វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2906 337649 287070 2026-07-25T13:03:20Z Silentpain2026 52204 337649 wikitext text/x-wiki {{coord|11|48|56|N|104|47|57|E|region:KH|display=title}} {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name = ពញាឮ |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[បញ្ជីស្រុកនិងខណ្ឌកម្ពុជា|ស្រុក]] <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map =Cambodia<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position =bottom |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption =ទីតាំងនៅកម្ពុជា <!-- Location ------------------> |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = [[ខេត្តកម្ពុជា|ខេត្ត]] |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្ដាល|កណ្ដាល]] |subdivision_type2 = ឃុំ |subdivision_name2 = ១១ |subdivision_type3 = ភូមិ |subdivision_name3 = ? |<!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> |population_as_of =១៩៩៨ |population_footnotes =<ref>{{cite book|title=ជំរឿនកម្ពុជាប្រជាជនសកល ១៩៩៨: វចនានុក្រមភូមិសាស្ត្រភូមិ|publisher=វិទ្យាស្ថានជាតិស្ថិតិ|date=ខែកុម្ភៈ ២០០០|pages=១៤៩–១៥២}}</ref> |population_note = |population_total =95,087 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone =+៧ |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11|latm=48|lats=56|latNS=N |longd=104|longm=47|longs=57|longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |blank_name =ភូមិក្រម |blank_info =០៨០៩ |footnotes = }} '''ស្រុកពញាឮ'''គឺជា''[[ស្រុក]]''មួយនៃ[[ខេត្តកណ្ដាល]] [[កម្ពុជា]] ។ ស្រុកនេះត្រូវបានបែងចែកជាបន្តបន្ទាប់ទៅជា ១១''[[ឃុំ]]'' និង ?''[[ភូមិ]]'' ។<ref>{{cite web|url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/kandal.html|title=រដ្ឋបាលខេត្តកណ្ដាល|publisher=រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា|accessdate=២០០៩-០២-០១|archivedate=2008-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081224050400/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/kandal.html|url-status=dead}}</ref> នៅប៉ែកខាងជើងនៃស្រុកនេះ ក្បែរព្រំដែនរវាង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|កំពង់ស្ពឺ]] និង[[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]]គឺជារាជធានីចាស់[[ឧដុង្គ]] ។ ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ==បំណែងចែករដ្ឋបាល== {{pagename}} ({{lang-en|Ponhea Lueu District }}) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ [[ខេត្តកណ្ដាល]] ដែលមានរដ្ឋបាល ១១ឃុំ និង ១២៤ភូមិ÷ {| class="wikitable" ! colspan="4" |{{pagename}} |- ! លេខកូដឃុំ !! ឈ្មោះឃុំជាអក្សរខ្មែរ !! ឈ្មោះឃុំជាអក្សរឡាតាំង !! ចំំនួនភូមិ |- |៨០៩០១ |[[ឃុំឈ្វាំង |ឃុំឈ្វាំង ]] |Chhveang Commune |១៦ |- |៨០៩០២ |[[ឃុំជ្រៃលាស់ |ឃុំជ្រៃលាស់ ]] |Chrey Loas Commune |១៥ |- |៨០៩០៣ |[[ឃុំកំពង់ហ្លួង|ឃុំកំពង់ហ្លួង ]] |Kampong Luong Commune |៨ |- |៨០៩០៤ |[[ឃុំកំពង់អុស |ឃុំកំពង់អុស ]] |Kampong Os Commune |៥ |- |៨០៩០៥ |[[ឃុំកោះចិន |ឃុំកោះចិន ]] |Kaoh Chen Commune |១១ |- |៨០៩០៦ |[[ឃុំភ្នំបាត |ឃុំភ្នំបាត ]] |Phnum Bat Commune |២២ |- |៨០៩០៧ |[[ឃុំពញាឮ |ឃុំពញាឮ ]] |Ponhea Lueu Commune |៣ |- |៨០៩០៨ |[[ឃុំព្រែកតាទែន |ឃុំព្រែកតាទែន ]] |Preaek Ta Teaen Commune |៣ |- |៨០៩០៩ |[[ឃុំផ្សារដែក |ឃុំផ្សារដែក ]] |Phsar Daek Commune |១០ |- |៨០៩១០ |[[ឃុំទំនប់ធំ |ឃុំទំនប់ធំ ]] |Tumnob Thum Commune |១៩ |- |៨០៩១១ |[[ឃុំវិហារហ្លួង(ស្រុកពញាឮ) |ឃុំវិហារហ្លួង ]] |Vihear Luong Commune |១២ |- ! colspan="3"|ចំនួនភូមិសរុប |១២៤ |} =រចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំ= ==គណៈអភិបាលស្រុក== ចំនួន ០៥ រូប ល.រ ឈ្មោះ ភេទ តួនាទី លេខទូរស័ព្ទទំនាក់ទំនង ១ លោក តុង ស៊ីវម៉ី ប្រុស អភិបាលស្រុក ២ លោក ចេវ ឈី ប្រុស អភិបាលរងស្រុក ៣ លោក ប៉ែន វុទ្ធី ប្រុស អភិបាលរងស្រុក ៤ លោក ហួន សារិន ប្រុស អភិបាលរងស្រុក ៥ លោកស្រី ផេង សូភី ស្រី អភិបាលរងស្រុក ==ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក== ចំនួន ១៩ រូប ល.រ ឈ្មោះ តួនាទី ១ លោក នុត ប៉ាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ២ លោក ស្រី សួង សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៣ លោក ឡេង ហួត សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៤ លោក អោក ស្រ៊ុន សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៥ លោក មិល ម៉ារិន សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៦ លោក គ្រួច កានី សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៧ លោកស្រី ប្រាក់ ហួយ សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៨ លោក មុត ចាន់ សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៩ លោក មុត សារុន សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១០ លោកស្រី ឈាន ចាន់ថា សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១១ លោក ខាន់ ឡាំង សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១២ លោក អ៊ឹម ធឿន សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៣ លោក សុច សន សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៤ លោក អ៊ុំ សាវឿន សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៥ លោក ញ៉ែម យ៉ាំ សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៦ លោក កែវ ថន សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៧ លោកស្រី ចាន់ លក្ខិណា សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៨ លោកណុប ផាន សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៩ លោក តូ រស្មី សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ==វត្តអារាម== *វត្តសាលាគូរ(ហៅវត្តអំពិល) ទីតាំងស្ថិតនៅភូមិម្លូម៉ឺនឃុំផ្សារដែកស្រុកពញាឮខេត្តកណ្ដាល o8qqnpjrnaoswy6vx2jbwoajefnlew6 4 22531 337652 249924 2026-07-25T16:08:55Z ~2026-41503-64 52209 ជំនួសខ្លឹមសារនៃទំព័រដោយ '''អត្ថបទ # ធាតុរបស់បញ្ជីផ្ដើមដោយលេខរៀង ជាអក្សរទ្រេត'' #បញ្ជូនបន្ត [[ <gallery> ទំព័រគោលដៅ </gallery> <math display="inline">''' ==== អត្ថបទជាអក្សរដិត ==== '''</math>]]' 337652 wikitext text/x-wiki ''អត្ថបទ # ធាតុរបស់បញ្ជីផ្ដើមដោយលេខរៀង ជាអក្សរទ្រេត'' #បញ្ជូនបន្ត [[ <gallery> ទំព័រគោលដៅ </gallery> <math display="inline">''' ==== អត្ថបទជាអក្សរដិត ==== '''</math>]] 4mos466sw2pej5kd8w0jahoht2t1sql 0 24781 337654 327528 2026-07-25T19:54:26Z ~2026-41314-38 52211 337654 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Romeoandjuliet1597.jpg|រូបភាពតូច]] រ៉ូមេអូ និង ស៊ុលីយែត(Romeo and Juliet) ជារឿងប្រលោមលោកមនោសញ្ចេតនាមួយ ដែលនិពន្ធតដោយ លោក[[វីលាម សេកស្ពៀរ|វីល្លៀម សេកស្ពៀរ]] ។​ រឿងនេះ ជាប្រលោមលោកស្នេហាដ៏កំសត់និងមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹង [[រឿង ទុំទាវ]] របស់ព្រះភិក្ខុសោម។ រឿងនេះត្រូវបានរាប់ចូលជា អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរយូរមកហើយៗនៅតែជារឿងពេញនិយមដល់បច្ចុប្បន្ន។ == សង្ខេបរឿង == រឿងនេះស្ថិតនៅក្នុងក្រុង វីរ៉ូណា (Verona) ប្រទេសអ៊ីតាលី។ ចាប់ផ្ដើមឡើងដោយជំលោះគ្រួសារ ម៉ុង់តាហ្គោ (Montague) និង កាព្យូឡែត (Capulet) ។ ជំលោះគ្រួសារទាំងពីមិនដឹងជាកើតឡើងពីពេលណាទេ។ រ៉ូមេអូ ជាកូនក្នុងគ្រួសារ ម៉ង់តាហ្គោ បានស្រលាញ់ រ៉ូសាលីន (Rosaline) តែនាងមិនស្រលាញ់វិញ។ ជូលីអេត ជាកូនស្រីអាយុ ១៣ ឆ្នាំរបស់គ្រួសារ កាព្យូឡែត។ ឪពុកម្ដាយរបស់នាង ចង់អោយនាងរៀបការជាមួយ ប៉ារីស ដែលជា មិត្តភក្តិរបស់ ព្រះអង្គម្ចាស់អេស្កាលឹះ របស់ ក្រុងវីរ៉ូណា។ ទើបគ្រួសារ កាព្យូឡែត ប្រារព្វពិធីជប់លៀងមួយ ក្នុងគេហដ្ឋានកាព្យូឡែត។ រ៉ូមេអូ ក៏ទៅចូលរួមពិធីនៅះដែរ ទោះពុំមនការអញ្ជើញក៏ដោយ ព្រោះគេគិតថាមានវត្តមានរ៉ូសាលីន។ ប៉ុន្តែ គេក៏ជួប និង ស្រលាញ់ ហ្ស៊ុយលីយេ ហើយវាជាការថើបលើកដំបូងរបស់ ជូលីអេតដែរ។ រ៉ូមេអូបានលួចមកជួបនាងនោះយប់នោះ ហើយក្រោយមកពួកគេក៏សន្យា រៀបការជាមួយគ្នាដោយសំងាត់ ដោយមានការជួយពី លោកឪពុក ហ្វ្រៀរ ឡូរ៉េនស៍ (Friar Laurence)។ នៅថ្ងៃដែលពួកគេការ រ៉ូមេអូក៏ជ្រុលដៃសំលាប់ ទីបាល់ (Tybalt) ដែលជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ ហ្ស៊ុយលីយេ ទើបព្រះអង្គម្ចាស់ អេះស្កាលឹះ បញ្ជូនគេចេញពី វីរ៉ូណា ហើយមួយយប់មុនថ្ងៃចាកចេញ រ៉ូមេអូ បានលបទៅជួប ជូលីអេត ហើយជារាត្រីដំបូងរបស់គេ។ ក្រោយមក ជូលីអេត ត្រូវបានបង្ខំអោយរៀបការជាមួយប៉ារីស។ នាងក៏សូមជំនួយពី អាចារ្យ ឡូរ៉េនស៍ ហើយគាត់ក៏រៀបគំរោងមួយ ដោយអោយ ជូលីអេត ផឹកថ្នាំដេក ៤៨ ម៉ោង រួចគាត់បញ្ជូនគេអោយប្រាប់ រ៉ូមេអូ។ តែផែនការនេះបរាជ័យ ដោយរ៉ូមេអូ ទទួលដំណឹងថា ជូលីអេតស្លាប់ ក៏ស្កាត់មកជួបនាងទាំងយប់ រួចលេបថ្នាំពុលសម្លាប់ខ្លួន ក្បៃរកន្លែងគេដាក់សាកសពនាង។ បន្តិចក្រោយមក ជូលីអេតក៏ដឹងខ្លួន ឃើញ រ៉ូមេអូស្លាប់ ក៏ចាក់ពោះសំលាប់ខ្លួនតាម។ ទីបំផុតទើបគេទទួលស្គាល់ ភក្តីភាពស្នេហាអ្នកទាំងពីរ ហើយសាងរូបអ្នកទាំពីរ និង ឈប់ឈ្លោះគ្នាពីពេលនោះមក។ ▶រ៉ូមេអូៈ ជាកូនរបស់ម៉ុង់តាហ្គោ (Montague) និង ជាគូស្នេហ៍ដ៏ស្មោះស្ម័គ្ររបស់ជូលីអេត។ ▶ស៊ុលីយែតៈ កូនរបស់កាព្យូឡែត ជាគូស្នេហារបស់ រ៉ូមេអូ សត្រូវសពូជរបស់ម៉ុងតាហ្គោ qz0wgezlkdm5cice3afcxk3uq9vrb2q 6 25637 337651 334675 2026-07-25T13:12:59Z ~2026-41522-15 52207 /* ចំណារពន្យល់ */ ទលហីករណ៍ 337651 wikitext text/x-wiki == ចំណារ ពាក្យទាក់មិឡ == == ការដាក់​អាជ្ញាប័ណ្ណ == bwvo83f25hecwthun4jn9o6lqd4vuwf 0 27944 337655 337640 2026-07-26T04:20:40Z Sreynaree1986 47227 ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ 337655 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី<br/>(សតវត្សទី៩) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = | imgw = | caption = | reign = ៨៧៧-៨៨៩ | coronation = | full name = '''ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី''' | predecessor = [[ធរណីន្ទ្រទេវី|ព្រះនាងធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]]) | successor = [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]]) | spouse = [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | issue = ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] | royal house = | dynasty = រាជវង្សកម្វុជ {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]] | mother = ព្រះនាង[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]<small>([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]])</small> |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]និងទ្រង់ជាព្រះអគ្គមហេសីនៃវ្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]។ និងមានព្រះបុត្រាចំនួនមួយព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] គឺព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]]។ ==ប្រវត្តិ== '''ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី''' គឺជាបុត្រីនៃព្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]] និងព្រះនាង[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]]។ ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] ជាព្រះស្វាមីនៃព្រះនាង និងព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] ជាបុត្ររបស់ព្រះនាង។<ref>''Some Aspects of Asian History and Culture'' by Upendra Thakur. Page 37.</ref><ref>{{cite book|last= Saveros|first= Pou|title= Nouvelles inscriptions du Cambodge|volume= Tome II et III|language=French|year= 2002|publisher= [[សាលាបារាំងចុងបូព៌ា|EFEO]]|location = Paris|isbn= 2-85539-617-4|ref= Pou2002}}</ref> បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ សង្គ្រាមដណ្ដើមរាជ្យគ្នារវាងបុត្រទាំងពីរអង្គ យឝោវម៌្ម និង ព្រះភាតារបស់ទ្រង់បានផ្ទុះឡើង។ គេមានជំនឿថាសង្គ្រាមនោះបានធ្វើឡើងនៅលើដីនិងតាមសមុទ្រក្បែរ[[បឹងទន្លេសាប]]។ នៅទីបញ្ចប់យឝោវម៌្មបានទទួលជ័យជំនះ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ធរណីន្ទ្រទេវី|ព្រះនាងធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]])}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years=៨៧៧-៨៨៩}} {{s-aft|after=[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] rah5qly7nhzc8gv94hqc9rxwxm7yc4g 0 38054 337653 335836 2026-07-25T18:52:09Z Ziv 45268 ([[c:GR|GR]]) [[File:Urocyon littoralis full figure.jpg]] → [[File:Urocyon littoralis (Island fox) FWS 001.jpg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]]) 337653 wikitext text/x-wiki == ជីវវិទ្យា == [[ឯកសារ:FoxSkelLyd1.png|រូបភាពតូច|Fox skeleton]] == ចចកក្នុងសង្គម​ខែ្ម​រ == == អត្ថន័យក្នុងសង្គម == == ក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ == === រឿងនិទាន === === រឿងព្រេងចចក === Canids commonly known as foxes include the following genera and species: {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !Genus !Species !Picture |- |''Canis'' |Ethiopian wolf, sometimes called the Simien fox or Simien jackal |[[ឯកសារ:Canis_simensis_.jpg|រូបភាពតូច|Ethiopian wolf, native to the Ethiopian highlands]] |- |''Cerdocyon'' |Crab-eating fox |[[ឯកសារ:Cerdocyon_thous_MG_9503.jpg|រូបភាពតូច|Crab-eating fox, a South American species]] |- |† ''Dusicyon'' |extinct genus, including the Falkland Islands wolf, sometimes known as the Falklands Islands fox |[[ឯកសារ:FalklandIslandFox2.jpg|រូបភាពតូច| Falkland Islands wolf Illustration by John Gerrard Keulemans (1842–1912)]] |- |''Lycalopex'' | * Culpeo or Andean fox * Darwin's fox * South American gray fox * Pampas fox * Sechuran fox * Hoary fox |[[ឯកសារ:Fox_pan_de_azucar.JPG|រូបភាពតូច|A South American gray fox in Pan de Azúcar National Park along the Pacific coast of the Atacama Desert]] |- |''Otocyon'' |Bat-eared fox |[[ឯកសារ:Bat_eared_fox_Kenya_crop.jpg|រូបភាពតូច|Bat-eared fox in [[កេនយ៉ា|Kenya]]]] |- |''Urocyon'' | * Gray fox * Island fox * Cozumel fox (undescribed) |[[ឯកសារ:Urocyon littoralis (Island fox) FWS 001.jpg|រូបភាពតូច|Island fox (''Urocyon littoralis''), in the Channel Islands of California, US]] |- |''Vulpes'' | * Arctic fox * Bengal fox * Blanford's fox * Cape fox * Corsac fox * Fennec fox * Kit fox * Pale fox * Rüppell's fox * Red fox * Swift fox * Tibetan sand fox | |} [[ឯកសារ:Urocyon_littoralis_pair.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|The island fox is a near-threatened species.]] [[ឯកសារ:Sunny_Fox.jpg|រូបភាពតូច|A red fox on the porch of a house.]] {{reflist|group=nb}} == References == {{Reflist|35em}} jerobdyjz723zgv0j0u10ktc19i7owj 0 38932 337656 328688 2026-07-26T04:28:07Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 328688 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ | reign = ៨០២-៨៥០ | spouse = | issue = | posthumous name = បរមេស្វរៈ | predecessor = [[ព្រះនាងជ័យទេវី]] | successor = [[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]] | religion = [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]និងរាជធានី មហេន្ទ្របវ៌ត |}} == ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២(ឆ្នាំ៨០២-៨៥០នៃគ.ស) == ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ សោយរាជ្យពីឆ្នាំ៨០២-៨៥០នៃគ.ស។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គជាប់រាជបុស្កេរាក្ស។ ព្រះអង្គបានរំដោះប្រទេសជាតិពីពួកជ្វា ហើយព្រះអង្គកសាងរាជធានីជាច្រើនកន្លែងដូចជា រាជធានី[[ឥន្ទ្របុរៈ]] រាជធានី[[កុតិ]] រាជធានី[[ហរិហរាល័យ]] រាជធានី[[អមរេន្ទ្របុរៈ]] និងរាជធានី[[មហេន្ទ្របវ៌ត]]។ ព្រះអង្គបានបង្កើតពិធីទេវរាជ និងលើកតម្កើនព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទភ្នំគូលែន [[ប្រាសាទតោ]] [[ប្រាសាទអកយំ]] [[ប្រាសាទអារាមរោងចិន]] និង[[ព្រះសិវលិង្គ]]។ ព្រះអង្គមានបុត្រមួយអង្គព្រះនាមព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣ ដែលបានសោយរាជ្យបន្តពីព្រះអង្គ<ref>សៀវភៅសង្គម របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជននិកីឡា ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី១៤៦</ref>។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅក្នុងព.ស ១៣៤៥ ត្រូវនឹងឆ្នាំ៨០២នៃគ.ស ទ្រង់បានតាំងរាជធានីនៅភ្នំគូលែន។ កាលនោះទ្រង់និមន្តព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ ហិរណ្យទាមៈឱ្យមកជួយរៀបហោមពិធីប្រកាសឯករាជ្យជាចក្រពត្រាធិរាជ ហើយលើកកិត្តិយសព្រះអង្គជាតួអង្គគឺជាព្រះហរិហរៈ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ជាព្រះមហាក្សត្រមួយអង្គប្រសើរក្រៃលែង ទ្រង់បាបង្រួបបង្រួមជាតិ ដែលបែកបាក់គ្នានោះឱ្យមកប្រទេសឯករាជ្យភាពវិញ<ref>ប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជា រៀបរៀងដោយលោក ស៊ន សំណាង ជាឯកសារជំនួសស្មាតី</ref>។ រវាងឆ្នាំ៨០២នៃគ.សមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គ ដែលពួកជ្វាប្លន់ចាប់នាំយកទៅជាឈ្លើយទៅស្រុកជ្វា ដែលជ្វាចូលមកលុកលុយប្រទេសខ្មែរនៅឆ្នាំ៧៨៧នៃគ.សនោះ បានយាងមកត្រឡប់យករាជ្យសម្បត្តិវិញ ដោយច្បាំងដណ្តើមយកជ័យជំនៈអំពីពួកជ្វាវិញ។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គឈប់យកសួយសារអាករទៅថ្វាយស្តេចជ្វាដូចមុនហើយ<ref>ព្រះរាជពង្សាវតារនៃព្រះរាជណាក្រកម្ពុជា ដោយ វ.គោវិទ ឆ្នាំ១៩៦៧ ទំព័រទី១៣</ref>។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ត្រូវបានគេចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថាជាស្ដេចដែលបានបង្កើតឫសគល់នៃសម័យអង្គរក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ចាប់ផ្ដើមឡើងជាមួយក្បួនរីត៍ប្រសិទ្ធីយ៉ាងឱឡារិកធ្វើឡើងដោយជយវម៌្មទី២ (រជ្ជកាល៧៩០-៨៥០) ក្នុងឆ្នាំ ៨០២ លើភ្នំពិសិដ្ឋ មហេន្ទ្របវ៌ត បច្ចុប្បន្នត្រូវគេស្គាល់ថាជាភ្នំគូលែន ដើម្បីធ្វើពិធីប្រកាសឯករាជ្យពីការត្រួតត្រារបស់ជ្វា<ref>Albanese, Marilia, 2006, The Treasures of Angkor Italy White Star p.24</ref>។ ក្នុងពិធីនេះ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានប្រកាសខ្លួនជា កម្រតេង ជគទ្តរាជ ជាភាសាខ្មែរឬ ទេវរាជ ជាភាសាសំស្ក្រឹត។ តាមរយៈប្រភពឯកសារខ្លះ ថាជយវម៌្មទី២បានគង់នៅជ្វាក្នុងពេលណាមួយកំឡុងរជ្ជកាលនៃពួកសៃលេន្ទ្រ រឺ ពួកស្ដេចភ្នំ ហេតុនេះហើយលទ្ធិទេវរាជ ត្រូវបាននាំចូលពីជ្វាត្រូវបានព្រះអង្គប្រកាសជាឱឡារិក។ ក្នុងសម័យនោះ ពួកសៃលេន្ទ្រតាមមើលទៅបានគ្រប់គ្រងលើកោះជ្វា កោះសមុរៈ ទៀបកោះម៉ាឡេនិងប៉ែកមួយចំនួននៃកម្វុជ<ref>Widyono, Benny,2008 Dancing in shadows Sihanouk the Khmer Rouge and the United Nations in Cambodia Rowman, 25 February 2013</ref>។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ មានឈ្មោះសម្រាប់រាជ្យថា ធូលីព្រះបាទ ធូលីជើងព្រះកម្រងតេងអញស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ<ref>{{Cite web |url=https://tamabmmo.wordpress.com/2013/06/19/khmer-kings-list-5/?wref=tp |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2020-12-01 |archivedate=2021-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602212923/https://tamabmmo.wordpress.com/2013/06/19/khmer-kings-list-5/?wref=tp |url-status=dead }}</ref>។ == សិលាចារឹក == សិលាចារឹកដ៏មានតម្លៃបំផុតផ្ដោតលើព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ គឺជាសិលាចារឹកមួយដែលបានចុះកាលក្នុងឆ្នាំ១០៥២នៃគ.ស គឺពីរសតវត្សបន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះអង្គ និងបានរកឃើញនៅ[[ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ]]នៅប្រទេសថៃសម័យសព្វថ្ងៃនេះ។ នៅពេលព្រះបាទសម្ដេច បរមេស្វរៈ បានយាងមកពីជ្វាដើម្បីសោយរាជ្យនៅរាជធានីឥន្ទ្របុរៈ ដែលសិវកៃវល្យជាមហាព្រាហ្មណ៍ចេះដឹងតត្រកូល បានបំរើជារាជគ្រូរបស់ព្រះអង្គ គនិងបានកាន់មុខនាទីជាព្រាហ្មណ៍របស់ព្រះករុណា ពោលក្នុងសិលាចារឹកនេះ ដោយប្រើនូវបច្ឆាមរណនាមរបស់ព្រះអង្គ។ តាមសិលាចារឹកមរណនាមរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២គឺ បរមេស្វរៈ ដែលប្រែថា ព្រះសិវៈដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម ដ៏ប្រសើរ<ref>Sak-Humphry, “The Sdak Kok Thom Inscription,” p. 46</ref>។ ព្រះករុណាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ទ្រង់ស្ថាបនារាជធានីលើភ្នំមហេន្ទ្របព៌ត(ភ្នំគូលែន)បានមានព្រះរាជគ្រូវិញ្ញូជន ដែលអ្នកផងទាំងពួងឱនសិរសាគោរពដល់បាតទា គេហៅឈ្មោះព្រះគ្រូថាជាព្រះរាជគ្រូសិវកៃល្យៈ។ ព្រះគ្រូហ៌រណ្យទាមៈជាមហាព្រាហ្មណ៍មានសព្វបញ្ញាញាណបានអញ្ជើញមកដល់ប្រៀបដូចព្រះព្រាហ្មណ៍ប្រកបដោយមេត្តាករុណា បានសម្តែងដោយការគោរពចំពោះព្រះមហាក្សត្រិយ៍នូវមន្តអាគមគាថាដ៏សក្តិសិទ្ធិដែលអ្នកដទៃពុំបានសម្តែងបានឡើយ។ ព្រាហ្មណ៍នោះបានទទួលនូវសេចក្តីអនុញ្ញាតពីព្រះមហាក្សត្រិយ៍ ដើម្បីបង្រៀនមន្តអាគមគាថាតាមពិធីនានា ដើម្បីបង្កើតឬទ្ធិអំណាចដល់អាចារ្យបុរោហិតសិវកៃវល្យៈ ដែលមានចិន្តាបាញ់ឆ្ពោះទៅកាន់កុសលធម៌។ គម្ពីសិល្ប៍សាស្រ្តដូចជា សិរច្ឆេទ វិនាស៌ខៈ សម្មើហៈ នយោត្តនៈ ដែលជាចតុមុខ(មុខបួន)នៃទុម្ពុរុ ព្រាហ្មណ៍នោះបានបង្រៀនដល់អាចារ្យសិវកៃវល្យៈឱ្យចេះចាំស្ទាត់ពីដើមដល់ចប់<ref>សិលាចារឹកសតុកក់ធំ ជាភាសាសំស្រ្កឹត ប្រែសម្រួលពីភាសាបារាំងដោយលោកសាស្រ្តចារ្យបណ្ឌិត ឡុង សៀម</ref>។ ព្រះបាទបរមេស្វរៈបានប្រតិស្ឋានព្រះកម្រតេងជគតរាជ(ទេវរាជ)នៅរាជធានីស្រីមហេន្ទ្របព៌ត។ ព្រះបាទបរមេស្វរៈទ្រង់បង្កើតសណ្តានអ្នកស្ថុករន្សី(នៅ)ភទ្របត្តនៈឱ្យបានទៅជាបុរោហិតធ្វើសក្ការៈបូជាព្រះកម្រតេងជគតដ៏រាជាតទៅអនាគត<ref>សិលាចារឹកស្តុកក់ធំជាភាសាខ្មែរបុរាណ</ref>។ == ពីធីទេវរាជ == នៅលើកំពូលភ្នំគូលែន ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានរៀបចំពីធីថ្មីមួយ ដែលមានឈ្មោះថា ពិធីទេវរាជ ក្នុងគោលបំណងឱ្យប្រទេសខ្មែររួចពីចំណុះជ្វា ព្រមទាំងធ្វើឱ្យព្រះអង្គមានឋានៈជាស្តេចចក្រវាល។ គ្រានោះព្រះអង្គបានបញ្ជាឱ្យគេនិមន្តព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ ហិរណ្យទាម ដែលមានចំណេះវិជ្ជាយ៉ាងច្រើនខាងមន្តអាគមនៅស្រុកជនបទ។ ព្រាហ្មណ៍នេះបានធ្វើពិធីមួយតាមគម្ពី វិនាសិខ ហើយបានអភិសេតព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ឱ្យមានឋានៈជាទេវរាជ(ស្តេចអាទិទេព) ដែលពាក្យខ្មែរបុរាណហៅថា កម្រតេងជគត្តរាជ(ស្តេចដែលជាម្ចាស់នៃចក្រវាល)។ ព្រាហ្មណ៍សិវកៃវល្យ បានរៀនពីព្រាហ្មណ៍ ហិរណ្យទាមនូវគម្ពីបួនគឺ វិនាសិខ នយត្ថរ សម្មោហ និងសិរច្ឆេទ ព្រមទាំររបៀបរៀបពិធីទេវរាជផងដែរ។ ព្រះរាជាព្រមទាំងព្រាហ្មណ៍ហិរណ្យទាមបានធ្វើសច្ចាថា មានតែសមាជិកគ្រួសារនៃព្រាហ្មណ៍សិវលៃវល្យ ដែលអាចន្រារព្ធពិធីទេវរាជនេះបាន។ ដោយហេតុថាព្រះឥសូរមានលំនៅលើភ្នំកៃលាស សិវលិង្គដែលតំណាងឱ្យព្រះឥសូរផង ជាតំណាងឱ្យព្រះរាជាផងក៏ត្រូវយកទៅតម្កល់លើភ្នំដែរ។ ប្រសិនបើគ្មានភ្នំធម្មជាតិទេ គឺគេត្រូវកសាងប្រាសាទដែលមានខឿនច្រើនជាន់ឱ្យមានកម្ពស់ដូចភ្នំ ដែលគេហៅថា ប្រាសាទភ្នំ។ ប្រាសាទនេះត្រូវស្ថិតនៅចំកណ្តាលរាជធានី ដែលគេចាប់ទុកថានៅចំស្នូលនៃចក្រវាលថែមទៀត។ នៅលើភ្នំគូលែនគេបានសន្មតយក[[ប្រាសាទអារាមរោងចិន]]ជាប្រាសាទភ្នំទីមួយកសាងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២។ នៅទីនោះនៅសល់ខឿនប្រាសាទពីជាន់ធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម និងព្រះសិវលិង្គមួយដែលមានរាងពិសេស<ref>សៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងារ ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី១៣៥-១៣៧</ref>។ == អរិយធម៌ខ្មែរសម័យអង្គរ == នៅសម័យអង្គរខ្មែរមានឈ្មោះថាជាមហាអំណាចមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ យ៉ាងណាមិញអរិយធម៌ខ្មែរបានឡើងដល់កម្រិតកំពូលនៅសម័យនោះជាពិសេសចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី១៣។ ភាពរុងរឿងនេះគេអាចសម្គាល់ដោយផ្ទៃដីដ៏ធំទូលាយលាតសន្ធឹងសឹងតែអស់ផ្ទៃដីឥណ្ឌូចិនទាំងមូល ដោយមានប្រាសាទសិលាមានចំនួនរាប់ពាន់ ប្រកបដោយក្បាច់ចរនាគួរឱ្យកោតស្ងប់ស្ងែង ដោយផ្ទាំងសិលាចារឹកច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ទាំងភាសាសំស្រ្កឹត និងភាសាខ្មែរបុរាណ ដោយរូបបដិមានច្រើនប្រភេទ និងវត្ថុបុរាណផ្សេងទៀត និងជាពិសេសដោយបរិក្ខារសង្ខរណ ដែលបានសេសសល់រហូតមកដលសព្វថ្ងៃដូចជា បារាណ៍ ទំនប់ទឹក ផ្លូវថ្នល់ បញ្តាញជលគតិ ស្ពាន។ល<ref>សៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ ភាគទី១ ទំព័រទី១៨៥</ref>។ == ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលសម័យអង្គរ == ស្ថាប័នព្រាហ្មណ៍បានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសង្គមខ្មែរបុរាណជាពិសេសនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង និងតាមប្រាង្គប្រាសាទបុរាណនានា​ដែលជាសាសនដ្ឋានជាតិ។ គេមិនអាចផ្តាច់ស្ថាប័ននេះចេញពិរបបរាជាធិបតេយ្យខ្មែរបានជាដាច់ខាត ដោយហេតុថាពួកព្រាហ្មណ៍នេះហើយ ដែលជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះមហាក្សត្រ។ លើសពីនេះពួកព្រាហ្មណ៍ជាអ្នករៀបចំពិធីសាសនា និងថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ក្នុងព្រះបរមរាជាវាំងដូចជាពិធីអភិសេក និងព្រះរាជពិធីផ្សេងៗទៀតជាដើម<ref>សៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋនាសម័យអង្គរពីសតវត្សរ៍ទី៩ ដល់ទី១៤ សាស្រ្តាចារ្យ​បណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ ឆ្នាំ២០១៤ ទំព័រទី៥៧។</ref>។ == ឯកសារយោង == [[Category:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២]] ixhlbwj50ofs0djc22nx6cbgefr67l0 1 38933 337658 223064 2026-07-26T04:28:08Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សា:ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២]] ទៅ [[ការពិភាក្សា:ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 223064 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ការពិភាក្សា:ជយវម៌្មទី៣]] c0w9jwiw2err3w5pv09n9l6xef016h7 0 44006 337666 335385 2026-07-26T08:19:30Z SakanaJohn126 51400 337666 wikitext text/x-wiki {{Rough translation|អង់គ្លេស}}{{ethnic group | group = ជនជាតិថៃ | region27 = {{flagcountry|នូវែលសេឡង់}} | region31 = {{flagcountry|ប្រ៊ុយណេ}} | ref30 = <ref>{{cite web|url=http://demo.istat.it/str2016/index.html|title=Cittadini Stranieri. Popolazione residente per sesso e cittadinanza al 31 dicembre 2016|work=[[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]|language=|access-date=July 14, 2017}}</ref> (២០១៦) | pop30 = ៥,៧៦៦ | region30 = {{flagcountry|អ៊ីតាលី}} | ref29 = <ref name=consular /> (២០១២) | pop29 = ៨,៦១៨ | region29 = {{flagcountry|ចិន}} | ref28 = <ref>{{cite web|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung/migration-integration/auslaendische-bevoelkerung.assetdetail.104539.html|title=Ständige ausländische Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeit|work=bfs.admin.ch|date=August 26, 2016}}</ref> (2015) | pop28 = ៩,០៥៨ | region28 = {{flagcountry|ស្វីស}} | ref27 = <ref>{{Cite web|url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/2018-census-totals-by-topic-national-highlights|title=2018 Census totals by topic – national highlights {{!}} Stats NZ|website=www.stats.govt.nz|access-date=2019-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923102431/https://www.stats.govt.nz/information-releases/2018-census-totals-by-topic-national-highlights|archive-date=23 September 2019|url-status=dead|archivedate=2019-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190923102431/https://www.stats.govt.nz/information-releases/2018-census-totals-by-topic-national-highlights}}</ref> (២០១៨) | pop27 = ១០,២៥១ (កំណើត), ប្រ. ៥០,០០០ (តាមពូជពង្ស) | ref26 = <ref name=consular /> (២០១២) | ref31 = <ref name=consular /> (២០១២) | pop26 = ១១,២៤០ | region26 = {{flagcountry|អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត}} | ref25 = <ref>{{cite web|title=2016 Population By-census: Summary Results 2016年中期人口統計：簡要報告 (by nationality)|url=http://www.bycensus2016.gov.hk/data/16bc-summary-results.pdf|website=bycensus2016.gov.hk|access-date=26 December 2017|archivedate=26 មីនា 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170326065311/http://www.bycensus2016.gov.hk/data/16bc-summary-results.pdf|url-status=dead}}</ref> (២០១៦) | pop25 = ១១,៤៩៣ | region25 = {{flagcountry|ហុងកុង}} | ref24 = <ref>{{cite web|url=http://www.statbank.dk/10024|title=POPULATION AT THE FIRST DAY OF THE QUARTER BY REGION, SEX, AGE (5 YEARS AGE GROUPS), ANCESTRY AND COUNTRY OF ORIGIN|work=Statistics Denmark}}</ref> (2020) | pop24 = ១២,៩៤៧ | region24 = {{flagcountry|ដាណឺម៉ាក}} | ref23 = <ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/estimates19.asp|title=United Nations Population Division &#124; Department of Economic and Social Affairs|website=www.un.org}}</ref> (២០១៩) | pop23 = ១៣,៦៨៧ | region23 = {{flagcountry|ហ្វាំងឡង់}} | ref22 = <ref>https://web.archive.org/web/20150316142557/http://www.fms.gov.ru/about/statistics/data/details/54891/</ref> (២០១៥) | pop22 = ១៤,០៨៧ | pop31 = ៥,៤៦៦ | region32 = {{flagcountry|បែលហ្ស៊ិក}} | ref21 = <ref name=consular /> (២០១២) | pop37 = ២,៤២៤ | rels = ភាគច្រើន៖ [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]] និង[[សាសនាប្រជាប្រិយតៃ]]<br>ជនជាតិភាគតិច៖ [[គ្រិស្តសាសនានៅប្រទេសថៃ|គ្រិស្តសាសនា]], [[ឥស្លាមសាសនានៅប្រទេសថៃ|ឥស្លាមសាសនា]], | languages = [[ភាសាថៃ|ថៃ]] | ref40 = <ref name=UN>{{cite web |url=https://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/data/UN_MigrantStockByOriginAndDestination_2015.xlsx|title=Trends in International Migrant Stock: Migrants by Destination and Origin |format=XLSX|work=United Nations|date=1 December 2015 |access-date=14 July 2016}}</ref> | pop40 = {{circa}} ៤៧,០០០ | region40 = ជុំវិញពិភពលោក | ref39 = <ref name=consular /> (២០១២) | pop39 = ២,៣៣១ | region39 = {{flagcountry|អេហ្ស៊ីប}} | ref38 = <ref name=consular /> (២០១២) | pop38 = ២,៣៧៨ | region38 = {{flagcountry|គុយវ៉ែត}} | ref37 = <ref name=consular /> (២០១២) | region37 = {{flagcountry|បារ៉ែន}} | pop32 = ៣,៨១១ | ref36 = <ref name=consular /> (២០១២) | pop36 = ២,៥០០ | region36 = {{flagcountry|កាតា}} | ref35 = <ref name=consular /> (2012) | pop35 = ៣,៥០០ | region35 = {{flagcountry|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង}} | ref34 = <ref name=consular /> (២០១២) | pop34 = ៣,៧១៥ | region34 = {{flagcountry|ឥណ្ឌា}} | ref33 = <ref name=consular /> (២០១២) | pop33 = ៣,៧៧៣ | region33 = {{flagcountry|អូទ្រីស}} | ref32 = <ref name=consular /> (២០១២) | region22 = {{flagcountry|រុស្ស៊ី}} | pop21 = ១៤,២៣២ | native_name = ไทย, ไทยสยาม <br/> ថៃ​, ថៃសៀម | pop6 = ៨១,៨៥០ | pop10 = ៥០,១៧៩ | region10 = {{flagcountry|ជប៉ុន}} | ref9 = <ref name=consular /><ref>{{cite web|url=http://www.nst.com.my/opinion/letters-to-the-editor/siamese-malaysians-they-are-part-of-our-society-1.457322|title=SIAMESE MALAYSIANS: They are part of our society|author=Nop Nai Samrong|publisher=New Straits Times|date=8 January 2014|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108111857/http://www.nst.com.my/opinion/letters-to-the-editor/siamese-malaysians-they-are-part-of-our-society-1.457322|archive-date=8 January 2014|url-status=dead|archivedate=8 មករា 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140108111857/http://www.nst.com.my/opinion/letters-to-the-editor/siamese-malaysians-they-are-part-of-our-society-1.457322}}</ref> (២០១២) | pop9 = ៥១,០០០–៧០,០០០ | region9 = {{flagcountry|ម៉ាឡេស៊ី}} | ref8 = <ref>https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bevoelkerung/Migration-Integration/Publikationen/Downloads-Migration/auslaend-bevoelkerung-2010200197004.pdf?__blob=publicationFile</ref> (២០១៩) | pop8 = ៥៩,១២៥ | region8 = {{flagcountry|អាល្លឺម៉ង់}} | ref7 = <ref>{{cite web|url=https://www.immigration.gov.tw/5475/5478/141478/141380/170070/|title=108.02Foreign Residents by Nationality (03/25/2019)|work=immigration.gov.tw|language=zh|access-date=2 May 2019}}</ref> (២០១៨) | pop7 = ៦៤,៩២២ | region7 = {{flagcountry|តៃវ៉ាន់}} | ref6 = <ref>{{cite web |title=Estimated resident population, Country of birth - as at 30 June, 1996 to 201 |url=https://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Lookup/3412.0Main+Features12018-19?OpenDocument |website=Australian Bureau of Statistics |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=15 May 2020}}</ref> (២០១៩) | region6 = {{flagcountry|អូស្ត្រាលី}} | region11 = {{flagcountry|សិង្ហបុរី}} | ref5 = <ref>{{cite web|url=http://gzone.kr/cmmn/FileDown.do?atchFileId=226381&fileSn=67807|title=출입국·외국인정책 내부용 통계월보 (2018년 7월호)|work=gov.kr|format=PDF|access-date=2 May 2019|archivedate=24 កញ្ញា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924144114/http://gzone.kr/cmmn/FileDown.do?atchFileId=226381&fileSn=67807|url-status=dead}}</ref> (2018) | pop5 = ១៨៥,៣៨៩ | region5 = {{flagcountry|កូរ៉េខាងត្បូង}} | ref4 = <ref>{{cite web|url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_B02018|title=ASIAN ALONE OR IN ANY COMBINATION BY SELECTED GROUPS|work=factfinder.census.gov|access-date=2 May 2019|archive-url=https://archive.today/20200214004855/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_B02018|archive-date=14 February 2020|url-status=dead|archivedate=14 កុម្ភៈ 2020|archiveurl=https://archive.today/20200214004855/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_B02018}}</ref> (២០១៧) | pop4 = ៣១៩,៧៩៤ | region4 = {{flagcountry|សហរដ្ឋអាមេរិក}} | pop2 = ប្រ. ១.១ លាន | region2 = <center>[[ជនជាតិថៃនៅបរទេស|ជនភៀសខ្លួន]]</center> | popplace = {{flag|ថៃ}} ប្រ. ៥១–៥៧.៨ លាន{{refn|group="nb"|Thai people make up approximately 75–85% population of the country (58 million) if including the [[Southern Thailand|Southern Thai]] and, more controversially, the [[Northern Thai people|Northern Thai]] and [[Isan people]], all of which include significant populations of non Tai-Kadai ethnic groups}}<ref name=McCargoHong>{{Cite journal| doi = 10.1080/1463136042000221898| url = http://thaipolitics.leeds.ac.uk/files/2014/05/mccargo-and-krisadawan-2004.pdf| title = Contesting Isan‐ness: Discourses of politics and identity in Northeast Thailand| journal = Asian Ethnicity| volume = 5| issue = 2| page = 219| year = 2004| last1 = McCargo| first1 = D.| last2 = Hongladarom| first2 = K.| s2cid = 30108605| access-date = 2016-09-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20170809095856/http://thaipolitics.leeds.ac.uk/files/2014/05/mccargo-and-krisadawan-2004.pdf| archive-date = 2017-08-09| url-status = dead}}</ref><ref name="David Levinson 1998 287">{{citation |author=David Levinson |title=Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook |publisher=Oryx Pres |year=1998 |page=[https://archive.org/details/ethnicgroupsworl00levi/page/287 287] |isbn=978-1-57356-019-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/ethnicgroupsworl00levi/page/287}}</ref><ref name=Ethno2013>{{citation | last1 = Paul | first1 = Lewis M. | last2 = Simons | first2 = Gary F. | last3 = Fennig | first3 = Charles D. | year = 2013 | title = Ethnologue: Languages of the World | publisher = SIL International | isbn = 978-1-55671-216-6 | url = http://www.ethnologue.com}}</ref> | total = ប្រ. '''៥២–៥៩ លាន'''{{efn|The total figure is merely an estimation; sum of all the referenced populations below.}} | caption = ជនជាតិថៃនៅក្នុងពិធីបូជាសពនៅ[[វត្តចេតិយហ្លួង]]ក្នុង[[ខេត្តឈៀងម៉ៃ]]. | image = [[File:Chan Kusalo cremation 15.jpg|Khon|250px]] | native_name_lang = th | ref10 = <ref>{{cite web|url=http://www.moj.go.jp/content/001256897.pdf|title=平成２９年末現在における在留外国人数について（確定値）|work=[[ក្រសួងយុត្តិធម៌ (ថៃ)]]|access-date=2 May 2019|archivedate=14 វិច្ឆិកា 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181114224148/http://www.moj.go.jp/content/001256897.pdf|url-status=dead}}</ref> (២០១៧) | pop11 = ៤៧,៧០០ | region21 = {{flag|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម}} | ref16 = <ref name=consular /> (២០១១) | ref20 = <ref>{{cite web|url=http://lsb.gov.la/PDF/PHC-ENG-FNAL-WEB.pdf|title=Table P4.8 Overseas Migrant Population 10 Years Old and Over by Country of Origin and Province of Current Residence|work=lsb.gov.la|access-date=February 14, 2017|archivedate=វិច្ឆិកា 1, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161101102401/http://www.lsb.gov.la/PDF/PHC-ENG-FNAL-WEB.pdf|url-status=dead}}</ref> (២០១៥) | pop20 = ១៥,៤៩៧ | region20 = {{flagcountry|ឡាវ}} | ref19 = <ref>{{cite web|title=Data tables, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0|work=Statistics Canada|date=16 January 2018|access-date=5 July 2018}}</ref> (2016) | pop19 = ១៩,០១០ | region19 = {{flagcountry|កាណាដា}} | ref18 = <ref>{{cite web|url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37325&D1=0&D2=a&D3=0&D4=0&D5=a&D6=l&HDR=G2,G3&STB=G1,G5,T,G4&VW=T|title=Bevolking; generatie, geslacht, leeftijd en herkomstgroepering|work=statline.cbs.nl|date=July 18, 2017}}</ref> (២០១៧) | pop18 = ២០,១០៦ | region18 = {{flagcountry|ហុល្លង់}} | ref17 = <ref>https://www.ssb.no/en/statbank/table/05183/</ref> (២០២០) | pop17 = ២២,១៩៤ | region17 = {{flagcountry|ន័រវែស}} | pop16 = ២៤,៦០០ | ref11 = <ref name=consular>{{cite web|url=http://www.consular.go.th/main/contents/files/services-20120630-141533-674689.pdf|title=รายงานจำนวนประมาณการคนไทยในต่างประเทศ 2012|work=consular.go.th|date=March 5, 2012|language=th|access-date=វិច្ឆិកា 26, 2021|archivedate=កុម្ភៈ 14, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170214102448/http://www.consular.go.th/main/contents/files/services-20120630-141533-674689.pdf|url-status=dead}}</ref> (២០១២) | region16 = {{flagcountry|លីប៊ី}} | ref15 = <ref name=consular /> (២០១១) | pop15 = ២៨,០០០ | region15 = {{flagcountry|អ៊ីស្រាអែល}} | ref14 = <ref name=consular /> (២០១៩)<ref>https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/thailande/presentation-de-la-thailande/</ref> | pop14 = ៣០,០០០ | region14 = {{flagcountry|បារាំង}} | ref13 = <ref>{{cite web|title=Foreign-born persons – Population by country of birth, age and sex. Year 2000 - 2018|date=2019-02-21|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/sv/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/table/tableViewLayout1/|work=Statistics Sweden|access-date=25 February 2020}}</ref> (២០១៩) | pop13 = ៤៤,៣៣៩ | region13 = {{flagcountry|ស៊ុយអែត}} | ref12 = <ref>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/datasets/populationoftheunitedkingdombycountryofbirthandnationality|title=Population of the United Kingdom by Country of Birth and Nationality (July 2017 to June 2018)|work=ons.gov.uk|date=29 November 2018|access-date=2 May 2019}}</ref> (2018) | pop12 = ៤៥,០០០ | region12 = {{flag|សហរាជាណាចក្រ}} | related = {{ubl|ផ្សេងទៀត: [[ជនជាតិតៃ]]}} {{hlist|item_style=font-size:90%; |([[ជនជាតិឡាវ]], [[ជនជាតិសាន]], [[ជនជាតិតៃ (ចិន)|ជនជាតិដៃ]], [[ជនជាតិអាហូម]])| }}[[ជនជាតិថៃដើមកំណើតចិន]], [[ជនជាតិថៃម៉ាឡេស៊ី]] }} '''ជនជាតិថៃ''' ([[ភាសាថៃ]]៖ ชาวไทย), '''ជនជាតិថៃកណ្តាល/ជនជាតិថៃភាគខាងត្បូង''' ([[ភាសាថៃ]]៖ คนภาคกลาง, คนใต้}}, ប្រែ: ជនជាតិកណ្ដាល, ជនជាតិខាងត្បូង, ''ជនជាតិថៃដើមកំណើតចិន'') ឬ '''ជនជាតិសៀម/ស្យាម'''​ ([[ភាសាថៃ]]៖ ชาวสยาม, ''ប្រើក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងក្នុងស្រុក'') ក្នុងន័យចង្អៀត គឺជា​[[​ក្រុម​ជនជាតិ​|ក្រុម​ជនជាតិ]]​[[ជនជាតិតៃ|តៃ]]​ដែលរស់នៅ​ភាគ​កណ្តាល និង​[[ថៃភាគខាងត្បូង|ភាគ​ខាង​ត្បូង]]​នៃ​ប្រទេស​[[ថៃ]] (សៀមក្រោម)។<ref>Cheesman, P. (1988). ''Lao textiles: ancient symbols-living art.'' Bangkok, Thailand: White Lotus Co., Thailand.</ref><ref>Fox, M. (1997). ''A history of Laos.'' Cambridge, U.K.: Cambridge University Press.</ref><ref>Fox, M. (2008). ''Historical Dictionary of Laos (3rd ed.).'' Lanham: Scarecrow Press.</ref><ref>Goodden, C. (1999). ''Around Lan-na: a guide to Thailand's northern border region from Chiang Mai to Nan.'' Halesworth, Suffolk: Jungle Books.</ref><ref>{{cite book|author=Gehan Wijeyewardene|date=1990|title=Ethnic Groups across National Boundaries in Mainland Southeast Asia|location=Singapore|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|page=48|isbn=978-981-3035-57-7|quote=The word 'Thai' is today generally used for citizens of the Kingdom of Thailand, and more specifically for the 'Siamese'.}}</ref><ref name="David Levinson 1998 287" /><ref name="West794">{{citation|author=Barbara A. West|title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania|publisher=Facts on File|year=2009|page=794|isbn=978-1-4381-1913-7}}</ref> ពួកគេជាផ្នែកមួយនៃក្រុមភាសានិងជាតិពន្ធុតៃធំជាងគេដែលមានដើមកំណើតនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ក៏ដូចជានៅ[[ចិន]]ភាគខាងត្បូង និងភាគ[[ឥណ្ឌាភាគឦសាន|ឦសាននៃប្រទេសឥណ្ឌា]]​ ជនជាតិថៃនិយាយ[[ភាសាថៃ|ភាសាថៃកណ្តាល]]<ref>{{citation|author1=Antonio L. Rappa|author2=Lionel Wee|title=Language Policy and Modernity in Southeast Asia: Malaysia, the Philippines, Singapore, and Thailand|publisher=Springer|year=2006|pages=114–115}}</ref>​ ដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាផ្នែកមួយក្នុង[[ក្រុម​ភាសា​ថៃកៈដៃ|គ្រួសារភាសាក្រៈដៃ]] ជនជាតិថៃភាគច្រើនជាអ្នកកាន់[[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]]។ [[វប្បធម៌ថៃ]]ត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលពីបណ្តាលប្រទេសជិតខាងជាច្រើន រួមទាំង[[ប្រទេសចិន]] [[ឥណ្ឌា]] និងជាពិសេស[[កម្ពុជា]] ហើយសង្គមថៃត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារការបញ្ចូលគ្នារវាងប្រពៃណី និងទំនៀមទម្លាប់។ សាសនាដែលលេចធ្លោនៅក្នុងប្រទេសថៃគឺ [[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] ដែលបានផ្លាស់ប្តូរទិដ្ឋភាពជាច្រើននៃជីវិតសង្គមជាតិរបស់ថៃ រួមទាំងសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម អក្សរសិល្ប៍ និងទំនៀមទម្លាប់។ ជាលទ្ធផលនៃ[[ម៉ានដាតវប្បធម៌ថៃ|គោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាល]]ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ និងឆ្នាំ១៩៤០ បានបង្រួមជនជាតិទាំងឡាយដែលវត្តមាននៅលើទឹកដីថៃឱ្យចេះនិយាយភាសាថៃនិងប្រកាន់វប្បធម៌ថៃ។ ពាក្យថា ''ជនជាតិថៃ'' គឺសម្ដៅទៅដល់ប្រជាជនទូទៅដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ។ ក្នុងនោះក៏រួមមានទាំងក្រុមផ្សេងៗរបស់ក្រុមជាតិពន្ធុ-ភាសាតៃ ដូចជា[[ជនជាតិថៃខាងជើង|ជនជាតិយួន]] និង[[ជនជាតិឦសាន|ជនជាតិឥសាន]] ក៏ដូចជាមានក្រុមមិនមែនជនជាតិតៃដែលធំជាងគេគឺ[[ជនជាតិចិន]]។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងបំផុតរបស់ជនជាតិសៀមមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទី៦នៃគ.ស ។នៅសតវត្សទី៧ និងទី៨ ជនជាតិសៀមបានបង្កើតរដ្ឋមួយឈ្មោះថាណាមជីវ ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលស្ថិតក្នុងខេត្តយូណាន ប្រទេសចិនបច្ចុប្បន្ន ។ ពួកគេចុះមកទីតាំងភាគកណ្តាលទន្លេមេណាម(ទន្លេចៅព្រះយា) ចន្លោះរដ្ឋទ្វារវតីនិងហិរបុញ្ជ័យ។ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី១២ ពួកសៀមបានរំកិលខ្លួនពីតំបន់យូណានចុះមកទិសខាងត្បូងបន្តិចម្តងៗ ការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍នៃជនជាតិសៀមបណ្ដាលមកពីចម្បាំងរវាងពួកម៉ុងកូលនិងចិនភាគខាងជើង ពួកសៀមបានចេញពីប្រទេសដើរមកតាំងទីលំនៅក្នុងអាណាចក្រខ្មែរត្រង់សុខោទ័យ ហើយធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនិងខ្មែរ នាសតវត្សទី១៣ ជនជាតិសៀមបានចាប់ផ្តើមលេចចេញជាវប្បធម៌ និង​នយោបាយ​ដាច់​ដោយ​ឡែកពីខ្មែរ។ ពួកគេបានបង្កើតអាណាចក្រសុខោទ័យ ដែលល្បីល្បាញខាងសិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មពិសេស ក៏ដូចជាការសង្កត់ធ្ងន់លើការអប់រំ និងអក្សរសាស្រ្តផងដែរ។ រាជាណាចក្រសុខោទ័យត្រូវបានស្នងបន្តដោយនគរអយុធ្យា ដែលបានក្លាយជានគរដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ រាជាណាចក្រអយុធ្យាត្រូវបានគេស្គាល់ខាងពាណិជ្ជកម្ម និងពាណិជ្ជកម្ម ហើយវាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយនគរ និងអាណាចក្រជាច្រើនទៀតនៅក្នុងតំបន់។ សតវត្ស​ទី​១៨ អាណាចក្រ​អយុធ្យា​ត្រូវ​បាន​វាយ​លុក​ដោយពួកភូមា។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ប្រជាជនសៀមអាចប្រមូលផ្តុំ និងបង្កើតនគរធនបុរីឡើងវិញ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទតាកស៊ីន។ ព្រះបាទតាកស៊ីនត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយព្រះបាទរាមាទី១ ដែលបង្កើតរាជវង្សចក្រី ដែលនៅតែគ្រប់គ្រងប្រទេសថៃរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ កំឡុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ប្រទេសថៃបានធ្វើទំនើបកម្ម និងភាវូបនីយកម្មយ៉ាងសំខាន់ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេច[[ចុល្លាង្ករណ៍|រាមាទី៥]]។ សម័យនោះឃើញមានការដាក់បញ្ចូលនូវស្ថាប័នវប្បធម៌ និងនយោបាយលោកខាងលិចជាច្រើន ក៏ដូចជាការបង្កើតរបបរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ប្រទេសថៃបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ហើយត្រូវបានកាន់កាប់ដោយជនជាតិជប៉ុនពីឆ្នាំ១៩៤១ ដល់ឆ្នាំ១៩៤៥។ បន្ទាប់ពីសង្រ្គាម ប្រទេសថៃបានលេចចេញជាតួអង្គសំខាន់នៅក្នុងតំបន់ ហើយបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើតសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ == ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាសាស្រ្ត == ភូមិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសថៃមានភាពចម្រុះ ដោយតំបន់ភ្នំនៅភាគខាងជើង និងភាគឦសាន វាលទំនាបកណ្តាលដែលជាជម្រកនៃទន្លេសំខាន់ៗរបស់ប្រទេស និងកោះត្រូពិច និងឆ្នេរនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូង។ កំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតរបស់ប្រទេសគឺ ដូយ អ៊ិនថាណន ដែលមានកម្ពស់២៥៦៥ ម៉ែត្រ ។ មានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសភូមា នៅខាងជើងនិងខាងលិច ប្រទេសឡាវ នៅភាគឦសាន ប្រទេសកម្ពុជា នៅភាគអាគ្នេយ៍ និងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី នៅភាគខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ៥១៣ ០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ។ ប្រទេស​ថៃ​មាន​ប្រជាជន​ប្រមាណ​៦៩​លាន​នាក់ ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រទេស​នេះ​ជាប់​ចំណាត់ថ្នាក់​ទី​២០​ក្នុង​ពិភពលោក។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិភាគតិចថៃ ដែលមានចំនួនប្រជាជនតិចនៃជនជាតិចិន ម៉ាឡេ ខ្មែរ និងក្រុមជនជាតិដទៃទៀត។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាថៃ ហើយប្រជាជនភាគច្រើនកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។ ប្រទេស​នេះ​មាន​ប្រជាជន​វ័យ​ក្មេង​ដែល​មាន​អាយុ​ជា​មធ្យម ៣៨,៦ ឆ្នាំ។ ប្រទេសថៃ ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាប្រទេសដែលមានចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់ដោយធនាគារពិភពលោក។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វិសមភាពប្រាក់ចំណូលនៅតែជាបញ្ហាសំខាន់ ដោយមនុស្សជាច្រើននៅតែរស់នៅក្នុងភាពក្រីក្រ ជាពិសេសនៅតំបន់ជនបទ។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមជនជាតិ]] <references group="nb" /> <references group="lower-alpha" /> {{ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជាតាមអំបូរភាសា}} gt2e7u6n81ywgl672imxkdoo41xoo2u 0 47451 337660 336124 2026-07-26T07:53:55Z SakanaJohn126 51400 /* */ 337660 wikitext text/x-wiki {{Rough translation|វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា|||conflict=សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)|image=[[File:Indochine française (1913).jpg|240px]]|caption=|date=១៥៩១ - ៣ មករា ១៥៩៤|place=[[កម្ពុជា]]|result=ជ័យជំនះរបស់សៀម|combatant1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[អាណាចក្រអយុធ្យា]]|commander1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[នរេសួរ]]<br />[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[ផារ៉ា រាជាម៉ានូ]]|combatant2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[សម័យកាលលង្វែក|សម័យកាលលង្វែក]]|commander2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ព្រះសត្ថាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ជ័យជេស្ឋាទី១|ជ័យជេស្ឋាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ស្រីសុរិយោពណ៌]]|units1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[Royal Siamese armed forces (1238-1852)|ទ័ពសៀម]]|units2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] ទ័ពកម្ពុជា <br />ទាហានស៊ីឈ្នួលអេស្ប៉ាញ <br /> ទាហានស៊ីឈ្នួលព័រទុយហ្គាល់|strength1=~100,000 troops <ref>{{cite book |last1=Kohn |first1=George Childs |title=Dictionary of Wars |url=https://books.google.com/books?id=qTDfAQAAQBAJ&pg=PA445 |publisher=Routledge |language=en |date=31 October 2013|isbn=9781135954949 }}</ref>|strength2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] 75,000<br />150 [[Junk (ship)|junks]]|casualties1=ប្រហែលជា 15,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់|casualties2=Unknown |casualties3=ប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន 90,000 នាក់ (រួមទាំងព្រះអង្គ[[ស្រីសុរិយោពណ៌]]) ត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនៅអយុធ្យា។{{sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}}}} '''សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)''' គឺជាជម្លោះកងទ័ពដែលប្រយុទ្ធគ្នារវាង [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] និង [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|អាណាចក្រកម្ពុជា]] ។ សង្រ្គាមបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកអយុធ្យាបានឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការវាយឆ្មក់របស់ខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់ចូលទៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេ។ អាណាចក្រ​កម្ពុជា​ក៏​កំពុងប្រឈម​នឹង​ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ខាង​សាសនា​ក្នុង​ប្រទេស។ នេះហើយបានផ្តល់ឱ្យសៀមនូវឱកាសដ៏ល្អបំផុតដើម្បីឈ្លានពាន។ ការលុកលុយលើកដំបូងត្រូវបានរំខាន មុនពេលវាសម្រេចបាននូវគោលដៅរបស់វា។ ស្តេចអយុធ្យា ព្រះបាទ [[នរេសួរ|នរេសូរ]] បានយាងត្រឡប់មកវិញ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ទីបំផុតបានគ្រប់គ្រងប្រទេសទាំងមូល ហើយទីបំផុតបានបណ្តេញទីក្រុង [[បន្ទាយលង្វែក|លង្វែក]] នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ ។ == ផ្ទៃខាងក្នុង == ព្រះអង្គម្ចាស់ ណារ៉េត ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មៅ" ( {{Lang-th|พระองค์ดำ}} ) ព្រះអង្គកើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៥៥៥ នៅ​ក្រុង ​ភិស័កនុលោក ។ ព្រះអង្គ​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​របស់ [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|​ព្រះបាទមហាធម៌រាជាធិរាជ]] និង ​[[វិសុទ្ធិកាសាត|ព្រះមហេសី​របស់​ព្រះអង្គ​ឈ្មោះ វិសុទ្ធកៈសាត]] ។ មាតា​របស់​ទ្រង់​ជា​បុត្រី​របស់ [[មហាចក្រពត្តិ|​មហាចក្រពត្តិ]] និង​មហេសី [[សុរិយោទ័យ|​សុរិយោទ័យ]] ។ បិតារបស់ទ្រង់គឺជាអភិជនរបស់សុខោទ័យ ដែលបានវាយឈ្នះ [[វរៈវង្សាធិរាជ|ព្រះបាទ វរៈវង្សាធិរាជ]] នៅឆ្នាំ ១៥៤៨ ហើយបានដាក់ មហាចក្រពត្តិ លើបល្ល័ង្ក [[អាណាចក្រអយុធ្យា|អយុធ្យា]] ដូច្នេះបានទទួលរាជវង្សពី ភិស័កនុ​លោ​ក ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៣-១៥៦៤)|ភូមា-សៀមលើកទី២]] ស្តេចភូមា [[បឹយីនណោន|បាយិនណោន]] បានយក ភិស័កនុលោក ហើយបានធ្វើឱ្យ [[អាណាចក្រសុខោទ័យ|ព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ]] ក្លាយជា [[រដ្ឋដៃទន្លេ|រដ្ឋដៃទន្លេរបស់]] ភូមា។ ណារ៉េត​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ក្រុង [[បាហ្គោ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា|​បាហ្គោ ប្រទេស​ភូមា]] ជា [[ចំណាប់ខ្មាំង|​ចំណាប់ខ្មាំង]] ដើម្បី​ធានា​នូវ​ភាព​ស្មោះត្រង់​របស់​ស្តេច។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)|ភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)]] ភូមាបានវាយលុកអយុធ្យាទាំងស្រុង ដោយលើកតម្កើង [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|មហាធម្មរាជាធិរាជ]] ជាចៅហ្វាយនាយ ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏ដោះលែងណារ៉េតជាថ្នូរនឹងប្អូនស្រីរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ ១៥៧១ ព្រះបាទមហាធម្មរាជាធិរាជ បានថ្វាយព្រះនាមថា [[អ៊ូប៉ារ៉ាចា|ឧបរាជ]] ដោយប្តូរឈ្មោះទៅជា [[នរេសួរ|នរេសូរ]] ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} នៅឆ្នាំ ១៥៨១ [[ណាន់ដា បាយិន|ណាន់ដា បាយីន]] បានស្នងរាជ្យពីបិតារបស់ព្រះអង្គ បាយីនណោង ឡើងសោយរាជ្យ។ ណាន់ដា បាយីន បាន​សង្ស័យ​លើ​ព្រះ​នរេសូរ បន្ទាប់​ពី​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​មក​ដល់​ទាន់​ពេល​វេលា​ក្នុង​ការ​បង្ក្រាប​នៃ​ការ [[ការបះបោរ Ava|​បះបោរ​របស់អាវ៉ា]] ។ បន្ទាប់មក ណាន់ដា បាយីន បានបញ្ជាឱ្យមេទ័ព [[ជនជាតិមន|មន]] ពីរនាក់ធ្វើឃាត នរេសូរ កំឡុងពេលប្រយុទ្ធនាពេលខាងមុខ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ពួកមនបានយល់ស្របភ្លាមៗចំពោះព្រះនរេសូរអំពីបេសកកម្មរបស់ពួកគេ ដោយពួកគេបានចាត់ទុកការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមាជាការគៀបសង្កត់។ នរេសូរ បាន​លះបង់​ការ​សន្យា​ភក្តីភាព​ជាមួយ​ភូមា ហើយ​បាន​បង្កើត​អយុធ្យា​ជា​រាជាណាចក្រ​ឯករាជ្យ​ឡើងវិញ។ បន្ទាប់ពីបានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជនជាតិថៃចំនួន ១០ ០០០ នាក់ពីទីក្រុង [[ប៉េគុ|ប៉េគូ]] និងទទួលបានការគាំទ្រពីជនអន្តោប្រវេសន៍ [[ជនជាតិសាន|សាន]] ជាច្រើន នរេសូរអាចទប់ទល់ [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៨៤-១៥៩៣)|ការលុកលុយរបស់ភូមា]] ទ្រង់ទ្រាយធំចំនួនបួននៅចន្លោះឆ្នាំ ១៥៨៤ និង ១៥៩០។ {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ដោយ​បាន​ពង្រឹង​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ខ្លួន​នៅ​ព្រំដែន​ភាគ​ខាង​លិច ព្រះ​បាទ​នរេសូរ បាន​ងាក​មក​ចាប់​អារម្មណ៍​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ អយុធ្យា និង​កម្ពុជា​បាន​ច្បាំង​គ្នា​ជា​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សា​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៣៥០។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ប្រទេសកម្ពុជាបានចូលទៅក្នុងស្ថានភាព[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ធ្លាក់ចុះ]] ចាប់តាំងពីការដួលរលំនៃ [[អាណាចក្រខ្មែរ]] ហើយបានកំណត់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់ខ្លួនក្នុងការវាយឆ្មក់។ ការវាយឆ្មក់បែបនេះបានធ្វើឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម|ភូមា-សៀម]] ចំនួនបួនលើកដំបូង ដោយផ្តោតលើខេត្ត [[ខេត្តពេជ្របុរី|ពេជ្របុរី]], [[ខេត្តប្រាចិនបុរី|ប្រជិនបុរី]], [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ចន្ទបុរី]], [[នគររាជសីមា|នរគរាជសីមា]], [[ខេត្តនន្ទបុរី|នន្ទបុរី]], [[ប្រាដាង|ព្រះប្រដាង]] និងទីក្រុង [[ព្រះនគរស៊ីអយុធ្យា (ក្រុង)|អយុធ្យា]] ។ ការ​វាយឆ្មក់​នេះ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ប្រជាជន​ដោយ​បង្ខំ ក្នុង​គោល​បំណង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ចំនួន​ប្រជាជន​ឡើង​វិញ។ {{Sfn|Jumsai|1976}} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ជម្លោះ === យុទ្ធនាការដំបូងប្រឆាំងនឹងកម្ពុជាត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកសៀមក្រោមការដឹកនាំរបស់មេបញ្ជការ [[ផារ៉ា រាជម៉ានូ|ព្រះរាជាម៉ានុ]] បានលុកលុយតាមច្រក ព្រះចារុក ។ ព្រះបាទ [[សត្ថាទី១|សត្ថា]] បានបញ្ជូនទ័ពទៅ [[ពោធិសាត់|ខេត្តពោធិសាត់]] និង [[ក្រុងបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] ខណៈកំពុងរៀបចំការវាយឆ្មក់នៅព្រៃរនាម។ ទោះបីជាជោគជ័យដំបូងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនកម្ពុជានៅទីបំផុតត្រូវបានបណ្តេញចេញពីរនាម បន្ទាប់ពីកងទ័ពថៃបានបើកការវាយប្រហារលើកទីពីរលើទីតាំង។ ពោធិសាត់ និង​បាត់ដំបង​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ដៃ​របស់​ថៃ​ភ្លាមៗ ខណៈ​ដែល [[បន្ទាយលង្វែក|​បន្ទាយលង្វែក]] ​ត្រូវ​ឡោមព័ទ្ធ។ ការឡោមព័ទ្ធនេះបានអូសបន្លាយរយៈពេលបីខែ បន្ទាប់មកការរួមផ្សំនៃបញ្ហាភស្តុភារៈ និងការវាយបករបស់កម្ពុជាបានបង្ខំឱ្យជនជាតិថៃដកថយហួសព្រំដែន។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=214–215}} បន្ទាប់ពីការវាយលុករបស់ភូមាមួយផ្សេងទៀតនៅឆ្នាំ ១៥៩៣ នរេសូរបានបែងចែកកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គជា ៤ ជួរដើម្បីរៀបចំសម្រាប់ការវាយលុកមួយទៀតលើប្រទេសកម្ពុជា។ ជួរទីមួយបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅនគររាជសីមា ខណៈពេលដែលមានគោលបំណងវាយលុក [[ក្រុងសៀមរាប|ខេត្តសៀមរាប]] និងកំពង់ស្វាយ។ ជួរ​ទី​ពីរ​គឺ​ប្រមូល​ទ័ព​មក​ពី​ខាង​ត្បូង​នៃ​អយុធ្យា រួច​ហែ​ក្បួននៅមោតជ្រុក ( [[ឡុង ស៊ូយិន|ឡុងសឿង]] ​បច្ចុប្បន្ន)។ ទ័ពទីបីបានរើទៅ [[ស្រុកបន្ទាយមាស|បន្ទាយមាស]] ចំណែកទ័ពទីបួនវិញទៀតបានវាយលុកពោធិសាត់ និងបាត់ដំបង។ ពេល​នោះ​ទ័ព​ទាំង​បួន​នឹង​អាច​វាយ​លុក​ឡោម​ព័ទ្ធលង្វែក​បាន​ព្រម​គ្នា។ ពេលនោះ ប្រជាជនកម្ពុជាបានប្រមូលផ្តុំកម្លាំងកងទ័ពចំនួន ៧៥.០០០ នាក់ និងកងទ័ពបុរសចំនួន ១៥០ នាក់ [[សំរាម (កប៉ាល់)|ទន់ខ្សោយ]] ដែលកាន់កាប់ទីតាំងសំខាន់ៗនៅបាប៊ូ បាត់ដំបង ពោធិសាត់ បន្ទាយមាស និង [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ។ ក្រុមកាយរឹងមាំសៀមអាចចាប់បានទាហានខ្មែរមួយចំនួនដែលនៅពេលសួរចម្លើយបានបង្ហាញមុខតំណែងរបស់សមមិត្តរបស់ពួកគេ។ ព័ត៌មាន​ដែល​ទើប​នឹង​ទទួល​បាន​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​ខេត្ត​បាត់ដំបង។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=215–217}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ការប្រយុទ្ធលើកទី២ នៅមុខខេត្តពោធិសាត់ បានបញ្ចប់ដោយការចាញ់របស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដែលហួសពីសមរភូមិ។ បីថ្ងៃក្រោយមក កម្លាំងសៀមបានទៅដល់ បាប៊ូរ ហើយចាប់ផ្តើមជីកលេណដ្ឋានជុំវិញទីក្រុង។ ដល់ពេលព្រលប់ ពួកសៀមបាន [[ការជីកយករ៉ែ (យោធា)|ជីក]] ផ្លូវឡើងទៅដល់កំពែងក្រុង ទើបចាប់ផ្តើមការប្រយុទ្ធគ្នាដោយដៃ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ [[ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌|សុរិយោពណ៌]] របស់កម្ពុជាបានគ្រប់គ្រងផ្លូវរបស់ព្រះអង្គចេញពីការឡោមព័ទ្ធជាមួយកងទ័ពបុរសចំនួន ១០០០ នាក់ខណៈពេលដែលអ្នកការពារដែលនៅសល់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការប្រយុទ្ធ។ លុះ​ដល់ [[បន្ទាយលង្វែក|​លង្វែក]] ​ហើយ សុរិយោពណ៌​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា​អ្នក​ការពារ​ផ្ទាល់ ខណៈ​ដែល​ប្អូន​ប្រុស​របស់​ទ្រង់ [[ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១|ជ័យជេដ្ឋា]] បាន​បោះបង់​ទីក្រុង​ចោល។ ជំនួយដោយទាហានស៊ីឈ្នួល [[ជនជាតិអេស្ប៉ាញ|អេស្បាញ]] និង [[ប្រជាជនព័រទុយហ្គាល់|ព័រទុយហ្គាល់]] ស្រីសុរិយោពណ៌បានពង្រឹងជញ្ជាំងដោយកាណុងបាញ់ និងកាំជ្រួច ខណៈពេលដែលកំពុងស្នើសុំជំនួយពី [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] និងអភិបាលក្រុង [[ម៉ានីល]] របស់អេស្ប៉ាញផងដែរ។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=222–223}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ក្នុងពេលនោះដែរ កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជាបានវាយលុកនៅក្រៅមោតជ្រុក់ ខណៈដែលទ័ពសៀមបានចូលប្រជុំគ្នាយឺតៗលើលង្វែក។ វិស្វករសៀមបានចាប់ផ្តើមការឡោមព័ទ្ធដោយសង់ការដ្ឋានដីដែលលើសពីកំពែងក្រុងក្នុងកម្ពស់ ដូច្នេះអាចឱ្យពួកគេបាញ់ចំទីក្រុងដោយផ្ទាល់។ ប្រជាជន​កម្ពុជា​បាន​ឆ្លើយ​តប​ដោយ​ការ​សាងសង់​កំពែង​ទីពីរ​ដែល​ការពារ​ទីក្រុង​ពី​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក។ នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ បន្ទាប់ពីការរៀបចំកាំភ្លើងធំរយៈពេលមួយម៉ោង កងទ័ពរបស់ នរេសូរ បានវាយលុកទីក្រុង។ ដំរី​ចម្បាំង​សៀម​បាន​បន្ត​ទម្លុះ​ទ្វារ​ក្រុង​ដោយ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ទ័ព​ថ្មើរ​ជើង​ទម្លាយ​ជញ្ជាំង​ខាងក្នុង ហើយ​សម្លាប់​ទាហាន​ដែល​នៅ​សេសសល់។ ថ្វីត្បិតតែស្តេចសត្ថាបានរត់ភៀសខ្លួនទៅប្រទេស [[ឡាវ]] ជិតខាងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនខ្មែរចំនួន ៩០,០០០ នាក់ រួមទាំងព្រះអង្គម្ចាស់ [[សូរិយាព|ស្រីសុរិយោពណ៌]] ផង ត្រូវបាននាំទៅក្រុងអយុធ្យា។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}} == ផលវិបាក == ក្រោយសៀមទទួលបានជ័យជំនះលើរាជធានីខ្មែរនៅលង្វែកមក រាជវង្សខ្មែរត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយផ្លាស់ទីលំនៅទៅកាន់រាជវាំងអយុធ្យា ដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលសៀមជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយទុកឱ្យមានការសម្រុះសម្រួល និងប្រកួតប្រជែងគ្នាទៅវិញទៅមកក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ចៅហ្វាយនាយ។ == សូម​មើល​ផង​ដែរ == * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។]] * [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|សម័យក្រោយអង្គរ]] * [[ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] * [[សង្រ្គាមកម្ពុជា-អេស្ប៉ាញ]] == កំណត់ចំណាំ == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]] lnqviwur8uzuozrvfgpvom88i5ejtq9 337661 337660 2026-07-26T07:55:33Z SakanaJohn126 51400 /* */ 337661 wikitext text/x-wiki {{Rough translation|វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា|||conflict=សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)|image=[[File:Indochine française (1913).jpg|240px]]|caption=|date=១៥៩១ - ៣ មករា ១៥៩៤|place=[[កម្ពុជា]]|result=ជ័យជំនះរបស់សៀម|combatant1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[អាណាចក្រអយុធ្យា]]|commander1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[នរេសួរ]]<br />[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[ផារ៉ា រាជាម៉ានូ]]|combatant2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[សម័យកាលលង្វែក|សម័យកាលលង្វែក]]|commander2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ព្រះសត្ថាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ជ័យជេស្ឋាទី១|ជ័យជេស្ឋាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ស្រីសុរិយោពណ៌]]|units1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[Royal Siamese armed forces (1238-1852)|ទ័ពសៀម]]|units2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] ទ័ពកម្ពុជា <br />ទាហានស៊ីឈ្នួលអេស្ប៉ាញ <br /> ទាហានស៊ីឈ្នួលព័រទុយហ្គាល់|strength1=~100,000 troops <ref>{{cite book |last1=Kohn |first1=George Childs |title=Dictionary of Wars |url=https://books.google.com/books?id=qTDfAQAAQBAJ&pg=PA445 |publisher=Routledge |language=en |date=31 October 2013|isbn=9781135954949 }}</ref>|strength2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] 75,000<br />150 [[Junk (ship)|junks]]|casualties1=ប្រហែលជា 15,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់|casualties2=ទាហាន 10,000-15,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់{{sfn|Rajanubhab|2001|p=67}}<br>ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញ ៥០០-១០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ |casualties3=ប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន 90,000 នាក់ (រួមទាំងព្រះអង្គ[[ស្រីសុរិយោពណ៌]]) ត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនៅអយុធ្យា។{{sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}}}} '''សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)''' គឺជាជម្លោះកងទ័ពដែលប្រយុទ្ធគ្នារវាង [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] និង [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|អាណាចក្រកម្ពុជា]] ។ សង្រ្គាមបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកអយុធ្យាបានឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការវាយឆ្មក់របស់ខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់ចូលទៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេ។ អាណាចក្រ​កម្ពុជា​ក៏​កំពុងប្រឈម​នឹង​ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ខាង​សាសនា​ក្នុង​ប្រទេស។ នេះហើយបានផ្តល់ឱ្យសៀមនូវឱកាសដ៏ល្អបំផុតដើម្បីឈ្លានពាន។ ការលុកលុយលើកដំបូងត្រូវបានរំខាន មុនពេលវាសម្រេចបាននូវគោលដៅរបស់វា។ ស្តេចអយុធ្យា ព្រះបាទ [[នរេសួរ|នរេសូរ]] បានយាងត្រឡប់មកវិញ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ទីបំផុតបានគ្រប់គ្រងប្រទេសទាំងមូល ហើយទីបំផុតបានបណ្តេញទីក្រុង [[បន្ទាយលង្វែក|លង្វែក]] នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ ។ == ផ្ទៃខាងក្នុង == ព្រះអង្គម្ចាស់ ណារ៉េត ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មៅ" ( {{Lang-th|พระองค์ดำ}} ) ព្រះអង្គកើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៥៥៥ នៅ​ក្រុង ​ភិស័កនុលោក ។ ព្រះអង្គ​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​របស់ [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|​ព្រះបាទមហាធម៌រាជាធិរាជ]] និង ​[[វិសុទ្ធិកាសាត|ព្រះមហេសី​របស់​ព្រះអង្គ​ឈ្មោះ វិសុទ្ធកៈសាត]] ។ មាតា​របស់​ទ្រង់​ជា​បុត្រី​របស់ [[មហាចក្រពត្តិ|​មហាចក្រពត្តិ]] និង​មហេសី [[សុរិយោទ័យ|​សុរិយោទ័យ]] ។ បិតារបស់ទ្រង់គឺជាអភិជនរបស់សុខោទ័យ ដែលបានវាយឈ្នះ [[វរៈវង្សាធិរាជ|ព្រះបាទ វរៈវង្សាធិរាជ]] នៅឆ្នាំ ១៥៤៨ ហើយបានដាក់ មហាចក្រពត្តិ លើបល្ល័ង្ក [[អាណាចក្រអយុធ្យា|អយុធ្យា]] ដូច្នេះបានទទួលរាជវង្សពី ភិស័កនុ​លោ​ក ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៣-១៥៦៤)|ភូមា-សៀមលើកទី២]] ស្តេចភូមា [[បឹយីនណោន|បាយិនណោន]] បានយក ភិស័កនុលោក ហើយបានធ្វើឱ្យ [[អាណាចក្រសុខោទ័យ|ព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ]] ក្លាយជា [[រដ្ឋដៃទន្លេ|រដ្ឋដៃទន្លេរបស់]] ភូមា។ ណារ៉េត​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ក្រុង [[បាហ្គោ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា|​បាហ្គោ ប្រទេស​ភូមា]] ជា [[ចំណាប់ខ្មាំង|​ចំណាប់ខ្មាំង]] ដើម្បី​ធានា​នូវ​ភាព​ស្មោះត្រង់​របស់​ស្តេច។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)|ភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)]] ភូមាបានវាយលុកអយុធ្យាទាំងស្រុង ដោយលើកតម្កើង [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|មហាធម្មរាជាធិរាជ]] ជាចៅហ្វាយនាយ ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏ដោះលែងណារ៉េតជាថ្នូរនឹងប្អូនស្រីរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ ១៥៧១ ព្រះបាទមហាធម្មរាជាធិរាជ បានថ្វាយព្រះនាមថា [[អ៊ូប៉ារ៉ាចា|ឧបរាជ]] ដោយប្តូរឈ្មោះទៅជា [[នរេសួរ|នរេសូរ]] ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} នៅឆ្នាំ ១៥៨១ [[ណាន់ដា បាយិន|ណាន់ដា បាយីន]] បានស្នងរាជ្យពីបិតារបស់ព្រះអង្គ បាយីនណោង ឡើងសោយរាជ្យ។ ណាន់ដា បាយីន បាន​សង្ស័យ​លើ​ព្រះ​នរេសូរ បន្ទាប់​ពី​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​មក​ដល់​ទាន់​ពេល​វេលា​ក្នុង​ការ​បង្ក្រាប​នៃ​ការ [[ការបះបោរ Ava|​បះបោរ​របស់អាវ៉ា]] ។ បន្ទាប់មក ណាន់ដា បាយីន បានបញ្ជាឱ្យមេទ័ព [[ជនជាតិមន|មន]] ពីរនាក់ធ្វើឃាត នរេសូរ កំឡុងពេលប្រយុទ្ធនាពេលខាងមុខ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ពួកមនបានយល់ស្របភ្លាមៗចំពោះព្រះនរេសូរអំពីបេសកកម្មរបស់ពួកគេ ដោយពួកគេបានចាត់ទុកការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមាជាការគៀបសង្កត់។ នរេសូរ បាន​លះបង់​ការ​សន្យា​ភក្តីភាព​ជាមួយ​ភូមា ហើយ​បាន​បង្កើត​អយុធ្យា​ជា​រាជាណាចក្រ​ឯករាជ្យ​ឡើងវិញ។ បន្ទាប់ពីបានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជនជាតិថៃចំនួន ១០ ០០០ នាក់ពីទីក្រុង [[ប៉េគុ|ប៉េគូ]] និងទទួលបានការគាំទ្រពីជនអន្តោប្រវេសន៍ [[ជនជាតិសាន|សាន]] ជាច្រើន នរេសូរអាចទប់ទល់ [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៨៤-១៥៩៣)|ការលុកលុយរបស់ភូមា]] ទ្រង់ទ្រាយធំចំនួនបួននៅចន្លោះឆ្នាំ ១៥៨៤ និង ១៥៩០។ {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ដោយ​បាន​ពង្រឹង​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ខ្លួន​នៅ​ព្រំដែន​ភាគ​ខាង​លិច ព្រះ​បាទ​នរេសូរ បាន​ងាក​មក​ចាប់​អារម្មណ៍​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ អយុធ្យា និង​កម្ពុជា​បាន​ច្បាំង​គ្នា​ជា​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សា​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៣៥០។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ប្រទេសកម្ពុជាបានចូលទៅក្នុងស្ថានភាព[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ធ្លាក់ចុះ]] ចាប់តាំងពីការដួលរលំនៃ [[អាណាចក្រខ្មែរ]] ហើយបានកំណត់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់ខ្លួនក្នុងការវាយឆ្មក់។ ការវាយឆ្មក់បែបនេះបានធ្វើឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម|ភូមា-សៀម]] ចំនួនបួនលើកដំបូង ដោយផ្តោតលើខេត្ត [[ខេត្តពេជ្របុរី|ពេជ្របុរី]], [[ខេត្តប្រាចិនបុរី|ប្រជិនបុរី]], [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ចន្ទបុរី]], [[នគររាជសីមា|នរគរាជសីមា]], [[ខេត្តនន្ទបុរី|នន្ទបុរី]], [[ប្រាដាង|ព្រះប្រដាង]] និងទីក្រុង [[ព្រះនគរស៊ីអយុធ្យា (ក្រុង)|អយុធ្យា]] ។ ការ​វាយឆ្មក់​នេះ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ប្រជាជន​ដោយ​បង្ខំ ក្នុង​គោល​បំណង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ចំនួន​ប្រជាជន​ឡើង​វិញ។ {{Sfn|Jumsai|1976}} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ជម្លោះ === យុទ្ធនាការដំបូងប្រឆាំងនឹងកម្ពុជាត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកសៀមក្រោមការដឹកនាំរបស់មេបញ្ជការ [[ផារ៉ា រាជម៉ានូ|ព្រះរាជាម៉ានុ]] បានលុកលុយតាមច្រក ព្រះចារុក ។ ព្រះបាទ [[សត្ថាទី១|សត្ថា]] បានបញ្ជូនទ័ពទៅ [[ពោធិសាត់|ខេត្តពោធិសាត់]] និង [[ក្រុងបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] ខណៈកំពុងរៀបចំការវាយឆ្មក់នៅព្រៃរនាម។ ទោះបីជាជោគជ័យដំបូងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនកម្ពុជានៅទីបំផុតត្រូវបានបណ្តេញចេញពីរនាម បន្ទាប់ពីកងទ័ពថៃបានបើកការវាយប្រហារលើកទីពីរលើទីតាំង។ ពោធិសាត់ និង​បាត់ដំបង​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ដៃ​របស់​ថៃ​ភ្លាមៗ ខណៈ​ដែល [[បន្ទាយលង្វែក|​បន្ទាយលង្វែក]] ​ត្រូវ​ឡោមព័ទ្ធ។ ការឡោមព័ទ្ធនេះបានអូសបន្លាយរយៈពេលបីខែ បន្ទាប់មកការរួមផ្សំនៃបញ្ហាភស្តុភារៈ និងការវាយបករបស់កម្ពុជាបានបង្ខំឱ្យជនជាតិថៃដកថយហួសព្រំដែន។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=214–215}} បន្ទាប់ពីការវាយលុករបស់ភូមាមួយផ្សេងទៀតនៅឆ្នាំ ១៥៩៣ នរេសូរបានបែងចែកកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គជា ៤ ជួរដើម្បីរៀបចំសម្រាប់ការវាយលុកមួយទៀតលើប្រទេសកម្ពុជា។ ជួរទីមួយបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅនគររាជសីមា ខណៈពេលដែលមានគោលបំណងវាយលុក [[ក្រុងសៀមរាប|ខេត្តសៀមរាប]] និងកំពង់ស្វាយ។ ជួរ​ទី​ពីរ​គឺ​ប្រមូល​ទ័ព​មក​ពី​ខាង​ត្បូង​នៃ​អយុធ្យា រួច​ហែ​ក្បួននៅមោតជ្រុក ( [[ឡុង ស៊ូយិន|ឡុងសឿង]] ​បច្ចុប្បន្ន)។ ទ័ពទីបីបានរើទៅ [[ស្រុកបន្ទាយមាស|បន្ទាយមាស]] ចំណែកទ័ពទីបួនវិញទៀតបានវាយលុកពោធិសាត់ និងបាត់ដំបង។ ពេល​នោះ​ទ័ព​ទាំង​បួន​នឹង​អាច​វាយ​លុក​ឡោម​ព័ទ្ធលង្វែក​បាន​ព្រម​គ្នា។ ពេលនោះ ប្រជាជនកម្ពុជាបានប្រមូលផ្តុំកម្លាំងកងទ័ពចំនួន ៧៥.០០០ នាក់ និងកងទ័ពបុរសចំនួន ១៥០ នាក់ [[សំរាម (កប៉ាល់)|ទន់ខ្សោយ]] ដែលកាន់កាប់ទីតាំងសំខាន់ៗនៅបាប៊ូ បាត់ដំបង ពោធិសាត់ បន្ទាយមាស និង [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ។ ក្រុមកាយរឹងមាំសៀមអាចចាប់បានទាហានខ្មែរមួយចំនួនដែលនៅពេលសួរចម្លើយបានបង្ហាញមុខតំណែងរបស់សមមិត្តរបស់ពួកគេ។ ព័ត៌មាន​ដែល​ទើប​នឹង​ទទួល​បាន​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​ខេត្ត​បាត់ដំបង។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=215–217}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ការប្រយុទ្ធលើកទី២ នៅមុខខេត្តពោធិសាត់ បានបញ្ចប់ដោយការចាញ់របស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដែលហួសពីសមរភូមិ។ បីថ្ងៃក្រោយមក កម្លាំងសៀមបានទៅដល់ បាប៊ូរ ហើយចាប់ផ្តើមជីកលេណដ្ឋានជុំវិញទីក្រុង។ ដល់ពេលព្រលប់ ពួកសៀមបាន [[ការជីកយករ៉ែ (យោធា)|ជីក]] ផ្លូវឡើងទៅដល់កំពែងក្រុង ទើបចាប់ផ្តើមការប្រយុទ្ធគ្នាដោយដៃ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ [[ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌|សុរិយោពណ៌]] របស់កម្ពុជាបានគ្រប់គ្រងផ្លូវរបស់ព្រះអង្គចេញពីការឡោមព័ទ្ធជាមួយកងទ័ពបុរសចំនួន ១០០០ នាក់ខណៈពេលដែលអ្នកការពារដែលនៅសល់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការប្រយុទ្ធ។ លុះ​ដល់ [[បន្ទាយលង្វែក|​លង្វែក]] ​ហើយ សុរិយោពណ៌​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា​អ្នក​ការពារ​ផ្ទាល់ ខណៈ​ដែល​ប្អូន​ប្រុស​របស់​ទ្រង់ [[ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១|ជ័យជេដ្ឋា]] បាន​បោះបង់​ទីក្រុង​ចោល។ ជំនួយដោយទាហានស៊ីឈ្នួល [[ជនជាតិអេស្ប៉ាញ|អេស្បាញ]] និង [[ប្រជាជនព័រទុយហ្គាល់|ព័រទុយហ្គាល់]] ស្រីសុរិយោពណ៌បានពង្រឹងជញ្ជាំងដោយកាណុងបាញ់ និងកាំជ្រួច ខណៈពេលដែលកំពុងស្នើសុំជំនួយពី [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] និងអភិបាលក្រុង [[ម៉ានីល]] របស់អេស្ប៉ាញផងដែរ។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=222–223}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ក្នុងពេលនោះដែរ កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជាបានវាយលុកនៅក្រៅមោតជ្រុក់ ខណៈដែលទ័ពសៀមបានចូលប្រជុំគ្នាយឺតៗលើលង្វែក។ វិស្វករសៀមបានចាប់ផ្តើមការឡោមព័ទ្ធដោយសង់ការដ្ឋានដីដែលលើសពីកំពែងក្រុងក្នុងកម្ពស់ ដូច្នេះអាចឱ្យពួកគេបាញ់ចំទីក្រុងដោយផ្ទាល់។ ប្រជាជន​កម្ពុជា​បាន​ឆ្លើយ​តប​ដោយ​ការ​សាងសង់​កំពែង​ទីពីរ​ដែល​ការពារ​ទីក្រុង​ពី​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក។ នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ បន្ទាប់ពីការរៀបចំកាំភ្លើងធំរយៈពេលមួយម៉ោង កងទ័ពរបស់ នរេសូរ បានវាយលុកទីក្រុង។ ដំរី​ចម្បាំង​សៀម​បាន​បន្ត​ទម្លុះ​ទ្វារ​ក្រុង​ដោយ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ទ័ព​ថ្មើរ​ជើង​ទម្លាយ​ជញ្ជាំង​ខាងក្នុង ហើយ​សម្លាប់​ទាហាន​ដែល​នៅ​សេសសល់។ ថ្វីត្បិតតែស្តេចសត្ថាបានរត់ភៀសខ្លួនទៅប្រទេស [[ឡាវ]] ជិតខាងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនខ្មែរចំនួន ៩០,០០០ នាក់ រួមទាំងព្រះអង្គម្ចាស់ [[សូរិយាព|ស្រីសុរិយោពណ៌]] ផង ត្រូវបាននាំទៅក្រុងអយុធ្យា។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}} == ផលវិបាក == ក្រោយសៀមទទួលបានជ័យជំនះលើរាជធានីខ្មែរនៅលង្វែកមក រាជវង្សខ្មែរត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយផ្លាស់ទីលំនៅទៅកាន់រាជវាំងអយុធ្យា ដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលសៀមជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយទុកឱ្យមានការសម្រុះសម្រួល និងប្រកួតប្រជែងគ្នាទៅវិញទៅមកក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ចៅហ្វាយនាយ។ == សូម​មើល​ផង​ដែរ == * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។]] * [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|សម័យក្រោយអង្គរ]] * [[ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] * [[សង្រ្គាមកម្ពុជា-អេស្ប៉ាញ]] == កំណត់ចំណាំ == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]] 8finbt4m7sa5c1q9c8kf4zdi1umb2de 337662 337661 2026-07-26T07:59:00Z SakanaJohn126 51400 /* */ 337662 wikitext text/x-wiki {{Rough translation|វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា|||conflict=សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)|image=[[File:Indochine française (1913).jpg|240px]]|caption=|date=១៥៩១ - ៣ មករា ១៥៩៤|place=[[កម្ពុជា]]|result=ជ័យជំនះរបស់សៀម|combatant1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[អាណាចក្រអយុធ្យា]]|commander1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[នរេសួរ]]<br />[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[ផារ៉ា រាជាម៉ានូ]]|combatant2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[សម័យកាលលង្វែក|សម័យកាលលង្វែក]]|commander2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ព្រះសត្ថាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ជ័យជេស្ឋាទី១|ជ័យជេស្ឋាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ស្រីសុរិយោពណ៌]]|units1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[Royal Siamese armed forces (1238-1852)|ទ័ពសៀម]]|units2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] ទ័ពកម្ពុជា <br />ទាហានស៊ីឈ្នួលអេស្ប៉ាញ <br /> ទាហានស៊ីឈ្នួលព័រទុយហ្គាល់|strength1=~100,000 troops <ref>{{cite book |last1=Kohn |first1=George Childs |title=Dictionary of Wars |url=https://books.google.com/books?id=qTDfAQAAQBAJ&pg=PA445 |publisher=Routledge |language=en |date=31 October 2013|isbn=9781135954949 }}</ref>|strength2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] 75,000<br />150 [[Junk (ship)|junks]]|casualties1=ប្រហែលជា 15,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់|casualties2=ទាហាន 10,000-15,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ({{Small|ប្រភពពីថៃ}}) {{sfn|Rajanubhab|2001|p=67}}<br>ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញ ៥០០-១០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ |casualties3=ប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន 90,000 នាក់ (រួមទាំងព្រះអង្គ[[ស្រីសុរិយោពណ៌]]) ត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនៅអយុធ្យា។{{sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}}}} '''សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)''' គឺជាជម្លោះកងទ័ពដែលប្រយុទ្ធគ្នារវាង [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] និង [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|អាណាចក្រកម្ពុជា]] ។ សង្រ្គាមបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកអយុធ្យាបានឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការវាយឆ្មក់របស់ខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់ចូលទៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេ។ អាណាចក្រ​កម្ពុជា​ក៏​កំពុងប្រឈម​នឹង​ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ខាង​សាសនា​ក្នុង​ប្រទេស។ នេះហើយបានផ្តល់ឱ្យសៀមនូវឱកាសដ៏ល្អបំផុតដើម្បីឈ្លានពាន។ ការលុកលុយលើកដំបូងត្រូវបានរំខាន មុនពេលវាសម្រេចបាននូវគោលដៅរបស់វា។ ស្តេចអយុធ្យា ព្រះបាទ [[នរេសួរ|នរេសូរ]] បានយាងត្រឡប់មកវិញ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ទីបំផុតបានគ្រប់គ្រងប្រទេសទាំងមូល ហើយទីបំផុតបានបណ្តេញទីក្រុង [[បន្ទាយលង្វែក|លង្វែក]] នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ ។ == ផ្ទៃខាងក្នុង == ព្រះអង្គម្ចាស់ ណារ៉េត ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មៅ" ( {{Lang-th|พระองค์ดำ}} ) ព្រះអង្គកើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៥៥៥ នៅ​ក្រុង ​ភិស័កនុលោក ។ ព្រះអង្គ​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​របស់ [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|​ព្រះបាទមហាធម៌រាជាធិរាជ]] និង ​[[វិសុទ្ធិកាសាត|ព្រះមហេសី​របស់​ព្រះអង្គ​ឈ្មោះ វិសុទ្ធកៈសាត]] ។ មាតា​របស់​ទ្រង់​ជា​បុត្រី​របស់ [[មហាចក្រពត្តិ|​មហាចក្រពត្តិ]] និង​មហេសី [[សុរិយោទ័យ|​សុរិយោទ័យ]] ។ បិតារបស់ទ្រង់គឺជាអភិជនរបស់សុខោទ័យ ដែលបានវាយឈ្នះ [[វរៈវង្សាធិរាជ|ព្រះបាទ វរៈវង្សាធិរាជ]] នៅឆ្នាំ ១៥៤៨ ហើយបានដាក់ មហាចក្រពត្តិ លើបល្ល័ង្ក [[អាណាចក្រអយុធ្យា|អយុធ្យា]] ដូច្នេះបានទទួលរាជវង្សពី ភិស័កនុ​លោ​ក ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៣-១៥៦៤)|ភូមា-សៀមលើកទី២]] ស្តេចភូមា [[បឹយីនណោន|បាយិនណោន]] បានយក ភិស័កនុលោក ហើយបានធ្វើឱ្យ [[អាណាចក្រសុខោទ័យ|ព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ]] ក្លាយជា [[រដ្ឋដៃទន្លេ|រដ្ឋដៃទន្លេរបស់]] ភូមា។ ណារ៉េត​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ក្រុង [[បាហ្គោ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា|​បាហ្គោ ប្រទេស​ភូមា]] ជា [[ចំណាប់ខ្មាំង|​ចំណាប់ខ្មាំង]] ដើម្បី​ធានា​នូវ​ភាព​ស្មោះត្រង់​របស់​ស្តេច។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)|ភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)]] ភូមាបានវាយលុកអយុធ្យាទាំងស្រុង ដោយលើកតម្កើង [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|មហាធម្មរាជាធិរាជ]] ជាចៅហ្វាយនាយ ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏ដោះលែងណារ៉េតជាថ្នូរនឹងប្អូនស្រីរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ ១៥៧១ ព្រះបាទមហាធម្មរាជាធិរាជ បានថ្វាយព្រះនាមថា [[អ៊ូប៉ារ៉ាចា|ឧបរាជ]] ដោយប្តូរឈ្មោះទៅជា [[នរេសួរ|នរេសូរ]] ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} នៅឆ្នាំ ១៥៨១ [[ណាន់ដា បាយិន|ណាន់ដា បាយីន]] បានស្នងរាជ្យពីបិតារបស់ព្រះអង្គ បាយីនណោង ឡើងសោយរាជ្យ។ ណាន់ដា បាយីន បាន​សង្ស័យ​លើ​ព្រះ​នរេសូរ បន្ទាប់​ពី​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​មក​ដល់​ទាន់​ពេល​វេលា​ក្នុង​ការ​បង្ក្រាប​នៃ​ការ [[ការបះបោរ Ava|​បះបោរ​របស់អាវ៉ា]] ។ បន្ទាប់មក ណាន់ដា បាយីន បានបញ្ជាឱ្យមេទ័ព [[ជនជាតិមន|មន]] ពីរនាក់ធ្វើឃាត នរេសូរ កំឡុងពេលប្រយុទ្ធនាពេលខាងមុខ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ពួកមនបានយល់ស្របភ្លាមៗចំពោះព្រះនរេសូរអំពីបេសកកម្មរបស់ពួកគេ ដោយពួកគេបានចាត់ទុកការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមាជាការគៀបសង្កត់។ នរេសូរ បាន​លះបង់​ការ​សន្យា​ភក្តីភាព​ជាមួយ​ភូមា ហើយ​បាន​បង្កើត​អយុធ្យា​ជា​រាជាណាចក្រ​ឯករាជ្យ​ឡើងវិញ។ បន្ទាប់ពីបានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជនជាតិថៃចំនួន ១០ ០០០ នាក់ពីទីក្រុង [[ប៉េគុ|ប៉េគូ]] និងទទួលបានការគាំទ្រពីជនអន្តោប្រវេសន៍ [[ជនជាតិសាន|សាន]] ជាច្រើន នរេសូរអាចទប់ទល់ [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៨៤-១៥៩៣)|ការលុកលុយរបស់ភូមា]] ទ្រង់ទ្រាយធំចំនួនបួននៅចន្លោះឆ្នាំ ១៥៨៤ និង ១៥៩០។ {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ដោយ​បាន​ពង្រឹង​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ខ្លួន​នៅ​ព្រំដែន​ភាគ​ខាង​លិច ព្រះ​បាទ​នរេសូរ បាន​ងាក​មក​ចាប់​អារម្មណ៍​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ អយុធ្យា និង​កម្ពុជា​បាន​ច្បាំង​គ្នា​ជា​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សា​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៣៥០។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ប្រទេសកម្ពុជាបានចូលទៅក្នុងស្ថានភាព[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ធ្លាក់ចុះ]] ចាប់តាំងពីការដួលរលំនៃ [[អាណាចក្រខ្មែរ]] ហើយបានកំណត់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់ខ្លួនក្នុងការវាយឆ្មក់។ ការវាយឆ្មក់បែបនេះបានធ្វើឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម|ភូមា-សៀម]] ចំនួនបួនលើកដំបូង ដោយផ្តោតលើខេត្ត [[ខេត្តពេជ្របុរី|ពេជ្របុរី]], [[ខេត្តប្រាចិនបុរី|ប្រជិនបុរី]], [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ចន្ទបុរី]], [[នគររាជសីមា|នរគរាជសីមា]], [[ខេត្តនន្ទបុរី|នន្ទបុរី]], [[ប្រាដាង|ព្រះប្រដាង]] និងទីក្រុង [[ព្រះនគរស៊ីអយុធ្យា (ក្រុង)|អយុធ្យា]] ។ ការ​វាយឆ្មក់​នេះ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ប្រជាជន​ដោយ​បង្ខំ ក្នុង​គោល​បំណង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ចំនួន​ប្រជាជន​ឡើង​វិញ។ {{Sfn|Jumsai|1976}} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ជម្លោះ === យុទ្ធនាការដំបូងប្រឆាំងនឹងកម្ពុជាត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកសៀមក្រោមការដឹកនាំរបស់មេបញ្ជការ [[ផារ៉ា រាជម៉ានូ|ព្រះរាជាម៉ានុ]] បានលុកលុយតាមច្រក ព្រះចារុក ។ ព្រះបាទ [[សត្ថាទី១|សត្ថា]] បានបញ្ជូនទ័ពទៅ [[ពោធិសាត់|ខេត្តពោធិសាត់]] និង [[ក្រុងបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] ខណៈកំពុងរៀបចំការវាយឆ្មក់នៅព្រៃរនាម។ ទោះបីជាជោគជ័យដំបូងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនកម្ពុជានៅទីបំផុតត្រូវបានបណ្តេញចេញពីរនាម បន្ទាប់ពីកងទ័ពថៃបានបើកការវាយប្រហារលើកទីពីរលើទីតាំង។ ពោធិសាត់ និង​បាត់ដំបង​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ដៃ​របស់​ថៃ​ភ្លាមៗ ខណៈ​ដែល [[បន្ទាយលង្វែក|​បន្ទាយលង្វែក]] ​ត្រូវ​ឡោមព័ទ្ធ។ ការឡោមព័ទ្ធនេះបានអូសបន្លាយរយៈពេលបីខែ បន្ទាប់មកការរួមផ្សំនៃបញ្ហាភស្តុភារៈ និងការវាយបករបស់កម្ពុជាបានបង្ខំឱ្យជនជាតិថៃដកថយហួសព្រំដែន។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=214–215}} បន្ទាប់ពីការវាយលុករបស់ភូមាមួយផ្សេងទៀតនៅឆ្នាំ ១៥៩៣ នរេសូរបានបែងចែកកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គជា ៤ ជួរដើម្បីរៀបចំសម្រាប់ការវាយលុកមួយទៀតលើប្រទេសកម្ពុជា។ ជួរទីមួយបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅនគររាជសីមា ខណៈពេលដែលមានគោលបំណងវាយលុក [[ក្រុងសៀមរាប|ខេត្តសៀមរាប]] និងកំពង់ស្វាយ។ ជួរ​ទី​ពីរ​គឺ​ប្រមូល​ទ័ព​មក​ពី​ខាង​ត្បូង​នៃ​អយុធ្យា រួច​ហែ​ក្បួននៅមោតជ្រុក ( [[ឡុង ស៊ូយិន|ឡុងសឿង]] ​បច្ចុប្បន្ន)។ ទ័ពទីបីបានរើទៅ [[ស្រុកបន្ទាយមាស|បន្ទាយមាស]] ចំណែកទ័ពទីបួនវិញទៀតបានវាយលុកពោធិសាត់ និងបាត់ដំបង។ ពេល​នោះ​ទ័ព​ទាំង​បួន​នឹង​អាច​វាយ​លុក​ឡោម​ព័ទ្ធលង្វែក​បាន​ព្រម​គ្នា។ ពេលនោះ ប្រជាជនកម្ពុជាបានប្រមូលផ្តុំកម្លាំងកងទ័ពចំនួន ៧៥.០០០ នាក់ និងកងទ័ពបុរសចំនួន ១៥០ នាក់ [[សំរាម (កប៉ាល់)|ទន់ខ្សោយ]] ដែលកាន់កាប់ទីតាំងសំខាន់ៗនៅបាប៊ូ បាត់ដំបង ពោធិសាត់ បន្ទាយមាស និង [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ។ ក្រុមកាយរឹងមាំសៀមអាចចាប់បានទាហានខ្មែរមួយចំនួនដែលនៅពេលសួរចម្លើយបានបង្ហាញមុខតំណែងរបស់សមមិត្តរបស់ពួកគេ។ ព័ត៌មាន​ដែល​ទើប​នឹង​ទទួល​បាន​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​ខេត្ត​បាត់ដំបង។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=215–217}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ការប្រយុទ្ធលើកទី២ នៅមុខខេត្តពោធិសាត់ បានបញ្ចប់ដោយការចាញ់របស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដែលហួសពីសមរភូមិ។ បីថ្ងៃក្រោយមក កម្លាំងសៀមបានទៅដល់ បាប៊ូរ ហើយចាប់ផ្តើមជីកលេណដ្ឋានជុំវិញទីក្រុង។ ដល់ពេលព្រលប់ ពួកសៀមបាន [[ការជីកយករ៉ែ (យោធា)|ជីក]] ផ្លូវឡើងទៅដល់កំពែងក្រុង ទើបចាប់ផ្តើមការប្រយុទ្ធគ្នាដោយដៃ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ [[ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌|សុរិយោពណ៌]] របស់កម្ពុជាបានគ្រប់គ្រងផ្លូវរបស់ព្រះអង្គចេញពីការឡោមព័ទ្ធជាមួយកងទ័ពបុរសចំនួន ១០០០ នាក់ខណៈពេលដែលអ្នកការពារដែលនៅសល់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការប្រយុទ្ធ។ លុះ​ដល់ [[បន្ទាយលង្វែក|​លង្វែក]] ​ហើយ សុរិយោពណ៌​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា​អ្នក​ការពារ​ផ្ទាល់ ខណៈ​ដែល​ប្អូន​ប្រុស​របស់​ទ្រង់ [[ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១|ជ័យជេដ្ឋា]] បាន​បោះបង់​ទីក្រុង​ចោល។ ជំនួយដោយទាហានស៊ីឈ្នួល [[ជនជាតិអេស្ប៉ាញ|អេស្បាញ]] និង [[ប្រជាជនព័រទុយហ្គាល់|ព័រទុយហ្គាល់]] ស្រីសុរិយោពណ៌បានពង្រឹងជញ្ជាំងដោយកាណុងបាញ់ និងកាំជ្រួច ខណៈពេលដែលកំពុងស្នើសុំជំនួយពី [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] និងអភិបាលក្រុង [[ម៉ានីល]] របស់អេស្ប៉ាញផងដែរ។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=222–223}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ក្នុងពេលនោះដែរ កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជាបានវាយលុកនៅក្រៅមោតជ្រុក់ ខណៈដែលទ័ពសៀមបានចូលប្រជុំគ្នាយឺតៗលើលង្វែក។ វិស្វករសៀមបានចាប់ផ្តើមការឡោមព័ទ្ធដោយសង់ការដ្ឋានដីដែលលើសពីកំពែងក្រុងក្នុងកម្ពស់ ដូច្នេះអាចឱ្យពួកគេបាញ់ចំទីក្រុងដោយផ្ទាល់។ ប្រជាជន​កម្ពុជា​បាន​ឆ្លើយ​តប​ដោយ​ការ​សាងសង់​កំពែង​ទីពីរ​ដែល​ការពារ​ទីក្រុង​ពី​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក។ នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ បន្ទាប់ពីការរៀបចំកាំភ្លើងធំរយៈពេលមួយម៉ោង កងទ័ពរបស់ នរេសូរ បានវាយលុកទីក្រុង។ ដំរី​ចម្បាំង​សៀម​បាន​បន្ត​ទម្លុះ​ទ្វារ​ក្រុង​ដោយ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ទ័ព​ថ្មើរ​ជើង​ទម្លាយ​ជញ្ជាំង​ខាងក្នុង ហើយ​សម្លាប់​ទាហាន​ដែល​នៅ​សេសសល់។ ថ្វីត្បិតតែស្តេចសត្ថាបានរត់ភៀសខ្លួនទៅប្រទេស [[ឡាវ]] ជិតខាងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនខ្មែរចំនួន ៩០,០០០ នាក់ រួមទាំងព្រះអង្គម្ចាស់ [[សូរិយាព|ស្រីសុរិយោពណ៌]] ផង ត្រូវបាននាំទៅក្រុងអយុធ្យា។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}} == ផលវិបាក == ក្រោយសៀមទទួលបានជ័យជំនះលើរាជធានីខ្មែរនៅលង្វែកមក រាជវង្សខ្មែរត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយផ្លាស់ទីលំនៅទៅកាន់រាជវាំងអយុធ្យា ដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលសៀមជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយទុកឱ្យមានការសម្រុះសម្រួល និងប្រកួតប្រជែងគ្នាទៅវិញទៅមកក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ចៅហ្វាយនាយ។ == សូម​មើល​ផង​ដែរ == * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។]] * [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|សម័យក្រោយអង្គរ]] * [[ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] * [[សង្រ្គាមកម្ពុជា-អេស្ប៉ាញ]] == កំណត់ចំណាំ == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]] 9fl4e48vud9aduubz1hqw1i5tvpyiv4 337663 337662 2026-07-26T08:00:19Z SakanaJohn126 51400 /* */ 337663 wikitext text/x-wiki {{Rough translation|វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា|||conflict=សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)|image=[[File:Indochine française (1913).jpg|240px]]|caption=|date=១៥៩១ - ៣ មករា ១៥៩៤|place=[[កម្ពុជា]]|result=ជ័យជំនះរបស់សៀម|combatant1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[អាណាចក្រអយុធ្យា]]|commander1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[នរេសួរ]]<br />[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[ផារ៉ា រាជាម៉ានូ]]|combatant2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[សម័យកាលលង្វែក|សម័យកាលលង្វែក]]|commander2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ព្រះសត្ថាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ជ័យជេស្ឋាទី១|ជ័យជេស្ឋាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ស្រីសុរិយោពណ៌]]|units1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[Royal Siamese armed forces (1238-1852)|ទ័ពសៀម]]|units2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] ទ័ពកម្ពុជា <br />ទាហានស៊ីឈ្នួលអេស្ប៉ាញ <br /> ទាហានស៊ីឈ្នួលព័រទុយហ្គាល់|strength1=~100,000 troops <ref>{{cite book |last1=Kohn |first1=George Childs |title=Dictionary of Wars |url=https://books.google.com/books?id=qTDfAQAAQBAJ&pg=PA445 |publisher=Routledge |language=en |date=31 October 2013|isbn=9781135954949 }}</ref>|strength2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] 75,000<br />150 [[Junk (ship)|junks]]|casualties1=ទាហានប្រមាណ 30,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយសារជំងឺ និងភាពអត់ឃ្លាន ({{small|ប្រភពពីកម្ពុជា}})|casualties2=ទាហាន 10,000-15,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ({{Small|ប្រភពពីថៃ}}) {{sfn|Rajanubhab|2001|p=67}}<br>ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញ ៥០០-១០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ |casualties3=ប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន 90,000 នាក់ (រួមទាំងព្រះអង្គ[[ស្រីសុរិយោពណ៌]]) ត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនៅអយុធ្យា។{{sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}}}} '''សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)''' គឺជាជម្លោះកងទ័ពដែលប្រយុទ្ធគ្នារវាង [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] និង [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|អាណាចក្រកម្ពុជា]] ។ សង្រ្គាមបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកអយុធ្យាបានឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការវាយឆ្មក់របស់ខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់ចូលទៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេ។ អាណាចក្រ​កម្ពុជា​ក៏​កំពុងប្រឈម​នឹង​ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ខាង​សាសនា​ក្នុង​ប្រទេស។ នេះហើយបានផ្តល់ឱ្យសៀមនូវឱកាសដ៏ល្អបំផុតដើម្បីឈ្លានពាន។ ការលុកលុយលើកដំបូងត្រូវបានរំខាន មុនពេលវាសម្រេចបាននូវគោលដៅរបស់វា។ ស្តេចអយុធ្យា ព្រះបាទ [[នរេសួរ|នរេសូរ]] បានយាងត្រឡប់មកវិញ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ទីបំផុតបានគ្រប់គ្រងប្រទេសទាំងមូល ហើយទីបំផុតបានបណ្តេញទីក្រុង [[បន្ទាយលង្វែក|លង្វែក]] នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ ។ == ផ្ទៃខាងក្នុង == ព្រះអង្គម្ចាស់ ណារ៉េត ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មៅ" ( {{Lang-th|พระองค์ดำ}} ) ព្រះអង្គកើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៥៥៥ នៅ​ក្រុង ​ភិស័កនុលោក ។ ព្រះអង្គ​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​របស់ [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|​ព្រះបាទមហាធម៌រាជាធិរាជ]] និង ​[[វិសុទ្ធិកាសាត|ព្រះមហេសី​របស់​ព្រះអង្គ​ឈ្មោះ វិសុទ្ធកៈសាត]] ។ មាតា​របស់​ទ្រង់​ជា​បុត្រី​របស់ [[មហាចក្រពត្តិ|​មហាចក្រពត្តិ]] និង​មហេសី [[សុរិយោទ័យ|​សុរិយោទ័យ]] ។ បិតារបស់ទ្រង់គឺជាអភិជនរបស់សុខោទ័យ ដែលបានវាយឈ្នះ [[វរៈវង្សាធិរាជ|ព្រះបាទ វរៈវង្សាធិរាជ]] នៅឆ្នាំ ១៥៤៨ ហើយបានដាក់ មហាចក្រពត្តិ លើបល្ល័ង្ក [[អាណាចក្រអយុធ្យា|អយុធ្យា]] ដូច្នេះបានទទួលរាជវង្សពី ភិស័កនុ​លោ​ក ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៣-១៥៦៤)|ភូមា-សៀមលើកទី២]] ស្តេចភូមា [[បឹយីនណោន|បាយិនណោន]] បានយក ភិស័កនុលោក ហើយបានធ្វើឱ្យ [[អាណាចក្រសុខោទ័យ|ព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ]] ក្លាយជា [[រដ្ឋដៃទន្លេ|រដ្ឋដៃទន្លេរបស់]] ភូមា។ ណារ៉េត​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ក្រុង [[បាហ្គោ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា|​បាហ្គោ ប្រទេស​ភូមា]] ជា [[ចំណាប់ខ្មាំង|​ចំណាប់ខ្មាំង]] ដើម្បី​ធានា​នូវ​ភាព​ស្មោះត្រង់​របស់​ស្តេច។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)|ភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)]] ភូមាបានវាយលុកអយុធ្យាទាំងស្រុង ដោយលើកតម្កើង [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|មហាធម្មរាជាធិរាជ]] ជាចៅហ្វាយនាយ ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏ដោះលែងណារ៉េតជាថ្នូរនឹងប្អូនស្រីរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ ១៥៧១ ព្រះបាទមហាធម្មរាជាធិរាជ បានថ្វាយព្រះនាមថា [[អ៊ូប៉ារ៉ាចា|ឧបរាជ]] ដោយប្តូរឈ្មោះទៅជា [[នរេសួរ|នរេសូរ]] ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} នៅឆ្នាំ ១៥៨១ [[ណាន់ដា បាយិន|ណាន់ដា បាយីន]] បានស្នងរាជ្យពីបិតារបស់ព្រះអង្គ បាយីនណោង ឡើងសោយរាជ្យ។ ណាន់ដា បាយីន បាន​សង្ស័យ​លើ​ព្រះ​នរេសូរ បន្ទាប់​ពី​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​មក​ដល់​ទាន់​ពេល​វេលា​ក្នុង​ការ​បង្ក្រាប​នៃ​ការ [[ការបះបោរ Ava|​បះបោរ​របស់អាវ៉ា]] ។ បន្ទាប់មក ណាន់ដា បាយីន បានបញ្ជាឱ្យមេទ័ព [[ជនជាតិមន|មន]] ពីរនាក់ធ្វើឃាត នរេសូរ កំឡុងពេលប្រយុទ្ធនាពេលខាងមុខ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ពួកមនបានយល់ស្របភ្លាមៗចំពោះព្រះនរេសូរអំពីបេសកកម្មរបស់ពួកគេ ដោយពួកគេបានចាត់ទុកការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមាជាការគៀបសង្កត់។ នរេសូរ បាន​លះបង់​ការ​សន្យា​ភក្តីភាព​ជាមួយ​ភូមា ហើយ​បាន​បង្កើត​អយុធ្យា​ជា​រាជាណាចក្រ​ឯករាជ្យ​ឡើងវិញ។ បន្ទាប់ពីបានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជនជាតិថៃចំនួន ១០ ០០០ នាក់ពីទីក្រុង [[ប៉េគុ|ប៉េគូ]] និងទទួលបានការគាំទ្រពីជនអន្តោប្រវេសន៍ [[ជនជាតិសាន|សាន]] ជាច្រើន នរេសូរអាចទប់ទល់ [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៨៤-១៥៩៣)|ការលុកលុយរបស់ភូមា]] ទ្រង់ទ្រាយធំចំនួនបួននៅចន្លោះឆ្នាំ ១៥៨៤ និង ១៥៩០។ {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ដោយ​បាន​ពង្រឹង​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ខ្លួន​នៅ​ព្រំដែន​ភាគ​ខាង​លិច ព្រះ​បាទ​នរេសូរ បាន​ងាក​មក​ចាប់​អារម្មណ៍​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ អយុធ្យា និង​កម្ពុជា​បាន​ច្បាំង​គ្នា​ជា​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សា​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៣៥០។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ប្រទេសកម្ពុជាបានចូលទៅក្នុងស្ថានភាព[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ធ្លាក់ចុះ]] ចាប់តាំងពីការដួលរលំនៃ [[អាណាចក្រខ្មែរ]] ហើយបានកំណត់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់ខ្លួនក្នុងការវាយឆ្មក់។ ការវាយឆ្មក់បែបនេះបានធ្វើឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម|ភូមា-សៀម]] ចំនួនបួនលើកដំបូង ដោយផ្តោតលើខេត្ត [[ខេត្តពេជ្របុរី|ពេជ្របុរី]], [[ខេត្តប្រាចិនបុរី|ប្រជិនបុរី]], [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ចន្ទបុរី]], [[នគររាជសីមា|នរគរាជសីមា]], [[ខេត្តនន្ទបុរី|នន្ទបុរី]], [[ប្រាដាង|ព្រះប្រដាង]] និងទីក្រុង [[ព្រះនគរស៊ីអយុធ្យា (ក្រុង)|អយុធ្យា]] ។ ការ​វាយឆ្មក់​នេះ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ប្រជាជន​ដោយ​បង្ខំ ក្នុង​គោល​បំណង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ចំនួន​ប្រជាជន​ឡើង​វិញ។ {{Sfn|Jumsai|1976}} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ជម្លោះ === យុទ្ធនាការដំបូងប្រឆាំងនឹងកម្ពុជាត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកសៀមក្រោមការដឹកនាំរបស់មេបញ្ជការ [[ផារ៉ា រាជម៉ានូ|ព្រះរាជាម៉ានុ]] បានលុកលុយតាមច្រក ព្រះចារុក ។ ព្រះបាទ [[សត្ថាទី១|សត្ថា]] បានបញ្ជូនទ័ពទៅ [[ពោធិសាត់|ខេត្តពោធិសាត់]] និង [[ក្រុងបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] ខណៈកំពុងរៀបចំការវាយឆ្មក់នៅព្រៃរនាម។ ទោះបីជាជោគជ័យដំបូងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនកម្ពុជានៅទីបំផុតត្រូវបានបណ្តេញចេញពីរនាម បន្ទាប់ពីកងទ័ពថៃបានបើកការវាយប្រហារលើកទីពីរលើទីតាំង។ ពោធិសាត់ និង​បាត់ដំបង​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ដៃ​របស់​ថៃ​ភ្លាមៗ ខណៈ​ដែល [[បន្ទាយលង្វែក|​បន្ទាយលង្វែក]] ​ត្រូវ​ឡោមព័ទ្ធ។ ការឡោមព័ទ្ធនេះបានអូសបន្លាយរយៈពេលបីខែ បន្ទាប់មកការរួមផ្សំនៃបញ្ហាភស្តុភារៈ និងការវាយបករបស់កម្ពុជាបានបង្ខំឱ្យជនជាតិថៃដកថយហួសព្រំដែន។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=214–215}} បន្ទាប់ពីការវាយលុករបស់ភូមាមួយផ្សេងទៀតនៅឆ្នាំ ១៥៩៣ នរេសូរបានបែងចែកកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គជា ៤ ជួរដើម្បីរៀបចំសម្រាប់ការវាយលុកមួយទៀតលើប្រទេសកម្ពុជា។ ជួរទីមួយបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅនគររាជសីមា ខណៈពេលដែលមានគោលបំណងវាយលុក [[ក្រុងសៀមរាប|ខេត្តសៀមរាប]] និងកំពង់ស្វាយ។ ជួរ​ទី​ពីរ​គឺ​ប្រមូល​ទ័ព​មក​ពី​ខាង​ត្បូង​នៃ​អយុធ្យា រួច​ហែ​ក្បួននៅមោតជ្រុក ( [[ឡុង ស៊ូយិន|ឡុងសឿង]] ​បច្ចុប្បន្ន)។ ទ័ពទីបីបានរើទៅ [[ស្រុកបន្ទាយមាស|បន្ទាយមាស]] ចំណែកទ័ពទីបួនវិញទៀតបានវាយលុកពោធិសាត់ និងបាត់ដំបង។ ពេល​នោះ​ទ័ព​ទាំង​បួន​នឹង​អាច​វាយ​លុក​ឡោម​ព័ទ្ធលង្វែក​បាន​ព្រម​គ្នា។ ពេលនោះ ប្រជាជនកម្ពុជាបានប្រមូលផ្តុំកម្លាំងកងទ័ពចំនួន ៧៥.០០០ នាក់ និងកងទ័ពបុរសចំនួន ១៥០ នាក់ [[សំរាម (កប៉ាល់)|ទន់ខ្សោយ]] ដែលកាន់កាប់ទីតាំងសំខាន់ៗនៅបាប៊ូ បាត់ដំបង ពោធិសាត់ បន្ទាយមាស និង [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ។ ក្រុមកាយរឹងមាំសៀមអាចចាប់បានទាហានខ្មែរមួយចំនួនដែលនៅពេលសួរចម្លើយបានបង្ហាញមុខតំណែងរបស់សមមិត្តរបស់ពួកគេ។ ព័ត៌មាន​ដែល​ទើប​នឹង​ទទួល​បាន​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​ខេត្ត​បាត់ដំបង។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=215–217}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ការប្រយុទ្ធលើកទី២ នៅមុខខេត្តពោធិសាត់ បានបញ្ចប់ដោយការចាញ់របស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដែលហួសពីសមរភូមិ។ បីថ្ងៃក្រោយមក កម្លាំងសៀមបានទៅដល់ បាប៊ូរ ហើយចាប់ផ្តើមជីកលេណដ្ឋានជុំវិញទីក្រុង។ ដល់ពេលព្រលប់ ពួកសៀមបាន [[ការជីកយករ៉ែ (យោធា)|ជីក]] ផ្លូវឡើងទៅដល់កំពែងក្រុង ទើបចាប់ផ្តើមការប្រយុទ្ធគ្នាដោយដៃ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ [[ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌|សុរិយោពណ៌]] របស់កម្ពុជាបានគ្រប់គ្រងផ្លូវរបស់ព្រះអង្គចេញពីការឡោមព័ទ្ធជាមួយកងទ័ពបុរសចំនួន ១០០០ នាក់ខណៈពេលដែលអ្នកការពារដែលនៅសល់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការប្រយុទ្ធ។ លុះ​ដល់ [[បន្ទាយលង្វែក|​លង្វែក]] ​ហើយ សុរិយោពណ៌​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា​អ្នក​ការពារ​ផ្ទាល់ ខណៈ​ដែល​ប្អូន​ប្រុស​របស់​ទ្រង់ [[ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១|ជ័យជេដ្ឋា]] បាន​បោះបង់​ទីក្រុង​ចោល។ ជំនួយដោយទាហានស៊ីឈ្នួល [[ជនជាតិអេស្ប៉ាញ|អេស្បាញ]] និង [[ប្រជាជនព័រទុយហ្គាល់|ព័រទុយហ្គាល់]] ស្រីសុរិយោពណ៌បានពង្រឹងជញ្ជាំងដោយកាណុងបាញ់ និងកាំជ្រួច ខណៈពេលដែលកំពុងស្នើសុំជំនួយពី [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] និងអភិបាលក្រុង [[ម៉ានីល]] របស់អេស្ប៉ាញផងដែរ។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=222–223}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ក្នុងពេលនោះដែរ កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជាបានវាយលុកនៅក្រៅមោតជ្រុក់ ខណៈដែលទ័ពសៀមបានចូលប្រជុំគ្នាយឺតៗលើលង្វែក។ វិស្វករសៀមបានចាប់ផ្តើមការឡោមព័ទ្ធដោយសង់ការដ្ឋានដីដែលលើសពីកំពែងក្រុងក្នុងកម្ពស់ ដូច្នេះអាចឱ្យពួកគេបាញ់ចំទីក្រុងដោយផ្ទាល់។ ប្រជាជន​កម្ពុជា​បាន​ឆ្លើយ​តប​ដោយ​ការ​សាងសង់​កំពែង​ទីពីរ​ដែល​ការពារ​ទីក្រុង​ពី​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក។ នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ បន្ទាប់ពីការរៀបចំកាំភ្លើងធំរយៈពេលមួយម៉ោង កងទ័ពរបស់ នរេសូរ បានវាយលុកទីក្រុង។ ដំរី​ចម្បាំង​សៀម​បាន​បន្ត​ទម្លុះ​ទ្វារ​ក្រុង​ដោយ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ទ័ព​ថ្មើរ​ជើង​ទម្លាយ​ជញ្ជាំង​ខាងក្នុង ហើយ​សម្លាប់​ទាហាន​ដែល​នៅ​សេសសល់។ ថ្វីត្បិតតែស្តេចសត្ថាបានរត់ភៀសខ្លួនទៅប្រទេស [[ឡាវ]] ជិតខាងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនខ្មែរចំនួន ៩០,០០០ នាក់ រួមទាំងព្រះអង្គម្ចាស់ [[សូរិយាព|ស្រីសុរិយោពណ៌]] ផង ត្រូវបាននាំទៅក្រុងអយុធ្យា។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}} == ផលវិបាក == ក្រោយសៀមទទួលបានជ័យជំនះលើរាជធានីខ្មែរនៅលង្វែកមក រាជវង្សខ្មែរត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយផ្លាស់ទីលំនៅទៅកាន់រាជវាំងអយុធ្យា ដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលសៀមជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយទុកឱ្យមានការសម្រុះសម្រួល និងប្រកួតប្រជែងគ្នាទៅវិញទៅមកក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ចៅហ្វាយនាយ។ == សូម​មើល​ផង​ដែរ == * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។]] * [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|សម័យក្រោយអង្គរ]] * [[ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] * [[សង្រ្គាមកម្ពុជា-អេស្ប៉ាញ]] == កំណត់ចំណាំ == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]] ml2jgrp1y53hrc5436uvzcc33hkvlyo 337664 337663 2026-07-26T08:01:31Z SakanaJohn126 51400 /* */ 337664 wikitext text/x-wiki {{Rough translation|វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា|||conflict=សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)|image=[[File:Indochine française (1913).jpg|240px]]|caption=|date=១៥៩១ - ៣ មករា ១៥៩៤|place=[[កម្ពុជា]]|result=ជ័យជំនះរបស់សៀម|combatant1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[អាណាចក្រអយុធ្យា]]|commander1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[នរេសួរ]]<br />[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[ផារ៉ា រាជាម៉ានូ]]|combatant2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[សម័យកាលលង្វែក|សម័យកាលលង្វែក]]|commander2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ព្រះសត្ថាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ជ័យជេស្ឋាទី១|ជ័យជេស្ឋាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ស្រីសុរិយោពណ៌]]|units1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[Royal Siamese armed forces (1238-1852)|ទ័ពសៀម]]|units2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] ទ័ពកម្ពុជា <br />ទាហានស៊ីឈ្នួលអេស្ប៉ាញ <br /> ទាហានស៊ីឈ្នួលព័រទុយហ្គាល់|strength1=~100,000 troops <ref>{{cite book |last1=Kohn |first1=George Childs |title=Dictionary of Wars |url=https://books.google.com/books?id=qTDfAQAAQBAJ&pg=PA445 |publisher=Routledge |language=en |date=31 October 2013|isbn=9781135954949 }}</ref>|strength2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] 75,000<br />150 [[Junk (ship)|junks]]|casualties1=ទាហានប្រមាណ 30,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយសារជំងឺ និងភាពអត់ឃ្លាន ({{small|ប្រភពពីកម្ពុជា}})<ref>Eng Soth, Lim Yan (1969) [https://www.worldcat.org/oclc/1112074917 Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy)], Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917</ref><ref>Robert Cornevin, Jacques Serre, Académie des sciences d'outre-mer (1975) [https://www.worldcat.org/title/Hommes-et-destins-:-dictionnaire-biographique-d'outre-mer/oclc/2389015 Hommes et destins : dictionnaire biographique d'outre-mer], Publisher: Académie des sciences d'outre-mer, Harmattan, Paris, Original from the University of Virginia p.474 {{ISBN|9782900098080}}</ref>|casualties2=ទាហាន 10,000-15,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ({{Small|ប្រភពពីថៃ}}) {{sfn|Rajanubhab|2001|p=67}}<br>ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញ ៥០០-១០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ |casualties3=ប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន 90,000 នាក់ (រួមទាំងព្រះអង្គ[[ស្រីសុរិយោពណ៌]]) ត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនៅអយុធ្យា។{{sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}}}} '''សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)''' គឺជាជម្លោះកងទ័ពដែលប្រយុទ្ធគ្នារវាង [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] និង [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|អាណាចក្រកម្ពុជា]] ។ សង្រ្គាមបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកអយុធ្យាបានឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការវាយឆ្មក់របស់ខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់ចូលទៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេ។ អាណាចក្រ​កម្ពុជា​ក៏​កំពុងប្រឈម​នឹង​ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ខាង​សាសនា​ក្នុង​ប្រទេស។ នេះហើយបានផ្តល់ឱ្យសៀមនូវឱកាសដ៏ល្អបំផុតដើម្បីឈ្លានពាន។ ការលុកលុយលើកដំបូងត្រូវបានរំខាន មុនពេលវាសម្រេចបាននូវគោលដៅរបស់វា។ ស្តេចអយុធ្យា ព្រះបាទ [[នរេសួរ|នរេសូរ]] បានយាងត្រឡប់មកវិញ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ទីបំផុតបានគ្រប់គ្រងប្រទេសទាំងមូល ហើយទីបំផុតបានបណ្តេញទីក្រុង [[បន្ទាយលង្វែក|លង្វែក]] នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ ។ == ផ្ទៃខាងក្នុង == ព្រះអង្គម្ចាស់ ណារ៉េត ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មៅ" ( {{Lang-th|พระองค์ดำ}} ) ព្រះអង្គកើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៥៥៥ នៅ​ក្រុង ​ភិស័កនុលោក ។ ព្រះអង្គ​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​របស់ [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|​ព្រះបាទមហាធម៌រាជាធិរាជ]] និង ​[[វិសុទ្ធិកាសាត|ព្រះមហេសី​របស់​ព្រះអង្គ​ឈ្មោះ វិសុទ្ធកៈសាត]] ។ មាតា​របស់​ទ្រង់​ជា​បុត្រី​របស់ [[មហាចក្រពត្តិ|​មហាចក្រពត្តិ]] និង​មហេសី [[សុរិយោទ័យ|​សុរិយោទ័យ]] ។ បិតារបស់ទ្រង់គឺជាអភិជនរបស់សុខោទ័យ ដែលបានវាយឈ្នះ [[វរៈវង្សាធិរាជ|ព្រះបាទ វរៈវង្សាធិរាជ]] នៅឆ្នាំ ១៥៤៨ ហើយបានដាក់ មហាចក្រពត្តិ លើបល្ល័ង្ក [[អាណាចក្រអយុធ្យា|អយុធ្យា]] ដូច្នេះបានទទួលរាជវង្សពី ភិស័កនុ​លោ​ក ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៣-១៥៦៤)|ភូមា-សៀមលើកទី២]] ស្តេចភូមា [[បឹយីនណោន|បាយិនណោន]] បានយក ភិស័កនុលោក ហើយបានធ្វើឱ្យ [[អាណាចក្រសុខោទ័យ|ព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ]] ក្លាយជា [[រដ្ឋដៃទន្លេ|រដ្ឋដៃទន្លេរបស់]] ភូមា។ ណារ៉េត​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ក្រុង [[បាហ្គោ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា|​បាហ្គោ ប្រទេស​ភូមា]] ជា [[ចំណាប់ខ្មាំង|​ចំណាប់ខ្មាំង]] ដើម្បី​ធានា​នូវ​ភាព​ស្មោះត្រង់​របស់​ស្តេច។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)|ភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)]] ភូមាបានវាយលុកអយុធ្យាទាំងស្រុង ដោយលើកតម្កើង [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|មហាធម្មរាជាធិរាជ]] ជាចៅហ្វាយនាយ ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏ដោះលែងណារ៉េតជាថ្នូរនឹងប្អូនស្រីរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ ១៥៧១ ព្រះបាទមហាធម្មរាជាធិរាជ បានថ្វាយព្រះនាមថា [[អ៊ូប៉ារ៉ាចា|ឧបរាជ]] ដោយប្តូរឈ្មោះទៅជា [[នរេសួរ|នរេសូរ]] ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} នៅឆ្នាំ ១៥៨១ [[ណាន់ដា បាយិន|ណាន់ដា បាយីន]] បានស្នងរាជ្យពីបិតារបស់ព្រះអង្គ បាយីនណោង ឡើងសោយរាជ្យ។ ណាន់ដា បាយីន បាន​សង្ស័យ​លើ​ព្រះ​នរេសូរ បន្ទាប់​ពី​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​មក​ដល់​ទាន់​ពេល​វេលា​ក្នុង​ការ​បង្ក្រាប​នៃ​ការ [[ការបះបោរ Ava|​បះបោរ​របស់អាវ៉ា]] ។ បន្ទាប់មក ណាន់ដា បាយីន បានបញ្ជាឱ្យមេទ័ព [[ជនជាតិមន|មន]] ពីរនាក់ធ្វើឃាត នរេសូរ កំឡុងពេលប្រយុទ្ធនាពេលខាងមុខ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ពួកមនបានយល់ស្របភ្លាមៗចំពោះព្រះនរេសូរអំពីបេសកកម្មរបស់ពួកគេ ដោយពួកគេបានចាត់ទុកការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមាជាការគៀបសង្កត់។ នរេសូរ បាន​លះបង់​ការ​សន្យា​ភក្តីភាព​ជាមួយ​ភូមា ហើយ​បាន​បង្កើត​អយុធ្យា​ជា​រាជាណាចក្រ​ឯករាជ្យ​ឡើងវិញ។ បន្ទាប់ពីបានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជនជាតិថៃចំនួន ១០ ០០០ នាក់ពីទីក្រុង [[ប៉េគុ|ប៉េគូ]] និងទទួលបានការគាំទ្រពីជនអន្តោប្រវេសន៍ [[ជនជាតិសាន|សាន]] ជាច្រើន នរេសូរអាចទប់ទល់ [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៨៤-១៥៩៣)|ការលុកលុយរបស់ភូមា]] ទ្រង់ទ្រាយធំចំនួនបួននៅចន្លោះឆ្នាំ ១៥៨៤ និង ១៥៩០។ {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ដោយ​បាន​ពង្រឹង​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ខ្លួន​នៅ​ព្រំដែន​ភាគ​ខាង​លិច ព្រះ​បាទ​នរេសូរ បាន​ងាក​មក​ចាប់​អារម្មណ៍​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ អយុធ្យា និង​កម្ពុជា​បាន​ច្បាំង​គ្នា​ជា​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សា​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៣៥០។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ប្រទេសកម្ពុជាបានចូលទៅក្នុងស្ថានភាព[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ធ្លាក់ចុះ]] ចាប់តាំងពីការដួលរលំនៃ [[អាណាចក្រខ្មែរ]] ហើយបានកំណត់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់ខ្លួនក្នុងការវាយឆ្មក់។ ការវាយឆ្មក់បែបនេះបានធ្វើឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម|ភូមា-សៀម]] ចំនួនបួនលើកដំបូង ដោយផ្តោតលើខេត្ត [[ខេត្តពេជ្របុរី|ពេជ្របុរី]], [[ខេត្តប្រាចិនបុរី|ប្រជិនបុរី]], [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ចន្ទបុរី]], [[នគររាជសីមា|នរគរាជសីមា]], [[ខេត្តនន្ទបុរី|នន្ទបុរី]], [[ប្រាដាង|ព្រះប្រដាង]] និងទីក្រុង [[ព្រះនគរស៊ីអយុធ្យា (ក្រុង)|អយុធ្យា]] ។ ការ​វាយឆ្មក់​នេះ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ប្រជាជន​ដោយ​បង្ខំ ក្នុង​គោល​បំណង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ចំនួន​ប្រជាជន​ឡើង​វិញ។ {{Sfn|Jumsai|1976}} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ជម្លោះ === យុទ្ធនាការដំបូងប្រឆាំងនឹងកម្ពុជាត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកសៀមក្រោមការដឹកនាំរបស់មេបញ្ជការ [[ផារ៉ា រាជម៉ានូ|ព្រះរាជាម៉ានុ]] បានលុកលុយតាមច្រក ព្រះចារុក ។ ព្រះបាទ [[សត្ថាទី១|សត្ថា]] បានបញ្ជូនទ័ពទៅ [[ពោធិសាត់|ខេត្តពោធិសាត់]] និង [[ក្រុងបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] ខណៈកំពុងរៀបចំការវាយឆ្មក់នៅព្រៃរនាម។ ទោះបីជាជោគជ័យដំបូងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនកម្ពុជានៅទីបំផុតត្រូវបានបណ្តេញចេញពីរនាម បន្ទាប់ពីកងទ័ពថៃបានបើកការវាយប្រហារលើកទីពីរលើទីតាំង។ ពោធិសាត់ និង​បាត់ដំបង​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ដៃ​របស់​ថៃ​ភ្លាមៗ ខណៈ​ដែល [[បន្ទាយលង្វែក|​បន្ទាយលង្វែក]] ​ត្រូវ​ឡោមព័ទ្ធ។ ការឡោមព័ទ្ធនេះបានអូសបន្លាយរយៈពេលបីខែ បន្ទាប់មកការរួមផ្សំនៃបញ្ហាភស្តុភារៈ និងការវាយបករបស់កម្ពុជាបានបង្ខំឱ្យជនជាតិថៃដកថយហួសព្រំដែន។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=214–215}} បន្ទាប់ពីការវាយលុករបស់ភូមាមួយផ្សេងទៀតនៅឆ្នាំ ១៥៩៣ នរេសូរបានបែងចែកកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គជា ៤ ជួរដើម្បីរៀបចំសម្រាប់ការវាយលុកមួយទៀតលើប្រទេសកម្ពុជា។ ជួរទីមួយបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅនគររាជសីមា ខណៈពេលដែលមានគោលបំណងវាយលុក [[ក្រុងសៀមរាប|ខេត្តសៀមរាប]] និងកំពង់ស្វាយ។ ជួរ​ទី​ពីរ​គឺ​ប្រមូល​ទ័ព​មក​ពី​ខាង​ត្បូង​នៃ​អយុធ្យា រួច​ហែ​ក្បួននៅមោតជ្រុក ( [[ឡុង ស៊ូយិន|ឡុងសឿង]] ​បច្ចុប្បន្ន)។ ទ័ពទីបីបានរើទៅ [[ស្រុកបន្ទាយមាស|បន្ទាយមាស]] ចំណែកទ័ពទីបួនវិញទៀតបានវាយលុកពោធិសាត់ និងបាត់ដំបង។ ពេល​នោះ​ទ័ព​ទាំង​បួន​នឹង​អាច​វាយ​លុក​ឡោម​ព័ទ្ធលង្វែក​បាន​ព្រម​គ្នា។ ពេលនោះ ប្រជាជនកម្ពុជាបានប្រមូលផ្តុំកម្លាំងកងទ័ពចំនួន ៧៥.០០០ នាក់ និងកងទ័ពបុរសចំនួន ១៥០ នាក់ [[សំរាម (កប៉ាល់)|ទន់ខ្សោយ]] ដែលកាន់កាប់ទីតាំងសំខាន់ៗនៅបាប៊ូ បាត់ដំបង ពោធិសាត់ បន្ទាយមាស និង [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ។ ក្រុមកាយរឹងមាំសៀមអាចចាប់បានទាហានខ្មែរមួយចំនួនដែលនៅពេលសួរចម្លើយបានបង្ហាញមុខតំណែងរបស់សមមិត្តរបស់ពួកគេ។ ព័ត៌មាន​ដែល​ទើប​នឹង​ទទួល​បាន​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​ខេត្ត​បាត់ដំបង។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=215–217}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ការប្រយុទ្ធលើកទី២ នៅមុខខេត្តពោធិសាត់ បានបញ្ចប់ដោយការចាញ់របស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដែលហួសពីសមរភូមិ។ បីថ្ងៃក្រោយមក កម្លាំងសៀមបានទៅដល់ បាប៊ូរ ហើយចាប់ផ្តើមជីកលេណដ្ឋានជុំវិញទីក្រុង។ ដល់ពេលព្រលប់ ពួកសៀមបាន [[ការជីកយករ៉ែ (យោធា)|ជីក]] ផ្លូវឡើងទៅដល់កំពែងក្រុង ទើបចាប់ផ្តើមការប្រយុទ្ធគ្នាដោយដៃ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ [[ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌|សុរិយោពណ៌]] របស់កម្ពុជាបានគ្រប់គ្រងផ្លូវរបស់ព្រះអង្គចេញពីការឡោមព័ទ្ធជាមួយកងទ័ពបុរសចំនួន ១០០០ នាក់ខណៈពេលដែលអ្នកការពារដែលនៅសល់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការប្រយុទ្ធ។ លុះ​ដល់ [[បន្ទាយលង្វែក|​លង្វែក]] ​ហើយ សុរិយោពណ៌​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា​អ្នក​ការពារ​ផ្ទាល់ ខណៈ​ដែល​ប្អូន​ប្រុស​របស់​ទ្រង់ [[ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១|ជ័យជេដ្ឋា]] បាន​បោះបង់​ទីក្រុង​ចោល។ ជំនួយដោយទាហានស៊ីឈ្នួល [[ជនជាតិអេស្ប៉ាញ|អេស្បាញ]] និង [[ប្រជាជនព័រទុយហ្គាល់|ព័រទុយហ្គាល់]] ស្រីសុរិយោពណ៌បានពង្រឹងជញ្ជាំងដោយកាណុងបាញ់ និងកាំជ្រួច ខណៈពេលដែលកំពុងស្នើសុំជំនួយពី [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] និងអភិបាលក្រុង [[ម៉ានីល]] របស់អេស្ប៉ាញផងដែរ។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=222–223}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ក្នុងពេលនោះដែរ កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជាបានវាយលុកនៅក្រៅមោតជ្រុក់ ខណៈដែលទ័ពសៀមបានចូលប្រជុំគ្នាយឺតៗលើលង្វែក។ វិស្វករសៀមបានចាប់ផ្តើមការឡោមព័ទ្ធដោយសង់ការដ្ឋានដីដែលលើសពីកំពែងក្រុងក្នុងកម្ពស់ ដូច្នេះអាចឱ្យពួកគេបាញ់ចំទីក្រុងដោយផ្ទាល់។ ប្រជាជន​កម្ពុជា​បាន​ឆ្លើយ​តប​ដោយ​ការ​សាងសង់​កំពែង​ទីពីរ​ដែល​ការពារ​ទីក្រុង​ពី​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក។ នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ បន្ទាប់ពីការរៀបចំកាំភ្លើងធំរយៈពេលមួយម៉ោង កងទ័ពរបស់ នរេសូរ បានវាយលុកទីក្រុង។ ដំរី​ចម្បាំង​សៀម​បាន​បន្ត​ទម្លុះ​ទ្វារ​ក្រុង​ដោយ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ទ័ព​ថ្មើរ​ជើង​ទម្លាយ​ជញ្ជាំង​ខាងក្នុង ហើយ​សម្លាប់​ទាហាន​ដែល​នៅ​សេសសល់។ ថ្វីត្បិតតែស្តេចសត្ថាបានរត់ភៀសខ្លួនទៅប្រទេស [[ឡាវ]] ជិតខាងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនខ្មែរចំនួន ៩០,០០០ នាក់ រួមទាំងព្រះអង្គម្ចាស់ [[សូរិយាព|ស្រីសុរិយោពណ៌]] ផង ត្រូវបាននាំទៅក្រុងអយុធ្យា។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}} == ផលវិបាក == ក្រោយសៀមទទួលបានជ័យជំនះលើរាជធានីខ្មែរនៅលង្វែកមក រាជវង្សខ្មែរត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយផ្លាស់ទីលំនៅទៅកាន់រាជវាំងអយុធ្យា ដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលសៀមជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយទុកឱ្យមានការសម្រុះសម្រួល និងប្រកួតប្រជែងគ្នាទៅវិញទៅមកក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ចៅហ្វាយនាយ។ == សូម​មើល​ផង​ដែរ == * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។]] * [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|សម័យក្រោយអង្គរ]] * [[ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] * [[សង្រ្គាមកម្ពុជា-អេស្ប៉ាញ]] == កំណត់ចំណាំ == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]] 9k8md9s3uelbbblxg2jfcjeej1q5s6b 337665 337664 2026-07-26T08:07:27Z SakanaJohn126 51400 /* */ ផែនទីដូចជាមិនសមនិងផែកនេះទេ 337665 wikitext text/x-wiki {{Rough translation|វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា|||conflict=សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)|image=|place=[[កម្ពុជា]]|result=ជ័យជំនះរបស់សៀម|combatant1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[អាណាចក្រអយុធ្យា]]|commander1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[នរេសួរ]]<br />[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[ផារ៉ា រាជាម៉ានូ]]|combatant2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[សម័យកាលលង្វែក|សម័យកាលលង្វែក]]|commander2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ព្រះសត្ថាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ជ័យជេស្ឋាទី១|ជ័យជេស្ឋាទី១]]<br />[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] [[ស្រីសុរិយោពណ៌]]|units1=[[File:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|20px]] [[Royal Siamese armed forces (1238-1852)|ទ័ពសៀម]]|units2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] ទ័ពកម្ពុជា <br />ទាហានស៊ីឈ្នួលអេស្ប៉ាញ <br /> ទាហានស៊ីឈ្នួលព័រទុយហ្គាល់|strength1=~100,000 troops <ref>{{cite book |last1=Kohn |first1=George Childs |title=Dictionary of Wars |url=https://books.google.com/books?id=qTDfAQAAQBAJ&pg=PA445 |publisher=Routledge |language=en |date=31 October 2013|isbn=9781135954949 }}</ref>|strength2=[[File:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|20px]] 75,000<br />150 [[Junk (ship)|junks]]|casualties1=ទាហានប្រមាណ 30,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយសារជំងឺ និងភាពអត់ឃ្លាន ({{small|ប្រភពពីកម្ពុជា}})<ref>Eng Soth, Lim Yan (1969) [https://www.worldcat.org/oclc/1112074917 Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy)], Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917</ref><ref>Robert Cornevin, Jacques Serre, Académie des sciences d'outre-mer (1975) [https://www.worldcat.org/title/Hommes-et-destins-:-dictionnaire-biographique-d'outre-mer/oclc/2389015 Hommes et destins : dictionnaire biographique d'outre-mer], Publisher: Académie des sciences d'outre-mer, Harmattan, Paris, Original from the University of Virginia p.474 {{ISBN|9782900098080}}</ref>|casualties2=ទាហាន 10,000-15,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ({{Small|ប្រភពពីថៃ}}) {{sfn|Rajanubhab|2001|p=67}}<br>ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញ ៥០០-១០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ |casualties3=ប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន 90,000 នាក់ (រួមទាំងព្រះអង្គ[[ស្រីសុរិយោពណ៌]]) ត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនៅអយុធ្យា។{{sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}}}} '''សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤)''' គឺជាជម្លោះកងទ័ពដែលប្រយុទ្ធគ្នារវាង [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] និង [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|អាណាចក្រកម្ពុជា]] ។ សង្រ្គាមបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកអយុធ្យាបានឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការវាយឆ្មក់របស់ខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់ចូលទៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេ។ អាណាចក្រ​កម្ពុជា​ក៏​កំពុងប្រឈម​នឹង​ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ខាង​សាសនា​ក្នុង​ប្រទេស។ នេះហើយបានផ្តល់ឱ្យសៀមនូវឱកាសដ៏ល្អបំផុតដើម្បីឈ្លានពាន។ ការលុកលុយលើកដំបូងត្រូវបានរំខាន មុនពេលវាសម្រេចបាននូវគោលដៅរបស់វា។ ស្តេចអយុធ្យា ព្រះបាទ [[នរេសួរ|នរេសូរ]] បានយាងត្រឡប់មកវិញ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ទីបំផុតបានគ្រប់គ្រងប្រទេសទាំងមូល ហើយទីបំផុតបានបណ្តេញទីក្រុង [[បន្ទាយលង្វែក|លង្វែក]] នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ ។ == ផ្ទៃខាងក្នុង == ព្រះអង្គម្ចាស់ ណារ៉េត ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មៅ" ( {{Lang-th|พระองค์ดำ}} ) ព្រះអង្គកើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៥៥៥ នៅ​ក្រុង ​ភិស័កនុលោក ។ ព្រះអង្គ​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​របស់ [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|​ព្រះបាទមហាធម៌រាជាធិរាជ]] និង ​[[វិសុទ្ធិកាសាត|ព្រះមហេសី​របស់​ព្រះអង្គ​ឈ្មោះ វិសុទ្ធកៈសាត]] ។ មាតា​របស់​ទ្រង់​ជា​បុត្រី​របស់ [[មហាចក្រពត្តិ|​មហាចក្រពត្តិ]] និង​មហេសី [[សុរិយោទ័យ|​សុរិយោទ័យ]] ។ បិតារបស់ទ្រង់គឺជាអភិជនរបស់សុខោទ័យ ដែលបានវាយឈ្នះ [[វរៈវង្សាធិរាជ|ព្រះបាទ វរៈវង្សាធិរាជ]] នៅឆ្នាំ ១៥៤៨ ហើយបានដាក់ មហាចក្រពត្តិ លើបល្ល័ង្ក [[អាណាចក្រអយុធ្យា|អយុធ្យា]] ដូច្នេះបានទទួលរាជវង្សពី ភិស័កនុ​លោ​ក ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៣-១៥៦៤)|ភូមា-សៀមលើកទី២]] ស្តេចភូមា [[បឹយីនណោន|បាយិនណោន]] បានយក ភិស័កនុលោក ហើយបានធ្វើឱ្យ [[អាណាចក្រសុខោទ័យ|ព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ]] ក្លាយជា [[រដ្ឋដៃទន្លេ|រដ្ឋដៃទន្លេរបស់]] ភូមា។ ណារ៉េត​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ក្រុង [[បាហ្គោ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា|​បាហ្គោ ប្រទេស​ភូមា]] ជា [[ចំណាប់ខ្មាំង|​ចំណាប់ខ្មាំង]] ដើម្បី​ធានា​នូវ​ភាព​ស្មោះត្រង់​របស់​ស្តេច។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)|ភូមា-សៀម (១៥៦៨-១៥៧០)]] ភូមាបានវាយលុកអយុធ្យាទាំងស្រុង ដោយលើកតម្កើង [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|មហាធម្មរាជាធិរាជ]] ជាចៅហ្វាយនាយ ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏ដោះលែងណារ៉េតជាថ្នូរនឹងប្អូនស្រីរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ ១៥៧១ ព្រះបាទមហាធម្មរាជាធិរាជ បានថ្វាយព្រះនាមថា [[អ៊ូប៉ារ៉ាចា|ឧបរាជ]] ដោយប្តូរឈ្មោះទៅជា [[នរេសួរ|នរេសូរ]] ។ {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} {{Sfn|Rajanubhab|2001}} នៅឆ្នាំ ១៥៨១ [[ណាន់ដា បាយិន|ណាន់ដា បាយីន]] បានស្នងរាជ្យពីបិតារបស់ព្រះអង្គ បាយីនណោង ឡើងសោយរាជ្យ។ ណាន់ដា បាយីន បាន​សង្ស័យ​លើ​ព្រះ​នរេសូរ បន្ទាប់​ពី​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​មក​ដល់​ទាន់​ពេល​វេលា​ក្នុង​ការ​បង្ក្រាប​នៃ​ការ [[ការបះបោរ Ava|​បះបោរ​របស់អាវ៉ា]] ។ បន្ទាប់មក ណាន់ដា បាយីន បានបញ្ជាឱ្យមេទ័ព [[ជនជាតិមន|មន]] ពីរនាក់ធ្វើឃាត នរេសូរ កំឡុងពេលប្រយុទ្ធនាពេលខាងមុខ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ពួកមនបានយល់ស្របភ្លាមៗចំពោះព្រះនរេសូរអំពីបេសកកម្មរបស់ពួកគេ ដោយពួកគេបានចាត់ទុកការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមាជាការគៀបសង្កត់។ នរេសូរ បាន​លះបង់​ការ​សន្យា​ភក្តីភាព​ជាមួយ​ភូមា ហើយ​បាន​បង្កើត​អយុធ្យា​ជា​រាជាណាចក្រ​ឯករាជ្យ​ឡើងវិញ។ បន្ទាប់ពីបានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជនជាតិថៃចំនួន ១០ ០០០ នាក់ពីទីក្រុង [[ប៉េគុ|ប៉េគូ]] និងទទួលបានការគាំទ្រពីជនអន្តោប្រវេសន៍ [[ជនជាតិសាន|សាន]] ជាច្រើន នរេសូរអាចទប់ទល់ [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៥៨៤-១៥៩៣)|ការលុកលុយរបស់ភូមា]] ទ្រង់ទ្រាយធំចំនួនបួននៅចន្លោះឆ្នាំ ១៥៨៤ និង ១៥៩០។ {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ដោយ​បាន​ពង្រឹង​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ខ្លួន​នៅ​ព្រំដែន​ភាគ​ខាង​លិច ព្រះ​បាទ​នរេសូរ បាន​ងាក​មក​ចាប់​អារម្មណ៍​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ អយុធ្យា និង​កម្ពុជា​បាន​ច្បាំង​គ្នា​ជា​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សា​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៣៥០។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ប្រទេសកម្ពុជាបានចូលទៅក្នុងស្ថានភាព[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ធ្លាក់ចុះ]] ចាប់តាំងពីការដួលរលំនៃ [[អាណាចក្រខ្មែរ]] ហើយបានកំណត់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់ខ្លួនក្នុងការវាយឆ្មក់។ ការវាយឆ្មក់បែបនេះបានធ្វើឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម [[សង្គ្រាមភូមា-សៀម|ភូមា-សៀម]] ចំនួនបួនលើកដំបូង ដោយផ្តោតលើខេត្ត [[ខេត្តពេជ្របុរី|ពេជ្របុរី]], [[ខេត្តប្រាចិនបុរី|ប្រជិនបុរី]], [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ចន្ទបុរី]], [[នគររាជសីមា|នរគរាជសីមា]], [[ខេត្តនន្ទបុរី|នន្ទបុរី]], [[ប្រាដាង|ព្រះប្រដាង]] និងទីក្រុង [[ព្រះនគរស៊ីអយុធ្យា (ក្រុង)|អយុធ្យា]] ។ ការ​វាយឆ្មក់​នេះ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ប្រជាជន​ដោយ​បង្ខំ ក្នុង​គោល​បំណង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ចំនួន​ប្រជាជន​ឡើង​វិញ។ {{Sfn|Jumsai|1976}} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ជម្លោះ === យុទ្ធនាការដំបូងប្រឆាំងនឹងកម្ពុជាត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៥៩១ នៅពេលដែលពួកសៀមក្រោមការដឹកនាំរបស់មេបញ្ជការ [[ផារ៉ា រាជម៉ានូ|ព្រះរាជាម៉ានុ]] បានលុកលុយតាមច្រក ព្រះចារុក ។ ព្រះបាទ [[សត្ថាទី១|សត្ថា]] បានបញ្ជូនទ័ពទៅ [[ពោធិសាត់|ខេត្តពោធិសាត់]] និង [[ក្រុងបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] ខណៈកំពុងរៀបចំការវាយឆ្មក់នៅព្រៃរនាម។ ទោះបីជាជោគជ័យដំបូងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនកម្ពុជានៅទីបំផុតត្រូវបានបណ្តេញចេញពីរនាម បន្ទាប់ពីកងទ័ពថៃបានបើកការវាយប្រហារលើកទីពីរលើទីតាំង។ ពោធិសាត់ និង​បាត់ដំបង​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ដៃ​របស់​ថៃ​ភ្លាមៗ ខណៈ​ដែល [[បន្ទាយលង្វែក|​បន្ទាយលង្វែក]] ​ត្រូវ​ឡោមព័ទ្ធ។ ការឡោមព័ទ្ធនេះបានអូសបន្លាយរយៈពេលបីខែ បន្ទាប់មកការរួមផ្សំនៃបញ្ហាភស្តុភារៈ និងការវាយបករបស់កម្ពុជាបានបង្ខំឱ្យជនជាតិថៃដកថយហួសព្រំដែន។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=214–215}} បន្ទាប់ពីការវាយលុករបស់ភូមាមួយផ្សេងទៀតនៅឆ្នាំ ១៥៩៣ នរេសូរបានបែងចែកកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គជា ៤ ជួរដើម្បីរៀបចំសម្រាប់ការវាយលុកមួយទៀតលើប្រទេសកម្ពុជា។ ជួរទីមួយបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅនគររាជសីមា ខណៈពេលដែលមានគោលបំណងវាយលុក [[ក្រុងសៀមរាប|ខេត្តសៀមរាប]] និងកំពង់ស្វាយ។ ជួរ​ទី​ពីរ​គឺ​ប្រមូល​ទ័ព​មក​ពី​ខាង​ត្បូង​នៃ​អយុធ្យា រួច​ហែ​ក្បួននៅមោតជ្រុក ( [[ឡុង ស៊ូយិន|ឡុងសឿង]] ​បច្ចុប្បន្ន)។ ទ័ពទីបីបានរើទៅ [[ស្រុកបន្ទាយមាស|បន្ទាយមាស]] ចំណែកទ័ពទីបួនវិញទៀតបានវាយលុកពោធិសាត់ និងបាត់ដំបង។ ពេល​នោះ​ទ័ព​ទាំង​បួន​នឹង​អាច​វាយ​លុក​ឡោម​ព័ទ្ធលង្វែក​បាន​ព្រម​គ្នា។ ពេលនោះ ប្រជាជនកម្ពុជាបានប្រមូលផ្តុំកម្លាំងកងទ័ពចំនួន ៧៥.០០០ នាក់ និងកងទ័ពបុរសចំនួន ១៥០ នាក់ [[សំរាម (កប៉ាល់)|ទន់ខ្សោយ]] ដែលកាន់កាប់ទីតាំងសំខាន់ៗនៅបាប៊ូ បាត់ដំបង ពោធិសាត់ បន្ទាយមាស និង [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ។ ក្រុមកាយរឹងមាំសៀមអាចចាប់បានទាហានខ្មែរមួយចំនួនដែលនៅពេលសួរចម្លើយបានបង្ហាញមុខតំណែងរបស់សមមិត្តរបស់ពួកគេ។ ព័ត៌មាន​ដែល​ទើប​នឹង​ទទួល​បាន​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​ខេត្ត​បាត់ដំបង។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=215–217}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ការប្រយុទ្ធលើកទី២ នៅមុខខេត្តពោធិសាត់ បានបញ្ចប់ដោយការចាញ់របស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដែលហួសពីសមរភូមិ។ បីថ្ងៃក្រោយមក កម្លាំងសៀមបានទៅដល់ បាប៊ូរ ហើយចាប់ផ្តើមជីកលេណដ្ឋានជុំវិញទីក្រុង។ ដល់ពេលព្រលប់ ពួកសៀមបាន [[ការជីកយករ៉ែ (យោធា)|ជីក]] ផ្លូវឡើងទៅដល់កំពែងក្រុង ទើបចាប់ផ្តើមការប្រយុទ្ធគ្នាដោយដៃ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ [[ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌|សុរិយោពណ៌]] របស់កម្ពុជាបានគ្រប់គ្រងផ្លូវរបស់ព្រះអង្គចេញពីការឡោមព័ទ្ធជាមួយកងទ័ពបុរសចំនួន ១០០០ នាក់ខណៈពេលដែលអ្នកការពារដែលនៅសល់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការប្រយុទ្ធ។ លុះ​ដល់ [[បន្ទាយលង្វែក|​លង្វែក]] ​ហើយ សុរិយោពណ៌​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា​អ្នក​ការពារ​ផ្ទាល់ ខណៈ​ដែល​ប្អូន​ប្រុស​របស់​ទ្រង់ [[ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១|ជ័យជេដ្ឋា]] បាន​បោះបង់​ទីក្រុង​ចោល។ ជំនួយដោយទាហានស៊ីឈ្នួល [[ជនជាតិអេស្ប៉ាញ|អេស្បាញ]] និង [[ប្រជាជនព័រទុយហ្គាល់|ព័រទុយហ្គាល់]] ស្រីសុរិយោពណ៌បានពង្រឹងជញ្ជាំងដោយកាណុងបាញ់ និងកាំជ្រួច ខណៈពេលដែលកំពុងស្នើសុំជំនួយពី [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] និងអភិបាលក្រុង [[ម៉ានីល]] របស់អេស្ប៉ាញផងដែរ។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=222–223}} {{Sfn|Jumsai|1976}} ក្នុងពេលនោះដែរ កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជាបានវាយលុកនៅក្រៅមោតជ្រុក់ ខណៈដែលទ័ពសៀមបានចូលប្រជុំគ្នាយឺតៗលើលង្វែក។ វិស្វករសៀមបានចាប់ផ្តើមការឡោមព័ទ្ធដោយសង់ការដ្ឋានដីដែលលើសពីកំពែងក្រុងក្នុងកម្ពស់ ដូច្នេះអាចឱ្យពួកគេបាញ់ចំទីក្រុងដោយផ្ទាល់។ ប្រជាជន​កម្ពុជា​បាន​ឆ្លើយ​តប​ដោយ​ការ​សាងសង់​កំពែង​ទីពីរ​ដែល​ការពារ​ទីក្រុង​ពី​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក។ នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៥៩៤ បន្ទាប់ពីការរៀបចំកាំភ្លើងធំរយៈពេលមួយម៉ោង កងទ័ពរបស់ នរេសូរ បានវាយលុកទីក្រុង។ ដំរី​ចម្បាំង​សៀម​បាន​បន្ត​ទម្លុះ​ទ្វារ​ក្រុង​ដោយ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ទ័ព​ថ្មើរ​ជើង​ទម្លាយ​ជញ្ជាំង​ខាងក្នុង ហើយ​សម្លាប់​ទាហាន​ដែល​នៅ​សេសសល់។ ថ្វីត្បិតតែស្តេចសត្ថាបានរត់ភៀសខ្លួនទៅប្រទេស [[ឡាវ]] ជិតខាងក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនខ្មែរចំនួន ៩០,០០០ នាក់ រួមទាំងព្រះអង្គម្ចាស់ [[សូរិយាព|ស្រីសុរិយោពណ៌]] ផង ត្រូវបាននាំទៅក្រុងអយុធ្យា។ {{Sfn|Jumsai|1976|pp=227–231}} == ផលវិបាក == ក្រោយសៀមទទួលបានជ័យជំនះលើរាជធានីខ្មែរនៅលង្វែកមក រាជវង្សខ្មែរត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយផ្លាស់ទីលំនៅទៅកាន់រាជវាំងអយុធ្យា ដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលសៀមជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយទុកឱ្យមានការសម្រុះសម្រួល និងប្រកួតប្រជែងគ្នាទៅវិញទៅមកក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ចៅហ្វាយនាយ។ == សូម​មើល​ផង​ដែរ == * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។]] * [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|សម័យក្រោយអង្គរ]] * [[ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] * [[សង្រ្គាមកម្ពុជា-អេស្ប៉ាញ]] == កំណត់ចំណាំ == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]] bbb23p87vvjhhcl66bilvfqttt2zs1l 0 53961 337648 2026-07-25T12:27:56Z Wiki 8443 52203 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ {{ប្រអប់ព័ត៌មាន សាកលវិទ្យាល័យ | name = សាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូនិកគួយលីន | native_name = 桂林电子科技大学 | former_name = វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូនិកគួយលីន (... 337648 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន សាកលវិទ្យាល័យ | name = សាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូនិកគួយលីន | native_name = 桂林电子科技大学 | former_name = វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូនិកគួយលីន (1980–2006) | motto = | mottoeng = Upright virtue, profound learning, diligent practice and innovation | type = សាធារណៈ | established = ១៩៦០ | budget = ១.៩៦ ពាន់លានយ័ន | president = Zhang Wentao | staff = ៣,៤០០ នាក់ | students = ៤១,០០០ នាក់ | location = ក្រុង[[គួយលីន]] [[ក្វាងស៊ី|ខេត្តក្វាងស៊ី]] [[ប្រទេសចិន]] | colors = {{color box|#005FA5}} ខៀវ | website = [https://www.guet.edu.cn www.guet.edu.cn] }} សាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូនិកគួយលីន (桂林电子科技大学) គឺជាសាកលវិទ្យាល័យសាធារណៈមួយ ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងក្រុង[[គួយលីន]] [[ក្វាងស៊ី|ខេត្តក្វាងស៊ី]] [[ប្រទេសចិន]]។ ==តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ== * {{Official website|https://www.guet.edu.cn}} s1xguunlw6yryaogdyyvdr5qkza78h9 1 53962 337650 2026-07-25T13:04:37Z Silentpain2026 52204 /* Home */ ផ្នែកថ្មី 337650 wikitext text/x-wiki == Home == Ta Chey Village, Chrey Loas Commune, Ponhea Lueu District, Kandal Province, Cambodia [[អ្នកប្រើប្រាស់:Silentpain2026|Silentpain2026]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Silentpain2026|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:០៤ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) tv5qzqo1jz1uel7lqaf7kvgijdnl1oq 0 53963 337657 2026-07-26T04:28:07Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337657 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]] b8a68gqekp7g3dtbx3ww8x60yxi3a4q 1 53964 337659 2026-07-26T04:28:08Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សា:ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២]] ទៅ [[ការពិភាក្សា:ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337659 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ការពិភាក្សា:ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]] ipk1e9048s8ax724829hi3kqagyua6w