cite web |url=http://www.delegfrance-onu-geneve.org/spip.php?article417 |title=France involvement in peace-keeping operations |publisher=Delegfrance-onu-geneve.org |accessdate=9 August 2010 |archivedate=25 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110425024055/http://www.delegfrance-onu-geneve.org/spip.php?article417 |url-status=dead }}</ref> Recently, after the unilateral declaration of independence of northern [[Mali]] by the [[Tuareg rebellion (2012)|Tuareg]] [[National Movement for the Liberation of Azawad|MNLA]] and the subsequent regional [[Northern Mali conflict]] with several Islamist groups including [[Ansar Dine]] and [[Movement for Oneness and Jihad in West Africa|MOJWA]], France and other African states intervened to help the Malian Army to retake control. In 2009, France was the second largest (in absolute numbers) donor of [[development aid]] in the world, behind the US, and ahead of Germany, Japan and the UK.<ref>[http://www.oecd.org/dataoecd/17/9/44981892.pdf Net Official Development Assistance 2009] OECD</ref> This represents 0.5% of its GDP, in this regard rating France as tenth largest donor on the list.<ref>{{cite web |url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/france-in-the-world_6820/development-assistance-and-humanitarian-action_6908/index.html |title=Development assistance and humanitarian action |publisher=Diplomatie.gouv.fr |accessdate=21 July 2011 |archivedate=9 វិច្ឆិកា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109025028/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/france-in-the-world_6820/development-assistance-and-humanitarian-action_6908/index.html |url-status=dead }}</ref> The organisation managing the French help is the [[French Development Agency]], which finances primarily humanitarian projects in [[sub-Saharan Africa]].<ref name = aid/> The main goals of this help are "developing infrastructure, access to health care and education, the implementation of appropriate economic policies and the consolidation of the rule of law and democracy."<ref name = aid>[http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france-priorities_1/index.html France priorities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722114125/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france-priorities_1/index.html |date=2010-07-22 }} – France Diplomatie</ref> === Military === {{Main|French Armed Forces}} {{See also|Military history of France|Deployments of the French military}} [[File:French military images.jpg|thumb|upright=1.5|Examples of France's military. Clockwise from top left: Nuclear aircraft carrier ''Charles de Gaulle''; A [[Dassault Rafale|Rafale]] [[fighter aircraft]]; French [[Chasseurs Alpins]] patrolling the valleys of Kapisa province in Afghanistan; a [[AMX-56 Leclerc|Leclerc tank]] in Paris for the [[Bastille Day|14 July]] [[Bastille Day Military Parade]].]] The French Armed Forces (''Armées françaises'') are the military and paramilitary forces of France, under the [[President of France|president]] as supreme commander. They consist of the [[French Army]] (''Armée de Terre''), [[French Navy]] (''Marine Nationale''), the [[French Air Force]] (''Armée de l'Air'') and the auxiliary paramilitary force, the [[National Gendarmerie]] (''Gendarmerie nationale'') and are among the [[List of countries by number of troops|largest armed forces]] in the world. While administratively a part of the French armed forces, and therefore under the purview of the [[Minister of Defense (France)|Ministry of Defence]], the Gendarmerie is operationally attached to the [[Minister of the Interior (France)|Ministry of the Interior]]. The gendarmerie is a military police force which serves for the most part as a rural and general purpose police force. It encompasses the counter terrorist units of the [[Parachute Intervention Squadron of the National Gendarmerie]] (''Escadron Parachutiste d'Intervention de la Gendarmerie Nationale'') and the [[National Gendarmerie Intervention Group]] (''Groupe d'Intervention de la Gendarmerie Nationale''). One of the French intelligence units, the [[Directorate-General for External Security]] (''Direction Générale de la Sécurité Extérieure'') reports to the Ministry of Defence. The other, the [[Direction centrale du renseignement intérieur|Central Directorate of Interior Intelligence]] (''Direction Centrale du Renseignement Intérieur''), reports directly to the Ministry of the Interior. There has been no national [[conscription]] since 1997.<ref>{{fr icon}} [http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/service-civil/fin-service-militaire-obligatoire.shtml La fin du service militaire obligatoire] – La documentation française</ref> France is a [[Big Five (United Nations)|permanent member of the Security Council of the UN]], and a [[List of states with nuclear weapons#Five nuclear-weapon states under the NPT|recognised nuclear state]] since 1960. France has signed and ratified the [[Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty]] (CTBT)<ref name="status">{{cite web |url=http://www.ctbto.org/the-treaty/status-of-signature-and-ratification/ |title=Status of signature and ratification: CTBTO Preparatory Commission |work=CTBTO Preparatory Commission |date=26 May 2010 |accessdate=27 May 2010}}</ref> and acceeded to the [[Nuclear Non-Proliferation Treaty]]. France's annual military expenditure in 2011 was US$62.5 billion, or 2.3%, of its GDP making it the [[List of countries by military expenditures|fifth biggest military spender in the world]] after the United States, China, Russia, and the United Kingdom.<ref name="SIPRI Yearbook 2012"/> French nuclear deterrence, (formerly known as “''[[Force de Frappe]]''”), relies on complete independence. The current French nuclear force consists of four [[Triomphant class submarine|''Triomphant'']] class submarines equipped with [[submarine-launched ballistic missile]]s. In addition to the submarine fleet, it is estimated that France has about 60 [[Air-Sol Moyenne Portée|''ASMP'']] medium-range [[Air-to-surface missile|air-to-ground missile]]s with [[Nuclear weapon|nuclear warhead]]s,<ref>{{fr icon}} Centre de Documentation et de Recherche sur la Paix et les Conflits, [http://obsarm.org/obsnuc/puissances-mondiales/france-forces.html ''Etat des forces nucléaires françaises au 15 août 2004''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725004911/http://obsarm.org/obsnuc/puissances-mondiales/france-forces.html |date=2011-07-25 }}</ref> of which around 50 are deployed by the Air Force using the [[Dassault Mirage 2000N/2000D|Mirage 2000N]] long-range nuclear strike aircraft, while around 10 are deployed by the French Navy's [[Dassault-Breguet Super Étendard|Super Étendard Modernisé (SEM)]] attack aircraft which operate from the nuclear-powered [[aircraft carrier]] [[French aircraft carrier Charles de Gaulle (R91)|''Charles de Gaulle'']]. The new [[Dassault Rafale|Rafale F3]] aircraft will gradually replace all Mirage 2000N and SEM in the nuclear strike role with the improved ''ASMP-A'' missile with a nuclear warhead. France has major military industries with one of the largest [[Aerospace manufacturer|aerospace industries]] in the world.<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1990/7/90.07.06.x.html |title=90.07.06: The Aerospace Industry: Its History and How it Affects the U.S. Economy |publisher=Yale.edu |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bbfrenchtranslation.com/aerospace-industry-of-france.html |title=Aerospace industry of France |publisher=Bbfrenchtranslation.com |accessdate=9 August 2010 |archivedate=26 មេសា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426095916/http://www.bbfrenchtranslation.com/aerospace-industry-of-france.html |url-status=dead }}</ref> Its industries have produced such equipment as the Rafale fighter, the ''Charles de Gaulle'' aircraft carrier, the [[Exocet]] missile and the [[AMX-56 Leclerc|Leclerc]] tank amongst others. Despite withdrawing from the [[Eurofighter Typhoon|Eurofighter]] project, France is actively investing in European joint projects such as the [[Eurocopter Tiger]], [[FREMM multipurpose frigate|multipurpose frigates]], the [[Unmanned combat air vehicle|UCAV]] demonstrator [[Dassault nEUROn|nEUROn]] and the [[Airbus A400M]]. France is a major arms seller,<ref>"En 2001, la France a vendu pour 1,288 milliard de dollars d'équipements militaires, ce qui la met au troisième rang mondial des exportateurs derrière les États-Unis et la Russie." " In 2001, France sold $1,288&nbsp;billion of military equipment, ranking 3rd in the world for arms exportations behind the USA and Russia" [http://lexpansion.lexpress.fr/entreprise/la-france-demeure-un-fournisseur-d-armes-de-premier-plan_95084.html La France demeure un fournisseur d'armes de premier plan (France stays one of the biggest arms supplier)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311161443/http://lexpansion.lexpress.fr/entreprise/la-france-demeure-un-fournisseur-d-armes-de-premier-plan_95084.html |date=2012-03-11 }} – L'express. 13 June 2002</ref><ref>"La France est au 4ème rang mondial des exportateurs d'armes, derrière les Etats-Unis, le Royaume-Uni et la Russie, et devant Israël, selon un rapport du ministère de la Défense publié l'an dernier." "France is 4th biggest arms exportator, behind the USA, the UK and Russia, and ahead of Israel, according to a report of the Ministry of Defense published a year ago" [http://www.20minutes.fr/article/551139/Economie-Les-ventes-d-armes-explosent-en-2009.php Arms sellings explode in 2009] – 20 minutes</ref> with most of its arsenal's designs available for the export market with the notable exception of nuclear-powered devices. The [[Bastille Day Military Parade|military parade]] held in Paris each 14 July for [[Bastille Day|France's national day]] is the oldest and largest regular military parade in Europe.<ref>Mail Online, ''Harrowing loss of Afghanistan troops overshadows France's Bastille Day military parade'', 14 July 2011. [http://www.dailymail.co.uk/news/article-2014729/France-proudly-celebrates-Bastille-Day-despite-deaths-soldiers-Afghanistan-overshadowing-annual-parade.html]. Retrieved 5 January 2012</ref> === ហិរញ្ញវត្ថុរបស់រដ្ឋាភិបាល === {{See also|Taxation in France}} [[File:Public Deficit of France.png|thumb|upright=1.25|French government borrowing ([[budget deficits]]) as a percentage of GNP, 1960–2009]] In April and May 2012, France held a [[French presidential election, 2012|presidential election]] in which the winner, [[François Hollande]], had opposed [[austerity]] measures, promising to eliminate France's budget deficit by 2017. The new government stated that it aimed to cancel recently enacted tax cuts and exemptions for the wealthy, raising the top tax bracket rate to 75% on incomes over a million euros, restoring the retirement age to 60 with a full pension for those who have worked 42 years, restoring 60,000 jobs recently cut from public education, regulating rent increases; and building additional public housing for the poor. In June, Hollande's [[Socialist Party (France)|Socialist Party]] won a supermajority in [[French legislative election, 2012|legislative elections]] capable of amending the [[Constitution of France|French Constitution]] and enabling the immediate enactment of the promised reforms. French government bond interest rates fell 30% to record lows,<ref name="bloomberg.com">Bloomberg (2012) [http://www.bloomberg.com/quote/GFRN10:IND French government bond interest rates] (graph)</ref> less than 50 [[basis point]]s above German government bond rates.<ref name="Bloomberg 2012">Bloomberg (2012) [http://www.bloomberg.com/quote/GDBR10:IND German government bond interest rates] (graph)</ref> ==== បំណុលរដ្ឋាភិបាល ==== Under European Union rules, member states are supposed to limit their debt to 60% of output or be reducing the ratio structurally towards this ceiling, and run public deficits of no more than 3% of GDP. The French government has run a [[budget deficit]] each year since the early 1970s. In 2012, French government debt levels reached 1.8 trillion euros, the equivalent of 90% of French GDP.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2186rank.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=13 មិថុនា 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613005546/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2186rank.html |url-status=dead }}</ref> In late 2012, [[credit rating agencies]] warned that growing French government debt levels risked [[List of countries by credit rating|France's AAA credit rating]], raising the possibility of a future downgrade and subsequent higher borrowing costs for the French government.<ref>{{cite web |last=John |first=Mark |url=http://www.reuters.com/article/2012/10/26/us-france-debt-idUSBRE89P0SO20121026 |title=Analysis: Low French borrowing costs risk negative reappraisal |publisher=Reuters |date= |accessdate=27 November 2012 |archivedate=2 ឧសភា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502014859/http://www.reuters.com/article/2012/10/26/us-france-debt-idUSBRE89P0SO20121026 |url-status=dead }}</ref> == ស្ថាប័ននានារបស់បារាំង == === រដ្ឋធម្មនុញ្ញ === '''រដ្ឋធម្មនុញ្ញ'''ថ្ងៃទី ៤ តុលា ឆ្នាំ១៩៥៨ ចែងពីដំណើរការស្ថាប័ននានានៃសាធារណរដ្ឋទី៥។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានគេសើរើ ពិនិត្យឡើងវិញជាច្រើនដងទាក់ទងនឹង ៖ * ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីជាសកល និងដោយចំពោះ (១៩៦២) * ការដាក់បញ្ចូលជំពូកថ្មីមួួយស្ដីការទទួលខុសត្រូវខាងព្រហ្មទណ្ឌរបស់សមាជិករដ្ឋាភិបាល(១៩៩៣) * ការបង្កើតសម័យប្រជុំរួមមួយរវាងស្ថាប័នសភា * ការពង្រីកដែនធ្វើប្រជាមតិ(១៩៩៥) * អន្ដរបញ្ញត្ដិស្ដីពីលក្ខន្ដិកៈរបស់កោះណូវែលកាលេដូនី ( Nouvelle-Calédonie ) (១៩៩៨) * ការបង្កើតសហព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចនិងរូបិយវត្ថុ * ភាពស្មើគ្នារវាងបុរសនិងស្ដ្រីនៅក្នុងការទទួលអណត្ដិបោះឆ្នោតនានា និងទទួលនូវដែលគេជ្រើសរើស * ការទទួលស្គាល់យុត្ដាធិការនៃតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្ដរជាតិ(១៩៩៩) * ការកាត់បន្ថយអាណត្ដិប្រធានាធិបតី(២០០០) * កែទំរង់ការទទួលខុសត្រូវខាងព្រហ្មទណ្ឌរបស់ប្រមុខរដ្ឋ * បញ្ចូលការហាមឃាត់់ទោសប្រហារជីវិតក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ * កំណែទំរង់ភាពស្វយ័តរបស់កោះណូវែលកាឡេដូនី(២០០៧) === ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ === [[ឯកសារ:Logo de la République française.svg|thumb|right|French Republic|តំនភ្ជាប់=Special:FilePath/Logo_de_la_République_française.svg]] [[ឯកសារ:Nicolas Sarkozy - Sarkozy meeting in Toulouse for the 2007 French presidential election 0299 2007-04-12 cropped further.jpg|thumb|upright|President Nicolas Sarkozy]] [[ឯកសារ:Palais Luxembourg Sunset Edit.JPG|thumb|right|Palace of Luxembourg]] '''ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ'''មានសមាជិក៩រូប និងមានសមត្ថកិច្ចត្រួតពិនិត្យជាពិសេសនៃ ភាពត្រឹម ត្រូវ តាមច្បាប់ នៃការបោះឆ្នោតនានា និងពិនិត្យធម្មនុញ្ញភាពនៃច្បាប់រៀបចំអង្គការ ព្រម ទាំងច្បាប់ ដែលដាក់មកអនុម័ត។ === ប្រធានាធិបតីនៃសារធារណរដ្ឋ === ប្រមុខរដ្ឋត្រូវបានជ្រើសរើសសំរាប់រយៈពេល៥ឆ្នាំតាមរយៈការបោះឆ្នោតជាសកល និង ដោយចំពោះ (អណត្ដិ​​រយៈ​ពេល​៥​ឆ្នាំ​នេះ​បាន​បង្កើត​ឡើង​បន្ទាប់​ពី​ការ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ​នៅ​ថ្ងៃទី ២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០០)។ លោក នីកូឡា សាកូហ្ស៊ី ជាប្រធានាធិបតីទី៦នៃសាធារណរដ្ឋ ទី៥ លោកបានជាប់ឆ្នោតនៅថ្ងៃទី៧ឧសភា ឆ្នាំ​២០០៧ ។ ប្រធានាធិបតីតែងតាំងនាយករដ្ឋមន្ដ្រី និងសមាជិករដ្ឋាភិបាលតាមសំណើររបស់នាយក រដ្ឋមន្ដ្រី (មាត្រា ទី៨នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ)។ ប្រធានាធិបតីដឹកនាំគណៈរដ្ឋមន្ដ្រី ប្រកាសអោយប្រើច្បាប់នានា ជាបញ្ជាការនៃកងកម្លាំង ប្រដាប់អាវុធ។ ប្រធានាធិបតីអាចរំលាយរដ្ឋសភា ហើយ​ក្នុង​ករណី​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ ប្រធានាធិបតីមានអំណាចពិសេស (មាត្រាទី១៦)។ === នាយករដ្ឋមន្ដ្រី និងរដ្ឋាភិបាល === ក្រោមការដឹកនាំរបស់នាយករដ្ឋមន្ដ្រី រដ្ឋាភិបាលកំណត់ និងដឹកនាំនយោបាយជាតិ។ នាយករដ្ឋមន្ដ្រី ទទួល ខុសត្រូវចំពោះរដ្ឋសភា (មាត្រាទី២០)។ នាយក​រដ្ឋ​មន្ដ្រី​ដឹក​នាំ​សកម្មភាពរដ្ឋាភិបាលនិងធានានូវការអនុវត្ដច្បាប់ (មាត្រាទី២១)។ លោក François Fillon ត្រូវ បានតែងតាំងជានាយក រដ្ឋមន្ដ្រីនៅថ្ងៃទី១៧ ឧសភា ឆ្នាំ២០០៧។ === សភា === សភាមានពីរថ្នាក់ ៖<br /> - '''ព្រឹទ្ធសភា''' ៖ ព្រឹទ្ធសមាជិកត្រូវជ្រើសតាំងសំរាប់រយៈពេល៦ឆ្នាំ(ពីមុនមានរយៈពេល៩ឆ្នាំ) ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ ដោយការបោះឆ្នោតជាសកល និងមិនចំពោះ ហើយត្រូវបានផ្លាស់ ប្ដូរសមាជិក ៣០% ក្នុងរយៈ ពេលបីឆ្នាំម្ដង។ ការបោះឆ្នោតលើកចុងក្រោយ បានប្រព្រឹត្ដ ទៅនៅខែ កញ្ញាឆ្នាំ២០០៤។<br /> - '''រដ្ឋភាជាតិ''' ៖ តំណាងរាស្ដ្រត្រូវបានជ្រើសតាំងសំរាប់រយៈពេល៥ឆ្នាំដោយការបោះឆ្នោត ជាសកល និង ដោយចំពោះ។ ការបោះឆ្នោតលើកចុងក្រោយបាន ប្រព្រឹត្ដទៅនៅខែមិថុ- នា ឆ្នាំ២០០៧។<br /> ក្រៅពីត្រួតពិនិត្យរដ្ឋាភិបាល សភាទាំងពីរថ្នាក់មានតួនាទីរៀបចំ និងអនុម័តច្បាប់។ ក្នុងករណីមិនមានការយល់ព្រម រដ្ឋសភាជាតិធ្វើការសំរេចជាស្ថាពរ។ ==== ព្រឹទ្ធសភា ==== ក្រោយ​ការបោះឆ្នោតខែកញ្ញឆ្នាំ២០០៤ ព្រឹទ្ធសភាមានសមាជិក៣៣១នាក់ដែលមកពី ៖ * គណបក្សសហព័ន្ធសំរាប់ចលនាប្រជាជន ( UMP ) ៖ ១៥៨នាក់ * គណបក្សសង្គមនិយម ៖ ៩៦នាក់ * ក្រុមគណបក្សកណ្ដាលនិយម ៖ ៣០នាក់ * គណបក្សកុម្មុយនិស្ដ គណបក្សសាធារណរដ្ឋ និងគណបក្សពលរដ្ឋ ៖ ២៣នាក់ * គណបក្សសម្ព័ន្ធភាពប្រជាធិបតី និងសង្គមអឺរ៉ុប ៖១៦នាក់ * បេក្ខជនឯករាជ្យ ៖ ៦នាក់ ។ ==== រដ្ឋសភាជាតិ ==== [[ឯកសារ:France national assembly.JPG|right|thumb|រដ្ឋសភាជាតិ]] បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតថ្ងៃទី១០ និង១៧ឆ្នាំ២០០៧មិថុនា រដ្ឋសភាជាតិមានតំណាងរាស្ដ្រ៥៧៧នាក់ មកពី ៖ * គណបក្សសហព័ន្ធសំរាប់ចលនាប្រជាជន (UMP) ៖ ៣១៤នាក់ (សម្ព័ន្ធភាព៦គណបក្ស) * ក្រុមសង្គមនិយម និងប្រជាជនៈ ១៨៦នាក់(សម្ព័ន្ធ១៨គណបក្ស) * ក្រុមប្រជាធិបតីឆ្វេងនិយម និងសាធារណរដ្ឋ ៖ ២៤នាក់ (គ្មានសម្ព័ន្ធភាព) * ក្រុមគណបក្សកណ្ដាលនិយមថ្មី ៖ ២០នាក់(សម្ព័ន្ធភាព២គណបក្ស) * តំណាងរាស្ដ្រមិនស្ថិតក្នុងក្រុមណាមួយ ៖ ២០នាក់ === តុលាការ === តុលាការជាអ្នកការពារសេរីភាពបុគ្គល (មាត្រា៦៦នៃ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)។ អំណាចតុលាការបា- រាំងបានរៀបចំ ទៅតាមភាពខុសគ្នាជាមូលដ្ឋានរវាង ៖ # តុលាការយុត្ដិធម៌ត្រូវទទួលខុសត្រូវជំលោះរវាងបុគ្គល និងបុគ្គល។ # តុលាការរដ្ឋបាលដោះស្រាយជំលោះរវាងប្រជាជននិងអំណាចសាធារណៈ។ តុលាការមានពីរលំដាប់ថ្នាក់ ៖<br /> 1. '''យុត្ដាធិការរដ្ឋប្បវេណី''' តុលាការនីតិរួម (តុលាការជាន់ខ្ពស់) រឺនីតិពិសេសផ្សេងៗ (សាលាតំបូង តុលាការពាណិជ្ជ កម្ម តុលាការកិច្ចការសន្ដិសុខសង្គម និងក្រុមតុលាការការងារដែលដោះស្រាយជំលោះ រវាងបុគ្គលិក និយោជិក និងនិយោជក។<br /> 2. '''យុត្ដិធិការព្រហ្មទណ្ឌ'''ទទួលបន្ទុកវិនិច្ឆ័យលើបទល្មើស៣ប្រភេទ ៖ * បទលហុដែលវិនិច្ឆ័យដោយតុលាការនគរបាល * បទល្មើសដែលវិនិច្ឆ័យដោយតុលាការលហុ * បទឧក្រិដ្ឋដោយសាលាឧក្រិដ្ឋ<br /> មានតុលាការដោយឡែកសំរាប់រដ្ឋប្បវេណី និងព្រហ្មទណ្ឌតុលាការកុមារ។ '''សាលាវិនិច្ឆ័យ''' ៖គឺជាតុលាខ្ពស់ជាងគេ ហើយទទួលខុសត្រូវពិនិត្យបណ្ដឹងសារទុក្ខលើអង្គច្បាប់ប្រឆាំងនឹងសាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍។យុត្ដាធិការ​​​​ខ្ពស់​ជាង​គេក្នុង​តុលាការរដ្ឋបាលគឺក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋដែលមានសមត្ថកិច្ចធ្វើការវិនិច្ឆ័យចុងក្រោយ គេបង្អស់លើភាពត្រឹមត្រូវនៃលិខិតរដ្ឋបាលតាមច្បាប់។ ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋ​នេះ​ក៏ផ្ដល់​ការពិគ្រោះផងដែរដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការផ្ដល់ជាគំនិតស្ដីពីសេចក្ដី ព្រាងច្បាប់និង សេចក្ដីព្រាងក្រឹត្យមួយចំនួន។ === ភ្លេង និងបាវចនាជាតិ === [[ឯកសា|thumb|right|La Defense]] [[ឯកសារ:French Armed Forces2.JPEG|thumb|right|]] [[ឯកសារ:ESM St Cyr cadets DSC03272.JPG|thumb|right|]] [[ឯកសារ:TourDeFrance 2005 07 09.jpg|thumb|upright|Tour de France]] បទចំរៀងសំរាប់កងទ័ពនៅទីក្រុង Rhin ដែលត្រូវបានតែងឡើងនៅទីក្រុងស្ដ្រាសបួ ឆ្នាំ ១៧៩២ បានក្លាយជាបទ Marseillaise ហើយចុងបញ្ចប់់ត្រូវបាន ប្រើជាភ្លេងជាតិនៅ ថ្ងៃទី១៤ កក្កដា ឆ្នាំ១៧៩៥។ បាវវចនារបស់សាធារណៈរដ្ឋបារាំងគឺ “សេរីភាព សមភាព ភាតរភាព“។ === ទង់ជាតិបារាំង === នៅឆ្នាំ១៧៨៩ លោកឧត្ដមសេនីយ Fayette បាន បន្ថែមពណ៌សដែលជានិមិត្ដរូបនៃរាជា និយម ទៅលើ សញ្ញាទង់ជាតិដែលមានពណ៌ខៀវ និង ពណ៌ក្រហម របស់កងទ័ពជាតិទីក្រុង ប៉ារីស ។ ទង់ជាតិបីពណ៌ជា និមិត្ដរូបផ្លូវការរបស់ សាធារណរដ្ឋបារាំង។ === ការពារជាតិ === នៅឆ្នាំ២០០៧ ថវិកាការពារជាតិឡើងដល់ ៣៦,២៥ពាន់លានអឺរ៉ូ គឹស្មើនឹង២,០២%នៃ ផលិតផល ក្នុងស្រុកសរុប និងថវិកាជាតិ១០,៨២%។ ច្បាប់ស្ដីពីការរៀបចំកម្មវិធីផ្នែកយោធាឆ្នាំ២០០៣-២០០៨កំនត់ពីមធ្យោបាយ និងចំនួនទ័ព ដើម្បី ឆានាទៅ សំរេចគោលបំណងរបស់ប្រធានាធិបតី និង​រដ្ឋា​ភិបាល​ក្នុងការផ្ដល់អោយ ប្រទេសបារាំងការ ការពារមួយ ដោយស្របទៅតាមតំរូវការរបស់ខ្លួន។ច្បាប់​នេះ​មាន​គោល​ដៅ​បង្កើត​កិច្ច​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​អោយ​ឧបករណ៍ការពារជាតិ របស់យើងអាចឆ្លើយ តបទៅនឹងបញ្ហាចំពោះមុខនានា។ កិច្ចខំប្រឹងប្រែងខាងលើស្ដែងអោយឃើញតាមរយៈ ៖ * ការពង្រឹងមធ្យោបាយប្រយុទ្ធប្រឆាំង នឹងភេវរកម្ម។ * សុវត្ថិភាព និងភាពទុកចិត្ដនៃការទប់ស្កាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់ប្រទេសបារាំង។ * ការចូលរួមរបស់ប្រទេសបារាំងក្នុងការបង្ការ និងដោះស្រាយជលោះផ្សេងៗ (ចំនួនទ័ព ប្រមាណពី១៥ ទៅ២០ ០០០នាក់ត្រូវបានដាក់ពង្រាយក្នុងប្រតិបត្ដិការ )។ * សហប្រតិបត្ដិការយោធាក្នុងអង្គការអូតង់ និងសហគមអឺរ៉ុប។ នៅឆ្នាំ២០០៦ ទ័ពកងកំលាំងប្រដាប់អាវុធកើនឡើងដល់៣៤៧ ៩០៣នាក់ គិតទាំងយោធា និងជន ស៊ីវិល ហើយបែងចែកដូចខាងក្រោម ៖ * កងទ័ពជើងគោកមាន ១៣៣ ៦២៧នាក់ * កងទ័ពអាកាសមាន ៥៩ ១១៨នាក់ * កងទ័ពជើងទឹកមាន ៤២ ៧៥២នាក់ * កងអាវុធហត្ថមាន ៩៧ ៧២៣នាក់ * ក្នុងសេវាសាធារណៈ (សុខភាព ការងារសង្គមកិច្ច)មាន១៤ ៦៨៣នាក់ == សេដ្ឋកិច្ច == បារាំងជាប្រទេសមានអនុភាពសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកលំដាប់ទី៦បន្ទាប់ពី [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ជប៉ុន]] [[អាលឺម៉ង់]] [[ចិន]] និង [[អង់គ្លេស]]។​ {{Main|Economy of France|Energy in France}} {{Further|List of companies of France|Economic history of France}} A member of the [[G8]] group of leading industrialised countries, it is ranked as the world's [[List of countries by GDP (PPP)|seventh largest]] and the EU's [[List of sovereign states in Europe by GDP (nominal)|second largest]] economy by [[purchasing power parity]].<ref name="data.worldbank.org">[http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?order=wbapi_data_value_2012+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=desc GDP, PPP (current international $) | Data | Table<!-- Bot generated title -->]</ref> With 39 of the 500 biggest companies in the world in 2010, France ranks fourth in the [[Fortune Global 500]], ahead of Germany and the UK.<ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/France.html |title=Global 500 by Country |publisher=CNN |date=26 July 2010 |accessdate=21 July 2011 |archive-date=26 មិថុនា 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180626054821/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/France.html |url-status=dead }}</ref> France joined 11 other EU members to launch the euro in 1999, with [[euro coins]] and [[euro banknotes|banknotes]] completely replacing the [[French franc]] (₣) in 2002.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/business/2001/euro_cash/history/ |title=History of the Euro |publisher=BBC News |accessdate=30 October 2010}}</ref> [[File:Golfech NPP cropped.jpg|thumb|France derives [[Nuclear power in France|75% of its electricity from nuclear power]], the highest percentage in the world.<ref name="energy profile">{{Cite news | last = EnerPub | title = France: Energy profile | work = Spero News | accessdate = 25 August 2007 | date = 8 June 2007 | url = http://www.speroforum.com/site/article.asp?idarticle=9839&t=France%3A+Energy+profile | archive-date = 4 តុលា 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071004212408/http://www.speroforum.com/site/article.asp?idarticle=9839&t=France%3A+Energy+profile | url-status = dead }}</ref> ]] France has a [[mixed economy]] which combines extensive private enterprise<ref>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF09203|title=Entreprises selon le nombre de salariés et l'activité|publisher=[[INSEE]]|date=July 2008}}</ref><ref>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF9303|title=Entreprises publiques selon l'activité économique|publisher=INSEE|date=March 2009}}</ref> with substantial state enterprise and government intervention. The government retains considerable influence over key segments of infrastructure sectors, with majority ownership of railway, electricity, aircraft, nuclear power and telecommunications.<ref name=France/> It has been relaxing its control over these sectors since the early [[1990s in economics|1990s]].<ref name=France/> The government is slowly [[Corporatization|corporatising]] the state sector and selling off holdings in [[Orange S.A.|France Télécom]], [[Air France]], as well as in the insurance, banking, and defence industries.<ref name=France/> France has an important aerospace industry led by the European consortium [[Airbus]], and has its own national [[spaceport]], the ''[[Centre Spatial Guyanais]]''. [[File:Eurozone.svg|thumb|France is part of a monetary union, the [[Eurozone]] (dark blue), and of the [[Internal Market (European Union)|EU single market]].]] According to the [[World Trade Organization]] (WTO), in 2009 France was the world's sixth largest exporter and the fourth largest importer of manufactured goods.<ref>{{cite web|url=http://www.wto.org/english/res_e/statis_e/its2008_e/its2008_e.pdf |title=International Trade Statistics 2008|page=12|year=2009|publisher=[[World Trade Organization]] (WTO)|accessdate=5 July 2011}}</ref> In 2008, France was the third largest recipient of [[foreign direct investment]] among OECD countries at $118 billion, ranking behind Luxembourg (where foreign direct investment was essentially monetary transfers to banks located there) and the US ($316&nbsp;billion), but above the UK ($96.9&nbsp;billion), Germany ($25&nbsp;billion), or Japan ($24&nbsp;billion).<ref name=FDI>{{cite web|url=http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_fr_en.pdf|publisher=[[United Nations Conference on Trade and Development]] (UNCTAD)|format=PDF|work=World Investment Report 2009|title=Country fact sheet: France|accessdate=7 October 2010|archivedate=4 កក្កដា 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100704045547/http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_fr_en.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=FDI2>{{cite web|url=http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_jp_en.pdf|publisher=UNCTAD|format=PDF|work=World Investment Report 2009|title=Country fact sheet: Japan|accessdate=7 October 2010|archivedate=4 កក្កដា 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100704045522/http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_jp_en.pdf|url-status=dead}}</ref> In the same year, French companies invested $220&nbsp;billion outside France, ranking France as the second largest outward direct investor in the OECD, behind the US ($311&nbsp;billion), and ahead of the UK ($111&nbsp;billion), Japan ($128&nbsp;billion) and Germany ($157&nbsp;billion).<ref name=FDI/><ref name=FDI2/> Financial services, banking and the insurance sector are an important part of the economy. The Paris stock exchange ({{lang-fr|link=no|La Bourse de Paris}}) is an old institution, created by [[Louis XV of France|Louis XV]] in 1724.<ref>{{fr icon}} [http://www.gralon.net/articles/economie-et-finance/bourse/article-la-bourse-de-paris---une-institution-depuis-1724-981.htm La Bourse de Paris : une institution depuis 1724]</ref> In 2000, the stock exchanges of Paris, Amsterdam and Bruxelles merged into [[Euronext]].<ref name = banque>{{cite web |author=Embassy of France |url=http://www.ambafrance-us.org/spip.php?article511 |title=Embassy of France in Washington: Economy of France |publisher=Ambafrance-us.org |accessdate=16 July 2011 |archivedate=9 តុលា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111009235442/http://ambafrance-us.org/spip.php?article511 |url-status=dead }}</ref> In 2007, Euronext merged with the [[New York stock exchange]] to form [[NYSE Euronext]], the world's largest stock exchange.<ref name = banque/> [[Euronext Paris]], the French branch of the NYSE Euronext group is Europe's 2nd largest stock exchange market, behind the [[London Stock Exchange]]. French companies have maintained key positions in the insurance and banking industries: [[AXA]] is the world's largest insurance company. The leading French banks are [[BNP Paribas]] and the [[Crédit Agricole]], ranking as the world's first and sixth largest banks in 2010<ref>{{cite web|url=http://www.doughroller.net/banking/largest-banks-in-the-world/ |title=The 10 Largest Banks in the World |publisher=Doughroller.net |date=15 June 2010 |accessdate=16 July 2011}}</ref> (by assets), while the [[Société Générale]] group was ranked the world's eighth largest in 2009. France is the smallest emitter of [[Greenhouse gas|carbon dioxide]] among the [[G8]], due to its heavy investment in [[nuclear power]].<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/environment/air_co2_emissions.htm|title=CO₂ emissions per capita in 2006|publisher=United Nations|date=August 2009|work=Environmental Indicators |title=Greenhouse Gas Emissions}}</ref> As a result of large investments in nuclear technology, most electricity produced by France is generated by 59 nuclear power plants (75% in 2012).<ref>{{cite web |url=http://www.world-nuclear.org/info/Facts-and-Figures/Nuclear-generation-by-country/#.UkrawYakrOM |title=Nuclear shares of electricity generation |publisher=World-nuclear.org |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=1 តុលា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131001103413/http://world-nuclear.org/info/Facts-and-Figures/Nuclear-generation-by-country/#.UkrawYakrOM |url-status=dead }}</ref> In this context, renewable energies are having difficulty taking off. === Agriculture === [[File:Carcassonne-vignes-2.jpg|thumb|[[French wine|Vineyards]] near [[Carcassonne]]]] France has historically been a large producer of agricultural products.<ref name = agriculture>[http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Europe/France-AGRICULTURE.html France – Agriculture] – Encyclopedia of the Nations</ref> Large tracts of fertile land, the application of modern technology, and [[Common agricultural policy|EU subsidies]] have combined to make France the leading agricultural producer and exporter in Europe<ref>{{cite web|url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1|publisher=[[Minister of Foreign Affairs (France)|French Ministry of Foreign and European Affairs]]|title=Key figures of the French economy|quote=France is the world’s fifth largest exporter of goods (mainly durables). The country ranks fourth in services and third in agriculture (especially in cereals and the agri-food sector). It is the leading producer and exporter of farm products in Europe.|access-date=2017-07-11|archivedate=2010-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100114024542/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1|url-status=dead}}</ref> (representing 20% of the EU's agricultural production<ref name="ministère">[http://agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/panorama_agriculture_ed2008EN.pdf A panorama of the agriculture and agri-food industries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921021111/http://agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/panorama_agriculture_ed2008EN.pdf |date=2010-09-21 }} – Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche</ref>) and the world's third biggest exporter of agricultural products.<ref>{{fr icon}} [http://agriculture.gouv.fr/un-ministere-au-service-de-votre Un ministère au service de votre alimentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100806180615/http://agriculture.gouv.fr/un-ministere-au-service-de-votre |date=2010-08-06 }} – Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche</ref> Wheat, poultry, dairy, beef, and pork, as well as internationally recognized processed foods are the primary French agricultural exports. [[Rosé|Rosé wines]] are primarily consumed within the country, but [[champagne (wine)|champagne]] and [[Bordeaux wine|Bordeaux]] wines are major exports, being known worldwide. EU agriculture subsidies to France have decreased in recent years, but still amounted to $8&nbsp;billion in 2007.<ref>{{cite web|url= http://ec.europa.eu/agriculture/fin/directaid/2007/annex1_en.pdf|title=Financial year 2007|work=Distribution of direct aid to farmers |format=PDF |publisher=[[European Commission]]|date=22 April 2009|accessdate=7 October 2010}}</ref> That same year, France sold 33.4&nbsp;billion euros of transformed agricultural products.<ref>{{fr icon}} [http://panorama-iaa.alimentation.gouv.fr/ Les enjeux des industries agroalimentaires françaises] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229143438/http://panorama-iaa.alimentation.gouv.fr/ |date=2011-12-29 }} – Panorama des Industries Agroalimentaires</ref> Agriculture is thus an important sector of France's economy: 3.8% of the active population is employed in agriculture, whereas the total agri-food industry made up 4.2% of French GDP in 2005.<ref name="ministère"/> === Labour market === French GDP per capita is similar to comparable European countries such as Germany and the UK.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html|title=Rank Order – GDP – per capita (PPP)|year=2012|publisher=The World Factbook|accessdate=5 July 2013|archivedate=24 មេសា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424075526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html|url-status=dead}}</ref> GDP per capita is determined by (i) productivity per hour worked, (ii) the number of hours worked, which is one of the lowest of developed countries,<ref>{{cite web|url=http://www.conference-board.org/data/economydatabase/#GDP_perHourWorked |title=France is at 1480 hours, compared to an average of 1650 in European countries |publisher=Conference-board.org |date= |accessdate=30 September 2013}}</ref> and (iii) the employment rate. France has one of the lowest 15–64 years employment rates of the OECD countries: in 2012, only 71% of the French population aged 15–64 years were in employment, compared to 74% in Japan, 77% in the UK, 73% in the US and 77% in Germany.<ref name="Employment2004">{{cite web |author=Organisation for Economic Co-operation and Development |year=2012 |url=http://www.oecd.org/els/emp/employmentoutlookstatisticalannex.htm |title=OECD Employment Outlook 2012 – Statistical Annex |format=PDF |accessdate=29 June 2013}}</ref> This gap is due to the low employment rate for 15–24 years old: 38% in 2012, compared to 47% in the OECD. This low rate is explained by the high [[minimum wage]]s which prevent low productivity workers – such as young people – from easily entering the labour market,<ref>{{fr icon}} {{cite book |authorlink=Philippe Aghion|author=Philippe Aghion|coauthors=Gilbert Cette, Élie Cohen and [[Jean Pisani-Ferry]]|publisher=Conseil d'analyse économique|year=2007|url=http://www.cae.gouv.fr/IMG/pdf/072.pdf |title=Les leviers de la croissance française |accessdate=1 September 2008|page=55|format=PDF|isbn=978-2-11-006946-7|place=Paris}}</ref> ineffective university curricula that fail to prepare students adequately for the labour market.<ref>{{cite web|url=http://www.olis.oecd.org/olis/2007doc.nsf/LinkTo/NT00002ECA/$FILE/JT03230693.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090310212706/http://www.olis.oecd.org/olis/2007doc.nsf/LinkTo/NT00002ECA/$FILE/JT03230693.PDF|archivedate=10 March 2009|title=Enhancing Incentives to Improve Performances in the Education System in France|publisher=OECD|date=1 August 2007|quote=Initial education, especially secondary education and the universities, along with labour market policies themselves, do not always succeed in improving labour market entry for a significant proportion of young people.|format=PDF|accessdate=26 December 2011}}</ref> It has been argued that French laws that protect full-time workers have the effect of trapping highly educated youth into temporary and informal employment, because of the difficulty and expense of dealing with formal full-time employees.<ref>[http://www.nytimes.com/2012/12/03/world/europe/young-and-educated-in-france-find-employment-elusive.html "Young, Educated and Jobless in France."]</ref> In July 2013, the unemployment rate for France was 11%.<ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1 |title=Harmonised unemployment rate by gender – total – % (SA) |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu |date=11 March 2011 |accessdate=21 July 2011}}</ref> Shorter working hours and the reluctance to reform the labour market are mentioned as weak spots of the French economy in the view of [[Right-wing politics|right-wing]] commentators, whilst the [[Left-wing politics|left]] claims lack of government policies fostering social justice. [[Economic liberalism|Liberal economists]] have stated repeatedly that the main problem in the French economy is the issue of structural reforms, in order to increase the size of the working population in the overall population, reduce the taxation level and the administrative burden. [[Keynesian economics|Keynesian economists]] have different answers to the unemployment issue, and their theories led to the [[35-hour workweek]] law in the 2000s (decade), which turned out to be a failure in reducing unemployment. Afterwards, between 2004 and 2008, the government made some supply-side reforms to combat unemployment but met with fierce resistance,<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2006/WORLD/europe/04/04/france.jobslaw/index.html |title=More than 1 million protest French jobs law |publisher=CNN |accessdate=21 July 2011 |archive-date=30 ឧសភា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530180006/http://edition.cnn.com/2006/WORLD/europe/04/04/france.jobslaw/index.html |url-status=dead }}</ref> especially with the ''[[contrat nouvelle embauche]]'' and the ''[[First Employment Contract|contrat première embauche]]'' which both were eventually repealed.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4816306.stm |title=Q&A: French labour law row |publisher=BBC News |date=11 April 2006 |accessdate=21 July 2011}}</ref> The Sarkozy government used the ''[[revenu de solidarité active]]'' to redress the negative effect of the ''[[revenu minimum d'insertion]]'' on the incentive to work.<ref>{{cite web |url=http://www.rsa.gouv.fr/-English-version-.html |title=Le Revenu de Solidarité active |publisher=Rsa.gouv.fr |accessdate=9 August 2010 |archivedate=17 កក្កដា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100717012046/http://www.rsa.gouv.fr/-English-version-.html |url-status=dead }}</ref> === ទេសចរណ៍ === {{Main|Tourism in France}} [[File:Versailles-Chateau-VueJardins1.jpg|thumb|The [[Palace of Versailles]] is one of the most popular tourist destinations in France.]] With 83&nbsp;million foreign tourists in 2012,<ref name="tourism.stat" /> France is [[World Tourism rankings|ranked]] as the first tourist destination in the world, ahead of the US (67&nbsp;million) and China (58&nbsp;million). This 83&nbsp;million figure excludes people staying less than 24 hours, such as North Europeans crossing France on their way to Spain or Italy. It is third in income from tourism due to shorter duration of visits.<ref>{{Cite news | first=Sarah | last=Dilorenzo | title=France learns to welcome, to speak 'touriste' | url=http://bigstory.ap.org/article/france-learns-speak-touriste-0 | newspaper=[[The Burlington Free Press]] | location=[[Burlington, Vermont]] | pages=5A | date=20 July 2013 | accessdate=20 July 2013 | archive-date=22 សីហា 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130822043825/http://bigstory.ap.org/article/france-learns-speak-touriste-0 | url-status=dead }}</ref><!---sources for hard and soft copy differ but are identical articles---> [[File:Mont Saint-Michel France.jpg|thumb|left|The [[Mont Saint-Michel]] is one of the most visited sites of France]] France has 37 sites inscribed in [[List of World Heritage Sites in France|UNESCO's World Heritage List]] and features cities of high cultural interest, beaches and seaside resorts, [[ski]] resorts, and rural regions that many enjoy for their beauty and tranquillity ([[Ecotourism|green tourism]]). Small and picturesque French villages are promoted through the association ''[[Les Plus Beaux Villages de France]]'' (litt. "The Most Beautiful Villages of France"). The "[[Remarkable Gardens of France|Remarkable Gardens]]" label is a list of the over 200 gardens classified by the [[Minister of Culture (France)|French Ministry of Culture]]. This label is intended to protect and promote remarkable gardens and [[park]]s. France attracts many religious pilgrims on their [[Way of St. James|way to St. James]], or to [[Lourdes]], a town in the [[Hautes-Pyrénées]] that hosts several million visitors a year. France, especially Paris, has some of the world's largest and renowned museums, including the [[Musée du Louvre|Louvre]], which is the [[List of most visited art museums in the world|most visited art museum in the world]], the [[Musée d'Orsay]], mostly devoted to [[impressionism]], and [[Centre Georges Pompidou|Beaubourg]], dedicated to [[Contemporary art]]. [[File:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 03.jpg|thumb|The [[Château de Chambord]] is one of the many [[List of French monarchs|French royal]] residences of the [[Loire Valley]].]] [[Disneyland Paris]] is Europe's most popular theme park, with 15 million combined visitors to the resort's [[Disneyland Park (Paris)|Disneyland Park]] and [[Walt Disney Studios Park]] in 2009.<ref>{{cite web|format=PDF|url=http://www.themeit.com/etea/2009report.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602032710/http://www.themeit.com/etea/2009report.pdf|archivedate=2 June 2010|publisher=Themed Entertainment Association|title=2009 Theme Index. The Global Attractions Attendance Report, 2009|accessdate=7 October 2010}}</ref> With more than 10 millions tourists a year, the [[French Riviera]] (or ''Côte d'Azur''), in south-east France, is the second leading tourist destination in the country, after the [[Île-de-France (region)|Paris region]].<ref>{{cite web |url=http://www.frenchriviera-tourism.com/regional-tourism-organization/the-french-riviera-tourist-board-06_191.html |title=The French Riviera Tourist Board |publisher=Frenchriviera-tourism.com |accessdate=23 January 2011 |archivedate=25 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110425152011/http://www.frenchriviera-tourism.com/regional-tourism-organization/the-french-riviera-tourist-board-06_191.html |url-status=dead }}</ref> It benefits from 300 days of sunshine per year, {{convert|115|km}} of coastline and beaches, 18 golf courses, 14 ski resorts and 3,000 restaurants.<ref>Côte d'Azur Economic Development Agency. [http://www.crdp-nice.net/dp/IMG/pdf/Kit_Info_Cote_d_Azur_FR_Version_sept_07.pdf p. 31 CRDP-Nice.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116144834/http://www.crdp-nice.net/dp/IMG/pdf/Kit_Info_Cote_d_Azur_FR_Version_sept_07.pdf |date=2013-01-16 }}</ref> Each year the ''Côte d'Azur'' hosts 50% of the world's [[Luxury yacht|superyacht]] fleet.<ref>Côte d'Azur Economic Development Agency, [http://www.crdp-nice.net/dp/IMG/pdf/Kit_Info_Cote_d_Azur_FR_Version_sept_07.pdf p. 66] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116144834/http://www.crdp-nice.net/dp/IMG/pdf/Kit_Info_Cote_d_Azur_FR_Version_sept_07.pdf |date=2013-01-16 }}</ref> Another major destination are the ''Châteaux'' of the [[Loire Valley]], this [[World Heritage Site]] is noteworthy for its architectural heritage, in its historic towns but in particular its castles (''châteaux''), such as the [[Château]]x d'[[Château d'Amboise|Amboise]], de Chambord, d'[[Château d'Ussé|Ussé]], de [[Château de Villandry|Villandry]] and [[Château de Chenonceau|Chenonceau]]. The most popular tourist sites include: (according to a 2003 ranking<ref>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm|title=Fréquentation des musées et des bâtiments historiques|access-date=2017-07-11|archivedate=2007-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071224180811/http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm|url-status=dead}}</ref> visitors per year): [[Eiffel Tower]] (6.2&nbsp;million), Louvre Museum (5.7&nbsp;million), Palace of Versailles (2.8&nbsp;million), Musée d'Orsay (2.1&nbsp;million), [[Arc de Triomphe]] (1.2&nbsp;million), [[Centre Georges Pompidou|Centre Pompidou]] (1.2&nbsp;million), [[Mont Saint-Michel]] (1&nbsp;million), Château de Chambord (711,000), [[Sainte-Chapelle]] (683,000), [[Château du Haut-Kœnigsbourg]] (549,000), [[Puy de Dôme]] (500,000), [[Musée Picasso]] (441,000), [[Carcassonne]] (362,000). === Transport === {{Main|Transport in France|Rail transport in France}} [[File:TGV-Duplex Paris.jpg|thumb|A [[TGV Duplex]], which can reach a maximum speed of {{convert|320|km/h|2|abbr=on}}.]] The railway network of France, which {{as of|lc=y|2008}} stretches {{convert|29473|km|mi|0}}<ref>{{fr icon}} {{cite web|format=PDF|url=http://www.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/Chiffres_transport-pdf.pdf|title=Chiffres clés du transport 2010|accessdate=7 October 2010|archivedate=1 មិថុនា 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100601124351/http://www.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/Chiffres_transport-pdf.pdf|url-status=dead}} – [http://www.developpement-durable.gouv.fr/ Site officiel] du [[Ministry of Ecology, Energy, Sustainable Development and Sea|Ministère de l'Écologie, de l'Énergie, du Développement Durable et de la Mer]]</ref> is the second most extensive in Western Europe after the German one.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2121rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=9#fr |title=Country comparison : railways – The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=4 តុលា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215524/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2121rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=9#fr |url-status=dead }}</ref> It is operated by the [[SNCF]], and high-speed trains include the [[Thalys]], the [[Eurostar]] and [[TGV]], which travels at {{convert|320|km/h|mph|0|abbr=on}} in commercial use.<ref>{{cite web|url=http://www.railway-technology.com/projects/frenchtgv/ |title=TGV High-Speed Rail Network, France |publisher=Railway-technology.com |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://h2g2.com/dna/h2g2/A711785 |title=h2g2 – TGV – The French High-speed Train Service |publisher=BBC |accessdate=21 July 2011 |archivedate=16 កក្កដា 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120716194231/http://h2g2.com/dna/h2g2/A711785 |url-status=dead }}</ref> The Eurostar, along with the [[Eurotunnel Shuttle]], connects with the United Kingdom through the [[Channel Tunnel]]. Rail connections exist to all other neighbouring countries in Europe, except [[Andorra]]. Intra-urban connections are also well developed with both [[Rapid transit|underground services]] and tramway services complementing bus services. There are approximately {{convert|1027183|km|mi|0}} of serviceable roadway in France, ranking it the most extensive network of the European continent.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2085rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=7#fr |title=Country Comparison : roadways – The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=13 ឧសភា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513121037/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2085rank.html?countryName=France&countryCode=fr&regionCode=eu&rank=7#fr |url-status=dead }}</ref> The Paris region is enveloped with the most dense network of roads and highways that connect it with virtually all parts of the country. French roads also handle substantial international traffic, connecting with cities in neighbouring Belgium, Spain, Andorra, Monaco, Switzerland, Germany and Italy. There is no annual registration fee or [[road tax]]; however, motorway usage is through tolls except in the vicinity of large communes. The new car market is dominated by domestic brands such as [[Renault]] (27% of cars sold in France in 2003), [[Peugeot]] (20.1%) and [[Citroën]] (13.5%).<ref>{{fr icon}} L'automobile magazine, hors-série 2003/2004 page 294</ref> Over 70% of new cars sold in 2004 had [[diesel engine]]s, far more than contained petrol or [[Liquified petroleum gas|LPG]] engines.<ref>{{cite web|url=http://www.ademe.fr/particuliers/fiches/voiture/rub3.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006095330/http://www.ademe.fr/particuliers/fiches/voiture/rub3.htm |archivedate=6 October 2008 |title=Guide pratique de l' ADEME, la voiture |publisher=Ademe.fr |accessdate=22 October 2008}}</ref> France possesses the [[Millau Viaduct]], the world's tallest bridge,<ref>{{cite news|last=Bockman |first=Chris |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3237329.stm |title=France builds world's tallest bridge |publisher=BBC News |date=4 November 2003 |accessdate=21 July 2011}}</ref> and has built many important bridges such as the [[Pont de Normandie]]. There are 475 [[List of airports in France|airports]] in France.<ref name=France>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html |title=The World Factbook: France |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=23 January 2013 |archivedate=24 ធ្នូ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html |url-status=dead }}</ref> [[Charles de Gaulle Airport]], located in the vicinity of Paris, is the largest and busiest airport in the country, handling the vast majority of popular and commercial traffic and connecting Paris with virtually all major cities across the world. [[Air France]] is the national carrier airline, although numerous private airline companies provide domestic and international travel services. There are ten major ports in France, the largest of which is in [[Marseille]],<ref>[https://web.archive.org/web/20080517035156/http://www.bdpinternational.com/news/StrikesblockFrenchports.asp Strikes block French ports]. The Journal of Commerce Online (via BDP International). 23 April 2008</ref> which also is the largest bordering the Mediterranean Sea.<ref>{{fr icon}} [http://www.laprovence.com/article/region/marseille-un-grand-port-maritime-qui-ne-demande-qua-se-montrer Marseille : un grand port maritime qui ne demande qu'à se montrer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114060851/http://www.laprovence.com/article/region/marseille-un-grand-port-maritime-qui-ne-demande-qua-se-montrer |date=2012-11-14 }} – La Provence</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.hotelclub.com/marseille/ |title=Marseille – A French Pearl in the Mediterranean Sea |publisher=Blog.hotelclub.com |date=22 February 2010 |accessdate=21 July 2011 |archivedate=24 កុម្ភៈ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100224075407/http://blog.hotelclub.com/marseille/ |url-status=dead }}</ref> {{convert|12261|km|mi|0}} of waterways traverse France including the [[Canal du Midi]] which connects the Mediterranean Sea to the Atlantic Ocean through the [[Garonne]] river.<ref name =France/> == វប្បធម៌ == {{Main|វប្បធម៌បារាំង}} ប្រទេសបារាំងគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការអភិវឌ្ឍន៍វប្បធម៌លោកខាងលិចអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។ វិចិត្រករបារាំងជាច្រើនបានស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកល្បីល្បាញបំផុតនៃសម័យកាលរបស់ពួកគេ ហើយប្រទេសបារាំងនៅតែត្រូវបានទទួលស្គាល់នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ប្រពៃណីវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែបរបស់វា។ The successive political regimes have always promoted artistic creation, and the creation of the [[Minister of Culture (France)|Ministry of Culture]] in 1959 helped preserve the cultural heritage of the country and make it available to the public. The Ministry of Culture has been very active since its creation, granting subsidies to artists, promoting French culture in the world, supporting festivals and cultural events, protecting [[Monument historique|historical monuments]]. The French government also succeeded in maintaining a [[cultural exception]] to defend audiovisual products made in the country. France receives the highest number of tourists per year, largely thanks to the numerous cultural establishments and historical buildings implanted all over the territory. It counts 1,200 [[List of museums in France|museums]] welcoming more than 50&nbsp;million people annually.<ref>Ministère de la Culture et de la Communication, "Cultura statistics", [http://www2.culture.gouv.fr/culture/deps/2008/pdf/minichiffrescles2010-en.pdf Key figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118171647/http://www2.culture.gouv.fr/culture/deps/2008/pdf/minichiffrescles2010-en.pdf |date=2012-01-18 }}</ref> The most important cultural sites are run by the government, for instance through the public agency [[Centre des monuments nationaux]], which is responsible for approximately 85 national historical monuments. The 43,180 buildings protected as historical monuments include mainly residences (many [[List of castles in France|castles]], or ''[[château]]x'' in French) and religious buildings ([[List of cathedrals in France|cathedrals]], [[List of basilicas in France|basilicas]], churches, etc.), but also statutes, memorials and [[Gardens of France|gardens]]. The [[UNESCO]] inscribed 38 sites in [[Table of World Heritage Sites by country|France on the World Heritage List]].<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/fr|title=Official properties inscribed on the UNESCO World Heritage List in France |publisher=Whc.unesco.org |accessdate=31 December 2012}}</ref> === សិល្បៈ === {{Main|French art}} [[File:Claude Monet 023.jpg|thumb|upright|[[Claude Monet]] founded the [[Impressionist]] movement (''Femme avec un parasol'', 1886, [[Musée d'Orsay]]).]] The origins of French art were very much influenced by [[Flemish art]] and by [[Italian art]] at the time of the Renaissance. [[Jean Fouquet]], the most famous medieval French painter, is said to have been the first to travel to Italy and experience the Early Renaissance at first hand. The Renaissance painting [[School of Fontainebleau]] was directly inspired by Italian painters such as [[Primaticcio]] and [[Rosso Fiorentino]], who both worked in France. Two of the most famous French artists of the time of [[Baroque era]], [[Nicolas Poussin]] and [[Claude Lorrain]], lived in Italy. The 17th century was the period when French painting became prominent and individualized itself through classicism. Louis XIV's prime minister [[Jean-Baptiste Colbert]] founded in 1648 the [[Royal Academy of Painting and Sculpture]] to protect these artists, and in 1666 he created the still-active [[French Academy in Rome]] to have direct relations with Italian artists. French artists developed the [[rococo]] style in the 18th century, as a more intimate imitation of old baroque style, the works of the court-endorsed artists [[Antoine Watteau]], [[François Boucher]] and [[Jean-Honoré Fragonard]] being the most representative in the country. The French Revolution brought great changes, as [[Napoleon]] favoured artists of [[neoclassicism|neoclassic style]] such as [[Jacques-Louis David]] and the highly influential [[Académie des Beaux-Arts]] defined the style known as [[Academism]]. At this time France had become a centre of artistic creation, the first half of the 19th century being dominated by two successive movements, at first [[Romanticism]] with [[Théodore Géricault]] and [[Eugène Delacroix]], and [[Realism (arts)|Realism]] with [[Camille Corot]], [[Gustave Courbet]] and [[Jean-François Millet]], a style that eventually evolved into [[Naturalism (arts)|Naturalism]]. [[File:LE PENSEUR - Museo Rodin- PARIS.jpg|thumb|left|upright|''[[The Thinker|Le Penseur]]'' by [[Auguste Rodin]] (1902), [[Musée Rodin]], Paris.]] In the second part of the 19th century, France's influence over painting became even more important, with the development of new styles of painting such as [[Impressionism]] and [[Symbolism (arts)|Symbolism]]. The most famous impressionist painters of the period were [[Camille Pissarro]], [[Édouard Manet]], [[Edgar Degas]], Claude Monet and [[Auguste Renoir]].<ref>{{cite web|url=http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/learn-about-art/guide-to-impressionism/guide-to-impressionism |title=Guide to Impressionism |publisher=Nationalgallery.org.uk |accessdate=22 July 2011}}</ref> The second generation of impressionist-style painters, [[Paul Cézanne]], [[Paul Gauguin]], [[Toulouse-Lautrec]] and [[Georges Seurat]], were also at the avant-garde of artistic evolutions,<ref>{{fr icon}} RFI, [http://www.rfi.fr/actufr/articles/063/article_34792.asp Le néo-impressionnisme de Seurat à Paul Klee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010120343/http://www.rfi.fr/actufr/articles/063/article_34792.asp |date=2017-10-10 }} 15 March 2005</ref> as well as the [[fauvism|fauvist artists]] [[Henri Matisse]], [[André Derain]] and [[Maurice de Vlaminck]].<ref>National Gallery of Art (United States), [http://www.nga.gov/feature/artnation/fauve/index.shtm The Fauves (dossier)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105195501/http://www.nga.gov/feature/artnation/fauve/index.shtm |date=2010-11-05 }}</ref><ref>{{fr icon}} RFI, [http://www.rfi.fr/culturefr/articles/098/article_63189.asp Vlaminck, version fauve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010120345/http://www.rfi.fr/culturefr/articles/098/article_63189.asp |date=2017-10-10 }}, 25 February 2008</ref> At the beginning of 20th century, Cubism was developed by [[Georges Braque]] and the Spanish painter [[Pablo Picasso]], living in Paris. Other foreign artists also settled and worked in or near Paris, such as [[Vincent van Gogh]], [[Marc Chagall]], [[Amedeo Modigliani]] and [[Wassily Kandinsky]]. Many museums in France are entirely or partly devoted to sculptures and painting works. A huge collection of old masterpieces created before or during the 18th century are displayed in the state-owned [[Musée du Louvre]], such as [[Mona Lisa]], also known as La Joconde. While the [[Louvre Palace]] has been for a long time a museum, the Musée d'Orsay was inaugurated in 1986 in the old railway station [[Gare d'Orsay]], in a major reorganization of national art collections, to gather French paintings from the second part of the 19th century (mainly Impressionism and Fauvism movements).<ref>Musée d'Orsay (official website), History of the museum – [http://www.musee-orsay.fr/en/collections/history-of-the-museum/home.html From station to museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180320200810/http://www.musee-orsay.fr/en/collections/history-of-the-museum/home.html |date=2018-03-20 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/history-of-the-collections/painting.html |title=History of the painting collection |publisher=Musee-orsay.fr |date=31 July 2007 |accessdate=22 July 2011}}</ref> Modern works are presented in the [[Musée National d'Art Moderne]], which moved in 1976 to the [[Centre Georges Pompidou]]. These three state-owned museums welcome close to 17&nbsp;million people a year.<ref name=sites>{{fr icon}} Ministry of Tourism, [http://www.tourisme.gouv.fr/stat_etudes/memento/2009/sites.pdf Sites touristiques en France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511093631/http://www.tourisme.gouv.fr/stat_etudes/memento/2009/sites.pdf |date=2011-05-11 }} page 2 "Palmarès des 30 premiers sites culturels (entrées comptabilisées)" [Ranking of 30 most visited cultural sites in France]</ref> Other national museums hosting paintings include the [[Grand Palais]] (1.3&nbsp;million visitors in 2008), but there are also many museums owned by cities, the most visited being the [[Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris]] (0.8&nbsp;million entries in 2008), which hosts contemporary works.<ref name=sites/> Outside Paris, all the large cities have a Museum of Fine Arts with a section dedicated to European and French painting. Some of the finest collections are in [[Musée des Beaux-Arts de Lyon|Lyon]], [[Palais des Beaux-Arts de Lille|Lille]], [[Musée des Beaux-Arts de Rouen|Rouen]], [[Musée des Beaux-Arts de Dijon|Dijon]], [[Musée des Beaux-Arts de Rennes|Rennes]] and [[Museum of Grenoble|Grenoble]]. === ស្ថាបត្យកម្ម === {{Main|French architecture}} [[File:Sainte chapelle - Upper level.jpg|thumb|[[Louis IX of France|Saint Louis']] [[Sainte Chapelle]] represents the French impact on religious architecture.]] [[File:Palais Garnier's grand salon, 12 February 2008.jpg|thumb|[[Opéra Garnier]], Paris, a symbol of the French [[Second Empire (architecture)|Second Empire]] style]] [[File:Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg|thumb|upright|The world's most visited paid monument,<ref>{{fr icon}} [http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=998920&clef=ARC-TRK-D_01 Tour Eiffel et souvenirs de Paris]</ref> the [[Eiffel Tower]] is an icon of both Paris and France.]] During the Middle Ages, many fortified [[castle]]s were built by feudal nobles to mark their powers. Some French castles that survived are [[Chinon (castle)|Chinon]], [[Château d'Angers]], the massive [[Château de Vincennes]] and the so-called [[Cathar castles]]. During this era, France had been using [[Romanesque architecture]] like most of Western Europe. Some of the greatest examples of Romanesque churches in France are the [[Basilique de Saint-Sernin, Toulouse|Saint Sernin Basilica]] in [[Toulouse, France|Toulouse]], the largest romanesque church in Europe,<ref>{{cite web|url=http://www.europeupclose.com/article/toulouses-saint-sernin-largest-romanesque-church-in-europe/ |title=Toulouse’s Saint Sernin, Largest Romanesque Church in Europe |publisher=Europeupclose.com |date=22 February 1999 |accessdate=22 July 2011}}</ref> and the remains of the [[Cluny Abbey|Cluniac Abbey]]. The [[Gothic architecture]], originally named ''Opus Francigenum'' meaning « French work »,<ref>{{cite web|url=http://www.answers.com/topic/opus-francigenum-art |title=Opus Francigenum |publisher=Answers.com |accessdate=22 July 2011}}</ref> was born in [[Île-de-France]] and was the first French style of architecture to be copied in all Europe.<ref>{{cite web |url=http://www.justfrance.org/france/architecture/001.asp |title=The Gothic Period |publisher=Justfrance.org |accessdate=22 July 2011 |archivedate=18 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718181401/http://www.justfrance.org/france/architecture/001.asp |url-status=dead }}</ref> Northern France is the home of some of the most important Gothic [[cathedral]]s and basilicas, the first of these being the [[Saint Denis Basilica]] (used as the royal necropolis); other important French Gothic cathedrals are [[Cathedral of Chartres|Notre-Dame de Chartres]] and [[Amiens Cathedral|Notre-Dame d'Amiens]]. The kings were crowned in another important Gothic church: [[Notre-Dame de Reims]].<ref>{{fr icon}} [http://www.cathedrale-reims.culture.fr/histoire.html Histoire et Architecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809141112/http://www.cathedrale-reims.culture.fr/histoire.html |date=2016-08-09 }} – [http://www.cathedrale-reims.culture.fr/ Site officiel de la Cathedrale de Notre-Dame de Reims] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160717234437/http://www.cathedrale-reims.culture.fr/ |date=2016-07-17 }}</ref> Aside from churches, Gothic Architecture had been used for many religious palaces, the most important one being the [[Palais des Papes]] in Avignon. The final victory in the Hundred Years' War marked an important stage in the evolution of French architecture. It was the time of the [[French Renaissance]] and several artists from Italy were invited to the French court; many residential palaces were built in the [[Loire Valley]]. Such residential castles were the [[Château de Chambord]], the [[Château de Chenonceau]], or the [[Château d'Amboise]]. Following the renaissance and the end of the Middle Ages, [[French Baroque architecture|Baroque architecture]] replaced the traditional Gothic style. However, in France, baroque architecture found a greater success in the secular domain than in a religious one.<ref>{{fr icon}} Claude Lébedel – Les Splendeurs du Baroque en France: ''Histoire et splendeurs du baroque en France'' page 9: “Si en allant plus loin, on prononce les mots ‘art baroque en France’, on provoque alors le plus souvent une moue interrogative, parfois seulement étonnée, parfois franchement réprobatrice: Mais voyons, l'art baroque n'existe pas en France!”</ref> In the secular domain, the [[Palace of Versailles]] has many baroque features. [[Jules Hardouin Mansart]], who designed the extensions to Versailles, was one of the most influential French architect of the baroque era; he is famous for his dome at [[Les Invalides]].<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=jLmFbEdqBDUC&pg=PA86&dq=Mansart+influential#v=onepage&q=influential&f=false |title=Architecture and the Politics of Gender in Early Modern Europe |first=Helen|last= Hills|page=86 |isbn=9780754603092|publisher=Ashgate Publishing |year=2003}}</ref> Some of the most impressive provincial baroque architecture is found in places that were not yet French such as the [[Place Stanislas]] in [[Nancy, France|Nancy]]. On the military architectural side, [[Vauban]] designed some of the most efficient fortresses in Europe and became an influential military architect; as a result, imitations of his works can be found all over Europe, the Americas, Russia and Turkey.<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1283 |title=Fortifications of Vauban |publisher=Whc.unesco.org |date=8 July 2008 |accessdate=9 August 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.unesco.org/ |title=Official site of the UNESCO |publisher=Unesco.org |accessdate=9 August 2010}}</ref> After the Revolution, the [[Republicanism|Republicans]] favoured [[Neoclassicism]] although neoclassicism was introduced in France prior to the revolution with such building as the [[Panthéon, Paris|Parisian Pantheon]] or the [[Capitole de Toulouse]]. Built during the first French Empire, the [[Arc de Triomphe]] and [[Église de la Madeleine|Sainte Marie-Madeleine]] represent the best example of [[Empire style]] architecture.<ref>{{cite book |title= Paris: City Guide |year= 2008 |publisher=Lonely Planet |isbn=1-74059-850-4|page= 48 |url=http://books.google.com/?id=OtabdzMdbboC&pg=PA48}}</ref> Under [[Napoleon III]], a new wave of urbanism and architecture was given birth; extravagant buildings such as the neo-baroque [[Palais Garnier]] were built. The urban planning of the time was very organised and rigorous; for example, [[Haussmann's renovation of Paris]]. The architecture associated to this era is named [[Second Empire (architecture)|Second Empire]] in English, the term being taken from the [[Second French Empire]]. At this time there was a strong Gothic resurgence across Europe and in France; the associated architect was [[Eugène Viollet-le-Duc]]. In the late 19th century, [[Gustave Eiffel]] designed many bridges, such as [[Garabit viaduct]], and remains one of the most influential bridge designers of his time, although he is best remembered for the iconic [[Eiffel Tower]]. In the 20th century, French-Swiss architect [[Le Corbusier]] designed several buildings in France. More recently, French architects have combined both modern and old architectural styles. The [[Louvre Pyramid]] is an example of modern architecture added to an older building. The most difficult buildings to integrate within French cities are skyscrapers, as they are visible from afar. For instance, in Paris, since 1977, new buildings had to be under 37 meters, or 121 feet.<ref>[http://lci.tf1.fr/posez-vos-questions/2008-07/gratte-ciel-paris-pensez-vous-4872555.html Des gratte-ciel à Paris : qu'en pensez-vous ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101029152433/http://lci.tf1.fr/posez-vos-questions/2008-07/gratte-ciel-paris-pensez-vous-4872555.html |date=2010-10-29 }} – [[La Chaîne Info|LCI]]</ref> France's largest financial district is [[La Defense]], where a significant number of skyscrapers are located.<ref>[http://www.groupenci.com/uk/ile-de-france/defense.com-square.html In the heart of the main European Business area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729154317/http://www.groupenci.com/uk/ile-de-france/defense.com-square.html |date=2010-07-29 }} – NCI Business Center</ref> Other massive buildings that are a challenge to integrate into their environment are large bridges; an example of the way this has been done is the [[Millau Viaduct]]. Some famous modern French architects include [[Jean Nouvel]], [[Dominique Perrault]], [[Christian de Portzamparc]] or [[Paul Andreu]]. === អក្សរសិល្ប៍ === {{Main|French literature}} [[File:French literary figures.jpg|thumb|French literary figures. Clockwise from top left: [[Molière]] is the most played author in the [[Comédie-Française]];<ref>{{fr icon}} [http://www.comedie-francaise.fr/histoire-et-patrimoine?id=525 Auteurs et répertoires] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919234251/http://comedie-francaise.fr/histoire-et-patrimoine?id=525 |date=2010-09-19 }} – Official site of the Comédie Française</ref> [[Victor Hugo]] is one of the most important French novelists and poets, and is sometimes seen as the greatest French writer of all time.<ref name = victor>{{cite web|url=http://www.lecavalierbleu.com/images/30/extrait_75.pdf |title=Victor Hugo est le plus grand écrivain français |format=PDF |date= |accessdate=29 September 2013}}</ref> 19th-century poet, writer, and translator [[Charles Baudelaire]]; 20th-century philosopher and novelist [[Jean-Paul Sartre]]. |តំនភ្ជាប់=Special:FilePath/French_literary_figures.jpg]] The earliest French literature dates from the [[Middle Age]]s, when what is now known as modern France did not have a single, uniform language. There were several languages and dialects and writers used their own spelling and grammar. Some authors of French mediaeval texts are unknown, such as ''[[Tristan and Iseult]]'' and ''[[Lancelot-Grail]]''. Other authors are known, for example [[Chrétien de Troyes]] and [[William IX of Aquitaine|Duke William IX of Aquitaine]], who wrote in [[Occitan]]. Much mediaeval French poetry and literature were inspired by the legends of the [[Matter of France]], such as ''[[The Song of Roland]]'' and the various [[chansons de geste]]. The ''Roman de Renart'', written in 1175 by Perrout de Saint Cloude, tells the story of the mediaeval character [[Reynard]] ('the Fox') and is another example of early French writing. An important 16th-century writer was [[François Rabelais]], whose novel ''[[Gargantua and Pantagruel]]'' has remained famous and appreciated until now. [[Michel de Montaigne]] was the other major figure of the French literature during that century. His most famous work, ''[[Essays (Montaigne)|Essais]]'', created the literary genre of the essay.<ref>{{cite web |url=http://www.humanistictexts.org/montaigne.htm |title=Montaigne |publisher=Humanistictexts.org |accessdate=22 July 2011 |archivedate=25 ឧសភា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525201508/http://www.humanistictexts.org/montaigne.htm |url-status=dead }}</ref> [[French poetry]] during that century was embodied by [[Pierre de Ronsard]] and [[Joachim du Bellay]]. Both writers founded the [[La Pléiade]] literary movement. During the 17th century, [[Madame de La Fayette]] published anonymously ''[[La Princesse de Clèves]]'', a novel that is considered to be one of the very first [[psychological novel]]s of all times.<ref>{{cite web|url=http://www.radiodramareviews.com/id438.html |title=La Princesse de Cleves by Madame de Lafayette, adapted by Jo Clifford |publisher=Radiodramareviews.com |date=28 February 2010 |accessdate=22 July 2011}}</ref> [[Jean de La Fontaine]] is one of the most famous [[fabulist]] of that time, as he wrote hundreds of fables, some being far more famous than others, such as ''[[The Ant and the Grasshopper]]''. Generations of French pupils had to learn his fables, that were seen as helping teaching [[wisdom]] and [[common sense]] to the young people. Some of his verses have entered the popular language to become proverbs.<ref>{{cite web|url=http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Jean_de_La_Fontaine |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618002516/http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Jean_de_La_Fontaine |archivedate=18 June 2009 |title=Jean de la Fontaine |publisher=Newworldencyclopedia.org |accessdate=22 July 2011}}</ref> [[Jean Racine]], whose incredible mastery of the [[alexandrine]] and of the French language has been praised for centuries, created plays such as ''[[Phèdre]]'' or ''[[Britannicus]]''. He is, along with [[Pierre Corneille]] (''[[Le Cid]]'') and Molière, considered as one of the three great dramatists of the France's [[Louis XIV of France#Patronage o the arts|golden age]]. Molière, who is deemed to be one of the greatest masters of comedy of the [[Western literature]],<ref>"Author of some of the finest comedies in the history of the theater." Hartnoll, Phyllis (ed.). The Oxford Companion to the Theatre, 1983, Oxford University Press, p. 554</ref> wrote [[Molière#List of major works|dozens of plays]], including ''[[Le Misanthrope]]'', ''[[L'Avare]]'', ''[[Le Malade imaginaire]]'', and ''[[Le Bourgeois Gentilhomme]]''. His plays have been so popular around the world that French language is sometimes dubbed as "the language of Molière" (''la langue de Molière''),<ref>{{cite news|last=Randall |first=Colin |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1475046/France-looks-to-the-law-to-save-the-language-of-Moliere.html |title=France looks to the law to save the language of Molière |work=The Daily Telegraph |location=London |date=25 October 2004 |accessdate=22 July 2011 }}</ref> just like English is considered as "the language of [[Shakespeare]]". French literature and poetry flourished even more in the 18th and 19th centuries. [[Denis Diderot]]'s best-known works are ''[[Jacques the Fatalist]]'' and ''[[Rameau's Nephew]]''. He is however best known for being the main redactor of the ''[[Encyclopédie]]'', whose aim was to sum up all the knowledge of his century (in fields such as arts, sciences, languages, philosophy) and to present them to the people, in order to fight ignorance and [[obscurantism]]. During that same century, [[Charles Perrault]] was a prolific writer of famous children's fairy tales including ''[[Puss in Boots]]'', ''[[Cinderella]]'', ''[[Sleeping Beauty]]'' and ''[[Bluebeard]]''. At the start of the 19th century, [[symbolist poetry]] was an important movement in French literature, with poets such as Charles Baudelaire, [[Paul Verlaine]] and [[Stéphane Mallarmé]].<ref>{{fr icon}} [http://users.skynet.be/litterature/symbolisme/symbolismefrancais.htm Le symbolisme français] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180307192737/http://users.skynet.be/litterature/symbolisme/symbolismefrancais.htm |date=2018-03-07 }}</ref> The 19th century saw the writings of many renowned French authors. Victor Hugo is sometimes seen as "the greatest French writer of all times"<ref name = victor/> for excelling in all [[literary genre]]s. The preface of his play ''[[Cromwell (play)|Cromwell]]'' is considered to be the manifesto of the [[Romanticism|Romantic movement]]. ''[[:fr:Les Contemplations|Les Contemplations]]'' and ''[[La Légende des siècles]]'' are considered as "poetic masterpieces",<ref name = hugo>{{cite web |url=http://www.enotes.com/victor-hugo-criticism/hugo-victor |title=Victor Hugo 1802–1885 |publisher=Enotes.com |accessdate=16 July 2011 |archivedate=16 វិច្ឆិកា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116174008/http://www.enotes.com/victor-hugo-criticism/hugo-victor |url-status=dead }}</ref> Hugo's verse having been compared to that of Shakespeare, [[Dante]] and [[Homer]].<ref name = hugo/> His novel ''[[Les Misérables]]'' is widely seen as one of the greatest novel ever written<ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/people/100_novel.html |title=All-Time 100 Best Novels List |publisher=Adherents.com |accessdate=22 July 2011 |archivedate=18 មីនា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180318194508/http://www.adherents.com/people/100_novel.html |url-status=dead }}</ref> and ''[[The Hunchback of Notre-Dame|The Hunchback of Notre Dame]]'' has remained immensely popular. Other major authors of that century include [[Alexandre Dumas]] (''[[The Three Musketeers]]'' and ''[[The Count of Monte-Cristo]]''), [[Jules Verne]] (''[[Twenty Thousand Leagues Under the Sea]]''), [[Émile Zola]] (''[[Les Rougon-Macquart]]''), [[Honoré de Balzac]] (''[[La Comédie humaine]]''), [[Guy de Maupassant]], [[Théophile Gautier]] and [[Stendhal]] (''[[The Red and the Black]]'', ''[[The Charterhouse of Parma]]''), whose works are amongst the most well known in France and the world. The [[Prix Goncourt]] is a French literary prize first awarded in 1903.<ref>{{fr icon}} [http://www.academie-goncourt.fr/?article=1229174089 La première Académie Goncourt]&nbsp;– [http://www.academie-goncourt.fr/? Site officiel de l'Académie Goncourt]</ref> Important writers of the 20th century include [[Marcel Proust]], [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Albert Camus]], and [[Jean-Paul Sartre]]. [[Antoine de Saint Exupéry]] wrote ''[[The Little Prince|Little Prince]]'' which has remained popular for decades with children and adults around the world.<ref>{{cite web |url=http://www.completelynovel.com/books/50599 |title=The Little Prince |publisher=Completelynovel.com |accessdate=22 July 2011 |archivedate=30 កញ្ញា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180930232031/http://www.completelynovel.com/books/50599 |url-status=dead }}</ref> As of 2010, French authors had more [[Nobel Prize in Literature|Literature Nobel Prizes]] than [[List of Nobel laureates in Literature#Laureates per country|those of any other nation]].<ref>National Literature Nobel Prize shares 1901–2009 [http://www.idsia.ch/~juergen/lit.html by citizenship at the time of the award] and [http://www.idsia.ch/~juergen/litnat.html by country of birth]. From [[Jürgen Schmidhuber|J. Schmidhuber]] (2010), [http://www.idsia.ch/~juergen/nobelshare.html Evolution of National Nobel Prize Shares in the 20th century] at [http://arxiv.org/abs/1009.2634 arXiv:1009.2634v1]</ref> === ទស្សនវិជ្ជា === {{main|French philosophy}} Medieval philosophy was dominated by [[Scholasticism]] until the emergence of [[Humanism in France|Humanism]] in the Renaissance. [[Modern philosophy]] began in France in the 17th century with the philosophy of [[René Descartes]], [[Blaise Pascal]], and [[Nicolas Malebranche]]. Descartes revitalised [[Western philosophy]], which had been declined after the Greek and Roman eras.<ref>{{cite web|url=http://www.friesian.com/hist-2.htm |title=The Beginning of Modern Sciences |publisher=Friesian.com |accessdate=16 July 2011}}</ref> His ''[[Meditations on First Philosophy]]'' changed the primary object of philosophical thought and raised some of the most fundamental problems for foreigners such as [[Spinoza]], [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]], [[David Hume|Hume]], [[George Berkeley|Berkeley]], and [[Immanuel Kant|Kant]]. [[File:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|thumb|upright|left|[[René Descartes]], founder of modern philosophy.]] During the 18th century, French philosophers produced one of the most important works of the [[Age of Enlightenment]]. In ''[[The Spirit of the Laws]]'', [[Baron de Montesquieu]] theorized the principle of [[separation of powers]], which has been implemented in all [[liberal democracy|liberal democracies]] since [[Separation of powers under the United States Constitution|it was first applied in the United States]]. In ''[[Du contrat social ou Principes du droit politique|The Social Contract]]'', [[Jean-Jacques Rousseau]] openly criticized the European [[Divine right monarchy|divine right monarchies]] and strongly affirmed the principle of the [[sovereignty of the people]]. [[Voltaire]] came to embody the Enlightenment with his defence of civil liberties, such as the right to a free trial and freedom of religion. 19th-century French thought was targeted at responding to the social malaise following the French Revolution. Rationalist philosophers such as [[Victor Cousin]] and [[Auguste Comte]], who called for a new social doctrine, were opposed by reactionnary thinkers such as [[Joseph de Maistre]], [[Louis Gabriel Ambroise de Bonald|Louis de Bonald]] and [[Hugues Felicité Robert de Lamennais|Lamennais]], who blamed the rationalist rejection of traditional order. De Maistre is considered, together with the Englishman [[Edmund Burke]], one of the founders of European conservatism, while Comte is regarded as the founder of [[positivism]] and [[sociology]]. In the early 20th century, French [[Spiritualism (philosophy)|spiritualist]] thinkers such as [[Maine de Biran]], [[Henri Bergson]] and [[Louis Lavelle]] influenced Anglo-Saxon thought, including the Americans [[Charles Sanders Peirce]] and [[William James]], and the Englishman [[Alfred North Whitehead]]. In the late 20th century, partly influenced by German [[Phenomenology (philosophy)|phenomenology]] and [[existentialism]], [[postmodern philosophy]] began in France, with notable [[post-structuralism|post-structuralist]] thinkers including [[Jean-François Lyotard]], [[Jean Baudrillard]], [[Jacques Derrida]], [[Jacques Lacan]], [[Michel Foucault]] and [[Gilles Deleuze]]. === Sciences === {{Main|List of French inventions and discoveries}} [[File:Ariane4.jpg|thumb|upright|right|[[Ariane 4]] launched from [[Kourou]], [[French Guiana]] (1988)]] France has been since the [[Middle Ages]] a major focus of knowledge and discoveries. Around the beginning of the 11th century [[Pope Sylvester II]] reintroduced the [[abacus]] and [[armillary sphere]], and introduced [[Arabic numerals]] and [[clock]]s to northern and western Europe.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/livesnecromance04godwgoog|title=Lives of the Necromancers|author=William Godwin|year=1876|page=232}}</ref> The [[University of Paris]], founded in the mid-12th century, is still one of the most important universities of the Western world.<ref>André Thuilier, Histoire de l’université de Paris et de la Sorbonne, Paris, Nouvelle librairie de France, 1994</ref> In the 17th century, [[René Descartes]] defined a [[Rationalism|method for the acquisition of scientific knowledge]], while [[Blaise Pascal]] became famous for his work on [[probability]] and [[fluid mechanics]]. They were both key figures of the [[Scientific revolution]] which erupted in Europe during this period. The [[French Academy of Sciences|Academy of Sciences]] was founded by [[Louis XIV]] to encourage and protect the spirit of [[French people|French]] [[Scientific method|scientific research]]. It was at the forefront of scientific developments in Europe in the 17th and 18th centuries. It is one of the earliest [[academy of sciences|academies of sciences]]. The [[Age of Enlightenment]] was marked by the work of biologist [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon|Buffon]] and chemist [[Antoine Lavoisier|Lavoisier]], who discovered the role of [[oxygen]] in [[combustion]], while [[Denis Diderot|Diderot]] and [[Jean le Rond d'Alembert|D'Alembert]] published the ''[[Encyclopédie]]'' which aimed to give access to "useful knowledge" to the people, a knowledge that they can apply to their everyday life.<ref>Burke, Peter, A social history of knowledge: from Gutenberg to Diderot, Malden: Blackwell Publishers Inc., 2000, p.17</ref> With the [[Industrial Revolution]], the 19th century saw spectacular scientific developments in France with scientists such as [[Augustin Fresnel]], founder of modern [[optics]], [[Nicolas Léonard Sadi Carnot|Sadi Carnot]] who laid the foundations of [[thermodynamics]], or [[Louis Pasteur]], a pioneer of [[microbiology]]. Other eminent French scientists of the 19th century have their [[List of the 72 names on the Eiffel Tower|names inscribed on the Eiffel Tower]]. Famous French scientists of the 20th century include the mathematician and physicist [[Henri Poincaré]], physicists [[Henri Becquerel]], [[Pierre Curie|Pierre]] and [[Marie Curie]], remained famous for their work on [[radioactivity]], the physicist [[Paul Langevin]] or virologist [[Luc Montagnier]], co-discoverer of [[HIV AIDS]]. As of 2012, [[List of Nobel laureates by country|65 French]] people have been awarded a [[Nobel Prize]]<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/ |title=All Nobel Prizes |publisher=Nobel Media |accessdate=10 October 2012}}</ref> and 11 have received the [[Fields Medal]].<ref>{{cite web |url=http://www.mathunion.org/general/prizes/fields/prizewinners/ |title=List of Fields Medallists |publisher=International Mathematical Union |accessdate=10 October 2012}}</ref> === តន្ត្រី === {{Main|Music of France}} [[File:Gainsbourgb.jpg|thumb|upright|[[Serge Gainsbourg]], one of the world's most influential popular musicians.<ref>{{cite web|author=2003年4月21日 (月) |url=http://www.hmv.co.jp/news/newsDetail.asp?newsnum=304080038 |title=The 100 Greatest Artists – No. 62 |publisher=Hmv.co.jp |date= |accessdate=25 January 2011}}</ref>]] France has a long and varied musical history. It experienced a golden age in the 17th century thanks to Louis XIV, who employed several musicians and composers in the royal court. The most renowned composers of this period include [[Marc-Antoine Charpentier]], [[François Couperin]], [[Michel-Richard Delalande]], [[Jean-Baptiste Lully]] and [[Marin Marais]], all of them composers at the court. After the death of the "Roi Soleil", French musical creation lost dynamism, but in the next century the music of [[Jean-Philippe Rameau]] reached some prestige, and today he is still one of the most renowned French composers. French classical music knew a revival in the 19th and 20th century, at the end of the romantic movement, at first with opera composers [[Hector Berlioz]], [[Georges Bizet]], [[Gabriel Fauré]], [[Charles Gounod]], [[Jacques Offenbach]], [[Édouard Lalo]], [[Jules Massenet]] and [[Camille Saint-Saëns]]. This period was a golden age for operas, being popular in the country the [[opéra bouffon]], the [[opera-ballet]] and the [[opéra comique]] genres. Later came precursors of modern classical music [[Érik Satie]], [[Francis Poulenc]], and above all [[Maurice Ravel]] and [[Claude Debussy]], who invented new musical forms.<ref>{{cite web|last=Huizenga |first=Tom |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4957580 |title=Debussy's 'La Mer' Marks 100th Birthday |publisher=Npr.org |date=14 October 2005 |accessdate=22 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=92338564 |title=Debussy's Musical Game of Deception |publisher=Npr.org |date=12 July 2008 |accessdate=22 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.classicfm.co.uk/music/composers/c-g/claude-debussy/ |title=Biography of Claude Debussy |publisher=Classicfm.co.uk |accessdate=22 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.classicfm.co.uk/music/composers/n-r/maurice-ravel/ |title=Biography of Maurice Ravel |publisher=Classicfm.co.uk |accessdate=22 July 2011}}</ref> More recently, at the middle of the 20th century, [[Maurice Ohana]], [[Pierre Schaeffer]] and [[Pierre Boulez]] contributed to the evolutions of [[contemporary classical music]].<ref>{{cite web|last=Boulez |first=Pierre |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126668117 |title=Composer-Conductor Pierre Boulez At 85 |publisher=Npr.org |accessdate=22 July 2011}}</ref> [[File:DaftAlive.jpeg|thumb|[[Daft Punk]], pioneers of the [[French house]].]] French music then followed the rapid emergence of pop and rock music at the middle of the 20th century. Although English-speaking creations achieved popularity in the country, [[French popular music|French pop music]], known as ''[[chanson française]]'', has also remained very popular. Among the most important French artists of the century are [[Édith Piaf]], [[Georges Brassens]], [[Léo Ferré]], [[Charles Aznavour]] and [[Serge Gainsbourg]]. Although there are very few rock bands in France compared to English-speaking countries,<ref>[[Radio France Internationale|RFI Musique]], [http://www.rfimusic.com/artist/rock/noir-desir/biography Biography of Noir Désir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160430102257/http://www.rfimusic.com/artist/rock/noir-desir/biography |date=2016-04-30 }}, March 2009 : “Rock music doesn't come naturally to the French. A Latin country, with more affinity to poetry and melody, France has very rarely produced talented rock musicians. Rock music has other, more Anglo-Saxon ingredients”</ref> bands such as [[Noir Désir]], [[Mano Negra]], [[Niagara (band)|Niagara]], [[Les Rita Mitsouko]] and more recently [[Superbus (band)|Superbus]], [[Phoenix (band)|Phoenix]] and [[Gojira (band)|Gojira]]<ref name=frmusic>France Diplomatie, [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/french-music-has-the-whole-planet-singing_13031.html French music has the whole planet singing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222105333/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/french-music-has-the-whole-planet-singing_13031.html |date=2010-12-22 }}, June 2009</ref> have reached worldwide popularity. Other French artists with international careers have been popular in several countries, for example female singers [[Dalida]], [[Mireille Mathieu]] and [[Mylène Farmer]],<ref name=frmusic/> electronic music pioneers [[Jean-Michel Jarre]], [[Laurent Garnier]] and [[Bob Sinclar]], and later [[Martin Solveig]] and [[David Guetta]]. In the 1990s and 2000s (decade), electronic duos [[Daft Punk]], [[Justice (French band)|Justice]] and [[Air (French band)|Air]] also reached worldwide popularity and contributed to the reputation of modern electronic music in the world.<ref name=frmusic/><ref>The Telegraph, [http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3669339/Daft-Punk-Behind-the-robot-masks.html Daft Punk: Behind the robot masks], 17 November 2007 : "Daft Punk were in many ways responsible for turning the spotlight on a new, cool underground of French music in the late 1990s, including bestselling acts such as Air, and have been a huge influence on the current generation of international star DJs"</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1721450.stm |title=The return of French pop music |publisher=BBC News |date=20 December 2001 |accessdate=22 July 2011}}</ref> Among current musical events and institutions in France, many are dedicated to classical music and operas. The most prestigious institutions are the state-owned [[Paris National Opera]] (with its two sites [[Palais Garnier]] and [[Opéra Bastille]]), the [[Opéra National de Lyon]], the [[Théâtre du Châtelet]] in Paris, the [[Théâtre du Capitole]] in [[Toulouse]] and the [[Grand Théâtre de Bordeaux]]. As for music festivals, there are several events organized, the most popular being the [[Eurockéennes]] and [[Rock en Seine]]. The [[Fête de la Musique]], imitated by many foreign cities, was first launched by the French government in 1982.<ref>Ministry of Culture of France, [http://www.fetedelamusique.culture.fr/site-2010/?page_id=550 About « Fête de la Musique »] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515071351/http://www.fetedelamusique.culture.fr/site-2010/?page_id=550 |date=2010-05-15 }}</ref><ref>France Diplomatie, [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/fete-musique-21 June 2007_9392.html Fête de la Musique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118060250/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/culture-and-media_6819/culture_6874/music_5335/fete-musique-21 |date=18 មករា 2012 }}, 21 June 2007</ref> Major music halls and venues in France include [[Le Zénith]] sites present in many cities and other places in Paris ([[Paris Olympia]], [[Théâtre Mogador]], [[Élysée Montmartre]], etc.). === Cinema === {{Main|Cinema of France}} [[File:Palmed'or.jpg|thumb|A ''[[Palme d'Or]]'' from the [[Cannes Film Festival]], the world's most prestigious and publicized film festival.<ref>{{cite news|url = http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/subjects/c/cannes_international_film_festival/index.html|title = Cannes International Film Festival|work=New York Times | first=Manohla|last=Dargis}}</ref><ref>{{cite news|url = http://www.nytimes.com/2012/05/16/arts/16iht-lim16.html?_r=1&ref=movies|title = They'll Always Have Cannes|work=New York Times | first=Dennis|last=Lim}}</ref><ref>{{cite news|url = http://www.forbes.com/2008/05/14/cannes-properties-luxury-forbeslife-cx_mw_0514realestate_slide.html?thisSpeed=15000|title = In Pictures: Chic Cannes Hideaways|work=Forbes | first=Matt|last=Woolsey}}</ref>]] France has historical and strong links with [[Filmmaking|cinema]], with two [[Frenchmen]], Auguste and Louis Lumière (known as the [[Auguste and Louis Lumière|Lumière Brothers]]) having created cinema in 1895.<ref>{{fr icon}} [http://www.larousse.fr/encyclopedie/personnage/Lumière/130661 Les frères Lumière]</ref> France remains a leader in filmmaking, as of 2006 producing more films than any other European country.<ref>{{cite web |url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx |title=Cinema: production of feature films |publisher=Stats.uis.unesco.org |accessdate=22 July 2011 |archivedate=16 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716104117/http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx |url-status=dead }}</ref> The nation also hosts the [[Cannes Festival]], one of the most important and famous film festivals in the world.<ref>{{cite web |url=http://www.cannesguide.com/basics/ |title=Cannes&nbsp;– a festival virgin's guide |publisher=Cannesguide.com |date=15 Februatype_item=ART_ARCH_30Jry 2007 |accessdate=22 July 2011 |archivedate=12 កញ្ញា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160912231419/http://www.cannesguide.com/basics/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.whatsonwhen.com/sisp/index.htm?fx=event&event_id=21731 |title=Cannes Film Festival &#124; Palais des Festivals, Cannes, France |publisher=Whatsonwhen.com |date= |accessdate=22 June 2012 |archivedate=10 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120610125315/http://www.whatsonwhen.com/sisp/index.htm?fx=event&event_id=21731 |url-status=dead }}</ref> Although the French film market is dominated by [[Hollywood]], France is the only nation in the world where American films make up the smallest share of total film revenues, at 50%, compared with 77% in Germany and 69% in Japan.<ref name = erudit>{{fr icon}} Damien Rousselière [http://www.erudit.org/revue/hphi/2005/v15/n2/801295ar.pdf Cinéma et diversité culturelle: le cinéma indépendant face à la mondialisation des industries culturelles]. ''Horizons philosophiques'' Vol. 15 No. 2 2005</ref> French films account for 35% of the total film revenues of France, which is the highest percentage of national film revenues in the developed world outside the United States, compared to 14% in Spain and 8% in the UK.<ref name = erudit/> Until recently, France had for centuries been the cultural center of the world,<ref name=exception/> although its dominant position has been surpassed by the [[American culture|United States]]. Subsequently, France takes steps in protecting and promoting its culture, becoming a leading advocate of the [[cultural exception]].<ref>Joëlle Farchy (1999) [http://www.scienceshumaines.com/la-fin-de-l-exception-culturelle_fr_10912.html La Fin de l'exception culturelle ?] [[CNRS]] ISBN 978-2-271-05633-7</ref> The nation succeeded in convincing all EU members to refuse to include culture and audiovisuals in the list of liberalized sectors of the WTO in 1993.<ref>[http://www.culture.gouv.fr/culture/actualites/politique/diversite/wto-en2.htm The cultural exception is not negotiable by Catherine Trautmann] – Ministry of Culture</ref> Moreover, this decision was confirmed in a voting in the [[UNESCO]] in 2005, and the principle of "cultural exception" won an overwhelming victory: 198 countries voted for it, only 2 countries, the U.S and Israel, voted against it.<ref>{{fr icon}} [http://www.fnsac-cgt.com/administration/upload/ARTICLE%20UNESCO%20CONF%201602_06%20(3).pdf La Convention UNESCO pour la diversité culturelle : vers un droit international culturel contraignant ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427020210/http://www.fnsac-cgt.com/administration/upload/ARTICLE%20UNESCO%20CONF%201602_06%20%283%29.pdf |date=2011-04-27 }} – www.fnsac-cgt.com</ref> === Fashion === {{main|French fashion}} [[File:Channel headquarters bordercropped.jpg|thumb|[[Chanel]]'s headquarters on the [[Place Vendôme]], Paris.]] Fashion has been an important industry and cultural export of France since the 17th century, and modern "haute couture" originated in Paris in the 1860s. Today, Paris, along with London, Milan, and New York City, is considered one of the world's fashion capitals, and the city is home or headquarters to many of the premier fashion houses. The expression [[Haute couture]] is, in France, a legally protected name, guaranteeing certain quality standards. The association of France with fashion and style ({{lang-fr|link=no|la mode}}) dates largely to the reign of [[Louis XIV of France|Louis XIV]]<ref>Kelly, 181. DeJean, chapters 2–4.</ref> when the luxury goods industries in France came increasingly under royal control and the French royal court became, arguably, the arbiter of taste and style in Europe. But France renewed its dominance of the high fashion ({{lang-fr|link=no|couture or haute couture}}) industry in the years 1860–1960 through the establishing of the great [[couturier]] houses such as Chanel, [[Christian Dior S.A.|Dior]], and [[Givenchy]]. The French perfume industry is world leader in its sector and is centered around the town of [[Grasse]].<ref>{{Cite web|url=https://about-france.com/tourism/french-perfume|title=French perfume - the fragrances of France|website=about-france.com|language=en|accessdate=2025-11-22}}</ref> In the 1960s, the elitist "Haute couture" came under criticism from France's [[May 1968 in France|youth culture]]. In 1966, the designer [[Yves Saint Laurent (designer)|Yves Saint Laurent]] broke with established Haute Couture norms by launching a [[prêt-à-porter]] ("ready to wear") line and expanding French fashion into mass manufacturing. With a greater focus on marketing and manufacturing, new trends were established by [[Sonia Rykiel]], [[Thierry Mugler]], [[Claude Montana]], [[Jean-Paul Gaultier]] and [[Christian Lacroix]] in the 1970s and 1980s. The 1990s saw a conglomeration of many French couture houses under luxury giants and multinationals such as [[LVMH]]. === ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ === {{Main|Telecommunications in France}} Compared to other developed countries, the French do not spend much time reading newspapers, due to the popularity of broadcast media. Best-selling daily national newspapers in France are ''[[Le Monde]]'' and ''[[Le Figaro]]'', with around 300,000 copies sold daily, but also ''[[L'Équipe]]'', dedicated to sports coverage.<ref>{{fr icon}} OJD, "Observatoire de la Presse", [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQN/ Presse Quotidienne Nationale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507013851/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQN/ |date=2010-05-07 }}</ref> In the past years, free dailies made a breakthrough, with ''[[Metro International|Metro]]'', ''[[20 minutes (France)|20 Minutes]]'' and ''Direct Plus'' distributed at more than 650,000 copies respectively.<ref>{{fr icon}} OJD, [http://www.ojd.com/pgi/section/ Presse Gratuite d'Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204123544/http://www.ojd.com/pgi/section |date=2010-12-04 }}. November 2011</ref> However, the widest circulations are reached by regional daily ''[[Ouest France]]'' with more than 750,000 copies sold, and the 50 other regional papers have also high sales.<ref>{{fr icon}} Observatoire de la Presse, [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQRD/ Presse Quotidienne Régionale et Départementale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507014206/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQRD/ |date=2010-05-07 }}</ref><ref>{{fr icon}} OJD, "Bureau Presse Payante Grand Public", [http://www.ojd.com/chiffres/section/PPGP/print?submitted=1&section=PPGP&famille=2&thema=&search=&go=Lancer+la+recherche Presse Quotidienne Régionale et Départementale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425131947/http://www.ojd.com/chiffres/section/PPGP/print?submitted=1&section=PPGP&famille=2&thema=&search=&go=Lancer+la+recherche |date=2011-04-25 }}</ref> The sector of weekly magazines is stronger and diversified with more than 400 specialized weekly magazines published in the country.<ref>{{fr icon}} Observatoire de la Presse, [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PMAG/ Presse Magazine – Synthèse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100929204536/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PMAG |date=2010-09-29 }}</ref> The most influential news magazine are left-wing ''[[Le Nouvel Observateur]]'', centrist ''[[L'Express (France)|L'Express]]'' and right-wing ''[[Le Point]]'' (more than 400.000 copies),<ref>{{fr icon}} Observatoire de la Presse, [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_NEWS/ Presse News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100929204512/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_NEWS |date=2010-09-29 }}</ref> but the highest circulation for weeklies is reached by TV magazines and by women’s magazines, among them ''[[Marie Claire]]'' and ''[[ELLE]]'', which have foreign versions. Influential weeklies also include investigative and satirical papers ''[[Le Canard Enchaîné]]'' and ''[[Charlie Hebdo]]'', as well as ''[[Paris Match]]''. Like in most industrialized nations, the print media have been affected by a [[Newspaper crisis|severe crisis]] in the past decade. In 2008, the government have launched a major initiative to help the sector reform to be financially independent,<ref>''[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]'', [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/3125110/Nicolas-Sarkozy-French-media-faces-death-without-reform.html Nicolas Sarkozy: French media faces 'death' without reform] 2 October 2008</ref><ref>French government portal, [http://www.gouvernement.fr/gouvernement/lancement-des-etats-generaux-de-la-presse Lancement des états généraux de la presse] 2 October 2008 [Launching of General State of written media]</ref> but in 2009 it had to give 600.000 euros to help the print media cope with the [[Global financial crisis of 2008-2009|economic crisis]], in addition to existing subsidies.<ref>{{cite web|author=Angelique Chrisafis in Paris |url=http://www.guardian.co.uk/media/2009/jan/23/sarkozy-pledges-state-aid-to-newspapers |title=Sarkozy pledges €600m to newspapers |publisher=Guardian |date= |accessdate=21 June 2012}}</ref> In 1974, after years of centralized monopoly on radio and television, the governmental agency [[ORTF]] was split into several national institutions, but the three already-existing TV channels and four national radio stations<ref>Radio France, "L'entreprise", [https://web.archive.org/web/20110722004341/http://www.radiofrance.fr/lentreprise/reperes/statuts/ Repères]. Landmarks of Radio France company</ref><ref name=mediapol>{{fr icon}} Vie Publique, [http://www.vie-publique.fr/politiques-publiques/politique-audiovisuel/chronologie/ Chronologie de la politique de l’audiovisuel] 20 August 2004 [Chronology of policy for audiovisual]</ref> remained under state-control. It was only in 1981 that the government allowed free broadcasting in the territory, ending state monopoly on radio.<ref name=mediapol/> French television was partly liberalized in the next two decade with the creation of several commercial channels, mainly thanks to cable and satellite television. In 2005 the national service [[Télévision Numérique Terrestre]] introduced digital television all over the territory, allowing the creation of other channels. The four existing national channels are now owned by state-owned consortium [[France Télévisions]], while public broadcasting group [[Radio France]] run five national radio stations. Among these public media are [[Radio France Internationale]], which broadcasts programs in French all over the world, and Franco-German TV channel [[TV5 Monde]]. In 2006, the government created global news channel [[France 24]]. Long-established TV channels [[TF1]] (privatized in 1987), [[France 2]] and [[France 3]] have the highest shares, while radio stations [[RTL (French radio)|RTL]], [[Europe 1]] and state-owned [[France Inter]] are the least listened to. === សង្គម === [[File:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|thumb|right|[[Marianne]], in a painting by [[Eugène Delacroix]], ''La Liberté guidant le peuple'' ([[Liberty Leading the People]]) (1830)]] According to a BBC poll in 2010, based on 29,977 responses in 28 countries, France is globally seen as a positive influence in the world's affairs: 49% have a positive view of the country's influence, whereas 19% have a negative view.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8626041.stm |title=World warming to US under Obama, BBC poll suggests |publisher=BBC News |date=19 April 2010 |accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/shared/bsp/hi/pdfs/160410bbcwspoll.pdf|title=Global Views of United States Improve While Other Countries Decline|format=PDF|date=18 April 2010 |work=BBC News |accessdate=26 December 2011 }}</ref> The [[Nation Brands Index|Nation Brand Index]] of 2008 suggested that France has the second best international reputation, only behind [[Germany#Society|Germany]].<ref>{{cite web |url=http://www.gfk.com/group/press_information/press_releases/003055/index.en.html |title=Germany on Top, U.S. Seventh in Nation Brands IndexSM |publisher=Gfk.com |accessdate=9 August 2010 |archivedate=25 សីហា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100825075750/http://www.gfk.com/group/press_information/press_releases/003055/index.en.html |url-status=dead }}</ref> According to a poll in 2011, the French were found to have the highest level of religious tolerance and to be the country where the highest proportion of the population defines its identity primarily in term of nationality and not religion.<ref name=pewmwtp>{{cite web|title=Muslim-Western tensions persist|url=http://www.pewglobal.org/files/2011/07/Pew-Global-Attitudes-Muslim-Western-Relations-FINAL-FOR-PRINT-July-21-2011.pdf|format=PDF|publisher=Pew Research Center|accessdate=17 November 2011|archivedate=3 ធ្នូ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111203105340/http://www.pewglobal.org/files/2011/07/Pew-Global-Attitudes-Muslim-Western-Relations-FINAL-FOR-PRINT-July-21-2011.pdf|url-status=dead}}</ref> 69% of French have a favourable view of the US, making France one of the most pro-American countries in the world.<ref>{{cite web|title=Opinion of the United States|url=http://www.pewglobal.org/database/?indicator=1 |publisher=Pew Research Center|year=2012}}</ref> In January 2010, the [[magazine]] [[International Living]] ranked France as "best country to live in", ahead of 193 other countries, for the fifth year running.<ref>{{cite web|author=Peter Allen |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1240988/France-tops-list-best-places-live-world-fifth-year-row--Britain-languishes-25th.html |title=Britain falls to 25th best place to live in the world... behind Lithuania, the Czech Republic and Hungary |publisher=Dailymail.co.uk |date=7 January 2010 |accessdate=1 October 2013}}</ref><ref name = quality>{{cite web |author=By Daniela Deane for CNN |url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/02/11/france.quality.life/index.html |title=Why France is best place to live in world |publisher=Edition.cnn.com |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=4 តុលា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004221537/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/02/11/france.quality.life/index.html |url-status=dead }}</ref> The four official symbols of the Republic, as stated by the [[Constitution of the French Fifth Republic|Constitution]],<ref>Conseil Constitutionnel, [http://www.conseil-constitutionnel.fr/conseil-constitutionnel/root/bank_mm/anglais/constiution_anglais_oct2009.pdf Constitution of 4 October 1958] (page 4) "Title I – Of Sovereignty"</ref> all commemorate events from the French Revolution. [[Bastille Day]], the national holiday, commemorates the [[Fête de la Fédération]], held on 14 July 1790 to celebrate the [[storming of the Bastille]].<ref>Ministry of Foreign Affairs of France, "The symbols of the Republic", [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-14th-of-july-the-bastille-day_13113.html The 14th&nbsp;of July: Bastille day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514035528/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-14th-of-july-the-bastille-day_13113.html |date=2012-05-14 }}</ref> The origins of the [[Flag of France|Tricolour flag]] date to the Revolution, as the [[cockade]] was the symbols adopted by the revolutionaries in 1789.<ref>Ministry of Foreign Affairs of France, "The symbols of the Republic", [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-french-flag_1504.html The French Flag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513143650/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-french-flag_1504.html |date=2012-05-13 }}</ref> The national anthem, [[La Marseillaise]], was written in 1792 as a war song for the French Army.<ref>Assemblée Nationale, "History and heritage : La Marseillaise, [http://www.assemblee-nationale.fr/english/la_marseillaise.asp Rouget de Lisle (1760–1836) and La Marseillaise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515104621/http://www.assemblee-nationale.fr/english/la_marseillaise.asp |date=2012-05-15 }}</ref><ref>Ministry of Foreign Affairs of France, "The symbols of the Republic", [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-national-anthem-the-marseillaise_1502.html The national anthem : The Marseillaise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513180412/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/the-national-anthem-the-marseillaise_1502.html |date=2012-05-13 }}</ref> The official motto of the French Republic, "[[Liberté, égalité, fraternité]]" (Liberty, equality, brotherhood), also appeared during the Revolution.<ref>Ministry of Foreign Affairs of France, "The symbols of the Republic", [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/liberty-equality-fraternity_1503.html Liberty, Equality, Fraternity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513132352/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/liberty-equality-fraternity_1503.html |date=2012-05-13 }}</ref> [[Marianne]], an unofficial symbol, is an allegorical figure of liberty and the Republic, and appeared at the time of the Revolution.<ref>{{cite web |url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/marianne_1506.html?var_recherche=Marianne |title=The Symbols of the Republic : Marianne on the Official Site of the Foreign Affairs Ministry of France |publisher=Diplomatie.gouv.fr |date= |accessdate=1 October 2013 |archivedate=13 ឧសភា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513094110/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/institutions-and-politics_6814/the-symbols-of-the-republic_2002/marianne_1506.html?var_recherche=Marianne |url-status=dead }}</ref> A common and traditional symbol of the French people is the [[Gallic rooster]]. Its origins date back to Antiquity, since the Latin word Gallus meant both "[[rooster]]" and "inhabitant of Gaul". Then this figure gradually became the most widely shared representation of the French, used by French monarchs, then by the Revolution and under the successive republican regimes as representation of the national identity, used for some stamps and coins.<ref>{{fr icon}} French Presidency, "Les symboles de la République française", [http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-coq/le-coq.6052.html Le coq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100401063525/http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-coq/le-coq.6052.html |date=2010-04-01 }}</ref> === Gastronomy === {{Main|French cuisine}} [[File:Foie gras en cocotte.jpg|thumb|''[[Foie gras]]'' with mustard seeds and green onions in duck [[Au jus|jus]]. Foie gras belongs to the protected gastronomical heritage of France.<ref>French rural code [http://www.legifrance.gouv.fr/WAspad/UnArticleDeCode?commun=&code=CRURALNL.rcv&art=L654-27-1 L654-27-1] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120903131017/http://www.legifrance.gouv.fr/WAspad/UnArticleDeCode?commun=&code=CRURALNL.rcv&art=L654-27-1 |date=2012-09-03 }}</ref>]] French cuisine is renowned for being one of the finest in the world.<ref>{{fr icon}} [http://www.ladepeche.fr/article/2008/02/24/436892-cuisine-sommes-nous-les-meilleurs-du-monde.html Cuisine : sommes-nous les meilleurs du monde ?]. La Dépêche. 24 February 2008</ref><ref>[http://www.discoverfrance.net/France/Food/DF_cuisine.shtml French Cuisine] – Discover France</ref><ref>[http://blog.hotelclub.com/top-10-international-cuisine/ Top 10 Most Tasty Cuisines in the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425194104/http://blog.hotelclub.com/top-10-international-cuisine/ |date=2012-04-25 }} – Hotel Club Travel Blog</ref><ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20110721024114/http://www.vbartdevivre.fr/fr/ateliers-de-cuisine-francaise Ateliers de cuisine française] – Art de vivre à Paris</ref><ref>{{fr icon}} [http://www.amour-de-france.com/contenu.php?page=article-51 La Gastronomie Française] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805000141/http://www.amour-de-france.com/contenu.php?page=article-51 |date=2017-08-05 }} – Chinese Lovers of France</ref><ref>[http://www.theinternationalkitchen.com/cooking-vacations/france About our vacations in France] -Cooking Vacations to France</ref> French cuisine is extremely diverse and has exerted a major influence on other western cuisines.<ref name=cuisine>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.delices-du-monde.fr/recettes-francaise.html|title=Recettes françaises|access-date=2017-07-11|archivedate=2010-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100723164351/http://www.delices-du-monde.fr/recettes-francaise.html|url-status=dead}} – Delices du Monde</ref> According to the regions, traditional recipes are different, the North of the country prefers to use butter as the preferred fat for cooking, whereas [[olive oil]] is more commonly used in the South.<ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20110425112349/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jvmxWfyZ2tFVA3qcmC7DkX6SMi5g La France du beurre et celle de l'huile d'olive maintiennent leurs positions] – [[Agence France Presse]]</ref> Moreover, each region of France has iconic traditional specialities : [[Cassoulet]] in the Southwest, [[Choucroute]] in Alsace, [[Quiche]] in the [[Lorraine (region)|Lorraine region]], [[Beef bourguignon]] in the [[Burgundy|Bourgogne]], [[Provence|provençal]] [[Tapenade]], etc. France's most renowned products are [[French wine|wines]],<ref>{{cite web|url=http://www.cs.utexas.edu/users/walter/wine/france.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100211145428/http://www.cs.utexas.edu/users/walter/wine/france.html |archivedate=11 February 2010 |title=Wines of France |publisher=Userweb.cs.utexas.edu |accessdate=9 August 2010}}</ref> including Champagne, [[Bordeaux wine|Bordeaux]], [[Burgundy wine|Bourgogne]], and [[Beaujolais]] as well as a large variety of different [[List of French cheeses|cheeses]], such as [[Camembert]], [[Roquefort (cheese)|Roquefort]] and [[Brie cheese|Brie]]. There are more than 400 different varieties.<ref>{{cite web|url=http://www.goodcooking.com/frcheese.htm |title=French Cheese |publisher=Goodcooking.com |accessdate=22 July 2011}}</ref><ref>[http://www.franceway.com/cheese/ French Cheese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827131743/http://www.franceway.com/cheese/ |date=2010-08-27 }} on [http://www.traditionalfrenchfood.com/index.html Traditional French Food]</ref> French cuisine is also regarded as a key element of the [[quality of life]] and the attractiveness of France.<ref name =quality/> A French publication, the [[Michelin guide]], had by 2006 awarded 620 stars to French restaurants, at that time more than any other country, although the guide also inspects more restaurants in France than in any other country (by 2010, Japan was awarded as many Michelin stars as France, despite having half the number of Michelin inspectors working there).<ref>{{cite web|url=http://www.3starrestaurants.com/michelin-restaurants-star-guide.asp |title=Michelin 3 Star Restaurants around the world |publisher=3starrestaurants.com |date=14 December 2006 |accessdate=30 October 2010}}</ref><ref>''Japan overtakes France with more Michelin-starred restaurants'', Gilles Campion | Agence France-Presse | Thu 25 November 2010</ref> === កីឡា === {{Main|Sport in France}} [[File:TourDeFrance 2005 07 09.jpg|thumb|The [[Tour de France]] is the oldest and most prestigious of [[Grand Tour (cycling)|Grands Tours]], and the world's most famous cycling race.<ref>http://www.uciprotour.com/Modules/BUILTIN/getObject.asp?MenuId=MTcxNw&ObjTypeCode=FILE&type=FILE&id=34028&LangId=1</ref>]] Popular sports played in France include [[Association football|football]], [[judo]], tennis<ref>{{fr icon}} [http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?ref_id=NATTEF05401&reg_id=0 Les licences sportives en France] – Insee</ref> and [[basketball]].<ref>{{cite web |url=http://www.france-pub.com/esport.htm |title=All you need to know about sport in France |accessdate=11 February 2012 |archivedate=10 មិថុនា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170610041323/http://www.france-pub.com/esport.htm |url-status=dead }}</ref> France has hosted events such as the [[1938 FIFA World Cup|1938]] and [[1998 FIFA World Cup]]s,<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-201_10e_fwcdraw-history_8842.pdf |title=History of the World Cup Final Draw |format=PDF |accessdate=22 July 2011 |archivedate=14 មិថុនា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100614213618/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-201_10e_fwcdraw-history_8842.pdf |url-status=dead }}</ref> and the [[2007 Rugby World Cup]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110606170717/http://www.rugby.com.au/news/2003_april/france_wins_right_to_host_the_2007_rugby_wor_15381,3851.html France wins right to host the 2007 rugby world cup]. Associated Press. 11 April 2003</ref> [[Stade de France]] in [[Saint-Denis]] is France's largest stadium and was the venue for the 1998 FIFA World Cup and 2007 Rugby World Cup finals. France hosts the annual [[Tour de France]], the most famous [[road bicycle race]] in the world.<ref>{{cite web |url=http://www.weightlossdietinformation.com/the-tour-de-france-the-most-famous-bicycle-race-in-the-world.html |title=The Tour De France: The Most Famous Bicycle Race In The World |publisher=Weightlossdietinformation.com |date=3 January 2010 |accessdate=22 July 2011 |archivedate=18 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718024209/http://www.weightlossdietinformation.com/the-tour-de-france-the-most-famous-bicycle-race-in-the-world.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.faqs.org/sports-science/Ce-Do/Cycling-Tour-de-France.html |title=Cycling: Tour de France |publisher=Faqs.org |accessdate=9 August 2010}}</ref> France is famous for its [[24 Hours of Le Mans]] [[sports car racing|sports car]] [[endurance racing (motorsport)|endurance race]].<ref>{{fr icon}} [http://www.lemans.org/fr/courses/24h/histoire.html Une course légendaire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116131353/http://www.lemans.org/fr/courses/24h/histoire.html |date=2013-01-16 }} – [http://www.lemans.org/ Site officiel du 24 heures du Mans]</ref> Several major tennis tournaments take place in France, including the [[Paris Masters]] and the French Open, one of the four [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]] tournaments. French [[martial arts]] include [[Savate]] and [[Fencing]]. France has a close association with the Modern Olympic Games; it was a French aristocrat, Baron [[Pierre de Coubertin]], who suggested the Games' revival, at the end of the 19th century.<ref>{{Cite book | last = Hill | first = Christopher R. | title = Olympic Politics | page = 5 |publisher=Manchester University Press ND | year = 1996 | url = http://books.google.com/?id=0o-9AAAAIAAJ| isbn = 0-7190-4451-0 | accessdate =5 July 2011}}</ref><ref name=Olympic>[http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/olympic.htm Olympic History] – World Atlas of Travel</ref> After [[Athens]] was awarded the first Games, in reference to the Olympics' Greek origins, Paris hosted the second Games [[1900 Summer Olympics|in 1900]].<ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/paris-1900-summer-olympics |title=Paris 1900 Summer Olympics. Official Site of the Olympic Movement |publisher=Olympic.org |date= |accessdate=30 September 2013}}</ref> Paris was the first home of the [[International Olympic Committee]], before it moved to [[Lausanne]].<ref>[http://www.lausanne-tourisme.ch/view.asp?DomID=63416&Language=E Lausanne, olympic capital] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071006220349/http://www.lausanne-tourisme.ch/view.asp?DomID=63416&Language=E |date=2007-10-06 }} – Tourism in Lausanne</ref> Since 1900, France has hosted the Olympics on 4 further occasions: the [[1924 Summer Olympics]], again in Paris<ref name=Olympic/> and three [[Winter Olympic Games|Winter Games]] ([[1924 Winter Olympics|1924]] in [[Chamonix]], [[1968 Winter Olympics|1968]] in [[Grenoble]] and [[1992 Winter Olympics|1992]] in [[Albertville]]).<ref name=" Olympic"/> [[File:Finale Coupe de France 2010-2011 (Lille LOSC vs Paris SG PSG).jpg|thumb|right|The [[Stade de France]] was built for the [[1998 FIFA World Cup]], and is listed as a [[UEFA stadium categories|UEFA category four stadium]].]] Both the [[France national football team|national football team]] and the [[France national rugby union team|national rugby union team]] are nicknamed “''Les Bleus''” in reference to the team’s shirt color as well as the national French tricolor flag. Football is the most popular sport in France, with over 1,800,000 registered players, and over 18,000 registered clubs.<ref>[http://www.fff.fr/common/ressources/217361.pdf Licenses of the French Football Federation]</ref> The football team is among the most successful in the world, particularly at the start of the 21st century, with one [[FIFA World Cup]] victory in 1998,<ref>{{cite news |url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/ |title=CNN/SI – World Cup |work=Sports Illustrated |date=1 December 1998 |accessdate=22 July 2011 |archive-date=28 កក្កដា 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728121516/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/ |url-status=dead }}</ref> one FIFA World Cup second place in 2006,<ref>{{cite news|last=Stevenson |first=Jonathan |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm |title=Zidane off as Italy win World Cup |publisher=BBC News |date=9 July 2006 |accessdate=21 July 2011}}</ref> and two [[UEFA European Championship]]s in [[UEFA Euro 1984|1984]]<ref>[http://www.uefa.com/uefaeuro/history/season=1984/index.html 1984: Platini shines for flamboyant France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507185106/http://www.uefa.com/uefaeuro/history/season%3D1984/index.html |date=2012-05-07 }}. UEFA</ref> and [[UEFA Euro 2000|2000]].<ref>[http://www.uefa.com/uefaeuro/history/season=2000/index.html 2000: Trezeguet strikes gold for France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111028011653/http://www.uefa.com/uefaeuro/history/season%3D2000/index.html |date=2011-10-28 }}. UEFA</ref> The top national football club competition is [[Ligue 1]]. France has produced some of the greatest players in the world, including three time [[FIFA World Player of the Year]] [[Zinedine Zidane]], three time [[Ballon d'Or]] recipient [[Michel Platini]], record holder for most goals scored at a World Cup [[Just Fontaine]], first football player to receive the [[Légion d'honneur]] [[Raymond Kopa]], and the all-time leading goalscorer for the French national team [[Thierry Henry]]. [[Rugby union]] is popular, particularly in Paris and the southwest of France.<ref>[https://web.archive.org/web/20090615002946/http://www.123voyage.com/realsw/tosee/rugby.htm Rugby]. 123 Voyage</ref> The national rugby union team has competed at every [[Rugby World Cup]], and takes part in the annual [[Six Nations Championship]]. Stemming from a [[Top 14|strong domestic league]], the French rugby team has won 16 Six Nations Championships, including 8 [[Grand Slam (rugby union)|grand slam]]s; and has reached the semi-final of the Rugby World Cup 6 times and the final 3 times. [[Rugby league in France]] is a sport that is most popular in the south, in cities such as [[Perpignan]] and [[Toulouse]]. The [[Catalans Dragons]] currently play in the [[Super League]], which is the top tier rugby league competition in Europe. The [[Elite One Championship]] is the professional competition for rugby league clubs in France. In recent decades, France has produced world-elite basketball players, most notably [[Tony Parker]]. The [[France national basketball team|French National Basketball Team]] won gold at the [[FIBA EuroBasket 2013]]. The national team has won two Olympic Silver Medals: in [[Basketball at the 2000 Summer Olympics|2000]] and [[Basketball at the 1948 Summer Olympics|1948]]. == កំណត់សម្គាល់ == {{Reflist|30em|group=សម្គាល់}} == ឯកសារយោង == {{Reflist|30em}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == {{Wikibooks|Wikijunior:Countries A-Z|France}} {{Sister project links|France}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17298730 France] from the [[BBC News]] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/france.htm France] at ''UCB Libraries GovPubs'' *{{dmoz|Regional/Europe/France}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/215768/France France] ''Encyclopædia Britannica'' entry * [http://europa.eu/about-eu/countries/member-countries/france/index_en.htm France] at the [[European Union|EU]] *{{Wikiatlas|France}} *{{osmrelation-inline|1403916}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=FR Key Development Forecasts for France] from [[International Futures]] ;Economy *{{INSEE|National Institute of Statistics and Economic Studies}} * [http://stats.oecd.org/Index.aspx?QueryId=14594 OECD France statistics] ;Government * [http://www.france.fr/en France.fr (in English)] Official French tourism website *{{fr icon}} [http://www.gouvernement.fr/ Official Site of the Government] * [http://www.service-public.fr/langue/english/ Official site of the French public service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103101721/http://service-public.fr/langue/english/ |date=2012-01-03 }} – Links to various administrations and institutions * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-f/france.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501073837/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-f/france.html |date=2011-05-01 }} on ''[[The World Factbook]]'' * [http://www.assemblee-nationale.fr/english/index.asp Official site of the National Assembly] ;Culture *{{en-icon}} [http://www.french.uiuc.edu/cfc/ ''Contemporary French Civilization''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308004315/http://www.french.uiuc.edu/CFC/ |date=2012-03-08 }}, journal, University of Illinois. * [http://us.franceguide.com/ FranceGuide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617101158/http://www.us.franceguide.com/ |date=2015-06-17 }} – Official website of the French Government Tourist Office {{France topics |titlestyle=background:#ddf;}} {{Navboxes |title=[[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale |list={{Coord|47|N|2|E|type:country_region:FR|display=inline}} {{Geographic location | Centre = {{flag|France}} | North = {{flag|United Kingdom}} | Northeast = {{flag| Belgium}}{{flag|Luxembourg}} | East = {{flag|Germany}}{{flag| Switzerland}}{{flag|Italy}} | Southeast = [[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] | South = {{flag|Algeria}} | Southwest = {{flag|Spain}}{{flag|Andorra}} | West = [[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]] | Northwest = {{flag|United Kingdom}} }} {{Sovereign states of Europe}} {{Countries of North America}} {{Countries of South America}} {{Countries of Africa}} {{Countries and territories of Oceania}} {{Countries and territories bordering the Mediterranean Sea}} }} {{Navboxes |title = International organisations |list = {{EU members}} {{G8 nations}} {{G20}} {{UN Security Council}} {{Council of Europe members}} {{Organisation for Economic Co-operation and Development}} {{North Atlantic Treaty Organisation (NATO)}} {{La Francophonie}} }} {{Coord|47|N|2|E|type:country_region:FR|display=title}} == ប្រភពពត៌មាន == * [http://www.ambafrance-kh.org/spip.php?rubrique141 ស្ថានទូតបារាំងប្រចាំព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001004338/http://www.ambafrance-kh.org/spip.php?rubrique141 |date=2011-10-01 }} * [http://meteo.15.growiktionary.org ការទស្សទាយអាកាសធាតុ]{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{បណ្តាប្រទេសនៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប}} {{G8}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បារាំង| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមប្រាំពីរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ានេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបនិរតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឆ្លងទ្វីប]] g3bphk0q4o10ehptbp2mqns8wx99k2q 0 34923 336234 284965 2026-05-31T07:41:12Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336234 wikitext text/x-wiki [[File:Peter F. Bronfman Business Library3.jpg|thumb|LCD computer monitors in a computer lab]] [[File:20020811203148 - NOI 2002.jpg|thumb|A CRT computer monitor]] A '''computer monitor''' or a '''computer display''' is an [[electronics|electronic]] [[electronic visual display|visual display]] for [[computer]]s.ម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រឬការបង្ហាញកុំព្យូទ័រមួយដែលមើលឃើញគឺមានអេក្រង់សម្រាប់កុំព្យូទ័រអេឡិចត្រូនិ។ ជាធម្មតាមានម៉ូនីទ័រឧបករណ៍បង្ហាញ, ខ្សែភ្លើង, ករណី, និងការផ្គត់ផ្គង់ថាមពល។ ឧបករណ៍បង្ហាញនៅក្នុងម៉ូនីទ័រទំនើបជាធម្មតាបង្ហាញខ្សែភាពយន្តដែលត្រង់ស៊ីស្ទ័រស្តើងល់រាវ (អេក្រង់ TFT-អេក្រង់ LCD) ឬបង្ហាញបន្ទះផ្ទះល្វែង LED ខណៈដែលអ្នកឃ្លាំមើលដែលមានវ័យចំណាស់បានប្រើបំពង់កាំរស្មីកាតូត (CRT) ។ វាអាចត្រូវបានតភ្ជាប់ទៅកុំព្យូទ័រតាមរយៈ VGA, DVI, រន្ធ HDMI, DisplayPort, Thunderbolt, LVDS (ទាបវ៉ុលសញ្ញាឌីផេរ៉ង់ស្យែល) ឬឧបករណ៍ភ្ជាប់កម្មសិទ្ធិផ្សេងទៀតនិងសញ្ញា។ ដើមម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ដំណើរការទិន្នន័យខណៈពេលដែលការទទួលទូរទស្សន៍ត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ការកម្សាន្ត។ ពីឆ្នាំ 1980 តទៅ, កុំព្យូទ័រ (និងអ្នកឃ្លាំមើលរបស់ពួកគេ) ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ទិន្នន័យនិងដំណើរការទាំងការកម្សាន្តខណៈពេលដែលទូរទស្សន៍បានអនុវត្តមុខងារកុំព្យូទ័រមួយចំនួន។ សមាមាត្រទិដ្ឋភាពទូទៅនៃទូរទស្សន៍និងម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័របានផ្លាស់ប្តូរពី 4: 3 ដល់ 16:10, ទៅ 16: 9 <h1 style="background-color:rgb(0,255,255)">'''ប្រវត្តិ'''</h1> ។កុំព្យូទ័រអេឡិចត្រូនិដើមត្រូវបានបំពាក់ជាមួយនឹងបន្ទះនៃពន្លឺដែលជាកន្លែងដែលរដ្ឋអំពូលអំពូលពិសេសនីមួយនឹងបង្ហាញនៅលើ / បិទស្ថានភាពនៃការបន្តិចចុះឈ្មោះពិសេសក្នុងកុំព្យូទ័រនេះ។ នេះអនុញ្ញាតឱ្យវិស្វករប្រតិបត្ដិការកុំព្យូទ័រដើម្បីតាមដានស្ថានភាពខាងក្នុងរបស់ម៉ាស៊ីននេះដូច្នេះក្រុមនេះបានមកដល់ពន្លឺភ្លើងនឹងត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាម៉ូនីទ័រ។ ក្នុងនាមជាអ្នកឃ្លាំមើលដើមត្រូវបានគេតែមួយគត់ដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការបង្ហាញនូវចំនួនទឹកប្រាក់តិចតួចបំផុតនៃការនិងត្រូវបានគេបណ្ដោះអាសន្នខ្លាំងណាស់ដែលពួកគេត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកម្រសម្រាប់លទ្ធផលកម្មវិធី។ ផ្ទុយទៅវិញម៉ាស៊ីនបោះពុម្ពបន្ទាត់មួយគឺជាឧបករណ៍លទ្ធផលបឋមខណៈពេលម៉ូនីទ័រត្រូវបានកំណត់ដើម្បីរក្សាបទនៃការប្រតិបត្ដិការរបស់កម្មវិធីនេះ។ ក្នុងនាមជាវិស្វករបច្ចេកវិទ្យាបានអភិវឌ្ឍបានដឹងថាទិន្នផលនៃការបង្ហាញ CRT មួយនេះគឺកាន់តែច្រើនដែលអាចបត់បែនបានជាងអំពូលពន្លឺបន្ទះហើយនៅទីបំផុតដោយការផ្តល់ការត្រួតពិនិត្យនៃអ្វីដែលត្រូវបានបង្ហាញទៅកម្មវិធីដោយខ្លួនវាផ្ទាល់, ម៉ូនីទ័រដោយខ្លួនវាបានក្លាយជាឧបករណ៍មួយដែលមានអនុភាពទិន្នផលក្នុងសិទ្ធិរបស់ខ្លួន <h1 style="background-color:rgb(0,255,0)">'''បច្ចេកវិទ្យា'''</h1> {{បន្ថែមទៀត | ការប្រៀបធៀប CRT, អេក្រង់ LCD, ប្លាស្មានិងអេក្រង់ OLED | ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃបច្ចេកវិទ្យាអេក្រង់}} បច្ចេកវិទ្យាជាច្រើនត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រ។ រហូតមកដល់សតវត្សទី 21 បំពង់កាំរស្មីកាតូតប្រើច្រើនបំផុតប៉ុន្តែពួកគេបានភាគច្រើនបានជំនួសដោយ [[ម៉ូនីទ័រអេក្រង់ LCD]] ។ <h1 style="background-color:rgb(255,255,0)">'''បំពង់កាំរស្មី'''</h1> {{អត្ថបទសំខាន់ | បំពង់កាំរស្មីកាតូត}} នេះជាលើកទីមួយត្រូវបានគេប្រើកុំព្យូទ័រម៉ូនីទ័រ បាន។ មុនពេលការមកដល់នៃ [[កុំព្យូទ័រផ្ទះ]] នៅក្នុងចុងទសវត្សឆ្នាំ 1970 វាជារឿងធម្មតាសម្រាប់ [[បង្ហាញស្ថានីយវីដេអូ]] (VDT) ដោយប្រើ CRT មួយដែលនឹងត្រូវបានរួមបញ្ចូលរាងកាយជាមួយក្តារចុចនិងសមាសភាគផ្សេងទៀតនៃប្រព័ន្ធនេះនៅក្នុង តែធំ [[តួ]] ។ ការបង្ហាញនេះគឺ [[គូល័រ]] និងឆ្ងាយយ៉ាងខ្លាំងនិងលម្អិតជាងនៅលើម៉ូនីទ័របន្ទះទំនើប, ការប្រើប្រាស់នៃអត្ថបទដែលចាំបាច់ធំនិងការកម្រិតយ៉ាងខ្លាំងចំនួននៃការពដែលអាចត្រូវបានបង្ហាញនៅពេលតែមួយតិច។ បង្ហាញគុណភាពបង្ហាញខ្ពស់ CRT-ត្រូវបានបង្កើតសម្រាប់យោធាឯកទេសវិទ្យាសាស្រ្តឧស្សាហកម្មនិងកម្មវិធីប៉ុន្តែពួកគេនៅឆ្ងាយថ្លៃពេកសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ទូទៅ។ មួយចំនួននៃការកុំព្យូទ័រផ្ទះដំបូង (ដូចជា [[TRS -80]] និង [[មាន Commodore PET]]) ត្រូវបានកំណត់ទៅបង្ហាញ CRT គូល័រនោះទេប៉ុន្តែសមត្ថភាពបង្ហាញណ៍ជាលក្ខណៈស្ដង់ដារនៃការត្រួសត្រាយផ្លូវរួចទៅហើយ [[ក្រុមហ៊ុន Apple II]] , បានណែនាំនៅក្នុងឆ្នាំ 1977 និងជំនាញនៃការកាន់តែច្រើនស្មុគ្រស្មាញក្រាហ្វិកនេះ [[Atari គ្រួសារ 8 ប៊ីត | Atari 800]], បានណែនាំនៅក្នុងឆ្នាំ 1979 កុំព្យូទ័រទាំងនេះអាចត្រូវបានតភ្ជាប់ទៅស្ថានីយទូរទស្សន៍អង់តែននៃសំណុំធម្មតាឬ color ប្រើជាមួយគោលបំណងមួយ ម៉ូនីទ័រណ៍ CRT -made សម្រាប់ការដោះស្រាយល្អបំផុតនិងដែលមានគុណភាពណ៍។ ការណ៍ជាច្រើនឆ្នាំនៅពីក្រោយក្នុងឆ្នាំ 1981 ក្រុមហ៊ុន IBM បានណែនាំ [[ល័ក្រាហ្វិក] អាដាប់ធ័រ] ដែលអាចបង្ហាញពីបួនណ៍ជាមួយ resolution 320 x 200 នៃភីកសែលឬវាអាចនឹងផលិតបាន 640 X 200 ភិចសែលជាមួយពណ៍ពីរ។ នៅឆ្នាំ 1984 ក្រុមហ៊ុន IBM បានណែនាំ [[ធ្វើឱ្យប្រសើរឡើង] ក្រាហ្វិកអាដាប់ធ័រ] ដែលជាសមត្ថភាពនៃការផលិត 16 និងមានដំណោះស្រាយណ៍ 640 x 350. ដោយចុងបញ្ចប់នៃឆ្នាំ 1980 ម៉ូនីទ័រ CRT ណ៍ដែលអាចបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ 1024 x 768 pixels ដែលអាចប្រើបានយ៉ាងទូលំទូលាយនិងត្រូវបានគេមានតំលៃសមរម្យកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍គុណភាពបង្ហាញអតិបរមាដូចខាងក្រោមនេះបន្តិចម្តងកើនឡើងហើយតម្លៃបានបន្តធ្លាក់ចុះ។ បច្ចេកវិទ្យា CRT នៅតែលេចធ្លោនៅក្នុងទីផ្សារម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រចូលទៅក្នុងសហស្សវត្សរ៍ថ្មីនេះគឺមួយផ្នែកដោយសារតែវាមានតម្លៃថោកដើម្បីផលិតនិងផ្តល់ជូនមុំមើលជិតដល់ 180 ដឺក្រេ នៅតែផ្តល់នូវអត្ថប្រយោជន៍មួយចំនួនដែលមានគុណភាពរូបភាព {{បញ្ជាក់ | កាលបរិច្ឆេទ = ខែកញ្ញាឆ្នាំ 2015 }} នៅលើអេក្រង់ LCD ប៉ុន្តែការធ្វើឱ្យប្រសើរទៅក្រោយមកទៀតបានធ្វើឱ្យពួកគេច្រើនតិចច្បាស់។ ជួរថាមវន្តនៃបន្ទះអេក្រង់ LCD ដើមក្រីក្រខ្លាំងណាស់ហើយបើទោះបីជាអត្ថបទនិងក្រាហ្វិកកំរើកផ្សេងទៀតមុតជាងនៅលើ CRT ជាលក្ខណៈ LCD មួយគេស្គាល់ថាជាការផ្លាស់ប្តូរបណ្តាលឱ្យភីកសែល lag ក្រាហ្វិកដើម្បីបង្ហាញឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់និងព្រិលលាប។ <h1 style="background-color:rgb(255,0,255)">'''អេក្រង់'''</h1> អត្ថបទដើមចម្បង {{| អេក្រង់ LCD | អេក្រង់ LCD ស្តើងភាពយន្តត្រង់ស៊ីស្ទ័រ-}} មានបច្ចេកវិទ្យាជាច្រើនដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីអនុវត្តបង្ហាញរាវ (អេក្រង់ LCD) មាន។ ពេញមួយឆ្នាំ 1990 នេះការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាអេក្រង់ LCD សំខាន់បំផុតនៃម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រគឺជាអ្នកនៅការប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រយួរដៃដែលជាកន្លែងដែលទាបជាងថាមពល, ទម្ងន់ស្រាលជាងមុន, រាងកាយមានទំហំតូចនិងទំហំនៃការផលិតអេក្រង់ LCD របស់បានសុចរិតធៀបនឹងតម្លៃខ្ពស់មួយ CRT ។ ជាទូទៅ, កុំព្យូទ័រយួរដៃដូចគ្នានោះនឹងត្រូវបានផ្តល់ជូនជាមួយ assortment នៃជម្រើសបង្ហាញនៅឯការបង្កើនតំលៃ: គូល័រ (សកម្មឬអកម្ម) ណ៍អកម្មឬសកម្មម៉ាទ្រីស color (TFT) ។ សំឡេងនិងសមត្ថភាពដូចដែលបានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងការផលិត, បច្ចេកវិទ្យានិងការណ៍អកម្មគូល័ត្រូវបានធ្លាក់ចុះពីបន្ទាត់ផលិតផលភាគច្រើនបំផុត។ [[TFT-LCD]] is a variant of LCD which is now the dominant technology used for computer monitors.<ref>{{cite web |url=http://www.tftcentral.co.uk/articles/content/panel_technologies_content.htm |title=TFT Central |publisher=TFT Central |date=2011-04-30 |accessdate=2011-05-20 |archivedate=2011-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717123858/http://www.tftcentral.co.uk/articles/content/panel_technologies_content.htm |url-status=dead }}</ref> នេះជាអេក្រង់ LCD ដំបូងបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងឯងពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 លក់បានតម្លៃខ្ពស់។ ខណៈដែលតម្លៃបានធ្លាក់ចុះក្នុងរយៈពេលឆ្នាំដែលពួកគេបានក្លាយជាការពេញនិយមកាន់តែច្រើននិងដោយឆ្នាំ 1997 ត្រូវបានប្រកួតប្រជែងលើម៉ូនីទ័រ CRT ។ ក្នុងចំណោមម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រផ្ទៃតុអេក្រង់ LCD ជាលើកដំបូងជា Eizo L66 ក្នុងពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ដែលជាការបង្ហាញស្ទូឌីយោនៅឆ្នាំ 1998 ក្រុមហ៊ុន Apple និងបង្ហាញភាពយន្តក្នុងឆ្នាំ 1999 ក្រុមហ៊ុន Apple នៅឆ្នាំ 2003 TFT-អេក្រង់ LCD លក់ដាច់ច្រើនជាង CRTs ជាលើកដំបូងដែលជាបច្ចេកវិទ្យាចម្បងដែលបានប្រើ សម្រាប់ម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រ។ ប្រើប្រាស់ដែលមានថាមពលតិចជាងមុន, យកឡើងចន្លោះច្រើនតិចនិងមានគួរឱ្យកត់សម្គាល់ស្រាលជាងមុន។ បច្ចេកវិទ្យាអេក្រង់ LCD ម៉ាទ្រីសអេក្រង់ TFT-សកម្មឥឡូវនេះជារឿងធម្មតាដែលមាន flickering តិចជាង CRTs ដែលកាត់បន្ថយសំពាធភ្នែក //www.infodingo.com/electronics/computer-monitors/types-of កុំព្យូទ័រម៉ូនីទ័រ / LCD / ហេតុអ្វីបានជាជ្រើសរើសយកមួយ--lcd.aspx | ចំណងជើង = តើអេក្រង់ LCD ម៉ូនីទ័រត្រឹមត្រូវសម្រាប់អ្នក? | ចាងហ្វាងការផ្សាយ = Infodingo.com | កាលបរិច្ឆេទ = | accessdate = 2011-05-20}} </ ref> នៅលើដៃផ្សេងទៀត, ម៉ូនីទ័រ CRT មានផ្ទុយខ្ពស់, មានពេលវេលាឆ្លើយតបខ្ពស់, អាចប្រើគុណភាពបង្ហាញអេក្រង់ជាច្រើនដើមនិងមាន គឺគ្មាន flicker មើលឃើញបានប្រសិនបើអត្រាធ្វើឱ្យស្រស់ត្រូវបានកំណត់ទៅតម្លៃខ្ពស់គ្រប់គ្រាន់។ ម៉ូនីទ័រអេក្រង់ LCD មានភាពត្រឹមត្រូវខាងសាច់ឈាមឥឡូវនេះខ្ពស់ណាស់និងអាចត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវចក្ខុវិស័យ។ <h1 style="background-color:rgb(0,0,255)">'''ពន្លឺសរីរាង្គ'''</h1> {{main article|Organic light-emitting diode}} [[សរីរាង្គ diode] ពន្លឺ] (ប្រភេទ OLED) អ្នកឃ្លាំមើលបានផ្តល់នូវផ្ទុយខ្ពស់ជាងនិងល្អប្រសើរជាងមុំមើលអេក្រង់ LCD របស់ពួកគេបានទាមទារឱ្យមានអំណាចទេប៉ុន្តែនៅពេលដែលបង្ហាញឯកសារកាន់តែច្រើនជាមួយនឹងការសឬភ្លឺប្រវត្តិ។ នៅក្នុងឆ្នាំ 2011 ដែលជា {{បម្លែង | 25 | នៅក្នុង | សង់ទីម៉ែត្រ | adj = នៅលើ}} ម៉ូនីទ័រ OLED ដែលមានតម្លៃ 7500 $ ប៉ុន្តែតម្លៃនេះត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងធ្លាក់ចុះ ==<span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 70%; Color: Green;">ការវាស់នៃការសម្តែ== ការសម្តែងរបស់ម៉ូនីទ័រនេះត្រូវបានវាស់ដោយប៉ារ៉ាម៉ែត្រដូចខាងក្រោម: * [[luminous]] ត្រូវបានវាស់នៅ candelas ក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ (ស៊ីឌី / m, ² ហៅផងដែរថា nit មួយ) ។ * [សមាមាត្រ [បង្ហាញ | សមាមាត្រ]] គឺសមាមាត្រនៃប្រវែងផ្ដេកទៅប្រវែងបញ្ឈរនេះ។ អ្នកឃ្លាំមើលជាធម្មតាមានសមាមាត្រ [[4: 3]] [[5: 4]], [[16:10]] ឬ [[16: 9]] ។ * [[រូបភាពអាចមើលទំហំ]] ជាធម្មតាត្រូវបានវាស់តាមអង្កត់ទ្រូងនោះទេប៉ុន្តែទទឹងនិងកម្ពស់គឺមានពិតប្រាកដជាច្រើនទៀតចាប់តាំងពីពួកគេបានផ្ដល់ដំណឹងមិនបានរងផលប៉ះពាល់ដោយត្រូវបានសមាមាត្រនៅក្នុងវិធីដូចគ្នានេះដែរ។ សម្រាប់ CRTs, ទំហំអាចមើលបានគឺមានជាធម្មតា {{ផ្លាស់ | 1 | នៅក្នុង | ម | ពាក្យកាត់របស់ពាក្យ = នៅលើ}} តូចជាងបំពង់របស់វា។ * [[គុណភាពបង្ហាញ]] នេះគឺជាចំនួនភីកសែលខុសគ្នានៅក្នុងវិមាត្រគ្នាដែលអាចត្រូវបានបង្ហាញ។ សម្រាប់ទំហំអេក្រង់បានផ្ដល់ដំណោះស្រាយអតិបរមាត្រូវបានកំណត់ដោយទីលានចំណុច។ * [[ចំណុចទីលាន]] ជាចំងាយរវាងភីកសែលរងរបស់ណ៍ដូចគ្នានៅក្នុងមីលីម៉ែត្រឡើយ។ ជាទូទៅមានទំហំតូចទីលានចំណុចមុតរូបភាពនេះនឹងបង្ហាញឡើង។ * [[អត្រាធ្វើឱ្យស្រស់]] គឺចំនួនដងក្នុងការលើកទីពីរមួយដែលបង្ហាញត្រូវបានបំភ្លឺ។ អត្រាធ្វើឱ្យស្រស់អតិបរមាត្រូវបានកំណត់ដោយពេលវេលាឆ្លើយតប។ * [ពេលឆ្លើយតប [(បច្ចេកវិទ្យា) | ពេលឆ្លើយតប]] គឺជាពេលវេលាភីកសែលក្នុងមួយម៉ូនីទ័រដើម្បីទៅពីចំណាយពេលសកម្ម (ស) ទៅជាអសកម្ម (ខ្មៅ) និងត្រឡប់ទៅសកម្ម (ស) ជាថ្មីម្តងទៀតបានវាស់គិតជាមិល្លីវិនាទី។ លេខទាបជាងមានន័យថាការផ្លាស់ប្តូរលឿនជាងមុននិងអាចមើលឃើញរូបភាពដូច្នេះហើយវត្ថុបុរាណចំនួនតិចជាងមុន។ * [សមាមាត្រផ្ទុយ []] គឺជាសមាមាត្រនៃពន្លឺនៃពណ៍ភ្លឺ (ស) ទៅនឹងណ៍ងងឹតបំផុត (ខ្មៅ) ដែលម៉ូនីទ័រនេះគឺមានសមត្ថភាពនៃការផលិតនេះ។ * [ការប្រើប្រាស់ថាមពល []] ត្រូវបានវាស់នៅវ៉ាត់។ * [[ភាពខុសគ្នាល័ | ដីសណ្តអ៊ី]]: ភាពត្រឹមត្រូវ Color បានវាស់នៅក្នុងតំបន់ដីសណ្តអ៊ី; ទាបដីសណ្ត-E ដែលត្រឹមត្រូវបន្ថែមទៀតតំណាងណ៍នេះ។ មួយដីសណ្តអ៊ីក្រោម 1 គឺភាពភ្នែករបស់មនុស្ស។ ដីសណ្ត-Es 2 ទៅ 4 ត្រូវបានចាត់ទុកថាល្អនិងតម្រូវឱ្យមានភ្នែករសើបដើម្បីមើលភាពខុសគ្នានេះ។ * [[ការមើលមុំ]] គឺជាមុំអតិបរមាដែលរូបភាពនៅលើម៉ូនីទ័រនេះអាចត្រូវបានមើលដោយគ្មានការរិចរិលលើសលប់ដើម្បីរូបភាព។ វាត្រូវបានវាស់វែងដឺក្រេផ្ដេកនិងបញ្ឈរ។ <h1 style="background-color:rgb(0,255,0)">'''ទំហំ'''</h1> {{អត្ថបទដើមចម្បង | អេក្រង់ទំហំ}} [[ឯកសារ: ។ អេក្រង់ png.png | thumb | ស្ដាំ | ទៀងត្រង់ = 1.2 | ផ្ទៃកម្ពស់និងទទឹងនៃអេក្រង់ជាមួយនឹងការវាស់អង្កត់ទ្រូងដូចគ្នាខុសគ្នាពឹងផ្អែកលើ [[សមាមាត្របង្ហាញ | សមាមាត្រ]]]] នៅលើ [[ឧបករណ៍ដែលមានអេក្រង់ពីរវិមាត្រ]] ដូចជាកុំព្យូទ័រត្រួតពិនិត្យទំហំបង្ហាញឬមើលទំហំរូបភាពអាចជាចំនួនពិតប្រាកដនៃទំហំអេក្រង់ដែលអាចរកបានដើម្បីបង្ហាញ [[រូបភាព]] [[វីដេអូ]] ឬកន្លែងធ្វើការ ដោយគ្មានការស្ទះពីករណីឬទិដ្ឋភាពផ្សេងទៀតនៃ [[ការរចនា]] អង្គភាព។ នេះជាការវាស់សំខាន់សម្រាប់ឧបករណ៍បង្ហាញគឺ: ទទឹង, កម្ពស់, ផ្ទៃដីសរុបនិងអង្កត់ទ្រូង។ ទំហំនៃការបង្ហាញនេះគឺជាធម្មតាដោយក្រុមហ៊ុនផលិតម៉ូនីទ័រដែលបានផ្ដល់ឱ្យដោយអង្កត់ទ្រូងឧចម្ងាយរវាងជ្រុងអេក្រង់ផ្ទុយទាំងពីរ។ វិធីសាស្រ្តនៃការវាស់វែងនេះត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលពីវិធីសាស្រ្តដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការជំនាន់ដំបូងនៃទូរទស្សន៍ CRT, នៅពេលដែលបំពង់រាងជារង្វង់មុខរូបភាពនាក់ក្នុងការប្រើប្រាស់ទូទៅ។ ក្នុងនាមជារាងជារង្វង់, វាជាអង្កត់ផ្ចិតខាងក្រៅនៃស្រោមសំបុត្រកញ្ចក់ដែលបានរៀបរាប់ទំហំរបស់ពួកគេ។ ចាប់តាំងពីបំពង់រាងជារង្វង់ទាំងនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្ហាញរូបភាពចតុកោណដែលជាការវាស់វែងអង្កត់ទ្រូងនៃចតុកោណនេះគឺជារូបភាពតូចជាងអង្កត់ផ្ចិតនៃមុខបំពង់នោះ (ដោយសារកម្រាស់នៃកញ្ចក់) ។ វិធីសាស្រ្តនេះនៅតែបន្តក្នុងបំពង់កាំរស្មីកាតូតត្រូវបានគេផលិតឡើងជាចតុកោណកែងរាងមូល; វាមានអត្ថប្រយោជន៍ចំនួនតែមួយបញ្ជាក់ទំហំនោះគឺមិនមែនជាការយល់ច្រឡំហើយពេលសមាមាត្រគឺជាសកល 4: 3 ។ ជាមួយនឹងការណែនាំនៃបច្ចេកវិទ្យាបន្ទះផ្ទះល្វែងដែលជាការវាស់វែងអង្កត់ទ្រូងបានក្លាយជាអង្កត់ទ្រូងពិតប្រាកដនៃការបង្ហាញដែលអាចមើលឃើញ។ នេះមានន័យថាជាអេក្រង់ LCD ដប់ប្រាំបីអ៊ីញមានតំបន់ដែលអាចមើលឃើញធំជាងដប់ប្រាំបីបំពង់កាំរស្មីកាតូត-inch ។ ការប៉ាន់ស្មាននៃទំហំម៉ូនីទ័រដោយចម្ងាយរវាងជ្រុងផ្ទុយពីនេះមិនយកទៅក្នុងគណនី [[សមាមាត្រទិដ្ឋភាពបង្ហាញ]] ដូច្នេះឧទាហរណ៍ 16: 9 {{ផ្លាស់ | 21 | នៅក្នុង | សង់ទីម៉ែត្រ | adj = នៅលើ}} [ [widescreen]] អេក្រង់មានតិច [[តំបន់]], ជាង {{បម្លែង | 21 | នៅក្នុង | សង់ទីម៉ែត្រ | adj = នៅលើ}} 4: 3 អេក្រង់។ 4: 3 អេក្រង់មានវិមាត្រនៃ {{បម្លែង | 16,8 | × | 12,6 | នៅក្នុង | សង់ទីម៉ែត្រ | ពាក្យកាត់របស់ពាក្យ = នៅលើ}} និងតំបន់ {{ផ្លាស់ | 211 | sqin | cm2 | ពាក្យកាត់របស់ពាក្យ = នៅលើ}} ខណៈពេលដែលអេក្រង់នេះគឺ { {បម្លែង | 18,3 | × | 10,3 | នៅក្នុង | សង់ទីម៉ែត្រ | ពាក្យកាត់របស់ពាក្យ = នៅលើ}} {{បម្លែង | 188 | sqin | cm2 | ពាក្យកាត់របស់ពាក្យ = នៅលើ}} ។ <h1 style="background-color:rgb(255,0,0)">'''សមាមាត្រ'''</h1> {{អត្ថបទដើមចម្បង | សមាមាត្របង្ហាញ}} រហូតដល់ប្រហែល 2003, កុំព្យូទ័រច្រើនបំផុតមានអ្នកឃ្លាំមើលមួយ [[4: 3]] [[សមាមាត្របង្ហាញ | សមាមាត្រ]] និងមួយចំនួនមាន [[5: 4]] ។ រវាងឆ្នាំ 2003 និងឆ្នាំ 2006, ម៉ូនីទ័រជាមួយ [[16: 9]] ហើយភាគច្រើន [[16:10]] (8: 5) សមាមាត្រក្លាយជាអាចប្រើជាទូទៅលើកដំបូងនៅក្នុង [[កុំព្យូទ័រយួរដៃ]] និងក្រោយមកផងដែរនៅក្នុងការឃ្លាំមើលឯង។ ហេតុផលសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរនេះគឺប្រើផលិតផលសម្រាប់ម៉ូនីទ័រដូចពោលគឺក្រៅពី [[មុខវិជ្ជាទិដ្ឋភាពនៅក្នុងវីដេអូហ្គេម | លេងហ្គេមកុំព្យូទ័រ widescreen លេង]] និងមើលខ្សែភាពយន្ដនេះគឺជាការបង្ហាញដំណើរការពាក្យម្ខាងទំព័រលិខិតស្តង់ដារពីរដោយភាគីព្រមទាំងក្រុមហ៊ុន CAD គំនូរបង្ហាញទំហំធំនិងម៉ឺនុយកម្មវិធី CAD ក្នុងពេលតែមួយ <ref>បង្ហាញ NEMATech កុំព្យូទ័រស្តង់ដារ http://www.millertech.com/Technical_Specs.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302030131/http://www.millertech.com/Technical_Specs.htm |date=2012-03-02 }}</ref><ref>{{cite បណ្ដាញ | ។ archiveurl = https : //web.archive.org/web/20070315085244/http: //www.necdisplay.com/support/css/monitortechguide/index05.htm | បណ្ណសារ = 2007-03-15 | url = http: //www.necdisplay .com / ការគាំទ្រ / CSS / monitortechguide / index05.htm | ចំណងជើង = សេចក្តីផ្តើមត្រួតពិនិត្យមគ្គុទ្ទេបច្ចេកវិទ្យា-| ចាងហ្វាងការផ្សាយ = necdisplay.com}} (ក្រៅបណ្តាញនាពេលបច្ចុប្បន្ន) </ ref> នៅក្នុងឆ្នាំ 2008 16:10 ក្លាយជាសមាមាត្រដែលបានលក់ទូទៅបំផុតសម្រាប់ [ [អេក្រង់ LCD តាមដាន]] និងឆ្នាំដដែល 16:10 បញ្ជ្រាបស្តង់ដារគឺសម្រាប់ [[កុំព្យូទ័រយួរដៃ] បាន] និង [[កុំព្យូទ័រយួរដៃ]] <ref ឈ្មោះ = "displaysearch1"> {{ដកស្រង់បណ្ដាញ | url = http: ។ / /www.displaysearch.com/cps/ rde / xchg / SID-0A424DE8-28DF6E59 / DisplaySearch / hs.xsl / 070108_16by9_PR.asp | រៀបចំផែនការចំណងជើងផលិតផល = និងទីផ្សារត្រូវតែធ្វើសកម្មភាពមុន 16: 9 គណៈកម្មាការជំនួស 16:10 និងម៉ូនីទ័រមេគង្គបន្ទះអេក្រង់ LCD, របាយការណ៍ថ្នាំ Topical DisplaySearch បានថ្មីថ្លែង | ចាងហ្វាងការផ្សាយ = DisplaySearch បាន | កាលបរិច្ឆេទ = 2008-07-01 | accessdate = 2011-05-20}} </ ref> ក្នុងឆ្នាំ 2010 ឧស្សាហកម្មកុំព្យូទ័ររបស់អ្នកបានចាប់ផ្តើមដើម្បីផ្លាស់ទីពី [[16:10]] ទៅ [[16: 9]] ដោយសារតែការ 16: 9 ត្រូវបានគេជ្រើសរើសឱ្យទៅជា [[ទូរទស្សន៍និយមន័យខ្ពស់]] ស្ដង់ដារទំហំបង្ហាញហើយដោយសារតែពួកគេមាន ដែលមានតម្លៃថោកដើម្បីផលិត។ ក្នុងឆ្នាំ 2011 បង្ហាញការមិនពេញអេក្រង់ 4: 3 សមាមាត្រត្រូវបានគេផលិតបានតែក្នុងបរិមាណតូច។ នេះបើយោងតាមក្រុមហ៊ុន Samsung នេះគឺដោយសារតែ«តម្រូវការនេះ "ម៉ូនីទ័រការេចាស់បានថយចុះយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ" ហើយ "ខ្ញុំបានទស្សន៍ទាយថានៅចុងឆ្នាំ 2011 ផលិតនៅលើទាំងអស់ 4: បន្ទះ 3 ឬស្រដៀងគ្នានឹងត្រូវផ្អាក ដោយសារតែកង្វះនៃតម្រូវការមួយ "<ref ឈ្មោះ =" mybroadband1 "> [http://mybroadband.co.za/news/hardware/17621-Widescreen-monitors-Where-did-1920x1200.html អេក្រង់ធំទូលាយឃ្លាំមើល: ។ តើឆ្នាំ 1920 × 1200 ទៅ?] Mybroadband.co.za (2011-01-10) ។ បានទៅយកនៅលើ 2011-12-24 ។ </ ref> ==<span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 70%; Color:red;">ដំណោះស្រាយ== {{អត្ថបទដើមចម្បង | គុណភាពបង្ហាញ}} ដំណោះស្រាយមួយសម្រាប់ម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រនេះបានកើនឡើងជាងពេលវេលា។ ពី 320x200 ក្នុងអំឡុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 ដើម្បី 800x600 ក្នុងអំឡុងចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2009 ដែលជាការដោះស្រាយបានលក់ទូទៅបំផុតសម្រាប់ម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រគឺ 1920x1080 ។ <ref> [http://skinflint.co.uk/eu/?cat=monlcd19wide&sort=n&bpmax=&asuch=&v=e&plz=&dist=&filter=+update+ បញ្ជី & XF = + + អ្នកឃ្លាំមើល / TFT 16: 9/16: 10 | Skinflint តម្លៃការប្រៀបធៀបសហភាពអឺរ៉ុប] ។ Skinflint.co.uk ។ បានទៅយកនៅលើ 2011-12-24 </ ref> ផលិតផលប្រើប្រាស់មុនឆ្នាំ 2013 នៅចុងកំពូលត្រូវបានកំណត់ 2560x1600 នៅ {{ផ្លាស់ | 30 | នៅក្នុង | សង់ទីម៉ែត្រ | ពាក្យកាត់របស់ពាក្យ = នៅលើ}} ដោយមិនរាប់បញ្ចូលផលិតផល Apple <ref> [https ។ ។ តើអ្វីជាដំណោះស្រាយនោះ //www.monitornerds.com/best-gaming-monitor-for-you-144hz-1440p-gsync-freesync-4k/#info ការដោះស្រាយម៉ូនីទ័រលេងហ្គេមដែលល្អបំផុតគឺ? monitornerds.com ធ្នូ 14, 2016] </ ref> ក្រុមហ៊ុន Apple បានដាក់បង្ហាញ 2880x1800 ជាមួយប្រភេទ Retina ម៉ាស៊ីន MacBook Pro នៅ {{ផ្លាស់ | 15.4 | នៅក្នុង | សង់ទីម៉ែត្រ | ពាក្យកាត់របស់ពាក្យ = នៅលើ}} នៅលើទី 12 ខែមិថុនាឆ្នាំ 2012 ហើយបានបង្កើត 5120x2880 ប្រភេទ Retina iMac ដែលនៅ {{ បម្លែង | 27 | នៅក្នុង | សង់ទីម៉ែត្រ | ពាក្យកាត់របស់ពាក្យ = នៅលើ}} នៅលើខែតុលា 16, 2014. នៅឆ្នាំ 2015 ក្រុមហ៊ុនផលិតអេក្រង់ធំទាំងអស់បានចេញផ្សាយបង្ហាញដែលមានគុណភាព 3840x2160 ។ ការសន្សំថាមពល ម៉ូនីទ័រទំនើបភាគច្រើនបំផុតនឹងប្តូរទៅរបៀបសន្សំថាមពលប្រសិនបើមិនមានសញ្ញាវីដេអូត្រូវបានទទួលការបញ្ចូល។ នេះអនុញ្ញាតឱ្យប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការទំនើបដើម្បីបិទម៉ូនីទ័របន្ទាប់ពីរយៈពេលដែលបានបញ្ជាក់អសកម្ម។ នេះពង្រីកសេវាជីវិតរបស់ម៉ូនីទ័រ។ អ្នកឃ្លាំមើលមួយចំនួនផងដែរនឹងប្ដូរដោយខ្លួនឯងបានបិទបន្ទាប់ពីរយៈពេលពេលវេលាមួយនៅលើរង់ចាំ។ កុំព្យូទ័រយួរដៃភាគច្រើនបានផ្តល់នូវវិធីសាស្រ្តសម័យទំនើបនៃអេក្រង់ស្រអាប់រយៈពេលអសកម្មដែលបន្ទាប់ពីពេលដែលថ្មឬកំពុងប្រើ។ នេះបានពង្រីកថាមពលថ្មនិងកាត់បន្ថយការពាក់។ === គ្រឿងរួមបញ្ចូលគ្នា === ម៉ូនីទ័រជាច្រើនមានគ្រឿងផ្សេងទៀត (ឬការតភ្ជាប់សម្រាប់ពួកគេ) រួមបញ្ចូល។ កន្លែងនេះ [[កំពង់ផែកុំព្យូទ័រ (ផ្នែករឹង) | កំពង់ផែស្ដង់ដារ]] នៅក្នុងការងាយស្រួលក្នុងការឈានទៅដល់និងការលុបបំបាត់តម្រូវការសម្រាប់ដាច់ដោយឡែកមួយផ្សេងទៀត [មជ្ឈមណ្ឌល USB ដែល [| មជ្ឈមណ្ឌល]] [[Webcam | កាមេរ៉ា]] [[មីក្រូហ្វូន]] ឬកំណត់នៃ [[ធុងបាសកុំព្យូទ័រ | វាគ្មិន]] ។ អ្នកឃ្លាំមើលទាំងនេះបានកើនសុខុមប្រតិបត្តូដែលមានពកូឌិក, កម្មវិធីបញ្ជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ Windows ចំណុចប្រទាក់និងកម្មវិធីតូចមួយផ្សេងទៀតដែលជួយក្នុងមុខងារត្រឹមត្រូវនៃមុខងារទាំងនេះ។ === អេក្រង់រលោង === {{អត្ថបទដើមចម្បង | អេក្រង់រលោង}} ការបង្ហាញខ្លះ, ម៉ូនីទ័រអេក្រង់ LCD ពិសេសថ្មី, ជំនួសបញ្ចប់ Matt ប្រឆាំងចាំងប្រពៃណីជាមួយរលោងមួយ។ នេះនឹងបង្កើន [តិត្ថិភាព [ប៍ន]] និង Sharp ប៉ុន្តែការឆ្លុះបញ្ចាំងពីពន្លឺនិងបង្អួចដែលអាចមើលឃើញខ្លាំងណាស់។ ថ្នាំកូតប្រឆាំងនឹងការឆ្លុះបញ្ចាំងពីត្រូវបានអនុវត្តពេលខ្លះដើម្បីជួយកាត់បន្ថយការឆ្លុះបញ្ចាំង, បើទោះបីនេះជួយកាត់បន្ថយតែមានប្រសិទ្ធិភាព។ === រចនាម៉ូដកោង === នៅប្រហែលឆ្នាំ 2009 [[គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត]] / [[Alienware]] រួមគ្នា===VESA mount=== នេះ [[បង្ហាញផ្ទះល្វែងម៉ោនចំណុចប្រទាក់]] (FDMI) ដែលគេស្គាល់ផងដែរថាជា VESA ម៉ោនចំណុចប្រទាក់ស្តង់ដា (MIS) ឬជាសាមញ្ញថាជា VESA ភ្នំគឺគ្រួសារនៃស្តង់ដាដែលបានកំណត់ដោយសមាគមស្តង់ដាឡិចត្រូនិចនេះវីដេអូសម្រាប់ម៉ោន [[បន្ទះផ្ទះល្វែង]] [[អេក្រង់កុំព្យូទ័រ | តាមដាន]] របស់ [[ទូរទស្សន៍]] បាន, និងការបង្ហាញផ្សេងទៀតដើម្បីឈរឬម៉ោនជញ្ជាំង <ឈ្មោះ ref = "VESA-fdmi"> {{ដកស្រង់បណ្ដាញ | ចំណងជើង = FDMI ទិដ្ឋភាពទូទៅ | url = http ។ //www.vesa.org/wp-content/uploads/2010/12/FDMI-Overview.pdf}} </ ref> វាត្រូវបានអនុវត្តនៅលើម៉ូនីទ័របន្ទះភាគច្រើនទំនើបនិងទូរទស្សន៍។ សម្រាប់ម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រដែលជា VESA ភ្នំជាធម្មតាមានខ្សែស្រឡាយចំនួនបួននៅលើរន្ធខាងក្រោយនៃការបង្ហាញដែលនឹងមិត្តរួមជាមួយតង្កៀបអាដាប់ធ័រមួយ។ === Rack ម៉ោន === [[19 អ៊ីញ rack | Rack ម៉ោន]] ម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រដែលអាចរកបាននៅក្នុងរចនាប័ទ្មពីរនាក់និងត្រូវបានបម្រុងទុកដែលត្រូវបានម៉ោនទៅជាការបង្ហូរចេញ 19 អ៊ីញ: [[ឯកសារ: Rackmount-LCD.jpg | thumb | ទៀងត្រង់ = 1.0 | {{ថេរមួយដែលបានបម្លែង | 19 | នៅក្នុង | សង់ទីម៉ែត្រ | adj = នៅលើ}}, 4: 3 អេក្រង់ LCD rack ម៉ោនម៉ូនីទ័រ]] ; ថេរ ការ rack ថេរម៉ោនម៉ូនីទ័រត្រូវបានម៉ោនដោយផ្ទាល់ទៅនឹងការបង្ហូរចេញជាមួយនឹងអេក្រង់ LCD ដែលអាចមើលឃើញនៅតាមដងទាំងអស់នេះ។ កម្ពស់នៃអង្គភាពនេះត្រូវបានវាស់ជាឯកត្តា rack (RU) និង 8U ឬ 9U ជារឿងធម្មតាបំផុតដើម្បីឱ្យសមទៅនឹងអេក្រង់ LCD ទំហំ 17 អ៊ីញឬ 19 អ៊ីញ។ ភាគីទាំងផ្នែកខាងមុខនៃអង្គភាពនេះត្រូវបានផ្តល់ជូនជាមួយនឹងគែមដើម្បីម៉ោនទៅនឹងការបង្ហូរចេញនេះផ្តល់នូវរន្ធចន្លោះសមរម្យឬរន្ធសម្រាប់វីសម៉ោន rack ។ 19 អ៊ីញអេក្រង់ LCD គឺជាទំហំអង្កត់ទ្រូងធំជាងគេដែលនឹងសមនៅក្នុងផ្លូវរថភ្លើងមួយនៃការបង្ហូរចេញ 19 អ៊ីញ។ អេក្រង់ LCD ដែលមានទំហំធំនឹងត្រូវរៀបចំជូនកន្លែងអង្គុយទេប៉ុន្តែអាចត្រូវបាន "ម៉ោននៅលើការបង្ហូរចេញនិងការពង្រីកមុខនៃការបង្ហូរចេញ។ មានគ្រឿងអេក្រង់តូចជាង, ប្រើជាធម្មតានៅក្នុងបរិស្ថានការផ្សាយដែលមានទំហំតូចសមភាគីម្ខាងអេក្រង់ LCD ដោយភាគីជាច្រើនចូលទៅក្នុង rack មួយលើភ្នំមាន។ [[ឯកសារ: Rackmount-KVM.jpg | thumb | ទៀងត្រង់ = 1.0 | ការ clamshell stowable 1U {{ផ្លាស់ | 19 | នៅក្នុង | សង់ទីម៉ែត្រ | adj = នៅលើ}}, 4: 3 អេក្រង់ LCD rack ម៉ោនជាមួយក្តារចុចម៉ូនីទ័រ]] ; Stowable ការបង្ហូរចេញ stowable ម៉ោនម៉ូនីទ័រគឺ [អង្គភាព [ការបង្ហូរចេញ | 1U, 2U ឬ 3U]] ខ្ពស់និងត្រូវបានម៉ោននៅលើ [[លីនេអ៊ែរចលនាដេលមន | ស្លាយបង្ហូរចេញ]] អនុញ្ញាតឱ្យបង្ហាញដើម្បីត្រូវបានបត់ចុះហើយអង្គភាពនេះបានធ្លាក់ចុះទៅក្នុងការបង្ហូរចេញសម្រាប់ការផ្ទុក ។ ការបង្ហាញនេះគឺអាចមើលឃើញតែនៅពេលដែលការបង្ហាញត្រូវបានទាញចេញពីការបង្ហូរចេញនិងការដាក់ពង្រាយ។ គ្រឿងទាំងនេះអាចរួមបញ្ចូលតែបង្ហាញឬអាចត្រូវបានបំពាក់ជាមួយក្តារចុចការបង្កើត [[KVM Rackmount | KVM]] (ក្ដារចុចវីដេអូម៉ូនីទ័រ) ។ ទូទៅបំផុតគឺប្រព័ន្ធដែលមានអេក្រង់ LCD តែមួយទេប៉ុន្តែមានប្រព័ន្ធការផ្តល់ជូននូវពីរឬបីបង្ហាញនៅក្នុងការបង្ហូរចេញតែមួយប្រព័ន្ធម៉ោន។ [[ឯកសារ: បន្ទះ-ភ្នំ LCD.jpg | thumb | ទៀងត្រង់ = 1.0 | បន្ទះម៉ោន {{ផ្លាស់ | 19 | នៅក្នុង | សង់ទីម៉ែត្រ | adj = នៅលើ}}, 4: 3 អេក្រង់ LCD rack ម៉ោនម៉ូនីទ័រ]] === បន្ទះភ្នំ === បន្ទះម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រភ្នំគឺត្រូវបានបម្រុងទុកសម្រាប់ម៉ោនចូលទៅក្នុងផ្ទះល្វែងមួយដែលមានផ្ទៃខាងមុខនៃការបង្ហាញចេញអង្គភាពគ្រាន់តែបន្តិច។ ពួកគេអាចត្រូវបានម៉ោនទៅខាងក្រោយរបស់បន្ទះនេះ។ គែមត្រូវបានផ្តល់ជូននៅជុំវិញអេក្រង់ LCD ភាគីកំពូលនិងបាតដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យម៉ោន។ នេះផ្ទុយជាមួយ rack មួយបង្ហាញដែលជាកន្លែងដែលគែមភ្នំគឺមានតែនៅលើនេះភាគីនេះ។ គែមនេះនឹងត្រូវបានផ្តល់ដោយមានរន្ធសម្រាប់រមូរជាតិតាមរយៈឬអាចមានមេ welded ទៅលើផ្ទៃខាងក្រោយនេះដើម្បីធានាអង្គភាពនៅក្នុងរន្ធនៅក្នុងបន្ទះនេះ។ ជាញឹកញាប់ gasket មួយត្រូវបានផ្តល់ដើម្បីផ្តល់នូវត្រាតឹងមួយទឹកទៅបន្ទះហើយផ្នែកខាងមុខនៃអេក្រង់ LCD នេះនឹងត្រូវបានផ្សាភ្ជាប់ទៅនឹងការត្រឡប់មកវិញនៃបន្ទះខាងមុខដើម្បីការពារទឹកនិងដីការចម្លងរោគបាន។ === បើកទូលាយស៊ុម === ម៉ូនីទ័រស៊ុមមួយដែលបើកចំហផ្តល់នូវម៉ូនីទ័រអេក្រង់ LCD និងរចនាសម្ព័ន្ធគាំទ្រគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីកាន់អេឡិចត្រូនិផ្សារភ្ជាប់និងដើម្បីគាំទ្រតិចតួចបំផុត LCD ។ ការផ្តល់នឹងត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់ភ្ជាប់អង្គភាពទៅនឹងរចនាសម្ព័ន្ធខ្លះពីខាងក្រៅនិងការការពារសម្រាប់ការគាំទ្រ។ ការបើកចំហអេក្រង់ LCD ស៊ុមត្រូវបានបម្រុងទុកត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីបំណែកផ្សេងទៀតមួយចំនួននៃឧបករណ៍នៅក្នុង។ វីដេអូល្បែងទូមួយអាចនឹងជាគំរូល្អជាមួយនឹងការបង្ហាញដែលបានម៉ោននៅក្នុងគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ ជាធម្មតាការបើកចំហរមួយដែលបង្ហាញស៊ុមទាំងអស់ដែលនៅខាងក្នុងបង្ហាញការប្រើប្រាស់ចុងបញ្ចប់ជាមួយនឹងការបង្ហាញចុងគ្រាន់តែប្រើប្រាស់ជាមួយឯករភជប់ការពារការផ្តល់នូវការទាក់ទាញ។ ក្រុមហ៊ុនផលិតអេក្រង់ LCD rack ម៉ោនមួយចំនួននឹងទិញបង្ហាញតុ-កំពូលទទួលយកពួកគេដាច់ពីគ្នា, និងការបោះបង់ផ្នែកខាងក្រៅប្លាស្ទិចដោយរក្សាអេក្រង់ LCD បើកស៊ុមខាងក្នុងសម្រាប់បញ្ចូលទៅក្នុងផលិតផលរបស់ពួកគេ។ == ភាពងាយរងគ្រោះសន្តិសុខ == បើយោងតាមឯកសាររបស់ NSA បានលេចធ្លាយទៅ [[Der Spiegel]], អង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលពេលខ្លះជំនួសខ្សែម៉ូនីទ័រនៅលើកុំព្យូទ័រកំណត់គោលដៅជាមួយនឹងខ្សែម៉ូនីទ័រ bugged នៅក្នុងគោលបំណងដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យអង្គការសង្គមស៊ីវិលដើម្បីមើលពីចម្ងាយពីអ្វីដែលបានបង្ហាញនៅលើម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រដែលបានកំណត់គោលដៅ។ <ref> [ http://www.spiegel.de/international/world/catalog-reveals-nsa-has-back-doors-for-numerous-devices-a-940994.html ដើរផ្សារសម្រាប់ចារកម្មត្រៀមលក្ខណៈ: ការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មរបស់ NSA ប្រអប់ឧបករណ៍កាតាឡុក, Dec 2013] </ ref> [[វ៉ាន់ Eck phreaking]] គឺជាដំណើរការនៃការបង្ហាញពីចម្ងាយមាតិកានៃអេក្រង់ LCD CRT ឬការបំភាយដោយការរកឃើញអេឡិចត្រូរបស់ខ្លួន។ វាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមអ្នកស្រាវជ្រាវកុំព្យូទ័រហូឡង់លោក Wim ឡាន Eck ដែលបានបោះពុម្ភផ្សាយនៅឆ្នាំ 1985 ជាលើកដំបូងនៅលើវាក្រដាស, រួមទាំងភស្តុតាងនៃគំនិត។ គឺជាដំណើរការនៃ phreaking បណ្តាញទូរស័ព្ទកេងប្រវញ្ចបានប្រើនៅទីនេះដោយសារតែការតភ្ជាប់របស់ខ្លួនដើម្បីលួចមើលបាន។ {{ត្រូវការអំណះអំណាង | កាលបរិច្ឆេទ =}} ខែមីនាឆ្នាំ 2014 == សូមមើលផងដែរ == * [[ប្រវត្តិនៃបច្ចេកវិទ្យាបង្ហាញ]] * [[បង្ហាញបន្ទះផ្ទះល្វែង]] * [[ពហុម៉ូនីទ័រ]] * [[ម៉ូនីទ័រវ៉ិចទ័រ]] * [[ផ្ទៃតុនិម្មិត]] == ឯកសារយោង == {{Reflist | 35em}} == == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ {{ប្រភេទទូទៅ | ម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រ}} https://itzoo.co.uk/ {{សមាសភាគកុំព្យូទ័រមូលដ្ឋាន}} 4fk32v19i4ffcrs5ru9pcq9g005gd2d 0 34937 336221 335725 2026-05-30T19:42:52Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336221 wikitext text/x-wiki == <span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 70%; Color: Green;"><big>តើ</big>ត្រូបធ្វើដូចម្ដេចទើបប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត == [[File:Stamps of Azerbaijan, 2004-683.jpg|thumb|right|]] ការប្រើប្រាស់សេវាកម្ម អ៊ីនធើណែ នាពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ មាន​ចំនួន​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ច្រើន​ណាស់​នៅ​ជុំវិញ​ពិភព​លោក។ នេះ​ដោយសារ​តែ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់ អ៊ីនធើណែ បាន​ផ្តល់​ផល​ប្រយោជន៍​ច្រើន​ក្នុង​ជីវភាព​រស់នៅ​របស់​មនុស្ស។ ចង់​ដឹង​ទេ? ថា​តើ អ៊ីនធើណែ ផ្តល់​ប្រយោជន៍​អ្វី​ខ្លះ​ដល់យើង? អ៊ីនធើណែគឺជាបណ្តាញកុំព្យូទ័រសកលមួយ ដែលផ្តល់​នូវ​ពត៌មាន​ផ្សេងៗ និង មជ្ឈដ្ឋាន​ទំនាក់​ទំនង​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​តាម​រយៈ​ប្រូតូកូល ស្តង់ដារ​មួយ។ អ៊ីនធើណែ ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៥០ មក​ម្ល៉េះ ប៉ុន្តែ​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ភាគ​ច្រើន​ទើប​តែ​ដឹង​ពី​អត្ថ​ប្រយោជន៍​នៃ​ការ​ ប្រើ​ប្រាស់​វា ហើយទទឺមនិងនេះវាក៏មានផលប៉ះពាល់ដល់អ្នកប្រើប្រាស់មួយចំនួនបងដែរ។ <h2 style="background-color:orange"> វិអត្ថ​ប្រយោជន៍​នៃ​ការ​ ប្រើ​ប្រាស់អ៊ីនធឺណិត</h2> *''' ការទំនាក់ទំនងលឿនជាងមុន''' មានន័យថា ទំនាក់ទំនងកាន់​តែ​ឆាប់​រហ័ស អាច​ឲ្យ​យើង​ផ្ញើ​ឯកសារ​ឬ​លិខិត​ផ្សេងៗ ទៅ​កាន់​មនុស្ស​នៅ​ជុំ​វិញ​ខ្លួន​យើង តាម​រយៈ​សារ​អេឡិច​ត្រូនិច Email ក្នុង​ល្បឿន​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស ទោះ​បី​ស្ថិត​នៅ​ចម្ងាយ​ឆ្លង​ទ្វីប​ក៏​ដោយ ក៏​អាច​បញ្ជូន​ទៅ​ឲ្យ​ក្នុង​រយៈពេល​មួយ​ប៉ប្រិច​ភ្នែក​ប៉ុណ្ណោះ។ *''' ធនធានពច្រើនក្រៃលែង''' ប្រភពពត៌មានសម្បូរបែប មាន​ន័យ​ថា នៅ​លើ អ៊ីនធើណែ មាន​ប្រមូល​ផ្តុំ​ទៅ​ដោយ​ចំណេះ​ដឹង​គ្រប់​រូបភាព គ្រប់​វិស័យ​ទាំង​អស់ ជា​ពិសេស​ចំណេះ​ដឹង​អប់​រំ​តែម្តង។ *''' ផ្តល់ការអប់រំមិនចេះអស់'''ផ្តល់ការអប់រំមិនចេះអស់ងាយស្រួលរកឯកសារសិក្សាតាម​បណ្តាញ អ៊ីនធើណែ។ *''' ផ្តល់សេវាកម្មលើបណ្តាញអ៊ីនធើណែនិងពាណិជ្ជកម្ម''' សំដៅទៅលើការធ្វើ Business តាម​អនឡាញ។ យើង​អាច​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជ​កម្ម​អ្វី​មួយ​នៅ​លើ​វា​បាន ហើយ​ថែម​ទាំង​អាច​ធ្វើ​ការ​ទិញ​ដូរ នៅ​លើ​អនឡាញ​បាន​ទៀតផង។ *''' បណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គម'''បណ្តាញ​ទំនាក់​ទំនង​សង្គម គឺ យើង​អាច​មាន​សកម្មភាព​ក្នុង​សង្គម​តាម​រយៈ​ការ​ប្រឡូក​លេង កម្មវិធី​បណ្តាញ​សង្គម​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា Facebook, Twitter, [[ហ្គូហ្គល|Google]] Plus, Pinterest ,Skype និង Instagram ជាដើម។ បច្ចុប្បន្នការប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមក្នុងវិស័យលក់អនឡាញ ផ្សព្វផ្សាយអាជីវកម្ម នយោបាយ ឬវិស័យកសិកម្ម-ល-។ សហគ្រិនជាច្រើន បានប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមដើម្បីចែករំលែក ឧទាហរណ៍លោកយិន បូរ៉ាន់ បង្ហាញបច្ចេកទេសកសិកម្មចិញ្ចឹមសត្វទៅកាន់សាធារណជន ដើម្បីលើកកម្ពស់ផលិតភាពក្នុងមូលដ្ឋាន។'''<ref>{{cite web |url= https://economy.ams.com.kh/business/news/important-tips-for-those-who-want-to-raise-cows-where-to-start-first/ |title=សហគ្រិន ចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមផ្សព្វផ្សាយ |publisher=AMS Economy |access-date=2026-05-24}}</ref>''' <h2 style="background-color:red"> ផលប៉ះពាល់នៃការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត</h2> *'''លួចពផ្ទាល់ខ្លួន:''' សំដៅទៅលើការចូលលួចពត៌មាន​ផ្ទាល់​ខ្លួន​របស់​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​នៅ​ពេល Access ចូល​ទៅ​កាន់​ អ៊ីនធើណែ ពី​សំណាក់​ក្រុម​បិទ​មុខ Hacker។ *'''ខ្សែស្រឡាយសារឥតបានការនិងមេរោគ '''គឺការជ្រៀតចូលនូវ (មេរោគ)នៅ​ពេល​មាន​ការ​ផ្ញើ Email ឬ​ធ្វើ​អ្វី​មួយ​នៅ​លើអ៊ីនធើណែ។ *'''ប៉ះពាល់ដល់អ្នកមិនទានគ្រប់អាយុក'''មានរឿងរ៉ាវខ្លះ វាប៉ះ​ពាល់​ដល់​ស្មារតី​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​មិន​ទាន់​គ្រប់​អាយុ ដូច​ជា​ការ​ចូល​ទៅ​បើក​មើល​វ៉ិបសាយ អាសអាភាស លេង​ហ្គេម​អនឡាញ ជា​ដើម ដែល​នេះ​ជា​គ្រោះថ្នាក់​ធំ​បំផុត គួរ​ជៀស​វាង​ឲ្យ​ឆ្ងាយ​សម្រាប់កុមារ។ ដូច្នេះ ការប្រើប្រាស់អ៊ីនធើណែ ពិតជាផ្តល់នូវគុណសម្បត្តិ​ច្រើន​ដល់​មនុស្ស​មែន ប្រសិន​បើ​យើង​ចេះ​ប្រើ​ប្រាស់​វា​ឲ្យ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ ហើយ​វា​ក៏​ជះ​ឥទ្ធិពល​តិច​តួច​ផង​ដែរ ចំពោះ​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​មួយ​ចំនួន​តូច ជា​ពិសេស​ជន​ដែល​ពុំ​ទាន់​គ្រប់​អាយុ​ប្រឡូក​ក្នុងសង្គម៕<ref>[ http://cambo-report.com/general-knowledge/post/4546 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202121624/http://cambo-report.com/general-knowledge/post/4546 |date=2018-02-02 }} ]Introduction Of Kep Province</ref> <h2 style="background-color:orange">ការអភិវឌ្ឍនៃការប្ដូរកញ្ចប់ </h2> បញ្ហានៃការតភ្ជាប់បណ្តាញដាច់ដោយឡែកដើម្បីបង្កើតរាងកាយបណ្តាញឡូជីខលមួយជាលើកដំបូងនៃការមានបញ្ហាជាច្រើន។ នៅក្នុងឆ្នាំ 1960 ហើយលោកប៉ូល Boran នៃសាជីវកម្ម RAND ផលិតការសិក្សានៃបណ្តាញការរស់រានមានជីវិតសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍យោធានៃសង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរនេះ។ [13] ពញ្ចូនឆ្លងកាត់បណ្តាញ Baran នឹងត្រូវបានបែងចែកទៅជាអ្វីដែលលោកបានហៅថា "សារប្លុក" ។ ឯករាជ្យលោក Donald លោក Davies (មន្ទីរពិសោធន៍រាងកាយជាតិ, ចក្រភពអង់គ្លេស) ដែលបានស្នើឡើងនិងជាលើកដំបូងដើម្បីដាក់ចូលទៅក្នុងការអនុវត្តបណ្តាញដែលស្រដៀងគ្នាមួយដោយផ្អែកលើអ្វីដែលលោកបានហៅថាកញ្ចប់-ប្ដូរពាក្យដែលនឹងទីបំផុតត្រូវបានអនុម័តនោះទេ។ លោក Leonard Kleinrock (MIT) បានបង្កើតទ្រឹស្តីគណិតវិទ្យានៅពីក្រោយបច្ចេកវិទ្យានេះ (ដោយគ្មានកញ្ចប់នេះ) ។ កញ្ចប់-ប្ដូរផ្ដល់នូវការប្រើប្រាស់ល្បឿនប្រសើរជាងមុននិងការឆ្លើយតបដងជាងបច្ចេកវិទ្យាសៀគ្វី-ប្ដូរប្រពៃណីដែលបានប្រើសម្រាប់ទូរស័ព្ទជាពិសេសនៅលើតំណភ្ជាប់ធនធានមានកំណត់។ <ref>[ Ruthfield, Scott (September 1995). "The Internet's History and Development From Wartime Tool to the Fish-Cam". Crossroads. 2 (1). pp. 2–4. doi:10.1145/332198.332202. Archived from the original on October 18, 2007. Retrieved April 1, 2016.]Introduction Of Kep Province </ref> ប្ដូរកញ្ចប់គឺជាហាងយ៉ាងលឿនទៅមុខនិងការរចនាបណ្តាញដែលបែងចែកសារឡើងចូលទៅក្នុងកញ្ចប់បំពាន, ជាមួយនឹងការសម្រេចចិត្តនាំដែលបានធ្វើក្នុងមួយកញ្ចប់។ បណ្តាញដើមត្រូវបានគេប្រើសារប្តូរប្រព័ន្ធនាំផ្លូវដែលតម្រូវឱ្យមានរចនាសម្ព័ន្ធរឹងងាយនឹងចំណុចតែមួយនៃការបរាជ័យ។ នេះបាននាំនិងប៉ូលថមមី Krash របស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានយោធា Baran ដែលទទួលបានមូលនិធិស្រាវជ្រាវដើម្បីផ្តោតលើការប្រើប្រាស់សារប្លុក-ដើម្បីរួមបញ្ចូលលែងត្រូវការតទៅទៀតបណ្តាញ។ <ref>["About Rand". Paul Baran and the Origins of the Internet. Retrieved July 25, 2012.]Introduction Of Kep Province </ref> <h2 style="background-color:red"> ម៉ាស៊ីនស្វែងរក</h2> សូម្បីតែមុនពេលដែលបណ្តាញទូទាំងពិភពលោកមានម៉ាស៊ីនស្វែងរកដែលបានព្យាយាមដើម្បីរៀបចំអ៊ិនធឺណិនោះ។ នេះជាលើកដំបូងនៃការទាំងនេះគឺជាម៉ាស៊ីនស្វែងរក Archie ពីសាកលវិទ្យាល័យ McGill នៅឆ្នាំ 1990 បន្ទាប់មកគឺនៅឆ្នាំ 1991 ដោយ WAIS និងហ្គូសហ្វ័រ។ ទាំងបីនៃប្រព័ន្ធអ្នកដែល predated ការបង្កើតបណ្តាញទូទាំងពិភពលោកប៉ុន្តែទាំងអស់បានបន្តសន្ទស្សន៍បណ្តាញនិងនៅសល់នៃអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់ការជាច្រើនឆ្នាំបន្ទាប់ពីបណ្តាញនេះបានបង្ហាញខ្លួន។ នៅមានម៉ាស៊ីនបម្រើហ្គូសហ្វ័រដែលជាឆ្នាំ 2006 ទោះបីជាមានអស្ចារ្យម៉ាស៊ីនបម្រើតំបន់បណ្ដាញជាច្រើនទៀតជាច្រើន។ ក្នុងនាមជាបណ្តាញនេះបានកើនឡើង, ម៉ាស៊ីនស្វែងរកនិងថតបណ្តាញត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីតាមដានទំព័រនៅលើបណ្តាញនិងអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សដើម្បីរករឿង។ អត្ថបទពេញលេញម៉ាស៊ីនស្វែងរកបណ្តាញនេះជាលើកដំបូងគឺនៅឆ្នាំ 1994 មុនពេល WebCrawler WebCrawler, តែចំណងជើងទំព័របណ្ដាញត្រូវបានគេស្វែងរក។ ដើមមួយផ្សេងទៀតម៉ាស៊ីនស្វែងរក, Lycos ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ 1993 ដែលជាគម្រោងសាកលវិទ្យាល័យមួយនិងជាលើកដំបូងដើម្បីសម្រេចបាននូវភាពជោគជ័យពាណិជ្ជកម្ម។ ក្នុងអំឡុងចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990, ទាំងពីរបណ្តាញនិងការថតម៉ាស៊ីនស្វែងរកទំព័របានគេពេញនិយម-ក្រុមហ៊ុន Yahoo! (បានបង្កើតឡើង 1994) និង Altavista (បានបង្កើតឡើង 1995) មេដឹកនាំឧស្សាហកម្មនេះរៀង។ ដោយខែសីហាឆ្នាំ 2001, តារាម៉ូដែលថតដែលបានចាប់ផ្តើមដើម្បីផ្តល់នូវវិធីមួយដើម្បីស្វែងរកម៉ាស៊ីន, តាមដានការកើនឡើងនៃក្រុមហ៊ុន Google (បានបង្កើតឡើងឆ្នាំ 1998) ដែលបានបង្កើតវិធីសាស្រ្តថ្មីដើម្បីជាប់ពាក់ព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់។ លក្ខណៈពិសេសថតខណៈពេលដែលនៅតែមានជាទូទៅ, បានក្លាយជាគំនិតបន្ទាប់ពីម៉ាស៊ីនស្វែងរក។ ទំហំមូលដ្ឋានទិន្នន័យដែលបានលក្ខណៈពិសេសមួយដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់តាមរយៈទីផ្សារដើមឆ្នាំ 2000 ត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅស្រដៀងគ្នាដោយផ្តោតសំខាន់លើភាពជាប់ពាក់ព័ន្ធណ្តាញ, វិធីសាស្រ្តដោយម៉ាស៊ីនស្វែងរកដែលបានប៉ុនប៉ងមួយដើម្បីតម្រៀបលទ្ធផលល្អបំផុតជាលើកដំបូង។ ជាប់ពាក់ព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ដំបូងបានក្លាយជាបញ្ហាចម្បងប្រហែលជា 1996 ពេលដែលវាបានក្លាយទៅជាច្បាស់ថាវាជាការពិបាកដើម្បីពិនិត្យបញ្ជីពេញលេញនៃលទ្ធផល។ ដូច្នេះក្បួនដោះស្រាយសម្រាប់ការមានភាពប្រសើរឡើងចំណាត់ថ្នាក់ជាប់ពាក់ព័ន្ធបន្ត។ វិធីសាស្រ្តចំណាត់ថ្នាក់ទំព័ររបស់ Google សម្រាប់តម្រៀបលទ្ធផលទទួលបានការចុចច្រើនបំផុត, ប៉ុន្តែម៉ាស៊ីនស្វែងរកវិធីសាស្រ្តទាំងអស់បន្តការសម្រិតសម្រាំងរបស់ខ្លួនជាមួយនឹងទិដ្ឋភាពចំណាត់ថ្នាក់ឆ្ពោះទៅរកការកែលម្អលំដាប់នៃលទ្ធផលមួយ។ ក្នុងនាមជានៃឆ្នាំ 2006 ចំណាត់ថ្នាក់ម៉ាស៊ីនស្វែងរកគឺសំខាន់ជាងមិនធ្លាប់មាន, ដូច្នេះជាច្រើនដូច្នេះឧស្សាហកម្មមួយបានបង្កើត ( "ស្វែងរក Optimization ម៉ាស៊ីន", ឬ "SEO") ដើម្បីជួយអ្នកអភិវឌ្ឍន៍បណ្តាញដែលមានភាពប្រសើរឡើងចំណាត់ថ្នាក់ស្វែងរករបស់ពួកគេនិងរាងកាយទាំងមូលនៃច្បាប់ករណី បានបង្កើតនៅជុំវិញបញ្ហាដែលប៉ះពាល់ដល់ចំណាត់ថ្នាក់ម៉ាស៊ីនស្វែងរកដូចជាការប្រើប្រាស់នៃពាណិជ្ជសញ្ញាក្នុង metatags ។ ការលក់ចំណាត់ថ្នាក់ស្វែងរកដោយម៉ាស៊ីនស្វែងរកមួយចំនួនផងដែរបានបង្កើតឱ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសនៅក្នុងចំណោមអ្នកប្រើប្រាស់និងអ្នកតស៊ូមតិបណ្ណារក្ស។ [168] នៅថ្ងៃទី 3 ខែមិថុនាឆ្នាំ 2009 ក្រុមហ៊ុន Microsoft បានបើកដំណើរការម៉ាស៊ីនស្វែងរកថ្មីរបស់ខ្លួន, Bing រួច។ [169] នៅខែបន្ទាប់បានប្រកាសពី Microsoft និងក្រុមហ៊ុន Yahoo! ដែល Bing ដែលកិច្ចព្រមព្រៀងមួយនៅក្រុមហ៊ុន Yahoo! ស្វែងរកនឹងថាមពលមួយ។ <ref>[ Menta, Richard (December 9, 1999). "RIAA Sues Music Startup Napster for $20 Billion". MP3 Newswire.]Introduction Of Kep Province </ref> ==<span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 70%; Color: Green;">អភិបាលកិច្ចនអុីនធឺណិត== ក្នុងនាមជាបណ្តាញចែកចាយទូទាំងពិភពលោកនៃបណ្តាញស្វយ័ត interconnected ស្ម័គ្រចិត្ត, អ៊ីធឺណិតបានធ្វើប្រតិបត្តិការដោយមិនចាំបាច់មានគណៈអភិបាល។ វាមិនមានរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលបច្ចេកវិទ្យាឬគោលនយោបាយទាំង, និងបណ្តាញមណ្ឌលបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអ្វីបច្ចេកវិទ្យានិងពិធីការវានឹងដាក់ពង្រាយពីស្តង់ដាបច្ចេកទេសនេះបានស្ម័គ្រចិត្តដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រុមការងារពិសេសវិស្វកម្មនធឺណិត (IETF) ។ [94] ទោះជាយ៉ាងណា, ទូទាំងប្រវត្តិសាស្រ្តទាំងមូលរបស់ខ្លួន, ប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណេមានមួយថា: «អាជ្ញាធរលេខកំណត់អ៊ីនធើណេ "(IANA) សម្រាប់ការបែងចែកនិងកិច្ចការអត្តសញ្ញាណបច្ចេកទេសនានាដែលត្រូវការសម្រាប់ប្រតិបត្តិការនៃអ៊ីនធឺណិត។ [95] សាជីវកម្មនធឺណេតសម្រាប់ចាត់ឈមះនិងលេខ (ICANN) ផ្តល់នូវការត្រួតពិនិត្យនិងការសម្របសម្រួលសម្រាប់ចន្លោះឈ្មោះសំខាន់ចំនួនពីរក្នុងអ៊ីនធឺណិត, ចន្លោះអាសយដ្ឋានពិធីសារអ៊ីនធឺណិតនិងប្រព័ន្ធឈ្មោះដែន។ ==<span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 70%; Color: Green;">ប្រវត្តិនៃអ៊ីនធឺណិត== ប្រវត្តិនៃអ៊ិនធឺណែតនេះចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍនៃកំព្យូទ័អេឡិចត្រូនិនៅឆ្នាំ 1950 ។ គំនិតដំបូងនៃកញ្ចប់បណ្តាញប្រភពដើមនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍វិទ្យាសាស្រ្តកុំព្យូទ័រជាច្រើននៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក, ចក្រភពអង់គ្លេសនិងបារាំង។ ក្រសួងការពារជាតិអាមេរិកបានផ្ដល់កិច្ចសន្យានៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 សម្រាប់ប្រព័ន្ធបណ្តាញកញ្ចប់រួមទាំងការអភិវឌ្ឍនៃ ARPANET នេះ។ សារជាលើកដំបូងត្រូវបានបញ្ជូន ARPANET ដែលបានមកពីមន្ទីរពិសោធន៍សាស្រ្តាចារ្យវិទ្យាសាស្រ្តកុំព្យូទ័រនៅ Leonard Kleinrock នៃសាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វញ៉ា (UCLA) ដើម្បីជាបណ្តាញជាលើកទីពីរនៅវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្ទែនហ្វដ (SRI) ។ បណ្តាកញ្ចប់ញដូចជាការប្តូរ ARPANET, បណ្តាញឥណទានមិនដំណើរការ, កោះ Cyclades, បណ្តាញ Merit, Tymnet និង Telenet, ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ដោយការប្រើភាពខុសគ្នានៃពិធីការទំនាក់ទំនងមួយ។ លោក Donald Davies បានរចនាឡើងបណ្តាញកញ្ចប់ដំបូង-មួយនៅក្នុងជាតិមន្ទីរពិសោធន៍រូបវិទ្យាចក្រភពអង់គ្លេសដែលបានក្លាយជា testbed សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនៅប្រទេសអង់គ្លេសអស់រយៈពេលជិតពីរទសវត្សរ៍មកនេះ។ គម្រោង ARPANET បាននាំឱ្យមានការអភិវឌ្ឍនៃពិធីការសម្រាប់ការ Internetwork ដែលក្នុងនោះបណ្តាញដាច់ដោយឡែកជាច្រើនអាចត្រូវបានចូលទៅក្នុងបណ្តាញនៃការចូលរួមជាមួយបណ្តាញមួយ។ ==<span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 70%; Color: Green;">ការកើនឡើងនៃអ៊ីនធឺណិតសកល (ចុងឆ្នាំ 1980 / ដើមឆ្នាំ 1990 តទៅ)== [[File:Internet Hosts Count log.svg|thumb |360px |<center>'''Number of Internet hosts worldwide: 1969–2012'''</center>Source: [[Internet Systems Consortium]].<ref>{{cite web|url=https://www.isc.org/solutions/survey/history|title=Internet host count history|publisher=Internet Systems Consortium|accessdate=May 16, 2012|archivedate=ឧសភា 18, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120518101749/http://www.isc.org/solutions/survey/history|url-status=dead}}</ref>]] ​​​ ប្រព័ន្ធដែលនឹងវិវឌ្ឍទៅជាអ៊ិនធឺណិនេះគឺសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជាចម្បងរដ្ឋាភិបាល។​ ទោះជាយ៉ាងណាការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការប្រើប្រាស់ពាណិជ្ជកម្មអ៊ីនធឺណែតយ៉ាងឆាប់រហ័សក្លាយជាប្រធានបទពិភាក្សាទូទៅ។ ទោះបីជាការប្រើជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មត្រូវបានហាមឃាត់ជានិយមន័យពិតប្រាកដនៃការប្រើប្រាស់ពាណិជ្ជកម្មមានភាពច្បាស់លាស់និងប្រធានបទ។ UUCPNet និង X.25 IPSS មិនមានការរឹតបន្តឹងបែបនេះដែលនៅទីបំផុតនឹងមើលឃើញជាផ្លូវការបានរារាំងការប្រើប្រាស់ UUCPNet នៃ ARPANET និងការតភ្ជាប់ NSFNET ។ (តំណភ្ជាប់ UUCP មួយចំនួននៅតែមានការតភ្ជាប់ទៅបណ្តាញទាំងនេះទោះជាយ៉ាងណា, ជាអ្នកគ្រប់គ្រងដេញភ្នែកចំពោះប្រតិបត្ដិការរបស់ខ្លួន។ ) ជាលទ្ធផលក្នុងអំឡុងពេលចុងឆ្នាំ 1980 នេះក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវាអ៊ីនធឺណិតដំបូង (ISP) ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ ក្រុមហ៊ុនដូចជា PSINet, UUNET, NetCom និងកម្មវិធីផតថលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីផ្តល់សេវាកម្មបណ្តាញស្រាវជ្រាវក្នុងតំបន់និងផ្ដល់នូវការចូល។ដំណើរការជំនួសបណ្តាញអ៊ីម៉ែល ដែលមានមូលដ្ឋាននិងបណ្តាញអ្នកប្រើប្រាស់ដំណឹងជាសាធារណៈ។ ក្រុមហ៊ុនអ៊ីនធឺណែតតាមទូរស័ព្ទលើតុពាណិជ្ជកម្មជាលើកដំបូងនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកគឺមានពិភពលោកដែលបានបើកនៅក្នុងឆ្នាំ 1989 <ref>["The World internet provider". Retrieved May 28, 2009.]Introduction Of Kep Province </ref> នៅឆ្នាំ 1992 សហរដ្ឋអាមេរិកបានអនុម័តដោយសភាវិទ្យាសាស្រ្តទំនើបនិងបច្ចេកវិទ្យាច្បាប់, 42 U.S.C. § 1862 (ក្រាម) ដែលបានអនុញ្ញាតដើម្បីគាំទ្រដល់ការចូលដំណើរការ NSF ដោយការស្រាវជ្រាវនិងការអប់រំសហគមន៍ដើម្បីបណ្តាញកុំព្យូទ័រដែលមិនត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់គោលបំណងស្រាវជ្រាវនិងអប់រំ, ដូច្នេះអនុញ្ញាតឱ្យ NSFNET អាចទំនាក់ទំនងជាមួយបណ្តាញពាណិជ្ជកម្ម។<ref>[OGC-00-33R Department of Commerce: Relationship with the Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (PDF). Government Accountability Office. July 7, 2000. ]Introduction Of Kep Province </ref> <ref>[ Even after the appropriations act was amended in 1992 to give NSF more flexibility with regard to commercial traffic, NSF never felt that it could entirely do away with its Acceptable Use Policy and its restrictions on commercial traffic, see the response to Recommendation 5 in NSF's response to the Inspector General's review (a April 19, 1993 memo from Frederick Bernthal, Acting Director, to Linda Sundro, Inspector General, that is included at the end of Review of NSFNET, Office of the Inspector General, National Science Foundation, March 23, 1993)]Introduction Of Kep Province </ref> ក្នុងការស្រាវជ្រាវនិងការអប់រំសហគមន៍ដែលត្រូវបានគេព្រួយបារម្ភការប្រើប្រាស់ពាណិជ្ជកម្មនៃបណ្តាញនេះអាចនាំទៅអ៊ីនធឺណែតនោះគឺតិចជាងការឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការរបស់ពួកគេនិងក្នុងសហគមន៍នៃការផ្តល់សេវាបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មដែលមានអារម្មណ៍​ ថាការឧបត្ថម្ភធនរបស់រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើឱ្យមានប្រយោជន៍ដោយលម្អៀង ដើម្បីឱ្យអង្គការមួយចំនួន។<ref>[ Management of NSFNET, a transcript of the March 12, 1992 hearing before the Subcommittee on Science of the Committee on Science, Space, and Technology, U.S. House of Representatives, One Hundred Second Congress, Second Session, Hon. Rick Boucher, subcommittee chairman, presiding]Introduction Of Kep Province </ref> ដោយក្នុងឆ្នាំ 1990, គោលដៅ ARPANET បានត្រូវបានបំពេញនិងបច្ចេកវិទ្យាបណ្តាញថ្មីលើសទំហំដើមនិងគម្រោងនេះបានចូលមកជិតស្និទ្ធមួយ។ ក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវាបណ្តាញថ្មីរួមទាំង PSINet, Alternet, CERFNet, ជ CO + + ងនិងអ្នកផ្សេងទៀតជាច្រើនត្រូវបានផ្តល់ជូននូវការចូលដំណើរការបណ្តាញទៅអតិថិជនពាណិជ្ជកម្ម។ NSFNET លែងចំណុចឆ្អឹងខ្នងនិងការផ្លាស់ប្តូជាក់ស្ដែងនៃអ៊ិនធឺណិ។ ក្រុមហ៊ុនអ៊ីនធឺណិប្តូរប្រាក់ (CIX), ការផ្លាស់ប្តូរតំបន់ទីក្រុង (MAEs) ហើយក្រោយមកបណ្តាញចំណុចចូលដំណើរការ (គេង) ត្រូវបាន interconnected បឋមបានក្លាយជាបណ្តាញជាច្រើនរវាង។ នេះជាការរឹតបន្តឹងចុងក្រោយនៅលើពាណិជ្ជកម្មបានបញ្ចប់ដឹកចរាចរណ៍នៅថ្ងៃទី 30 ខែមេសាឆ្នាំ 1995 ពេលដែលមូលនិធិវិទ្យាសាស្រ្តជាតិបានបញ្ចប់ការឧបត្ថម្ភរបស់ខ្លួននៃសេវាឆ្អឹងខ្នង NSFNET និងសេវាកម្មបានបញ្ចប់។ [61] [62] NSF បានផ្តល់ការគាំទ្រចំពោះការគេងនេះដំបូងនិងការគាំទ្របណ្តោះអាសន្នដើម្បីជួយដល់ការផ្លាស់ប្តូរបណ្តាញអប់រំនិងស្រាវជ្រាវតំបន់អ៊ីនធឺណិតពាណិជ្ជកម្ម។ NSF ផងដែរឧបត្ថម្ភល្បឿនសេវាខ្ពស់ខ្លាំងណាស់បណ្តាញឆ្អឹងខ្នង (vBNS) ដែលបានបន្តផ្តល់ការគាំទ្រដល់មជ្ឈ មណ្ឌល Supercomputing និងការស្រាវជ្រាវនិងការអប់រំនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ <ref>[ NSF Solicitation 93-52 – Network Access Point Manager, Routing Arbiter, Regional Network Providers, and Very High Speed Backbone Network Services Provider for NSFNET and the NREN(SM) Program, May 6, 1993]Introduction Of Kep Province </ref> ==<span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 70%; Color: Green;">ប្រើប្រាស់នៅក្នុងសង្គមទាំងមូលទសវត្សឆ្នាំ 1990 ដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2000 (បណ្តាញ 1.0))== ក្នុងអំឡុងពេលមួយទសវត្សរ៍ដំបូងឬនៃអ៊ិនធឺណែតសាធារណៈ, ការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងសម្បើមវានៅក្នុងឆ្នាំ 2000 ។ នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃការផ្តល់នូវបរិបទសម្រាប់ពេលនេះឧបករណ៍ចល័ត ( "ស្មាតហ្វូន" និងឧបករណ៍ចល័តផ្សេងទៀត) ដែលសព្វថ្ងៃនេះផ្តល់នូវការទទួលសកលជិតត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់អាជីវកម្មនិងមិនទម្លាប់ធាតុគ្រួសារដែលគ្រប់គ្រងដោយឪពុកម្តាយនិងកុមារនៅទូទាំងពិភពលោក។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមនៅក្នុងន័យសម័យទំនើបនេះមិនទាន់បានចូលមកក្នុងអត្ថិភាព, មានកុំព្យូទ័រយួរដៃសំពីងសំពោងនិងគ្រួសារភាគច្រើនមិនមានកុំព្យូទ័រ។ អត្រាទិន្នន័យមានល្បឿនយឺតហើយមនុស្សភាគច្រើនខ្វះមធ្យោបាយដើម្បីវីដេអូឬឌីជីថលវីដេអូដូច្នេះតំបន់បណ្ដាញដូចជាគេហទំព័រ YouTube មិនទាន់មានឧបករណ៍ផ្ទុកដែលត្រូវបានគេផ្លាស់ប្តូរយឺតពីកាសែតអាណាឡូកទៅឌីសអុបទិកឌីជីថល (ឌីវីឌីនិងដើម្បីវិសាលភាពមួយនៅតែមាន, ឌីសទន់ទៅកាន់ស៊ីឌី) ។ ការបើកការបច្ចេកវិទ្យាដែលបានប្រើពីដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2000 ដូចជា PHP, Javascript ទំនើបនិងកោះជ្វា, បច្ចេកវិទ្យាដូចជា AJAX, HTML 4 (និងការផ្តោតសំខាន់និង CSS) និងក្របខ័ណ្ឌផ្នែកទន់ជាច្រើនដែលបានអនុញ្ញាតនិងល្បឿនសាមញ្ញនៃការអភិវឌ្ឍបណ្តាញ, ការបង្កើតរង់ចាំភាគច្រើនរបស់ពួកគេ ការអនុម័តរីករាលដាលយថាហេតុ។ អ៊ីធឺណិតត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់បញ្ជីសំបុត្ររួម, អ៊ីម៉ែល, e-commerce និងដើមការដើរទិញឥវ៉ាន់អនឡាញដែលមានប្រជាប្រិយភាព (ក្រុមហ៊ុន Amazon និង eBay ឧទាហរណ៍), វេទិកាបណ្តាញនិងព្រឹត្តិបត្រក្រុមប្រឹក្សា, និងវេបសាយផ្ទាល់ខ្លួននិងកំណត់ហេតុបណ្ដាញ, និងការប្រើប្រាស់ត្រូវបានរីកលូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័សនោះទេប៉ុន្តែដោយស្តង់ដាទំនើបជាច្រើនទៀត ប្រព័ន្ធដែលបានប្រើត្រូវបានគេឋិតិវន្តនិងការខ្វះការចូលរួមក្នុងសង្គមរីករាលដាល។ វាបានរង់ចាំអស់ចំនួននៃព្រឹត្តិការណ៍នៅក្នុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2000 ការផ្លាស់ប្តូរពីទំនាក់ទំនងមួយដើម្បីបច្ចេកវិទ្យាបន្តិចម្តងចូលទៅក្នុងការអភិវឌ្ឍផ្នែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសង្គមសំខាន់នៃរបស់ជាសកល។ រចនាធាតុធម្មតានៃការ "បណ្តាញ 1.0" គេហទំព័រសម័យទាំងនេះរួមមាន: <ref>[ "Web 1.0 Revisited – Too many stupid buttons". Complexify.com. Archived February 16, 2006, at the Wayback Machine. ]Introduction Of Kep Province </ref> ទំព័រឋិតិវន្តថាមវន្តជំនួសឱ្យ HTML ដែលបាន! <ref>[ Web 1.0 defined – How stuff works ]Introduction Of Kep Province </ref> មាតិកាបានបម្រើពីប្រព័ន្ធឯកសារជំនួសឱ្យមូលដ្ឋានទិន្នន័យទំនាក់ទំនង; ទំព័រដែលបានសាងសង់ដោយប្រើខាងម៉ាស៊ីនបម្រើរួមបញ្ចូលទាំងការឬ CGI & ‧; ជំនួសឱ្យកម្មវិធីបណ្តាញមួយដែលបានសរសេរនៅក្នុងភាសាសរសេរកម្មវិធីមួយថាមវន្ត; HTML ដែលរចនាសម្ព័ន្ធ 3,2 សម័យដូចជាស៊ុមនិងតារាងដើម្បីបង្កើតប្លង់ទំព័រ; សៀវភៅភ្ញៀវលើបណ្ដាញ; ការប្រើហួសហេតុនៃប៊ូតុង GIF និងក្រាហ្វិកតូចស្រដៀងគ្នាលើកកម្ពស់ការធាតុពិសេស<ref>[ O'Reilly, Tim (2005-09-30). "What Is Web 2.0". O'Reilly Network. Retrieved 2006-08-06.]Introduction Of Kep Province </ref> និង HTML ទម្រង់ផ្ញើតាមរយៈអ៊ីម៉ែល។ (ការគាំទ្រសម្រាប់ស្គ្រីបផ្នែកខាងម៉ាស៊ីនបម្រើគឺកម្រដូច្នេះនៅលើម៉ាស៊ីនបម្រើដែលបានចែករំលែកមតិជាធម្មតាយន្តការនោះគឺតាមរយៈអ៊ីម៉ែលដោយប្រើទម្រង់អ្នកជំនាញការនិងកម្មវិធីអ៊ីមែលរបស់ពួកគេ។<ref>[ "The Right Size of Software".]Introduction Of Kep Province </ref> ក្នុងអំឡុងពេលពីឆ្នាំ 1997 ដល់ឆ្នាំ 2001 ដែលជាការវិនិយោគដោយប្រថុយប្រថានដំបូងពពុះនេះទៅអ៊ីនធឺណិតដែលទាក់ទងនឹងបានកើតឡើងនៅក្នុងការដែល "dot-com: «ក្រុមហ៊ុន (សំដៅទៅ« .com" ដែនកម្រិតកំពូលបានប្រើដោយក្រុមហ៊ុនអាជីវកម្ម) ត្រូវបានគេវាយតំលៃខ្ពស់ក្នុងការជំរុញខ្លាំងខណៈវិនិយោគិន តម្លៃភាគហ៊ុនយ៉ាងឆាប់រហ័សដុតដៃដុតជើងតាមពីក្រោយដោយការគាំងទីផ្សារមួយ; ដំបូងពពុះ dot-com ។ ទោះជាយ៉ាងណានេះគ្រាន់តែជាបណ្តោះអាសន្នបានធ្លាក់ចុះនិងកំណើនភាពរីករាយដែលបានកើនឡើងវិញយ៉ាងឆាប់រហ័សនិងបានបន្តកើនឡើង។ ការផ្លាស់ប្តូរដែលនឹងជំរុញអ៊ិនធឺណិចូលទៅក្នុងកន្លែងរបស់ខ្លួនជាមួយប្រព័ន្ធសង្គមនេះបានកើតឡើងក្នុងអំឡុងរយៈពេលខ្លីមួយនៃការមិនលើសពីប្រាំឆ្នាំមកហើយចាប់ផ្តើមពីឆ្នាំ 2004 ពួកគេបានរួមបញ្ចូលនៅជុំវិញ: g4tiak23rrqni86djjfzq9lh5ghky4e 0 35250 336224 287829 2026-05-30T22:01:26Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336224 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:20em;" |- style="text-align:center;" !style="background: #dd9805;" colspan="2"|<b>គណបក្សសម្ព័នដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ <br> ឃុំសិត្បូ |- style="text-align:center;" |colspan="3"| [[ឯកសា|300x300px]] |- style="text-align:center;" !style="background: #dd9805;" colspan="2"|<b>រួមគិត រួមធ្វើ រួមទទួលខុសត្រូវ |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:top;" |'''តំណាងក្រុមព្រឹក្សាខេត្ត'''​​​​​​​ |colspan="2"|<b>[[ផាត សុភ័ក្រ្ដ]] |- style="vertical-align:top;" |'''តំណាងក្រុមព្រឹក្សាស្រុក''' |colspan="2"| <b>[[ឆែ សុខមាឃ]] |- style="vertical-align:top;" |'''តំណាងក្រុមព្រឹក្សាឃុំ''' |colspan="2"|<b>[[រិន ណុប]] |- style="vertical-align:top;" |'''ជំនួយការក្រុមព្រឹក្សាឃុំ''' |colspan="2"|<b>[[Sokna choeun|ជឿន សុខណា]] |- style="vertical-align:top;" |'''ទីស្នាក់ការឃុំ''' |colspan="2"|<b> [[ភូមិព្រែកតាព្រីង]] [[សិត្បូ|ឃុំសិត្បូ]] [[ស្រុកស្អាង]] [[ខេត្តកណ្ដាល]] |- style="vertical-align:top;" |<b>រដ្ឋសភា |colspan="2"| {{Infobox political party/seats|0|123|hex=#2980B9}} |- style="vertical-align:top;" |<b>ព្រឹទ្ធសភា |colspan="2"| {{Infobox political party/seats|0|62|hex=#2980B9}} |- style="vertical-align:top;" |<b>ខេត្ត |colspan="2"| {{Infobox political party/seats|0|11|hex=#2980B9}} |- style="vertical-align:top;" |<b>ស្រុក |colspan="2"| {{Infobox political party/seats|0|16|hex=#2980B9}} |- style="vertical-align:top;" |<b>ក្រុមព្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ |colspan="2"| {{Infobox political party/seats|0|7|hex=#2980B9}} |- style="vertical-align:top;" |} <b><h1>អំពីគណបក្ស</h1></b> '''គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ''' (អង់គ្លេស៖ League for Democracy Party, ហៅកាត់ថា​'''LDP''', ប្រមុខ៖ លោក [[ខឹម វាសនា]]) គឺជាចលនានយោបាយមួយ​ដែលកើតពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់[[សិទ្ធ]] ហើយមានលក្ខណៈភ្លឺស្វាង ក្នុងការធ្វើអោយបានសម្រេចនូវសុបិនរួមរបស់ពួកគេគឺ '''មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់''' ដោយកណ្តាប់ដៃរបស់ពួកគេ ដែលត្រូវធ្វើអោយបានសម្រេចឡើងដោយ[[យន្តការ៨ចំណុច]]។ ដើម្បីឈានទៅដាក់អោយបាននូវយន្តការ៨ចំណុច គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ផ្តើមចេញពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅលើគោលធំៗបីគឺ ៖ '''១.''' ការយល់ដឹងអំពី[[ប្រជាធិបតេយ្យ]] '''២.''' កិច្ចបដិបត្តិព្រះធម៌ '''៣.''' សីលធម៌សង្គម។ <b><h1>ប្រវត្តិបក្ស</h1></b> ==<b>ប្រវត្តិ​សង្ខេប</b>== '''គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជាធិប​តេយ្យ​''' ត្រូវ​បាន​​ផ្តួច​ផ្តើម​បង្កើត​ទ្បើង​នៅ​ថ្ងៃ​​១៥ ខែ​កក្កដា​ ឆ្នាំ​ ២០០៥​ ដោយ​ពលរដ្ឋ​មួយ​ក្រុម​តូច​ ដែល​មាន​ចិត្ត​គំនិត​ និង​ទស្សនៈ​ប្រ​ហាក់​ប្រហែល​ គ្នា​ក្នុង​ការ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​សង្គម​ខ្មែរ​។ ក្រុម​ស្ថាប​និក​នេះ​ បាន​បំពេញ​បែប​បទ​បង្កើត ​គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជាធិប​តេយ្យ​ទ្បើង​ ស្រប​តាម​ច្បាប់​ស្តី​ពី ​គណ​បក្ស​នយោ​បាយ​ ហើយ​ក៏​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ចុះ​បញ្ជី​ជា​ផ្លូវ​ការ​តាម​ប្រ​កាស​ក្រ​សួង​មហា​ ផ្ទៃ ​លេខ​៧៩២​ប្រ.ក​ ចុះ​ថ្ងៃទី​២៦​ ខែ​មិថុនា​ ឆ្នាំ​២០០៦​។ គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជាធិប​តេយ្យ​​ យើង​បាន​បង្កើត​ទ្បើង​ ក្នុង​ស្ថាន​ភាព​មួយ ​ដ៏​លំបាក​ បំផុត​ដោយ​សារ​ខ្វះ​ខាត​ទាំង​ធនធាន​មនុស្ស​ដែល​ហ៊ាន​ប្រ​ឈម​រាល់​គំនិត​ ត្រួត​ត្រា អាត្មា និយម តែ​មាន​ឥទ្ធិពល​ នៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​ និង​ ខ្សត់​ខ្សោយ​ប្រ​ភព​ថវិកា​ ព្រម​ជា​មួយ​នេះ ​នៅ​មាន​ការ​ឃោស​នា​មួល​បង្កាច់​ ពី​អ្នក​នយោ​បាយ​មួយ​ក្រុម​ដ៏​ល្បី​ ដែល​គេ​ប្រ​សិទ្ធ​នាម ខ្លួន​គេ​ថា​ ជា​អ្នក​ប្រ​ជា​ធិបតេយ្យ ដោយ​ចោទ​យើង​ថា ជា​ក្រុម​លក់​ខ្លួន​ជា​គណបក្ស​ អាយ៉ង​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ឧបសគ្គ​ទាំង​នេះ ពុំ​អាច​វាយ​បំបាក់ ឬ​ក៏​រា​រាំង​នូវ​ការ​ប្តេជ្ញា​ចិត្ត​ដ៏​មុះ​មុត របស់​ពួក​យើង​បាន​ទ្បើយ​ ព្រោះ​យើង​មាន​លក្ខណៈ​សម្បត្តិ​ពិសេស ដែល​អ្នក​ទាំង​នោះ គ្មាន​គឺ ភាព​សុចរិត​​បេះ​ដូង​បរិសុទ្ធ​ ចង់​ជួយ​ពលរដ្ឋ​របស់​យើង​ពិត​ប្រាកដ និង​មាន​ ទស្សនៈ​ច្បាស់​លាស់​ក្នុងការ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​សង្គម​​ជាតិ​ ដែល​អ្នក​នយោ​បាយ​ទាំង​នោះ ពុំ​បាន​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ ឬ​ក៏​យល់​មិន​ដល់​។ យើង​បាន​កំណត់​យ៉ាង​ច្បាស់ នូវ​ប្រ​ភព​បញ្ហា ទាំង​អស់​ក្នុង​សង្គម​ជាតិ​ខ្មែរ តាំង​ពី​ដើម រៀង​ៗ​មក​គឺ​ អំ​ណាច​​ប្រ​មូល​ផ្តុំ​ ជា ​មូល​​ហេតុ​ ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់​តុល្យ​ភាព​អំណាច​រវាង​អ្នក​កាន់​អំណាច​ និង​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​ ដែល​ជា​ម្ចាស់​ប្រទេស​ ម្ចាស់​អំណាច​ នាំ​​ឲ្យ​អ្នក​កាន់​អំណាច​គ្រប់​ ជំនាន់​ប្រើ​អំណាច​ដោយ​រំលោភ​គ្មាន​កោត​ក្រែង​ គ្មាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ ហើយ​ក៏​ជា​ហេតុ​មួយ​ធ្វើ​អោយ​ពលរដ្ឋ​យើង​អស​កម្ម​ផង​ដែរ​។ ចំណែក ​ពលរដ្ឋ​ជា​ម្ចាស់​អំណាច​ ពុំ​មាន​លទ្ធ​ភាព​ប្រើ​សិទ្ធិ​របស់​ខ្លួន​ ឲ្យ​បាន​ទាន់​ពេល​វេលា​ ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់​មិន​អោយ​ អ្នក​កាន់​អំណាច​ នាំ​ប្រ​ទេស​ជាតិ​ធ្លាក់​ក្នុង​ភាព​មហន្ត​រាយ​ ដូច​ ដែល​ប្រ​វត្តិ​សាស្ត្រ​ បាន​បង្ហាញ​យើង​គ្រប់ៗ​គ្នា រួច​មក​ហើយ។​ ពលរដ្ឋ​យើង​ត្រូវ​បាន​ អ្នក​នយោ​បាយ​បំពុល​ដោយ​ប្រើ​គ្រប់​​មធ្យោ​បាយ​លែង ឲ្យ​ខ្វល់​ខ្វាយ​ពី​រឿង​នយោ​បាយ ប្រ​ទេស​ជាតិ​ ឬ​ក៏​ត្រូវ​បាន​អ្នក​នយោ​បាយ​បោក​បញ្ឆោត​ ឲ្យ​ធ្លាក់​ខ្លួន​​ចូល​បំរើ​នយោ​បាយ​ ទាំង​ងងឹត​ងងល់​។ ដើម្បី ​លុប​បំបាត់​នូវ​ប្រ​ព័ន្ធ​ដឹក​នាំ​ប្រើ​អំណាច​ប្រ​មូល​ផ្តុំ ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ខ្លះ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​អាច​រួច​ផុត​ពី​ប្រ​ព័ន្ធ​ច្បាប់​ ឬ​នៅ​លើ​ច្បាប់​ ដើម្បី​ឲ្យ​អ្នក​នយោ​បាយ​ងាក​មក​រក​ផ្លូវ​សុចរិត​ មិន​ប្រើ​នយោ​បាយ​ប្រ​ជា​ភិថុត​ និង​ ទទួល​ខុស​ត្រូវ​រាល់​សកម្ម​ភាព​របស់​ខ្លួន​ចំពោះ​មុខ ប្រ​ជាពល​រដ្ឋ​ដោយ​ផ្ទាល់​គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជា​ធិប​តេយ្យ​បាន​ដាក់​ចេញ​នូវ​យន្ត​ការ​៨​ចំណុច​ និង​ធ្វើ​ការ​ ពន្យល់​បក​ស្រាយ​ ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​យល់​ដឹង​អត្ថ​ប្រ​យោជន៏​នៃ​ចំណុច​នីមួយៗ​នៃ​យន្ត​ការ​នេះ​ដើម្បី​ សំរេច​ចិត្ត​ចូល​រួម​ក្នុង​ចលនា​មួយ​នេះ​ ដោយ​យល់​ដឹង ​និង​ស្គាល់​ពី​ គោល​ដៅ​ច្បាស់​លាស់​។ ​គោល​ដៅ​យើង​នៅ​ឆ្ងាយ ​តែ​ជា​គោល​ដៅ​ដែល​យើង​អាច​ទៅ​ដល់​។<ref>{{Cite web |url=http://camldp.org/threads/456/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2017-06-28 |archivedate=2014-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140208050954/http://camldp.org/threads/456/ |url-status=dead }}</ref> <b><h1>ទស្សនៈនយោបាយ</h1></b> ===ទស្សនៈនយោបាយ=== *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ ការងារថ្លៃថ្នូរគឺជាការងាររកប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ ការងារថ្លៃថ្នូរគឺជាការងារប្រាសចាកអត្មានិយម។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ បញ្ហាធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគឺភាពល្ងង់ខ្លៅរបស់ប្រជាជន។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ អំណាចប្រមូលផ្តំគឺជានយោបាយជីកកប់ខ្លួនឯង។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ មនុស្សឆ្លាត រៀនពីកំហុស ឬទង្វើរបស់អ្នកដទៃ មនុស្សល្ងង់រៀពីកំហុស ឬទង្វើខ្លួនឯង រីឯមនុស្សមហាល្ងង់រៀនពីកំហុស ឬទង្វើខ្លួនឯងមិនចេះផង។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ នៅលើលោកនេះ ឲ្យតែចង់បោកប្រាស់ មិនខ្វះមនុស្ស ដែលអាចបោកប្រាស់បានទេ។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ នៅលើលោកនេះ ធម៌ទាំងអស់កើតមិនដាច់ពីគ្នា។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ នៅលើលោកនេះ រឿងពិតមានតែមួយគត់។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាបក្សរបស់ប្រជាពលរដ្ន។ ដូចនេះការចូលរួមរបស់របស់ប្រជាពលរដ្ឋដូចជាបង់ប្រាក់ គឺជាការចាំបាច់ដើម្បីសម្រេចគោលដៅរបស់ខ្លួន។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ កើតពីអ្នកក្រ របស់អ្នកក្រ ដើម្បីអ្នកក្រ។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ សត្រូវនៃភាពល្អប្រសើរ មិនមែនភាពអាក្រក់ទេ ប៉ុន្តែសត្រូវពិតប្រាកដ នៃភាពល្អប្រសើរគឺភាពល្អ។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ ធ្វើនយោបាយ ដោយប្រើបេះដូងបរិសុទ្ធ។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ ផ្តល់ឳកាសដល់កូនខ្មែរ ដែលមានសមត្ថភាព ដើម្បី បញ្ចេញសមត្ថភាពដឹកនាំប្រទេស។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ រៀបចំប្រព័ន្ធដឹកនាំ ឲ្យអ្នកដឹកនាំធ្វើជាកញ្ជះរបស់រាស្រ្ត។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ៖ ទាំងអស់គ្នា ដើម្បីទាំងអស់គ្នា។ <b><h2>អត្តសញ្ញាណ</h2></b> គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យមានអត្តសញ្ញណចំនួន ៤ គឺ៖ ១. គោលដៅ ៖ សុបិនរួមរបស់ពួកយើងគឺ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់ ដែលត្រូវធ្វើអោយស្តែងឡើង ដោយយន្តការ៨ចំណុច។ ២. ចំណុចចាប់ផ្តើម ៖ អ្វីៗទាំងអស់ត្រូវផ្តើមចេញពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ៣. ឥរិយាបទនយាបាយ ៖ សុទ្ធចរិតភាពជាបាតគ្រឹះដែលជាអត្តចរិកផង ដែលជាខ្លឹមសារពិតប្រាកដរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ។ ៤. ធនធានមនុស្ស ៖ គុណសម្បត្តិរបស់បេះដូង និងគុណសម្បត្តិខួរក្បាល ជាលក្ខណមិនអាចខ្វះបានរបស់ចលនាស្នូល។[២] <b><h1>គោលនយោបាយ</h1></b> គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យមានគោលបំណងចង់ឲ្យរាស្ត្រមានអំណាចតាមរូបមន្ត: (បន្ថយអំណាចរដ្ឋ = រាស្ត្រមានអំណាច) ។ ក្នុងនោះរួមមានយន្តទាំង៨ជាគោលនយោបាយស្នូល ។ <b><h2>យន្ដការ៨ចំណុច</h2></b> ===យន្តការ៨ចំណុច=== យន្តការ៨ចំណុច និងការបកស្រាយខ្លឹមសារខ្លីៗពីសារប្រយោជន៍របស់ចំណុចនីមួយៗ ដើម្បីរៀបចំសង្គមប្រជាធិបតេយ្យដែលសិទ្ធិនិងអំណាចស្ថិតក្នុង កណ្តាប់ដៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយសិទ្ធិនិងអំណាចត្រូវធានាដោយ ប្រព័ន្ធមួយជាអចិន្ត្រៃយ៍ ៖ '''១. ត្រូវកំណត់អាណត្ដិសម្រាប់[[នាយករដ្ឋមន្ដ្រី]] (២ អាណត្ដិ)''' ការកំណត់ត្រឹមពីរអាណត្តិនេះ គឺជៀសវាងកុំឲ្យនាយករដ្ឋមន្រ្តី មានឱកាសបង្កើតជាបណ្តាញខ្សែរយៈ គ្រួសារ បក្សពួកក្នុងគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋពង្រឹងអំណាចរហូតដល់បង្កើតជា របបផ្តាច់ការ បក្សពួកក្រុមគ្រួសារនិយម បំផ្លាញដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងប្រជាជន។ '''២. មិនអនុញ្ញាតឱ្យនាយករដ្ឋមន្ដ្រីបង្កើតក្រុមអង្គរក្សដោយខ្លួនឯង''' ការ បង្កើតក្រុមអង្គរក្សដោយខ្លួនឯង ស្មើនឹងការបង្កើតក្រុមប្រដាប់អាវុធមួយអាចជាលទ្ធភាពយកទៅ បំរើមហិច្ឆិតាអ្នកគ្រប់គ្រង ធ្វើការគៀបសង្កត់ ឬគំរាមកំហែងដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីរក្សា និងបន្តក្រាញក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន។ '''៣. ត្រូវរៀបចំគេហដ្ឋានឱ្យនាយករដ្ឋមន្ដ្រីរស់នៅដែលផ្ដល់ដោយរដ្ឋ''' គឺជាវិធានការ ជួយដល់ការការពារសន្តិសុខ និងទំនុកបំរុងជីវភាពគ្រួសារនាយករដ្ឋមន្រ្តី ប្រកបដោយ សុខុមាលភាព និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ បង្កលក្ខណៈងាយស្រួលក្នុងការបំពេញការងារ ទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ បំរើ ប្រទេសជាតិ ហើយក៏ជាការផ្តល់ មុខមាត់ដល់ប្រទេសជាតិផងដែរ។[[File:Khem_Veasna_003.jpg|thumb|Khem Veasna 003]] '''៤. ត្រូវបង្កើត[[តុលាការរដ្ឋបាល]]''' ដើម្បីបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ពលរដ្ឋ ប្តឹងចំពោះទង្វើមិនសមស្រប ឬរំលោភរបស់មន្រ្តីរាជការ ក្នុងការបំពេញការងារ ឬពលរដ្ឋអាចប្តឹងឲ្យស្ថាប័ននេះពិនិត្យលើភាពមិនស្របច្បាប់ នៃលិខិតស្នាម ឬសេចក្តីសម្រេច ផ្សេងៗចេញដោយអង្គភាពរដ្ឋបាលសាធារណៈគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ។ '''៥. ត្រូវសុំការទុកចិត្ដពីសភាសម្រាប់តួនាទីភារកិច្ច និងឋានន្ដរសក្ដិចាប់ពីថ្នាក់[[ឧត្ដមសេនីយ៍]] [[យោធា]] និង[[នគរបាល]]''' វិធានការនេះ គឺដើម្បីឲ្យសភាជាតំណាងរបស់ពលរដ្ឋ អាចមានឥទ្ធិពលខ្លះទៅលើនាយទាហាន និង នាយនគរបាលជាន់ខ្ពស់ ដែលជាអ្នកបញ្ជាលើកងកំលាំងប្រដាប់អាវុធ រក្សាបូរណភាពទឹកដី និងសន្តិសុខ ស្ថេរភាពសង្គម ហើយក៏អាចជួយទប់ស្កាត់ ការប្រើប្រាស់កងកំលាំងប្រដាប់ អាវុធជាឧបករណ៍ផ្តាច់ការរបស់មេគណបក្សកាន់អំណាចផងដែរ។[[File:Khem_Veasna_01.jpg|thumb|Khem Veasna 01]] '''៦. អព្យាក្រឹត្យ[[មន្ដ្រីរាជការ]]''' ការដាក់ឲ្យអនុវត្តចំណុចនេះ គឺដើម្បីធានាការចាត់តាំងបែងចែកការងារដល់មន្រ្តីរាជការចំជំ នាញ ស្របតាមសមត្ថភាព បទពិសោធន៍ការងារ និងផ្តល់នូវសេចក្តីថ្លៃថ្នូរដល់មន្ត្រីរាជការដែលជាភ្នាក់ងារ របស់រដ្ឋ ។ ដូច្នេះ មន្ត្រីរាជការត្រូវមានភាពស្មោះត្រង់មិនលំអៀង។ ចៀសវាងការប្រើប្រាស់មន្ត្រីរាជការជាឧបករណ៍ឃោសនបំរើប្រយោជន៍ គណបក្ស។ '''៧. បោះឆ្នោតដោយផ្ទាល់ជ្រើសរើស និងទំលាក់តំណាងគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ដោយប្រជាពលរដ្ឋ(ថ្នាក់[[ឃុំ]]/[[សង្កាត់]] [[ស្រុក]]/[[ខណ្ឌ]] និង[[ខេត្ដ]]/[[ក្រុង]])''' គឺជាវិធានការ ធ្វើឲ្យតំណាងពលរដ្ឋគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ ចំពោះមុខប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាម្ចាស់ អំណាច ហើយក៏ជួយកាត់ផ្តាច់ខ្សែរយៈបក្សពួក ពីថ្នាក់ជាតិ ដល់មូលដ្ឋានដែលជាចំណុចផ្តើម នៃការកកើត នូវអំណាចផ្តាច់ការ ។ '''៨. ប្រើ[[ប្រព័ន្ធឯកត្ដនាម]]ជ្រើសរើស[[តំណាងរាស្ដ្រ]]''' ប្រព័ន្ធឯកត្តនាមនេះ បានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំងនូវឥទ្ធិពលរបស់មេបក្សទៅលើអ្នកតំណាង រាស្រ្ត។ ឥទ្ធិពលមេបក្សអាចធ្វើឲ្យតំណាងរាស្រ្ត បាត់ឯករាជ្យភាព ខ្វល់ខ្វាយតែផលប្រយោជន៍បក្សខ្លួន ជាជាងគិតគូរដល់ផលប្រយោជន៍ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់ប្រទេស។ តំណាងរាស្រ្តមានឯករាជ្យ និងសេរីភាពគ្រប់គ្រាន់ ដោយគ្មានរងសម្ពាធពីជនមានឥទ្ធិពលណាម្នាក់នោះ តំណាងរាស្រ្តនោះអាចបំពេញការងារជួយកែតម្រង់រដ្ឋាភិបាល យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងរៀបចំធ្វើច្បាប់ណាដែលបំរើដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងផលប្រយោជន៍ប្រជាជនពិតៗ។<ref>{{Cite web |url=http://camldp.org/threads/355/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2017-06-28 |archivedate=2014-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140208115950/http://camldp.org/threads/355/ |url-status=dead }}</ref> * [http://www.camldp.org/Voices/others-sound/?title=8-Mechanisms_Wat.SelaCha-C.KnaSandai-D.BanteaySrey-S.Reap {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140212175902/http://www.camldp.org/Voices/others-sound/?title=8-Mechanisms_Wat.SelaCha-C.KnaSandai-D.BanteaySrey-S.Reap |date=2014-02-12 }} ស្តាប់ការបកស្រាយយន្តការនីមួយៗ =ចំនួនប្រជាជនចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតនៅ ឆ្នាំ២០១៨= ==ប្រជាជនក្នុងឃុំ== {| ! ប្រជាជនសរុប !! នាក់ |- ! ស្រី !! នាក់ |- ! ប្រុស !! នាក់ |- ! ១៨ឆ្នាំឡើង !! នាក់ |- ! ផ្លាស់ចូល !! នាក់ !! ស្រី !! នាក់ !! ប្រុស !! នាក់ |- ! ផ្លាស់ចេញ !! នាក់ !! ស្រី !! នាក់ !! ប្រុស !! នាក់ |- ! ប្ដូរការិយាល័យ !! នាក់ !! ស្រី !! នាក់ !! ប្រុស !! នាក់ |} =បញ្ជីបេក្ខជន និងអ្នកអង្កេតការណ៍= ==បញ្ជីបេក្ខជន== ===បេក្ខជនពេញសិទ្ធ=== {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- style="color:Blue;" ! លេខរៀងទី១ !! លេខរៀងទី២ !! លេខរៀងទី៣ !! លេខរៀងទី៤ !! លេខរៀងទី៥ !! ឈ្លេខរៀងទី៦ !! លេខរៀងទី៧ |- style="background:#E6F4F6; color:blue;" | [[រិន ណុប|លោក. រិន ណុប]] || [[Sokna choeun|លោក. ជឿន សុខណា]] || [[ឌឹម ភារៈ|លោក. ឌឹម ភារៈ]] || [[គឹម សុផាត|លោក. គឹម សុផាត]] || [[ឈិន ឈុនឡុង|លោក. ឈិន ឈុនឡុង]] || [[សុត សយ| លោក. សុត សយ]] || [[ភាង សុខជាង| លោក. ភាង សុខជាង]] |} ===បេក្ខជនបម្រុង=== {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |+ |-style="color:Blue;" ! លេខរៀងទី៨ !! លេខរៀងទី៩ !! លេខរៀងទី១០ !! លេខរៀងទី១១ !! លេខរៀងទី១២ !! លេខរៀងទី១៣ !! លេខរៀងទី១៤ |- style="background:#E6F4F6; color:blue;" | លោក. អ៊ូច លាបទ្រី ||អ្នកនាង. ឡាក់ ណារ៉េត || អ្នកនាង. ឃ្លោក ស្រីឡា ||អ្នកនាង. ចាន់ ធីតា || អ្នកនាង. នួន កេន || អ្នកនាង. ជឿន ស្រីនាង || លោក. ប៉ោ ជុន |} ==អ្នកអង្កេតការ== {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !rowspan="2" style="background:#E32636;color:white;"|លេខរៀង !rowspan="2" style="background:#E32636;color:white;"|ឈ្មោះ(នាក់) !rowspan="2" style="background:#E32636;color:white;"|ចំនួនអ្នកមានសិទ្ធបោះឆ្នោត(សន្លឹក) !rowspan="2" style="background:#E32636;color:white;"|ចំនួនអ្នកបានបោះឆ្នោត(សន្លឹក) !rowspan="2" style="background:#E32636;color:white;"|ចំនួនសន្លឹកឆ្នោតមិនបានការ ឬខូច(សន្លឹក) !rowspan="2" style="background:#E32636;color:white;"|ចំនួនអ្នកគាំទ្រ(សម្លេង) ! colspan="2" style="background:#E32636;color:white;"| ឃុំសិត្បូ(136) |- !style="background:#E32636;color:white;" |ភូមិ!!style="background:#E32636;color:white;"|លេខការិយាល័យ |-style="background:#E6F4F6; color:blue;" |១ |ល. អ៊ុន កុសល |៦៨៧ |៦៥២ |០៥ |២២ |ភូមិព្រែកតាព្រីង |១៥៤៥ |-style="background:#E6F4F6; color:blue;" |២ |ក. ថន សុភ័ក្រ្ត |៦៩៧ |១ | |១ |ព្រែកតាព្រីង |១៥៤៦ |-style="background:#E6F4F6; color:blue;" |៣ |ល. ទឹម បញ្ញា |១ |១ |១ | |សិត្បូ |១៥៥១ |-style="background:#E6F4F6; color:blue;" |៤ |គ្មានអ្នកសង្កេតការ |៥៩៧ |៥៥៦ |១២ |១២ |សិត្បូ |១៥៥២ |-style="background:#E6F4F6; color:blue;" |៥ |គ្មានអ្នកសង្កេតការ |៤៨៥ |៤២៦ |២ |៦ |សិត្បូ |១៥៥៣ |-style="background:#E6F4F6; color:blue;" |៦ |ល. ចំរេីន តូម៉ា |៧៤០ |១ |១ |១១ |កំពង់ព្រីង |១៥៥៦ |-style="background:#E6F4F6; color:blue;" |៧ |គ្មានអ្នកសង្កេតការ |៧៤៤ |១ |១ | |កំពង់ព្រីង |១៥៥៧ |-style="background:#E6F4F6; color:blue;" |៨ |ល. យី ពិសិដ្ឋ |១ |៥៦៦ | |៣ |ព្រែកត្រែង |១៥៦០ |-style="background:#E6F4F6; color:blue;" |៩ |គ្មានអ្នកសង្កេតការ |៥៩៤ |៥៤៧ |១ |៣ |ព្រែកត្រែង |១៥៦១ |-style="background:#E6F4F6; color:blue;" |១០ |គ្មានអ្នកសង្កេតការ |៣១៨ |២៧៤ |១ | |កំពង់ព្រីង |១៥៦២ |-style="background:#E32636;color:white;" |សរុប |៥ |10291 | | |៩៨ |៤ |១០ |} =ប្លង់= [https://www.google.com/maps/place//data=!4m2!3m1!1s0x0:0xa40635fb3c17b689?hl=en&nogmmr=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140212175902/http://www.camldp.org/Voices/others-sound/?title=8-Mechanisms_Wat.SelaCha-C.KnaSandai-D.BanteaySrey-S.Reap |date=2014-02-12 }} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} =តំណក្រៅ= * [[គណបក្សនយោបាយចូលរួមការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រនីតិកាលទី៦ ឆ្នាំ២០១៨-២០២២]] [[Category:គសប ស្រុកស្អាង]] [[Category:គសប ឃុំសិត្បូ]] [[Category:គសប ឃុំស្វាយរលំ]] [[Category:គសប ឃុំកោះអន្លង់ចិន]] [[Category:គសប ឃុំរកាខ្ពស់]] [[Category:គសប ឃុំព្រែកអំបិល]] =មើលផងដែរ= {{Navbox |name = គសប ស្រុកស្អាង |title = [[Image:Flag of Cambodia.svg|30px]] [[គសប ស្រុកស្អាង]] |image = [[File:Cambodia Kandal locator map.svg|300px]] |groupstyle = background:#9DCDEE; |above = '''ទីស្នាក់ការ''' [[គសប ឃុំព្រែកគយ|គសប ឃុំព្រែកគយ]] {{spaces|3}} គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ស្រុកស្អាងមានអ្នកគាំទ្រ '' សំលេង'' |group1=[[គសប ស្រុកស្អាង|ស្អាង]] |list10= {{nowrap begin}} [[គសប ឃុំកោះខែល|កោះខែល]]{{·w}}[[គសប ឃុំកោះខ្សាច់ទន្លា|កោះខ្សាច់ទន្លា]]{{·w}}[[គសប ឃុំកោះអន្លង់ចិន|កោះអន្លង់ចិន]]{{·w}}[[គសប ឃុំក្រាំងយ៉ូវ|ក្រាំងយ៉ូវ]]{{·w}}[[គសប ឃុំខ្ពប|ខ្ពប]]{{·w}}[[គសប ឃុំតាលន់|តាលន់]]{{·w}}[[គសប ឃុំត្រើយស្លា|ត្រើយស្លា]]{{·w}}[[គសប ឃុំទឹកវិល|ទឹកវិល]]{{·w}}[[គសប ឃុំប្រាសាទ|ប្រាសាទ]]{{·w}}[[គសប ឃុំព្រែកគយ|ព្រែកគយ]]{{·w}}[[គសប ឃុំព្រែកអំបិល|ព្រែកអំបិល]]{{·w}}[[គសប ឃុំរកាខ្ពស់|រកាខ្ពស់]]{{·w}}[[គសប ឃុំសិត្បូ|សិត្បូ]]{{·w}}[[គសប ឃុំស្វាយប្រទាល|ស្វាយប្រទាល]]{{·w}}[[គសប ឃុំស្វាយរលំ|ស្វាយរលំ]]{{·w}}[[គសប ឃុំស្អាងភ្នំ|ស្អាងភ្នំ]] {{nowrap end}} }} pq77vs26jctl7ydsydz1dhhrvm4o9zm 0 38401 336223 219141 2026-05-30T21:12:49Z ហុង.សាមឌី 51263 /* */ 336223 wikitext text/x-wiki ឃុំ ស្ថិតនៅ [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។ ឃុំ មាន ភូមិ៖ *[[ភូមិ |ភូមិ ]]ក្បាលកោះ *[[ភូមិ |ភូមិ ]]ក្អែកពង *[[ភូមិ |ភូមិ ]]បែកចាន *[[ភូមិ |ភូមិ ]]ខ្លាគ្រហុឹម *[[ភូមិ |ភូមិ ]]បាក់ភ្នំ *[[ភូមិ |ភូមិ ]]វាលស្បូវ *[[ភូមិ |ភូមិ ]]គៀនឃ្លាំង *[[ភូមិ |ភូមិ ]]ស្ទឹងស្ងួត *[[ភូមិ |ភូមិ ]]អំពឹលទឹក *[[ភូមិ |ភូមិ ]]ស្ដីបន្លិច == អត្ថបទផ្សេងទៀត == {{ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង}} [[Category: ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] 3x985w1i83nm0obfrypa8fnssu1rbeu 0 42691 336235 321716 2026-05-31T07:42:47Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336235 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី|death_place=[[គែរ]], [[អេហ្ស៊ីប]]|signature=Mohammadreza pahlavi signature.svg|religion=[[ស៊ីអាអ៊ីស្លាម]]|mother=តាច អាល់ ម៉ូលូក|father=រេហ្សា សាហ៍|house=រាជវង្សប៉ាហ៍ឡាវី|regnal name=ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា សាហ៍|full name=ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី|issue=[[សាណាស់ ប៉ាហ៍ឡាវី|ព្រះនាងសាណាស់]]<br/>[[ព្រះអង្គម្ចាស់រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី ព្រះអង្គម្ចាស់ក្រោននៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់|រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី, ព្រះអង្គម្ចាស់ក្រោននៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់]]<br/>[[ហ្វារ៉ាហ៍ណាស ប៉ាហ៍ឡាវី|ព្រះនាងហ្វារ៉ាហ៍ណាស]]<br/>[[អាលី រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី|ព្រះអង្គម្ចាស់អាលី រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]]<br/>[[លេឡា ប៉ាហ៍ឡាវី|ព្រះនាងលេឡា]]|spouse={{marriage|ហ្វាវសីយ៉ានៃអេហ្ស៊ីប<br>|1939|1948|reason=div}}<br>{{marriage|សូរ៉ាយ៉ា អេសហ្វានឌីយ៉ារី បាកទីយ៉ារី<br>|1951|1958|reason=div}}<br>{{marriage|ហ្វារ៉ា ឌីបា<br>|1959}}|burial_place=29 កក្កដា 1980<br>វិហារអ៊ីស្លាមអាល់រីហ្វាអ៊ី, ទីក្រុងគែរ, អេហ្ស៊ីប|death_date={{Death date and age|1980|7|27|1919|10|26|df=y}}|title=|predecessor=រេហ្សា សាហ៍|coronation=26 តុលា 1967|birth_place=តេហេរ៉ង់, កាញ៉ារអ៊ីរង់|birth_date={{Birth date|1919|10|26|df=y}}|successor=''រាជានិយមលុបបំបាត់ចោល''|reg-type=|regent=|reign=16 កញ្ញា 1941 –<br>11 កុម្ភៈ 1979|succession=សាហ៍របស់អ៊ីរង់|caption=|image=File:Shah Mohammad Reza Pahlavi, 1973.jpg|module=}} '''ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី''' ({{lang-fa|محمدرضا پهلوی}}, {{IPA-fa|mohæmˈmæd reˈzɒː pæhlæˈviː|pron}}; 26 តុលា 1919&nbsp;– 27 កក្កដា 1980),<ref>{{cite web|title=Historic Personalities of Iran: Mohammad Reza Shah Pahlavi|url=http://www.iranchamber.com/history/mohammad_rezashah/mohammad_rezashah.php|website=www.iranchamber.com|access-date=19 February 2017|archivedate=6 កុម្ភៈ 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170206231102/http://www.iranchamber.com/history/mohammad_rezashah/mohammad_rezashah.php|url-status=dead}}</ref> បានគេស្គាល់ផងដែរថាជា '''ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា សាហ៍''' ({{lang|fa|محمدرضا شاه}}), គឺជាស្តេចសាហ៍ចុងក្រោយនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ពីថ្ងៃទី 16 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1941 រហូតដល់ការផ្តួលរំលំរបស់គាត់នៅក្នុងបដិវត្តអ៊ីរ៉ង់ នៅថ្ងៃទី 11 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 1979 ដោយសារឋានៈជាស្តេចសាហ៍ចុងក្រោយនៃអ៊ីរ៉ង់ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ជាធម្មតាថា '''ព្រះសាហ៍''' == ឯកសារយោង == govztsb6agllvwm86bqlkvwdui3tl7b 0 46964 336236 326432 2026-05-31T07:47:41Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336236 wikitext text/x-wiki <p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #000000; text-shadow: 0px 0px yellow;"> </p> {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" | colspan="2" | |- style="text-align:center;" | colspan="5" style="background: #ABCDEF;" | |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" | | |- style="vertical-align:center;" | | |- style="vertical-align:center;" | |​ |- style="vertical-align:center;" | |​ |- style="vertical-align:center;" | | |- style="vertical-align:center;" | | |- style="vertical-align:center;" | | |} == ឈ្មោះស្លាបប៉ាកា == '''Pen Name''' អ្នកស្រី ម៉ៅ សំណាង ជាទូទៅបានសរសេរនូវសៀវភៅរឿងប្រឡោមលោកជាច្រើន ក្រោមការប្រើឈ្មោះ ស្លាបប៉ាកា "ទន្សាយ" ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨១ ក្រោយពេលដួលរលំរបបប៉ុលពត ការលាក់បាំងនូវឈ្មោះពិតរបស់អ្នកស្រី គឺដើម្បីសុវត្ថភាពផ្ទាល់ខ្លួន ទាក់ទងនិងស្ថេរភាពនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ ព្រោះអំឡុងពេលនោះ ប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូលបានជួបវិបត្តិសង្គ្រាមគ្រប់គ្រងដោយពួក [[ខ្មែរក្រហម]] ពីឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ក្រុមបញ្ញាវ័ន្ត អ្នកចេះដឹងនៅកម្ពុជា ត្រូវបានគេយកទៅសម្លាប់អស់រាប់ពាន់នាក់ ។ ការនិពន្ធសៀវភៅរឿងប្រលោមលោក របស់អ្នកស្រី ក្នុង ទសវទី៩០ មានភាពល្បីល្បាញណាស់ ប៉ុន្តែគ្មាននរណាម្នាក់ ដឹងពីឈ្មោះពិតរបស់អ្នកស្រីឡើយ គ្រប់គ្នាដឹងត្រឹមថា អ្នកនិពន្ធគឺ "ទន្សាយ" ហើយគ្រប់គ្នាតែងឆ្ងល់ថា តើ​អ្នក​និពន្ធ​ទន្សាយ​ជានរណា? រហូតដល់ ប្រទេសកម្ពុជា ទទួលបានសុខ​សន្តិភាព​បរិបូរណ៍​ ទើប​អ្នក​និពន្ធហ៊ាន​បញ្ចេញ​ឈ្មោះ​ពិត និង​មុខ​មាត់​ពិត​ ដល់​អ្នក​អានដើម្បីឱ្យ​បាន​ស្គាល់មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ​។<ref> Rfi (2019) [https://www.rfi.fr/km/cambodia/feature-report-23-10-2019 ​អ្នក​ស្រី ម៉ៅ សំណាង៖ ​មួយ​ផ្នែក​នៃ​សៀវ​ភៅ​ទន្សាយ​ជា​នរណា បង្ហាញ​ពី​ការ​រើស​គូរ​ជីវិត​ដោយ​ប្រថុយ​ប្រថាន​របស់​ខ្ញុំ], Website: rfi.fr/km, Publication: 24 October 2019 </ref> == ជីវិតចាប់ផ្ដើម និង អាជីបអ្នកនិពន្ធ == '''Early Life and Career as a Writer''' អ្នកស្រី ម៉ៅ សំណាង កើតថ្ងៃទី ០៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៥៩ នៅឯ [[ក្រុងព្រះសីហនុ]] ដែលមានឪពុក ឈ្មោះ ម៉ៅ សោម ជាគ្រូបង្រៀនផ្នែក អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ដូចច្នេះ អ្នកស្រីត្រូវបានបណ្ដុះបណ្ដាលផ្នែក អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ដោយលោកឪពុករបស់អ្នកស្រីផ្ទាល់ ហើយអ្នកស្រីដែលពេលនោះស្ថិតក្នុងវ័យជំទង់នៅអាយុ ១៥ឆ្នាំ អ្នកស្រីបាន ហាត់រៀនផ្នែកតែងនិពន្ធ ជាលើកដំបូង នៅអត្ថបទល្ខោននិយាយ ផងដែរ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៧៤ ។ មួយឆ្នាំក្រោយមក អំឡុងពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូលធ្លាក់ចូលក្នុងវិបិត្តសង្គ្រាមសុីវិល អ្នកស្រីមិនមានឱកាស តែងនិពន្ធ ទៀតនោះទេ រហូតដល់ប្រទេសកម្ពុជា បានធូរស្រាលនៅវិបិត្តសង្គ្រាម អ្នកស្រីម៉ៅ សំណាង បានពង្រឹងសមត្ថភាពនៃការតែងនិពន្ធឡើងវិញក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៨១ អ្នកស្រីបាន តែងនិពន្ធ រឿងប្រលោមលោកជាលើកដំបូង សម្រាប់ស្នាដៃទី១របស់អ្នកស្រីផ្ទាល់គឺរឿង "ទឹកភ្នែកគ្រីយ៉ាណា" ហើយត្រូវបានគេយកទៅបញ្ចូលសម្លេងជា ជារឿងប្រលោមលោក បែបល្ខោននិយាយ ក្នុងការចាក់ផ្សាយតាមវិទ្យុផងដែរ ភាពល្បីល្បាញ នៃប្រលោមលោក របស់អ្នកស្រី គេគ្រប់គ្នាដឹងត្រឹមអ្នកពិន្ធឈ្មោះ (ទន្សាយ) ប៉ុនណោះ ។<ref>Vayo News (2018) [https://www.vayofm.com/news/detail/92132-673364033.html ការអានជំរុញអ្នកស្រីម៉ៅសំណាង ក្លាយជាអ្នកនិពន្ធ ទទួលបានពានពីព្រះមហាក្សត្រ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117055548/https://vayofm.com/news/detail/92132-673364033.html |date=2021-01-17 }}, Website: vayofm.com, Publication: Vayo FM Radio 21, December 2018</ref> == ស្នាដៃនិពន្ធ រឿងប្រលោមលោក == '''Novel writing''' អ្នកស្រី ម៉ៅ សំណាង មាននាមប៉ាកាហៅថា៖ (ទន្សាយ) ស្នាដៃទី១របស់អ្នកស្រី មានចំណងជើងថា៖ (ទឹកភ្នែកគ្រីយ៉ាណា) ជារឿងពិតរបស់អ្នកស្រី ដែលច្នៃប្រឌិតបន្ថែម ហើយក៏ជារឿងដែលធ្វើឱ្យអ្នកស្រីមានមោទនៈភាពបំផុត ព្រោះរឿងដំបូងដែលធ្វើឱ្យអ្នកបានសម្រេចសុបិនក្លាយជាអ្នកនិពន្ធម្នាក់ ។ អ្នកស្រី ម៉ៅ សំណាង ធ្លាប់ប្រឡងជាប់ចំណាត់លេខ១ ពានរង្វាន់ព្រះសីហនុរាជ ឆ្នាំ ១៩៩៥ "រឿងរលកបោកខ្សាច់" និង ចំណាត់ថ្នាក់លេខ៥ ពាន់រង្វាន់ព្រះសីហនុរាជ ឆ្នាំ ១៩៩៨ "រឿងពន្លឺចន្ទ" ។ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ២ នៅអង្គការន័រវេស្សសង្រ្គោះកុមារ ឆ្នាំ ២០០០ "រឿងកម្រងផ្កាម្លិះ" ។ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៥ ពានរង្វាន់មហោស្រពអង្គរ ឆ្នាំ ២០០០ "រឿងឋានសួគ៌សាងបាប" ។ ជាប់អត្ថបទជ្រើសរើសបកប្រែជាភាសាជប៉ុន ឆ្នាំ ២០០១ រឿងកម្រងផ្កាម្លិះ និង រឿងសមុទ្រខ្មៅ ។ ជាប់ជ័យលាភីលេខ១ ពានរង្វាន់ទទ្លេមេគង្គ ខ្មែរ រៀតណាម ឡាវ ឆ្នាំ ២០១០ រឿងចិត្តមួយថ្លើមមួយ ។ បានទទួលគ្រឿងឥស្សរិយយស មុនីសារាភ័ណ្ឌថ្នាក់សេនា ពីសម្ដេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ [[ហ៊ុន សែន]] ក្នុងនាមជាអ្នកនិពន្ធដែលមានស្នាដៃល្អក្នុងការចូលរួមចំណែក លើកស្ទួយអក្សរសិល្ប៍ អក្សរសាស្រ្ត និងវប្បធម៌ជាតិខ្មែរ ឆ្នាំ ២០០៨ និងបានទទួលព្រះរាជប្រទានពីព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបរមនាថ [[នរោត្តម សីហមុនី]] នូវគ្រឿងឥស្សរិយយសមុនីសារាភ័ណ្ឌមហាសេនា ឆ្នាំ២០១៤ ។<ref> The Cambodia China Times (2020) [http://kh.cc-times.com/posts/1674 លោកស្រី ម៉ៅ សំណាង ៖ យុវជនគ្រប់ៗរូប ក៏ត្រូវបណ្ដុះចិត្តឱ្យនិយមការអានឱ្យបានច្រើន], Website: kh.cc-times, Publication: ​© រក្សា​សិទ្ធិ​គ្រប់​យ៉ាង​ដោយ​ CC-TIMES MEDIA CO,.LTD </ref> === សៀវភៅដែលមានអ្នកអានច្រើនបំផុត === '''Most Read Books''' * នាងរំសាយសក់ (2008)<ref> Mao Samnang (2008) [https://books.google.com/books/about/%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9F%86%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%8B.html?id=5-jWvQEACAAJ នាងរំសាយសក់], Publisher: Banteay Srei Book Center p.24 [[ISBN]]: 9995070642 </ref> * នាង​ទិព្វសុតាចន្ទ (2008) <ref> Mao Samnang (2008) [https://books.google.com/books/about/%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%84_%E1%9E%91%E1%9E%B7%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%85.html?id=Rc3ozgEACAAJ នាង​ទិព្វសុតាចន្ទ], Publisher: Banteay Srei Book Center Print book : Khmer : First Edition p.32 OCLC Number: 1292700280 </ref> == ស្នាដៃនិពន្ធ ផ្នែកភាពយន្ត == '''Film Works''' ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០៣ ស្នាដៃសរសេរសាច់រឿង របស់អ្នកស្រី ម៉ៅ សំណាង បានបង្ហាញខ្លួនក្នុងខ្សែរភាពយន្ត កត្តញូ របស់ផលិតកម្ម Campro Film Production ហើយវាជារឿងដ៏ជក់ចិត្តដិតអារម្មណ៍ ដែលអាចធ្វើឱ្យទស្សនិកជន សម្រក់ទឹកភ្នែកយំ នៅក្នុងរោងភាពយន្ត រឿងមួយនេះផងដែរបានដាក់ប្រកួតដណ្ដើមពានរង្វាន់ក្នុងមហោស្រពភាពយន្តថ្នាក់ជាតិលើកទី២ ឆ្នាំ ២០០៥ ហើយភាពយន្តនេះផងដែរបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ ទទួលបានពានសំរិទ្ធ និង ចំណាត់ថ្នាក់លេខ២បានទៅលើរឿង "[[មរណៈមាតា]]" និង ចំណាត់ថ្នាក់លេខ១ បានទៅលើរឿង "[[នេសាទក្រពើ]]" ។ == ឯកសារយោង == sz7lqh4yw2ikxl0v4rvufoefy9ww33i 0 48978 336233 295126 2026-05-31T07:20:16Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336233 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:United_Nations_Security_Council.jpg|រូបភាពតូច| មហា​អំណាច​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​នៅ​ក្នុង​រចនាសម្ព័ន្ធ​អន្តរជាតិ​ដូច​ជា[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] ។ <ref name="Encartab">{{Cite encyclopedia|title=Great Powers|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761590309/Great_Powers.html|archivedate=2009-10-31|year=2008|access-date=2023-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031190936/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761590309/Great_Powers.html|url-status=dead}}</ref>]] '''មហាអំណាច''' គឺជា[[រដ្ឋអធិបតេយ្យ]]មួយ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានសមត្ថភាព និងជំនាញដើម្បីបញ្ចេញឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនលើមាត្រដ្ឋានសកល។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3u16tAEACAAJ&q=great+power+definition|title=What is a Great Power? A Concept and Its Meaning for Understanding International Relations|isbn=9783668538665|last1=Böhler|first1=Ron|date=9 October 2017}}</ref> មហាអំណាចមានចរិតលក្ខណៈកម្លាំងយោធា និងសេដ្ឋកិច្ច ក៏ដូចជាឥទ្ធិពលការទូត និង [[ថាមពលទន់|អំណាចខ្សោយ]] ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមហាអំណាច[[អំណាចកណ្តាល|កណ្តាល]] ឬ [[ថាមពលតូច|តូច]] ពិចារណាគំនិតរបស់មហាអំណាចមុននឹងធ្វើសកម្មភាពរបស់ខ្លួន។ [[ទ្រឹស្តីទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ|អ្នកទ្រឹស្តីទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ]] បានសន្មតថាស្ថានភាពអំណាចដ៏អស្ចារ្យអាចត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈទៅជាសមត្ថភាពថាមពល ទិដ្ឋភាពលំហ និងវិមាត្រស្ថានភាព។ <ref>Iver B. Neumann, "Russia as a great power, 1815–2007." ''Journal of International Relations and Development'' 11.2 (2008): 128–151. [https://link.springer.com/article/10.1057/jird.2008.7 online]</ref> ខណៈពេលដែលប្រទេសមួយចំនួនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមហាអំណាច មានការជជែកវែកញែកយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់លើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យពិតប្រាកដនៃឋានៈមហាអំណាច។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ស្ថានភាពនៃមហាអំណាចត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៅក្នុងអង្គការនានា ដូចជា [[សភាក្រុងវីយែន]] <ref name="Encartab"/> <ref name="World history1">{{Cite book|last=Fueter|first=Eduard|title=World history, 1815–1930|publisher=Harcourt, Brace and Company|year=1922|location=United States|pages=[https://archive.org/details/worldhistory01fuetgoog/page/n43 25]–28, 36–44|isbn=1-58477-077-5|url=https://archive.org/details/worldhistory01fuetgoog}}</ref> <ref name="Stakes1">Danilovic, Vesna. "When the Stakes Are High – Deterrence and Conflict among Major Powers", University of Michigan Press (2002), pp 27, 225–228 [http://www.press.umich.edu/titleDetailLookInside.do?id=16953 (PDF chapter downloads)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830054642/http://www.press.umich.edu/titleDetailLookInside.do?id=16953|date=30 August 2006}} [http://www.press.umich.edu/pdf/0472112872-appb.pdf (PDF copy)] .</ref> ឬ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] ។ <ref name="Encartab" /> <ref name="The world we wantb">{{Cite book|last=Louden|first=Robert|title=The world we want|publisher=Oxford University Press US|year=2007|location=United States of America|pages=187|isbn=978-0195321371|url=https://books.google.com/books?id=WuKmrwgrL9IC&pg=PA187}}</ref> <ref name="Balance1">{{Cite book|last=T. V. Paul|title=Balance of Power|publisher=State University of New York Press, 2005|year=2005|location=United States|pages=59, 282|isbn=0791464016|url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&dq="Great+power"&pg=PA59}} ''Accordingly, the great powers after the Cold War are Britain, China, France, Germany, Japan, Russia and the United States'' p. 59</ref> ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ[[ណាតូ ឃ្វីន|ឃ្វីនណាតូ]] [[ក្រុមប្រទេសទាំងប្រាំពីរ|ក្រុមក្រុមប្រទេសទាំងប្រាំពីរ]] ក្រុម [[BRIC|ប្រ៊ិក]] និង [[ទំនាក់ទំនងក្រុម|ក្រុមទំនាក់ទំនង]] ទាំងអស់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាការប្រគុំតន្ត្រីមហាអំណាច។ <ref name="Gaskarth">{{Cite book|last=Gaskarth|first=Jamie|title=Rising Powers, Global Governance and Global Ethics|date=11 February 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1317575115|page=182|url=https://books.google.com/books?id=CkqhBgAAQBAJ}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Cooperating for peace and security: evolving institutions and arrangements in a context of changing U.S. security policy|date=2010|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge [U.K.]|isbn=978-0521889476|page=236|url=https://books.google.com/books?id=tkwU0OjZBtcC}}</ref> ពាក្យថា "មហាអំណាច" ត្រូវបានប្រើជាលើកដំបូងដើម្បីតំណាងឱ្យមហាអំណាចដ៏សំខាន់បំផុតនៅ[[ភូមិសាស្ត្រនយោបាយអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] ក្នុងកំឡុងសម័យក្រោយ[[សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក|ណាប៉ូឡេអុង]] ។ "មហាអំណាច" បានបង្កើត " [[ការប្រគុំតន្ត្រីអឺរ៉ុប|ក្សមង្គិភាពអឺរ៉ុប]] " ហើយបានទាមទារសិទ្ធិក្នុងការអនុវត្តរួមគ្នានៃសន្ធិសញ្ញាក្រោយសង្គ្រាម។ <ref name="British Diplomacy 1813–1815">Charles Webster, (ed), ''British Diplomacy 1813–1815: Selected Documents Dealing with the Reconciliation of Europe,'' (1931), p. 307.</ref> ការបង្កើតជាផ្លូវការនៃការបែងចែករវាង[[អំណាចតូច|មហាអំណាចតូច]] <ref>Toje, A. (2010). The European Union as a small power: After the post-Cold War. New York: Palgrave Macmillan.</ref> និងមហាអំណាចបានកើតឡើងជាមួយនឹងការចុះហត្ថលេខាលើ[[សន្ធិសញ្ញា Chaumont|សន្ធិសញ្ញាឆ្ឆាំម៉ន]] ក្នុងឆ្នាំ១៨១៤ ។ ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក [[តុល្យភាពអំណាចក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ|តុល្យភាព​អំណាច]] ​អន្តរជាតិ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ជា​ច្រើន​ដង ភាគច្រើន​បំផុត​ក្នុង​អំឡុង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី១|​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី១]] និង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី២]] ។ នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ ពាក្យជំនួសសម្រាប់អំណាចដ៏អស្ចារ្យ ច្រើនតែជាមហាអំណាចពិភពលោក <ref>{{Cite web |title=World power Definition & Meaning &#124; Dictionary.com |url=http://dictionary.reference.com/browse/world%20power?s=t}}</ref> ឬមហាអំណាច។ <ref>{{Cite web |title=Dictionary – Major power |url=http://dictionary.reference.com/browse/major+power?s=t |website=reference.com}}</ref> == ឯកសារយោង == djgox2mwsbefvnixdlkeqdxp8u1qeme 0 50821 336228 310297 2026-05-31T00:50:44Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336228 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន តំបន់ការពារ|name=Roneam Daun Sam Wildlife Sanctuary|alt_name=ដែនជម្រកសត្វព្រៃរនាមដូនសំ|locator_x=|map_caption=|location=[[Battambang Province]], [[Cambodia]]|locator_y=}} '''ដែនជម្រកសត្វព្រៃរនាមដូនសំ''' គឺជាតំបន់ការពារដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងលិច [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ ដោយព្រះរាជក្រឹត្យ ដែលដើមឡើយគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ១៧៨,៧៥០ ហិកតា <ref>{{Cite web |title=Royal decree on Establishment of Natural Protected Areas (1993 ) - OD Mekong Datahub |url=https://data.opendevelopmentcambodia.net/en/laws_record/http-bit-ly-1ntrsba |access-date=2022-07-10 |website=data.opendevelopmentcambodia.net |language=en |archivedate=2021-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211201042130/https://data.opendevelopmentcambodia.net/en/laws_record/http-bit-ly-1ntrsba |url-status=dead }}</ref> បានកាត់បន្ថយមកនៅត្រឹម ៣៩,៩៦១ ហិកតា បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍[[ការបន្ទាបថ្នាក់ បន្ថយទំហំ និង degazettement តំបន់ការពារ|ភីអេឌីឌីឌី]]ជាច្រើន។ <ref>{{Cite web |title=Sub-Decree on Reclassification of 4,095 hectares of land in Roneam Daunsom Wildlife Sanctuary in Sampov Lun and Phnom Prek districts of Battambang province - OD Mekong Datahub |url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/sub-decree-on-reclassification-of-4095-hectares-of-land-in-roneam-daunsom-wildlife-sanctuary-in-sam |access-date=2022-07-10 |website=data.opendevelopmentmekong.net |language=en}}</ref> ទីជម្រកនេះត្រូវបានរំលាយនៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៨ ដោយព្រះរាជក្រឹត្យ។ <ref>{{Cite web |title=Royal decree No. 176 on revocation of Snoul Wildlife Sanctuary in Kratie province and Roneam Daun Sam Wildlife Sanctuary in Battambang province - OD Mekong Datahub |url=https://data.opendevelopmentcambodia.net/en/dataset/8edd0d08-906c-4be7-98c0-ca151818dccc |access-date=2020-10-16 |website=data.opendevelopmentcambodia.net |language=en}}</ref> លោក សៅ សុភាព អ្នកនាំពាក្យក្រសួងបរិស្ថានបានមានប្រសាសន៍ថា “គ្រួសារទាហានក្រោមរបបខ្មែរក្រហមបានចូលកាន់កាប់តំបន់នៃដែនជម្រកសត្វព្រៃរនាមដូនសំ ហើយក្រោយមកក្នុងសមាហរណកម្មនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ រដ្ឋាភិបាលបានសម្រេចចិត្តផ្តល់ដីជូនប្រជាពលរដ្ឋដែលជាដីរបស់ពួកគេ។ កាន់កាប់ និងផ្តល់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លីជូនពួកគាត់ជាបន្តបន្ទាប់។ ដូច្នេះ តំបន់​ទាំង​នោះ​បាន​បាត់បង់​មុខងារ ឬ​លែង​ប្រើ​ជា​ជម្រក​សត្វព្រៃ​ទៀត​ហើយ»។ <ref>{{Cite web |date=2018-03-18 |title=Government dissolves two wildlife sanctuaries - Khmer Times |url=https://www.khmertimeskh.com/114695/government-dissolves-two-wildlife-sanctuaries/ |access-date=2022-07-10 |language=en-US}}</ref> == ឯកសារយោង == odf15qm3nx49gx11mlgxtzng8f0o7tk 0 51566 336237 330903 2026-05-31T09:30:40Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336237 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា}}'''វត្តបឹងរ៉ាយចាស់ (កំពង់ពោធិព្រឹក្ស)''' ជា​(Chùa Vàm Ray) វត្ត​មួយ​ស្ថិត​ក្នុង​ស្រុក [[ស្រុកថ្កូវ(ខេត្តព្រះត្រពាំង)|​ត្រា​គុ]] ខេត្ត [[ខេត្តព្រះត្រពាំង|​ត្រាវិញ]] ហើយ​ជា​វត្ត​ខ្មែរ​ធំ​ជាង​គេ [[វៀតណាម|​នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |last=Phương Nghi |date=20 tháng 12 năm 2021 |title=Chiêm ngưỡng ngôi chùa Khmer lớn nhất Việt Nam |url=https://m.baodantoc.vn/chiem-nguong-ngoi-chua-khmer-lon-nhat-viet-nam-1639535603552.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230809221100/https://m.baodantoc.vn/chiem-nguong-ngoi-chua-khmer-lon-nhat-viet-nam-1639535603552.htm |archive-date=9 tháng 8 năm 2023 |access-date=9 tháng 8 năm 2023 |website=Báo Dân tộc và Phát triển |archivedate=2023-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230809221100/https://m.baodantoc.vn/chiem-nguong-ngoi-chua-khmer-lon-nhat-viet-nam-1639535603552.htm |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bảo Thọ |date=12 tháng 11 năm 2022 |title=Khám phá ngôi chùa Khmer lớn nhất tại Việt Nam |url=https://congthuong.vn/kham-pha-ngoi-chua-khmer-lon-nhat-tai-viet-nam-226745.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230809221100/https://congthuong.vn/kham-pha-ngoi-chua-khmer-lon-nhat-tai-viet-nam-226745.html |archive-date=9 tháng 8 năm 2023 |access-date=9 tháng 8 năm 2023 |website=Chuyên trang Dân tộc – Tôn giáo (Báo điện tử Công Thương)}}</ref> == ភូមិសាស្ត្រ == វត្តបឹងរ៉ាយចាស់ ស្ថិតនៅក្នុងភូមិ Vam Ray ឃុំ Ham Tan (អតីតឃុំ Ham Giang) ស្រុក ត្រាគុ ដែលមានអាយុកាលជាង ៦០០ ឆ្នាំ <ref name="vietnamnet">{{Cite web |title=Đoạn đời cơ cực ông Trầm Bê: Cả năm chỉ bộ đồ dính da |url=http://vietnamnet.vn/vn/kinh-te/171506/doan-doi-co-cuc-ong-tram-be--ca-nam-chi-bo-do-dinh-da.html |access-date=ngày 31 tháng 10 năm 2015}}</ref> ។ ដើម្បីថែរក្សាវត្ថុបុរាណដែលនៅសេសសល់ លោក ត្រាំ ប៊ី បានឧបត្ថម្ភការស្តារ និងជួសជុលឡើងវិញ ក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ ដោយចំណាយថវិកាសរុបជាង ១ លានដុល្លារ <ref name="btgcp">{{Cite web |title=Ngôi chùa Phật giáo Nam tông lớn nhất Việt Nam |url=http://btgcp.gov.vn/Plus.aspx/vi/News/38/0/245/0/2159/Ngoi_chua_Phat_giao_Nam_tong_lon_nhat_Viet_Nam |access-date=ngày 31 tháng 10 năm 2015 |archivedate=2025-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250508025045/https://btgcp.gov.vn/Plus.aspx/vi/News/38/0/245/0/2159/Ngoi_chua_Phat_giao_Nam_tong_lon_nhat_Viet_Nam |url-status=dead }}</ref> ។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == '''វត្តបឹងរ៉ាយចាស់''' (វត្ត កំពង់ពោធិ៍ព្រឹក្ស បឹងរ៉ាយចាស់) បានចាប់ផ្តើមជួសជុល និងជួសជុលពី ថ្ងៃទី ៣ ខែឧសភា [[ឆ្នាំ ២០០៤]] ដល់ ថ្ងៃទី ៣ ខែមីនា [[ឆ្នាំ ២០០៨]] នៅពេលសាងសង់រួចរាល់ <ref name="giaoduc">{{Cite web |title=Thực hư việc ông Trầm Bê treo hình giữa chánh điện hai ngôi chùa |url=http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/Thuc-hu-viec-ong-Tram-Be-treo-hinh-giua-chanh-dien-hai-ngoi-chua-post117647.gd |access-date=ngày 31 tháng 10 năm 2015}}</ref> ហើយត្រូវបានសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២២ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១០ <ref name="btgcp"/> វត្តនេះមានរចនាបទស្ថាបត្យកម្មអង្គរ <ref name="disanxanh">{{Cite web |title=Những ngôi chùa Khmer độc đáo ở Trà Vinh |url=http://disanxanh.vn/ArticleDetail.aspx?articleid=63363&sitepageid=83 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001410/http://disanxanh.vn/ArticleDetail.aspx?articleid=63363&sitepageid=83 |archive-date=2016-03-05 |access-date=ngày 31 tháng 10 năm 2015 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305001410/http://disanxanh.vn/ArticleDetail.aspx?articleid=63363&sitepageid=83 }}</ref> ដែលជាស្ថាបត្យកម្ម [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ខ្មែរ]] ធម្មតា <ref name="btgcp"/> <ref name="baodatviet">{{Cite web |title=Điểm mặt những ngôi chùa Khmer độc đáo |url=http://baodatviet.vn/van-hoa/nguoi-viet/diem-mat-nhung-ngoi-chua-khmer-doc-dao-2256270/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307142906/http://baodatviet.vn/van-hoa/nguoi-viet/diem-mat-nhung-ngoi-chua-khmer-doc-dao-2256270/ |archive-date=2016-03-07 |access-date=ngày 31 tháng 10 năm 2015 |archivedate=2016-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307142906/http://baodatviet.vn/van-hoa/nguoi-viet/diem-mat-nhung-ngoi-chua-khmer-doc-dao-2256270/ }}</ref> ។ សាល​ធំ​នៃ​វត្ត​វាម​រៃ​មាន​ខ្លោង​ទ្វារ​៤ ខ្លោង​ទ្វារ​ធំ​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត​ដូច​វត្ត​ខ្មែរ​ខាង​ត្បូង <ref name="giaoduc"/> ។ មើល​ពី​ខាង​ក្រៅ វត្ត​មាន​រាង​ជា​វាំង​មាស​ដែល​មាន​លំនាំ និង​ក្បាច់​ឆ្លាក់​យ៉ាង​ល្អិតល្អន់។ វត្ត​នេះ​មាន​រូប​សំណាក​ព្រះ​សក្យមុនី ប្រវែង ៥៤ ម៉ែត្រ ចូល​បរិនិព្វាន។ <ref name="disanxanh" /> ih4g1pgx8cj71oaaoud6s0ylltt7t0d 13 52865 336238 326571 2026-05-31T10:59:38Z ~2026-32215-36 51270 /* 081769411 */ 336238 wikitext text/x-wiki Karm == 081769411 == Som SomNang [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-32215-36|&#126;2026-32215-36]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-32215-36|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:៥៩ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) pyaif3v81urc84pes4fa3jxhg9b6eub 5 53502 336229 334182 2026-05-31T03:43:00Z Chhoeumthoeung 42081 /* អេអាយ ផ្ដល់សារៈសំខាន់សម្រាប់អាជីពការងារ */ ផ្នែកថ្មី 336229 wikitext text/x-wiki $$$___,,, == អេអាយ ផ្ដល់សារៈសំខាន់សម្រាប់អាជីពការងារ == '''អេអាយ (AI) ផ្ដល់សារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់អាជីពការងារនាពេលបច្ចុប្បន្ន និងអនាគត ដោយសារវាជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាព កាត់បន្ថយពេលវេលា និងបង្កើតឱកាសការងារថ្មីៗ។''' === ចំណុចសំខាន់ៗ === === '''បង្កើនផលិតភាពការងារ''' === === <small>- ជួយសរសេរឯកសារ រៀបចំរបាយការណ៍ និងវិភាគទិន្នន័យបានលឿន</small> === === <small>- កាត់បន្ថយការងារដែលធ្វើដដែលៗ។</small> === === '''បង្កើនជំនាញវិជ្ជាជីវៈ''' === === <small>- រៀនជំនាញថ្មីបានលឿនជាងមុន។</small> === === <small>- អាចស្វែងរកព័ត៌មាន និងដំណោះស្រាយបានភ្លាមៗ។</small> === === '''បង្កើតឱកាសការងារថ្មី''' === === _{អាជីពដូចជា AI Specialist, Data Analyst, Prompt Engineer, Digital Marketer និង Content Creator កំពុងមានតម្រូវការខ្ពស់។} === === '''^{+ ជួយសម្រេចចិត្តបានប្រសើរ}''' === === <small>- វិភាគទិន្នន័យ និងព្យាករណ៍និន្នាការទីផ្សារ</small> === === <small>- ជួយអាជីវកម្មកំណត់យុទ្ធសាស្ត្របានត្រឹមត្រូវ។</small> === === ^{+ បង្កើនការប្រកួតប្រជែងក្នុងទីផ្សារការងារ} === === _{- អ្នកដែលចេះប្រើ AI នឹងមានអត្ថប្រយោជន៍ជាងអ្នកដែលមិនទាន់ប្រើ។} === តើបងប្អូនយល់យ៉ាងណា? [[អ្នកប្រើប្រាស់:Chhoeumthoeung|Chhoeumthoeung]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Chhoeumthoeung|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៣:៤៣ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) lqikijkqnagw0jkvy11obazpwpzgrld 0 53640 336218 336185 2026-05-30T13:21:36Z Sreynaree1986 47227 /* សម័យអង្គរ */ មហេសីនៃសម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ 336218 wikitext text/x-wiki [[File:Queen_Norodom_Monineath,_The_Queen_Mother.jpg|thumb|[[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី នរោត្ដម មុនិនាថ សីហនុ ព្រះវររាជមាតាជាតិខ្មែរក្នុងសេរីភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និង សុភមង្គល]]]] ក្សត្រីខ្មែរតាមសម័យកាល: == សម័យមុនអង្គរ == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[សោមា]] |[[កៅណ្ឌិន្យទី១]] | |[[សោម (រឿងនិទាន)|សោម]] | |- |២. |[[កុលប្រភាវតី]] |[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] |[[គុណវរ្ម័ន]] | | |- |៣. |[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ស្មី]] |[[ភវវរ្ម័នទី១|ភវរ្ម័នទី១]] | | | |- |៤. |សាការមញ្ជរី |[[ឦសានវរ្ម័នទី១|ឥសានវរ្ម័នទី១]] |[[ភវវរ្ម័នទី២]] យុវរាជ សុវណ៌ |[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | |- |៥. |[[ជយទេវី (ចេនឡា)|ជយទេវី]] | | |[[ជ័យវរ្ម័នទី១]] | |- |៦. |[[នរេន្ទ្រទេវី]] |[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|សម្ភុវរ្ម័ន]] | | | |- |៧. |ន្ឫបតិន្ទ្រទេវី |[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] |មហិបតីវម៌្ម ធរណិន្ទ្រទេវី ប្រថិវិន្ទ្រទេវី | | |- |៨. |[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |[[មហីបតិវម៌្ម|មហិបតីវម៌្ម]] |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |[[រាជបតិវម៌្ម|រាជបតីវម៌្ម]] |[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី|ហ្វារេន្ទ្រលក្ស្មី]] |} == សម័យអង្គរ == {| class="wikitable" |+ក្នុងសិលាចារឹក !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[ធរណីន្ទ្រទេវី|ធរណិន្ទ្រទេវី]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៣]] |[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១|រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] |- |២. |[[ជយេន្ទ្រភា]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] |[[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ជ្យេស្ឋាយា]] | | |- |៣. |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |យសោវរ្ម័នទី១ មហេន្ទ្រទេវី ជ័យទេវី |[[មហីបតិវម៌្ម|មហិបតីវម៌្ម]] |[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |- |៤. |ជ័យទេវី |[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] |ហសវរ្ម័នទី២ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |- |៥. |នរេន្ទ្រទេវី |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |ប្រ.ជ័យវរ្ម័ន | | |- |៦. |ប្រាណ |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] ឥន្ទ្រលក្ម្សី | | |- |៧. |ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី |[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]] [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] | |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |ប្រាណ |- |៨. |[[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] |[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] |ឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២ ហសវរ្ម័នទី៣ | | |- |៩. |[[ហិរណ្យលក្ឝ្មី|ហស៌លក្ស្មីទេវី]] |ហសវរ្ម័នទី៣ |[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] |[[ហិរណ្យវរ្ម័ន]] |[[ហិរណ្យលក្ឝ្មី|ហិរណ្យលក្ស្មី]] |- |១០. | '''[[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី|វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី]]''' |[[ជ័យវរ្ម័នទី៦]] ធរណិន្ទ្រវរ្ម័នទី១ | | | |- |១១. |[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] |[[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២|ធរណិន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] |ហសវរ្ម័នទី៣ |ហស៌លក្ស្មីទេវី |- |១២. |[[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៧ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ សូរ្យកុមារ |មហីធរាទិត្យ |រាជបតិន្ទ្រលក្ស្មី |- |១៣. |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៧ | |មហីធរាទិត្យ |រាជបតិន្ទ្រលក្ស្មី |- |១៤ |[[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៧ |វិរកុមារ | | |- |១៥. |[[ចក្រវាទីរាជទេវី|ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៨ |ស្រីន្ទ្រកុមារ '''[[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]]''' | | |- |១៦. |'''[[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]]''' |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤ |ជ័យវរ្ម័នទី៨ |ស្រីស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា |} {| class="wikitable" |+ក្នុងពង្សាវតា !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[ច័ន្ទតារាវត្តី|ចន្ទវតី]] |អង្គជ័យ |និព្វានបទ សទ្ធានរាជា |[[ជ័យវរ្ម័នទី៩]] | |} == សម័យក្រោយអង្គរ == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[អ្នកម្នាងទេវី|មុនីរ័ត្ន]] |ពញាយ៉ាត |នរាយណ៍រាជា | | |- |២. |[[បទុមកេសរទី៣|បទុមមាលា]] |ពញាយ៉ាត |ស្រីរាជា |[[បរមរាជាធិរាជទី២]] | |- |៣. |[[ស៊ីសៈងាម|ផល្លាទេវី]] |ពញាយ៉ាត |ស្រីសុរិយោទ័យ | | |- |៤. |[[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|កេសរ]] |ពញាយ៉ាត |ធម៌រាជាទី២ | | |- |៥. |[[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|ទេវីលក្សណ័]] |ធម្មរាជាទី២ |សុគន្ធបទ ចន្ទរាជា | | |- |៦. |[[កេសរបុប្ផា|ស្រីស]] |សុគន្ធបទ | |[[ពិជ័យនាគគឹម|និខេម]] |[[អ្នកព្រះមាតាបាន|បាន]] |- |៧. |[[អ្នកម្នាងជាលែង|ជា]] |ស្ដេចកន | |[[សម្ដេចចៅពញាកំហែង|ពញាកៅ]] | |} {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[បទុមបុប្ផា|បទុមបុផ្ផា]] |ចន្ទរាជ |រាមាធិបតី បរមរាជាទី១ | | |- |២. |[[សុជាតិក្សត្រី|សុជាតិឧត្ដម]] |បរមរាជាទី១ |សត្ថា | | |- |៣. |[[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ចក្របតី]] |សត្ថា |ជ័យជេដ្ឋាទី១ | | |} {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្ដេច !បុត្រ !បិតា |- |១. |[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|អង្គចូវ]] |[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី២]] | |'''[[ង្វៀន ហ្វុកង្វៀន|ង្វៀន ភុកង្វៀន]]''' |- |២. |[[អ្នកម្នាងប៊ុន|បុស្ស]] |ជ័យជេដ្ឋាទី២ |រាមាធិបតីទី១ | |- |៣. |[[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|សុចតិ]] |ស្រីសុរិយោពណ៌ |ឧទ័យ | |- |៤. |[[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] |ឧទ័យ |ជ័យជេដ្ឋាទី៤ | |- | |[[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] |អង្គអេង |អង្គចន្ទទី២ អង្គស្ងួន | |- | |[[អ្នកម្នាងរតនា|រតនា]] |អង្គអេង |អង្គឥម | |- | |[[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|វិរៈ]] |អង្គអេង |អង្គដួង | |- | |[[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] |អង្គចន្ទទី២ |អង្គម៉ី | |- | |[[អ្នកម្នាងឃ្លិច|បទុមបុផ្ផា]] |អង្គដួង | | |- | |[[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|ប៉ែន]] |អង្គដួង |នរោត្ដម |សួស |- | |[[អ្នកម៉ែនាងពៅ|ពៅ]] |អង្គដួង |ស៊ីសុវត្តិ | |- | |[[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] |អង្គដួង |[[សុីវត្ថា|វត្ថា]] | |} == សម័យទំនើប == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[សម្តេចក្សត្រី អង្គ ស្ងួន|សោម]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] | | |ឧកញ៉ាចក្រី |- | |[[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|នារិនក្សត្រី]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] |[[យុគន្ធរ|យុគន្ធរ]] | |ប៉ុក |- | |[[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|សុម៉ាន]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] |[[នរោត្តម សុទ្ធារស|សុធារស]] | | |- | |[[ឃុនព្រះម្នាងចមសុជាតិបុប្ផានួន ( ឃុន ថាន់)|ថាន់]] |[[នរោត្តម|នរោត្ដម]] |[[ឌួង ចក្រ|ដួងចក្រ]] | | |- | |[[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|នរៈលក្ខណ៍]] |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្តិ]] |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុន្នីរ៉េត|មុនីរ៉េត]] |យិន |អ៊ុក |- | |[[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វណ្ណី]] |[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ស៊ីសុវត្តិ]] |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|មុនីវង្ស]] |យិន |អ៊ុក |- | |ភួង |ស៊ីសុវត្តិ |មុនីពង្ស |យិន |អ៊ុក |- | |[[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសុមៈ]] |សុរាម្រិត |សីហនុ |[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្តិ]] |[[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|នរៈលក្ខណ៍]] |- | |[[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់កាញ៉ុល]] |សីហនុ |បុផ្ផាទេវី រណឫទ្ធិ | | |- | |[[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សសានមុនី]] |សីហនុ |យុវនាថ រ៉ាវីវង្ស ចក្រពង្ស សុរិយារង្សី គន្ធបុផ្ផា ខេមរានុរក្ស បទុមបុប្ផា |មុនីវង្ស |ផល |- | |[[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសរ]] |សីហនុ |នរាទីប៉័ង |មុនីវង្ស |នរលក្ខណ៍ |- | |[[សម្តេចព្រះរាជកន្និដ្ឋា នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] |សីហនុ | |រដ្ឋារង្សី | |- | |[[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់]] |ស៊ីហនុ |សុជាតិវតី អរុណរស្មី | | |- | |[[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ]] |សីហនុ |សីហមុនី នរិន្ទ្រពង្ស |'''ហ្សង់ ហ្វ្រង់ស័រ អ៊ីហ្ស៊ី''' |ពាង |} == ឯកសារយោង == {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ|*]] l8m0h54iuanggvoxjumrc43u21k9ekg 0 53738 336219 335870 2026-05-30T17:17:19Z Kemsopheak96 42802 336219 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ លក្ខិណាឆោម | title = ម្ចាស់ ខាំភួន | birth_date = គ.ស.១៨៩៨ | birth_place = [[ក្រុងភ្នំពេញ]] [[សហភាពឥណ្ឌូចិន]] | death_date = គ.ស.១៩.. | death_place = [[ក្រុងភ្នំពេញ]] [[សហភាពឥណ្ឌូចិន]] | spouse = ឧកញ៉ាវិសុទ្ធពេទ្យា សួស មុម | spouse-type = ព្រះស្វាមី | issue = {{bulleted list | កែវ ម៉ម សំអ៊ែល | កែវ ម៉ម សំអឿន }} | house = [[ស៊ីសុវត្ថិ]] | father = ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះ [[ស៊ីសុវត្ថិ]] ចមចក្រពង្ស | mother = អ្នកម្នាង ប្រឺម }} en8tgb4eddq99o9zegiwa110o11p5nc 10 53767 336226 2026-05-30T23:54:05Z Sreynaree1986 47227 ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា 336226 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; text-align: center; font-size: 90%; clear:right; color:#000; margin: 0px 0px 15px 15px; border: 2px solid #af4630;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- style="background:#fff; color:#000;" |[[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ|ព្រះនាម]]</small><br />'''[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]<font color="#af4630" size=4></font>'''<br/>'''តាមសម័យកាល។''' [[Image:Royal_Standard_of_The_Monarchy_of_Cambodia.png|100px]]<br /> <tr><td style="background:#ffef80; border-top:2px solid #af4630;"> '''[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br>{{resize|(៥០-៥៥០)}}'''<br /> [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] · [[កុលប្រភាវតី]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ]]<br>{{resize|(៥៥០-៨០២)}}'''<br /> [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] · [[ជ័យទេវី]]<br /> [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] · [[ជយេន្ទ្រភា]]<br /> [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] · [[ប្ឫថិវេន្ទ្រទេវី]]<br /> <tr><td style="background:#ffffdd; border-top:2px solid #af4630;">'''[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ]]<br>{{resize|(៨០២-១៤៣១)}}'''<br /> [[ធរណីន្ទ្រទេវី|ធរណិន្ទ្រទេវី]] · [[ជយេន្ទ្រភា]] · [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] · [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]]<br /> [[ជ័យទេវី]] · [[នរេន្ទ្រទេវី]] · [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] · [[ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី]]<br /> [[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] · [[ហិរណ្យលក្ឝ្មី|ហស៌លក្ស្មីទេវី]] · [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី|វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី]] · [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]]<br /> [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] · [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] · [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] · [[ចក្រវាទីរាជទេវី|ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី]]<br /> [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]] · [[ច័ន្ទតារាវត្តី|ចន្ទវតី]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី|សន្ធរនិតាទេវី]]<br /> <tr><td style="background:#ffef80; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ]]<br>{{resize|(១៤១៦-១៤៧៦)}}'''<br /> [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] · [[បទុមកេសរទី៣|បទុមកេសរ]] · [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|ច័ន្ទ]]<br /> [[ស៊ីសៈងាម]] · [[អ្នកម្នាងកែវទី២|កែវ]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|វង្សក្សត្រី]]<br /> [[ទេពបុប្ផា]] · [[កេសរបុប្ផា]] · [[អ្នកម្នាងជាលែង|ជាលែង]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យកាលលង្វែក]]<br>{{resize|(១៥២៩-១៥៩៣)}}'''<br /> [[សិរីចក្រពត្តិ]] · [[បទុមបុប្ផា]] · [[ស្រីទេពធីតា]]<br /> [[សុជាតិក្សត្រី]] · [[កេសរមាលា]] · [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង|វង]]<br /> [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ពៅភិវង្សធំ]] · [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]]<br>{{resize|(១៥៩៦-១៦២០)}}'''<br /> [[បទុមា|បទុមាទេវី]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|ក្សត្រី]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ]]<br>{{resize|(១៦២០-១៨៦៣)}}'''<br /> [[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង]] · [[អ្នកម្នាងសុខ|សុខ]] · [[អ្នកម្នាងនង|នង]] · [[អ្នកម្នាងប៊ុន|ប៊ុន]]<br /> [[អ្នកនាងទន់|ទន់]] · [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|ទេពបញ្ជរ]] · [[អ្នកព្រះម៉ែនាងសាវ៉ះបុប្ផា|សាវ៉ះបុប្ផា]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ឡិក្សត្រី]]<br /> [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីអង្គសូរទី ១)|ពៅ]] · [[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ចមក្សត្រី]] · [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]]<br /> [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី២)|ពៅទី២]] · [[ព្រះសុជាតិវតី|សុជាតិវតី]] · [[អ្នកម្នាងជ័យ|ជ័យ]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|ស្រីសុជាតា]]<br /> [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រី]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១|សុជាតាទី១]] · [[អ្នកម្នាងមែន|មែន]] · [[អ្នកម្នាងកែវបទុមា|កែវបទុមា]]<br /> [[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|រស់]] · [[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] · [[អ្នកម្នាងរតនា|រតនា]] · [[អ្នកម្នាងកែ|កែ]]<br /> [[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] · [[អ្នកម្នាងយស|យស]] · [[អ្នកម្នាងប៉ែន|ប៉ែន]] · [[អ្នកម្នាងទេព (មហេសីអង្គចន្ទទី២)|ទេព]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]<br>រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|សម្ដេចព្រះបរមកោដ្ឋ]]'''<br /> [[អ្នកម្នាងឃ្លិច|មង្គលទេវី]] · [[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|បរមជាតិក្សត្រី]] · [[អ្នកម៉ែនាងណុប|បរមស្រីកញ្ញា]] · [[អ្នកម៉ែនាងពៅ (មហេសីអង្គឌួង)|បរមទេវធីតា]] · [[អ្នកម៉ែនាងពៅ|បរមអច្ឆរិយាអប្សរ]] · [[ព្រះសុជាតិនារី|សុជាតិនារី]]<br /> [[ព្រះស្រីកញ្ញា ឬ សិរីកញ្ញា|សិរីកញ្ញា]] · [[ព្រះទេពលក្ខិណា|ទេពលក្ខិណា]] · [[ព្រះឥរិយាអប្សរ|ទេពលក្ខិណា]] · [[ព្រះម៉ែនាងស្រីបុប្ផា|ស្រីបុប្ផា]] · [[ព្រះម៉ែនាងមាលាបវរ|មាលាបវរ]] · [[ព្រះម៉ែនាងបុប្ផាកេសរ|បុប្ផាកេសរ]]<br /> [[ព្រះម៉ែនាងគន្ធបទុម|គន្ធបទុម]] · [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផលទិព្វសុវណ្ណ]] · [[អ្នកព្រះនាងសុគន្ធរស|សុគន្ធរស]] · [[អ្នកព្រះនាងពិដោរសេយ្យភាស|ពិដោរសេយ្យភាស]] · [[អ្នកព្រះនាងសិរីយសសេយ្យា|សិរីយសសេយ្យា]] · [[អ្នកនាងជាតិកិន្នរី|ជាតិកិន្នរី]]<br /> [[អ្នកនាងស្រីកិន្នរា|ស្រីកិន្នរា]] · [[អ្នកនាងកិន្នរីសោភា|កិន្នរីសោភា]] · [[អ្នកនាងកិន្នរាកៃឡាស|កិន្នរាកៃឡាស]] · [[អ្នកឆវីសោភ័ណ|ឆវីសោភ័ណ]] · [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] · [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] · [[អ្នកកល្យាកេសី|កល្យាកេសី]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}}<br>រជ្ជកាល[[នរោត្តម|សម្ដេចព្រះសុវណ្ណកោដ្ឋ]]'''<br /> [[សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីតារាការា|តារាការា]] · [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីផាត់ចុនី|ផាត់ចុនី]] · [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]] · [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] · [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី|អគ្គនារី ឯក ណ]]<br /> [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សោមអង្គ|សោមអង្គ]] · [[ព្រះនាងទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម|ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម]] · [[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ]] · [[ព្រះនាងកន្ធិយា មាលី ពួក|កន្ធិយា មាលី ពួក]] · [[ព្រះនាងចៅសុកក្នានារី អេប|ចៅសុកក្នានារី អេប]]<br /> [[ព្រះនាងគន្ធររតនា នារី|គន្ធររតនា នារី]] · [[ព្រះនាងឃុនចៅសុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់|សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់]] · [[ព្រះនាងចម ឧរៃទេវីអប្សរី|ឧរៃទេវីអប្សរី]] · [[ព្រះនាងចម សិរី ទេវីអប្សរី|សិរី ទេវីអប្សរី]] · [[ព្រះនាងសុទ្ធា បវរ|សុទ្ធា បវរ]]<br /> [[ព្រះនាងចៅ ស្មាម|ចៅ ស្មាម]] · [[ឃុន ថាន់|ចមសុជាតិបុប្ផានួន]] · [[ឃុនព្រះអ្នក ញឹក|អ្នក ញឹក]] · [[ឃុនចម បុស្សា|បុស្សា]] · [[ឃុន ធីម|ធីម]]<br /> [[ឃុន សង្វាន|សង្វាន]] · [[ឃុន វរ៉ា ( ម៉ម វ៉ាន់ ឫ ម៉ម វូ )|វ៉ាន់]] · [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|អៀម បុស្បា]] · [[អ្នកព្រះម្នាងសិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា|សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា]] · [[អ្នកមហាហង្សា យ៉េង|មហាហង្សា យ៉េង]]<br /> [[អ្នក នូ|នូ]] · [[អ្នក អាន|អាន]] · [[អ្នក ផ្ទាល់|ផ្ទាល់]] · [[ព្រះម្នាង កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង|កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង]] · [[អ្នកម្នាងភក្សា ពក|ភក្សា ពក]]<br /> [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] · [[អ្នកម្នាង ជ័យ|ជ័យ]] · [[អ្នកម្នាង ម៉ម|ម៉ម]] · [[អ្នកម្នាង កុលាប|កុលាប]] · [[អ្នកម្នាង ផាយ៉ូ|ផាយ៉ូ]]<br /> [[អ្នកម្នាង នឹម រៀមឥសរ|នឹម រៀមឥសរ]] · [[អ្នកម្នាង នឹម ក្រុងពាន|នឹម ក្រុងពាន]] · [[អ្នកម្នាង មុត|មុត]] · [[អ្នកម្នាង អៀម ចាបុី|អៀម ចាបុី]] · [[អ្នកម្នាង អៀម ស្រីកញ្ញា|អៀម ស្រីកញ្ញា]]<br /> [[ម៉ម ក្រាង|ក្រាង]] · [[ម៉ម តាត|តាត]] · [[ម៉ម យាយ|យាយ]] · [[ម៉ម ឈីវ|ឈីវ]] · [[ម៉ម ចេវ|ចេវ]]<br /> [[ម៉ម នុម៉ាន|នុម៉ាន]] · [[ម៉ម សោម|សោម]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}}<br>រជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|សម្ដេចព្រះរាជានុកោដ្ឋ]]'''<br /> [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] · [[សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត|សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត]] · [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]] · [[ម៉មយាយ នាម|នាម]] · [[អ្នកម្នាង ពុយ|ពុយ]]<br /> [[អ្នកម្នាង កែស|កែស]] · [[អ្នកម្នាង កេស|កេស]] · [[អ្នកម្នាង ខេន|ខេន]] · [[អ្នកម្នាង យ៉េង|យ៉េង]] · [[អ្នកម្នាង អុីម|អុីម]]<br /> [[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វ៉ាន់]] · [[នាង សោមជីន|សោមជីន]] · [[នាង ស្រគំ|ស្រគំ]] · [[ឃុនព្រះម៉ែម្នាង គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង|គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង]] · [[អ្នកម្នាង សំរឹទ្ធ|សំរឹទ្ធ]]<br /> [[នាង ម្លិះ|ម្លិះ]] · [[អ្នកម្នាង ឡាញ់ឈី|ឡាញ់ឈី]] · [[អ្នកម្នាង ព្រីម|ព្រីម]] · [[អ្នកម្នាង មិត្ត|មិត្ត]] · [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}}<br>រជ្ជកាល[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|សម្ដេចព្រះខត្តិយកោដ្ឋ]]'''<br /> [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី]] · [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាភួង|បុប្ផាភួង]] · [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សុីសុវត្ថិ សុីសុដា|សុីសុដា]] · [[អ្នកម្នាង គឹម ហូ|គឹម ហូ]] · [[ឃុនព្រះម្នាងសុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ មាឃ (ឡុង មាឃ)|សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័]]<br /> [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័បវរ សៅ ខន|បុប្ផានរលក្ខ័បវរ]] · [[ឃុនព្រះម្នាងអនង្គលក្ខិណា បាន យ៉េន|អនង្គលក្ខិណា]] · [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័ តាត (យិន តាត)|បុប្ផានរលក្ខ័]] · [[ឃុនព្រះម្នាងកេសរមាលី ណាត (ឯក ណាត)|កេសរមាលី]] · [[ឃុនព្រះម្នាងនារីកេសរ យឹម (ត្រយ៉ង់ យឺម)|នារីកេសរ]]<br /> [[អ្នកម្នាងបវរមាលី ពាង|បវរមាលី]] · [[ឃុនព្រះម្នាងនារិន្រ្ទកេតសារី អុល (នេត្រ អុល)|នារិន្រ្ទកេតសារី]] · [[អ្នកម្នាង នារីបុប្ផា ភាព|នារីបុប្ផា]] · [[អ្នកម្នាង ម៉ម កានីន|កានីន]]<br /> [[អ្នកម្នាង ឆវី កេសរ សាមូ|ឆវី កេសរ]] · [[ម៉ម ឌួងមុនីរក្ស អុស|ឌួងមុនីរក្ស]] · [[អ្នកម្នាង នារី សុីសាម៉ន|នារីសុីសាម៉ន]] · [[អ្នកម្នាង សាឡុត សារ៉េង|សាឡុតសារ៉េង]] · [[អ្នកម្នាង នេត្រ ដាច់|នេត្រដាច់]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}}<br>រជ្ជកាល[[នរោត្តម សុរាម្រិត|សម្ដេចព្រះមហាបញ្ចានៈកោដ្ឋ]]'''<br /> [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា]] · [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ដួងមធុរ៉េត|ដួងមធុរ៉េត]] · [[ឃុនទេពកញ្ញាសោភា គឹមអាន យៀប|កញ្ញាសោភា]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}}<br>រជ្ជកាល[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]]'''<br /> [[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់ កាញ៉ុល]] · [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សានមុនី]] · [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសន]] · <br /> [[សម្តេចព្រះរាជកន្និដ្ឋា នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] · [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]] · [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ សីហនុ]] · <br /> |- |{{navbar|Christianity|mini=1}} |}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 3k508hwhocp029o3b7e3gua95imtyd4